Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Sağsağan (dəqiqləşdirmə).

**Sağsağan** və ya **adi sağsağan** (*lat.* Pica pica) — qarğalar ailəsinin sağsağanlar fəsiləsindən olan quş növü.

Həyat tərzi
-----------

Ümumi sağsağanlar oturaq quşlardır. Kiçik meşələrdə, parklarda, bağlarda, tez-tez insan məskənlərinə yaxın yerlərdə məskunlaşırlar. Sıx meşələrdən adətən çəkinirlər. Sağsağan əkiz quşdur. Bir ortaq həyatın ilk ilində seçilir, ilk cütləşmə həyatın ikinci ilində baş verir və növbəti yazda cütlük yuva qurmağa başlayır və övlad sahibi olmağa çalışır. Tez-tez yüksək səslə ağacdan ağaca uçan quş sürülərində görülür. Balalarına sahib olan yetkin bir cütdür. Cütlük cəsarətlə ərazisini digər vəhşi quşlardan müdafiə edir.

Ovçu meşəsində tapılan bir qaragözün narahat fəryadı yalnız digər quşlar tərəfindən deyil, qurd, ayı və digər heyvanlar tərəfindən də qəbul ediləcəkdir.

### Qidalanma

Sağsağanlar lətif quşdur. Həm heyvan, həm də bitki yemi ilə qidalanır. Əvvəlki sərçəkimilər kimi, ağcaqanadlar da müxtəlif növ yeməklər yeyirlər. Quşun pəhrizində həm kiçik məməlilər,həm də böcəklər yer alır. Bununla yanaşı, ağcaqanadlar tez-tez yumurta və balalarını daşımaqla quş yuvalarını məhv edirlər. Bir insanın yanında yaşayan bu quşlar ondan hər hansı bir yeməyi oğurlamaqdan çəkinmirlər. Bəzən kiçik bir məməli və ya bir kərtənkələ tutmağı bacarır. Fermerlər əkin sahələrində taxıl və toxum yığdıqları üçün bu tip quşları sevmirlər.

Yaz aylarında, sağsağanlar, yumurtaları və cücələrinin ən çox sevdikləri yemək olan digər quşların yuvalarını axtaran kolları, otluqları araşdırırlar. Kiçik gəmiriciləri də rədd etmirlər. Güclü lüləyinin köməyilə, ağcaqanadlar böcək sürfələrini yerdən qazır və quş yumurtalarının qabığını qırırlar.

Qidalanma pəhrizində vacib bir yeri həşəratlar tutur.

Folklor
-------

* İsveçdə quşun cadu ilə əlaqələndiriləcəyi qəbul edilir.
* İngilis adalarında, sağsağanlar pis şans ilə əlaqələndirilir.
* Şotlandiyada bir sağsağan evin pəncərəsində dayanıbsa, bu ölümü bildirir.
* Alman folklorunda sağsağanlar həmçinin oğru olaraq da görülür.
* Çin mədəniyyətində isə bu quşlar yaxşı bəxtin və şansın göstəricisidir.

Yayılması
---------

Sağsağanların müxtəlif növlərinin yayılma arealı:  
açıq-yaşıl — *Pica p. pica*,

tünd-yaşıl — *P. p. fennorum*,

tünd-boz — *P. p. asirensis*,

sarı — *P. p. bactriana*,

çəhrayı — *P. p. bottanensis*,

göy — *P. p. kamtschatica*,

bənövşəyi — *P. p. leucoptera*,

narıncı — *P. p. mauritanica*,

mavi — *P. p. melanotos*,

tünd-qırmızı — *P. p. serica*.
Sağsağanlar Skandinaviyanın Nordkap burnundan tutmuş İspaniya və Yunanıstanın cənub ucuna qədər bütün Avropa ərazisində yayılmışlar. Onlar yalnız Aralıq dənizinin bir sıra adalarında yoxdur. Həmçinin Afrikanın şimalında Mərakeş, Əlcəzair, Tunis ərazilərində də məskunlaşmışdırlar.

Onların arealı Avropanın şərqindən, təxminən 65 km şimal uzaqlığına qədər uzanan Orta Şərqdən İrana və Fars körfəzinin sahillərinə qədər uzanır. Uzaq şərqdə şimal sərhədləri cənubdan təxminən 50° şimal enliyinə qədər Yaponiyanın dənizinə qədər uzanır. Asiyada sağsağanların yayılma arealı Şimali Vyetnam, həmçinin şimal-qərbli Monqolustan çöllərini əhatə edir. Təcrid olunmuş Kamçatka yarımadasında yerləşir. Bundan əlavə kiçik məskunlaşma Kyuşunun şimal-qərbində təbiət abidəsi kimi qorunur. Şimali Amerikada sağsağanlar qitənin qərb yarımkürəsində Alyaskadan Aşağı Kaliforniyaya qədər məskunlaşmışlar.

Şeirlər
-------

Böyük Britaniya və İrlandiyada məşhurlaşmış ənənəvi poeziya sənədləri, sağsağanların gələcəyini proqnozlaşdırdığı miflərə (ciddi şəkildə aydın deyildi) bənzəyir. Şeir mövzusunda bir çox bölgə dəyişikliyi var. Və bu deməkdir ki, dəqiq və aydın bir dəyişmə proqnoz olunmur.

Karpe Cuqulum və Terri Pretçetin dediyinə görə, sağsağanlar haqqında bir çox şeir var. Ancaq bunların heç biri çox etibarlı deyil. Çünki onlar sağsağan haqqında elə də bilikli olmayan cəmiyyət tərəfindən yazılmışdır.

Xüsusiyyətləri
--------------

Sağsağan səsi
Onun quyruğu uzun və əyri, tükləri qara-ağdır. Başı, onun arxa və gövdəsi qara, çiyinlər və alt tərəfi ağ rəngdədir. Qanadları parlaq mavi olur, ancaq, qanadlarını açanda olduqca ağ görünür. Qanadları ilə güclü, sürətli və düzgün uçuş həyata keçirir. Onun səsi güclüdür və "ağır" çıxır. Ömrü 30 ildən 38 ilədəkdir. Sağsağanlar ağıllı quşlardan biri hesab edilir.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Sağsağan ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Ageing and sexing (PDF; 2.9 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze Arxivləşdirilib 2017-07-10 at the Wayback Machine
* Feathers of Eurasian magpie Arxivləşdirilib 2018-03-04 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3
3. ↑  *BirdLife International.* "*Pica pica*". IUCN Red List of Threatened Species. International Union for Conservation of Nature. 2017. 15 November 2018 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 July 2018.
4. ↑  "Species factsheet: Pica pica". BirdLife International. 21 November 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 November 2015. NB – BirdLife International consider the North American black-billed magpie (*Pica hudsonia*) as a subspecies of *Pica pica*.
5. ↑  "Corvidae". Birding in India and South Asia. 18 January 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 November 2007.
6. ↑  Wie alt können Vögel werden? Zum Alter von Rabenvögeln  Arxivləşdirilib 2016-09-20 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q25307
* Wikispecies: Pica pica
* ADW: Pica\_pica
* ARKive: pica-pica
* Avibase: 1EB2E3C72A6B688A
* BioLib: 413789
* BirdLife: 103727048
* BOLD: 17055
* BTO: MAGPI
* eBird: eurmag1
* EPPO: PICAPI
* EUNIS: 1215
* Euring: 15490
* Fauna Europaea: 97133
* Fauna Europaea (new): 109d9130-6d64-4c99-9f5a-feb988816696
* Fossilworks: 129838
* GBIF: 5229490
* IBC: common-magpie-pica-pica
* iNaturalist: 891696
* IRMNG: 10195299
* ITIS: 179720
* IUCN: 103727048
* NBN: NHMSYS0000530761
* NCBI: 34924
* TSA: 13825
* WoRMS: 1458156
* Xeno-canto: Pica-pica

 |