recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Yefimiya Petrovna Krivoşeyeva** (*rus.* Ефи́мия Петро́вна Кривоше́ева; 1 (13) iyun 1867 – 24 iyun 1936, Saransk, Orta Volqa diyarı) — erzya yazıçısı, xalq hekayəçisi, Mordoviya hekayəçi sənətinin banilərindən biri.

Həyatı
------

O, 1 iyun 1867-ci ildə Tarasovka kəndində (müasir Penza vilayətinin Kamekşir rayonu) Pyor Fyodoroviç Adamovun çoxuşaqlı ailəsində anadan olmuşdur. Milliyətcə erzyan idi.

Onun heç bir təhsili yox idi. O, muzdlu kimi işləyərək hər cür ağır işi görürdü. Çoxuşaqlı Krivoşeyev ailəsi yoxsulluq içində yaşayırdı. Ağır vəziyyətdən qaçmaq üçün Yefimiya Petrovna mahnı bəstələyib dost və qohumlarının əhatəsində oxuyurdu. Qızlığında yaxşı mahnı müəllifi kimi tanınırdı, yetkin yaşlarında ağıdeyən (ağıçı), məharətli ifaçı və istər mərasim, istər də qeyri-mərasim folklor ustası kimi tanınırdı.

Yefimiya Krivoşeyevanın ifaları onu oğlu İlya Petroviç Krivoşeyevin sayəsində daha da məşhurluq qazandı. Belə ki, o, 1922-ci ildən anasının ifa etdiyi əsərləri qeydə alırdı. Krivoşeyeva adı ı 1936-cı ildə "Layşem Kirovdo" (erz. "Kirov fəryadı") əsərinin "Pravda" qəzetində dərc edildikdən sonra geniş populyarlıq qazandı. Onun "Odov çaças, mires — mastoros" və "Es eryamodon" adlı mülki rəvayətləri də geniş kütləyə çatmışdır. O, 7 övlad itkisi yaşamışdır.

24 iyun 1936-cı ildə Saransk şəhərində vəfat etdi.

Biblioqrafiya
-------------

Ümumilikdə, Yefimiya Krivoşeyevanın əllidən çox rəvayəti olduğu ehtimal olunur. "Layşemat dı morot" (erz. "Fəryad və mahnılar") adlı əsərlərinin ilk toplusu 1937-ci ildə nəşr olundu. Bundan əlavə, onun əsərləri "Avan vaygel" (erz. "Ana səsi", 1950), "Tın kunsolodo, tirin tyakam mon" (erz. "Sİz məni dinləyin, övladlarım mənim", 1968). Onun yaradıcılığı bütövlüklə "Seçilmiş əsərlər" (1968) toplusunda yer alır.

Xatirəsi
--------

2014-cü ildə Yefimiya Krivoşeyevanın həyatının son illərinin keçirdiyi Saransk şəhərinin Mokşanska küçəsinin ev № 16-da onun şərəfinə xatirə lövhəsi açıldı.

Ailəsi
------

Onun həyat yoldaşı Pyotr Vasilyeviç Krivoşeyev kəndli və dəmirçi idi.

### Uşaqları

* İlya Petroviç Krivoşeyev — yazıçı və Mordoviyanın əməkdar müəllimi.
* Nikifor Petroviç Krivoşeyev
* İvan Petroviç Krivoşeyev
* Aleksandra Petrovna Oderova (Krivoşeyeva)

### Nəvələri

* Konstantin Antonoviç Oderov
* Mixail Antonoviç Oderov — Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı, RSFSR-nin əməkdar kənd təsərrüfatı mexanizatoru
* Anatoli Andreyeviç Oderov
* Yuri Andreyeviç Oderov

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  О. М. Савин, 2001
3. ↑  "Газета «Эрзянь мастор» : Архив номеров". www.erzia.saransk.ru. 2017-10-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-10-16.
4. 1 2  Всё о Мордовии: Энциклопедический справочник. Саранск: Мордов. кн. изд-во. сост. Н. С. Крутов, Е. М. Голубчик, С. С. Маркова. 2005. 762. ISBN 5-7595-1662-0.
5. ↑  "Библиотека мордовской литературы: Кривошеева Ефимия Петровна". 2021-04-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-18.
**Ərzincan zəlzələsi** — 1939-cu ildə Türkiyənin Ərzincan vilayətində baş vermiş zəlzələ.

27 dekabr 1939-cu ildə Türkiyənin Ərzincan ilində baş vermiş zəlzələ tarixdə "Anadolu zəlzələsi" kimi tanınır. Rixter cədvəli üzrə 7.9 bal gücündə olan zəlzələ 57 saniyə davam etmiş və Ərzincanı darmadağın etmişdi. Zəlzələ Amasya, Tokat, Ordu, Sivas, Kırşehir, Ankara, Çanqırı, Kayseri şəhərlərində də hiss olunmuşdu. Qar və mənfi 30 dərəcəyə çatan şaxta insan tələfatının sayının çoxalmasına səbəb oldu. Nəticədə, təqribən, 17 min bina dağılmış, 100 min insan yaralanmış, rəsmi məlumatlara görə 33 min, qeyri-rəsmi məlumatlara görə isə 400 min insan həlak olmuşdu. Şahidlərin sözlərinə əsasən, 400 nəfər sakini olan bir kənddə yalnız 1 qız sağ qalmışdı.

Ümumiyyətlə, Ərzincan son min ildə təbii fəlakətlərin təsirindən 11 dəfə darmadağın olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "1939-cu il Ərzincan zəlzələsi — Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin rəsmi informasiya portalı". 2021-06-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-01-21.

| ⛭1938 ← • 1939-cu ildəki zəlzələlər • → 1940 |
| --- |
| Dekabr | Ərzincan zəlzələsi (1939) |
**Ərzurum döyüşü** - 1821-1823-cü illəri əhatə edən Osmanlı-İran müharibəsi zamanı baş vermiş döyüş nəzərdə tutulur.

Döyüşdən əvvəl
--------------

Birinci Rusiya-İran müharibəsində Qacarların xeyli torpaq itirməsi, onları bu itirilən torpaqların yerini doldurmaq üçün yeni müharibəyə başlamağa sövq edirdi. Həmçinin də avropalılardan dəstək alaraq qurulan yeni ordunun sınaqdan keçirilməsinə ehtiyac var idi. Nəticədə 1821-ci ildə müharibə başladı.

Müharibənin əsas mübarizə meydanı İraq və Şərqi Anadolu olmuşdur.

Döyüş
-----

Ərzurum döyüşü 1821-ci ildə, Van gölü hövzəsində baş vermişdir. Qacar qoşununa rəhbərlik edən vəliəhd-şahzadə Abbas Mirzə Diyarbəkir və Ərzurum istiqamətində hücuma başlamış və bu hücum əsnasında Ərzurum yaxınlığında Osmanlı qoşunlarını darmadağın etmişdir.

Döyüş zamanı Qacar qoşununun sayə 30 min, Osmanlı qoşununun sayı isə 50 min nəfər olmuşdur. Lakin son dövrlərdə Abbas Mirzə və qardaşı Məhəmmədəli mirzə Qovanlı-Qacarın rəhbərliyi ilə aparılan yenidərqurma işləri hesabına modernləşdirilən və Avropa nümunəsində təşkil edilən Qacar ordusu sayıca çox olan Osmanlı ordusunu məğlub edə bilmişdi.

Nəticə
------

Hərbi əməliyyatların nəticəsi Qacar ordusunun xeyrinə olsa da, orduda gözlənilmədən vəba xəstəliyinin yayılması Qacarları sülh bağlamağa məcbur etdi. İmzalanan sülh müqaviləsinə görə köhnə sərhədlər yenidən bərpa edildi.

Həmçinin bax
------------

* Osmanlı-İran müharibəsi (1821-1823)
* Ərzurum müqaviləsi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ərzurum antlaşması". 2012-03-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-23.
2. 1 2  Tucker, 2010. səh. 1140
3. ↑  R. Ernest Dupuy and Trevor N. Dupuy, *The Harper Encyclopedia of Military History*, 4th edition, (HarperCollins Publishers, 1993), 853.
**Murad Həşimov** (3 iyun 1988, Şəki, Azərbaycan SSR) —azərbaycanlı aparıcı.

Həyat və karyerası
------------------

Murad Əhməd oğlu Həşimov 3 iyun 1988-ci ildə Şəki şəhərində anadan olub. İbtidai və orta təhsili Şəkidə 18 saylı məktəbdə alıb. 2008-ci ildə Azərbaycan Mədəniyyət və İncəsənət Universitini bakalavr diplomu ilə bitirib. Elə həmin ildən televiziya və radio sahəsində fəaliyyətə başlayıb. 2008-2009-cu illərdə "Kanal S" televiziyasında aparıcı işləyib. 2009-cu ildə Türkiyədə "Maltepe Universiteti"ndə televiziya sahəsində təhsil alıb. İstanbulun bir sıra televiziyalarında təcrübələr keçib. 2009-2010-cu illərdə bir müddət "TQDK"da məsləhətçi olaraq fəaliyyət göstərib. 2010-cu ildə "GRBS Şirkətlər Qrupu"nun PR manager-i və mətbuat katibi olub. Elə həmin ildə "AZTV"də aparıcı olaraq fəaliyyətə başlayıb. 2011-ci ildə "Mədəniyyət TV" açılandan etibarən telekanalın xəbər aparıcısı olub. 2012-də televiziyadan ayrılaraq radio fəaliyyətinə başlayıb. Araz 103.3 FM radiosunda həmin dövrdə uzun müddət reytinq cədvəllərində zirvədə olan "Üçü birində" səhər şousunu təqdim edib. 2013-cü ildə radio ilə bərabər Rusiyadan yayımlanan televiziya olan "İnterAz"da "Xeyirli Sabahlar" səhər xəbərləri proqramını təqdim edib. Həmin ilin payızında həm "Araz FM"i həm də "İnterAz TV"ni tərk edərək "Azərbaycan Regional Televiziyaları" şəbəkəsində fəaliyyətə başlayıb. 2013-cü ildə eyni zamanda "TX Group Media Mərkəzi"nin yaradılmasında iştirak edib. Mərkəzin nəzdində olan "Tezxəbər İnformasiya Portalı-www.tezxeber.az"ın məsul redaktoru olaraq xəbər portalında fəaliyyətə başlayıb. "TX Group"un nəzdində hal-hazırda Azərbaycan səsləndirmə bazarında önəmli paya sahib olan və özünün də əsas səsləndiricilərindən olduğu səs bankını yaradıb. 2014-cü ildə "Region TV" yaradılan andan "Yaşamaq Gözəldir" ailə-sağlamlıq proqramının aparıcısı olub. Murad Həşimov "TX Group Media Mərkəzi"ndə və "Region TV"də fəaliyyətini davam etdirir.

Ailəlidir. 2 övladı var.

İstinadlar
----------
**Outlet mərkəzlər** — şoppinq məkanı

Xaricdə outlet mərkəzlər məşhur şoppinq məkanına çevrilirlər. XX əsrin 70-ci illərində ABŞ-də yaranan və 90-cı illərin sonunda məşhurluğun zirvəsinə çatan outlet mərkəzlər inkişaf etmiş ölkələrdə ildən-ilə daha da genişlənir. Son ildə belə mərkəzlərdə satışların həcmi 52% artıb.

Bir qayda olaraq, belə dükanlarda ötən mövsümlərin modelləri satılır. Beləliklə, tanınmış brendlərin mallarını bəzən hətta 90% çatan endirimlərlə əldə edə etmək olur.

Azərbaycanda
------------

2011-ci il fevralın 1-də Bakı Avtovağzal Kompleksində Baku Outlet Park fəaliyyətə başlayıb.

8500 m² ərazidə fəaliyyət göstərən "Zara", "H&M", "Pull&bear", "Bershka", "Stradivarius", "Adidas", "Nike", "Reebok", "Puma" və s. markaların geyim və ayaqqabılarını il boyu böyük endirimlə əldə etmək mümkündür.

Baku Outlet Park açılışının ilk günlərindən alıcıların rəğbətini qazanıb. Gələcəkdə mərkəzdə təqdim olunan brendlərin siyahısını daha da artırmaq planlaşdırılır. Bunun nəticəsində Baku Outlet Park vacib alış-veriş mərkəzlərindən birinə çevriləcək.

Mənbə
-----

* Azərbaycanda ilk outlet mərkəzi açılıb Arxivləşdirilib 2011-02-09 at the Wayback Machine
* bakuoutletpark.az Arxivləşdirilib 2011-02-07 at the Wayback Machine
**Aqil Şahmuradov** — tarix elmləri namizədi

Həyatı
------

Şahmuradov Aqil Şövkət oğlu 1988-1993-cü illərdə T.Q.Şevçenko adına Kiyev Dövlət Universitetində təhsil almış və tarixçi ixtisasına yiyələnmişdir. 1994-1998-ci illərdə BDU-nun aspirantura pilləsində təhsil almış, 2000-ci ildə "XIX əsrin II yarısı – XX əsrin əvvələrində rusların Azərbaycanda sahibkarlıq fəaliyyəti" mövzusunda dissertasiya işini müdafiə edərək tarix elmləri namizədi elmi dərəcəsi almışdır. Aqil müəllim 1993-cü ildən pedaqoji fəaliyyət göstərir. Bakı Avrasiya Universitetində dakan müavuni, dekan, prorektor vəzifələrində çalışmış, hal-hazırda universitetin Beynəlxalq münasibətlər və regionşünaslıq kafedrasının müdiridir.

Respublikada ilk dəfə nəşr olunmuş "Diplomatiya: ensiklopedik lüğət" kitabının müəlliflərindən biri və məsul katibdir. XIX-XX əsr Azərbaycan və Slavyan ölkələri tarixinin müxtəlif aspektlərinə aid bir sıra məqalələrin müəlifidir. Slavyan ölkələri tarixi üzrə təhsilin bakalvr və magistr pillələri üçün fənn proqramları, metodik göstəriş hazırlamışdır. Bununla yanaşı Bakı Avrasiya Unversitetinin təsis etdiyi "Dünyaya baxış" jurnalının məsul katibidir.

Mənbə
-----

* Şahmuradov Aqil Şövkət oğlu[*ölü keçid*]

1. ↑  Czech National Authority Database.
**Ouşen-Fols** (*ing.* Ocean Falls) — Kanadanın Britaniya Kolumbiyası əyalətində yerləşən keçmiş şirkət şəhərciyi. Ouşen-Folsda mövsümi olaraq 50 nəfər yaşadığı üçün tam olaraq kabus şəhər hesab olunmamaqdadır. Buna baxmayaraq bir çox mənbələr tərəfindən kabus şəhər kimi təqdim edilir.

Şəhər XX əsrin əvvəllərində *Crown Zellerbach* şirkətinin ərazidəki su dəyirmanlarında çalışan işçilərin yaşaması üçün salınmış və obyekt fəaliyyətinin zamanla azalmasına görə şəhər tərk edilmişdir. Ouşen-Folsa Britaniya Kolumbiyasının digər şəhərindən quru yolu ilə getmək mümkün deyil. 

Şəhərə kiçik gəmilərlə 6 saatlıq səfərdən sonra çatmaq mümkündür. Şəhər yağışın bolluğu ilə seçilir - hər il təxminən 4,390 millimetr (172,8 düym) həcmində yağıntı olur. XX əsrin ortalarında şəhər sakinləri *Yağış insanlar* mənasına gələn (*ing.* Rain People) təxəllüsündən istifadə edirdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "BC Names entry "Ocean Falls (community)"". 2016-03-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-24.
2. ↑  "WorldClimate.com". March 6, 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: December 29, 2007.
3. ↑  Ramsey, Bruce (1997). *Rain People: The Story of Ocean Falls*, 2nd edition. Edited by Roland Neave. Publisher: Wells Gray Tours, Kamloops, BC. Copyright 1997 by Ocean Falls Public Library Association. ISBN 0-9681932-0-X.
**Cahangir mirzə Abbas mirzə oğlu Qovanlı-Qacar** (1810-1853)—Qacar şahzadəsi, vali, tarixçi.

Həyatı
------

Abbas Mirzənin üçüncü оğlu Cahangir mirzə 1810-cu ildə Təbriz şəhərində anadan оlmuşdu. Mükəmməl saray təhsili almışdı. "Tarixi nоu" -yеni tarix adlı tarixi əsər (Cahangir mirzə, Tarixi nоu, Tehran, 1327, hicri-qəməri) yazmışdı.

Əminə Pakrəvan yazır: "Lakin sonralar Abbas mirzənin güvənini qazanan, gələcəyinə umud bağladığı Cahangir mirzə olmuşdur. Cahangir mirzənin isə ana tərəfindən soyu bəllidir. Cahangir mirzə ana tərəfindən böyük xanların birinə bağlı idi. Druvil onun özəl xüsusiyətləri haqda bunu da yazmaqdadır ki, güldüyü zaman çox içdən və qəhqəhə ilə gülürdü. Şahzadə, Təbrizin otuz ağaclığında olan Ucan qəsəbəsində özünə bir saray tikdirmişdi".
Qardaşı Məhəmməd mirzə şahlığa yiyələnəndə o, Qaimməqam Fərəhani tərəfindən tutulub zindan küncünə atılmışdı.
Cahangir mirzə Ərdəbil vilayətinin hakimi olmuşdu. 
Cahangir mirzə 1853-cü ildə vəfat edib. Qumda Məsumə türbəsi gorgahında dəfn edilib.

Ailəsi
------

Cahangir mirzə Dilşad xanımla ailə qurmuşdu. Sultan Hüseyn mirzə, Sultan Fəthulla mirzə, Sultan Məsud mirzə, Sultan Səncər mirzə, Sultan Səlim mirzə adlı oğlanları vardı.

Mənbə
-----

* **Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar və Qacar kəndi, Bakı, "Şuşa", 2008, 334 səh.**

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Abbas mirzə Qovanlı-Qacar

Xarici keçidlər
---------------
**«Pobiti daşları»** (bolq. Побити камъни, «Побитые камни», «Daş meşə», «Diliktaş» — *türk.* dikili taş) — Bolqarıstan ərazisində qayalı-daşlı ərazi. Ərazi Varna şəhərindən 18 km kənarda, Varna-Sofiya yolu yaxınlığında yerləşir. Pobiti daşları Devnya şəhəri, eləcə də Slınçevo, Banovo və Straşimirovo kəndləri arasında yerləşir. Böyük və kiçik qruplar halında toplaşan bu daşlıq ərazinin sahəsiс 13 km²-dir.

Ümumi məlumat
-------------

Ərazi hündürlüyü 5-7 metr, yoğunluğu 0,3-3 metr olan daş sütunlardan ibarətdir. Sütunların təməli çox da möhkəm deyil. Daş sütunların meydana gəlməsi haqqında bir neçə hipotez mövcuddur. Onlar əsasən iki qrupda birləşir: orqanik və qeyri orqanik mənşəli hipotezlər. Orqanik hipotezə görə sütunlar mərcanların və yosunların toplanması nəticəsində yaranmışdır. İkinci hipotez görə sütunlar dağ süxurlarının aşınması nəticəsində bu formaya düşmüşdür. Məhs bu yolla Şimali İrlandiyada olan Nəhənglər keçidi yaranmışdır. Onlar əsasən qumdaşı-əhəng daşı konkresiyalarında təşkil olunub. XIX əsrin əvvələrinə kimi isə bu daşlar qədim yunan şəhərinin qalıqları hesab olunurdu.

Geoloji abidəni qorumaq məqsədi ilə 1937-ci ərazidə qoruq yaradılmışdır. Qorunan ərazinin sahəsi 253 hektardır. Ərazi Bolqarıstanın yeganə səhra tipli ərazisidir. Pobiti daşları zonasında qum dyunlərinə rast gəlinir. Qoruq Şərqi Avropada olan yeganə təbi səhradır. O həm də Avropada olan iki səhrdan biridir (digəri İspaniyada olan Tebernas səhrasıdır). Səhra tipli bölgənin əsas bitkiləri: kaktus, floks və akasiyadır.

Araşdırmalara əsasən daşlar 50 milyon il əvvəl formalaşmışdır. Alt eosendə (48-53 milyon il) daşlaşmış süxurların sonradan eol prosesləri nəticəsində müxtəlif formalara düşmüşdür.

Ədəbiyyat
---------

* *Dimitrov, Lyubomir.* "Pobiti Kamani" (bolqar). Varna-bg.com. 2007-05-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2006-08-02.
* de Boever E. Birgel D. Thiel V. Muchez P. Peckmann J. Dimitrov L. Swennen R. 2009. The formation of giant tubular concretions triggered by anaerobic oxidation of methane as revealed by archaeal molecular fossils (Lower Eocene, Varna, Bulgaria. *Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology* 280, 23-36.

İstinadlar
----------

1. ↑  9 любопитни факта за Варна, които не знаеш Иванова. Яна. 2019-08-15. 10Brutes Arxivləşdirilib 2021-09-23 at the Wayback Machine.
2. 1 2  "Побитите камъни". 2020-02-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-05.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Pobeda.

**Pobeda kinoteatrı** — Rostov vilayəti Novoçerkassk şəhəri ərazisində açılmış ən qədim kinoteatr. Kinoteatr Rostov vilayəti Novoçerkassk şəhəri Moskovskaya küçəsi ev 16 ünvanında yerləşirdi. Bina 1846-cı ildə inşa edilmişdir. Binada hazırda eyni adlı ticarət mərkəzi yerləşir. Binanın hazır ki, vəziyyəti idealdır. İki mərtəbədən ibarətdir.

Tarixi
------

Pobeda kinoteatrı (hazır ki, ticarət mərkəzi) Novoçerkassk şəhəri Komitetskaya və Moskva küçələrinin kəsişdiyi ərazidə yerləşir. Hazırda burada ticarət mərkəzi və mağazalar yerləşir.

Bina 1846-cı ildə şəhər Tacir kazaklarının cəmiyyəti hesabına inşa edilmişdir. Cəmiyyət öz məqsədləri üçün binanın az bir qismini istifadə edirdi. Yerdə qalan hissə isə kirayəyə verilirdi. ХIХ — ХХ əsrin əvvəllərində binada kazak İ. V. İqnatevin bakkal dükanı, 1910-cu ildən isə A. N. Leonovun manifaktura mağazası yerləşirdi. 1912-ci ildə binada dörd mağaza, «Soley» kinoteatrı yerləşirdi.

Binada Rusiyanın bir çox tanınmış şəxsləri olmuşdur. 1850-ci ilin noyabr ayında knyaz Aleksandr Nikolayeviç ə, 1860-cı ildə knyaz Aleksandr Aleksandroviç 1872-ci ildə imperator II Aleksandr, 1887-ci ildə II Nikolayev binada olmuşdur. Bu əlamətdar hadislələrlə əlaqədar burada dörd memorial lövhə vurulmuşdur.

Birinci Dünya müharibəsi zamanı, 1914-cü ildən burada əsgər lazareti yerləşirdi.

Sovet hakimiyyəti dönəmində, XX əsrin 30-cu illərində burada elektro-bioqraf (kinoteatr) «Soley» yerləşirdi. Sonradan «Rot-Front» olaraq dəyişdirilmişdir. 1932-ci ildə ilk səsli filmlərdən biri göstərilmişdir. Böyük Vətən müharibəsindən sonra kinoteatrın adı «Pobeda» olaraq dəyişdirilir.

Arxitektura
-----------

Novoçerkassk şəhəri Moskovskaya küçəsi ev 16 ünvanında yerləşın binada «Soley», «Pobeda» kinoteatrları və mağazaları yerləşirdi. Binada iki mərtəbədən ibarətdir. Fasadı qara suvaqla üzlənmişdir.

Ədəbiyyat
---------

Новочеркасск. Энциклопедия. Новочеркасск. Изд. Новопринт. 2005. ISBN 5-94549-006-7.

Mənbə
-----

* КАК В КИНО: век назад Новочеркасск был столицей синематографа Arxivləşdirilib 2016-09-02 at the Wayback Machine
* Улица Московская, 16. Кинотеатр «Победа»
**Vedi tıs-tısı** (*lat.* Acantholimon vedicum) — plumbaqokimilər fəsiləsinin tıs-tıs cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Cənubi Qafqaz, Cənub-Qərbi Asiya, Türkiyənin şimal-şərqində geniş yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

25 sm diametrində, sıx yastığa bənzər kolcuqdur. Yarpaqları 2-3 sm uzunluqda, 1 mm enində olub, sərt, bizvari, çılpaq, aşağı tərəfdən kənarları boyunca seyrək və qısa kirpikcikli, çox hallarda bənövşəyi ucluqludur. Çiçək saplaqları sadə, kövrək və kələ-kötür olub, təxminən 15 sm uzunluqda və ya çox hallarda yarpaqlardan hündürdür. Sünbülcüklərin uzunluğu 10-11 mm olub, kifayət qədər uzunsünbül çiçək qrupunda toplanmışlar. Çiçəkaltlığı çılpaqdır. Xarici çiçəkaltlığı 7-9 mm uzunluqda olub, daxili çiçəkaltlığından uzun, nadir hallarda isə ona bərabər olur. Xarici çiçəkaltlığı adətən kasacığın uzunluğunun yarısına bərabər, uzunsov-neştərşəkilli, əsasından başlayaraq tədricən itiləşir, nadir hallarda isə ikiyə bölünmüş ucluqla qurtarır. Daxili çiçəkaltlıqları kasacığın borucuğundan uzun və yuxarı tərəfdən kütvari itiləşmiş, qısa ucluğa malikdir. Kasacığın uzunluğu 10-11 mm-dir. Kasacığın borucuğu 6-7 mm uzunluqda olub, sıxılmış tükcüklüdür. Kasacığın büküyü 4 mm enindədir. Ləçəkləri çəhrayı və bir qədər kasacıqdan hündürə qalxır. May (iyun) ayında çiçəkləyir, iyulda toxumları yetişir.

Ekologiyası
-----------

Kserofitdir. Aşağı və orta dağlıq qurşaqlarda 800-1500 (1700) m hündürlüklərdə dağ bozqırlarında və friqanoid bitkiliyində rast gəlinir. İran-Turan coğrafi elementinə daxildir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Ordubadda daşlı-çınqıllı yamaclarda və əhəngli torpaqlarda yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Dağlıq sahələrin bərkidilməsində və quraqlıq ərazilərin yaşıllaşdırılmasında istifadə edilə bilər.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17234296
* Wikispecies: Acantholimon vedicum
* EoL: 5490595
* GBIF: 4089817
* iNaturalist: 437202
* IPNI: 686180-1
* IUCN: 199863
* NCBI: 1935286
* Plant List: kew-2614974
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:686180-1
* Tropicos: 25400292
* WFO: wfo-0000513570

 |
Ouken qanunu- işsizlik dərəcəsi ilə ÜDM-in artımı arasındakı əlaqəni əks etdirən qanundur. İşsizliklə ÜDM artımı arasındakı əlaqə ilk dəfə 1960-cı illərdə ABŞ İqtisadi Məsləhətçilər Konsulunun sədri vəzifəsində çalışan Artur Ouken tərəfindən araşdırılmışdır. A. Ouken ABŞ iqtisadiyyatındakı göstəricilər əsasında bu qanunauyğunluğu müəyyənləşdirmişdir.

Ouken Qanunu və Potensial ÜDM
-----------------------------

İşçilər istehsal prosesində iştirak etməzlərsə, yaradılması mümkün əmtəələr istehsal olunmayacaq. Bu makro səviyyədə potensial ÜDM-dən aşağı istehsal deməkdir. 
Ouken qanununa görə, mövcud işsizlik təbii işsizlikdən neçə faiz fərqlənərsə, potensial ÜDM ilə real ÜDM arasındakı fərq (ing. gap) iki qat çox olar. Bu qanunauyğunluğu aşağıdakı kimi təsvir edə bilərik:

{\displaystyle {\frac {UDM\_{p}-UDM\_{r}}{UDM\_{p}}}={2\cdot (u\_{r}-u\_{t})}}
* {\displaystyle {UDM\_{p}}} -Potensial ÜDM;

* {\displaystyle {UDM\_{r}}} - Real ÜDM;

* {\displaystyle {u\_{t}}} - Təbii işsizlik dərəcəsi;

* {\displaystyle {u\_{r}}} - Real işsizlik dərəcəsi.

Əgər işsizlik dərəcəsi təbii səviyyəsindən 2% çox olarsa, iqtisadiyyat öz potensial səviyyəsindən 4% aşağı olar.

Ouken Qanunu və İqtisadi Artım
------------------------------

Ouken qanunu, həm də işsizliyin artmasının iqtisadi artımı necə azaltmasını əks etdirir. Bu əlaqə aşağıdakı kimidir:

{\displaystyle RIA={3,5\%-2\cdot (u\_{1}-u\_{0})}}
* {\displaystyle {RIA}} - real iqtisadi artım;
* {\displaystyle {u\_{1}}} - hazırkı işsizlik dərəcəsi;
* {\displaystyle {u\_{0}}} - baza dövründəki işsizlik dərəcəsi.

Düsturdan görünür ki, işsizlik dərəcəsi sabit qalarsa, ÜDM 3,5% artacaq. Artım işçi qüvvəsindəki, investisiya qoyuluşundakı artımla və texnoloji inkişafla bağlıdır ki, bu da vəziyyətdən asılı olaraq müxtəlif ölkələrdə fərqli həcmdə ola bilər. 
Düstura əsasən, işsizlikdəki hər 1%-lik artım ÜDM artımını 2% aşağı salacaq. Əgər işsizlik dərəcəsi 4%-dən 7%-ə yüksələrsə, ÜDM-dəki real artım aşağıdakı kimi olar: 

{\displaystyle RIA={3,5\%-2\cdot (7\%-4\%)}=-2,5\%}
Ouken qanununa görə, bu vəziyyətdə ÜDM 2,5% azalacaq və iqtisadiyyatda resessiya baş verəcək.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Andrew B. Abel , Ben S. Bernanke, Dean Croushore. Macroeconomics, 6th ed. 2008. Səh 99.
2. 1 2  N. Gregory Mankiw. **Makroekonomi**. 6-cı baskı. Editor: Ömer Faruk Çolak. Ankara. 2014. ISBN 978-605-4160-38-9. Səh. 290-292
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: İsmayıl Əhmədov.
**İsmayıl Əhmədov** — Qafqaz müsəlmanlarının X Müftisi.

Müfti Hacı İsmayıl Əhmədov 1907-ci ildə Şəkidə anadan olub. 1916-18-ci illərdə Şəki ibtidai məktəbində, sonra şəhər məktəbində oxuyub. 1923-30-cu illərdə mədrəsə təhsili alıb. 1941-45-ci illərdə Vətən müharibəsinin iştirakçısı olub, bir çox orden və medallarla təltif olunub.

1945-67-ci illərdə Şəki şəhər məişət kombinatında işləyən Hacı İsmayıl sonralar Bakıya köçüb və iki ilə yaxın "Hacı Əcdərbəy" məscidində (Göy məscid) mollalıq edib. 1969-cu ilin mayında Zaqafqaziya Müsəlmanları Ruhani İdarəsinin plenumunda Hacı İsmayıl Əhmədov sədr müavini – müfti seçilir. Yüksək dini savadı omayan yeni müfti öz mülayimliyi, dövlətə sadiqliyi ilə tanınırdı.

Moizə etməyə o qədər də həvəsi omayıb, lakin xoş rəftarına görə, sünni dindarların rəğbətini qazana bilib.

Müfti Hacı İsmayıl Əhmədov 1970 və 1973-cü illərdə Məkkəyə gedərək, Kəbəni ziyarət edib.

O, 1986-cı ildə vəfat edib. Onun vəfatından sonra bu vəzifə 1989-cu ilə qədər boş qalıb.

| ⛭Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi |
| --- |
| Şeyxülislamlar | Məhəmmədəli Hüseynzadə • Fazil İrəvani • Əhməd Hüseynzadə • Mirzə Həsən Tahirzadə • Əbdüssəlam Axundzadə • Məhəmməd Mövlazadə • Məhəmmədəli Pişnamazzadə • Ağa Əlizadə • Mirmöhsün Həkimzadə • Əliağa Süleymanzadə • Mirqəzənfər İbrahimov • Allahşükür Paşazadə |  |
| Müftilər | Tacuddin Mustafin • Osman Əfəndi Vəlizadə • Məhəmməd Müftizadə • Əbdülhəmid Əfəndizadə • Mirzə Hüseyn Qayıbzadə • İbrahim Əfəndizadə • Əsədulla Dibirov • Şərif Vəlizadə • Əhməd Bozgəziyev • İsmayıl Əhmədov • Salman Musayev |
| Digər | Şeyxülislam ordeni • Bakı İslam Universiteti • "Haqqın nuru" qəzeti • Təzəpir məscidi |
**Aslanov Mirabbas Seyidağa oğlu** (d.1923) — filoloq, jurnalist, pedaqoji elmlər namizədi (1962), Beynəlxalq Padaqoji Akademiyanın həqiqi üzvü (1999).

Həyatı
------

Fəaliyyəti
----------

Uzun müddət Hacıbəyovun həyatının və jurnalistlik fəaliyyətinin tədqiqi ilə məşğul olmuşdur. Bu haqda bir sıra məqalələr, 2 monoqrafiya "Ü.Hacıbəyov (Gənсlik illəri)", (1977) və "Üzeyir Hacıbəyov — jurnalist", 1985], "Üzeyir Haсıbəyov gündəlik yazmış olsaydı" elmi-kütləvi kitabını (1994) yazmışdır. Hacıbəyovun müxtəlif dövrlərdə yazdığı felyetonları toplayaraq "Ordan-burdan" başlığı ilə çap etdirmiş (1981), birсildlik "Seçilmiş əsərləri"nin (1985) tərtibçisi olmuşdur. "Üzeyir Haсıbəyov" biblioqrafiyasının (1976, 1985) müəlliflərindəndir. C.Məmmədquluzadənin pedaqoji fəaliyyəti, \*Molla Nəsrəddin" jurnalında xalq maarifi, təhsil, təlim və tərbiyə məsələlərinə dair məqalələr dərc etdirmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Aslanov Mirabbas Seyidağa oğlu". 2020-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-21.

Mənbə
-----

* Cəlil Məmmədquluzadə Ensiklopediyası. Bakı: 2008, səh.51.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Voyvoda (dəqiqləşdirmə).
Böyük Litva knyazlığındakı voyvoda, Polşa voyvodalığındakı yerli idarənin rəhbəridir. Böyük Litva knyazlığının Parlamentində, 1569-cu ildə Lublin Birliyindən sonra - Birlik Senatında oturmuşdur.

Voyvodanın əsas vəzifələri dövlət mənbələri və böyük knyazın gəlirlərinin, voyvodalıqlardakı silahlı qüvvələrin təşkili üzərində nəzarət olmuşdur. Qala məhkəməsi adlanan məhkəmələrdə müəyyən məhkəmə funksiyalarını da yerinə yetirirdi. Böyük Litva Hersoqluğunun böyük torpaq mülkiyyətçilərindən, Polotsk və Vitebsk voyvodalıqlarında - yerli sakinlərin razılığı ilə yaşamaq təyin edilmişdi. Mərkəzi dövlət orqanlarından xeyli dərəcədə müstəqillik əldə etmişdi.

On dördüncü və on beşinci əsrlərdə voyvoda Böyük Litva Hersoqluğunun bir hissəsi olmuş bəzi xüsusi knyazlıqlarda Böyük Litva knyazlığının vəziri olaraq müəyyən vəzifə səlahiyyətləri yerinə yetirmişdir, məhkəmə, inzibati və hərbi (manqa başçısı) səlahiyyətlərə sahib idi.
**Uotts Humphrey** (ing. *Watts Humphrey*; 4 iyul 1927, Batl-Krik[d], Miçiqan – 28 oktyabr 2010, Sarasota, Florida) — həmçinin proqram təminatının hazırlanması sahəsində "keyfiyyətli proqram təminatının atası" kimi tanınan amerikalı mühəndis-proqramçıdır.

Bioqrafiya
----------

4 iyul 1927-ci ildə ABŞ-nin Miçiqan ştatının Batl-Krik şəhərində anadan olub. 1944-cü ildə orta məktəbi bitirib və Birləşmiş Ştatların hərbi dəniz donanmasında xidmət edib. Disleksiyaya baxmayaraq, o, Çikaqo Universitetinin Fizika ixtisası üzrə bakalavr, İllinoys Texnologiya İnstitutunda fizika üzrə magistr və Çikaqo Universitetinin Biznes İnstitutunda magistr dərəcəsi almışdır.

1953-cü ildə Bostona gedib və Silvaniya laboratoriyasında işləyib. 1959-cu ildə IBM-ə daxil olub. 1960-cı illərin sonunda Humphrey ilk proqram lisenziyasını təqdim edən proqram təminatı üzrə IBM komandasına rəhbərlik etmişdir. Humphrey IBM-in vitse-prezidenti idi.

1980-ci illərdə Karneqi-Mellon (Xai) Universitetinin proqram təminatının hazırlanması İnstitutunda Hamfrri proqram proseslərinin proqramını qurmuş və 1986-cı ildən 1990-cı illərin əvvəllərinə qədər bu proqramın direktoru olmuşdur. Bu proqram böyük və kiçik təşkilatlar və fərdi ən ciddi problemləri ilə qarşı-qarşıya və sonra əhəmiyyətli yaxşılaşdırılması üçün ən yaxşı imkanlar var ki, burada, çünki anlaşma və proqram inkişaf prosesinin idarə yönəlmişdir.

Proqram 1989-cu ildə "proqram prosesinin idarə edilməsi" adlı Humphrey tərəfindən nəşr olunan istedadların yetkinlik modelinin hazırlanmasına gətirib çıxardı və şəxsi proqram prosesinin və komanda proqram prosesinin konsepsiyalarının sonrakı inkişafına ilham verdi.

1998-ci ildə Hamfrey Embrı-Riddle Aviasiya Universitetində proqram təminatının hazırlanması sahəsində fəxri doktorluq dərəcəsi almışdır. Chennai şəhərində Uotts Humphrey proqramının keyfiyyəti İnstitutu, Hindistan, 2000-ci ildə adına layiq görülmüşdür. 2003-cü ildə Humphrey "texnologiya üçün"Milli Medalı ilə təltif edilmişdir. Humphrey 2008-ci ildə Seym və hesablama maşınları Assosiasiyasının üzvü oldu.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  .
2. 1 2  .
3. ↑  "National Medal of Technology Winner Watts Humphrey, 1927 - 2010"". Archived from the original on 2011-01-05. İstifadə tarixi: 2021-12-12.
4. ↑  "National Medal of Technology Winner Watts Humphrey, 1927 - 2010"". Archived from the original on 2011-01-05. İstifadə tarixi: 2021-12-12.
5. ↑  "National Medal of Technology Winner Watts Humphrey, 1927 - 2010"". Archived from the original on 2011-01-05. İstifadə tarixi: 2021-12-12.
6. ↑  "2020 ACM Fellows Recognized for Work that Underpins Today's Computing Innovations". 2009-01-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-12.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Scopus |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| GND: 170295540 · ISNI: 0000 0001 1497 0380 · LCCN: n86140544 · NDL: 00468670 · NTA: 073045349 · NUKAT: n96001680 · SUDOC: 07505213X · VIAF: 110037571 · WorldCat VIAF: 110037571 |

 |
**Qətafan** (*ərəb.* غطفان‎) — ərəb qəbilə konfederasiyası. Onlar əvvəlcə Mədinənin şimal-şərqində yerləşirdilər. Qətafanın əsas qolları Bənu Əbs, Bənu Sübyan və Əşca qəbilələri idi. Onlar Məhəmməd ilə ünsiyyətdə olan ərəb qəbilələrindən biri idilər. Onlar Xəndək döyüşündə qureyşilər ilə müttəfiq olmuşdular.

Mənşəyi
-------

Qətafan Hicaz dağları ilə Cəbəl-Şəmmar arasında Nəcdin Rumma vadisi regionunda məskunlaşan bir bədəvi qəbilə qrupu idi. Ərəb şəcərə ənənəsinə görə, qəbilənin əcdadı Qətafan ibn Səid ibn Qeys Əylan idi və bu, onu daha böyük Qeys qəbiləsinin bir hissəsi edir. Qətafan sözünün etimologiyası və ya mənası məlum deyil.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  The Meaning of the Qur'an (tafsir)  by Maududi on MSA West Compendium of Muslim Texts
2. ↑  Fück, p. 1023.
3. ↑  Fück, p. 1024.

### Ədəbiyyat

* Fück, J. W. (1965). "Ghaṭafān". In Lewis, B.; Pellat, Ch. & Schacht, J. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume II: C–G. Leiden: E. J. Brill. pp. 1023–1024. OCLC 495469475.
**Mirabilit (qlauber duzu)** — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: tez-tez rast gələn.

Xassələri
---------

Rəng – rəngsiz, bulanıq, sarımtıl, göyümtül və yaşılımtıl calarlı ağ; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə; Şəffaflıq – şəffaf, yarımşəffaf; Sıxlıq – 1,46-1,49; Sərtlik – 1,5-2; Çox kövrəkdir; Ayrılma – {100} üzrə mükəmməl; Sınıqlar – qabıqvarı; Başqa xassələr – dadı acı-şör,sərinləşdirici, suda asan həll olur, quru hava şəraitində mineral tədricən tamamilə dehidratasiyaya uğrayır və ağ rəngli toz halında olan tenarditə Na2SO4 çevrilir; Morfologiya – kristallar: qısadirəkvarı, prizmatik, bəzən iynəvari; Mineral aqreqatları: bütöv dənəvər kütlələr, torpaqvari və lifli əmələgəlmələr, qabıqlar, qaysaqlar.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Duz göllərində və körfəzlərdə 32°C-dən aşağı temperaturlarda xemogen-çökmə yolla əmələ gəlir. Aşağı temperaturlarda zəif həll olduğu üçün mirabilit çox zaman qışda və soyuq iqlim rayonlarında çökür. O, həmçinin torpaqda, mağara və kömür mədənlərinin divarlarında sızan səth sulfat sularından çökən nazik təbəqələr şəklində rast gəlir, isti bulaqların və fumarolların fəaliyyətinin məhsulu kimi nisbətən az müşahidə olunur. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: gips, tenardit, astraxanit, halit, epsomit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Xəzər dənizində Qara-Boğaz-Qol körfəzi (Türkmənistan); soda gölləri (Misir); Karlovı-Varı (Çexiya); Vezuvi vulkanı (İtaliya); Antarktida; Yuta ştatında Qreyt-Solt gölü (ABŞ) və b. Azərbaycanda mirabilit Pirsaatçay çayı hövzəsində, Şamaxı rayonu ərazisinin bəzi yerlərində, Qobustanda və b. qeyd edilir.

Tətbiqi
-------

Soda almaq üçün xammal kimi istifadə edilir. Həmçinin şüşə, lak-boya istehsalında və sənayenin digər sahələrində, təbabətdə (qlauber duzu) tətbiq edilir.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (onlayn) · Universalis |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2780985392 |

* General Mirabilite Information
Ağaca dırmaşmış uşaqlar.
**Ağaclara dırmaşmaq** — ağaclara dırmaşmaq və bayırda oynamaqla keçirilən saatlar. Ancaq müasir dövrün uşaqları daha çox qapalı yerlərdə vaxt keçirməyə üstünlük verir və bu da onların gözlərini zəiflədir.

Faydaları
---------

Amerikalı elm adamları bu yararın daha çox yaddaş və şüuri fəaliyyətlər üzərində güclü təsirə malik olduğunu bildirirlər.

Ağaca dırmaşmaq şüurlu davranışları böyük miqdarda gücləndirir.

Araşdırmaçılara görə, oynaqların boşluqdakı mövqeyini, hərəkətini qəbulla bağlı "proprioseptif" adı verilən duyğunu tətikləyən fəaliyyətlər idrak qabiliyyətini artırır.

Bunu ABŞ-dəki Şimali Florida Univerisitetinin psixologiya Bölümünün araşdırmaçılar bildiriblər.

Araşdırmaçlar 18-59 yaşındakı könüllülərin yaddaşını test etdikdən sonra, onların ağaca dırmaşmaq, taxta üzərində tarazlığı qoruyaraq gəzmək, bəzi nəsnələri yerə salmadan qaşımaq kimi fiziki fəaliyyətlərini yoxlayıblar. Bu cür fəaliyyətlərdən 2 saat sonra iştirakçılarla təkrar yaddaş testi keçirilib. Onların yarısı yaddaş testini daha uğurla başa vurublar.

Araşdırmaçı Ross Allovay, düşündürən fəaliyyətlərin həm beyin, həm də bədəni çalışdırdığını vurğulayıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-08-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-24.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Ağaca dırmaşmaq*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Ağaca Dırmaşanlar Birliyi
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Ağac (dəqiqləşdirmə).
**Ağac** — riyaziyyatda əski çağlarda məsafələri ölçmək üçün istifadə edilən uzunluq ölçü vahidi.

Ümumi məlumat
-------------

Alimlər uzun illər apardıqları ciddi araşdırmalar nəticəsində belə bir fikrə gəlmişlər ki, Azərbaycan ərazisi mədəni əkinçiliyin ən qədim ocaqlarındandır. Sonrakı mədəni-təsərrüfat inkişafı zəminində cəmiyyətin istehsal münasibətlərində baş verən köklü dəyişikliklər məhsuldar qüvvələrin, eləcə də əmək alətlərinin yeni-yeni formalarının yaranmasına müsbət təsir göstərmişdir. Bu dövrdə qədim əcdadlarımızın düşünmə qabiliyyəti artmış, həyatın bəzi sirlərini dərk etmək bacarığı çoxalmış, onlar əkinəcəklərdə, torpaq sahələrində, mal-qaranın sayının müəyyənləşdirilməsində, yaşayış evlərinin tikintisində və digər yüzlərlə həyati işlərdə ölçüyə - hesablamaya ehtiyac duymuşlar. Odur ki, zaman keçdikcə, daha dəqiq və mükəmməl ölçü vahidləri meydana çıxmışdır. Ağac uzunluq ölçü vahidi də məhz belə yaranmışdır.

Ağac bu gün ölçü vahidi kimi işlədilmir. Ancaq əski çağlarda, xüsusilə orta əsrlərdə uzaq məsafələri ölçmək üçün ağacdan daha çox istifadə edilmişdir. Bir ağac təxminən 6-7 km-ə bərabər götürülmüşdür. Altıağac yaşayış məskəninin adının da bu ölçü vahidi ilə bağlı yarandığını düşünməyə əsas verən ən tutarlı fakt odur ki, Şamaxıdan Altıağaca qədər olan məsafə 6-7 ağaca, yəni təxminən 50 km-ə bərabərdir. Bu ölçü vahidi də şifahi xalq ədəbiyyatı nümunələrində geniş istifadə olunur. Məsələn,

* *"Gün o gün oldu ki, Əhməd tacirbaşı qəflə-qatırla gəlib çıxdı Çənlibelin on beş-iyirmi ağaclığına".*
* *"Qoç Koroğlu, xan gəlib, mən onları Çənlibelin üç ağaclığındakı bulağın başında qoyub gəldim".*

Onu da qeyd etməliyik ki, arşın və ağac haqqında qaynaqlarda verilən bilgilər demək olar ki, üst-üstə düşür.

Mənbə
-----

* Azərbaycan etnoqrafiyası, Bakı-2007, "Şərq-Qərb" nəşriyyatı. Üç cilddə. III cild. səh. 457. ISBN 978-9952-34-152-2

| ⛭Xalq ölçü vahidləri |
| --- |
| Uzunluq ölçü vahidəri | Addım • Ağac • Arşın • Barmaq • Çərək • Dirsək • Qarış • Qulac • Mənzil • Mil  • Dəniz mili • Fərsəx • Verst |  |
| Çəki ölçü vahidəri | Arpa • Çanaq  • Girvənkə • Karat  • Misqal  • Batman • Təbriz batmanı • Kisə  • Hoqqa • Pud • Dirhəm • Daqqa • Dang  • Tağar • Dinar • Rətl • Xalvar |
| Sahə ölçü vahidəri | Kotan  • Hektar • Ar |
| Həcm ölçü vahidəri | Düymə • Tuluq • Tas |
| Sadə ölçü vahidəri | Baş  • Boyun  • Tüstü  • Top  • Kəllə  • Qol  • Diş  • Qulaq |
| Sürət ölçü vahidəri | Düyün |
Koordinat:Sky map 9s 47d 17,9sn; +72º 59' 9″

**NGC 2957B** — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Əjdaha bürcü istiqamətində yerləşir. **E6** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Con Herşel tərəfindən 1831-ci ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 2957B: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 2933 |
NGC 2934 |
NGC 2935 |
NGC 2936 |
NGC 2937 |
NGC 2938 |
NGC 2939 |
NGC 2940 |
NGC 2941 |
NGC 2942 |
NGC 2943 |
NGC 2944 |
NGC 2945 |
NGC 2946 |
NGC 2947 |
NGC 2948 |
NGC 2949 |
NGC 2950 |
NGC 2951 |
NGC 2952 |
NGC 2953 |
NGC 2954 |
NGC 2955 |
NGC 2956 |
**NGC 2957** |
NGC 2958 |
NGC 2959 |
NGC 2960 |
NGC 2961 |
NGC 2962 |
NGC 2963 |
NGC 2964 |
NGC 2965 |
NGC 2966 |
NGC 2967 |
NGC 2968 |
NGC 2969 |
NGC 2970 |
NGC 2971 |
NGC 2972 |
NGC 2973 |
NGC 2974 |
NGC 2975 |
NGC 2976 |
NGC 2977 |
NGC 2978 |
NGC 2979 |
NGC 2980 |
NGC 2981 |
NGC 2982



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
|  |
| --- |
| Torloniya villasıVilla Torlonia |
|  |
| Ölkə | İtaliya |
| Sayt | Rəsmi sayt |

**Torloniya villası** (it. *Villa Torlonia*) - Romada Torloniya ailəsinə məxsus villadır. Villanın girişi Nomentan yolundandır.

Villa, neoklasik üslubda memar Cüzeppe Valadye tərəfindən layihələndirilmişdir. Tikinti 1806-cı ildə bankir Covanni Torloniya tərəfindən sifariş edilərək başlamış və oğlu Alessandronun nəzarəti altında tamamlanmışdır.

Vladimir Nabokovun bioqrafı Endryu Fildin sözlərinə görə, 1910-cu illərdə bu villanı gələcək yazıçı Vasili İvanoviç Rukavişnikovun əmisi icarəyə götürmüşdü. O, Rusiyanın Romadakı səfirliyinin katibi və Rusiyada ən varlı Ural qızıl mədənçi ailəsinin varisi idi .

Villa bir müddət istifadə edilmirdi, lakin 1920-ci illərdə Torloniya knyazı, onu Benito Mussoliniyə ildə 1 lirəlik simvolik icarə haqqı ilə iqamətgah kimi hədiyyə etmişdi. Villa, 1945-ci ildən tərk edilsə də, sonralar restavrasiya edilərək turistlərin ziyarəti üçün açılmışdı. Burada həmçiniTorloniya ailəsinə aid antik heykəllər də nümayiş olunur.

Arxeoloqlar Villa Torloniyanın altında dövrümüzün başlanğıcındakı Yəhudi katakombalarını kəşf etdilər.

XV əsrin sonlarında Romada mövcud olmuş Palazzo Torloniya sarayı ilə səhv salmaq lazım deyil.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Field Andrew.* VN. The Life and Art of Vladimir Nabokov. NY: Crown Publ. Inc. P. 37.

Ədəbiyyat
---------

* *Чиано Галеаццо*. Дневник фашиста. 1939—1943. (Москва: Издательство «Плацъ», Серия «Первоисточники новейшей истории», 2010, 676 стр.) ISBN 978-5-903514-02-1

Xarici keçidlər
---------------

*
Dvayt Eyzenhaver, 1944 19 iyun, Life jurnalı
**Life** — üç amerikan jurnalının adıdır:

* 1883–1936-cı illərdə yumoristik və ümumi mövzuları olan jurnal.Taym jurnalının yaradıcısı Henri Luis bu jurnalı sonradan pulla almışdır.
* 1936-cı ildən 1972-ci ilə qədər həftəlik xəbər jurnalı.
* Los Angeles Times, The Miami Herald və The Washington Post qəzetlərinə əlavə kimi 2004-cü ildən 2007-ci ilə qədər mövcud olmuş həftəlik jurnal.

Tarixi
------

"Life" 1883-cü ildə Con Mitçell tərəfindən yaradılmışdır. 53 il əyləncəli,illustrasiyalı bir jurnalı kimi nəşr edilmişdir. Life jurnalının ilk nəşri zamanı devizi belə olmuşdur: *"Həyat var — ümid var"*. Bu jurnalda çox tanınmış yazıçılar,redaktorlar və karikaturaçılar çalışmışdır. 1918-ci ildə Mitçellin ölümündən sonra Çarlz Qibson jurnalı 1 mln.$ almışdır. Həmin dövrdə dünya artıq dəyişmişdi. Bu dövr artıq "şən" 90-cı ilər deyildi. Çox tanınmış personalı olmasına baxmayaraq. jurnal maliyyə cəhətdən iflasa uğrayırdı. Jurnal Böyük Depressiya zamanı çoxlu sayda abunəçisini itirdi.

1910-cu il 27 yanvar, Kol Filippsin illustrasiyası
1936-cı ildə naşir Henri Luis "Life" üçün 92 000 $ pul ödədi. Henri Luisin dövründə "Life" xəbərləri bütünlüklə fotoşəkillərlə olan ilk amerikan qəzeti olmuşdur. Bu jurnalın ən məşhur fotoşəkli kimi **"Tibb bacısı dənizçinin ağuşunda"** fotosu sayılır. Bu şəkil 1945-ci il 27 noyabr tarixində Alfred Eyzenştayn tərəfindən Nyu-Yorkda Yaponiya üzərindəki qələbəni bayram edilən vaxt çəkilmişdir. Jurnalın ilk nömrəsi 1936-cı ildə çıxmışdır. Jurnal dəfələrlə formatını dəyişib və bağlanmışdı. Jurnal 1972-ci ilə qədər həftəlik olmuşdur. 1978-ci ildə, 6 ildən sonra onun fəaliyyəti yenidən bərpa olundu. Amma bu dəfə aylıq buraxılırdı.Amma 2000-ci ildə Life yenidən mövcudluğunu dayandırdı. Fotojurnalın nəşrinin dayanmasının səbəbi kimi televiziyanın bugünkü sürətli inkişafı göstərilir.

Google ilə əməkdaşlıq
---------------------

18 noyabr 2008-ci ildə Google jurnalın arxiv fotoşəkillərinin hostinqinə başladı. Bu arxivdə olan çoxlu şəkillər heç vaxt çap olunmamışdı. Bundan başqa,məqalələrin tam şəkildə arxivi (1936–1972) "Google Books"verilmişdi.

Maraqlı faktlar
---------------

Amerikalı jurnalist Corc Stori 1936-cı ildə Life jurnalının yaradıldığı gündə anadan olmuşdur. Life jurnalının ilk nömrəsində yeni doğulmuş Corcun fotoşəklində *"Həyat başlayır"* başlığı yazılmışdır. Storinin gələcək həyatı bu jurnalda işıqlandırılır. Onun iki evliliyi, ata olması, təqaüdə çıxması bu jurnalda işıqlandırılmışdı. 2000-ci ilin may ayında 64 yaşlı Corc jurnalın son buraxılışında peyda olur.Onun fotoşəklinin başlığı belə idi: *"Həyat bitir"* (Bununla jurnalın bağlanmasını bildirmişdilər). Bundan bir neçə gündən sonra Corc Stori infarktdan dünyasını dəyişmişdir.
Kənddə qazılma quyu, Əfqanıstan
Quyu ilə sistern arasındakı fərq suyun mənbəyindədir: quyunun qrunt sularından çəkdiyi yağış suyunu sistern toplayır.
**Quyu** — qazma və ya deşmə yolu ilə maye ehtiyatlara, adətən suya çatmaq üçün yerdə yaradılmış qurğudur. Ən qədim və ən çox yayılmış quyu növü yeraltı sulu təbəqələrdə yeraltı sulara çıxış üçün su quyusudur. Quyu suyu nasosla və ya mexaniki və ya əl ilə qaldırılan vedrələr və ya böyük su tuluqları kimi qablardan istifadə etməklə çəkilir. Quyular ilk dəfə ən azı səkkiz min il əvvəl yaradılıb və quru su axınının çöküntüsindəki sadə çömçədən tutmuş İran kəhrizləri, Hindistanın pilləli quyuları və sakiehlərinə qədər tikinti baxımından tarixən müxtəlifdir. Quyuda astarın yerləşdirilməsi sabitliyin yaradılmasına kömək edir və taxta və ya hörmə işlərinin astarları ən azı Dəmir dövrünə qədər gedib çıxır.

İnkişaf etməkdə olan ölkələrin kənd yerlərində olduğu kimi, quyular ənənəvi olaraq əllə qazma yolu ilə yaradılırdı. Bu quyular ucuz və aşağı texnologiyalıdır, çünki onlar əsasən əl əməyindən istifadə edirlər və qazıntı zamanı struktur kərpic və ya daşla örtülə bilər. Kessonlama adlanan daha müasir üsul, çuxura endirilən əvvəlcədən tökmə dəmir-beton quyu halqalarından istifadə edir. Daha dərin quyular qazma quyusunda bir bit istifadə edərək, əl qazma üsulları və ya maşın ilə qazıla bilər. Deşilmə yolu ilə tikilən quyular adətən poladdan və ya plastikdən ibarət zavodda hazırlanmış boru ilə örtülür. Deşilmə quyular qazılma quyulara nisbətən daha böyük dərinliklərdə su əldə edə bilir.

Quyuların iki geniş sinfi həmin yerdəki ən yuxarı doymuş sulu təbəqədə tamamlanan dayaz və ya qeyri-məhdud quyular və keçirməyən təbəqə vasitəsilə altındakı sulu təbəqəyə batmış dərin və ya məhdud quyulardır. Kollektor quyusu şirin su gölünün və ya axının aradakı materialdan süzülməsi ilə bitişik tikilə bilər. Quyunun yeri hidrogeoloq və ya yeraltı su tədqiqatçısı tərəfindən seçilə bilər. Su nasosla və ya əllə çəkilə bilər. Səthdən gələn çirklər asanlıqla dayaz mənbələrə çata bilər və suyun patogenlər və ya kimyəvi çirkləndiricilərlə çirklənməsinin qarşısını almaq lazımdır. Quyu suyu adətən səth sularından daha çox məhlulda mineral ehtiva edir və içməli olmadan əvvəl müalicə tələb oluna bilər. Torpağın şoranlaşması su səviyyəsinin aşağı düşməsi və ətrafdakı torpaq qurumağa başladığı zaman baş verə bilər. Digər ekoloji problem metanın suya sızma potensialıdır.
**Lielupe**, lelupe (*latış.* Lielupe‎, tərcümədə «Böyük çay»; *alm.* Kurländische Aa‎) - в Latviya ərazisndən axan çay. Çayın uzunluğu 119 km-dir. Hövzəsinin sahəsi 17,6 min. km²-dir. Baltik dənizinə daxil olan Riqa körfəzinə tökülür. Sahilə yaxın ərazidə yarımadadan dənizə tökülür. Çay Elqava şəhərinə kimi naviqasiiya üçün yararlıdır.

Lielupe çayı sahilində Elqava və Kalnsiems, sahilə yaxın ərazidə Yurmala şəhəri yerləşir.

Lielupe — Latviya ərazisində əhəmiyyətinə görə ikinci çaydır. Çay Bauska yaxınlığında Memele və Musa çaylarının birləşməsi nəticəsində əmələ gəlir. Çay özü əsas qolları olan Memele (191 km) və Musa (164 km) çaylarından qısadır. İslise çayının mənsəbinə qədər dolomitdən ibarət sahədən keçir. Burada sıldırımlı sahillər əmələ gətirir. Sonrada çay düzənliyə keçir. Xüsusi ilə Emburqdan mənsəbə qədər zəif sürətə malik olub, enli və dayaz yatağa malikdir. Sahilə yaxın ərazilərdə duyn əmələ gəlmiş sahələri dolanaraq axır. Burada Riqa körfəzinə paralel olaraq uzanır. Əvvəllər çayın mənsəbi Qərbi Dvina olmuşdur. 1697-ci ildə baş vermiş daşqın nəticəsində mənsəb dəyişir. Çay Bolderay yaxınlığında dənizə tökülürdü. 1755-ci ildə isə çayın hazır ki, mənsəbi formalaşmışdır.

Lielupe 250 qola malikdir. Qolları Bullupe, Qoraze, İesava, İslise, Svitene, Sesava, Vırsava, Platone, Svete və s. Yaz ayları ətraf əraziləri basır. Əsasən kənd və tarlalara ziyan vurur.

Yuxarı axarlarda çayın dərinliyi 1 m, Elqavada yaxınlığında 8–12 m, aşağı axarlarda isə 15-20 metr təşkil edir. Latviya ərazilərində həmiçilik üçün ən əlverişli çayıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Information about Lielupe river basin". 2007-05-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-11.
2. ↑  "Aquastat information for Latvia". 2020-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-11.
3. ↑  Sovet döməmində burada «Raketa teploxodları» hərəkət edirirdi.
**Lidl** — Avropa və ABŞ-də 10.000-dən çox mağazası fəaliyyət göstərən, mərkəzi Almaniyanın Nekkarzulm şəhərində yerləşən topdan satış supermarketlər şəbəkəsi. Mağazalar şəbəkəsi, Handelshof və Kauflandın sahibi olan Dieter Şvarza məxsusdur.

Lidl, ABŞ-nin da daxil olduğu bir neçə bazarda, bəzi ölkələrdə Aldi adı altında, digər topdan satış supermarket şəbəkələrinə meydan oxumağı bacarır. Latviya və Estoniya istisna olmaqla Avropa İttifaqının hər bir üzvü olan ölkədə Lidl mağazalarına rast gəlmək mümkündür. Həmçinin, Lidl mağazaları İsveçrədə, Serbiya və ABŞ-də da mövcuddur.

Tarixçəsi
---------

Şəbəkənin təsisçisi Jozef Şvarzdır. Biznesin başlanğıcı 1930-cu ildə qoyulub; 10 il ərzində Jozef Şvarz, şirkəti qida məhsullarının topdan satışı bazarında əhəmiyyətli müəssisəyə çevirib. 1945-ci ildə Almaniyanın müharibədə məğlub olmasından sonra şirkət öz fəaliyyətini dayandırdı. Növbəti 10 il ərzində şirkət yeni canlanmağı bacardı.

1977-ci ildə, atasının ölümündən sonra şirkət oğlu Diter Şvarsın əlinə keçdi. Eyni zamanda, şirkət iki istiqamətdə aktiv şəkildə inkişaf etməyə başladı — həm təsərüffat malları həm də ərzaq məhsulları.

Təsviri
-------

Bir qayda olaraq, LİDL mağazaları avtomobil dayanacağı ilə 700–1000 m² sahəsi olan supermarketlərdən ibarətdir.

Mağazaların tərtibatı standartdır və hər zaman bütün filiallarda, hər şey demək olar ki, eynidir. Lidl məhsullarının çeşidi 2000-ə yaxın adda fəaliyyət göstərir.

Təklif olunan malların qiymətləri bazar konyunkturasından və rəqiblərin iş qrafikindən asılı olaraq dəyişir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  .
2. ↑  "German discounter Lidl slows U.S. expansion: paper". Reuters (ingilis). 17 yanvar 2018. 2021-11-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 iyun 2019.
3. ↑  "The Germans Are Escalating America's Grocery Price War". Bloomberg. 2021-11-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 iyun 2019.