recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**5-ci piyada diviziyası** (*ing.* 5th Infantry Division ) — ABŞ ordusunun taktiki hərbi birləşməsi. Ləqəbi "qırmızı almaz"dır (*ing.* Red Diamond). Bu piyada diviziyasının devizi "Biz edəcəyik" sözləri idi (*ing.* We Will).

Tarixi
------

Diviziya 11 dekabr 1917-ci ildə yaradılmışdır. 1 may 1918-ci ildən cəbhədədir. Sen-Miyel və Möz-Arqonn əməliyyatlarında iştirak etmişdir. Müharibədən sonra işğal bölmələrinin tərkibində Avropada qalmışdı. 21 iyul 1919-cu ildə ABŞ-yə qayıtmışdır

İkinci Dünya müharibəsi illərində Avropada hərbi əməliyyatların başlaması ilə diviziya briqada generalı Hodces Kempbellin komandanlığı altında yenidən aktivləşdirilmişdi. Üç piyada alayı, bir artilleriya və bir istehkamçı batalyonundan ibarət idi. 1942-ci ilin mayında bölmə İslandiyaya göndərilmiş, lakin sonradan ləğv olunmuş və yalnız bir il sonra, 1943-cü ilin mayında yenidən beşinci piyada olaraq yenidən təşkil edilmişdir.

9 iyul 1944-cü ildə Normandiyaya endi və dekabr ayına qədər döyüşmüşdür. 1944-ci ilin qışında Ardendə alman hücumunu dəf edən ABŞ qoşunlarının bir hissəsi idi. 22 mart 1945-ci ildən Almaniyanın işğalında iştirak etmişdir.

Müharibə zamanı bölmənin itkiləri: 2,298 ölü, 9,549 yaralı, 683 əsir. Daha 288 nəfər itkin düşmüş hesab olunur.

Vyetnam müharibəsində Tet hücumundan sonra diviziyanın 1-ci briqadası Cənubi Vyetnama göndərilmişdir. 1968-ci ilin iyulundan cəbhədə olmuşdur. 22 avqust 1971-ci ildə ABŞ-yə qayıtmışdır.

ABŞ-nin Panama işğalında iştirak etmişdir. Əməliyyat zamanı diviziyanın itkisi 2 nəfərin ölümü olmuşdur. 1992-ci ilin noyabrında ləğv edilmişdir. Diviziyanın qalan hissəsi 2-ci zirehli diviziyaya birləşdirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Ellis J.* Combat Divisions // World War II: The Encyclopedia of Facts and Figures. 1995. S. 115.
Sevgi utancaqlığı (ing. Love shyness). Bu termin ilk dəfə psixoloq Brian G. Gilmartin tərəfindən xroniki utancaqlığın müəyyən bir növünü təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir. 1979-cu ildə bu tezis üzərində işləmək üçün Obern Universitetindən maliyyə dəstəyi aldı. *Shyness & Love: Causes, Consequences, and Treatments* - *Sevgi və utancaqlıq: səbəbləri, nəticələri və müalicə formaları* adlı kitabında verdiyi izahata görə sevgidən xəcalət çəkən insanlar, potensial romantik və ya cinsi tərəfdaşlarla gündəlik münasibətlərdə özlərini iddialı hiss etməkdə çətinlik çəkirlər. Məsələn, eşqdən utanan bir heteroseksual kişi narahatlıqlarına görə qadınlarla dostluq etməkdə çətinlik çəkə bilər.

Dr. Gilmartin bu fenomeni yalnız heteroseksual kişilərdə tədqiq etmişdir. Gilmartinin kitabı 1987-ci ildə University Books (Universitet Kitabları) tərəfindən nəşr edilmişdir.

Gilmartinin şkalası
-------------------

Gilmartin müəyyənləşdirdiyi 7 meyara görə sevgidən utanan insanları aşağıdakı kimi təsvir edir;

* O bir kişidir;
* Subaydır.
* Nadir hallarda bayıra çıxıb qadınlarla mazaqlaşan adamdır.
* Əks cinsin hər hansı bir üzvü ilə cinsi və romantik cəhətdən tam əlaqəsi olmayan və keçmişdə heç bir emosional əlaqəsi olmayan birisidir.
* Qadın dostu olmadığı üçün emosional olaraq ruhdan düşmüş birisidir. Bir sözlə, ümidsiz bir şəkildə qadınla münasibət qurmaq istəyən birisidir, amma utancaqlığı səbəbindən qadın dostu yoxdur.
* Dost-tanış görüşlərində özünə inam vermək düşüncəsindən həddindən artıq narahatdır.
* Romantik və cinsi yönümündə tamamilə heteroseksualdır. Başqa sözlə, heç vaxt homoseksual deyildir.

Gilmartin qadın və homoseksual olub da bu vəziyyətdə olan şəxslərin mövcudluğunu heç vaxt aradan qaldırmadı. Ancaq Gilmartin heteroseksual kişilərlə müqayisədə onların eyni mənfi təsiri hiss edəcəklərinə şübhə edirdi. Və bu vəziyyətin onların daxilində fərqli bir yol ilə meydana gələcəyindən şübhələnirdi.
**Ermənistanın Yüksək Texnologiyalar Sənayesi Nazirliyi** — rabitə, informasiya texnologiyaları və informasiya təhlükəsizliyi, poçt, lisenziyalaşdırma və icazə, habelə hərbi sahədə Ermənistan hökumətinin siyasətini işləyib hazırlayan və həyata keçirən respublika icra hakimiyyəti sənaye orqanıdır.

Ermənistan Baş nazirinin 1 iyun 2019-cu il tarixli N 660-L qərarına əsasən, Ermənistan Respublikasının Nəqliyyat, Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyi Ermənistan Respublikasının Yüksək Texnologiyalar Sənayesi Nazirliyi adlandırıldı

Ümumi məlumat
-------------

**Nazir:** Robert Xaçatryan

**Birinci müavin:** Gevorq Mantaşyan

**Deputatlar:**

* Davit Sahakyan
* Avet Poqosyan

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Ermənistan Baş nazirinin 11 iyun 2018-ci il tarixli 698-L saylı Qərarına əlavə və dəyişikliklərlə bağlı". www.arlis.am. İstifadə tarixi: 2020 թ․ հուլիսի 19.

Xarici linklər
--------------

* Yüksək Texnologiyalar Sənayesi Nazirliyi rəsmi saytı (Ermənistan)
* Ermənistan hökumətinin saytı
**Bataan döyüşü** (taqal Labanan sa Bataan) – İkinci Dünya müharibəsi zamanı ABŞ və Filippin qüvvələri ilə Yaponiya arasında baş vermiş döyüş. Döyüş Yaponiyanın qələbəsi ilə nəticələnmişdir.

Arxaplan
--------

Bataan Filippinin Luzon adasında yerləşən yarımadadır. Bataan yarımadası Duqlas Makarturun İkinci Dünya müharibəsində Filippinin Yaponiyaya qarşı müdafiəsi planında vacib yer tutmuşdur. Onun ilkin planına əsasən ABŞ və Filippin qüvvələri Bataan yarımadasına çəkilməli və ABŞ-dən dəstək qüvvələr gələnə qədər müdafiə döyüşündə iştirak etməli idi.

Lakin Makartur ABŞ-nin İkinci Dünya müharibəsinə daxil olmasından öncə planda dəyişiklik etmişdir. O, Filippin ordusunun səfərbərliyi və ABŞ-dən əlavə qüvvələr olmadan da Filippini müdafiə edə biləcəyinə inanmışdır.

Döyüş
-----

22 dekabr 1941-ci ildə Yaponiya general-leytenantı Hinma Masaharunun başçılıq etdiyi 14-cü Ordunun Linqayen körfəzində quruya çıxmasından sonra Makarturun yeni planının işə yaramayacağı məlum olmuşdur. Yaponlar Manilanın şimalında və cənubundakı müdafiə xətlərini qısa müddət ərzində yarmış və Makarturu ilkin planına qayıtmasına məcbur etmişdirlər. Dekabrın sonunda Bataan yarımadasında 67.500 Filippin hərbi personalı və 12.500 ABŞ hərbi personalı, eləcə də, 26.000 mülki vətəndaş var idi. Qida tədarükünün qıtlığı səbəbilə hər bir əsgərin qisa rasiyonu yarıya endirilmişdir. Qidasızlıq, dizenteriya və dizenteriya əsgərlər arasında geniş yayılmışdır.

Bunlara baxmayaraq ABŞ və Filippin qüvvələri yaponlara qarşı möhkəm müdafiə təşkil edə bilmişdirlər. Onlar əsas müdafiə xəttini 1942-ci ilin yanvar ayının sonunda itirsələr də, ikinci müdafiə xətti yaponları fevralın ortasına qədər saxlamışdır. Bu müddət ərzində Yaponiya tərəfində 2700 əsgər ölmüş, 4000 əsgər yaralanmış və 13.000 əsgər xəstələnmişdir. Bu səbəbdən Honma müvəqqəti olaraq əlavə hücumları dayandırmalı olmuşdur. Makartur bu fürsətdən istifadə edərək sahildəki müdafiə nöqtələrinə dəstək göndərsə də, ABŞ-nin Bataana dəstək qüvvələri göndərməyəcəyi məlum olmuşdur.

ABŞ prezidenti Franklin Delano Ruzveltun əmri ilə 11 mart 1942-ci ildə Makartur Filippini tərk etmiş və ABŞ-Filippin qüvvələrinin komandanlığını general-mayor Conatan Vaynrayta həvalə etmişdir. Yaponlar isə dəstək qüvvələrin gəlişi sayəsində 3 aprel 1942-ci ildə müdafiə xəttini yarmağa nail olmuşdurlar. Makartur Vaynrayta təslim olmamaq əmri versə də, ABŞ quru qoşunları komandanı və general-mayor Edvard Kinq vəziyyətin ümidsiz olduğu qənaətinə gəlmiş və 9 apreldə təslim olmuşdur.

Nəticəsi
--------

İstinadlar
----------

Ədəbiyyat
---------
**Ləkəli göl** (*ing.* Spotted Lake, oka. Kłlil’xᵂ) — Kanadanın Britaniya Kolumbiyası əyalətində yerləşən axarsız duzlu göl. Osoyoos şəhərindən 10 km şimal-qərbdə, Şərqi Similkameen vadisində yerləşir.

Duz və mineral tərkibi
----------------------

Göldə müxtəlif mineralların yüksək konsentrasiyası var. Göldə maqnezium, kalsium və natrium sulfatların əhəmiyyətli yataqları mövcuddur. Gölün suyu daha səkkiz elementin yüksək konsentrasiyasına malikdir; tərkibində az miqdarda gümüş və titan da var.

Yaz aylarında gölün suyunun çox hissəsi buxarlanır və mürəkkəb rəngli mineral yataqları aşkarlanır. Göldə müxtəlif rəngli iri su ləkələri qalır. Ləkənin rəngi mineraldan asılıdır, əksər ləkələr rəngini yayda kristallaşan maqnezium sulfatdan alır. Yayda minerallar sərtləşərək ləkələrin ətrafında və arasında təbii "yollar" əmələ gətirir.

Tarixi
------

Okanaqan hindliləri Kliluk adlandırdıqları Ləkəli gölü əsrlər boyu müqəddəs saymışlar.

Birinci Dünya müharibəsi illərində gölün minerallarından döyüş sursatlarının hazırlanmasında istifadə olunurdu.

Daha sonra gölün yerləşdiyi ərazi təxminən 40 il müddətində Ernest Smit və onun ailəsinin mülkiyyətinə olub. 1979-cu ildə Smit göldə bir spa kurortu aşmağa qərar verir. Lakin gölü müqəddəs hesab edən yerli hindular buna qarşı çıxır. 2001-ci ilin oktyabrında hindlilərin gölün ətrafındakı 22 hektar torpaq sahəsini 720.000 dollara alması üçün müqavilə bağlanılır, bunun təxminən 20%-ni yerli sakinlər, qalan hissəsini isə Şimali Kanada və Yerli Xalqların İşləri üzrə Komitəsi ödəyir.

Hazırki vəziyyət
----------------

Hazırda göl Okanaqan hindularının mülkiyyətidir. Gölün yaxınlığında bir yol nişanı var. Bu tabloda gölün ekoloji və mədəni irs obyekti, eləcə də Okanaqan xalqı üçün ənənəvi tibb obyekti olması barədə xəbərdarlıq edilir. Gölə yaxından baxmaq üçün qəbilə başçısının xüsusi icazəsi lazımdır. Göl hasarla əhatə olunub. Siz onu xüsusi müşahidə göyərtəsindən də görə bilərsiniz.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Okanagan Geology South.*  (naməlum dil). Okanagan Geology Committee. səh. 78—79. ISBN 978-0-9699795-3-1  (#bare\_url\_missing\_title).
2. ↑  "Озеро Клилук". 2018-02-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-23.

Mənbə
-----

* Spotted Lake: Something out of a Doctor Suess Book?
* Flickr: People walking on the lake.
**Anatol Kolline Makosso** (*fr.* Anatole Collinet Makosso; 1965, Point-Noyr) — Konqo Respublikasının hazırkı Baş naziri.

Həyatı
------

Point-Noyrda müəllim işləyib. 1990-cı illərin əvvəllərində Kuilu departmentində siyasi məsləhətçisi, daha sonra Kuilu Departmenti Kabinetində direktor vəzifəsində çalışıb. 1998–2011-ci illərdə Prezident Deni Sassu-Nqessonun müşaviri olub. 2009-cu ildə Prezidentin qızı Edit Lüsi Bonqonun ölümündən sonra ona həsr etdiyi şeir və hekayələr toplusunu nəşr etdirdi.

2010-cu ildə Panteon-Assas Universitetində hüquq üzrə doktorluq dissertasiyasını tamamladı.

Kolline Makosso 17 avqust 2011-ci ildə kiçik dəyişikliklə hökumətdə Gənclər və Vətəndaş Təlimi Naziri vəzifəsinə təyin edildi. 25 avqust 2011-ci ildə postu sələfi Zaxari Kimpunidən aldı.

Fəaliyyəti
----------

10 avqust 2015-ci ildə Kolline Makosso vəzifələrini İbtidai və Orta Təhsil, Gənclər və Vətəndaş Təlimi Naziri vəzifəsinə təyin edildi. Sassu-Nqesso 2016-cı ildə prezident seçkilərində qazandığı qələbədən sonra Kolline Makossonu İbtidai, Orta Təhsil və Maarif Naziri vəzifəsində saxladı, 30 aprel 2016-cı il tarixində Kolline Makossonun yerinə Gənclər və Vətəndaş Təlimi Naziri vəzifəsinə Destini Armeliya Dukaqanı təyin etdi.

2017-ci ilin iyulunda təşkil edilmiş parlament seçkilərində Kolline Makosso Point-Noyrda Loancili dairəsindən hakim Konqo İşçi Partiyasının namizədi olaraq qaldı. Səsvermənin ilk turunda səslərin 72%-i toplayaraq Demokratiya və Sosial Tərəqqi üçün Hərəkatın Baş katibi Jülyen Makaundi-Çibindanı məğlub etdi.

14 may 2021-ci ildə Baş nazir təyin edildi.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-07-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-25.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-25.
3. ↑
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-06-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-25.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-11-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-25.

Xarici keçidlər
---------------
**Ətirli drasena** (*lat.* Dracaena fragrans) — bitkilər aləminin qulançarçiçəklilər dəstəsinin qulançarkimilər fəsiləsinin drasena cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Afrikanın tropiklərində yayılıb.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Hündürlüyü 150-250 sm-dir. Düz gövdəli bitki olub, qalın, oduncaqlaşmış, əsasən budaqlanan və yarpaqlarla sıx örtülmüş çoxillik bitkidir. Yarpağının uzunluğu 50 sm, eni 5 sm, kənarları ağ zolaqlıdır. Salxımşəkilli qoltuq çiçək qruplarına yığılmışdır; üstdən tünd-qırmızı, içərisi ağdır, xoşagəlməz qoxusu vardır. Meyvəsi narıncı giləmeyvədir. Uc qələmləri və uzunluğu təxminən 10 sm olan gövdənin hissələri ilə çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

Parlaq, düz günəş şüalarından qorunmalıdır. Rütubətsevəndir. Çimli, çürüntülü, torflu, qumlu torpaq qarışığında yaxşı bitir. Unlu qurd və kök böcəyi xəstəliklərinə yoluxur.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Mərdəkan dendrarisində 2003-cü ildə introduksiya olunmuşdur. Respublikanın bir çox rayonlarında mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Şəhər yaşıllaşdırmasında, bəzək memarlığında geniş istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------
Dərman həbləri

**Dərman** — insan və heyvanlarda xəstəlikləri müalicə etmək üçün istifadə edilən farmokoloji vasitə.Tibbi praktikada olduqca çox dərmanlar işlədilir. Odur ki, onlar haqqında tam təsəvvür yaratmaq üçün dərmanları oxşar xüsusiyyətlərinə görə qruplaşdırırlar. Ən geniş yayılmış təsnifat dərmanların həm farmakoloji təsir xüsusiyyətləri və həm də kimyəvi tərkibi əsas götürülən qarışıq təsnifatdır.

Ən bahalı dərmanlar
-------------------

Bəzi aztapılan dərmanlarla müalicə kursunun illik xərci xəstəyə yüz minlərlə dollara başa gəlir. Forbes jurnalı dünyanın ən bahalı dərmanlarının siyahısını tərtib etmişdir.

Jurnalın məlumatına görə, dünyada ən bahalı dərman Alexion Pharmaceutical şirkətinin istehsalı olan Soliris preparatıdır. Bu dərmanla illik müalicə kursu 409,5 min dollara başa gəlir. Soliris immun sisteminin unikal pozğunluğundan əziyyət çəkənlərə yardım edir. İnsan yatanda onun qanında qırmızı qan hissəcikləri (paroxysymal nocturnal hemoglobinuria) parçalanır. Dərman bazara iki il öncə daxil olub.

Soliris dərmanının yazıldığı immun sisteminin pozulması xəstəliyindən ABŞ-də 8 min insan əziyyət çəkir. Bu dərmanın satış həcmi 2009-cu ildə 300 milyon dollara çatıb.

Jurnal qeyd edir ki, xəstəlik nadir olduqda onun dərmanı da baha olur. ABŞ-də cəmisi 500 nəfər Hantera sindromu kimi tanınan genetik xəstəlikdən əziyyət çəkir. Bu xəstələr üçün hazırlanmış Elaprase dərmanının illik xərci 375 min dollardır. Shire Pharmaceuticals şirkəti tərəfindən işlənmiş Elaprase dərmanı ötən il təkcə ABŞ bazarlarında 353 milyon dollar həcmində satılıb.

Daha bir nadir preparat BioMarin Pharmaceuticals şirkətinin istehsalı olan Naglazyme dərmanıdır. Bu dərman xəstəyə ildə 365 min dollara başa gəlir.

Ən bahalı dərmanlar siyahısında müalicə kursu 200 min dollaк olan 9 adlı dərman daxil edilib.

Həmçinin bax
------------

* ATK kod N02

Mənbə
-----

* Dərman (bölmə)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dərmanlar". 2021-10-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-04-04.
2. ↑  "Dünyanın ən bahalı dərmanlarının adları açıqlandı". 2010-04-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-03-31.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Tibb ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Həmidə xanım Cavanşirin ev-muzeyi** - Azərbaycan ın ilk xeyriyyəçi və maarifçi qadınlarından olan Həmidə xanım Cavanşirin Ağcabədi rayonunun Kəhrizli kəndində fəaliyyət göstərən ev-muzeyi

Muzeyin yaranması
-----------------

Şuşa qəzasının Ağcabədi kəndində doğulan Həmidə xanımın evi Sovet hakimiyyəti illərində əvvəlcə orta məktəb, sonra isə musiqi məktəbi kimi fəaliyyət göstərib. 1990-cı illərin əvvəllərində isə burada məcburi köçkünlər məskunlaşıb. 2005-ci ildə təmir edilən evdə muzey yaradılıb. Ev- muzeyin ümumi sahəsi 360 kvadratmetr, ekspozisiya sərgi sahəsi 120 kvadratmetrdir.

Muzeydəki materiallar
---------------------

2005-ci ildən fəaliyyət göstərən muzeyin 4 ekspozisiya salonu vardır. Bu otaqlardan biri Həmidə xanımın iş otağı, 2-ci və 3-cü salon qonaq otağı, 4-cü salon isə yemək otağıdır. Otaqların qarşısı dəhlizdən ibarətdir. Muzeyin 4 ekspozisiya salonunda ümumilikdə 192 eksponat nümayiş etdirilir. Həmidə xanımın həyat və fəaliyyətini əks etdirən fotolar, plakatlar, əl işləri, məişət əşyaları (divar saatı, şamdan, kömür ütüsü, çıraq, güldan, qablar), əlyazmalar, Cəlil Məmmədquluzadənin seçilmiş əsərləri, qəzet və jurnallar, xatirə albomu, evin qarşısındakı daşdan yonulan qoç fiquru ziyarətə gələnlərin böyük marağına səbəb olur

Muzeyin fəaliyyəti
------------------

2006-cı ildə muzeydə Azərbaycan tarixində, milli mədəniyyətin inkişafında, maarifçiliyin yayılması, cəhalətin aradan qaldırılmasında tarixi rol oynamış bir çox görkəmli ədəbi simaların geniş tanınmasında ədəbi məktəb olmuş "Molla Nəsrəddin" jurnalının 100 illik yubleyi keçirilmişdir. Həmidə xanımın doğum günü hər il qeyd edilir. Muzeyə Respublikanın bütün guşələrindən ekskursiyaya gəlirlər.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "AzərTAc". 2019-07-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-25.
2. ↑  "Həmidə xanım Cavanşirin ev-muzeyi ağcabədililərin həvəslə üz tutduqları məkanlardandır". 2019-07-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-25.
3. ↑  "Həmidə xanım Məmmədquluzadənin ev muzeyi". 2022-09-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-25.

Xarici keçidlər
---------------

Həmidə xanım Məmmədquluzadənin ev muzeyi
MƏMMMƏDOVA,Ağcabədi rayonu
1913-cü ildə Rusiya imperiyası hərbi dairələri 
**Qafqaz Hərbi Dairəsi** (*rus.* Кавказский военный округ) — Rusiya imperiyasında mövcud olmuş hərbi strukturlardan biri. 1865-ci ildə Qafqaz Ordusunun xələfi kimi yaradılmış və 1917-ci ildə ləğv edilmişdir.

Tarixi
------

Qafqaz Hərbi Dairəsi hərbi nazir Dmitri Milyutinin hərbi islahatlarının bir hissəsi kimi yaradılmışdır. Mövcudiyyəti dövründə dairənin baş komandanı həm Qafqazın mülki idarəetməsinin başçısı, həm də Qafqaz ordularının Atamanı idi. 1865-1881 və yenidən 1905-1917-ci illərdə, dairənin komandanı həm də imperatorun canişini kimi xidmət etmişdir.

Dairənin yaradılması zamanı artıq 6 dekabr 1862-ci ildən etibarən Qafqaz Ordusunun komandanı və Qafqazdakı imperator canişini olan Böyük Knyaz Mixail Nikolayeviç onun komandanı təyin edilmişdir. 23 avqust 1915-ci ildə Böyük Knyaz Nikolay Nikolayeviç bu posta təyin edilmiş və 1917-ci ilin 3 fevral tarixinə qədər bu postda qalmışdır. Qafqaz Ordusu 1914-cü ilin iyulunda Qafqaz Hərbi Dairəsinin birləşmələrindən təşkil edilmişdir. Bu ordunun mövcudiyyətimə 1917-ci ilin aprelində, yeni Rusiya Respublikası tərəfindən Qafqaz cəbhəsi yenidən təşkil edilən zaman son verilmişdir. Lakin cəbhədəki birləşmələr elə orada qalaraq döyüşməyə davam etmişdir. Bu cəbhə 1918-ci ilin martında tamamilə ləğv edilmişdir.

Ərazisi
-------

1866, 1878, 1881, 1898 və 1899-cu illərdə dairənin əhatə elədiyi ərazilər dəyişikliyə məruz qalmışdır. 1914-cü ildən etibarən dairəyə 7 əyalət (Stavropol, Tiflis, Kutaisi, Yelizavetpol, Bakı, İrəvan və Qara dəniz), 5 region (Kuban, Terek, Dağıstan, Qars və Batumi) olmaqla ümumilikdə 12 administrativ bölmə daxil idi. Bu bölgələrin 3-ü şimalda, 9-ü isə Qafqazda yerləşməkdə idi. Beləliklə, dairənin komandanı həm də Qafqazın canişini vəzifəsini yerinə yetirirdi.

Qüvvələr
--------

* I Qafqaz Ordu Korpusu
* II Qafqaz Ordu Korpusu
* III Qafqaz Ordu Korpusu
* Aleksandrapol qalası
* Qars qalası
* Batumi qalası

Komandanlar
-----------

* Artilleriya generalı, feldmarşal (1878-ci ildən) Böyük Knyaz Mixail Nikolayeviç (1865-1881)
* Süvari generalı Aleksandr Mixailoviç Dondukov-Korsakov (1882-1890)
* General-leytenant Sergey Şeremetev (1890-1896)
* Piyada generalı Şahzadə Qriqori Qolitsin (1896-1905)
* General-leytenant Yakov D. Malama (1905 yanvar - 1905 fevral)
* Süvari generalı Knyaz İllarion Vorontsov-Daşkov (1905-1914)
* Süvari generalı Böyük Knyaz Nikolay Nikolayeviç (1914-1917)
* Piyada generalı Aleksandr Mışlayevski (1917 mart-1917 iyun)

Həmçinin bax
------------

* Rusiya imperiyası

İstinadlar
----------

1. ↑  "History of the Russian Imperial Army and its military forces". Regiment. 2022-07-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyun 2022.
2. ↑  "Кавказский военный округ". 2008. 10 oktyabr 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyun 2022.

*
**Yoxsulluğun qapalı dairəsi** — ayrı-ayrı təsərrüfat subyektlərinin, regionların və ölkələrin inkişaf etməməsini izah edən qarşılıqlı əlaqəli amillər anlayışı. İqtisadi şəraitin yaxşılaşması ilə bağlı dalğalanmalar əhalinin sonrakı artımı ilə kompensasiya edilir.


== Tarixi
Bu termin ilk dəfə 1949-1950-ci illərdə Hans Sinqer və Raul Prebişin əsərlərində təklif edilmişdir.

Tərifi
Adambaşına düşən aşağı gəlirin minimum iqtisadi artım tempinə nail olmaq üçün lazım olan səviyyədə əmanətlərə və investisiyalara mane olduğu inkişaf etməkdə olan ölkələrdə yoxsulluğun qısır dairəsi problemdir.

Ev təsərrüfatlarının qənaət etmək qabiliyyəti və həvəsi yoxdur, aşağı gəlir aşağı tələb deməkdir, nəticədə zəif resurslar və fiziki və insan kapitalına sərmayə qoyuluşunu dayandırmaq üçün stimulların olmaması, buna görə də əmək məhsuldarlığı aşağı olaraq qalır. Və konkret məhsul hər bir işçinin gəlirini müəyyən etdiyi üçün şəxsi gəlir də aşağı olacaq

İstinadlar
----------

1. ↑  *Нуреев Р. М.]]* Экономика развития: модели становления рыночной экономики. М.: Норма. 2008. 17–22. ISBN 978-5-468-00159-2.
2. ↑  *Макконнелл К.Р. Брю С.Л.* Экономикс: Принципы, проблемы и политика. 2. М.: Республика. 1992. 373–374, 393. ISBN 5-250-01486-0.
**Sürvəyarpaq qatrankolu**

Təbii yayılması
---------------

Aralıq dənizi sahillərində yayılmışdır. Avropada, Asiyada, İranda, Türkiyədə, Qafqazda təbii halda bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 50-80 sm olan torpaqqoruyucu koldur. Yarpaqları ellipsvarı və ya yumurtavarı-uzunsovdur. Qısa saplaqlı, üstü qırışlı, ulduzvarı tükcüklərlə örtülmüşdür. Çiçəkləri tək və ya 2-3 ədədi bir yerdə toplaşmışdır. Ləçəkləri yumurtavarı, ağ bünövrəsi sarı xallıdır. Kasayarpaqları enli-yumurtavarı, kütuclu və boz rənglidir. Erkəkcik çiçəklər şaquli vəziyyətdən horizantal vəziyyətə keçir və ləçəklərə yapışaraq, dişicik ağızcığı açılır. May-iyun aylarında çiçəkləyir, meyvəsi avqustda yetişir. Qutucuq meyvəsi sıx tükcüklüdür. Toxumlarla və bəzən kök zoğlarının köməkliyi ilə bərpa olunur.

Ekologiyası
-----------

Əhəngli və ya quru torpaqlarda quru, açıq, günəşli yerlərdə bitir. Səhraların, quru şam meşələrinin və qumlu dəniz sahilərinin bitkiləridir. Yanğına davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda aşağı dağ zolağında, daşlı yamaclarda bitir.

İstifadəsi
----------

Dekorativ və balverən bitkidir. Yarpağından tünd-yaşıl və ya qonur rəngli buxur yağı alınır. Buxur yağı ətriyyatda, təbabətdə dərman bitkisi kimi istifadə edilir.

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine
**Qreta Saloume Stefansdottir** (isl. Greta Salóme Stefánsdóttir; d. 11 noyabr 1986, Mosfedlsbayr, İslandiya) — İslandiya müğənnisi, bəstəkarı və İslandiya simfonik orkestrının skripkaçısı. O, Younsi ilə duet şəklində ifa etdiyi "Never Forget" mahnısı ilə Azərbaycanın paytaxtı Bakıda keçirilən 2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində İslandiyanı təmsil etmiş və final mərhələsində İslandiyaya 20-ci yeri qazandırmışdır. Saloume növbəti dəfə solo ifaçı olaraq İsveçin paytaxtı Stokholmda keçirilən 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində ölkəsini "Hear Them Calling" mahnısı ilə təmsil etmiş, lakin yarımfinal mərhələsində məğlub olmuşdur.

Musiqi karyerası
----------------

2012-ci ilin noyabr ayında Qreta Saloumenin *In the Silence* adlı debüt albomu işıq üzü görmüşdür. Albomda onun Avroviziya 2012 mahnısının ingilis və island dilində ("Mundu Eftir Mér") olan versiyaları da yer almışdır.

2016-cı ildə ifaçının "Raddirnar" mahnısı İslandiyanın Avroviziya 2016 üçün keçirdiyi milli seçim turunda iştirak edəcəyi təsdiqlənmişdir. Həmin mahnı ilə seçim turunun finalına vəsiqə qazanan Saloume finalda mahnının ingilis dilində olan versiyasını ("Hear Them Calling") ifa etmişdir. Nəticədə isə qalib gələrək, ikinci dəfə ölkəsini Avroviziyada təmsil etmək fürsətini qazanmışdır. Avroviziyada Saloume 10 may tarixində baş tutan yarımfinal mərhələsində 16-cı nömrə altında çıxış etmişdir. Nəticədə 51 xalla 14-cü yerdə qərarlaşaraq, final mərhələsinə adlaya bilməmişdir. Hal-hazırda o, ikinci studiya albomunun üzərində işləyir.

Diskoqrafiya
------------

### Albomlar

| Albom adı | İl |
| --- | --- |
| *In the Silence* | 2012 |
|

### Sinqllar

| Mahnı adı | İl |
| --- | --- |
| "Never Forget"(Younsi ilə duet) | 2012 |
| "Fleyið" | 2015 |
| "Raddirnar" | 2016 |
| "Hear Them Calling" |
| "Row" |
| "Running Out of Time" |
| "My Blues" | 2017 |
|

İstinadlar
----------

1. ↑  "Victory for Gréta Salóme & Jónsi in Iceland". eurovision.tv. Avropa Yayım İttifaqı. 11 fevral 2012. 2016-06-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-07.
2. ↑  "Greta Salome to represent Iceland again!". eurovision.tv. AYİ. 20 fevral 2016. 2016-02-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-07.

|
|  |
|
| Əvvəlki:**Mariya Olafs  "Unbroken"** | **İslandiya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində** **2016** | Sonrakı:**Svala  "Paper"** |

Xarici keçidlər
---------------
**Fosforamid** molekulyar formulu O=P(NH2)3 olan kimyəvi birləşmədir. Bu, hidroksil qruplarının hər birinin bir amin qrupu ilə əvəz olunduğu fosfor turşusunun törəməsidir. Fosforamid fosforilxloridin ammonyak ilə reaksiyasından yaranır. Polyar həlledicilərdə həll olan ağ bərk maddədir. Nəmli havada ammonium duzuna hidroliz olunur:

2 H2O + OP(NH2)3 → NH4+[HPO3(NH2)] + NH3

Natrium hidroksid ilə reaksiya ammonyakın ayrılması nəticələnir:[1]

NaOH + OP(NH2)3 → NaO2P(NH2)2 + NH3

Tiofosforil birləşməsi P(=S)(NH2)3 tiofosforil-xloridin ammonyak ilə reaksiyasından alınmışdır.

Fosforamidlər
-------------

Əsas məqalə: Fosforamidlər
Fosforamid həmçinin fosforamidlər adlanan bir sıra törəmələrin sintezi üçün əsas birləşmədir.[2] Nümunə birləşmə polyar həlledici heksametilfosforamiddir (HMFA).

İstinadlar
----------

1. 1 2  Phosphoramide (ing.).

Mənbə
-----

1. ^ Robert Klement, Otto Koch (1954). "Phosphoroxy‐triamid und Phosphorthio‐triamid". Chemische Berichte. 87 (3): 333–340. doi:10.1002/cber.19540870308.
2. ^ IUPAC, Compendium of Chemical Terminology, 2nd ed. (the "Gold Book") (1997). Online corrected version: (2006–) "phosphoramides". doi:10.1351/goldbook.A00484
Qursaq dolması
**Qursaq**, gövşəyənlərdə mədənin hissələrindən biridir. Həmçinin türk mətbəxində yemək növüdür. İçalat yeməklərindən mumbar və kokoreç kimi bu da Adanada tez-tez bişirilən ve həmin region üçün yerli sayılır. El arasında qursaq deyilsə də, əsl adı "qursaq dolması"-dır. Bu dolmanın hazırlanması üçün, adətən, quzu qursağından istifadə edilir. Qursaq Adanada "Adana kababı" ve "şalğam" qədər geniş yayılmış yemək olsa da, digər regionlarda çox da tanınmır.

Hazırlamaq üçün qoyunun mədəsinin 4 hissəsindən biri olan qursaq təmizlənir, içinə ədviyyatlı düyü doldurulur, bağlanıb bişirilir.

Qeyri-adi formalı bu dolmanı yeyərkən üstünə duzlu cirə və pul bibər səpilir. Qursaqçılıq Adanada, demək olar ki, müstəqil bir yemək növüdür. İş o yerə çatıb ki, artıq başqa şəhərlərdən çiy qursaq gətirilir, çünki Adananın özündə kəsilən qoyunların qursağı tələbatı ödəyə bilmir. İstər yay, istərsə də qışda hər küçənin tinində mütləq bir qursaqçıya rast gəlmək olar. Qursaq oralarda həyatın bir parçasına çevrilib.
**MI5** - Britaniya kəşfiyyat xidməti. MI6'dən fərqli olaraq daxili kəşfiyyatla maraqlanır.

"Vətənin müdafiəsi"
-------------------

İlk dəfə yazılı tarixi 2009-cu ildə işıq üzü görüb. Qurumun yaranmasının 100-cü ildönümü münasibətilə Kembric Universitetinin tarixçi-professoru Kristofer Endrüyə MI5-in tarixni yazmaq sifariş olunub və bunun üçün tarixçiyə arxivdən 400 mindən artıq məxfi sənəd təqdim olunub. Nəhayət, Endrü tərəfindən "Vətənin müdafiəsi" adlı min səhifəlik kitab hazırlanıb.

Kitabda Hitler faşizminə, sovet casuslarına, terror təhlükəsinə qarşı gizli mübarizəsi yer alır. Qeyd olunur ki, 1909-cu ildə cəmi 2 nəfərlə qurulan sözügedən kəşfiyyat xidmətinin hazırda 3 mindən çox əməkdaşı fəaliyyət göstərir.

Bununla yanaşı, tarixçi İkinci Dünya Müharibəsi zamanı MI5-in Britaniyadakı alman casuslarının çoxunu ələ keçirdiyini və onlardan 25 nəfərini öz hesabına işlədə bildiyini yazır.

Eyni zamanda, kitabda kəşfiyyat xidmətinin buraxdığı nöqsanlar da yer alır. Bu sırada Britaniya kəşfiyyatının içində yuxarı mərtəbələrdə çalışan və 1930-cu ildən etibarən SSRİ kəşfiyyatına xidmət edən "Kembric Beşliyi"ni illər boyu üzə çıxara bilməməsi MI5-in ən böyük uğursuzluğu kimi xarakterizə olunur.

Mənbə
-----

* İngilis kəşfiyyatının sirləri Arxivləşdirilib 2009-10-09 at the Wayback Machine
**Qəşəng deysiya** (*lat.* Deutzia gracilis) — hortenziyakimilər fəsiləsinin deysiya cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Yabanı halda Yaponiyada dağlıq ərazidə bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 40-80 sm-ə çatan koldur. Qarşı-qarşıya yarpaqları uzunsov-neştərvari, kənarları dişli, bir az sallaq, uzunluğu 6 sm-dir. Çiçəkləri ağdır. Uzunluğu 9 sm-ə qədər olan salxımşəkilli çiçək qrupuna 50-yə qədər çiçək yığılmışdır. Kasayarpaqları 5 ədəd, üçbucaqlı və ya xətvari, meyvə ilə qalan və ya töküləndir. Xaricdən çox vaxt ulduz formalı, tüklüdür. Ləçəkləri 5 ədəd, ağ, nadir hallarda narıncı və ya qırmızımtıl-qonur rəngdədir. Erkəkcikləri 10 ədəd olub, ləçəklərdən qısa, dişvari, yanlardan açılan, tüklü, telvari tozluğa malikdir. Yumurtalığı 3-5 yuvalıdır, hər yuvada çoxlu miqdarda yumurtacığa malikdir. Sütuncuqları 3-4 ədəddir. Çiçəkləməsi iyun ayında müşahidə edilir. Çiçəkləri keçən ilki zoğların üzərində əmələ gəlir.

Ekologiyası
-----------

Bitki işıqsevən, quraqlığa davamlıdır. Munbit orta nəmişli torpağa üstünlük verir. Şəhər şəraitinə çox davamlıdır. Düzgün becərilmənin mühüm şərtlərindən biri çiçəklədikdən sonra düzgün budanmadır. Sıx kolları seyrəltmək lazımdır. Tez böyüyür və əlverişli şəraitdə əkindən sonra üçüncü il çiçəkləyir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda aşağı yaruslarda təsadüf edilir. Mərkəzi Nəbatat bağında, Dendrologiya İnstututunda introduksiya edilmişdir.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada yolların kənarında kiçik qrup, tək əkinlər üçün istifadə edilir.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q181521
* Wikispecies: Deutzia gracilis
* APA: 2323
* BioLib: 39420
* EoL: 583313
* EPPO: DEZGR
* FNA: 241000487
* FoC: 241000487
* GBIF: 2985964
* GRIN: 311390
* iNaturalist: 452296
* IPNI: 790847-1
* IRMNG: 10988217
* ITIS: 24325
* IUCN: 143486491
* MoBotPF: 286919
* NCBI: 23105
* PFI: 1878
* Plant List: kew-2763250
* PLANTS: DEGR3
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:790847-1
* Tropicos: 29100667
* WFO: wfo-0000642580

 |
Palantökən dağı Ərzurumda yerləşən, 3125 metr yüksəklikdə olan tektonik dağdır.

Yalnız Palantökənə xas bir çiçək olan Palantökənensis may ayında rast gəlinir.

Başköydə bir xizək kurortu var.

Adı palan (eşşək yəhəri) və tökmə sözlərindən düzəlib.

Sıldırım dağ yollarında eşşəyin yəhərinə bərkidilmiş xurcunların aşmasına bir eyhamdır.

Ərzurum şəhərindən 10 km cənubda yerləşən zirvəsi ətraf ərazinin ən yüksək nöqtəsidir.

Ərzurum şəhər mərkəzinin 1950 metrə çatan hündürlüyündən və nəhəng dağ silsiləsi olduğuna görə Türkiyənin hündürlüyü 3000 metrdən yuxarı digər dağları qədər böyük görünmür.

Adı mifologiyada, xüsusilə Anadoluda bir çox rəvayətlərdə çəkilir.

Palantökən qışda şimal yamacına yağan qar miqdarı, qarın keyfiyyəti və Türkiyənin ən uzun sürüşmə zolağına malik xizək mərkəzi ilə ölkənin öndə gedən xizək kurortlarından biridir.

Texniki dırmanma baxımından heç bir çətinlik olmasa da qışda digər 3000 metr hündürlüyə dırmaşmada olduğu kimi bütün mümkün çətinliklər nəzərə alınaraq texniki avadanlıqla dırmaşmalıdır.

Dağın bəzi sıldırım yolları qışın son dərəcə sərt keçməsi səbəbindən təhlükəli ola bilər.

Ərzurum şəhər mərkəzindən 3125 m yüksəklikdəki zirvəyə ən yaxşı və ən rahat yol xizək kurortundan keçir.

Ərzurum şəhər mərkəzinə təxminən 4 km məsafədə yerləşən 2100 m yüksəklikdə yerləşən otellərin ərazisində hər cür ehtiyacı ödəmək imkanları var.

Təhlükəsizlik məqsədilə jandarm 24 saat növbətçilik edir. Bu yer həm də düşərgə üçün idealdır.

Davam edən magistral yolu ilə daha yüksəkdə yerləşən otellərə çata bilərsiniz.

Bu yer 2450 m hündürlükdədir və bu səviyyədən sonra kanat xəttini izləməklə zirvəyə dağ silsiləsi ilə çatmaq olar.

Digər yol isə dağın cənub yamacında yerləşən Başköy kəndindən zirvəyə çatan yoldur.

Bu marşrut həm də texniki dırmaşmaq üçün heç bir çətinlik yaratmır.

Palantökən dağlarının ən yüksək nöqtəsi Böyükəjdər Təpəsi adlanır.

Burada rabitə ötürücüləri və özəl yeməkxana var və xizək mövsümündə zirvəyə kanat vasitəsiylə də qalxmaq olar.

Zirvədən enən xətt üzərində, 2500 metr hündürlükdə Əjdər kanat xəttinin sonunda xüsusi bir yeməkxana var.

Bundan əlavə, Palantökən dağı və Ərzurumda yaradılmış bir çox obyekt və xizək mərkəzləri 2011 Dünya Universitetlərarası Qış Oyunlarına ev sahibliyi etmişdi.
**Raps mişarcısı**-(*lat.* Athalia rosae) buğumayaqlılar tipinin pərdəqanadlılar dəstəsinin həqiqi mişarcılar fəsiləsinə aid olan növ

Xarici quruluşu
---------------

Yetkin fərd açıq-narıncı rənglidir. Başı qaradır. Belində qara ləkələr var. Erkəklər dişilərdən xeyli kiçikdir. Dişilərin mişarşəkilli yumurta qoyanı vardır. Uzunluğu 7–8 mm-dir. Yumurtası uzunsov ovalşəkilli olur, pupu sarıdır. Pupun uzunluğu 7 mm, baramanınki isə 6–11 mm-dir.

Həyat tərzi
-----------

Bir dişi fərd 300-ə qədər yumurta qoya bilir. Rüşeymin inkişafı 5–10 gün çəkir. Iri tırtıllar yumurtanın ayasını tamamilə gəmirir. 2–3 həftə müddətində tırtıllar inkişafını dayandırır. Təxminən 2–3 həftə keçdikdən sonra pupdan ikinci nəslin yaşlı fərdləri uçmağa başlayır. Azərbaycanda raps mişarcısı il ərzində 2–3 nəsil verir. Raps mişarcısı, əsasən, kələm, raps, şalğam, ağ turp, xardal və bir çox yabanı xaççiçəkli bitkilərlə qidalanır. Azərbaycanda xaççiçəkli bitkilərin geniş yayılmış zərərvericisidir.

Yayılması
---------

Avropa, Asiya, Afrika, Şimali Amerika, keçmiş Rusiyada (Vladivostok), Ukrayna, Moldova, Zaqafqaziyada yayılıb.Azərbaycanda xaççiçəkli bitkilər olan ərazilərində geniş yayılmışdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1680271
* Wikispecies: Athalia rosae
* BioLib: 63521
* BOLD: 190406
* EoL: 3764963
* EPPO: ATALCO
* EUNIS: 215340
* Fauna Europaea: 355816
* Fauna Europaea (new): 5c29dd7b-57cc-45c0-badd-90e393d191eb
* GBIF: 4490913
* iNaturalist: 333154
* NBN: NHMSYS0020480806
* NCBI: 37344
* uBio: 1656023

 |
**Musiqişünaslıq** — musiqini, musiqi tarixini və nəzəriyyəsini, musiqi estetikasını, musiqi tənqidi və folklorşünaslıq – etnomusiqişünaslıq sahələrini özundə cəmləşdirən elm. Sənətşünaslığın bir sahəsi hesab olunur. 

Musiqişünaslıq musiqi sənətinin qanunauyğunluqlarını, müxtəlif təzahürlərini və inkişaf prosesini, onun obyektiv şərtiliyini, ictimai həyatın müxtəlif cəhətləri ilə əlaqəsini öyrənir. Musiqişünaslıq musiqi nəzəriyyəsi, musiqi tarixi, musiqi etnoqrafiyası, musiqi tənqidi sahələrinə ayrılır. Musiqi akustikası və musiqi psixologiyası musiqişünaslığın müstəqil bölməsi olmaqla bərabər, həmçinin fizika və psixologiyanın bir hissəsini təşkil edir. XX əsrin 60-70-ci illərində musiqişünaslığın musiqi sosiologiyası kimi müstəqil sahəsi yaranmışdır. Nəzəri musiqişünaslıq gerçəkliyin musiqidə əks olunması üsullarını, musiqinin tarixi inkişaf prosesində müəyyənləşmiş başlıca qanunauyğunluqlarını, onun kompozisiya vasitələri və üsullarını öyrənir. Melodika, ritmika, harmoniya, polifoniya, instrumentovka, musiqi forması musiqinin ayrı-ayrı elementlərini, musiqi əsərinin təhlili isə əvvəlcə adları çəkilən bütün fənnlərin əsasında konkret musiqi əsərlərini tədqiq edir. Musiqi ifaçılığını, musiqi duyumunun inkişaf etdirilmə prinsiplərini öyrənən elmi-metodik fənnlər də nəzəri musiqi sahəsinə aiddir.

Sahələri
--------

* Musiqi nəzəriyyəsi
* Musiqi tarixi
* Musiqi sosiologiyası
* Musiqi fəlsəfəsi (eləcə də estetika bölməsi)
* Musiqi estetikası
* Musiqi etnoqrafiyası
* Musiqi tənqidi
* Musiqi akustikası
* Musiqi psixologiyası
* Musiqi tekstologiyası
* Musiqi folklorşünaslığı
* Librettologiya

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əfrasiyab Bədəlbəyli "İzahlı monoqrafik musiqi lüğəti" - Musiqişünaslıq". 2021-01-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-05-20.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Musiqi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Dabanlı qadın ayaqqabısı
Ayaqqabı daban növləri
Baxmayaraq ki, hündür **daban** (dikdaban) ayaqqabılarını, adətən, qadınlar istifadə edir, lakin bəzi məkanlar və yerlər var ki, kişilər də geyinir. Kişilərin hündür daban ayaqqabı geyinməsi adəti Monqolustandan gəlib. Onlar atın belində hərəkət edərkən ayaqlarının sürüşüb üzəngidən (atın yəhəri) çıxmaması üçün hündür daban ayaqqabı geyinərmişlər.

Misir qəssabları ayaqlarının kəsilən heyvanların içalatına dolaşmaması üçün hündür daban ayaqqabı geyinərdilər.

Qədim Misirdə fironlar və zadəganlar səlahiyyətlərini və qüdrətini göstərmək məqsədi ilə mərasimlərdə hündür daban geyinirdilər.

Qədim Yunanıstanda Dram Teatrında tragediya rolunu oynayan aktyor digər aktyorlardan fərqlənmək üçün platformalı çəkmə geyinərdi.

Romada həm kişilər, həm qadınlar ayaqlarının küçədə gəzərkən palçığa və ya zibilə batmaması üçün kohtörn (cothurn) (altı hündür ayaqqabı) və ya hündür səndəl geyinərdilər. Yaponiyada bu ayaqqabıların adı getadı və eyni şəraitə əsaslanaraq bugünkü günlərdə də istifadə olunur.

XIX əsrdə Amerikada kovboy ayaqqabılarının inkişafına başlandı və indiyədək Birləşmiş Ştatların bəzi yerlərində yenə də məşhurdur. Onun funksiyası da atlının ayaqlarının yəhərdən sürüşməməsi üçündür.

1970-ci illərdə kişilərin hündür platformalı ayaqqabı geyinməsi dəbi populyar idi.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | NKC: ph805230 |
Günəş canlılar üçün həyat mənbəyidir, onun orqanizmə sonsuz faydası var. Onlardan ən əsası isə bir çox xəstəliyin müalicəsində əhəmiyyətli rol oynayan antibakterial təsirdir. Günəşin fotosintez, D vitamini yaranmasını təmin etmək, istilik və işıq yaymaq, mikrobları öldürmək və insan psixologiyasına müsbət təsir göstərmək kimi böyük əhəmiyyəti var.
D vitamini uşaq və yaşlılar üçün xüsusilə xeyirlidir, bədəndəki kalsium tarazlığını qoruyur, sümüklərin və bədən quruluşunun inkişafında mühüm rol oynayır. Bəzi dəri xəstəliklərinin müalicəsi üçün də günəş şüaları məsləhət görülür. Günəş işığı həm də estetik görünüş verir, xoşbəxtlik hormonu ifrazını artırır, əhval-ruhiyyəni yaxşılaşdırır. Günəşdən gələn üç cür şüa var və onların hər birinin fərqli təsiri var.
Əvvəllər yer səthinə A və B ultrabənövşəyi şüaları çatırdı, indi onlara S şüası da əlavə olunub. S şüaları ozon təbəqəsinin ən zərərli şüa növüdür. Əməliyyat otaqlarında sterilizasiya məqsədilə istifadə edilir. A ultrabənövşəyi şüaları radiasiya, dərinin erkən yaşlaşmasıvə qırışların yaranmasına səbəb olur. B şüaları dərinin üst təbəqəsinə nüfuz edir və yay aylarında daha çox təsir göstərir. Melaninlə əlaqəyə girəndə gözəl piqmentasiya yaradır, yəni uzun müddət arzu edilən qaralmaya səbəb olur. B və S ultrabənövşəyi radiasiyaları birlikdə dəri xərçəngi riskini artırır.
Günəşin zərərli təsirindən qorunmaq yolları var. Mütəxəssislər gələcəkdə müxtəlif xəstəliklərə düçar olmamaq üçün günəş şüalarının mənfi təsirlərindən vaxtında qorunmağı məsləhət görürlər. Günün altında geniş kənarları olan şlyapa qoymaq, eynək taxmaq, açıq rəngli yüngül geyimlərdən istifadə edilməlidir. Günəşdən qoruyan möhkəm toxumalı paltarlar geyinmək lazımdır. Buludlu havalarda günəş radiasiyası yarıbayarı azalır, buna baxmayaraq həmin hava şəraitində də qorunmaq, kölgədə qalmağa çalışmaq lazımdır. Ona görə də günorta saatlarında açıq havada olmaq məsləhət deyil. Bol maye qəbul etmək də vacib şərtlərdən biri sayılır.
İqtisadi nəzəriyyədə **Cevons paradoksu** (bəzən **Cevons effekti**) — resursdan istifadənin səmərəliliyini artıran texnoloji tərəqqinin onun istehlak həcmini artırması (azaltmaq əvəzinə) vəziyyəti. 1865-ci ildə ingilis iqtisadçısı Vilyam Stenli Cevons qeyd etdi ki, kömürdən istifadənin səmərəliliyini artıran texnoloji təkmilləşdirmələr müxtəlif sənaye sahələrində kömür istehlakının artmasına səbəb olur. O, yanacaq sərfiyyatını azaltmaq üçün intuitiv olaraq texnoloji təkmilləşdirmələrə etibar edilə bilməyəcəyini müdafiə etdi.

Bu məsələ enerji səmərəliliyinin artırılmasından istehlakın əks təsirini tədqiq edən müasir iqtisadçılar tərəfindən yenidən nəzərdən keçirildi. Müəyyən bir tətbiq üçün tələb olunan həcmi azaltmaqla yanaşı, artan səmərəlilik resursdan istifadənin nisbi xərclərini azaldır ki, bu da resursa tələbatın artmasına gətirib çıxarır və potensial olaraq artan səmərəliliyin hər hansı qənaətinə qarşı çıxır. Bundan əlavə, məhsuldarlığın artması iqtisadi artımı sürətləndirir, resursa tələbatı daha da artırır. Cevonsun paradoksu o zaman baş verir ki, artan tələbin təsiri üstünlük təşkil edir və nəticədə resursdan istifadənin artması ilə nəticələnir.

Cevons paradoksu enerjiyə qənaətin mənasızlığını nümayiş etdirmək üçün istifadə olunur, çünki səmərəliliyin artırılması yanacaq sərfiyyatını artıra bilər. Bununla belə, artan səmərəlilik yaşayışın maddi standartlarını yaxşılaşdıra bilər. Bundan əlavə, səmərəliliyin artması ekoloji vergi və ya istifadə qiymətini eyni saxlayan (və ya onu artıran) digər ekoloji siyasətlə müşayiət olunduqda yanacaq istifadəsi azalır. Cevons paradoksu yalnız enerji səmərəliliyini artıran texnoloji təkmilləşdirmələrə aiddir; ekoloji standartların tətbiqi və qiymətlərin artırılması bunu aradan qaldırır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Alcott, Blake.* Jevons' paradox. 54 (Ecological Economics). 2005. 9–21.
2. ↑  *Alcott, Blake.* Historical Overview of the Jevons Paradox in the Literature // The Jevons Paradox and the Myth of Resource Efficiency Improvements. Earthscan. JM Polimeni, K Mayumi, M Giampietro. 2008. 7—78. ISBN 1-84407-462-5.
**Mehrəliyev Elçin Əli oğlu** (18 may 1952, Güllücə, Ağdam rayonu) — yazıçı-publisist, filologiya elmləri doktoru, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, bir sıra yaradıcılıq müsabiqələrinin mükafatçısı, o cümlədən "Qızıl qələm", "Nailiyyət", "Açıq söz" mükafatları laureatı.

Həyatı
------

Elçin Mehrəliyev 1952-ci il mayın 18-də Ağdam rayonunun Güllücə kəndində anadan olub. 1971–1976-cı illərdə Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsində təhsil alıb. 1976–1991-ci illərdə "Azərbaycan gəncləri" qəzetində müxbir, şöbə müdiri, redaktor müavini, 1991–1992-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidenti aparatında azərbaycandilli mətbuat üzrə bölmənin müdiri, Mətbuat xidməti rəhbərinin müavini, 1992–1993-cü illərdə "Yurd" jurnalı baş redaktorunun 1-ci müavini, 1993–2001-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisində mətbuat katibi, spigerin köməkçisi, 2001–2004-cü illərdə "Maarifçi" qəzetinin və "Advokat+" jurnalının baş redaktoru vəzifələrində işləyib. 2005-ci ildən etibarən AMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda çalışır. 2009-cu ildən həmin İnstitutun Müasir Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsinin müdiridir.

Fəaliyyəti
----------

### Publisistik yaradıcılığı

* "Oçerklər" (Ş.Yaqubovla həmmüəllif, Gənclik, 1978);
* "Vətən bizim şöhrətimiz" (Gənclik, 1980),
* "Talelərdə yaşayır" (Oskar, 2002);
* "Ölməzlik" (Spektr-Poliqraf, 2005),
* "Doktor Akif Abdullayev" (Oskar, 2006)

Habelə dövri mətbuatda yüzlərlə oçerk, müsahibə, reportajı dərc edilib.

### Bədii yaradıcılığı

* "Təpəl quzu" (uşaqlar üçün nağıllar, hekayələr, Gənclik, 1982);
* "Pərvin" (povest və hekayələr, Gənclik, 1989);
* "İttiham" (roman, Yazıçı, 1991);
* "Hər kəs öz taleyini yaşayır" (pyeslər, hekayələr, məqalələr, Gənclik, 1998);
* "90-cı illər" (roman, Nurlan, 2004);
* "Tale döyüşü" (roman, Elm və təhsil, 2011).

Ümumilikdə, 19 kitabı nəşr edilib. "Yurd yeri", "Məhəbbət qocalmır", "Çörəkli adam", "Qamış", "Təqib" və digər hekayə və pyesləri uzun illər radio və televiziya ilə nümayiş etdirilir.

### Elmi yaradıcılığı

* "Müharibə və ədəbiyyat" (monoqrafiya, Azərnəşr, 2000);
* "İnsana poetik, publisistik və elmi baxış" (monoqrafiya, Günəş, 2001);
* "Azərbaycan ədəbiyyatında Qarabağ mövzusu: ideya və sənətkarlıq məsələləri" (monoqrafiya, Nurlan, 2008);
* "Qarabağ folklor mühiti: uzaq keçmişimizdən bugünümüzə qədər" (monoqrafiya, Nurlan, 2008),
* "Azərbaycan nəsr və dramaturgiyasında Qarabağ mövzusu" (monoqrafiya, Bakı, 2012)
* "Zaman və ədəbiyyat" (elmi məqalələr toplusu, MBM, 2009)

E.Ə.Mehrəliyev 2001-ci ildə "Qarabağ uğrunda mübarizə və 90-cı illərin Azərbaycan ədəbiyyatı" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, 2012-ci ildə isə "Azərbaycan nəsr və dramaturgiyasında Qarabağ mövzusu" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək filologiya üzrə elmlər doktoru alimlik dərəcəsi almışdır.

E.Ə.Mehrəliyevin həyat və yaradıcılıq fəaliyyətindən bəhs edən"Soraq kitabçası" adlı kitab nəşr edilib (Azərnəşr, 2002).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Elçin Mehrəliyev (Əli oğlu)" (PDF). 2014-03-01 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-12.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan ədəbiyyatı
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Elçin Zeynalov (dəqiqləşdirmə).

**Elçin Zeynalov Fuad oğlu** 1966-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. O, "İtaldizain Holdinq "in əsas səhmdarlarından biridir. "İtaldizain Holdinq"in uğurlarında böyük rolu olan Elçin Zeynalov həm də Azərbaycan Milli Avarçəkmə Federasiyasının prezidenti kimi bu sahənin inkişafına ciddi töhfələr vermişdir.

Təhsil və hərbi xidmət
----------------------

1990-cı ildə Bakı Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini bitirib. 2000-ci ildə Sankt Peterburq şəhərində Rusiya Hüquq Universitetini bitirib.

1984-86-cı illərdə Sovet Ordusunda hərbi xidmət keçib.

Karyera və uğurları
-------------------

1989-91-ci illərdə Bakı şəhərində Rayon Komsomol Komitəsinin katibi vəzifəsində çalışıb.

1991-ci ildə Elçin Zeynalov əmək fəaliyyətini Azer-İmesco şirkətinin icraçı direktoru və idarə heyətinin üzvü kimi davam etdirməyə başladı.

1994-cü ildən O, Moskva şəhərində Ros-İmesco şirkətinin direktoru və idarə heyətinin üzvü vəzifəsində çalışıb.

1996-cı ildən bugünə qədər Elçin Zeynalov Italdizain Şirkətlər Qrupunun baş direktoru vəzifəsini icra edir.

9 dekabr 2006-cı ildə Azərbaycan Avarçəkmə Federasiyasının prezidenti seçilib.

Ailə tərkibi
------------

Ailəlidir, iki övladı var.
**Transilvaniya knyazlığı** (mac. Erdélyi Fejedelemség; *alm.* Fürstentum Siebenbürgen‎; *lat.* Principatus Transsilvaniae; *rum.* Principatul Transilvaniei və ya *Principatul Ardealului*; *türk.* Erdel Voyvodalığı və ya *Transilvanya Prensliği*) — 1570-1711-ci illərdə Macar şahzadələri tərəfindən idarə edilən yarımmüstəqil knyazlıq.

Tarixi
------

29 avqust 1526-cı ildə baş vermiş Moxaç döyüşündə Osmanlı imperatoru Sultan Süleyman macar ordularını məğlub etdi. Nəticə də macar kralı II Layoş öldürüldü. Habsburq sülaləsinə mənsub olan Ferdinandın macar taxtı üzərində iddiaları Transilvaniya tarixində yeni bir mərhələnin başlanğıcı oldu. Bu ərəfədə Zapolya macar kralı elan edilmişdi. Ferdinand tərəfindən məğlub edilən Zapolya Qanuni Sultan Süleymana öz itaətini bildirmiş və Osmanlının vassalı kimi Macar və Transilvaniyanın kralı elan edilmişdi. Bu hadisə Habsburqların Macarıstandakı nüfuzunun zəifləməsinə səbəb oldu. Yanoş Zapolyanın vəfatından sonra 1540-cı ildə Buda Osmanlılar tərəfindən bəylərbəyiliklərin mərkəzinə çevrildi və Transilvaniya torpaqları Yanoş Ziqmundun idarəsinə verildi. Beləliklə 1541-ci ildə Osmanlılardan vassal asılılığında olan *Transilvaniya knyazlığı* yaradıldı.

Transilvaniya knyazlığı
-----------------------

1570-ci ildə imzalanan Şpayer müqaviləsinə əsasən Transilvaniya knyazlığının Macarıstan krallığının tərkib hissəsi olması tanındı. Bundan başqa II Con Ziqmund Zapalya Transilvaniya şahzadəsi elan edildi. 1571-ci ildə II Con Ziqmundun ölümündən sonra Batori Kral ailəsi daha da güclənərək Transilvaniyada hakimiyyəti öz əlinə aldı və nəticə də Transilvaniya knyazlığı 1602-ci ildə qədər osmanlıların vassal aslılığında Batori sülaləsi tərəfindən idarə edildi. Şahzadə I Stefan Batori Transilvaniyanın ən güclü hakimi olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Pop I.* *(unspecified title)*. 1999. ISBN 0-88033-440-1