recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Fitoncidas Fitoncidios Phytoncide Phytoncides International Forest Medicine
**Fitonsidlər** — bitkilərin əmələ gətirdiyi, bakteriyaların, mikroskopik göbələklərin, ibtidailərin böyüməsini və inkişafını saxlayan bioloji aktiv maddələr. Bu maddələr antibiotik xassəsi daşıyıb havadakı bir çox zərərli və xəstəlik törədən mikrobları, virusları məhv edir,
bununla da havanı saflaşdırır.

Aydın olmuşdur ki, təbiətdə fitonsid hadisəsi geniş yayılmışdır. Bakteriyalardan tutmuş ali bitkilərə qədər bütün bitki aləmi fitonsid xassəsinə malikdir. Çay, dəniz və göllərin
suyunda da fitonsidli bitkilərə rast gəlinir. Ağaclar daha çox fitonsid xassələri daşıyır. Müəyyən edilmişdir ki, şam, ardıc, qovaq, cökə, tozağacı meşələri xəstəlik törədən virusları, mikrobları aloye, sarımsaq, soğan və istiotdan da tez məhv edir.

Fitonsid buraxan 40-a qədər ağac və kol növü müəyyən edilmişdir. Hər bir bitki fitonsidinin özünəməxsus təsiredici xassəsi vardır. Şam ağacının Fitonsidi vərəm xəstəliklərinin sağalmasına
kömək edir. Ağ şamın F-i difteriya mikroblarını qırır, qovağın və palıdın fitonsidləri isə qanlı ishal çöplərini məhv edir. Ardıc ağacının Fitonsidi difteriya, göyöskürək, qarınyatalağı çöplərinə və milçəklərə öldürücü təsir göstərir.

Ağcaqayın, qovaq, tozağacı, sərv Fitonsidi 20-25, şam, ardıc və dəfnə 15, qoz 18, vələs və saqqız 7-8, palıd və qaraçöhrənin Fitonsidi isə 5-6 dəqiqə ərzində bakteriyaları məhv etməyə
qabildir. Fitonsid bitkilərdə təbii immunitet amillərindən biridir.

Antimikrob xassələrinə görə Fitonsid – tibbdə, baytarlıqda, bitkilərin mühafizəsində istifadə olunur. Tibbdə soğan, sarımsaq, qatıqotu və tərkibində Fitonsid olan başqa bitkilərdən alınmış preparatlar irinli yaraların, trofik xoraların və s. xəstəliklərin müalicəsində istifadə edilir. Tərkibində Fitonsid olan bir sıra bitkilər mədə-bağırsaq traktının, ürək fəaliyyətinin hərəkəti və sekretor fəallığını stimullaşdırır.

Yeyinti sənayesində ərzaqları uzun müddət xarab olmaqdan qorumaq üçün də fitonsidlərdən istifadə olunur. "Fitonsidli" kağızlara" bükülmüş alma, armud, limon, naringi və s. meyvələr 1,5-2,5 dəfə az xəstəliyə tutulur. Bitkilərin fitonsid xassələri konserv istehsalında da kara gəlir.
Bu məqsədlə soğan, sarımsaq, şüyüd, dağ keşnişi, razyana, xardal, darçın, dəfnə yarpağı, kərəviz, çuğundur, pomidor, qatıqotu kökü və s. istifadə olunur. Onlar konservləri sterilizasiya edərək mikroblardan zərərsizləşdirir.

Müəyyən edilmişdir ki, bitkilərin yalnız uçucu xassəsi maddələri deyil, onların gövdəsinin, meyvə və giləmeyvələrinin şirələri də güclü antimikrob, yəni fitonsid xassələrinə malikdir. Aydın olmuşdur ki, tünd rəngli meyvə və giləmeyvələrin şirələri daha çox antimikrob xassəsi daşıyır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm" nəşriyyatı. Bakı: 2003. 516 s.
**Frankın binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 37 ünvanında yerləşən bina. Bina 1857-ci ildə inşa edilmişdir. Binanın hazır ki, vəziyyəti ideal vəziyyətdədir. Bina Otto Germanoviç Pfeyliser-Frankın vəsaiti ilə inşa edilmişdir.

Tarixi
------

1857-ci ildə inşa edilən, Qreçeskaya küçəsi ev 37 ünvanında yerləşən bina Otto Germanoviç Pfeyliser-Frankın vəsaiti hesabına inşa edilmişdir. Bina bir mərtəbədən ibarətdir. O, İmperator quruqoşunları kadetində təhsil almışdır. Hansı ki, burada 1794 - 1797 illərdə bu təhsil mərkəzinə Mixail İllarionoviç Kutuzov rəhbərlik etmişdir. 1812-ci ildə Borodino çölündə baş vermiş döyüşdə kavalyer hücumlarının birində Otto Germanoviç Pfeyliser-Frank yaralanmışdır. Bu zaman o, Müqəddəs Vladimir ordeninin dördüncü dərəcəsinə layiq görülmüşdür. Frank hətta Brienn və La-Potere döyüşlərində belə iştirak etmişdir. O, hətta Napoleona qarşı baş vermiş döyüşdəki cəsarətinə görə Müqəddəs Anna ordeninin 2-ci dərəcəsi ilə təltif edilmişdir.

Odessada o, Puşkinin ən yaxın çevrələrondən biri hesab edilirdi. Rusiya dövləti tərəfindən xarici işlər nazirliyinin əməkdaşı olaraq Rusiyanın cənubuna göndərilmişdi. 4 iyun 1832-ci ilfə o, Rostov, Naxçıvan, Mariupolun şəhər rəisi elan edilmişdir. Üstəlik Azov dənizində dəniz ticarətinin əsas rəhbəri və Taqanroq gömrük dairəsinin rəisi vəzifələrini daşıyırdı. Onun başçılığı altında Taqanroq şəhərinin baş planı işlənmişdir. Onun üçün Qreçeskaya küçəsi 38 ünvanında bina inşa edilmişdir.

1900-ci illərdə bina saray məsləhətçisinin həyat yoldaşı Anna İvanoviç Arakansevnanın mülkiyyətində olmuşdur. Sonradan isə binanın sahibi Mark Afanasieviç Valno olur. Sovet hakimiyyəti illərində bina milliləşdirilmişdir.

1919-cu ildə binada ağların ordu komandanı Anton İvanoviç Denikinin mənzili yerləşirdi. Böyük Vətən müharibəsindən sonra binada «Yaqoda» uşaq bağçası yerləşirdi. Hazırda isə inzibati bina kimi istifadə edilir.

Arxitektur xususiyyətləri
-------------------------

Bir mərtəbədən ibarət olan bina Qreçeskaya küçəsi ev 37 ünvanında yerləşir. Bina kərpiçdən inşa edilmişdir. Qreçeskaya küçəsi və Nekrasov xiyabanına altı pəncərə açılır. Fasadı qara suvaqla üzlənmişdir. Boz rıngə boyansada, dekor elementləri ağ rəngdədir. 
Mərtəbələr arasında karnizlər yerləşir.

Ədəbiyyat
---------

Гаврюшкин О. П. По старой Греческой... (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.

Mənbə
-----

* Таганрог. Греческая улица, 38 Arxivləşdirilib 2019-04-18 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  "Вальяно Марк Афанасьевич". 2016-05-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-18.
2. ↑  Глазычев В. Л. Архитектура. Энциклопедия. — М.: Дизайн. Информация. Картография; Астрель; АСТ, 2002. — 672 с. — ISBN 5-17-005418-1.
**Hüzeyfə ibn əl-Yəman** (*ərəb.* حذيفة بن اليمان‎) — Müsəlmanların sonuncu peyğəmbəri Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biri.

Bioqrafiyası
------------

Hüzeyfə ibn əl-Yəman Mədinədə anadan olmuşdur. O, əslən Məkkəli, atası isə Məkkənin Bəni Abs qəbiləsindən idi. Ata bir nəfəri öldürdüyü üçün Məkkədən Mədinəyə qaçmalı olur. Məhəmmədin peyğəmbərliyi başlayandan bir müddət sonra İslamı qəbul etmək üçün Məkkəyə gəlir.

Hüzeyfə Mədinədə böyümüş və Məhəmməd peyğəmbəri görmək üçün xüsusi olaraq Məkkəyə getmişdi, üstəlik onunla görüşmüşdü. Müsəlmanlar Mədinəyə köçdükdən sonra Hüzeyfə Peyğəmbərdən ayrılmır və daim onunla birlikdə olmağa çalışır. Hüzeyfə müsəlman dövlətinin möhkəmləndirilməsində fəal iştirak etmiş, Bədr döyüşündən başqa bütün döyüşlərdə iştirak etmişdir. Uhud döyüşündə Hüzeyfənin atası təsadüfən onu düşmən zənn edən müsəlmanların qılıncları ilə öldürüldü. Məhəmməd peyğəmbər Hüzeyfənin atasının vəfatından xəbər tutaraq ona fidyə verməyi əmr etmək istədi, lakin Hüzeyfə ondan imtina etdi.

Xəlifə Əbu Bəkr əs-Siddiqin dövründə Hüzeyfə mürtədlərlə döyüşlərdə iştirak edir. O, Omana göndərilən dəstəyə komandanlıq etmişdir. Xəlifə Ömərin hakimiyyəti dövründə İraq, Həmədan və Reydə fars qüvvələrinə qarşı vuruşur. Xəlifə Osmanın dövründə Ermənistan və Azərbaycanın fəthində iştirak etmişdir.

Ermənistan və Azərbaycanın fəthində iştirak edən Hüzeyfə ibn əl-Yəman Quranın oxunması ilə bağlı münaqişənin şahidi olur. Qureyş ləhcəsində Quran nüsxələrini çoxaltmaq və xilafətin hər yerinə göndərmək üçün xəlifə Osmana müraciət edir. Hüzeyfə hədis məcmuəsində qeyd olunan yüzdən çox hədis nəql etmişdir.

Hüzeyfə həm də Peyğəmbərə və səhabələrə yaxın olan bəzi şəxslərin daxil olduğu "münafiklər siyahısı" adlanan siyahısının qoruyucusu idi.

Mənbə
-----

* *Muradulla Dadayev.* "Hüzeyfə ibn əl-Yəman". islamdag.ru. 2013-05-01. 2013-04-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-30.

İstinadlar
----------

1. ↑  Лицемерие — страшная болезнь сердца Arxivləşdirilib 2023-07-21 at the Wayback Machine // islam-today.ru
Atatürk Köşkünün tanıtım yazısı
Atatürk Köşkü
Atatürk Köşkü
**Trabzon Atatürk Köşkü** — Soyuqsu səmtində kiçik bir şam bağı içində yerləşir. XX əsrin əvvəlində tikilmiş 1923-cü ildən sonra dövlət xəzinəsinə qalmışdır. Atatürk 1934 və 1937-ci illərdə Trabzon səfərlərində, bu köşkdə qonaq edilmişdir. Onun ölümündən sonra Trabzon bələdiyyəsi tərəfindən o dövrdə istifadə olunan əşyalarla dekorasiya edilərək "Atatürk Muzeyi" olaraq istifadəyə vermişdir.

Köşk Konstantin Kapogiannidis üçün tikilmişdir. Binanın tikintisi 1903-cü ildə başa çatdırılmışdır. Sahibi ailəsiylə birlikdə Respublika quruluan zaman (1923) Yunanıstana getmişdir.

Mustafa Kamal Atatürk ilk dəfə 15-17 sentyabr 1924-cü ildə Trabzonu ziyarət edərkən Bələdiyyə və Baş müfəttişliyə getdikdən sonra Soyuğu ətrafına avtomobillə qısa bir gəzintidə olmuş və bu gəzinti zamanı, Köşkü görüb orada bir müddət dinlənmişdir.

Atatürk Trabzona ikinci gəlişində 26-29 noyabr 1930-cu il tarixində trabzona səfəri zamanı bu köşkdə qalmışdır. Atatürk köşkü bəyəndiyini deyəndə, trabzonlular onu özünə hədiyyə etməyi düşünmüşdülər. Trabzon ili xüsusi idarəsi xəzinədən 2 may 1931-ci ildə köşkü satın almış, əncüməni qərarı ilə 18 may 1931-ci il tarixli və 361 saylı qərarla Atatürkə hədiyyə etmişdir.

Atatürkün Trabzona üçüncü və son gəlişi 10-11 iyun 1937-ci il tarixində baş tutmuş, səfər zamanı köşkdə qalmışdır. Atatürkün ölümündən sonra köşk bacısı Məqbulə Boysana verilmişdir. 17 aprel 1943-cü ildə Trabzon bələdiyyəsi tərəfindən müsadirə edilmişdir. Bu gün isə Atatürk köşkü (Bələdiyyə Xalq Muzeyi) kimi istifadə edilir.

Arxitekturası
-------------

Köşk zirzəmi qatı ilə birlikdə 4 mərtəbəli daş bir binadır. Əsas olaraq şərq və şimala istiqamətləndirilmişdir. Xüsusiyyətləri və məkan keçirilməsi müasir Avropa memarlığına məxsusdur. İç bölmələrdə kərpic material istifadə edilmişdir. Ağac doğramalar işçliği əla vəziyyətdədir. İç təsisatında o zaman üçün yeni sayılan təmiz, əlüzyuyan, və hamam kimi qurğu istifadə edilmişdir. Döşəmələr plitka mozaika olub, tavanlar təcrübəyə əsaslan tərzdə gips bəzəməlidir. İçərisində orijinal Çin, Yapon və Avstriya vazaları, o zaman son dərəcə müasir bir musiqi şkafı, Osmanlı üsulu sədəf oymalı masa, Avropadan gətirilmiş mebellər, heykəllər və s var.

Xarici keçidlər
---------------

1. Trabzon Atatürk köşkü (Kapogiannidis köşkü) Arxivləşdirilib 2012-07-16 at the Wayback Machine
2. ATATÜRK KÖŞKÜ
**Kaspiosoma xulu** (*lat.* Caspiosoma caspium) — Eyni adlı cinsinin nümayəndəsidir.

Morfoloji əlamətləri
--------------------

Başı yuxarıdan basıqdır. Hündürlüyü təqribən 1,5 dəfə enindən azdır. İri fərdlərdə alının eni adətən gözün diametrindən xeyli böyük olur. Bədəni bel tərəfdən xırda-boz və ya qonur xallarla örtülüdür. Bəzi yerlərdə onlar birləşərək iri köndələn zolaqlar (sarıqlar) əmələ gətirir. Onlardan iki iri zolaq daha səciyyəvidir. İrəli əyilmiş bu zolaqlardan birinci bel üzgəcinin arxa hissəsini əhatə edir, o biri isə ikinci bel üzgəcinin yarısını tutur. Uzunluğu 5 sm-ə qədər olur.

Yayılması
---------

Qara, Azov və Xəzər dənizlərində, eləcə də onlara tökülən çayların aşağı axarlarında yayılmışdır. Azərbaycan sahillərində Samur-Yalama sahəsində seyrək rast gəlinir.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Dib həyatı keçirir. Bentik onurğasızlarla, yosunlarla qidalanır.

Çoxalması
---------

Cinsi yetginliyə 1 yaşında çatır. Məhsuldarlıq 20–65, maksimum 181 kürü təşkil edir. Kürüləmə çayların qumlu və zəif bitki örtüyü ilə örtülü olan (dərinliyi 0,5–0,8 m) çayların yuxarı və aşağı hissələrində baş verir. Kürüsünü iyun ayının sonu avqustun əvvələrində molyuskaların çanağının altına tökür. Orda özünə yuva düzəldir. Yuvanı erkək fərd qoruyur.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Vətəgə əhəmiyyəti yoxdur, həvəskar balıqçılar tərəfındən ovlanır.

Ədəbiyyat
---------

1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s 145.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-14.
Sinaqoqun içərisində 
**Sofiya sinaqoqu** ( bolq. Софийска синагога Sofia sinaqoqu ) Cənub-Şərqi Avropanın ən böyük sinaqoqudur. Böyüklüyünə görə Bolqarıstanda fəaliyyət göstərən iki əsas sinaqoqdan biri (ikincisi Plovdiv şəhərində) və Avropada üçüncüdür.

Avstriyalı memar Fridrix Qryunagerin layihəsi əsasında paytaxt Sofiyada Səfərad yəhudiləri Yəhudi icması üçün tikilmişdir. Görünüşünə görə, Vyana şəhərindəki köhnə Leopoldştadt sinaqoqunu xatırladır. 9 sentyabr 1909-cu ildə Çar I Ferdinandın iştirakı ilə rəsmi olaraq açıldı. Sinaqoqun inşası üçün ilk hazırlıqlar 1903-cü ildə, tikinti özü isə 1905-ci ilin 13 noyabr tarixində başlamışdır. İnşaat, ravvin Markus Ehrenpreisin təşəbbüsü və Ezra Tajer və İbrahim Davijon Levi kimi hörmətli Yəhudi icmasının səyləri sayəsində gerçəkləşmişdir.

Sinaqoq şəhərin tam mərkəzində, Mərkəzi Bazarın yaxınlığında yerləşir. O, bütövlükdə 1300 kilsəni əhatə edə bilər. Sofiya sinaqoqunun əsas çilçırağı 1,7 ton ağırlığındadır. Bu, ölkənin ən böyük çilçırağıdır.

Binanın böyüklüyünə baxmayaraq, xidmətlər yalnız təxminən 50 və ya 60 kilsənin iştirakı ilə aparıla bilir. Bunun səbəbi, Bolqarıstandakı yəhudilərin əksəriyyətinin İsrailə köçməsidir. Şəhərdə hazırda yaşayanların əksər hissəsi isə dindar deyil.

Sinaqoqun memarlıq üslubu, əslində, Vyana Ayrılışının elementləri olan Moorish Dirçəlişidir və binanın fasadı Venesiya memarlığını xatırladır. Əsas otağın diametri 20 metr və hündürlüyü isə 31 metrdir. Günbəzi səkkiz guşəlidir. İnteryeri Karrara mərmər sütunları və çox rəngli Venesiya mozaikaları, həmçinin dekorativ ağac oymaları ilə zəngin bir şəkildə bəzədilmişdir. Binanın ölçüsü 659 kvadrat metrdir.

8 May 1992-ci il tarixindən bəri Sofiya sinaqoqu 1990-cı ilə qədər fəaliyyət göstərən "Bolqar Yəhudilərinin Qurtuluşu 1941–45" (Спасяването на българските евреи 1941–1944) ekspozisiyasının inkişafına xidmət edən Yəhudi Tarix Muzeyinə ev sahibliyi edir. Muzey Bolqarıstanın sərgi salonlarında qonaqların foto sərgilərini keçirir .

Qeydlər
-------

1. ↑  100-годишнина на синагогата в София Arxivləşdirilib 2018-12-03 at the Wayback Machine, dnes.bg, September 6, 2009

Links
-----

* Sofiya sinaqoqunun rəsmi saytı
* Sofiya Sinaqoqunun fotoları
**Qoqolpleks** — 1010100 ədədinə verilən ad. Quqolla birlikdə Quqol ailəsinin bir üzvüdür.

Bu ədəd 

* 10100=googol; 10googol
* 1010 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 kimi də ifadə olunur.

Böyüklüyü
---------

Adi quqol ədədi kainatı əmələ gətirən 1072-1087 saydaki elementar hissəciyin sayından daha böyükdür. Quqolpleks ədədi isə 1-in arxasınca yazılan quqol qədər sıfırdan ibarət olduğu üçün onu kağıza və ya sabit diskə ondalıq say sistemi ilə yazmaq mümkün deyildir.

Əgər quqolpleks ədədini yazmaq istəsək hər birinin genişliyi 0,3514598 mm olan və 1 puntoluk rəqəmlərdən istifadə etdikdə 3,5x1096 m2 sahə lazım olacaqdır. Bu isə bilinən kainatın böyüklüyü olan 7,4x1026 m2-dan 4,7x1096 dəfə böyükdür. Əgər hər rəqəmi yazmağa 0,5 saniyə vaxt sərf olunarsa quqolpleks ədədini yazmağa 1,41x1082 il vaxt lazımdır.

Ədəd çox böyük olduğundan onunla elmdə əlaqələndirən hadisələr də azdır. Sabit bir kvant vəziyyətinin kütlə cəhətdən bir qara dəliyə çökməsi və qara dəliyin buxarlanmasını 1976-cı ildə Stiven Hokinq demişdir.
**No Land** — Azərbaycanlı, iranlı və türk musiqiçilərdən ibarət olan, müxtəlif mədəniyyət və coğrafiyalardan gəlmələriylə əlaqələndirilərək "No Land" adını almış musiqi qrupudur.
Sahand Lesani-nin təklifi ilə "No Man's Land" filmindən adını almışdır.

No Land qrupu 2012-ci ildə Sahand Lesani, Mehmet Akif Ersoy və Kamil Hacıyev tərəfindən birgə yaradılmışdır. Daha sonra qrupa Çağatay Vural, Can Kalyoncu, Hazal Akkerman, Yağız Nevzat İpek ve Oğuzcan Bilgin qoşulmuşdur.

2016-cı ildə, No Land ilk albomu olan "*Aramızda* "-nı çıxartmışdır. "Aramızda" albomu, 2013-cü ildən etibarən edilən bəzi əsərlərdən ibarətdir və bu əsərlər adətən qrupun ilk formalaşması zamanı ortaya çıxan mahnılardan ibarətdir. Albomdakı mahnılar Türk və Azərbaycan dilindədir. Albomdakı mahnıların sözlərini Vüqar Hasani və Kamil Hacıyev yazmışdır. Bu albomdakı tək 'cover', dəyərli Azərbaycan sənətçisi Azər Cırttan Məmmədovun "Niyə belə Uzundur bu Yollar" mahnısıdır.

İkinci albom olan "Pusulası Kaybolmuş"  6 Fevral 2019-cu ildə virtual platformalarda nümayiş olundu. Bu albomda ümumilikdə 8 olmaqla Türk, Azərbaycan, Fars və Rus dillərində mahnılar var. İlk albomda olduğu kimi, Kamil Hacıyev və Vüqar Hasani də sözlərini yazmışdır.

Albomlar
--------

### Aramızda

* Yüzerdik
* Payız
* Niyə Belə Uzundur Bu Yollar
* Aramızda Dinozor
* Müstefilatun
* Değil
* Yolcu
* Sor
* Düşünme Kaybolursun
* 52 Hertz Whale - Outro

### Pusulası Kaybolmuş

* Şehr-i yar
* Sodom Gomore
* Pusulası Kaybolmuş
* Lakrima
* Kritaliye Kacheli
* N'olmuş
* Pervin
* Seyir

Mənbə
-----

1. ↑  "TRT Haber - No Land Grubu səs axtarışında ..." 2017-01-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-31.
2. ↑  "Milliyyət - No Land adlı ilk albom - 14 Noyabr 2016". 2017-01-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-31.
3. ↑  "Babil ilə maraqlananlar - No Land - 27 Fevral 2014". 2017-01-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-31.
4. ↑  "Birgün - No Land adlı ilk albom: Arasında - 22 Sentyabr 2016". 2017-01-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-31.
5. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2019-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-31.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-31.
**Stefana Veljkoviç** (9 yanvar 1990, Yaqodina[d]) — serb qadın voleybolçu. Blokçu mövqeyində oynayır. Hal-hazırda karyerasını Polşada Çemik Polis klubunda davam etdirir.

Karyerası
---------

Stefana Veljkoviç karyerasına ölkəsinin "OK Jaqodina" adlı klubunda başlamışdı. 2004-cü ilə qədər burada oynadıqdan sonra başqa bir Prima Divizion (Serbiya qadınlararası voleybol çempionatının adı) klubu Srvena Zvezda ilə sözləşmə imzaladı. Voleybolçu ölkəsinin ən köklü klubunda iki dəfə ölkə kubokunun, iki dəfə superkubokunun, iki dəfə də ölkə çempionatın qalibi adına layiq görülmüşdü.

2013-cü ildə Qalatasaraya transfer olunan voleybolçu karyerasını Türkiyədə davam etdirmişdi. Növbəti mövsüm isə (2014-15 sezonunda) Polşada Çemik Polis komandası ilə müqavilə imzalayaraq legionerlik həyatını Avropa şərqində keçirməyə davam etmişdir.

Uğurları
--------

### Şəxsi mükafatları

* *2007 Dünya Qran Prisi - "ƏDO"*
* *2010 CEV Kuboku - "Ən Yaxşı Servisçi"*

### Milli komanda ilə

* 2007 Yeniyetmələrarası Avropa Çempionatı -  **Gümüş medal**
* 2009 Yay Universiadası -  **Gümüş medal**
* 2010 Avropa Liqası -  **Qızıl medal**

### Klublar ilə

* Serbiya və Monteneqro Serbiya və Monteneqro çempionatı: 1

2005-06
* Serbiya Serbiya çempionatı: 3

2006-07, 2007-08, 2009-10
* Serbiya və Çernoqoriya kuboku: 2

2004-05, 2005-06
* Serbiya kuboku: 3

2006-07, 2007-08, 2009-10

İstinadlar
----------

1. ↑  "Stefana Veljkovic Galatasaray Daikin'de". 2013-06-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-05-11.
**Minik avtomobili** — sürücünün oturacaq yeri daxil olmaqla, oturacaq yerlərinin sayı doqquzdan çox olmayan avtonəqliyyat vasitəsi.

Minik avtomobillərini yerinə yetirdiyi funksiyalara görə Fərdi minik avtomobilləri, Taksi minik avtomobili ləri, İdarə, müəssisə və Təşkilatlara məxsus olan minik avtomobilləri və qeyri müntəzəm sərnişin daşımalarını yerinə yerirmək üçün istifadə edilən minik avtomobilləri kimi təsnifata ayırmaq olar.

Minik avtomobillərinin təsnifatı

Kuzasının növü görə avtomobilləri qapalı (limuzin, sedan, universal), açıq (fayton, kabrolet, torpedo) və kombinə edilmiş (açılabilən) kuzalı olurlar. Qapılarının sayına görə kuzalar 2, 4 və 5 qapılı olurlar.

Mühərrikin işçi həcminə (litrlə) görə və öz kütləsinə görə minik avtomobilləri ən kiçik (1.2-dən az), böyük (3.5-dən çox) və ali (məhdudlanmır) siniflərə bölünürlər. 
Minik avtomobilləri əvvəllər tətbiq olunan sovet təsnifatında əsas təsnif əlaməti olaraq mühərrikin işçi həcmi istifadə olunurdu. Müasir avtomobilqayırma praktikasında bir modeldən olan avtomobillərin müxtəlif həcmli və güclü mühərriklərlə təchiz olunmasının geniş yayıldığı nəzərə alınarsa bu cür təsnifat səmərəli deyildir. Ona görə də, adətən minik avtomobillərinin Avropa təsnifatından istifadə edilir. Belə təsnifatda Minik avtomobilləri qabariti və kuza və şassinin konstruksiyasının xüsusiyyətlərinə görə fərqləndirilir. Təsnifatda istehlak məqsədləri və bazarın marketinq seqmentasiyası üçün şərti olaraq 10 qrup-altı sinif (A-dan F-ə qədər latın hərifləri ilə işarələnir) və dörd kuza və ya şassi növü ayırd edilir.

Kuzasının növünə görə; 
Qapalı, 
Limuzin, 
Sedan, 
Furqon – Van,
Universal,
Hetçbek. 

Kuzasının növünə görə;
Açıq, 
Fayton, 
Kabrolet, 
Torpedo - Kupe,
Pikap, 
Kupe, 
Kupe Sport,

Kombinə edilmiş (açılabilən, 
Kabrio, 
Rodster – Raritet (Nadir,
Fayton, 

  

Minik avtomobillərinin ümumi istifadə və təyinat süsusiyyətlərinə görə tipləri isə bunlardır (şərti):

Şəhər tipli avtomobillər
Ailəvi avtomobillər
Yolsuzluq avtomobilləri
Yolsuzluq avtomobilləri krossoverlər
İdman tipli avtomobillər

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Çingiz Rəhimov, Bakı şəhərində avtobus sərnişin daşımalarının təşkilində müasir üsulların tətbiqi
* Chingiz Rehimov МЕТОДЫ ОПРЕДЕЛЕНИЯ ТРЕБУЕМОГО КОЛИЧЕСТВА ЛЕГКОВЫХ АВТОМОБИЛЕЙ ТАКСИ И ПРАКТИКА МИРОВЫХ СТРАН В ЭТОЙ ОБЛАСТИ Arxivləşdirilib 2012-09-06 at the Wayback Machine
**Yaxsay** (qum. Яхсай) — qumuq kəndi.

Coğrafiyası
-----------

Yaxsay Xasavyurtun şimalında Axsay çayının sahilində, Çeçenstanla sərhəddə yerləşir.

Tarixi
------

Yaxsay yaxın yüzillərdə Dağıstanın ən inkişaf etmiş inzibati mərkəzlərindən biri olmuşdur. Buradakı mədrəsədə dövrünün savadlı din bilginləri çalışmışlar. Onlarda təhsil və tərbiyə alanların bir çoxu sonralar Doğuda məşhurlaşmışlar.

Şair Seyid Əzim Şirvani də bu mədrəsədə oxumuşdur. 1835-ci il iyulun 10-da Şamaxıda anadan olan Seyid Əzim 7 yaşında atasını itirir. Anası Gülsüm xanım övladlarını da götürüb Yaxsayda qazi-şəriət hakimi işləyən atası Molla Hüseynin yanına gedir

Molla Hüseyn Seyid Əzimin fərasətinə, hazırcavablığına, diribaşlığına görə onu əzizləyir və təhsilini davam etdirməsinə yardımçı olur. On ilə yaxın Yaxsayda yaşayan Seyid Əzim 1853-cü ildə anası Gülsüm xanımla geriyə — Şamaxıya qayıdır. Şair sonralar həmin günləri xatırlayaraq yazır:

Oldum ol gün ki, çardəh salə, Düşmədim fikri-dövləti malə. Eylədim arifanə kəsbi-ülum,  

…Oxudum nəhvü -sərfü, fiqhü üsul, Hikmətü heyət eylədim məhsul.

Çox təəssüf ki, Seyid Əzimin və babası Molla Hüseynin yaşamının Yaxsay dövrü gərəyincə öyrənilməmişdir. Mədrəsədə yeniyetmə Əzimə kimlər dərs deyib, kimlərlə dostluq edib, sonralar qumuq ziyalılarından kimlərlə ünsiyyətdə olub? Bu suallara cavab verən araşdırmaya hələ rast gəlməmişik. Seyid Əzimlə M. E. Osmanovun arasında yaş fərqi o qədər də çox deyildi. Hər ikisi eyni mədrəsədə oxumuşdur. Yəqin ki, bir-birini tanıyırmışlar.

Azərbaycan qaynaqlarında Yaqsay və Aksay, Ağsay kimi yazılan bu kənddə M. E. Osmanov, M. Alibekov, N. və Z. Batırmurzayevlər, A. Muhammadov, A. P. Salavatov, A. V. Suleymanov, S. Toqbolatov, Ş. Alberiyev, M. Atabayev, L. Hajaqayev, M. A. Adilxanov Y. Alimxanov kimi şair, yazıçı, publisistlər, Ahmat Sayıp Əfəndi kimi alim və pedaqoq, Rəşid xan Qaplanov kimi dövlət xadimi, rus yazıçısı M. Bulqakovun dostu və onunla birlikdə pyes yazmış, uzun illər Vladiqafqazda hüquqşünas işləmiş Tajuttin Penzullayev və b. aydınlar doğulub boya-başa çatmışlar. Bu kənddə oxumuşların adlarını da əlavə etsək böyük bir siyahı yaranar. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin naziri olmuş Rəşid xan Zabit oğlu Qaplanov da 1883-cü ildə Yaxsayda doğulmuşdur.

XIX əsrdə Qarabağa gəlmiş əslən Yaxsaylı Xasay xan Usmiyev Qasım bəy Zakirlə düz dolanmadı. Şair onu həcv etmişdi:

O yaxsay, mən qarabaği, mənimlə yox sərü kari, Nə istər bilməzəm məndən genə xingəl-quşay knyaz.

İstinadlar
----------

1. ↑  GEOnet Names Server. 2018.
2. ↑  .
3. ↑  Köçərli Firudin, 1981:30, 2-ci cild.
4. ↑  Hüseynov Sadıq, 1977:13.
5. ↑  Dağıstan ədəbiyyatı antologiyası, 1959, ASE. 1980, 8-ci cild, Köçərli Firidun, 1981.
6. ↑  Zakir, Qasım bəy. Seçilmiş əsərləri, tərt. K. Məmmədov. — Bakı : Avrasiya Press, 2005. — 400 s.
**Cimmi Vilson** (*ing.* Jimmie Wilson; 7 fevral 1981, Detroyt, Miçiqan) — Amerikalı müğənni, bəstəkar və musiqili teatr aktyoru. O San-Marinolu müğənni Valentina Monetta ilə birlikdə 
San-Marinonu 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

Musiqi karyerası
----------------

Cimmi Vilson Hollivudda aktyorluq təhsili almışdır. O eyni zamanda Maykl Ceksonun hazırladığı *Sisterella* tamaşasında rol almışdır. Daha sonra Cimmi Almaniyaya köçmüşdür. O Almaniyada *Hope! – Das Obama Musical* tamaşasında Barak Obamanı canlandırmışdır. 2012-ci ildə Cimmi Polşada keçirilən *Must Be the Music* musiqi yarışmasında iştirak etmişdir.

12 mart 2017-ci ildə San-Marinonun SMRTV telekanalı Cimmi Vilsonun San-Marinolu ifaçı Valentina Monetta ilə birlikdə ölkəni Avroviziyada təmsil edəcəyini açıqlamışdır. Beləliklə, Cimmi və Valentina duet şəklində ifa etdikləri "Spirit of the Night" mahnısı San-Marinonu Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən Avroviziya 2017-də təmsil etmişdir. Mübarizəyə 2-ci yarımfinal mərhələsindən qoşulan Cimmi və Valentina yarımfinal mərhələsində sonuncu yeri tutmuşdur. Bu San-Marinonun müsabiqə tarixindəki ən aşağı nəticəsi olmuşdur.

Avroviziyada iştirakından sonra Cimmi Vilsonun *So Damn Beautiful* adlı debüt albomu işıq üzü görmüşdür.

Diskoqrafiya
------------

### Albomlar

* *So Damn Beautiful* (2017)

### Sinqllar

* "Spirit of the Night" (2017)
* "So Damn Beautiful" (2017)

İstinadlar
----------

1. ↑  "San Marino: Valentina Monetta and Jimmie Wilson to Kyiv". esctoday.com. ESCToday. 12 mart 2017. 2017-03-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-16.

|
|  |
|
| Əvvəlki:**Serhat  "I Didn't Know"** | **San-Marino Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində** **2017** | Sonrakı:**-** |

Xarici keçidlər
---------------
**Fariz Rasim oğlu İbrahimov** (11 sentyabr 1989; Kiyev, Ukrayna — 21 iyul 2014; Nelipivka, Donetsk, Ukrayna) — Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin baş əsgəri, Donbass müharibəsi şəhidi.

Həyatı
------

Fariz İbrahimov 11 sentyabr 1989-cu ildə Ukraynanın Kiyev şəhərində anadan olmuşdur. Atası Fariz İbrahimov azərbaycanlı, anası Larisa Petrovna ukraynalıdır. Ailəsi və dostları, xüsusilə də, ulu babası onu Fedor olaraq çağırırdı. Boks üzrə Kiyev çempionu, Dinamo Kiyev FK azarkeşlərinin hərəkatının təşkilatçılarındandır. 2013-2014-cü illərdə Avromeydan hərəkatında iştirak etmişdir. Müharibənin başlaması ilə əlaqədar əvvəlcə, hərbçilərə kömək məqsədilə "Ürəkdən ürəyə" xeyriyyə fondunu qurdu, sonra isə könüllü olaraq Ukrayna Silahlı Qüvvələrinə yazıldı.

### Hərbi xidməti və ölümü

Fariz İbrahimov 2014-cü ilin aprelindən başlayan Donbass müharibəsində "baş əsgər" rütbəsində, qumbaraatan və köməkçi atıcı vəzifəsində iştirak etmişdir. Mexanikləşdirilmiş Qoşunların Kropivnitski şəhərində yerləşən 34-cü Motoatıcı Batalyonunun tərkibində bir çox hərbi əməliyyatlarda fərqlənmişdir. Fariz İbrahimov 21 iyul 2014-cü ildə Dzerjinsk şəhəri yaxınlığında terrorçuların kəşfiyyat məntəqəsinə hücum edən dəstənin tərkibində döyüşə davam etmişdir. Nelipivka yaxınlığında terrorçular pusquda birinci BMP-ni əldən verdilər. Əsgərləri xilas etmək üçün o, sürücüyə yanan zirehli transportyoru qabağa gətirməyi əmr edir ki, bu da terrorçuların atəşini dayandırdı. Döyüşdə ukraynalı əsgərlər və çoxlu terrorçu öldürülüb, keçid məntəqəsi bir neçə dəqiqə ərzində ələ keçirilib. Döyüşlərdə Fariz İbrahimov da şəhid olmuşdur. O, Kiyevdə dəfn olunmuşdur. 

Ukraynanın dövlət suverenliyi və ərazi bütövlüyünün müdafiəsində göstərdiyi şəxsi şücaət və qəhrəmanlığa, hərbi anda sədaqətinə görə Fariz İbrahimov ölümündən sonra Ukrayna Prezidenti Petro Poroşenko tərəfindən 04.06.2015-ci il tarixində III dərəcəli "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.

Təltifləri
----------

* (04.06.2015) — "İgidliyə görə" medalı III dərəcəli (ölümündən sonra)

Xarici keçidlər
---------------

* İbrahimov Fariz Rasim oğlu ("Fedya", "Panda"). memorybook.org.ua (Xatirə Kitabı).
* Hərbçilərin dövlət mükafatlarıyla təltif edilməsi haqqında Sərəncam. zakon.rada.gov.ua. 04.06.2015.
**Minilliyin Bəyannaməsi** — 2000-ci il tarixində 189 ölkə insanları səfalət və hərtərəfli məhrumiyyətlərdən azad etməkləri haqqında öhdəlik götürdülər. Bu vəd tarixdə Minilliyin İnkişaf Məqsədləri kimi qaldı .

Tarixi
------

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Minilliyin Bəyannaməsi 8 sentyabr 2000-ci il tarixində, Nyu-York şəhərində, BMT Baş Məclisi tərəfindən qəbul edilmişdir (Qətnamə A / RES / 52/2).

Minilliyin Bəyannaməsində BMT-yə üzv dövlətlər sülh və təhlükəsizlik sahəsində Minilliyin İnkişaf Məqsədlərinə çatmağı öhdələrinə götürdülər; inkişaf; ətraf mühitin mühafizəsi; insan hüquqları, demokratiya və idarəetmə; həssas insanların qorunması; Afrikanın ehtiyaclarını ödəmək; BMT-nin gücləndirilməsi.

Bəzi hədəflər, xüsusilə inkişaf sahəsindəki rəqəmlər və zaman çizelgeleri ilə (xüsusilə 2015 və 2020) xüsusi olaraq formalaşdırılmışdır.

BMT Baş katibi məruzə və çıxışlarında mütəmadi olaraq üzərinə götürdüyü öhdəliklərin həqiqi yerinə yetirilməsinə dair hesabatlar verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "2005 World Summit Outcome" (PDF). 21 April 2021 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 30 January 2018.
2. ↑  "United Nations Conferences, Meetings and Events". www.un.org (fransız). 2020-05-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-30.
**Cenevrə gölü**, Leman (*alm.* Gen fersee‎, *fr.* Lac de Genéve, Lac Léman) — İsveçrə və Fransada göl. Alp dağlarındakı göllərin ən böyüyü.

Sahəsi
------

Sahəsi 582 *km2* , uzunluğu 72 *km*, ən enli yeri 14 *km*, dərinliyi 310 *m*-ədəkdir. 372 *m* yüksəklikdə, Qərbi Alp və Yura dağları arasında qədim buzlaq dərəsində yerləşir.

Yerləşməsi
----------

Sahilləri əsasən hündür və sıldırımlıdır. Rona çayı Cenevrə gölündən keçir; çayın axını göldən çıxdığı yerdə bəndlə tənzimlənir. Cenevrə gölü hövzəsinin çayları qar və buzlaqlardan qidalandığı üçün suyun səviyyəsi yayda qışa nisbətən 1 *m*-ədək qalxır. Səth suyunun temperaturu yayda 19– 24 °C, qışda 4–5 °C olur. Göl çox mənzərəlidir, iqlimi yumşaq və istidir. Balıqla zəngindir. Gəmiçilik var. Cenevrə, Lozanna, Montrö, Veve (İsveçrə) və Evyanleben (Fransa) kimi şəhəri və kurortlar gölün sahilindədir. Sahilləri boyu avtomobil və dəmiryolları keçir. Turizm inkişaf etmişdir.

Qalereya
--------

* Gölün görünüşüGölün görünüşü
* Göl ərtafında şəxsi evGöl ərtafında şəxsi ev
* Cenevrə gölüCenevrə gölü
* Peilz adasıPeilz adası

Həmçinin bax
------------

* Alp dağları

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  **Cenevrə gölü**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M.K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V  cild. — Səhifələrin sayı:  592. — Səh.: 220. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.31

Xarici keçidlər
---------------

* Cenevrə gölü regionu
**Salli Sesiliya Hokins** (*ing.* Sally Cecilia Hawkins; 27 aprel 1976[…]) — Britaniyalı aktrisa. 2008-ci ildə "Qayğısız" filmində Poppi rolunda çıxışı ona bir neçə beynəlxalq mükafat, o cümlədən komediya və ya musiqili filmdə ən yaxşı aktrisa nominasiyasında Qızıl Qlobus qazandırdı.

Digər diqqətəlayiq rollar arasında Paddington və Paddington II filmlərində Xanım Meri Braun, Vera Dreykdə Syuzan (2004), BBC-nin "Məxməri Barmaqlar" serialında Sue Trinder (2005) və İnandırmada Anna (2007), "Suyun forması" filmində Eliza Esposito var. (2017).

Kral Dramatik İncəsənət Akademiyasını bitirdikdən sonra Salli Hokins teatr aktrisası kimi karyerasına "Romeo və Cülyetta", "Müch Ado About Nothing" və "A Midsummer Night's Dream" kimi tamaşalarda başlayıb. Onun ilk böyük rolu Mayk Linin "Hər şey ya da heç nə" filmində olub. O, Vera Dreykdə (2004) ikinci plan rolunu oynayaraq və "Qayğısız" (2008) filmində baş rolda oynayaraq Li ilə işləməyə davam etdi, buna görə o, bir neçə mükafat, o cümlədən Ən Yaxşı Aktrisa üzrə Qızıl Qlobus Mükafatı aldı.

Filmoqrafiya
------------

1. Jasmin (film, 2013) / *ing.* Blue Jasmine

İstinadlar
----------

1. ↑  Sally Hawkins // Internet Broadway Database (ing.). 2000.
2. ↑  Sally Hawkins // filmportal.de. 2005.
**Minamoto no Yoşinaka** (源 義仲?, 1154, Musaşi əyaləti[d], Tokaydo[d] – 21 fevral 1184 və ya 4 mart 1184, Omi əyaləti[d], Tosando[d]) və ya **Kiso Yoşinaka** (木曾 義仲?) – Heyan dövründə yaşamış Yaponiya generalı. Minamoto klanının üzvü olsa da, Qenpey müharibəsi zamanı Minamoto no Yoritomonun rəqibi olmuşdur.

Həyatı
------

Yoşinakanın atası Minamoto no Yoşihira tərəfindən öldürüldüyü üçün o, südanasının əri olan Nakahara Kaneto tərəfindən Şinano əyalətinin Kiso bölgəsində böyüdülmüşdür. 1180-ci ildə Minamoto no Yoritomo və digər klan üzvləri ilə birlikdə Tayra ailəsinə qarşı Qenpey müharibəsini başlatmışdır.

Yoşinaka 1183-cü ildə paytaxtı ələ keçirmiş və müharibəni üçtərəfli konfliktə çevirmişdir. Belə ki, Tayra klanı qərbdə, Yoritomo isə şərqdə olarkən Kiotonu öz əlində saxlamaq istəmişdir. Ordusunun itaətsizliyi, eləcə də, saraya, xüsusilə də, keçmiş imperator Qo-Şirakavaya qarşı hərəkətlərinə görə Yoritomo qardaşları Minamoto no Yoşitsune və Noriyorini Kiotoya göndərməyə məcbur olmuşdur. Baş verən döyüş nəticəsində Yoşinakanın qüvvələri məğlub olmuşdur. Yoşinaka məşuqəsi Tomoe Qozenlə qaça bilsə də, Omi əyalətinin yaxınlığında öldürülmüşdür.

Populyar mədəniyyətdə
---------------------

Yoşinakanın, eləcə də, məşuqəsi Tomoe Qozenin hərbi macəraları Yaponiyada bir çox hekayə kitabının və no tamaşasının mövzusu olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Yoshinaka Minamoto // Faceted Application of Subject Terminology.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). V cild (Libr–Nijo). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 182. ISBN 0-87011-625-8. İstifadə tarixi: 28 oktyabr 2022.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0000 3471 925X · LCCN: n82062762 · NDL: 00622843 · SUDOC: 26044622X · VIAF: 6276591 · WorldCat VIAF: 6276591 |
**Cemsonit** (Şotlandiya mineraloqu R. Ceymsonun şərəfinə adlandırılmışdır) — mineral.

Haqqında
--------

Qurğuşun və dəmirin təbii sulfo - duzu – Pb4FeSb6S14. Monoklinik sinqoniyada kristallaşır. Kristalları iynəvarı, sap varıdır. Qarışıq lifli, radial şüalı yaxud dənəvər aqreqatları var. Qurğuşunu-bozdan dəmiri-qarayadək rəngdə olur. Metal parıltılıdır. Sərtliyi 2,5, sıxlığı 5630–5710 kq/m³-dir. Kövrəkdir. Cemsonit orta və aşağı temperaturlu hidrotermal yataqlarda əmələ gəlir; qurğuşun-sink, qızıl-sürmə və digər polimetal yataqlarda rast gəlinir. Qurğuşun və sürmənin ikincidərəcəli filizidir. Rusiya Federasiyası, Ukrayna, Çexiya və s. ölkələrdə yataqları var.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Jamesonite // Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.
2. 1 2  **Cemsonit**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M.K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V  cild. — Səhifələrin sayı:  592. — Səh.: 215-216. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus |

* Minerallar
**Birinci Portuqaliya Respublikası** (*port.* Primeira República Portuguesa) — Portuqaliya tarixində 1910-cu ildə baş veren inqilab ilə 1926-cı il dövlət çevrilişi arasındakı 16 illik dövr.
Portuqaliyanın 1908-ci ildəki regisidi və respublikaçıların ölkə hökumətindəki artan rolu, anti-katolik, anti-monarxist, liberal yönümlü duyğuların artmasına səbəb oldu. Əsrlər boyu davam edən Portuqaliya krallığının mühafizəkar təməllərinin çökməsi çox sürətlə baş verdi. Cümhuriyyətin mövcudluğunun ilk iki ilində bir çox demokratik islahatlar aparıldı: ümumtəhsil məktəbi sisteminin genişləndirilməsinə başlandı, 1911-ci ildə Portuqaliyalı işçilər tətil hüququ aldılar və vergi islahatı da həyata keçirildi. İlk respublika parlamenti 1911-ci ilin mayında seçildi.

İlk respublika dövründə ölkədə həddindən artıq qeyri-sabitlik yaşandı — 1910-1926-cı illərdə 44 hökumət dəyişdirildi, 24 qiyam, 158 ümumi tətil, narazı hərbi personalın iştirakı ilə 17 dövlət çevrilişi cəhdləri oldu. 1921-ci ildə, Qanlı Gecə deyilən zaman, putşistlər tərəfindən istefa etmək məcburiyyətində qalan Baş nazir Antonio Qranju və bir sıra digər siyasətçilər öldürüldü. Cümhuriyyətin səkkiz prezidentindən yalnız biri bütün müddətə xidmət etdi. 18-ci çevriliş cəhdi Portuqaliya ordusunun hakimiyyəti ələ keçirməsi ilə nəticələndi. 1926-1933-cü illərdəki İkinci Portuqaliya Respublikası belə quruldu və yeni bir konstitusiya qəbul edildikdən sonra Yeni Dövlət (1933-1976) adlanan sözdə Salazar diktatorluğuna çevrildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Payne, *A history of Spain and Portugal* (1973) 2: 559
2. ↑  *Maier, Hans.* Totalitarianism and Political Religions. trans. Jodi Bruhn. Routledge. 2004. səh. 106. ISBN 0-7146-8529-1. 2016-12-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-08.
3. ↑  IAMDUDUM: ON THE LAW OF SEPARATION IN PORTUGAL Arxivləşdirilib 2019-04-05 at the Wayback Machine Papal Encyclicals Online
4. ↑  José Miguel Sardica. *The Memory of the Portuguese First Republic throughout the Twentieth Century*. (2011).

Ədəbiyyat
---------

* Leal, Ernesto Castro. "Parties and political identity: the construction of the party system of the Portuguese Republic (1910–1926)." *E-journal of Portuguese History* 7#1 (2009): 37–44. Online[*daimi ölü keçid*]
* Meneses, Filipe Ribeiro De. *Afonso Costa* (London: Haus Publishing, 2010); 227 pp. excerpt
* Sardica, José Miguel. "The Memory of the Portuguese First Republic throughout the Twentieth Century," *E-Journal of Portuguese History* (Summer 2011) 9#1: 1–27. online
* Wheeler, Douglas L. "The Portuguese revolution of 1910." *Journal of Modern History* (1972): 172–194. in JSTOR
* Wheeler, Douglas L. *Republican Portugal: a political history, 1910–1926* (U of Wisconsin Press, 1999)
**Solina** (*Jezioro Solińskie* ) — Polşanın cənubunda, Beşadı regionunda yerləşən süni göl. Göl Podkarpatiya voevodluğunun Lesko uezdi ərazisindədir.

Ümumi məlumat
-------------

Göl (su anbarı) 1968-ci ildə Solina bəndinin inşasından sonra formalaşmışdır. Bənd San çayının üzərində tikilib. San çayı Vislanın sağ qoludur. Gölün ümumi sahəsi km²-dır. Toplam 472 000 000 kub metr su tutumuna malikdir. Bu göstəricisinə görə Solina Polşanın ən böyük süni gölüdür. İlk su anbarının tikintisi layihəsi 1921-ci ilə aiddir. Ərazidə ilk geoloji və hidroloji araşdırmalar 1936-1937-ci illərədə həyata keçirilmişdir. İkinci Dünya müharibəsi aparılan işləri yarımçıq qoymuş və 1955-ci ildən işlər yenidən bərpa edilmişdir. Bəndin tikintisinə 1960-cı ildə start verilmişdir.

Maksimal dərinlik 60 metrdir. Sahil xəttinin uzunluğu 150 km, eni 2,5 km, uzunluğu isə 25 km-dir. Göl sahilləri çox girintili çıxıntılı olub buxtalarla zəngindir. Solina bəndinin hündürlüyü isə 82 metrdir. Bəndin uzunluğu 664 metr olub Polşanın ən hündür bəndi hesab olunur. Bəndin aşağısında nasos elektrostansiyası yerləşir. Dörd turbinli bu stansiyanın gücü 200 meqavattdır.

Gölün olduğu bölgə ölkənin populyar turizm mərkəzidir. Göl kənarında yerləşən üç yaşayış məskənində: Solin, Polyançik və Mışkovşada su idmanı həvəskarlarının sevimli məkanıdır. Suyun dərinliyi, şəffaflığı, meşəli-dağlı ərazilər bölgəni yetərincə cəlb edici edir. Yerli sakinlər gölü *Beşada dənizi* adlandırır. 1970-ci ildən ölkənin turizm şirkəti olan Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Turystyczne gölə bir neçə kiçik gəmi gətirdi və gölün xüsusi «*Ağ donaması»* yaradıldı. Gəmilər ilə göldə səfərlər həyata keçirilir.

Ədəbiyyat
---------

* Kęsy Robert i in. 2011. Zbiorniki Wodne w Polsce. Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej, Warszawa, s.44.

İstinadlar
----------

1. ↑  Stanisław Kłos, *Bieszczady. Przewodnik*, Warszawa: Sport i Turystyka, 1986, s. 148, ISBN 83-217-2466-3.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2009-01-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-30.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-12-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-30.
**Fikrət Kamal oğlu İsayev**  — Professor, Azərbaycan alimi, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru.

Həyatı
------

Fikrət İsayev 1935-ci ildə Ağsu rayonunun Dilman kəndində anadan olmuşdur. M.Ə.Sabir adına Şamaxı Pedaqoji Texnikumunu və N.Tusi adına ADPU-nin fizika-riyaziyyat fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Fizika İnstitutunun aspirantı olub (1956-1959).

Həmin institutda kiçik elmi işçi, baş elmi işçi işləyib (1959-1969). 1964-cü ildən həmin institutun professorudur. 1985-ci ildə Sankt-Peterburq Politexnik İnstitutu Elmi Şurasında dissertasiya müdafiə edərək fizika-riyaziyyat elmləri doktoru alimlik dərəcəsini alıb.

120-dən çox elmi işin, bir neçə müəlliflik şəhadətnaməsinin müəllifidir. Onun rəhbərliyi ilə 8 nəfər namizədlik, 1 nəfər isə doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. Hazırda Azərbaycan Tibb Universitetində işləyir.



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Alim ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Salman Baxşıyev** (tam adı: *Baxşıyev Salman Babaxan oğlu*) — 20 yanvar şəhidi. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 31 mart 1998-ci il tarixdə fərmanı ilə ölümündən sonra **20 Yanvar Şəhidi** fəxri adı verilmişdir.

Həyatı
------

1949-cu il martın 1-də Lənkəranda anadan olub. 4 uşağı atasız qaldı. Lənkəran şəhər qarışıq mallar ticarəti idarəsində işləyib. Yanvarın 26-da, hadisə olan günü qardaşı Əliqismətlə bir yerdə olub. Əliqismətin dedikləri: — Biz XC-nin üzvləri Bakıda günahsız yerə öldürülənlərin xəbərini eşidəndə şəhərdən çıxdıq ki, hərbçilər bizi də qırmasın. Biz meşədə qərar tutmuşduq. Yanvarın 26-da saat .14 dəqiqədə vertolyotlar başımızın üstündə fırlanmağa başladı və vertolyotlardan desant atmağa başladılar. Güllələr yağış kimi yağırdı. Biz məcbur olub yerə sərildik. Burada bir neçə adam yaralandı. Güllə qardaşım Salmanın da boğazından dəydi. Salman oradaca keçindi. Əsgərlər 21 adamın qollarını bağladılar. 7—8 nəfər saxladılar ki, yaralıları və ölüləri maşınların yanına aparaq. Oradan da Lənkərana — hərbi hissəyə gətirdilər. Bizi üzü üstə yerə yıxıb arxadan əlimizi, ayaqlarımızı məftillə boğazımıza bağladılar. Bizi təpiklə, dubinka ilə döydülər. Sonra vertolyotla Qızılağac aeroportuna, oradan da təyyarə ilə Bakı ya gətirdilər. Lənkəranda dəfn olunub.

Ünvan
-----

Lənkəran şəhəri, Füzuli küçəsi dalan 2, ev 8.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

* *Qulu Kəngərli.* **20 Yanvar şəhidləri** (PDF). Bakı: Gənclik. 1992. 312 səh. ISBN 4702060204. 2015-07-17 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-18.
**Səmədov Baba Səməd oğlu** (1934, Vartaşen rayonu) — Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX çağırış deputatı.

Bioqrafiya
----------

1934-cü ildə Azərbaycan SSR-nin Vartaşen rayonu, Daşagil kəndində (indiki Azərbaycanın Oğuz rayonundakı kənd) fəhlə ailəsində anadan olmuşdur.
1946-cı ildən — traktor sürücüsü, 1950-ci ildən — Şəki rayonunun Orjonikidze adına taxıl sovxozunda işlədi

Baba Səmədov Səmədov uşaq yaşlarından traktorlarla maraqlanırdı və 11 yaşından etibarən traktor sürücüsünün köməkçisi, sonra isə sovxozda traktor sürücüsü kimi çalışırdı; traktor sürücüsü kurslarını belə bitirmədən 14 yaşında olan Baba Səmədov maraq dairəsi sayəsində çox təcrübə qazandı və hətta yaşlı, lakin daha az təcrübəli traktor sürücülərinə də dərs deyə bildi. Traktor sürücüsü kolxoz iclasında rasionalizasiya təklifi irəli sürdü — əvvəllər məhsul yığımında 7 nəfər iştirak edirdisə Səmədovun təklifi ilə traktor və maşın sürücüləri tarla əkinçilik, suvarma, məhsul yığımında iştirak etməyə başladı.Səmədov bu təklifi ilə dövlətə çox pul qazandırdı. Onuncu beş illik dövrdə Baba Səmədov taxılın yüksək məhsuldarlığına nail oldu. 1976-cı ildə maşınqayırma direktoru 180 hektardan planlaşdırılan 270 ton əvəzinə 381 hektardan 960 ton buğda götürdü. 1977-ci ildə Səmədov 533 hektar sahədən 1100 ton yüksək keyfiyyətli taxıl aldı. 1980-ci ildə Baba Səmədov 550 hektar ərazidən 920 ton taxıl götürmüşdür ki, bu da üç mövsüm norması idi.
SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 23 fevral 1978-ci il tarixli fərmanı ilə sosialist rəqabətin dəki yüksək nailiyyətlərə, kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı və dövlətə satılması ilə bağlı planların və sosialist öhdəliklərinin yerinə yetirilməsində göstərilən əmək şücaəti nə görə, 1977-ci ildə Baba Səməd oğlu Lenin ordeni ilə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

Ölkənin ictimai-siyasi həyatında fəal iştirak etmişdir. 9, 10 və 11-ci çağırış Azərbaycan SSR Ali Şurasının üzvü, 148 saylı Cəfərabad seçki dairəsindən 9-cu çağırış Ali Məclisə seçilmiş, respublika Silahlı Qüvvələri əhalisinin ticarət və məişət xidməti komissiyasının üzvü olmuşdur. 1968-ci ildən Sov.İKP üzvü. 1976–1990-cı illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü. Sov.İKP XXIV, XXV və XXVI qurultaylarının və Azərbaycan Kommunist Partiyasının XXIX, XXX və XXXI qurultaylarının nümayənsi olmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 18 oktyabr 2011-ci il tarixli sərəncamı ilə ölkənin ictimai-siyasi, sosial-iqtisadi və mədəni həyatındakı iştirakına görə Səmədov Baba Səməd oğlu Tərəqqi medalı ilə təltif edilmişdir.

2002-ci ildən — Prezident təqaüdçüsü. Şəki rayonunun Turan kəndində yaşayır.

İstinadlar
----------
Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Moskva vilayətinə daxildir. Moskva şəhərinin şimal-qərbində yerləşir. Şəhərin ərazisi 21 km².

Tarixi
------

Şəhərin indiki ərazisində XVIII əsrdə təməli qoyulmuş Qomzino kəndi olub. XVIII əsrin sonunda kəndin adı dəyişdirilərək Solnışnaya olub. 1851-ci ildə Moskva-Sankt-Peterburq dəmiryolunun tikintisi zamanı bu ərazidə Podsolneçnıy qəsəbəsi salınıb. 1860-cı illərin əvvəllərində, təhkimçilik hüququ ləğv edildikdən sonra Podsolneçnıy və ətraf kəndlərin ərazisində çoxlu sənaye obyektləri yaranmağa başladı. 1928-ci ildə fəhlə qəsəbəsi olan Solneçnoqorskiy tikildi. 26 dekabr 1938-ci ildə şəhər statusunu alıb. İkinci Dünya müharibəsi zamanı 1941-ci ilin noyabrında alman ordusu şəhəri ələ keçirdi. Dekabr ayında baş vermiş Moskva döyüşü zamanı bu şəhərin ərazisində qızğın döyüşlər baş verib. Klin-Solneçnoqorsk hücumu zamanı dekabrın 12-də Qızıl ordu şəhəri geri almağa müvəffəq olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  OKTMO. 179/2016..
2. ↑  .

|  |  |
| --- | --- |
| Rusiya bayrağı | *Rusiya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Cenk Tunalı** (*türk.* Cenk Tunalı) — Türkiyə aktyoru.

Həyatı
------

Cenk Tunalı 9 sentyabr 1978-ci ildə İstanbulda dünyaya gəlib. 1996-cı ildə Cağaloğlu Anadolu Liseyindən, 2000-ci ildə İstanbul Dövlət Konservatoriyasının Teatr bölümündən məzun olub. Bir müddət Haldun Dormənə assistentlik edib. 2000-ci ildə Haldun Dormənin dəstəyi ilə "Teatr Qılçıq" qrupunu qurub. 4 il bu qrupda dramaturqluq, aktyorluq və rejissorluq edib. İstanbul Dövlət Teatrında bir çox tamaşada rol alıb. Bundan başqa müxtəlif filmlərə, teleseriallara çəkilib. Uzun müddət səhnələrdə bir aktyorun komediya tamaşaları şousunu qurub. Televiziyadakı bir müsabiqə proqramında aparıcılıq edib. 2007-ci ildə Bülənd Çatarla "Qılçıq Uşaq Tetrı"nı və "Qılçıq Emalatxanası"nı qurub. 6 ildir ki "Qılçıq Emalatxanasında" teatr müəllimliyi edir. Hazırda "Teatr Qılçıq"da "Toyda təlaş" və "Tanıyır bəlkə insanlar" tamaşalrını səhnələşdirir.

Layihələr
---------

**Seriallar**

* 2000-ci il — "Yeddi nömrə"
* 2006-ci il - "Selena"
* 2005-ci il — "Tərsköşə"
* 2006-cı il — "Əmr et, komandirim"
* 2009-cu il — "Qəhvə bəhanədir"
* 2011-ci il — "Portal" (komediya proqramı)
* 2012-ci il — "Bir sözüm var" (yarışma proqramı)

**Kino filmləri**

* 1998-ci il — "Sağlıqla qal, yarım"
* 2010-cu il — "Supürrr"
* 2014-cü il — "Əfsus, əfsus 3"

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* *Cenk Tunalı* — IMDb səhifəsi