recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Betlemi pilləkəni** (*gürc.* ბეთლემის კიბე) — Gürcüstanın paytaxtı Tbilisinin tarixi mənzərəli yerlərindən biri. Qədim Tbilisidə tövsiyə olunan turizm marşrutuna daxildir. Pexainski və ya Vifliyem nərdivanları kimi də adları vardır.

Adını Zemo Betlemi kilsəsi və Qızlar üçün monastırdan almışdır. Belə ki, Lado Asatiani küçəsindən (Beqlar Axospireli küçəsindən Qudiaşvili meydanına yolun davamı kimi) hər iki dini ibadətgaha yol gedir. Betlemi pilləkəninin 120 pilləsi vardır.

Tarixi
------

Pilləkənin müasir görünüşü
Vilayət memarı T.Belyin layihəsinə görə 1850-ci ildə Tiflis Ticarət Cəmiyyəti hesabına inşa edilmişdir. Əvvəllər bu pilləkənin yerində kiçik çığır keçirdi. İlkin layihədə pilləkənlərin sütunun dayandığı damın bütün uzunluğu boyunca üst-üstə düşməsi planlaşdırılırdı, lakin sonradan bu layihə həyata keçirilmədi. Həmçinin ilkin layihəyə görə, pilləkənlərin üzərinin dam ilə örtülməsi nəzərdə tutulurdu, lakin şəhər üçün bu pilləkəni pulsuz tikən Tiflis ustaları (sexlər, emalatxanalar) bu fikri qəbul etmədilər və onu lazımsız saydılar. Tiflis şəhər rəhbərliyi sonda Tiflis sənətkarlarının qərarı ilə razılaşmağa məcbur oldu.

Pilləkənin tikintisini yerli sənətkarlar həyata keçirmişdirlər. Onun tikintisində buna görə yerli daşdan istifadə olunmuşdur. Plləkənin nərdivanlarının sayı 120 ədəddir. Pilləkən özü hündürlüyün formasına uyğun olaraq, bir neçə yerdə döngəyə malikdir. Tikildiyi illərdən bu günümüzə qədər pilləkən bir neçə dəfə təmir olunmuşdur. Pilləkənin ətrafında müxtəlif tikililər, xüsusən yaşayəş evləri yerləşir. Hazırda pilləkən Tbilisi şəhər turist marşurutuna daxildir.

Plləkən tikildikdən sonra o pilləkənin sonunda olan Zemo Betlemi kilsəsinin şərəfinə Betlemi pilləkəni adını almışdır. Betlemi yəhudi dilində olduğundan, bəzən pilləkənə idiş dilində Vifliyem nərdivanlarıda deyilirdi. Lakin sonradan bir neçə dəfə onun adı dəyişmişdir. Gürcüstan SSR dövründə piləkənə müxtəlif adlar verilmişdir. 1923-cü ilə qədər, Petxainski yüksəlişi kimi şəhərin baş planında əksini tapmışdır. 1923–1940-cı illərdə Məşədi Əzizbəyovun şərəfinə Əzizbəyov küçəsinin adı ilə adlandırılmışdı. Yalnız 1990-cı ildə pilləkənin əvvəlki adı özünə qaytarılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ТОП-23 достопримечательности Тбилиси за 1–2 дня". 2018-05-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-19.
2. ↑  *Сергей Анисимов* Кавказский край. Путеводитель. ГИЗ: М-Л. 1927
3. ↑  "Петхаинская лестница (Бетлемская улица-лестница)". 2021-10-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-19.
4. 1 2  "Лестница Бетлеми (Петхаинский подъем)". 2018-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-19.

Ədəbiyyat
---------

* Свириденко О. Н. Тбилиси за неделю. Путеводитель. — С. Петербург: Своё издательство, 2015. 174 с. ISBN 977-5-4386-0854-7
* Артём Синцов Грузия пешком. Самые интересные прогулки по Грузии. Москва: Издательство "Эксмо", 2018. 256 с. ISBN 978-5-04-090136-4

Xarici keçidlər
---------------

* Видеопрогулка
* Betlemi Street-Stairs | ბეთლემის ქუჩა-კიბე
* Betlemi Street, Old Tbilisi — ბეთლემის ქუჩა, ძველი თბილისი (Tbilisi, Georgia)
Ən yüksək yanacağa qənaət xüsusiyyətinə malik hibrid maşınlardan biri olan Toyota Priusun II nəsli
Hibrid (mələz) avtomobillərin məqsədi benzin sərfiyyatını azaltmaqdır. Buna nail olmaq üçün onlar tıxaclar zamanı və aşağı sürətlərdə hərəkət zamanı benzin mühərriki əvəzinə elektrik mühərrikindən istifadə edərək atmosferə buraxılan tullantıların qismən sıfır olmasını təmin edirlər. Elektrik mühərrikinin işləməsi üçün tələb olunan enerji benzin mühərriki işə salındıqda və ya əyləcdən istifadə edilmə zamanı akkumulyatorlara yüklənir. Ona görə də bu avtomobillərin elektrik enerjisinə qoşularaq enerji ilə doldurulmasına ehtiyac yoxdur.

Tələb olunan zaman benzin, tələb olunduğu zaman elektrik mühərriki ilə idarə oluna bilən ilk avtomobili Ferdinand Porsche 27 yaşında olarkən hazırlanmışdır. 1902-ci ildə "Mixte-Wagen" ("Qarışıq maşın") adlandırdığı avtomobilini təqdim etmişdir. Vyanalı fayton istehsalçısı olan Ludwig Lohner ilə işləyən Porsche, 4 silindrli Daimler mühərrikinə akkumulyatorlar, generator və elektrik mühərrikləri əlavə etmişdir. Bu vəziyyəti ilə Mixte, benzin mühərriki dayandırıldığı zaman, batareyalarla işləyən elektrik mühərriki ilə irəliləməyə davam edə bilirdi.

Təxminən 10 ildən sonra hibrid avtomobillərin benzinlə işləyən avtomobilləri əvəz edəcəyi düşünülür. Toyotanın Toyota Prius modeli, Hondanın Honda Insight ilə başlayan və bu gün Honda Civic Hybrid ilə davam edən seriyası hibrid avtomobillərə misal ola bilər. Toyotanın lüks avtomobillər istehsal edən firması olan Lexus tərəfindən 2005-ci ildə bazara təqdim edilən Lexus RX 400h modeli də hibrid avtomobillər arasında öz yerini almışdır.

Bundan əlavə, Dodge firmasının Ram Pick-up modelini hibrid olaraq istehsal edəcəyini elan etməsi ilə bu üslubda bir ilkin yaşanacağı kimi görünür. Bunun ardınca General Motors; Chevrolet şirkətinin Silverado modelini və GMC şirkətinin Sierra modelini tarixində ilk dəfə olaraq "GM" brendindən istifadə edərək təqdim edəcəyi gözlənilir.

SUV sektorunda isə ilk olaraq Fordun Escape modeli meydana çıxmışdır.

2005-ci ilə qədər istehsalı gözlənilən avtomobil modelləri arasında GMC Yukon, Chevrolet Tahoe, Mercedes S Seriyası və Toyota Camry kimi sənayenin zirvəsinə doğru yüksələn avtomobillər də mövcuddur.
**Solmaz Mirzəyeva** (8 iyul 1938, Bakı – 25 yanvar 2010, Bakı) — Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Jurnalisti.

Həyatı
------

Solmaz Mirzəyeva 8 iyul 1938-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O, 1956-cı ildə Azərbaycan Dövlət Univnsitetinin jurnalistika fakültəsinə daxil olmuş, oranı 1961-ci ildə bitirmişdir.

1962-ci ildən 1968-ci ilə kimi "Azərnəşr"in elmi-kütləvi, uşaq ələbiyyatı, bədii ədəbiyyat və tərcümə redaksiyalarında kiçik redaktor, 1968-ci ildən isə redaktor vəzifələrində çalışmışdır.

Solmaz Mirzəyeva jurnalistlik fəaliyyətinin 30 ili "Azərbaycan dəmiryolçusu" qəzeti ilə bağlı olmuşdur. 1980–1993-cü illərdə qəzetin redaktor müavini işləmişdir. 1993-cü ildən ömrünün sonuna kimi qəzetin redaktoru olmuşdur. "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətində həyata keçirilən iqtisadi islahatların ölkə ictimaiyyətinə çatdırılmasında onun böyük zəhməti olmuşdur.

İşlədiyi müddət ərzində kollektivin dərin rəğbətini qazanan Solmaz Mirzəyevanın zəhmətini Dəmir Yol rəhbərliyi və MHİRK-nin Rəyasət Heyəti həmişə yüksək qiymətləndirmiş, "Fəxri dəmiryolçu" döş nişanı və mətbuat sahəsində səmərəli fəaliyyətinə görə "Ustad" Ali Jurnalistika Mükafatı və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 21 iyul 2005-ci il tarixli sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.

Ailəsi Azərbaycanda jurnalist Mirzəyevlər ailəsi tanınmışdır. Həyat yoldaşı, 20 noyabr Qarakənd faciəsində şəhid dünyasını dəyişmiş, jurnalist Osman Mirzəyev ölkə mətbuatının inkişafında əvəzsiz xidmətlər göstərmişdir. Qızları Nərgiz, Lalə və Sevinc bu gün də mətbuat sahəsində çalışırlar.

* Jurnalist Osman Mirzəyevın həyat yoldaşıdır.
* Jurnalist Sevinc Osmanqızının anasıdır.

Həmçinin bax
------------

* Qarakənd faciəsi

Xarici keçidlər
---------------

* Solmaz Mirzəyevanın bioqrafiyası [*ölü keçid*]
* Azərbaycan mətbuatına ağır itki üz verib [*ölü keçid*]
* Veteran jurnalist vəfat edib [*ölü keçid*]
**Tiollar** — ümumi formulu RSH olan spirtlərin kükürd analoqları. Burada R karbohidrogen radikalıdır, məsələn, metanetiol (metil merkaptan) (CH3SH), etanetiol (etil merkaptan) (C2H5SH) və s. IUPAC terminologiyasında "merkaptanlar" adı köhnəlmişdir. və istifadə üçün tövsiyə edilmir.

Tiollar

Adlandırılması
--------------

Sistematik nomenklaturaya görə karbohidrogen radikalının sonuna "-tiol" şəkilçisi əlavə edilir. əgər tiol qrupu-SH molekulda əsas deyilsə, onda qaydaya uyğun olaraq, ilkin maddənin adının əvvəlinə "merkapta-" önlüyü əlavə edirlər.

Tiolların alınması
------------------

Alkantiolları alkilhalogenidlərin natrium və ya kalium hidrosulfidlərlə qarşılıqlı təsirindən alırlar

* R-Hal+HS-→R-SH
* C2H5J + KSH → C2H5SH + KJ

Sidik cövhərinin alkilhalogenidlərə rəsirindən S-alkilzotiuron duzuna çevrilir ki, onun da qələvi mühitdə hidrolizindən tiollar alınır.

Fiziki-kimyəvi xassələri
------------------------

Tiolların qaynama temperaturu müvafiq spirtlərin qaynama temperaturundan aşağıdır. Bu kükürdün oksigenə nisbətən elektromənfiliyinin az olması ilə izah olunur. Buna görə, tiollar spirtlərə nisbətən hidrogen rabitəsi əmələ gətirməyə az meyillidir. Tiollar təkcə spirtlərdən deyil, həmçinin başqa üzvi maddələrdən iyinə görə fərqlənirlər. Merkaptanlar hətta çüzi miqdarda belə kəskin iyə malik olurlar.

Turşuluğu
---------

Tiollar — hidrogen sulfidin monoalkiləvəzli törəmələridir və tərkibində aktiv hidrogen atomu olduğundan onlar zəif turşulardır. Hidrogenin mütəhərrikliyi-SH-da OH-a nisbətən yüksəkdir. Buna görədə tiollar sulu məhlulda qələvilərlə duzlar-merkaptidlər RSNa əmələ gətirirlər.

Oksidləşmə
----------

Spirtlərdən fərqli olaraq tiollarda oksidləşmə karbon atomuna görə deyil, kükürdə görə gedir.

Üzvi turşularla qarşılıqlı təsiri
---------------------------------

Tiollar spirtlər kimi üzvi turşularla esterləşmə reaksiyalarına girirlər. Nəticədə tioefirlər əmələ gətirirlər. Reaksiya güclü turşuların iştirakı ilə kataliz olunur.

Mənbə
-----

* S. F. Qarayev, U. B. İmaşev, G. M. Talıbov "Üzvi kimya", 2013.
**Nüma Denis Füstel de Kulanj** *(*fr.* Numa Denis Fustel de Coulanges)* 18 mart 1830[…], Paris – 12 sentyabr 1889[…], Massi[d] — fransız tarixçisi, qədim dövr və orta əsrlər tarixi üzrə mütəxəssis.

1853-cü ildə ali normal məktəbi bitirmiş, daha sonra 1870–80-ci illərdə oranın müəllimi, 1880–83-cü illərdə isə direktoru olmuşdur. Xiosda arxeoloji qazıntılar aparmış, qədim yunan ailəsinin tarixini tədqiq etmişdir. 1858-ci ildə Polibi haqqında, daha sonra Vesta kultuna dair dissertasiya müdafiə etmişdir.

1860-cı ildən Strasburq Universitetinin professoru olmuş, 1864-cü ildə "Qədim insanlarda ailə və dövlət" adlı məşhur əsərini yazmışdır. 1875-ci ildə əxlaqi və siyasi elmlər akademiyasına üzv seçilmiş, 1878-ci ildən Sorbonnada orta əsrlər tarixi kafedrasının müdiri olmuşdur. Əsas elmi əsəri olan "Qədim Fransanın siyasi institutları" (**fr.* "L’Histoire des institutions politiques de l’ancienne France")* tamamlanmamışdır. Bəzi cildləri şagirdi Kamil Jüllian tərəfindən çapa hazırlanmışdır. Onun ideyaları müasirləri tərəfindən inkar olunsa da, sonrakı tarixşünaslıqda mühüm rol oynamışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Numa Denis Fustel de coulange // Léonore verilənlər bazası (fr.). ministère de la Culture.
3. 1 2 3 4  DE COULANGES Numa Denis Fustel // Annuaire prosopographique : la France savante.
4. 1 2  Numa Denis Fustel de Coulanges // Encyclopædia Britannica (ing.).
5. 1 2 3  .
6. 1 2  .
7. ↑  .
8. ↑  *Agence bibliographique de l'enseignement supérieur (France)* Système universitaire de documentation (fr.). Montpellier: ABES, 2001.
9. ↑  .
**Müqəddəs Veronika heykəli** (*ing.* Santa Veronica ) – Vatikandakı Müqəddəs Pyotr bazilikası üçün Françesko Moçi tərəfindən 1629-1639-cu illərdə hazırlanmış mərmər heykəldir.

Tarixi
------

1629-cu ilin dekabrında Müqəddəs Pyotr bazilikasının mərkəzi gümbəzi altında yerləşən dörd nişdən birində yerləşdiriləcək Müqəddəs Veronika heykəlinin hazırlanması heykəltaraş Françesko Moçiyə həvalə olunmuşdur. Digər üç heykəl – Müqəddəs Andreyin heykəli Fransua Dükenua, Müqəddəs Yelenanın heykəli Andrea Bolci, Müqəddəs Lonqinin heykəli isə Covanni Lorenso Berniniyə həvalə edilmişdir.

1629-1632-ci illərdə o, əsərin müxtəlif versiyaları üzərində çalışmış, nəhayət 8 sevral 1632-ci ildə heykəlin yekun variantını Papa VIII Urbana təqdim etmiş və Papa layihəni təsdiqləmişdir. Heykəlin hazırlanmasında istifadə olunan mərmərlər 1634-cü ilin sonlarında Karraradan gətirilmişdir. Heykəltəraş əsəri 1635-1639-cu illərdə işləyərək tamamlamışdır. Bazilikada nəzərdə tutulmuş yerində yerləşdirilmiş əsər 11 noyabr 1640-cı ildə ictimayətə təqdim edilmişdir.

Təsviri
-------

5 metr hündürlüyə malik olan Müqəddəs Veronika heykəli üç iri Karrara mərməri blokundan hazırlanmışdır. Moçinin şah əsəri hesab edilən nəhəng heykəldə tətbiq etdiyi müxtəlif texnika və dizayn elementləri onun yaradıcılığının erkən dövrünə aid olan *"Müjdə"* (1603-1608, İtaliyadakı Orvieto kafedralında saxlanılır) heykəllər qrupunu xatırlatmaqla həmin dövrdə əksər barokko heykəltaraşları tərəfindən istifadə edilirdi. Müqəddəs Veronika əlində üzərində İsanın simasının təsviri olan pərdə tutmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3   (ital.) *Santa Veronica*[*ölü keçid*] dans *Francesco Mochi - una carriera di scultore* de Marcella Favero, éditions UNI Service, Trente, 2008, pp.79-85, ISBN 978-88-6178-240-2
2. ↑  Marcella Favero, ibid. pp.29-33.

Həmçinin bax
------------

* Müqəddəs Lonqin - Covanni Lorenso Bernininin Müqəddəs Pyotr bazilikasının mərkəzi gümbəzi altında yerləşən nişlərdən biri üçün hazırladığı heykəl.

| ⛭Müqəddəs Pyotr bazilikası |
| --- |
|  | 
Müqəddəs Pyotrun məzarı | Köhnə Müqəddəs Pyotr bazilikası (Roma papalarının məzarları) | Müqəddəs Pyotr meydanı | Müqəddəs Pyotr kafedrası | Müqəddəs Pyotr baldaxini | Müqəddəs Pyotr bazilikasının günbəzi | Müqəddəs Pyotr bazilikasının orqanı | Mikelancelonun *Pyetası* | Yulii məzarı | Naviçella mozaikası | Müqəddəs Lonqin heykəli | Müqəddəs Veronika heykəli | Toskanalı Matildanın məzarı
 |  |
**Kədər maskası** —— SSRİ-da siyasi repressiya qurbanı olanlara həsr olunmuş Maqadanda yerləşən memorial abidə. Nəzərdə tutulan "Kədər üçbucağı" abidələrindən birincisi. "Kədər üçbucağı"na aid olan ikinci abidə isə 2017-ci ildə Yekaterinburq ətrafında qoyulub.

Abidənin tarixi
---------------

1990-cı ilin yayında ABŞ-də yaşayan heykəltaraş Ernst Neizvestnıy Maqadana gəlir. O özü ilə 1930–1950-ci illərdə stalin repressiyalarının qurbanlarının xatirəsinə həsr olunmuş abidənin eskizlərini gətirərək burada nümayiş etdirir. Nəzərdə tutulurdu ki heykəltaraş tərəfindən düşünülən "Kədər üçbucağı" (Maqadan, Vorkuta, Yekaterinburq) abidələrindən ilki Maqadanda ucaldılacaq. 23 iyul 1990-cı ildə Maqadan şəhər icraiyyə komitəsi Maqadanda Stalin repressiyaları qurbanlarına memorial abidənin ucaldılması ilə bağlı qərar verir.

Memorialın mərkəzi abidəsi sol gözündən kiçik maskalar şəklində göz yaşı axan insan üzünə bənzədilib. Sağ göz isə dəmir barmaqlıqlı pəncərə formasında düzəldilib. Abidənin arxa tərəfində isə standart olmayan xaçın altında bürüncdən düzəldilmiş ağlayan qadın heykəli var. Abidənin daxilində tipik həbsxana kamerası yerləşir. Mərkəzi abidənin hündürlüyü 15 metrdir. Müəllifləri heykəltaraş Ernst Neizvestnıy, memar Kamil Kazayevdir.

Abidə Maqadanda "Krutaya" təpəsində yerləşir və 12 iyun 1996-cı ildə açılıb. "Krutaya" təpəsində stalin repressiyaları dövründə tranzit nöqtəsi yerləşib, məhbuslar mərhələli şəkildə buraya gətirilib daha sonra isə bölgədə olan digər düşərgələrə bölünürdülər.

24 sentyabr 2008-ci ildə Maqadana gedən Rusiya prezidenti Dmitri Medvedyev abidəni ziyarət etmişdir. .

Həmçinin bax
------------

* Qırmızı terror
* Böyük təmizləmə
* Azərbaycanda Stalin repressiyaları
* Kommunizm qurbanlarına həsr olunmuş abidə

İstinadlar
----------

1. ↑  *Отдел культуры администрации Магадана, К. Казаев, Т. Исаева.* "Мемориальный комплекс "Маска Скорби"". Памятники жертвам политических репрессий на территории бывшего СССР. Сахаровский центр. 2012-06-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-04-05.
2. ↑  "[[Dmitri Medvedyev]]in Maqadana səfəri". 2011-07-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-12.

Xarici keçidlər
---------------

* Abidənin ümumi görüntüləri 2014-cü il
**Vyaynyö Aaltonena muzeyi** (fin dilində: Wäinö Aaltosen museo) — Finlandiya heykəltaraşı Vyaynyö Aaltonenanın əsərlərindən və müasir incəsənət eksponatlarından ibarət muzey. Muzey Finlandiyanın Turku şəhərində, Ayrayoki çayının sahillərində yerləşir.

Tarixi
------

1964-cü ilin martında Turku şəhər şurası öz kolleksiyasının bir hissəsini şəhər şurasına hədiyyə etmiş heykəltaraş Vyaynyö Aaltonenanun razılığı əsasında şəhərdə müasir incəsənət muzeyinin yaradılması haqqında qərar qəbul etdi.

1965-ci ilin oktyabr ayında Vyaynyö Aaltonenanın oğlu Matti Aaltonenanın və onun arvadı İrma Aaltonenanın layihəsi əsasında muzey üçün yeni müasir binanın tikintisinə başlanıldı. Heykəltəraş özü də binanın daxili quruluşunun layihələndirilməsində iştirak etmişdir.

17 sentyabr 1967-ci ildə muzeyin rəsmi açılışı oldu, onun fonduna Vyaynyö Aaltonenanın kolleksiyasına daxil olan heykəllər və rəsm əsərləri, həmçinin fin və xarici sənətkarların təsviri sənət, qrafika, heykəltaraşlıq əsərləri daxildir.

Xarici keçid
------------

* 

* Vikianbar Vikianbarda **Музей Вяйнё Аалтонена** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* Muzeyin rəsmi saytı Arxivləşdirilib 2011-09-17 at the Wayback Machine



1. ↑  .
**Rahib Qarayev** (*Rahib Arif oğlu Qarayev*; d. 1986) — Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının Heykəltaraşlıq kafedrasının müəllimi, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü, tanınmış heykəltaraş..

Həyatı
------

**Qarayev Rahib Arif oğlu** 8 aprel, 1986-cı il Masallı rayonunun Qasımlı kəndində anadan olmuşdur. 1993-cü ildə Hakim Həsənov adına Qasımlı kənd tam orta məktəbinin 1-ci sinifinə başlamışdır. 2004-cü ildə Masallı rayonunun Yeddioymaq kənd T.M.Bayraməlibəyov adına orta məktəbini bitirmişdir. 2000-2008-ci illərdə Masallı rayonun Qasımlı kəndində İlqar Balayevin emalatxanasında heykəltaraşlıq dərsləri almışdır. Onun bu sahəyə olan marağı hələ uşaqlıq illərindən yaranıb. 2008-ci ildə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının bakalavr pilləsinə daxil olmuş, 2012-ci ildə bakalavr pilləsini bitirib elə həmin ildə magistratura pilləsinə daxil olmuşdur. 2014-cü ildən Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının Heykəltaraşlıq kafedrasında müəllim kimi fəaliyyət göstərir. 2015-ci ildə Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü olmuşdur. 2009-cu ildə "Bir millət, iki dövlət" , "Amerika mənim gözümlə ", 2011-ci ildə Türkiyədə Memar Sinan universtetində keçirilən simpoziumda fəal iştirak etmiş, 2014-cü ildə "Lermontov", "Əsrin müqaviləsi ", həmin ildə keçirilən velosipedçilərə həsr olunmuş sərgidə 2-ci yer mükafatçısı, 2015-ci ildə "Xocalı", "Tolerant Azərbaycan Gənci" adlı sərgidə iştirak etmişdir. 2016-cı ildə Aprel döyüşlərində Şəhid olmuş Samir Kaçayevin memorial abidəsinin müəllifidir. 2017-ci ildə Təzəkənd kənd məktəbi üçün Rövşən Nəbiyevin büstünü hazırlamışdır. 2019-cu ildə Hakim Həsənov adına Qasımlı kənd tam orta məktəbində qoyulan Hakim Həsənovun heykəlinin müəllifidir. Eyni ilin sentyabr ayında Azərbaycanın yəhudi əsilli Milli Qəhrəmanı, Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, Albert Aqarunova Bakı şəhərində qoyulmuş heykəlin müəlliflərindəndir.

Qalereya
--------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Gənc heykəltaraş Rahib Qarayevin yaradıcılığı" (az.).. 2015-04-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-02.
2. ↑  "Heykəltəraş digər şəhidlərə abidə hazırlayacaqmı?". 2019-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-25.
3. ↑  "Heykəltəraş Rahib Qarayev". 2019-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-25.
4. ↑  "Gənc heykəltaraş Rahib Qarayevin yaradıcılığı". 2019-03-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-25.
5. ↑  "Komandirin istəyi ilə Aqarunovun heykəlini hazırlayan müəllimlər". 2019-09-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-20.
**Kəllə vurma** (*fr.* Coup de tête) — əlcəzairli heykəltaraş Adel Abdessəməd tərəfindən hazırlanmış heykəl. Heykəldə Zidan və Materazzi arasında FİFA Dünya Kuboku 2006-nın finalında baş vermiş münaqişə öz əksini tapıb. Heykəl bürüncdən hazırlanıb və hündürlüyü 5 metrdir.

Yaranma səbəbi
--------------

Əlcəzairli heykəltaraş Adel Abdessəməd futbol tarixində son onilliyin ən dramatik anlarından birini əbədiləşdirməyi qərara alıb. Bu, fransalı sabiq futbolçu Zinəddin Zidanın 2006-cı il dünya çempionatının finalında italiyalı müdafiəçi Marko Materatsiyə kəllə atdığı epizoddur. Oyunun 110-cu dəqiqəsində vurduğu kəllədən sonra qırmızı kart alaraq meydandan qovulan futbolçu komandasını 10 nəfərlə azlıqda qoymuşdu.

Nümayişi
--------

Bu heykəl Parisdə Pampidou Sənət Mərkəzinin önündə nümayiş etdirilib. Daha sonra heykəl Qətərə gətirilib. Heykəl yerləşdiriləndən cəmi bir neçə həftə sonra yığışdırılıb. Dini mühafizəkarlar heykəlin bütpərəstliyi təşviq etdiyini deyir, digərləri isə onun zorakılıq oyatdığını düşünür. Bəziləri heykəli sadəcə zövqsüz adlandırıb.

Həmçinin bax
------------

* Zinəddin Zidan
* Marko Materatsi

İstinadlar
----------


Vikianbarda Kəllə vurma ilə əlaqəli mediafayllar var.

1. ↑  Zidana da heykəl qoyuldu[*ölü keçid*]
2. 1 2  "Qətər "Zidan kəllə vurur" heykəlini yığışdırıb". 2013-11-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-12-19.
3. ↑  ""Kim böyük dəhşətli canavardan qorxur?"". 2021-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-12-19.
4. 1 2  "Zidanın Materazziyə vurduğu kəllə heykəllərlə təsvir olundu". 2023-07-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-12-19.
5. ↑  Qətərdə Zidan və Materazziyə heykəl qoyuldu[*ölü keçid*]
**Kuzma Kovaçiç** *(d. 6 iyun, 1952, Hvar adası, Xorvatiya) —* Xorvat mənşəli akademik heykəltaraş və professor.

Haqqında
--------

Kuzma Kovaçiç 1952-ci il, iyun ayının 6-da Xorvatiyada, Hvar adasında anadan olub. Orada gimnaziyada təhsil alıb. 1976-cı ildə isə Zaqrebdə İncəsənət Akademiyasını bitirib.

O Hvar Kafedralında altarın müəllifidir. Papa II Con Paulun Braç adasında Selcada inşa edilən heykəlinin müəllifidir. Şkabrinya və Zaqrebdəki Franyo Tucman, Omiş yaxınlığında Qatedə Antun Mihanoviç, Prozor-Rama yaxınlığındakı Diva Qrabovçeva heykəlləri də onun əsərləridir. Kovaçiç Xorvatiya kunalarını (1, 2, 5, 10, 20, 50 lipa və 1,2,̥ 5 və 25 kuna) da dizayn edib. Beynəlxalq səviyyədə əsərləri Zaqrebdəki Müasir Qalereyada və Splitdə İncəsənət qalereyasında sərgilənir. O prezident Franyo Tucman tərəfindən 3 dəfə milli mükafatla təltif edilib. Kovaçiç həm də "Brethren of the Croatian Dragon"un (Xorvat əjdahasının qardaşları) üzvü, Xorvatiya Elmlər və İncəsənət akademiyasının Hvardakı filialının prezidentidir.

O Split Universitetinin İncəsənət akademiyasının professorudur. 2020-ci ildən bəri Xorvatiya Elmlər və İncəsənət akademiyasının həqiqi üzvüdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Kuzma Kovačić Arxivləşdirilib 2022-04-20 at the Wayback Machine — official website of National Museum of Modern Art
2. ↑  Kuzma Kovačić — UMAS Arxivləşdirilib 2021-05-12 at the Wayback Machine — Umjetničkoj akademiji u Splitu kiparstvo
3. ↑  Kuzma Kovačić, professor from the Arts academy, promoted to be a full member of the Croatian Academy of Sciences and Arts Arxivləşdirilib 2021-05-12 at the Wayback Machine —  Arxivləşdirilib 2022-09-26 at the Wayback Machine
**Valentin Serov** (*rus.* Валенти́н Алекса́ндрович Серо́в; 7 (19) yanvar 1865, Sankt-Peterburq – 5 dekabr 1911[…], Moskva) — Rus rəssam, portret rəssam.

Həyatı
------

Valentin Aleksandroviç Serov 7 yanvar 1865-ci ildə Sankt-Peterburqda, bəstəkar Aleksandr Nikolayeviç Serov və Valentina Semyonovna Serovanın ailəsində anadan olmuşdu.Serov çox erkən 1871-ci ildə 6 yaşındaykən atasını itirir.Atasının ölümündən sonra anası təhsilini davam etdirmək üçün Münhenə gedir. Bir qədər sonra Serov da anasının yanına köçür.Onlar 1872 -1873-cü illərdə Münhendə yaşayırlar. Serovun anası gənc pianoçu, musiqi həvəskarı idi və uşağına az diqqət yetirirdi, lakin o, oğlunun qabiliyyətini erkən gördü və onu Karl Keppeninqin yanına rəsm dərsləri almaq üçün göndərdi. 1873-cü ildən Serov alman qrafiki Karl Keppeninqdən dərs almağa başladı.Serovun doqquz yaşı olanda heykəltaraş Mark Antokolski onun qabiliyyətini hiss edir və anasına oğlan üçün rus rəssamlarından birini müəllim tutmağı məsləhət görür.

1874-cü ildən Serov Parisdə daha sonra Moskvada Repindən dərs almağa və onunla bir yerdə işləməyə başlayır.Hətta ,Repin qeyd edirdi,ki Serov işə o qədər aludə olurduku,ona ara-sıra işdən uzaqlaşmağı təklif edirdim.

İstinadlar
----------

1. ↑  Estonca Vikipediya. 2002.
2. ↑  *Delarge J.* Valentin SEROV // Le Delarge (fr.). Paris: Gründ, Jean-Pierre Delarge, 2001. ISBN 978-2-7000-3055-6
3. 1 2  Walentin Alexandrowitsch Serow // Internet Speculative Fiction Database (ing.). 1995.
4. 1 2  Серов Валентин Александрович // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
5. ↑  Walentin Alexandrowitsch Serow // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
**Aleksandr Xanjonkovun abidəsi** — Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən monumental abidələrdən biri. Abidə rus kinomatoqrafı Aleksandr Alekseyeviç Xanjonkovun şərəfinə ucaldılmışdır. Abidə 24 avqust 2016-cı ildə quraşdırılmışdır. Abidə Rostov-na-Donu şəhərinin Budyonnovski prospektində yerləşir. Sergey Oleşnya isə heykəlin müəllifidir. Bu abidənin açılışında məşhur rus sktyorlar və teleaparıcılar iştirak etmişdir.

Tarixi
------

Aleksandr Alekseyeviç Xanjonkovun şərəfinə abidənin ucaldılması ideası jurnalist Lyubov Surkova məxsusdur. O, bu idea ilə şəhər rəhbərliyinə müraciət etmişdir. Bu müraciət müsbət qarşılanmışdır. Bundan sonra eskizlər üzərində işlər aparılmışdır. Heykəltəraş isə Sergey Oleşnya olmuşdur. Üstəlik işə Yuri Yakovleviç Dvornikov və bir necə arxitektor və heykəltaraş da işə qoşulmuşdur.

Abidənin qoyulma yeri əbəs yerə seçilməmişdir. Belə ki, abidə Alekseyeviç gimnaziyaziyasının qarşı tərəfində quraşdırılmışdır. Rejisor və senarist Xanjonkov bu gimnaziyada oxumuşdur. Üstəlik yaxınlığında kinoteatr yerləşir. Rejisor üçün iki memorial lövhə qoyulmuşası planlaşdırılır: biri onun oxuduğu gimnaziyada ikincisi isə onun ilk dəfə kino ilə tanış olduğu yer.

Aleksandr Xanjonkovun abidəsi bürüncdən hazırlanmışdır. Onun hündürlüyü 2,5 metrdir. Abidənin açılışı beynəlxal motivasiya kinosu festivalı zamanı gerçəkləşdirilmişdir. Abidənin açılışında aktrisalar İrina Bezrukov və İrina Babenko, teleaparıcı Dmitri Dıbrov, produser Alan Dekarde iştirak etmişdir.

Mənbə
-----

* Памятник Александру Ханжонкову (Ялта)

İstinadlar
----------

1. ↑  "В Ростове-на-Дону открыли памятник Ханжонкову". 2017-05-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-24.
2. ↑  "Ростов-на-Дону: памятник «пионеру русского кинематографа» Ханжонкову готов". 2017-03-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-24.
3. ↑  "В Ростове-на-Дону открыт памятник пионеру русского кинематографа Александру Ханжонкову". 2017-07-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-24.
4. ↑  "В Ростове-на-Дону открыли памятник пионеру русского кино Ханжонкову". 2017-03-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-24.
**Sıldıs Donqak** (tıva Сылдыс Баазаң оглу Доңгак, 13 sentyabr 1970, Tuva Xalq Respublikası ) — Tuvanın Övür bölgəsindəki Torqalıq kəndində anadan olmuş tuvalı şair, yazıçı. O, həmçinin tacirliklə də məşğuldur.

Həyatı
------

13 sentyabr 1970-ci ildə hal-hazırkı Tuva Muxtar Sovet Sosialist Respublikasındakı Övür bölgəsinin Torqalıq məntəqəsində anadan olmuşdur. Torqalıqdakı təhsilindən sonra Moskvadakı Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnistitutunda ali təhsilini almışdır. Kənd təsərrüfatı və menecment sahəsindəki təhsilini Rusiya Akademiyasında almışdır. Ədəbi fəaliyyətlə yanaşı, ticari fəaliyyətlə də məşğuldur.

Yaradıcılığı
------------

Yazıçılığa 1990-cı ildə başlamışdır. Şerləri Tuvanın qəzetlərində, Tuva Ədəbiyyatı jurnalında, "Ulug-Hem" məcmuəsində nəşr edilmişdir. "Een hovuda sırın ıglaydır" adlanan şer kitabı 1998-ci ildə nəşr edilmişdir. Onun şerləri ruscaya də tərcümə edilmişdir. Şerlərinin tərcüməçisi Yuri Kuznetsovdur.

### Əsəri

* Men hovuda sırın ıglay-dır (Kızıl, 1998, şerlərinin antologiyası)

Həmçinin bax
------------

* Salim Sürünool
* Saylıkma Kombu

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sıldıs Dongak". 28 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Tuva edebiyatı". www.ansiklodedi.com. 2020-07-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
3. ↑  M. B. Hovalıg «Tıva Edebiyatçıları». Kızıl, 2001
4. ↑  *Yasemin Başpınar.* Tuva yazarları (PDF). səh. 136.
5. ↑  *Zhazira OTYZBAY.* "The Development of Contemporary Written Tuvan Literature". dergipark.org.tr. 2022-03-28 tarixində arxivləşdirilib.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Cəfər Cəfərov.

**Cəfər Haşım oğlu Cəfərov** (20 sentyabr 1914, Bakı – 19 sentyabr 1973, Bakı) — azərbaycanlı teatrşünas, ədəbiyyatşünas və estetik, sənətşünaslıq doktoru (1961), Azərbaycan MEA-nın müxbir üzvü (1962), Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1973).

Həyatı
------

Cəfər Cəfərov 1914-cü il sentyabrın 7-də Bakıda doğulub. İlk təhsilini də burada alıb. 1937-ci ildə Moskvada A. Bubnov adına Pedaqoji İnstitutu bitirib. Bakıya qayıdaraq Akademik Milli Dram Teatrında ədəbi hissə müdiri (1937–1938), Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında ssenari şöbəsinin müdiri (1938–1939), Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının məsul katibi (1939), mədəniyyət nazirinin müavini işləyib. Hökumətdə müxtəlif məsul vəzifələr tutub. 1959-cu ildən ömrünün sonunadək Azərbaycan MEA Memarlıq və İncəsənət İnstitutu Teatr və kino şöbəsinin müdiri olub. Burada bir sıra teatrşünas alimlərin yetişdirilməsinə, kino və teatr sənətinə aid tədqiqatlar aparılmasına rəhbərlik edib.

Cəfər Cəfərov tənqidi fəaliyyətə 1930-cu ildən başlayıb. O, Hüseyn Ərəblinskinin, İsmayıl Hidayətzadənin, Həqiqət Rzayevanın, Mehdi Məmmədovun, Tofiq Kazımovun, Abbasmirzə Şərifzadənin, Rza Təhmasibin yaradıcılıqları barədə elmi məqalələr, monoqrafiyalar yazıb. Akademik Milli Dram Teatrının tarixini fundamental şəkildə araşdırıb və həmin mövzuda bir neçə kitab çap elətdirib. Azərbaycan və bir sıra rus teatrlarının ən maraqlı tamaşalarına resenziyalar yazıb.

Cəfər Cəfərov "Rejissor sənəti", iki cilddə Azərbaycan və iki cildə rus dillərində "Seçilmiş əsərləri", "Azərbaycan Dram Teatrı" kitablarını, "Cavid və teatr", "Mirzə Fətəli Axundazdənin dramaturgiyası", "Mirzə Fətəli Axundzadə və teatr", "Vilyam Şekspirin dramaturgiyası" elmi əsərlərini yazıb.

Cəfər Cəfərov 1973-cü il sentyabrın 19-u Bakıda vəfat edib. Məzarı Fəxri xiyabandadır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Джафаров Джафар Гашум оглы // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| GND: 104308222 · ISNI: 0000 0000 3816 196X · LCCN: no91007936 · NTA: 32423970X · SUDOC: 260006645 · VIAF: 34888541 · WorldCat VIAF: 34888541 |

 |
**Bəylər Aslanov** — Azərbaycanlı alim, geologiya-minerologiya elmləri doktoru.

Həyatı
------

Bəylər Aslanov 16 mart 1957-ci ildə Azərbaycan Respublikası, Laçın rayonu, Fərəcan kənd sovetliyinin Səfian kəndində anadan olmuşdur. 1975-ci ildə Laçın şəhər orta məktəbini qurtararaq həmin ildə M.Əzizbəyov adına Neft və Kimya (hal-hazırda Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası) (hazırkı Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti) institutunun geoloji-kəşfiyyat fakültəsinə daxil olmuş, institutu qırmızı dıplomla qurtararaq "Dağ mühəndisi-geofizik" ixtisası almış və həmin institutun aspirantura şöbəsinə qəbul olunmuşdur. 1990-cı ildə "Geofiziki məlumatlara görə Orta Xəzərin dərinlik quruluşu" mövzusunda namizədlik (geologiya-mineralogiya elmləri namizədi), 2010-cu ildə "Azərbaycanın əsas geostruktur elementlərinin tektonikası və onların qravitasiya sahəsində ifadəsi" mövzusunda doktorluq (geologiya-mineralogiya elmləri doktoru) dissertasiyası müdafiə etmişdir. 2007-ci ildə geoloji-geofiziki məlumatların interpretasiyası fənni üzrə ixtisas dosenti elmi adı almışdır.

2003-cü ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. Evlidir, iki övladı var.

Əmək fəaliyyəti
---------------

1975—1984 — M.Əzizbəyov adına Neft və Kimya institutunun tələbəsi; 1976—1978 — SSRİ Silahlı Qüvvələrində həqiqi
hərbi xidmət; 1978-1982 — Milli Elmlər Akademiyası "Geofizika" Elmi Mərkəzi, texnik; 1982—1983 — Milli Elmlər Akademiyası Geologiya institutu, böyük texnik; 1983—1995 — "Xəzərdənizneftgeofiz-kəşfiyyat" tresti, böyük texnik, geofizik, böyük geofizik; 1995—2004 — "Azərneft-geofizika" tresti (hal-hazırda Kəşfiyyat Geofizikası idarəsi) böyük geofizik, aparıcı geofizik; 2004—2010 — Zəlzələlərin Proqnozu və Öyrənilməsi Elmi-tədqiqat İnstitutu, "Geofiziki tədqiqatlar" laboratoriyasının müdiri, elmi işlər üzrə direktor müavini, paralel olaraq Müdafiə Nazirliyinin Mərkəzi Hərbi Elmi mərkəzində bölmə rəisi (Aspiranturanın direktoru); 04 iyun 2010-cu il tarixdən hal-hazıra qədər Respublika Dövlət Neft Şirkəti, "Neftqazelmitədqiqatlayihə" institutu, "Geoloji-geofiziki məlumatların ümumiləşdirilməsi" laboratoriyasının aparıcı elmi işçisi, sonradan həmin laboratoriyanın müdiri, paralel olaraq Bakı Dövlət Universiteti, "Seysmologiya və Yer təkinin fizikası" kafedrasının dosenti vəzifələrində işləyir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

90-dan çox elmi məqaləsi, o cümlədən iki monoqrafiya, iki dərs vəsaiti, iki patenti var.

Elmi istiqaməti
---------------

Elmdə müdafiə etdiyi aspektlərdən başqa ilk dəfə isbat etmişdir ki, İran körfəzi nefti ilə Cənubi Xəzər çökəkliyinin nefti arasında tam bağlılıq mövcuddur və Yer qabığının quruluşundan asılı olaraq neftin əsas kütləsi İran körfəzinə "axır".

Xarici keçidlər
---------------

* [www.lacin.info/ziyalilar/alimler/202-aslanov-bjyljr-sgleyman-odlu.html ]
**Baçço Bandinelli** və ya əsl adı ilə **Bartolommeo Brandini** (12 noyabr 1493, Florensiya – 7 fevral 1560, Florensiya) — İntibah dövrünün italyan rəssamı və heykəltaraşı. XVI əsrdə yaratdığı heykəlləri Mediçi ailəsi tərəfindən alınırdı.

Həyatı
------

Atası Mikel di Viviano de Brandini oğlu Bandinellini zərgar kimi böyütmüşdür. Lakin daha sonra heykəltaraşlığa maraq göstərən Bandinelli heykəltaraş Covanni Françesko Rastiçinin yanında işləmiş və Toskana hersoqu I Kosimo Mediçinin sarayında tanınmış incəsənət xadiminə çevrilmişdir. Birisi Vatikanda (1531), o birisi Florensiyada (1550) olmaqla iki incəsənət məktəbi açmışdır. Ciorci Vasari "Məşhur italyan memar, rəssam və heykəltaraşların həyatı" ("Le Vite de’ piû eccellenti architet- ti, pittori, et scultori italiani", 1550) və Benvenuto Çellininin "Həyat" ("Vita", 1728) adlı kitablarında Bandinelli qısqanc, pis və qabiliyyətsiz kimi təsvir olunmuşdur. Bandinelli soyadını 1530-cu ildə almışdır.

Bandinellinin əsərləri onun öz işində peşəkar olduğunu göstərir. Florensiyanın Uffizi qalereyasında sərgilənən "Laokoon" əsəri, "He- rakles ve Cacus" (1534) heykəli ve Florensiya kafedralının qabartmaları ən məşhur əsərləridir. Amma daha sonra Mediçi sarayındakı yerini Kellini ve Bartolommeo Ammannatiyə vermişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Hirst M.* BANDINELLI, Baccio // Dizionario Biografico degli Italiani (it.). 1963. Vol. 5.
2. 1 2 3 4 5 6  Бандинелли, Баччио (rus.). // *Энциклопедический словарь* / под ред. И. Е. Андреевский СПб: Брокгауз — Ефрон, 1891. Т. IIа. С. 876.
3. 1 2  RKDartists (nid.).
4. ↑  .
5. ↑  "Baçço Bandinelli". 2018-01-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-12-17.
Səthin profili
**Kələkötürlük** - texniki səthdə baza uzunluğunda kiçik addımlarla yaranan forma xətaları toplusu olub, səthin profil kəsiyində ideal həndəsi formadan meyillənmə kimi müxtəlif parametrlərlə səciyyələndirilir. Onlar mexaniki emal və ya başqa təsirlər nəticəsində yaranan kiçik məsafəli səth nahamarlıqlarıdır. İSO 1302-yə görə verilmiş baza uzunluğunda profil aşağıdakı parametrlərlə təsvir olunur.

Orta xətt profili iki hissəyə elə bölür ki, profil boyunca materialla dolu (Ao) və boş sahələr (Au) bir-birinə bərabər olur. Maksimal profil hündürlüyü (Rmax) ən dərin çökəklik və zirvəyə toxunan xəttlər arasındakı məsafədir. Maksimal profil dərinliyi (Rm) profilin orta xəttindən aşağıdakı ucqar nöqtəsinə qədər olan məsafədir. Meyillənmənin orta ədədi qiyməti Rz verilmiş uzunluqda 5 ən hündür və 5 ən dərin profil qiymətlərinin ədədi ortasıdır:

{\displaystyle R\_{z}=\left(\sum \_{i=1}^{5}|H\_{i\ max}|+\sum \_{i=1}^{5}|H\_{i\ min}|\right)/5\,\!}
Kələkötürlüyün orta ədədi qiyməti isə Ra ilə işarə olunur. O, verilmiş baza uzunluğunda profilin orta qiymətdən bütün meyillənmələrinin orta ədədi qiyməti kimi təyin olunur: 

{\displaystyle R\_{a}={\frac {1}{l}}\int \limits \_{l}^{0}\left[y\_{i}\right]\,dx\,\!}
Səthin kələkötürlüyünün texniki cizgidə göstərilməsi də standartlaşdırılıb. Burada səthi kifayət qədər səciyyələndirmək üçün lazım olan parametrlər verilir. Çox vaxt səth üzərində Ra–nın qiyməti əlavə göstərilir. Xüsusi emal üsulu ilə hazırlanmalı olan səthlərdə bu üsulun baş hərfi də verilir.

Mənbə
-----

* Əliyev, R.R. Maşınqayırma leksikonu. Bakı: Apostroff, I hissə, 2012.427 s.
* Анурьев В. И. Справочник конструктора-машиностроителя: В 3 т. / Под ред. И. Н. Жестковой. — 8-е изд. перераб. и доп.. — М.: Машиностроение, 2001.
**Eno qraflığı** (*fr.* Comté de Hainaut; nid. Graafschap Henegouwen), bəzən **Enolt** olaraq da yazılır. Hazırda Belçika və Fransanın sərhədi olan ərazini əhatə edən orta əsrlər Müqəddəs Roma İmperiyası daxilində bir dövlət idi. Onun ən mühüm şəhərlərinə hazırda Belçikada olan Mons və indi Fransada yerləşən Valansyen daxildir.

Qraflıq Hayn çayının adını daşıyırdı. Enonun ilkin nüvəsi Belçikanın Eno əyalətinin mərkəzi hissəsindən və Fransanın Nor departamentinin şərq hissəsindən (Aven-sür-Elp və Valansyen rayonları) ibarət idi.

Təkamülü
--------

Eno artıq VIII əsr mənbələrində Romanın Famars və Bavay şəhərlərini əhatə edən bir Frank vilayəti kimi keçirdi. IX əsrdə, o artıq qraflıq kimi xatırlanır. Bölgənin bir çox qraflığında olduğu kimi, yəqin ki, X əsrdə müxtəlif feodallar arasında ərazilərin kəskin parçalanması var idi. Mövcudiyyəti boyu Eno Fransa krallığı ilə sərhəd ərazisi idi. 843-cü ildən Lotarinqiyanın bir hissəsi idi. Təxminən 925-ci ildən sonra Lotarinqiya Şərqi Frank imperiyasının bir hissəsinə çevrildi. Eno və onun ətraflı orta əsrlərdə mühüm sərhəd bölgəsi olaraq qaldı. O, indiki Almaniya ərazisindən hökmranlıq edən Müqəddəs Roma İmperiyasının bir hissəsi olsa da, mədəni və linqvistik baxımdan Fransanın, dini baxımdan Reyms yeparxiyasının bir hissəsi idi. Qonşuları Brabant və Flandriya kimi o tez-tez Fransa siyasətinin bir komponenti olmuşdu.

Eno qrafları çox vaxt Flandriya və Hollandiya da daxil olmaqla digər əyalətlərin hökmdarları idilər. Belə fərdi birliklərə misal olaraq aşağıdakıları göstərmək olar:

* Eno və Flandriya: 1067–71 və yenidən 1191–1246
* Eno, Hollandiya və Zelandiya: 1299–1356
* Eno, Hollandiya və Zelandiya Bavariya-Ştraubinq tərkibində: 1356–1432

1432-ci ildə Eno, Hollandiya və Zelandiya Fransanın Valua-Burqundiya sülaləsinə aid olan Niderlanddakı ərazilərin böyük aqlomerasiyası tərkibinə qoşuldu. Bu aqlomerasiyada Flandriya, Artua, Namur, Brabant, Limburq və daha sonra Lüksemburq qoşuldu. Burqundiya Niderlandı adlanan bu dövlət sonradan Habsburqlar sülaləsinə miras qaldı.

1659 və 1678-ci illərdə Enonun cənubu Fransa tərəfindən işğal edildi. Şimal hissəsi Habsburq Niderlandının bir hissəsi olmağa davam etdi. Bu əyalətin çox hissəsi kimi, Enonun şimal hissəsi də sonradan Birinci Fransa Respublikasına daxil edildi, lakin daha sonra 1830-cu ildə Belçikanın bir hissəsi oldu.
**Busir** — 7-ci əsrin sonundan 8-ci əsrin əvvəllərinə qədər Xəzər xaqanlığına hökmdarlıq etmişdir.

Xəzər xaqanlığı VII əsrdə Krım qotlarını özünə tabe etdi. 787-ci ildə isə Cənubi Krımdakı Doros (indiki Manqup) qalasını da ələ keçirən xəzərlər, qotların Krımdakı hakimiyyətlərinə tamamilə son qoydular. Qara dənizin şimal hssəsinin və Krımın Xəzər xaqanlığı tərəfindən tutulması, Xəzər xaqanlığı və Bizans arasındakı əlaqələrin daha da sıxlaşmasına gətirib çıxarmışdır. Xəzərlərin Krımı tutmasından əvvəl, 695-ci ildə taxtdan salınmış Bizans imperatoru II Yustinian Krım qotlarına sığınmışdı. Qotlar da II Yustinianı Xəzər xaqanı Busirə təhvil verdilər. 704-cü ildə Busir xaqan öz bacısını II Yustinian ilə evləndirdi. Yenidən Konistantinopola dönən II Yustinian hakimiyyəti ələ keçirsə də yenidən taxtdan salındı və öldürüldü.

İstinadlar
----------

1. ↑  Togan, s.399
2. ↑  Kurat, s.33
3. ↑  Vasiliyev, s. s.298
4. ↑  Günah Çıkartıcı Theofanis, Günah Çıkartıcı Theophanes Vakainameleri (kronikler), Oxford University Press, 1997. ISBN 0-19-822568-7 sf. 520

Ədəbiyyat
---------

* Togan, Zeki Velidi. Hazarlar md. İslam Ansiklopedisi, Cilt V, İstanbul, 1970
* Kurat, Akdes Nimet. IV-XVIII. Yüzyıllarda Karadeniz Kuzeyindeki Türk Kavimleri ve Devletleri, Murat Kitabevi, Ankara, 1992. ISBN 975-7734-00-4
* Vasiliyev, Aleksandr Aleksandroviç. Bizans İmparatorluğu Tarihi I, İstanbul, 1943.
**Hitit Günəş Simvolu Heykəli** (tür. *Hitit Güneş Kursu Anıtı*) ― heykəltaraş Nüsrət Suman tərəfindən yaradılmış və Günəş hititinə həsr olunmuş heykəl, abidə. 1978-ci ildən bəri Türkiyənin paytaxtı Ankara şəhərində yerləşən Sixiya meydanında yerləşən heykəldir.

Tarixçəsi
---------

Abidə Alacahöyükdə qazıntılar zamanı tapılmış Günəş Kursu Hititin abidəsinin nüsxəsidir. 1973-cü ildə Bələdiyyə Başçısı Vədat Dalokay onu şəhərin simvolu kimi saxladı.

Ankara Universitetinin simvolu günəşli bir diskdir. Bu simvol adətən Hitit sivilizasiyasına aiddir və Ankara və Anadolunu ifadə edir.

1977-dan 1995-a qədər olan dövrdə Hititin Günəş Simvolu Ankara bələdiyyəsinin simvolu olaraq istifadə edilmişdir. Lakin 29 iyun 1995-ci ildə Ankara Bələdiyyə Məclisinin qərarına uyğun olaraq loqotip dəyişdirilərək müasir vəziyyətini aldı.

Qalereya
--------

* Sixiya meydanının görünüşüSixiya meydanının görünüşü
* Heykəlin altındaki yazı Heykəlin altındaki yazı
* Heykəlin görünüşü Heykəlin görünüşü

İstinadlar
----------

1. ↑  *Carrie Simpson.* Ankara's Sun Disk Arxivləşdirilib 2018-05-14 at the Wayback Machine. Turkish Adventures (June 6, 2011).
2. ↑  The Country and the People The Country Geographical and Political Location Turkey Arxivləşdirilib 2018-08-12 at the Wayback Machine Katip Çelebi University (2014).
Spiritualizm simvolu.
**Psi-faktor** ya da **psi enerjisi** parapsixologiya sahəsində istifadə edilən bir termin olub insanın paranormal qabiliyyətləriylə əlaqədar olan gücü ya da təsiri ifadə etmək üzrə ortaya atılmışdır. Yunan əlifbasında 23-cü hərfi olan "psi" bəzi filosoflara görə "ruh" ya da "həyati güc" mənasında istifadə edilən "psikhe" sözünün ilk hərfi olduğundan parapsixologiyada ESP (qeyri-duyğusal dərk etmə) və PK fenomenlərinin açıqlanmasında istifadə edilən bir termin halına gəlmişdir.

Parapsixoloqlar edilən sınaq və yanılmalar nəticəsində insanın fiziki bədəninin kənarında fiziki olmayan bir tərəfinin olması gərəkdiyini düşünürlər. Parapsixik qabiliyyətlərin, müxtəlif zamanlarda, müxtəlif tədqiqatçılar tərəfindən müctəlif adlarla anılmış olan və fiziki qanunlarla açıqlana bilməyən bir enerji sahəsi içində gerçəkləşdiyi düşünülür. Qədim Çində buna həyat enerjisi mənasında *çi (chi)* və ya Hindistanda isə *Prana*, Çexoslovakiyada *Psixotronik enerji* və hal-hazırkı parapsixologiyada *PSİ-faktor (psi enerjisi)* adı verilmişdir.

Psi-faktorun sadəcə beyinə bağlı bir enerji deyil, bütüm varlığımıza aid bir enerji olduğu və yayıldığı iddia edilir. Bu möbzi üzrə tədqiqatlar davam edir. Ancaq psi-faktorun fiziki qanunlara tabe olmadığı zənn edilir. Bu enerjinin fiziki hissiyyatlarımızla dərk edilməməsinə baxmayaraq bir fövqəltəbii qabiliyyətlərimizlə varlığının "hiss edildiyi" iddia edilir.

Həmçinin bax
------------

* Parapsixologiya
* Telepatiya
* Telekinez
* Astral səyahət
* Prana
* Çi (Chi)

Mənbə
-----

* Telepati, Nusret Yılmaz, Ege Meta Yayınları
* Encyclopedia of Mystical& Paranormal Experience, Rosemary Ellen Guiley
* The Signet Handbook of Parapsychology, Martin Ebon
**Bəzəktoxum mahmızçiçəyi** (*lat.* Delphinium dictyocarpum) — bitkilər aləminin qaymaqçiçəklilər dəstəsinin qaymaqçiçəyikimilər fəsiləsinin mahmızçiçək cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Çoxillik ot bitkisi olub,hündürlüyü 60-100 sm-ə bərabərdir. Yarpaqları növbəli, uzunsaplaqlı, dairəvi-böyrəkşəkilli, uzunluğu 5-10 sm, eni isə 6-13 sm, dişli-yarılmış, 5-7 rombşəkilli, çılpaq və ya seyrək tükcüklüdür. Çiçəkləri sıxlaşmış çoxçiçəkli fırçalı olub, uzunluğu 40 sm-ə qədərdir. Çiçəkləri qeyri-düzgün, kasacığı tacvarı, 5 tünd-göy yarpaqcıqlı, yuxarı yarpaqları əsasından tam mahmızlaşmış, zeh əmələ gətirmişdir. Ləçəkləri qısa kasa yarpağından nektarlıqdan, mahmızdan ibarət hamar, ağımtıl, bükük və yarısına qədər yarılmışdır. Erkəkcikləri çoxdur. Meyvəsi çoxyarpaqlı, üç çoxtoxumlu yarpaqcıqlardan ibarət, uzunluğu 1 sm-ə qədər olub, yarpaqcıqları dimdiklidir. İyun-avqust aylarında çiçəkləyir, avqust-sentyabr aylarında isə meyvələri yetişir.

Gövdəsinin uc hissəsindən 70 sm aralı kəsilməlidir.Qurudulma kölgəli və havalı yerlərdə aparılmalıdır. Süni qurudulma 45-50°С-də aparılmalıdır. Bitki zəhərli olduğundan toplama və qurutma zamanı ehtiyatlı olmaq lazımdır.

Bitkinin hər bir pöhrəsi toxum əmələ gətirənə qədər qorunmalıdır. Təkrar toplanılma 2 ildən sonra aparıla bilər. Xammal B siyahısında saxlanılır.

Yarpaqlı gövdəsinin uzunluğu 40-70 sm olub, buton və çiçəklərə malikdir. İysiz olmaqla, dadı təyin olunmamışdır.

Tərkibi və təsiri
-----------------

Bitkinin tərkibində 0,1-0,7% deterpen, başlıca olaraq mellikakonitin alkaloidi tapılmışdır. Bundan başqa izoxinolin alkaloidi də vardır.

Famakoterapevtik qrup – Mioreleksant, qanqlioblokatr dərmandır.

Mellikakonitin alkaloidi kurareyəbənzər təsir etməklə, antidepolyarlaşmış mioreleksant və zəif qanqlioblokatr dərmanlardan ibarətdir. 

Melliktin həbi, 0,02 q (hidroyod mellikakonitin alkaloidi). Mioreleksant, qanqlioblokatr dərmandır.

Xammalından «Millektin» adlı keyfiyyətli mioreleksant preparatı alınır ki, bu dərman əsəb sistemini sakitləşdirməklə yüksək əzələ tonusunu azaltmaq üçün istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4179888
* Wikispecies: Delphinium dictyocarpum
* EoL: 5521312
* EUNIS: 177135
* GBIF: 3921524
* GRIN: 13435
* iNaturalist: 868933
* IPNI: 710561-1
* Plant List: tro-27102424
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:710580-1
* Tropicos: 27102424
* WFO: wfo-0001129876

 |
**Kıncıvo** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Vizəzəmin inzibati ərazi vahidində yerləşir.Bu kənd Konjavu çayının sahilində, Peştəsər silsiləsinin yamacındadır.2009-cu il tarixində əhalisinin sayı 199 nəfər olmuşdur.2021-ci ildə kənd ərazisində 37 yaşayış məntəqəsi qeydə alınmışdır. Tədqiqatçılara görə oykonim Talış dilində Kıncə'vo  sözündən olub ("Kıncə-küncdə,yanda,böyürdə", "Vo- yel,meh,külək") küncdə əsən yel (külək) mənasındadır.(burda Xəzri küləyi nəzərdə tutulur).Kıncıvo ayrıca Konjavu,Kncıvo, Qıncvo və Konzhavu kimi də adlandırılır.Yaşlı kənd sakinlərinin dediyinə görə bu yerin adı kəndin ərazisindən axan Konjavuçayın adı ilə bağlıdır və lap qədim tarixi adı isə Gəncəvi olmuşdur.Bu ərazi İkinci Dünya Müharibəsi başlamazdan əvvəl və sonra Azərbaycanın neft sənayesinin inkişafı dövründə neft qazma əməliyyatları üçün kiçik bir lojistik hazırlama nöqtəsi rolunu oynamışdır

.

Əhalisi
-------

Əhalisi 199 nəfərdir.Hazırda 37 yaşayış evi var

Toponimiyası
------------

Tədqiqatçılara görə, oykonim Kıncəvo sözündən olub, "küncdən, böyürdən əsən külək yeri" (burada Xəzri küləyi nəzərdə tutulur) mənasındadır.

Relyefi
-------

Kıncıvo kəndi Lerik rayonunun Vizəzəmin inzibati ərazi vahidində ərazisində yerləşir. Bu kənd Konjavu çayının sahilində, Peştəsər silsiləsinin yamacındadır.

Həmçinin bax
------------

* Həzovi
* Jindi
* Kekonu

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının inzibati - erazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakı - 2013. 488 səh.
2. ↑  Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması 2009-cu il. I cild. Bakı - 2010.
3. ↑  "Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti". İki cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2007, səh. 399.