recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ana Harlamenko** (*rus.* Анна Харлампиевна Харламенко; 15 iyul 1960, Komrat) — Moldova Respublikasından olan Qaqauziya jurnalisti və siyasətçisidir, 2008–2012 illərdə Qaqauziya Xalq Məclisinin sədri vəzifəsində çalışmışdır.

Siyasi fəaliyyət
----------------

Ana Harlamenko 15 iyul 1960-cı il tarixində Komrat şəhərində anadan olub. 6 №-li Liseyi bitirdikdən sonra 1976-cı ildə Komratdan, Kişinyovdakı "Gavril Musicescu" İncəsənət İnstitutunun (1979–1983) mədəniyyət direktoru ixtisasına qatılmışdır. Daha sonra Beynəlxalq İqtisadiyyat və Hüquq Akademiyasında jurnalistika ixtisası üzrə təhsil alıb (1996–1998).  

Kolleci bitirdikdən sonra "Leninçi Kovov" qəzetində müxbiri işləyir (1984–1989). Qaqauziyada separatçı meyllərin təşviqi ilə Ana Harlamenko "Qaqauz TV" televiziya kanalının direktoru oldu (1990–2000). Paralel olaraq, 1996–1998-ci illər arasında Qaqauziya İcraiyyə Komitəsinin mətbuat katibi vəzifəsində çalışıb.  

2001–2006-cı illərdə Dövlət Komrat Universitetində professor olaraq dərs vermişdir. Bu dövrdə eyni zamanda Komrat İdman Liseyinin direktor müavini (2002–2003) və Qaqauziya Gənclər və İdman İdarəsinin direktor müavini (2003–2004) vəzifələrində çalışıb. 2005-ci ildən bəri Ana Harlamenko "Capitala Komrat" qəzetinin baş redaktoru vəzifəsini icra edir. 2007-ci ildə Moldova Respublikasının ən yaxşı jurnalisti seçilmişdir.   

16 Mart 2008-ci il seçkilərində Ana Harlamenko, ATR Qaqauziya Xalq Məclisində Komrat III seçki dairəsində millət vəkili kürsüsündə müstəqil olaraq namizəd olaraq ilk turda 1009 səs alaraq (yəni 43,38%), əsas rəqibə qarşı çıxdı. Bu zaman Boris Novak 525 səs (yəni% 22.57) toplamışdı. 30 Mart 2008-ci il tarixindəki səsvermənin ikinci turunda Harlamenko 1423 səs topladı (% 62.22), Boris Novaka üçün isə yalnız 864 seçici (% 37.78) səs verdi. Qaqauziya qanunverici orqanının prezidentliyi uğrunda dörd uğursuz seçkidən sonra, millət vəkillərinin yenidən toplanmasından sonra, 31 iyul 2008-ci il tarixdə iclasda iştirak edən Xalq Məclisindən olan 30 millət vəkilinin hamısı Ana Harlamenkonu prezident vəzifəsinə seçdi. Bundan əvvəl 18 dəfə lehinə səslə iki dəfə seçilmişdi, ancaq Kommunist fraksiyasının lideri Demian Karaseni 16 tərəfdarı ilə birlikdə Ana Harlamenkonun seçilməsini tanımadı. Kommunist millət vəkilləri, 12 iyul 2008-ci ildə səs çoxluğu ilə seçilən Karaseni prezidenti hesab etdilər, lakin bir neçə bülletenin etibarsız elan edildiyi üçün bu qərar daha sonra yenidən nəzərdən keçirildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rezultatele alegerilor din 16 și 30 martie 2008". 2011-07-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-06.
2. ↑  Infotag, 1 august 2008 — Deputații comuniști au fost de acord cu alegerea Anei Harlamenco în calitate de președinte al APG[*ölü keçid*]
3. ↑  "Agenția DECA-press, 1 august 2008 — Criza politică din Găgăuzia a fost depășită". 27 October 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 July 2021.
**Vəzirəliyev Məmməd Bəhram oğlu** (1919-1985) — həkim, ali dərəcəli cərrah, tibb elmləri namizədi. I və II dərəcəli Vətən müharibəsi, 2 dəfə Qırmızı Ulduz ordeni laureatı.

Həyatı
------

Məmməd Bəhram oğlu 1919-cu ildə Şuşa şəhərində anadan olub. Şuşada orta məktəbi bitirdikdən sonra Bakıya köçmüş və burada Pedaqoji texnikuma daxil olub oranı bitirmişdir.

1936-1937-ci illərdə Masallı Rayon Ərkivan kənd orta məktəbində dərs demişdir. Həkim olmaq arzusu ilə Bakıya qayıdaraq 1938-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb institutuna qəbul olmuşdur. V kursda oxuyarkən müharibə ilə əlaqədar olaraq akademik Mir-Qasımovun rəhbərlik etdiyi Hospital cərrahiyyə kafedrasına ordinator əvəzedicisi vəzifəsində çalışmışdır.

1942-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu bitirdikdən sonra Sovet ordusu sıralarında hərbi xidmətdə olmuşdur. Böyük Vətən müharibəsi illərində ilk olaraq həkim-ordinator, sonra 174-cü atıcı polkun sanitar rotasının komandiri, daha sonra isə 20-ci diviziyanın 121-ci motoatıcı batalyonunun əməliyyat-sarğı vzvodunun ordinatoru vəzifəsində çalışmışdır. Müharibə illərində yaralanaraq kontuziya almışdır. Berlinə qədər irəliləmişdir. Əla işinə görə cəbhədə I və II dərəcəli Vətən müharibəsi ordeni, 2 dəfə Qırmızı Ulduz ordeni ilə təltif edilmişdir. Ordenlərdən əlavə 9 medal və təşəkkürlə təltif edilmişdir. 1946-cı ildə Sovet ordusundan tərxis edilərək Bakıya qayıtmış və Azərbaycan Tibb İnstitutunda fəaliyyətini davam etdirmişdir.

1945-1950-ci illərdə Hospital cərrahiyyə kafedrasının assistenti, 1953-1967-ci illərdə keçmiş Semaşko adına xəstəxananın Uşaq cərrahiyyəsi şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 1965-ci ildə Tiflisdə «Uşaqlarda bağırsaq keçməzliyi» mövzusunda dissertasiya işini müdafiə edərək tibb elmləri namizədi alimlik dərəcəsini almışdır. 1967-1969-cu illərdə ATİ-nun Uşaq cərrahlığı kafedrasının assistenti 1969-cu ildən ömrünün sonunadək kafedranın dosenti vəzifəsində işləmişdir. 1967-ci ildə ali dərəcəli cərrah rütbəsi ilə təltif edilmişdir. O, 50 elmi işin müəllifi olmuşdur.

1985-ci il mart ayının 27-də qəflətən kəskin ürək tutmasından vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Həkim** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Gavalıyarpaq alma** (*lat.* Malus prunifolia) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin alma cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Şimali Çindir. Təbii halda Avropa və Asiyada geniş yayılmışdır. Mədəni şəraitdə 1750-ci ildən becərilir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 10 m-dən çox olan dekorativ ağacdır. Ağacın budaqları açıq-qonur və ya qırmızı rənglidir, enli, yumru çətir əmələ gətirir. Yarpaqları yumurtaşəkilli, ellipsvari və ya uzunsovdur, ucu biz, kənarları xırda dişlidir, əvvəl tüklü olub, sonradan çılpaqlaşır, parlaq tünd-yaşıl rənglidir, uzunluğu 10 sm-ə, eni isə 5-6 sm-ə çatır. Çiçəklərinin diametri 3 sm-ə yaxındır, ağ, bəzən çəhrayı rənglidir, 5-6 ədədi bir yerdə olmaqla çətirşəkilli çiçək qrupunda yerləşmişdir. Meyvələrin diametri 3 sm-ə çatır, şarşəkillidir, sarı və ya qırmızı rəngdədir.

Ekologiyası
-----------

Almanın bu növü quraqlığa davamlıdır, yüngül qumsal torpaqlarda yaxşı bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Lənkəranda, Qubada, İsmayıllıda həyətyanı sahələrdə mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada tək, qrup və xətvari əkinlərdə istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Malus prunifolia* | 
* Wikidata: Q738571
* Wikispecies: Malus prunifolia
* EoL: 633326
* EPPO: MABPF
* FoC: 200010912
* GBIF: 3001157
* GRIN: 23259
* iNaturalist: 58735
* IPNI: 726369-1
* ITIS: 25261
* IUCN: 50050135
* MichiganFlora: 2828
* NBN: NBNSYS0000042133
* NCBI: 106564
* PfaF: Malus prunifolia
* Plant List: rjp-5776
* PLANTS: MAPR
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:726369-1
* Tropicos: 27800984
* VASCAN: 8789

 |
| *Pyrus prunifolia* | 
* Wikidata: Q39778252
* GRIN: 30567
* IPNI: 731143-1
* ITIS: 519863
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:731143-1
* Tropicos: 27802978
* WFO: wfo-0001013682

 |
**Veysov Məmməd Kərim oğlu**(27.12.1900, Şamaxı ş. – 27.8.1974, Bakı) – hərbi xadim. 

Buzovnada praporşiklər məktəbini bitirmiş, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yeni təşkil olunmuş hərbi birləşmələrində xidmət etmişdir. Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Gəncə alayının komandiri və Gəncə qarnizonunun rəisi vəzifəsini daşımışdır.

N.Tolmaçov adına Hərbi-Siyasi Akademiyanı və M.Frunze adına Nərbi Akademiyanı bitirmişdir. Akademiyada təhsil alarkən yazdığı "Qafqaz hərbi əməliyyat meydanı şəraitində dağ-atıcı diviziyasının hücumu" adlı diplom işi Akademiyanın Komissiyası tərəfindən dağ hərbi hissələri üçün rəhbər vəsait kimi tövsiyə edilmişdir. Hərbi Akademiyanı bitirdikdən sonra Orconikidze şəhərindəki 28-ci dağ-atıcı diviziyasının qərargah rəisi, 1937 ilin noyabrında isə Şimali Qafqaz Hərbi Dairəsinin 9-cu atıcı korpusuna qərargah rəsi təyin olunmuşdur. Həmin il dekabrın 30-da sovet repressiyaları dalğasında həbs edilmişdir. 1955 il iyunun 22-də bəraət qazanmış, bütün vətəndaş hüquqları, hərbi rütbəsi və təltifləri bərpa olunmuşdur. Uzun müddət Gəncə və Bakı şəhər partiya bürosunun üzvü, Bakı şəhər Sovetinin deputatı olmuşdur. Birinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur. Lenin ordeni və Azərbaycan SSR-in Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni ilə təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-08-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-30.
Sumqayıt şəhərində yerləşən kampusu
**İstək liseyi** — I-XI sinif şagirdlərinə Azərbaycan və Beynəlxalq bölmələr üzrə təhsil xidməti göstərmiş ümumtəhsil müəssisəsidir.

İSTƏK liseyi təsisçisinin 05.07.2018-ci il tarixli qərarına əsasən İSTƏK liseyi təhsil müəssisəsi kimi fəaliyyətini dayandırmışdır.

Ümumi məlumatlar
----------------

2014-cü ildə təsis olunan lisey Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin 074503 №-li lisenziyası əsasında Bakı (İSTƏK Beynəlxalq məktəbi, İstək ibtidai beynəlxalq məktəbi, Xalqlar Dostluğu və Gənclik), Sumqayıt, Quba, Şirvan, Lənkəran, Ağdaş, Mingəçevir, Gəncə və Şəki şəhərlərində fəaliyyət göstərir. Təhsil prosesində dövlət təhsil standartları və beynəlxalq proqramları birgə tətbiq edən İstək liseyi milli dəyərlərə sədaqətlə şagirdlərin dövrün tələblərinə uyğun bilik və bacarıqlara sahib olmasına imkan yaradır.

İstək Beynəlxalq məktəbi
------------------------

İstək liseyinin Bakı şəhərinin Nərimanov metro stansiyasının yaxınlığında yerləşən kampusu beynəlxalq təhsil proqramları, maddi – texniki bazası, dünya şöhrətli ali məktəblərə qəbul və beynəlxalq olimpiadalarda nəticələri ilə dünya təhsilini hamı üçün əlçatan edir. Binası, üstün texnologiyaları, beynəlxalq proqramları ilə liseyin şagirdləri fənləri xarici dillərdə mənimsəyərək bütün dünyada tanınan beynəlxalq sertifikat əldə edə bilirlər. Liseyin maddi-texniki bazası liseydə 20-dən artıq növ üzrə sosial fəaliyyət proqramlarının həyata keçirilməsi, şagirdlərin dərəcə və olimpiada siniflərində xüsusi hazırlıq keçməsi, təbiət elmləri və kompüter laboratoriyaları ilə biliklərini bacarıqlara çevirməsinə imkan verir. Liseydə Beynəlxalq bölmə üzrə qız və oğlan şagirdlər I-VI sinifdən 20 nəfərdən ibarət siniflərdə təhsil alırlar. Hər il beynəlxalq proqramlara və xaricdə təhsilə maraq göstərən yüzlərlə şagird və valideynin seçimi olan İstək Beynəlxalq məktəbi şagirdlərin milli dəyərlərə sadiq, yüksək təhsilli, dövrün tələblərinə uyğun bilik və bacarıqlara sahib şəxsiyyət kimi yetişməsi üçün şərait yaradır.

"İstək" oyunları
----------------

III İstək oyunlarının qalibi Lənkəran İstək liseyinin futbol komandası
İstək oyunları hər il liseyin şagirdləri arasında keçirilən ümumlisey spartakiadasıdır. Lisey bu spartakiadaların təşkilinə 2015 ci ildə "I İstək oyunları" adı ilə start vermişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""İstək" liseyi bağlandı". Qafqazinfo (az.). 6 iyul 2018. 26 iyul 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 iyul 2018.
2. ↑  ""İstək" liseyi niyə bağlandı – millət vəkili və təhsil ekspertlərinin münasibəti". Məktəb Güşəsi (az.). 8 iyul 2018. 2018-07-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 iyul 2018.
3. ↑  "Bakıda məşhur təhsil ocaqlarından biri bağlandı". sputnik.az (az.). 06.07.2018. 26 iyul 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 iyul 2018.
4. ↑  *Mustafa Dadaşov.* ""İstək" liseyinin Şəki kampusu fəaliyyətə başlayıb". AzərTac (az.). 21.09.2017. 8 iyun 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 iyun 2018.

Xarici keçidlər
---------------

* İstək liseyi-facebook
* İstək liseyi rəsmi sayt Arxivləşdirilib 2021-05-07 at the Wayback Machine
**Çeştəçi Əli Paşa** (ö. 1626) — I Mustafa və IV Murad səltənətlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi, Misir bəylərbəyi.

Həyatı
------

Doğum tarixi haqqında məlumat yoxdur. Yeniçəri ocağında təlim-tərbiyə edildikdən sonra zağarcı və yeniçəri kəndxudası oldu. Ardından 1623-cü ilin avqustunda yeniçəri ağası, 9 oktyabrda isə vəzir rütbəsilə Misir bəylərbəyi təyin edildi. Ancaq sələfi Qara Mustafa Paşanın tərtiblədiyi hərbi ayaqlanmayla bölgəyə buraxılmadı və geri dönməyə məcbur oldu. Sultan Muradın 11 yaşlı uşaq olması, dövlət idarəsinin isə dövlət təcrübəsi olmayan Validə Kösəm Sultanın əlində olması səbəbilə bu məsələnin üzərinə gedilmədi. 16 fevral 1624-cü il tarixli fərmanla Əli Paşa Anadoluda çıxan üsyanları yatırmaqla vəzifələndirildi. Misir əyaləti isə yenidən Mustafa Paşaya həvalə edildi. Əli Paşa isə haqqında gəzən şayələr və əsgərlər üzərindəki sərt tədbirləri səbəbilə 1626-cı ildə edam edildi.

Mənbə
-----

* Sicill-i Osmani I, səh. 297
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: İstisu.

**İstisu** — Masallı rayonunda yerləşən sanatoriya, tam adı - İstisu "Fatimeyi-Zəhra" Şəfa Sanatoriyasıdır.

İstisu "Fatimeyi-Zəhra" Şəfa Sanatoriyası həm Masallı şəhərindən 13 kilometr aralıda, dəniz səviyyəsindən 1650 metr yüksəklikdə qərar tutmuş Dəmbəlov dağının döşündə, Viləş çayının sahilində yerləşir. Tərkibində hidrogen-sulfid, natrium-xlor kalsium, maqnezium-hidrokarbonat və hər litrində 30 milliqram yod var. Yerin çox dərin qatlarından 60 dərəcədən də yuxarı isti halda məhlul çıxır. Bu məhlul xəstəlikləri dava-dərmansız sağaldır. Qədim dövrlərdən yerli sakinlər bu sudan müalicə kimi istifadə ediblər.

Sanatoriyanın yaranma tarixi
----------------------------

İstisuyin həqiqətən də müalicəvi olmasını XX əsrin 60-ci illərində Masallıdan olan həkim-alim, şair-bəstəkar Mirkazım Aslanlı-Sarəng sübut etmişdir.

O vaxtlar alimin kəşfi böyük maraq doğurub və Sovet İttifaqının ayrı-ayrı yerlərindən 12 alim İstisu məkanına gələrək əlavə tədqiqat aparıb və kəşfi təsdiqləyiblər. Heydər Əliyev Azərbaycan KP MK-nın 1-ci katibi olan zaman – 1971-ci ildə, Masallı istisuyu xüsusi əhəmiyyətli ümumittifaq müalicəvi kurort sanatoriyası adını alıb.

İstisu "Fatimeyi-Zəhra" Şəfa Sanatoriyası Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən rəsmi lisenziyaya malikdir.

Istisuyun müalicəvi əhəmiyyəti
------------------------------

Yardımlı yolundan baxanda qarşı dağın qoynundakı Istisu şəfa ocağı yığcam, müasir bir düşərgəni xatırladır. Istisu sanatoriyasında eyni vaxtda 200-dək adamı qəbul etmək və xidmətində durmaq mümkündür. Sanatoriyaya, hətta xaricdən də insanlar müalicəyə gəlirlər.

Mirkazım Aslanlı-Sarəng elmi əsaslarla sübut edib ki, Dəmbəlov dağının döşündən çıxan isti su ilə revmatizm, oynaq ağrıları, artroz kimi fəsadları, pisarioz, germatit, neyrodermit, göbələk xəstəliyi, ekzema, böyrək və sidik yolları xəstəlikləri – pielit, uretrit, piolonefrit, habelə radikulit, prostatit, hipertoniya, qara ciyər xəstəlikləri və öd xəstəlikləri, qadın xəstəlikləri, mədə-bağırsaq ağrıları, travmatik ağrılar müalicə oluna bilər.

Istisu sanatoriyasının bərpası
------------------------------

XX əsrin 90-cı illərinin əvvəllərindən İstisu sanatoriyası baxımsızlıq üzündən bərbad hala düşmüşdü. "Kurort və sanatoriyaların özəlləşdirilməsi haqqında" fərmana əsasən 1997-ci ildə iş adamı İldırım Allahyarov sanatoriyaya qanuni sahib çıxdı.

2004-cü il fevralın 11-də Prezident İlham Əliyevin imzaladığı Dövlət Proqramı ilə bağlı İstisu sanatoriyasının da əsaslı təmiri nəzərdə tutulmuşdu.

İstinadlar
----------

1. ↑

Həmçinin bax
------------

* Masallı
**Karl Büher** (*alm.* Karl Wilhelm Bücher‎, 16 fevral 1847 – 12 noyabr 1930, Leypsiq, Almaniya Reyxi[d]) — Almaniya iqtisadçısı.

Həyatı
------

Fəaliyyəti
----------

Karl Büher - Derpt, Bazel, Karlsruer və Leypsiq Universitetlərinin professoru tərəfindən "Xalq təsərrüfatının meydana gəlməsi" (1893)-cü il) adlı əsərində təklif olunan bəşəriyətin iqtisadi tarixinin dövrləşdirilməsi böyük maraq doğurur. Büher təsərrüfatın inkişaf sxemini irəli sürərək onu üç mərhələyə ayırır: "qapalı və ev təsərrüfatı pilləsi" (xüsusi istehlak üçün istehsal, mübadiləsiz təsərrüfat), "şəhər təsərrüfatı pilləsi" (xarici istehlakçı üçün istehsal və ya bilavasitə mübadilə pilləsi) və "xalq təsərrüfatı pilləsi" (mallar istehlakçıya çatana qədər bir sıra təsərrüfatlardan keçir).
Buherin təsərrüfatın inkişaf sxemi onun fikrincə bəşəriyyətin inkişaf səviyyəsini müəyyən edən mübadilə konsepsiyasına əsaslanır.

Büher mübadilə üsulunu iqtisadi inkişafın əsası hesab edirdi.
Büherin təsərrüfat tarixinin ümumi sxemindən onun sənayenin inkişafının forma və mərhələlərinin təsnifatı doğur. O, göstərir ki, bunun birinci mərhələsi ev, qapalı istehsalla, ikincisi - sifarişlə işləyən sənətkarın işi ilə, üçüncüsü - onun azad bazar üçün işi ilə, dördüncüsü - möhtəkir üçün ev istehsalı ilə, beşincisi - iri fabrik istehsalı ilə üst-üstə düşür.

Yeni tarix məktəbi və onun nəzəri irsi kifayət qədər ziddiyyətli olmuşdur. Şmoller və onun arxadaşları monarxizmlə, iqtisadiyyata güclü əlin yaxşı təsirinə inamları ilə, milliyyətçilik və mühafizəkarlıqla fərqlənirdilər, onlar sağ mühafizəkarların iqtisadi proqramlarının formalaşmasına böyük təsir göstərdilər.

Brentanonun sosial münaqişələrin dinc tənzimlənməsi konsepsiyası ilə olan təlimi isə islahatçı cərəyanlara, sosial məktəblərə, institutsionalizmə, iqtisadiyyatın dövlət-inhisarçı tənzimlənməsi nəzəriyyələrinə yaxın idi.
Bütövlükdə, tarix məktəbinin metodologiyası və ənənələri siyasi iqtisadın gələcək təkamülünə böyük təsir göstərdi.

Xarici keçidlər
---------------

* Industrial Evolution

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Karl Bücher // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2 3  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118516884 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
4. 1 2 3 4  Czech National Authority Database.
İsveç Akamiyasının Stokholmda yerləşən binası.
**İsveç Akademiyası** — 1786-cı ildə III Kral Qustav tərəfindən əsası qoyulmuşdur. İsveçin Kral akademiyalarından biridir. Alfred Nobelin xatirəsinə həsr olunmuş Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı namizədlərini müəyyən edir.

Tarixi
------

İsveç Akademiyası 1786-cı ildə III Qustav tərəfindən təsis edilmişdir. Rəsmi fəaliyyətə başlayandan sonra 18 üzvü var. Akamiyanın devizi "İstedad və zövq"-dür. Akademiyanın əsas məqsədi isveç dilinin "təmizliyini, gücünü və əzəmətliliyini" daha da artırmaqdır. Bunun üçün Akademiya iki ədəd lüğət dərc etdirir.

İsveç akamiyasının binası hal-hazırda Stokholm birjasının binası kimi tanınır və ilk olaraq burjuaziya üçün tikilmişdir. Alt mərtəbə ticarət mübadiləsi üçün istifadə olunurdu. Yuxarı mərtəbə isə ballar, Yeni il şənlikləri və s. üçün nəzərdə tutulmuşdur. Akademiya yaradılanda buradakı rəqs otağı Stokholmda ən böyük məkan idi və buna görə də, buranı qızdırmaq çətin olduğundan kral onu icarəyə götürdü.

Akamiyada hər il İsveçdəki kral ailəsinin də qatıldığı illik görüş keçirilir.

Mükafatları
-----------

1901-ci ildən etibarən Akademiya Alfred Nobelin xatirəsinə həsr olunmuş hər il Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatının laureatlarının siyahısını müəyyən edir.

İsveç Akademiyası hər il təxminən 50 fərqli mükafat və təqaüd verir. Onların əksəriyyəti yerli isveçli müəlliflər üçün nəzərdə tutulur.  Bütün bu mükafat və təqaüdlər rəqabət olmadan və ərizə təqdim edilmədən verilir. Bu mükafatlardan ən böyüyü olan Dobloug Mükafatı 40.000 ABŞ dollarıdır, İsveç və Norveçin bədii ədəbiyyat mükafatıdır.

Həmçinin bax
------------

* Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı

İstinadlar
----------

1. ↑  Store norske leksikon (2005–2007). "Svenska Akademien" Arxivləşdirilib 2022-10-02 at the Wayback Machine. *Store norske leksikon*.
2. ↑  "Royal attendance at the formal gathering of the Swedish Academy" Arxivləşdirilib 2017-08-10 at the Wayback Machine. *Kungahuset.se*. Swedish Royal Court. 2011. Retrieved 10 August 2017.
3. ↑  "Website of the Swedish Academy describing the prize*(Swedish language)*)". 2008-10-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-05.
4. ↑  Store norske leksikon (2005–2007). "Doblougprisen" Arxivləşdirilib 2019-09-03 at the Wayback Machine. *Store norske leksikon*.

Xarici keçidlər
---------------

* İsveç Akamiyasının rəsmi internet səhifəsi
**Dilmaçoğulları bəyliyi** — 1085–1192-ci illər arasında Bitlis və Erzendə müstəqil olan bir türk bəyliyi.

Tarixi
------

Qurucusu Böyük Səlcuq hökmdarı Alp Arslanın komandirlərindən biri olan Dilmaç Məmməd bəydir (1085–1104-ci illər). Quruluş dövründə Böyük Səlcuq dövlətinə bağlılığını davam etdirən Dilmaçoğulları Toğan Arslan dövründə (1104–1137-ci illər) ən parlaq illərini yaşayıblar. Saltuklular və Ardıqlılar ilə birlikdə xristianlara və gürcülərə qarşı döyüşüblər. Bəyliyin qurucusu Dilmaçoğlu Məmməd (Məhəmməd) Bəy Sultan Alp Arslan dövründə Bekçioğlu Afşin və Əhməd Şah kimi türkmən bəyləri ilə Bizans idarəsindəki Anadoluya axınlarda olurdu. Malazgirt Müharibəsində (1071-ci il) də iştirak edən Dilmaçoğlu Məmməd Bəy daha sonra Səlcuq ordusunun Hələb ətrafında həyata keçirdiyi fəthlərə qatıldı. 1085-ci ildə diyar-ı Bəkir (Diyarbakır) alındıqdan sonra Bitlis və Ahlat da Səlcuq qüvvələri tərəfindən zəbt edildi. Bitlis və ətrafı Məmməd bəyin idarəsinə verilərək ona ikta (istifadə haqqı) tətbiq edildi. Bu şəkildə Dilmaçoğulları Bəyliyi qurulmuş oldu. Əvvəl Qılınc Aslana, onun ölümündən sonra da Ermenşahlara (Ahlatşahlar) tabe oldu. Togan Arslan daha sonra Artuklulardan II Qaziyə tabe olmuş və bu Hökmdarla birlikdə xristianlara və gürcülərə qarşı müharibədə iştirak etmişdir. 1192-ci ildə Ermenşahlardan Begtimur Bitlisi zəbt etdi. Bundan sonra Dilmaçoğulları Bəyliyi XIV əsrin sonlarına qədər hökm sürmüş, ehtimalla Ağqoyunlular dövründə tarixə qarışmışdır.

Bəyliyin hökmdarları
--------------------

* Atabəy Məhəmməd bəy (1085–1090)
* Hüsaməddövlə Yeltəkin (1090–1100)
* Şəmsəddövlə Toğan Arslan (1100–1138)
* Hüsaməddövlə Kurti (1138–1146)
* Şəmsəddövlə Yakut Arslan (1146–1148)
* Fəxrəddövlə şah (1148–1180)
* Fulan bəy (1180–1192)

İstinadlar
----------

1. ↑  Öztuna, Yılmaz, "Devletler ve Hanedanlar" Cilt:2, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara (1996), s. 48

Həmçinin bax
------------

* Anadolu bəylikləri
* Türk sülaləri

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭Anadolu bəylikləri |
| --- |
| I dönəm | Artuqlu bəyliyi  • Çaka bəyliyi  • Çubukoğulları bəyliyi  • Danişməndlilər bəyliyi  • Dilmaçoğulları bəyliyi  • Ərmənşahlar bəyliyi  • İnaloğulları bəyliyi  • Mengücəklü bəyliyi  • Saltuklu bəyliyi  • Tanrıbermiş bəyliyi |  |
| II dönəm | Alanya bəyliyi  • Aydınoğulları bəyliyi  • Candaroğulları bəyliyi  • Canik bəyliyi  • Çobanoğulları bəyliyi  • Dulqədiroğulları bəyliyi  • Ərətna bəyliyi  • Ərzincan bəyliyi  • Əşrəfoğulları bəyliyi  • Gərmiyanoğulları bəyliyi  • Həmidoğulları bəyliyi  • İnancoğulları bəyliyi  • Qazi Bürhanəddin bəyliyi  • Qaramanoğulları bəyliyi  • Karəsi bəyliyi  • Menteşə bəyliyi  • Osmanoğulları bəyliyi  • Pərvanəoğulları bəyliyi  • Ramazanoğulları bəyliyi  • Sahibataoğulları bəyliyi  • Sarıxanoğulları bəyliyi  • Tacəddinoğulları bəyliyi  • Təkəoğulları bəyliyi |
**Karl Fridrix Mixael Benz** (*alm.* Carl (Karl) Friedrich Michael Benz‎; 25 noyabr 1844[…] – 4 aprel 1929[…]) — alman mühəndisi, dünyada ilk daxili yanma mühərrikli avtomobilin ixtiraçısı, avtomobil sənayesinin pioneri. Onun şirkəti əsasında sonradan Daimler-Benz AG konserni (indiki Daimler AG) yaranmışdır.

Həyatı
------

Karl Fridrix Benz 25 noyabr 1844-cü ildə Almaniyanın Mülburq şəhərində anadan olub. Karlın maşinist işləmiş atası oğlunun yalnız iki yaşı olanda açıq qatar kabinəsindəki soyuqdan vəfat etmişdi. Valideynləri övladlarına layiqli təhsil vermək istəyirdilər. Karlsruedə ibtidai məktəbi bitirdikdən sonra 1850-ci ildə Karl texniki liseydə (indiki Bismark Gimnaziyası), sonra isə 1860-cı ildə Politexnik Universitetində təhsil almışdır.

Karyerası
---------

Karl Benz öz emalatxanasında yeni daxili yanma mühərrikləri yaratmağa başladı. 31 dekabr 1878-ci ildə ikitaktlı benzin mühərriki üçün patent aldı. Tezliklə, Karl Benz gələcək avtomobilin bütün vacib komponentlərini və sistemlərini patentləşdirdi: sürətləndirici, batareya ilə işləyən yanma sistemi və alışdırma şamları, karbüratör, debriyaj, ötürücü qutu və su soyutma radiatoru.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Carl Friedrich Benz // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2 3 4  Karl Friedrich Benz // Store norske leksikon (бук.). 1978. ISSN 2464-1480
3. ↑  "Berner Zeitung": "Ausdauersportler mit zwei Sternen" Arxivləşdirilib 2014-05-04 at the Wayback Machine (alm.)
4. ↑  "Carl Friedrich Benz" Arxivləşdirilib 2013-08-24 at the Wayback Machine (alm.)
5. ↑  Kalenderblatt 2014: 4. April Arxivləşdirilib 2019-02-23 at the Wayback Machine (alm.)
6. ↑  An der Hainig-Kreuzung kracht's am meisten[*ölü keçid*] (alm.)
7. ↑  Alles über Mercedes-Benz Arxivləşdirilib 2014-08-10 at the Wayback Machine (alm.)
**Aleksandr Kərimov** (tam adı: *Kərimov Aleksandr Ramazan oğlu*; 27 mart 1970 – 5 fevral 1990, Bakı) — 20 yanvar şəhidi. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 31 mart 1998-ci il tarixdə fərmanı ilə ölümündən sonra **20 Yanvar Şəhidi** fəxri adı verilmişdir.

Həyatı
------

1970-cı 27 mart tarixində Sverdlovsk vilayətinin Açit kəndində anadan olub, orta texniki təhsil almışdı. Subay idi. O gecə dostları Aleksandrı evdən çağırırlar ki, küçələrdə xeyli yaralı və ölənlər var, gedək kömək eləyək. Onlar *KAMAZ* markalı maşında yaralıları və həlak olanları daşımağa başlayıblar. Birinci dəfə 10, sonra isə 15 yaralı aparıblar Semaşko xəstəxanasına. Üçüncü dəfə Papanin küçəsindən keçərkən, təxminən səhər saat 6 radələrində maşın əsgərlər tərəfindən atəşə tutulub. Birinci güllələr Aleksandrın dostu Mahir Mustafayevə dəyib. Sonra Aleksandr qarın nahiyəsindən və sol buddan yaralanıb. Hər ikisini Semaşko xəstəxanasına gətiriblər. Dostu Mahir həmin gün vəfat edib. Aleksandr isə 17 gün yaşayıb, 4 dəfə cərrahiyyə əməliyyatı aparılıb, Fevralın 5-də saat 23 dəqiqədə keçinib. Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib.

Ünvan
-----

Bakı, Montin qəsəbəsi, Yusifzadə küçəsi 41, mənzil 43.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

* *Qulu Kəngərli.* **20 Yanvar şəhidləri** (PDF). Bakı: Gənclik. 1992. 312 səh. ISBN 4702060204. 2015-07-17 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-18.
Arılar alqoritmi — Problemin bəzi xassələrinin bilindiyi və problem üzərində dəyişikliklərin edilə bilindiyi(Bilərək Axtarış) axtarış alqoritmlərindən biridir. Alqoritmin əsas məqsədi ən optimal nöqtənin tapılmasıdır.
Alqoritm arılarının bal hazırlamaq üçün istifadə etdikləri axtarış metodundan götürülmüşdür. Arılar hər zaman ən yaxşı çiçəklərdən bal toplayırlar, əgər hər hansısa arı yaxşı nektarlı çiçək tapırsa yuvaya qayıdıb bunu müəyyən rəqslə digər arılara xəbər verir. Bu mesajda yuvadan çiçəyə qədər olan məsafə, hava şəraiti, günün hansı vaxtında olduğu və.s kimi xüsusi əhmiyyətli məlumatlar yer alır. Buna bəzən '**Kəşf et- Rəqs et - Ən Yaxşıya Hücum Et'** modeli də deyilir.

Alqoritmin işləmə prinsipi
--------------------------

İlk öncə alqoritmin icrası zamanı istifadə olunan bəzi terminləri açıqlayaq.

**n**: Hal-hazırda axtarışda olan arı sayı.

**m**: Axtarılacaq nöqtələrin sayı(arı və bal nümunəsin götürsək, çiçəklərin sayı ola bilər).

**e**: Hal-hazırda m dənə çiçəkdən olan ən yaxşılarının sayı.

**nep**: Ən yaxşı olaraq seçilmiş e dənə çiçəyi axtaran arı sayı.

**nsp**: Ən yaxşı olaraq seçilməyən çiçəklərdəki(m-e) arıların sayı.

**ngh**: Vəziyyəti və bitiş şərtlərini müəyyən edən parametr.

Alqoritmin icrası aşağıdakı addımlar formasında yazıla bilər.

1. Çiçəklərin hazırlanması
2. Ən yaxşı qiymətlərinin seçilməsi
3. While (axtarılan ən yaxşıdan azdırsa)
4. Axtarış üçün qonşu çiçəklərin seçilməsi
5. Seçilən qonşulara(çiçəklərə) arıların getməsi. (Ən yaxşı çiçəklərə daha çox arı yollanaraq)
6. gedilən çiçəklərdə uğurun ölçülməsi.
7. Qalan arıların digər çiçəklərə paylanması.
8. End While.

Yuxarıdakı alqoritmdən göründüyü kimi, klassik qonşu axtarma alqoritmlərindən fərqli olaraq, tapılan ən yaxşı çiçəklərə(optimal nöqtələr) daha çox arı yollayaraq növbəti axtarışda şansı artırmaqdır.

Həmçinin bax
------------

* Optimallaşdırma
**Nimba dağı** və ya **Riçard-Molard dağı** — Afrikada 3 respublikanın ərazisində yerləşən Nimba dağı və onun ətrafındakı əraziləri əhatə edən qorunan təbiət ərazisidir. 1981-ci ildə 155-ci üzv kimi YUNESKO-nun Ümumdünya irsi sıyahısına salınmışdır

Haqqında
--------

Heyvan növləri arasında müxtəlif antilop cinsləri, böyük pişiklər, müşk pişiyi və müxtəlif məməli və sürünənlər də vardır. Burada daşları alət və vasitə olaraq istifadə edən şimpanzelər də yaşayır.

Nimba Dağı Qvineya, Kot-d'İvuar və Liberiya arasında yerləşir. Kot-d'İvuarda qalan hissə mühafizə olunan bölgəyə daxil deyil. Nimba Dağı 1 752  metr yüksəklikdə olub 40 km-lik bir dağ silsiləsinin hissəsidir. Təbiət Qoruma Sahəsi yüksək otlaq, savanna düzənliyi və yağış meşələrindən ibarətdir. Kütləvi olaraq Liberiyadan qaçqınların gəlməsindən sonra Qvineya 1992-ci ildən bəri bu sahədə dəmir filizinin çıxarılmasına icazə vermiş və bu bölgəni təhlükə altına atmışdır. Nəzarətsizlik, qanunsuz ovlanma və yanğınlar bölgənin təbiətinə böyük zərər yetirir. Bu səbəblərdən 2013-cü ildən təhlükə altındakı abidələr siyahısındadır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-07-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-20.
**Nilay Aydoğan** (6 may 1992, İstanbul – 12 fevral 2023, Malatya) – Türkiyə qadın basketbolçu.

Karyerası
---------

Aydoğan basketbol karyerasına "İstanbul Universiteti" komandasında başlamışdır. Daha sonra Türkiyənin "Gənclik və İdman", "Orduspor", "Güre Bələdiyyəsi", "İzmit Bələdiyyəspor", "Mersin Böyükşəhər Bələdiyyəspor", "Samsun Basketbol İhtisas", "Yalova VİP" basketbol klublarında çıxış etmişdir. Sonuncu klubu Türkiyə çempionatında çıxış edən "Çankaya Universiteti" komandası idi.

Aydoğan Türkiyə milli qadın 3×3 basketbol komandasının üzvü olmuş və milli komanda ilə 17 oyuna çıxmışdır. 2022-ci ildə Konya şəhərində baş tutmuş İslam Həmrəyliyi Oyunlarının 3x3 basketbol turnirinin heyətinə seçilsə də, COVID-19 testi pozitiv çıxdığı üçün heyətdən çıxarılmışdı.

Ölümü
-----

2023-cü ilin fevralında nənəsinin evini ziyarət etmək üçün Malatyaya getmiş və baş verən Türkiyə–Suriya zəlzələsi zamanı bina dağıntılarının altında qalaraq ölmüşdür. Onun bədəni 12 fevralda dağıntıların altından çıxarılmışdır. Kasımpaşa Kulaksız məzarlığında dəfn olunmuşdur.

Qadın basketbolu üzrə Türkiyə çempionatının 2022/23 mövsümünə onun adı verilmişdir. "Çankaya Universiteti" komandası onun geyindiyi 46 nömrəli formanı əbədiləşdirmiş və bu nömrəni heç kimə verməmək barədə qərar qəbul etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2  .
3. 1 2  .
4. 1 2  .
5. ↑  "Yalova VİP'ten Art Arda Transferler". Yalova Gazetesi (türkcə). 21 may 2016. 21 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 fevral 2023.
6. 1 2  "Nilay Aydoğan kimdir? Basketbolcu Nilay Aydoğan'dan üzücü haber!". CNN Türk (türkcə). 14 fevral 2023. 2023-02-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 fevral 2023.
7. ↑  "Nilay Aydoğan sonsuza dek yaşatılacak". Hürriyet (türkcə). 22 fevral 2023. 2023-02-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 fevral 2023.
8. ↑  "Kadınlar Basketbol Süper Ligi'nde sezona Nilay Aydoğan'ın ismi verildi". CNN Türk (türkcə). 21 fevral 2023. 2023-02-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 fevral 2023.
9. ↑  "Depremde hayatını kaybeden Nilay Aydoğan'ın forması emekli edildi". Sözcü (türkcə). 24 fevral 2023. 2023-02-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 fevral 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* TBF profili

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Foto, video və audio | Instagram |
| Tematik saytlar | Eurobasket.com (oyunçu) |
**İlan mağarası** — Krımdakı Levadki kəndi yaxınlığında, Krım dağlarının Daxili silsiləsinin dik yamacında yerləşən bir mağara. 310 metr uzunluğundakı ətəklərdəki ən gözəl və ikinci (Torosdan sonra) karst mağaralarından biridir. Mağaranın sahəsi 410 m², həcmi 1300 m³-dir.

Tədqiqat
--------

İlan mağarası uzun müddətdir bilinir. Mağara ilk dəfə 1924-cü ildə S. Zabnin tərəfindən təsvir edilmişdir. 1960–1980-ci illərdə məşhur yerli tarixçi və karstoloq V. Duşevski Simferopol Dövlət Universitetinin Coğrafiya fakültəsinin müəllimləri və tələbələri tərəfindən fəal şəkildə öyrənilmişdir. 2000-ci illərdən bəri, Ukrayna Speleologiya və Karstologiya İnstitutunun (Simferopol) əməkdaşları tərəfindən hipogen speleogenez nümunəsi öyrənilmişdir.

Geologiya
---------

Əsas mineral tərkibi: brusit; hidroksilapatit; gips; kalsit; kristobalit; sepiolit; florapatit. Mağara daşlarla üç mərtəbəyə bölünür. Hansı ki, dağətəyi mağaralar üçün bənzərsiz bir hadisədir. Üçüncü mərtəbə indi dağıdılıb. Döşəmələr çoxsaylı quyularla birləşdirilmişdir. Mağara qurudur, içərisində sarkıt və dikit yoxdur. Mağaranın sonunda, alt mərtəbədəki otaqlardan birində mağaradakı əvvəlki su səviyyəsini göstərən kalsit kristalları qorunub saxlanılmışdır.

Fauna
-----

Mağarada Qırmızı Kitaba düşmüş Böyük nalburun yarasalarının populyasiyası vardır. Onların sayı getdikcə azalır.

Ziyarətgah
----------

1950–1960-cı illərdə A. Şepinski burada arxeoloji tətqiqatlar aparmışdır. Eramızdan əvvəl VII–VI əsrlərdə mağarada Qızıl-Koba mədəniyyətinə mənsub insanların bir ailə ziyarətgahı olmuşdur. Orta əsrlərdə bura bütpərəst bir məbəd olur. Mağarada qəliblənmiş qab-qacaq parçaları, sümük deşikləri, qurbanlıq mal-qara sümükləri tapılmışdır. Xüsusi hallarda insan qurbanlarıda olmuşdur.

Qoruma statusu
--------------

Mağaraya təbii abidə statusu verildi. 12 iyun 1965-ci ildə Krım Regional İcraiyyə Komitəsinin 583 saylı "Krımın mağara, şaxta və digər karst boşluqlarının qorunması haqqında" bir qərarı qəbul edir. Buna görə İlan mağarası bir statusu alır. 30 yanvar 1989-cu ildə Krım Regional İcraiyyə Komitəsinin 19/8–67 saylı Qərarı ilə İlan mağarası yerli əhəmiyyətli bir təbii abidə elan edilir.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Змеиная пещера, Симферопольский район, Республика Крым, Россия". webmineral.ru. 2010–2019. 2021-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-23.
2. ↑  "Какие тайны хранит пещера Змеиная (Симферополь, Крым)?". jeduvkrym.ru. 03.11.2018. 2019-04-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-23.
**Aleksandr Karakaseviç** (9 dekabr 1975) — Serbiya və Monteneqronu və Serbiyanı təmsil edən stolüstü tennisçi.

Karyerası
---------

Aleksandr Karakaseviç Serbiya və Monteneqronu 1996-cı ildə Atlanta şəhərində baş tutan XXVI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 33-cü pillənin sahibi olub.

Daha sonra Aleksandr Karakaseviç Serbiya və Monteneqronu 2004-cü ildə Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 33-cü, cüt turnirdə isə 5-ci pillənin sahibi olub.

Aleksandr Karakaseviç Serbiyanı 2008-ci ildə Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 33-cü pillənin sahibi olub.

Daha sonra Aleksandr Karakaseviç Serbiyanı 2012-ci ildə London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 33-cü pillənin sahibi olub.

Aleksandr Karakaseviç Serbiyanı 2016-cı ildə Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 49-cu pillənin sahibi olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Olympedia.org.* "**Aleksandar Karakašević**". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-04-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
**Mihara dağı** (三原山, *Mihara-yama*?) – Yaponiyanın İzuoşima adasının mərkəzində yerləşən aktiv vulkan.

1986-ci ildə baş verən püskürmə zamanı lava sütunları 1,6 kilometr yüksəkliyə qədər çatmış, lava çayları və lava gölləri əmələ gəlmişdir. Vulkan sakitləşənə qədər adanın 12.000 nəfərlik əhalisi başqa yerlərə köçürülmüşdür.

İntiharlar
----------

Mihara dağı Yaponiyadakı populyar intihar bölgələrindən biri kimi tanınır. 1920-ci illərdə vulkan konusundakı bir nöqtənin kraterə tullanmaq və intihar etmək üçün əlverişli olduğu üzə çıxmışdır. Tezliklə həmin nöqtə "İntihar nöqtəsi" kimi tanınmağa başlamışdır. 1933-cü ildə 944 nəfər Mihara dağının kraterində intihar etmişdir. Növbəti iki il ərzində 350 nəfər ziyarətçi intihar edən şəxsləri seyr etmək üçün vulkana səyahət etmişdir.

Yaponiya hökuməti intiharların qarşısını almaq üçün İntihar nöqtəsinin ətrafına çəpər tikdirmiş və adaya təktərəfli bilet almağı qadağan etmişdir.

Populyar mədəniyyətdə
---------------------

1984-cü ildə çəkilmiş "Qodzillanın qayıdışı" filmində Yaponiya hökuməti Qodzillanı Mihara dağında həbs etməyə qərar verir. 1989-cu il istehsalı "Qodzilla Biollanteyə qarşı" filmində Qodzilla Mihara dağındakı qaynar qəfəsindən qurtulmağı bacarır.

Koci Suzuki tərəfindən yazılmış "Halqa" romanının və film adaptasiyasının personajı Şizuko Yamamura intihar etmək üçün Mihara dağının kraterinə tullanır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  "Mount Mihara". Atlas Obscura (ingiliscə). 28 may 2013.  (#archive\_missing\_date) tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 sentyabr 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* "İzuoşima: Yaponiyadakı aktiv vulkanların milli katoloqu" (PDF). - Yaponiya Meteorologiya Agentliyi

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | NDL: 00635225 · SUDOC: 171819233 · VIAF: 259664634 · WorldCat VIAF: 259664634 |
**Longines** — İsveçrənin lüks saat istehsalçısı.

Nailiyyətlər
------------

1905-ci ildə Longines kol saatlarını kütləvi istehsal edən ilk şirkət oldu və nəticədə fabrik tamamilə yenidən qurulmalı və idarə edilməli oldu.

1912-ci ildə Longines ilk dəfə düzbucaqlı və barel formalı saatlar buraxdı.

1960-cı ilə qədər şirkət dünyanın ən nazik kvars saatını istehsal etdi və 1979-cu ildə 2 mm maneəni qıraraq və qalınlığı cəmi 1,98 mm olan saat buraxaraq öz rekordunu qırdı.

1982-ci ildə fabrikin yaranmasının 150 illiyini qeyd etmək üçün cəmi 3 mm qalınlığında qızıl saat istehsal edildi və eyni zamanda möhkəmliyini qorudu. Bu saat hələ də La Grande Classique de Longines adlı Longines kolleksiyasının bir hissəsidir.

1983-cü ildə miniatürləşdirməyə yönəlmiş işlər öz nəticəsini verdi — qadın saatları üçün yalnız 1,75 mm qalınlığında mexanizm yaradıldı.

1984-cü ildə Conquest kolleksiyası son dərəcə dəqiq kvars hərəkətləri ilə ortaya çıxdı. Yeni temperatur kompensasiyası texnologiyası sayəsində modellər adi kvars hərəkətləri ilə təchiz edilmiş modellərdən 5–10 dəfə daha dəqiqdir.

2019-cu ildə Longines əlli milyonuncu saatın buraxılışını elan etdi

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Linkedin · Sina Weibo · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | İsveçrə tarixi |
| Normativ yoxlama | BNF: 13621555x · GND: 2151642-X · ISNI: 0000 0001 0941 1840 · LCCN: n2004119199 · VIAF: 127122172 · WorldCat VIAF: 127122172 |
Antarktik yarımadasında II Oskar sahilinin yerləşməsi.
**Mihnevski zirvəsi** (bolq. *Михневски връх*, ‘Mihnevski Vrah’ \'mih-nev-ski 'vr&h\) — Antarktidanın Qreyam Torpağının II Oskar sahilindən cənub-şərqdə yerləşən, 600 m hündürlüklü qaya zirvəsidir. Poybrene yüksəkliyinə daxildir.

Zirvə İlk Bolqarıstanlı Antarktida kampaniyasında iştirak edən və metereoloq Nikolay Mihnevskinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Mihnevski zirvəsi 65°11′51″ c. e. 61°52′15″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Ravnoqor zirvəsindən 4.67 km cənubda, Tikale zirvəsindən 4.07 km qərbdə, Kunino burnundan 6.4 km şimal-qərbdə, Diralo burnundan 5.15 km şərqdə yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* Trinity Peninsula. Arxivləşdirilib 2015-09-23 at the Wayback Machine Scale 1:250000 topographic map No. 5697. Institut für Angewandte Geodäsie and British Antarctic Survey, 1996.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Antarktik yarımadası

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* Mihnevski Peak.
**Haşım bəy Sağib** - XX əsr əvvəli Azərbaycan jurnalisti.

Həyatı
------

XX əsrin əvvəllərində Bakının tanınmış ziyalılarından biri olub. Haşım bəy Sağib həm də dövrünün xeyriyyəçi, maarifpərvər şəxsiyyətlərindən olub. O, jurnalist və publisist kimi Azərbaycan dövri mətbuatında - "Yeni yol", "Maarif və mədəniyyət" və başqa qəzet və jurnallarda çap edilmişdir.

Haşım bəy Sağib Səməd Mənsur, Cəfər Cabbarlı, Mikayıl Müşfiq, Əliağa Vahid kimi şairlərlə yaxından dostluq edirmiş. Əliağa Vahidin kamilləşməsində Sağibin də böyük rolu olub. O, həm də dövrünün varlı adamlarından biri idi. Din xadimləri ilə yaxından rəfiqlik etməsinə baxmayaraq həmişə fanatizmdən uzaq olub. Həyat yoldaşı Xoşsima xanım da maarifpərvər qadın imiş.

Haşım bəyin dörd qız övladı olub. İki qızı Rübabə və Ruqiyyə tibb işçisi olublar. Nuriyyə xanım Peterburqda - Smolnı İnstitutunda təhsil almış ilk Azərbaycan qızlarından biridir. Nəcibə Məlikova isə sonradan tanınmış Azərbaycan akrtisası olub. İlk təhsilini əvvəlcə kənddə, sonra da şəhərdə alıb.

XX əsrin 30-cu illərində başlayan qanlı repressiyanın qovğası bu ailənin də taleyində ağır izlər qoymuşdur. Haşım bəy Sağib 1931-ci ildə qəflətən vəfat edib.

Xatirəsi
--------

2022-ci ildə Haşım bəy Sağib haqqında Kənan Hacının "Fəna fasiləsi" kitabı işıq üzü görüb.

* Nəcibə Məlikovanın atasıdır.
* Ruhulla Axundovun yeznəsidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Qəzetinin Rəsmi internet səhifəsi". adalet.az. 2022-09-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-04.
2. ↑  *Real TV.* ""Əkinçi"dən "Çapar"a" (az.). Youtube.com. 12.09.2022. 2022-09-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-12.
**Lazer diodu** — Lazer İngilis dilində *ing.* Light amplification by stimulated Emission of Radiation (stimullaşdırılmış şua emissiyası ilə işıq gücləndirilməsi) cümləsindəki sözlərin baş hərflərinin alınmasından törədilmiş bir kəlmədir. Normal işıq, dalğa boyları müxtəlif, rəngarəng, yəni fərqli faza və tezliyə sahib dalğalardan meydana gəlir.

Diod lazerLazer diod cip

İşləmə mexanizmi
----------------

Lazer işığı isə yüksək amplitudlu, eyni fazda, bir-birinə paralel, tək rəngli (monochromatic), uzun müddətli eyni tezlikli dalğalardan ibarətdir. Optik tezlik bölgəsi təxminən olaraq 1x109 Hs ilə 3x1012 Hs arasında yer alır. Bu bölgə, qırmızı sonrakı şuaları, görülə bilən şuaları və elektromaqnit spektrin ultra bənövşəyi şualarını əhatə edir. Lazer diodu çox yüksək tezliklərdə işləyir. Lazer diodunun istehsalı üçün fərqli üsullar və materiallar istifadə edilməkdədir. Yarımkeçirici materiallardan əldə edilən kristallardan əldə edilən lazerlərə, "lazer diod" adı verilmektedir. Galium arseni kristalı yarımkeçirici lazerə nümunədir. Lazer diod; Yarımkeçirici diod kimi p-n material birləşməsindən yaradılmışdır. Birləşmə səthində müsbət gərginlik p tərəfinə, mənfi gərginlik isə n tərəfinə verildiyi zaman elektronlar n dən p-yə keçərkən enerjilərini itirər və foton yayarlar. Bu fotonlar təkrar elektronlarla çırpılaraq bu elektronların daha çox foton çıxarmasına səbəb olurlar. Nəticədə kifayət səviyyəyə çatan foton emissiyası, lazer şuasını meydana gətirər. Bu növ lazer məhsuldar işıq qaynaqlarıdır. Ümumiyyətlə boyları bir millimetrdən böyük deyil.

Xüsusiyyətləri
--------------

* Lazer şuasının ən böyük xüsusiyyəti, dağılmaması və istiqamət verilebilməsidir. Dalğa boyunun kiçik olması dağılma da böyük ölçüdə azaldır. Xəbərdar edilən atomlar hər istiqamət yerinə, müəyyən istiqamətlərdə hərəkət edərlər. Bu vəziyyət lazer şüanın çox parlaq olmasını təmin edir.
* Lazer şüası, dalğa boyu tək olduğundan monoxromatik xüsusiyyət daşıyar. Tezlik paylanma aralığı, tezliyinin bir milyonda biri civarındadır. Bu səbəbdən istənilən tezlikdə çox sayda dalğalar lazer dalğası üzərinə zərbə sürəti ilə xəbərləşmədə yaxşı bir siqnal generator kimi istifadə edilir.
* Lazer şuası dağılmaz olduğundan qısa zərbələr halında yayınlana bilməsi mümkündür. İtgisiz yüksək enerji nəqli edilməsi bu xüsusiyyəti ilə təmin edilə bilər. İstiqamətli bir hərəkət olmasından isə tərsimi həndəsə və ölçü elmində istifadə edilir.
* Lazer şuası tək dalğa boyuna sahib olduğu üçün lazer cinsinə görə müxtəlif rəngdə şualar əldə etmək mümkündür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-08-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-17.
2. ↑
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-10-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-17.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-07-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-17.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-12-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-17.
İstehsalçı ölkə: İtaliya

Tip: Əsas döyüş tankı

İstehsalçı firma: İveco və Oto Melara

İstehsal tarixi: 1995 – 2002

Xidmətə giriş ili: 1995 – günümüzə

Ekipaj: 4 nəfər

İstehsal sayı: 200 ədəd

Ölçülər
-------

Ağırlığı: 54 ton

Uzunluğu: 7.59 m

Lülə daxil olmaqla: 9.67 m

Lülənin üzünlüğü: 5.28 m

Eni: 3.6 m

Hündürlüyü: 2.5 m

Klirens: 0.44 m

Müdafiə
-------

Zireh qalınlığı: 700 mm kompozit polad

80 mm-lik Sis bombaları

Yeni modular zireh 2005-ci ildən NBC qorunma

Performans
----------

Zəminə təzyiq: 0,9 kq/sm ²

Dalış dərinliyi: 1,2 m (şnorkelsiz), 4 m (şnorkellə)

Xəndək keçmə: 3 m

Divar dağıtmaq: 1 m

Qalxma dərəcəsi: 30º

Motor: Continental V-12 Fiat MTSA dizel

At gücü: 1300

Maksimal sürət: 65 km/saat

Mənzili: 550 km

Dayandırılması: burulma bar

Silahlanma
----------

Əsas silahı: 120 mm "L44" yivsiz topu Kalibr: 120 mm

Lülənin qalxma bucağı: –9º… +20º

Üfüqi tuşlama bucağı: 360º

Mərminin başlanğıc sürəti: 1750 metr/saniyə

Atış tezliyi: 6 atış/dəqiqədə

Atəş məsafəsi: 3 km

Maksimal atəş məsafəsi: 8 km

Köməkçi silahları: 2 ədəd 7.62 mm "MG 3" pulemyotu

Kalibr: 7.62 mm

Mərmi: 7,62×51 mm

Atış tezliyi: 1200 atış/dəqiqədə

Güllənin başlanğıc sürəti: 820 metr/saniyə

Atəş məsafəsi: 1.2 km

Maksimal atəş məsafəsi: 4 km

İstifadə edən ölkələr
---------------------

İtaliya
Vifiniya və Pont Roma imperiyasının tərkibində. E.ə. 125-ci il.
**Vifiniya** (Yunanca Bithinia (Βιθυνια), Bithinis (Βιθυνις)), Kiçik Asiyanın şimali-qərbində, şimalında Qaradəniz, cənubunda Frigiya, Qalatiya, qərbində Propontis, şərqində Paflagoniya və Qalatiya ilə hüdudlanmış, bugünkü Kocaeli, Sakarya, Biləcik, İznik, Düzcə, Yalova, Bolu, Kastamonu, Bursa, Bartın və Zonquldak illərinin yerləşdiyi coğrafi sahənin, antik çağ ve sonrasındaki adı olub  miladdan öncə 2.000 ilin ortalarında Trakyadan köç edən Bittni adlı etnos tərəfindən işgal edilmiş və miladdan əvvəl 2-ci yüzildə bir çarlığa dönüşmüşsə də, miladdan əvvəl 74 ildə Roma İmperiyasının əsarəti altına düşmüşdür .

Coğrafiya
---------

Qədim dövr və Roma İmperiyası dönəmində Propontis (Mərmərə dənizi)ni çevrələyən Nikomediya, Xalkedon, Cius və Apameya bir çox şəhərləri birləşdirən münbit torpaqlara sahib bir bölgədir. Strabon, Antik Anadolu coğrafyasını anlatdığı "Geografika" adlı əsərində Mithridates Eupatoru yenən Romalı sərkərdə Qney Pompeyin yıxdığı Pont çarlığının Qaradəniz ve Xalkedon ağzına qədər olan bölümlərini Vifiniya çarlığının idarəsi altına verdiyini  bu bölgədə Vifin adlı bir xalqın yaşadığını bildirmişdir. Sahil bölgələrində olduqça münbit vadilərə sahib olan bölgə əsasən dağlıq və meşəlik sahələrlə örtülüdür. Ən önəmli dağ antik Miysiyada yer alan Bursa Uludağdır (Olympus) (2.543 m)

Tarix
-----

Herodot , Ksenofon, Strabon kimi antik çağ tarixçi və coğrafiyaçılarına görə vifiniyalılar köçəri bir Thrak millətdir. Herodot  Trakların Asiyaya keçdidtən sonra vifiniyalılar adını aldığını, öz dediklərinə görə qədimdən Strymon sahillərində oturduqları üçün Strymonialıar olaraq bilindiklərini vətənlərindən qovulunca başlarında Artabanin oğlu Bassak öndəriyində Kiçik Asiyaya yerləşdikləri bildirirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Apollodorus, The Library 1. 9. 20; Apollonius Rhodius, Argonautica 2. 4, 2. 177, 2. 347, 2.619, 2. 788
2. ↑  Herodot 75
3. ↑  Özhan Öztürk. Karadeniz,EK VI.
4. ↑  Strabon, 14
5. ↑  Strabon, 15
6. ↑  Herodot, I, 28
7. ↑  Herodot, VII. 75

* Strabon, Geographika (XII-XIII, XIV). Antik Anadolu Coğrafyası. Arkeoloji ve Sanat Yayınları. İstanbul, 2000 ISBN 975-7538-20-5
* Herodot, Herodot Tarihi. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. İstanbul, 2002 ISBN 975-458-314-5
* Özhan Öztürk. Karadeniz: Ansiklopedik Sözlük. 2. Cilt. Heyamola Yayıncılık. İstanbul, 2005. ISBN 975-6121-00-9

Xarici keçidlər
---------------


|  | Anadolunun qədim əyalətləri |
| --- | --- |
| Vifiniya  • Qalatiya  • İoniya  • Kapadokiya  • Kariya  • Kilikiya  • Lidiya  • Likaoniya  • Likiya  • Miziya  • Pamfiliya  • Paflaqoniya  • Pisidiya  • Pont  • Troada  • Frigiya  •
Eolida |