recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pyotr Svidler** (*rus.* Пётр Вениами́нович Сви́длер, 17 iyun 1976, Leninqrad) Rusiya qrossmeysteridir.

Svidler 3 dəfə Dünya Şahmat Çempionatında yarışıb (2001, 2005, 2007) və 2011-ci il Dünya Kubokunun sahibidir.

7 dəfə Rusiya Çempionu olmuşdur (1994, 1995, 1997, 2003, 2008, 2011, 2013) 10 dəfə Rusiya komandası ilə Olimpiadalarda çıxış etmiş və 5 dəfə qızıl, 2 dəfə gümüş komanda hesabında və şəxsi hesabda bir dəfə bürünc əldə etmişdir.

Şahmat karyerası
----------------

Svidler şahmatı 6 yaşında öyrənib. 1992-ci ildə gənclər arasında SSRİ Gənclər Açıq Şahmat Çempionatında 1–3-cü yerləri Rəhim Qasımov və Vadim Zvjaginsev ilə bölüşdürmüşdür. 1994-cü ildən qrossmeysterdir.

Bir necə dəfə (2001-ci ildə) Dünya Çempionluğuna gedən yolda mübarizə aparmışdır və yarımfinala yüksəlmişdir. Andrei Lukin onun məşqiçisidir.

2005-ci ildə FİDE Dünya Çempionatında Svidler Vişvanatan Anandla ikinci yeri bölüşdü. Yarışda 14 oyundan 8½ xal toplamışdır, 10 xalla Veselin Topalov qalib olmuşdur. 2007-ci ildə Dünya Şahmat Çempionatında 8 oyunçu arasında beşinci yeri tutmuşdur.

Svidler Chess960-ın (Fişerin təsadüfi şahmatı da adlanır) tərəfdarıdır. O ilk 2003-də Maynsda (Almaniyada) keçirilən Chess960 Open yarışının qalibidir, Péter Lékó-nu udaraq çempion olmuşdur. Svidler 2004-də Levon Aronyanı və 2005-də Zoltán Almási udaraq bu titulu qorudu. 2006-ci ildə Aronyana uduzaraq titulu saxlaya bilmədi.

2005-ci ildə San Luis-də keçirilən Dünya Şahmat Çempionatından sonra Dünya Şahmat Şəbəkəsinə (World Chess Network) intervyu verdi: "Mən ciddi hazırlaşmışdım və fikirləşirəm ki, əvəzini ödədi. Ancaq ümümilikdə vaxtımın çox hisəsini yoldaşımla və uşaqlarımla keçirirə, beləliklə mənim 2005-də nisbi uğurum xoş bir surpriz oldu."
Onun San Luis-dəki nəticəsi 2007-də keçirilən Dünya Çempionatına vəsiqə qazandırdı. Həmin çempionatda 14 oyundan 6½ xal qazandı və 8 oyunçu arasında 5-ci yerə çıxdı.

2006-da İsrailin Rişon LeZion şəhərində keçirilən Dünya Blitz Çempionatında 15 oyundan 10½ xal toplayaraq 2-ci yerə çıxdı, birinci yerə isə Alexander Grischuk. Svidler Dortmunda 2006-da Vladimir Kramnikle birinci yeri paylaşdı.

Svidler Xantı-Mansidə baş tutan Dünya Şahmat Kuboku 2011-də Alexander Grischuku finalda 2½–1½ udaraq qalibi oldu.

### 2013

2013-cu ildə Londonda baş tutan Namizədlər Turnirində 3-cü yeri tutdu (nəticəsi +4−2=8). Onun 4 qələbəsi Teymur Rəcəbov, Levon Aronyan, Vasili İvançuk və Maqnus Karlsen üzərində olmuşdur.

Həmin ilin aprelində Alyoxinin Xatirə Turnirində +0−3=6 hesabla 10 iştirakçı arasında 10-cu yerə çıxdı.

| ⛭Rusiya bayrağı Rusiya şahmatçıları |
| --- |
| Yaşayanşahmatçılar | 
Ernesto İnarkiyev |
Aleksandr Motılyov |
Aleksandr Qrişçuk |
Aleksandra Kostenyuk |
Pyotr Svidler |
Vasili Smıslov |
Vladimir Kramnik |
Sergey Karyakin |
Anatoli Karpov |
Nikita Vityuqov |
Yevgeni Tomaşevski |
Dmitri Andreykin |
Dmitri Yakovenko |
Yan Nepomnyaşşiy |
Vladislav Artemyev‎ |
Maksim Matlakov
 |
| Mərhumşahmatçılar | 
Aleksandr Alyoxin |
Mixail Botvinnik |
İvan Bukavşin
 |



1. ↑  *FİDE* FIDE Standard Ratings as of 30 September 2023. 2023.
**Trapp formasiyası -** maqmatik formasiya Qırışıqlıq strukturların platforma inkişaf rejimi üçün səciyyəvi olub, çox vaxt qədim və cavan platformaların örtüyünün tərkibinə daxil olur. Trapp formasiyası əmələ gəlməsinə səbəb olan maqmatizmin miqyası olduqca geniş olub yer səthinə çıxarılan və ya litosferin üst qatlarına nüfuz edən maqmatik materialın həcmi 1*mln.km*3-ə çatır. Trapp formasiyası üçün süxurların effuziv örtük və intruziv (subvulkan) formalı horizontal yatım, qitə və laqun çöküntüləri, bəzən isə tuflarla assosiasiya yaratması səciyyəvidir. Trapp formasiyası **s**üxurları ilkin toleit-bazalt maqmasından əmələ gəlir və yeknəsəq olması ilə fərqlənir. Trapp formasiyası effuziv süxurları adətən labrador və monoklinik piroksendən, az miqdarda filiz minerallarından və olivindən (bəzən olmur) ibarətdir. Süxurların çoxunda az miqdarda qalıq şüşə və ya kvars-çöl şpatı aqreqatları olur. Trapp formasiyası intruziv süxurları poykilit, ofit və ya intersertal (sillərin kənar hissələrində) quruluşlu olub labradordan və piroksendən (pijonit və ya avgit və rombik piroksendən) ibarətdir; bunlarda az miqdarda biotit, hornblend (buynuzdaşı), apatit, filiz mineralları (maqnetit, ilmenit və b.) iştirak edir. Trapp formasiyası süxurlarının müxtəlifliyinin əsas səbəbi kristallaşma diferensasiyasıdır və bunun da əsas nəticəsi kristallaşmanın gec məhsullarında Fe yüksək miqdarda olmasıdır.

Geomorfoloji termin
-------------------

**Trapp** — (*rus.* трапп, *ing.* trapp) /isv. trapp- pilləkən, pillə/ – Skandinaviyada bərk, tutqun rəngli maqmatik süxurlar /bazalt, porfirit, diabaz və s./ üçün işlədilən termin; hazırda bu termin platformada geniş örtük təşkil edən bütün qədim tərkibli püskürmə süxurlar /dolerit, diabaz, porfirit, bazalt və s./ üçün işlənilir.

Həmçinin bax
------------

* Relyef
* Faydalı qazıntılar

İstinadlar
----------

1. ↑  Trapp formasiyası // Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti. Bakı: "Elm". 2012. səh. 177. ISBN 978-9952-453-14-0.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Elçin İmanov.
**Elçin İmanov** (*azərb*. İmanov Elçin Beydulla oğlu‎) — 20 yanvar şəhidi. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 31 mart 1998-ci il tarixdə fərmanı ilə ölümündən sonra **20 Yanvar Şəhidi** fəxri adı verilmişdir.

Salyan şəhərindəki yaşadığı küçə və təhsil aldığı Şirvan şəhər 10 saylı orta məktəb onun adını daşıyır. Salyan Tarix – diyarşünaslıq muzeyində "ELÇİN guşəsi "açılıb. 1996-cı il yanvarın 16 – da Tibb Universitetinin əsas korpusunun qarşısında "Şəhidlər bulağı "kompleksi açılıb. Bununla altı şəhidin xatirəsini əbədiləşdirən Tibb Universiteti Elçinin şəklini birinci yerdə asıb. Müsahibə zamanı o da məlum oldu ki , Elçinin qısa , lakin şərəfli ömrü Rafiq Səməndərin "Şəhidlər "kitabında öz əksini tapıb. Şair Oktay Rza "Elçin – türbəsi ", Ağacavad Əlizadə "Mənim əvəzimə ", Malik Qədimov "Ağı – bayatılar "adlı şeirlərini onun xatirəsinə ittihaf edib .

ALLAH cəmi ŞƏHİDLƏRİMİZƏ RƏHMƏT ELƏSİN , AMİN !

Həyatı
------

Elçin İmanov 1967-ci ilin 12 avqust tarixində anadan olub.

1974-cü il Əli Bayramlı(indiki Şirvan) şəhər 10 nömrəli orta məktəbin 1-ci sinfinə gedib.

1984-cü ildə orta məktəbi bitirib Azərbaycan Tibb Universitetinin stomatologiya fakültəsinə qəbul oldu.

Azərbaycan Tibb Universitetinin stomatologiya fakültəsinin 4-cü kurs tələbəsi idi. Yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə Elçin tələbə yoldaşları ilə leytenant Şmidt adına zavodun mədəniyyət evinin qarşısında olub. Əsgərlər silahsız adamlara atəş açmağa başlayanda o yaralanmış, yoldaşları onu 4 nömrəli xəstəxanaya aparmışlar. Elçinin qardaşı Fuad da onunla birlikdə olub. Elçin cərrahiyyə stoluna çatmamış həlak olub. Elçin İmanov Salyanda dəfn edilib. Qardaşı Fuadın dediklərindən:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "|  Yollarda barrikadalar qurmaq istəyənlərin, həmçinin bizim məqsədimiz heç də mərkəzi hakimiyyətin dediyi kimi mövcud quruluşu yıxmaq olmayıb. Bütün demokratik ölkələrdə olduğu kimi piketlər düzəltmək də nümayişlər keçirmək kimi etiraz formasıdır. Bəli, biz etiraz edirdik. Həm mərkəzi hakimiyyətə, həm də respublikanın başında duran rəhbər işçilərə. Moskva isə bizim dinc, suverenlik tələb edən, demokratiya tərəfdarı olan xalqımıza divan tutdu. Mən bunu heç vaxt bağışlamayacağam. | "|

Anası Zemfira xanımın , dedikləri :

– "Onunla son görüşümüz yanvarın 7-si oldu. Qardaşı Fuad da tələbəydi. Hər həftəsonu evə biri gəlirdi. Yanvarın 19-u Elçinin növbəsiydi , amma gözümüz yollarda qaldı. Elçinin yerinə qapımızı onun ölüm xəbəri döydü. Artıq , neçə ildir ki , Elçin aramızda yoxdur. Yeganə təsəllim oğlum Fuad və oğlumun adını daşıyan balaca nəvəmdir. "

Ünvan
-----

Ev ünvanı: Əli Bayramlı şəhəri, S. Vurğun küçəsi 9, mənzil 3.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

* *Qulu Kəngərli.* **20 Yanvar şəhidləri** (PDF). Bakı: Gənclik. 1992. 312 səh. ISBN 4702060204. 2015-07-17 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-18.
**Tofiq İsmayılov**  (tam adı: *İsmayılov Tofiq Babaxan oğlu*; {{DVTY}} şablonu boşdur ) — 20 yanvar şəhidi. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 31 mart 1998-ci il tarixdə fərmanı ilə ölümündən sonra **20 Yanvar Şəhidi** fəxri adı verilmişdir.

Həyatı
------

Tofiq İsmayılov 1956-cı ilin 5 yanvar tarixində Bakı şəhərində anadan olub. *Nəsimi rayon Kommunal təsərrüfat idarəsinin* istilik şəbəkəsində ocaqçı işləyib. Hadisədən sonra iki övladı yadigar qalıb. 19 yanvardan 20 yanvara keçən gecə atışma səsləri eşidilməyə başlayanda qonşuları Sadıqla birlikdə Tbilisi prospektindəki 16 nömrəli binanın qarşısındakı küçəyə çıxmışdır.

Onlar gələndə küçədə çoxlu yaralı və ölən vardı. Tofiq qonşusu ilə başlayıb onlara kömək eləməyə. O, bir neçə təcili yardım maşınını yaralılarla yola salıb. Növbəti maşına yaralı qoyanda arxadan ona güllə dəyib. Onu da Semaşko adına xəstəxanaya aparıblar. Gecə qardaşları Yusif, Zabit və Rəşid nə qədər axtarırlarsa, onu tapa bilmirlər. Səhər meyidi Semaşko adına xəstəxananın ölüxanasından tapırlar. Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib.

Ünvan
-----

Bu ünvanda yaşamışdır: Bakı, M. Cəlal küçəsi, ev 37, mənzil 24.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

* *Qulu Kəngərli.* **20 Yanvar şəhidləri** (PDF). Bakı: Gənclik. 1992. 312 səh. ISBN 4702060204. 2015-07-17 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-18.
**Mişel "Şelli" Cenneke** 2010-cu ildə Yeniyetmələrin Olimpiya Oyunlarında gümüş medal qazanmış Avstraliyalı atlet və modeldir. 2010-cu ildə Avstraliya Atletika Çempionatında qalib olaraq Rio Olimpiya oyunlarına vəsiqə qazanmışdır. O, 2012-ci ildə bütün dünya mediasının diqqətini qaçışdan öncə isinmə hərəkətləri edərkən etdiyi rəqslə cəlb etmişdir.

Erkən həyatı
------------

Cenneke Avstraliyanın Kenthörst adlanan vilayətində anadan olmuşdur. Orta təhsilini The Hills Grammar School məktəbində almışdır. Müsahibələrinin birində o, hobbilərinə Avstraliya futbolu, Həndbol, Futbol və ağaca dırmanma olduğunu demişdir. O, Sidney Universitetinini elektrik mühəndisliyi və mexaniki birləşdirmə fakültəsini bitirmişdir.

Karyerası
---------

2010-cu ilin martında Avstraliya Gənclər Çempionatında Cenneke 100 metrlik qaçış məsafəsini birinci başa vuraraq Avstraliyada qadınlararası sprint rekordunu qırmışdır.

Onun şəxsi ən yaxşı göstəricisi 2015-ci il martın 29-da Brisbendə keçirilmiş Avstraliya Atletlər Çempionatında 12.82 saniyə olmuşdur. 2014-cü ildə o Avstraliya yığmasının Birlik Oyunlarındakı heyətinə daxil edilmişdir.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Elçin Baxşəliyev.

**Elçin Baxşəliyev** (tam adı: *Elçin Mirzə oğlu Baxşəliyev*; {{DVTY}} şablonu boşdur ) — Qanlı Yanvar şəhidi.

Həyatı
------

1965-ci il fevralın 12-də Bakıda anadan olmuşdur. Bakıda 225 nömrəli tam orta məktəbi, daha sonra isə 56 nömrəli texniki peşə məktəbini bitirərək çilingərlik sənətinə yiyələnmişdir. 2 nömrəli avtobus parkında sürücü işləmişdir.

Subay idi.

Qanlı Yanvar faciəsi
--------------------

19-dan 20-nə keçən gecə 2 nömrəli taksi maşınları parkının yanında yaralılara kömək edərkən qarın nahiyəsindən güllə yarası almışdır. Aldığı xəsarətdən Semaşko adına xəstəxanada vəfat etmişdir. Qohumları onun meyidini yanvarın 20-də həmin xəstəxananın ölüxanasından tapmışdır.

Abşeron rayonunun Şuraabad (indiki Şorabad) kənd qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

Ünvan
-----

Bakı, Ə. Ələkbərov küçəsi, 24.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  ""20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**". 2022-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-17.
2. ↑  "Şəhidlər" (PDF). 2022-10-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-10-05.
3. ↑  "Qara Yanvar şəhidləri" (PDF). 2015-07-17 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-07-17.
**Tetey Əlibəyova** (d. 5 oktyabr 1971) — Dağıstan əsilli Rusiyanı təmsil edən sabiq qadın güləşçi. 1993-cü ildə Avropa çempionu olan Tetey Əlibəyova 1992 və 1993-cü illərdə baş tutan Dünya Çempionatlarında müvafiq olaraq gümüş və bürünc medala sahib olub.

Həyatı
------

Tetey Əlibəyova 1971-ci ilin 5 oktyabr tarixində anadan olub. Əlibəyovanın şəxsi məşqçisi Kusm Nasrudinovdur.

Karyerası
---------

Tetey Əlibəyova beynəlxalq səviyyədə birinci yarışına Rusiya yığmasının heyətində 1992-ci ildə Fransanın Villeurbanne şəhərində baş tutan Dünya Çempionatı çərçivəsində qatıldı. Həmin yarışlarda Əlibəyova 2-ci yeri tutdu və gümüş medal qazandı.

Bir il sonra, 1996-cı ildə isə Elmira Məhəmmədova Avropa Çempionatında qüvvəsini sınadı. Rusiyanın İvanovo şəhərində baş tutan yarışlarda Əlibəyova qızıl medal uğrunda görüşdə Ukraynalı Svetlana Odayı məğlub etdi və qızıl medal qazandı. Elə həmin eldəcə, Tetey Əlibəyova Dünya Çempionatının bürünc medalına layiq görüldü.

### Uğurları

| Sıra | İl | Yarış | Şəhər | Nəticə |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 1992 | Dünya Çempionatı | Fransa Villeurbanne | **2.** |
| 2 | 1993 | Avropa Çempionatı | Rusiya İvanovo | **1.** |
| 3 | Dünya Çempionatı | Norveç Stavern | **3.** |

Mənbələr
--------

### Xarici кeçidlər

* Tetey Əlibəyovanın **www.iat.uni-leipzig.de** saytında profili Arxivləşdirilib 2016-08-06 at the Wayback Machine
**Tamara Tansıkkujina** (tam adı: *Tamara Tansıkkujina*, başq. Танһыҡҡужина Тамара Михаил ҡыҙы; 11 dekabr 1978, Naberejnıye Çelnı, Tatarıstan MSSR) — Rusiyanın beynəlxalq dama oyunçusu, beynəlxalq qrossmeyster, Dünya Dama Federasiyasında qadın oyunçuların nümayəndəsi, Başqırdıstan Respublikası Dama Federasiyasının İcraiyyə Komitəsinin sədri. O, qadınlar arasında beşqat Dünya çempionu, ikiqat Avropa çempionudur. Həmçinin, Rusiyada 20 ən yaxşı oyunçudan (cinsindən asılı olmayaraq) biridir. Doğma Başqırdıstanda keçirilmiş festivalın fəxri qonağı olmuşdur. 2013 Dünya Dama Çempionatında B qrupunda 8-ci yeri tutmuşdur.

Yar Çallı şahmat və dama klubunun yetirməsidir. Klubda məşqçiləri Sergey Oveçkin və M. Belkina olmuşdur, hazırda isə Yuri Çertok və Aleksey Çijovdur. 

Başqırdıstan İctimai Palatasının üzvü olub.

Həyatı
------

Dama ilə 8 yaşında pionerlər evində olarkən məşğul olmağa başlayıb. Müxtəlif səbəblərdən hələ birinci ilində Tamara iki dəfə məşqçi dəyişmişdir: idman ustası Y. Vavilin və Q. Oxotnitski. 1988-ci ildən Tamaranın məşqçisi S. Oveçkin (rus daması üzrə 1985 SSRİ çempionu) olmuşdur. 1990-cı ildə ilk böyük qələbəsini qazanmışdı: qızlar arasında keçirilən rus daması üzrə SSRİ çempionatında debüt edərək 5-ci yerə layiq görülmüşdür. 1990-cı ildən onun məşqçisi gələcək çempionun taleyində böyük rol oynamış M. Belkina olmuşdur. 1991-ci ildə Tamara məşqçisi ilə birlikdə beynəlxalq dama oyunlarına keçid etmək barədə ortaq qərara gəldi. 1993-cü ildə Oveçkin Tamaranın nailiyyətlərini görmədən Oryola köçdü. 1994-cü ildə Tamara məşqçi Çertokun dəvəti ilə İşimbaya köçür. 1995-ci ilin ortalarında o, ilk ciddi müsabiqəni - qızlar arasında beynəlxalq dama üzrə Rusiya çempionatını qazanır. 1996-cı ilin aprel ayında qadınlar arasında çempion olur. Bir müddət fasilədən sonra 1996-97-ci illərdə Vladimir Mişlin Tamaranın ikinci məşqçisi kimi fəaliyyət göstərməyə başlayır. 1997-ci il ona qızlar arasında dünya çempionatlarında, həm beynəlxalq, həm də rus daması üzrə qələbə gətirir. 1998-ci ildə bir sıra mühüm başlanğıclar uğursuzluqla müşayiət olunur (qadınlar arasında Rusiya çempionatında 7-ci yer). 1999-cu il növbəti ən gərgin illərdən birinə çevrilir: Rusiya çempionatında tam qələbə (əsas, sürətli proqramlar), əsas proqramda qadınlar arasında Dünya Çempionatında ilk dəfə çıxış (Yakutsk, 6-cı yer) və ildırımsürətli oyun (Niderland, 2-ci yer). 2000-ci ildə Rusiyada və Avropada çempionluq ünvanını qazanmışdı. 

2001-ci ildə Tamara Tansıkkujinanın idman karyerasında ən uğurlu il oldu - belə ki, o, dünya çempionatını qazanmış və "beynəlxalq qrossmeyster" ünvanına layiq görülmüşdür.

2002-ci ildən Ufa şəhərində yaşayır. 

Tamara Tansıkkujina müxtəlif idman klublarının idmançısı kimi çıxış etmişdir: Rusiya Silahlı Qüvvələrinin idman klubu (1996-cı ildən), ŞVSM RB (1998-ci ildən) və 1999-cu ildən etibarən - "Başneft" peşəkar dama klubu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "World Championship Final-B group" (ingilis). wdc2013ufa.ru. 2013-06. 2019-01-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-30.
2. ↑  Профессиональный шашечный клуб «Башнефть» Arxivləşdirilib 2010-05-31 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------

* FMDJ player information
**Heçliyə sıçrayış** (*rus.* Прыжок в ничто) — Aleksandr Belyayev tərəfindən elmi-fantastika janrında yazılmış roman. Əsərdə bir qrup qərbli kapitalistin kommunizm inqilabından qaçmaq macəralarından bəhs olunur. Kapitalistlər qəti qərar çıxarırlar ki, Yer planetində onlara xilas yoxdu. Odur ki, kapitallarının köməkliyi ilə kosmik gəmi — *Nuhun gəmisi* -ni tikdirərək kosmosa qaçırlar. Siolkovskinin ideyalarına əsaslanan və Venera planetində baş verən macəralar olduqca maraqlı və düşündürücüdür.

Yazıçı bu əsəri nəşriyyata ona ad vermədən təqdim edib. Üzərində çox düşünsə də romanı adlandırmaqda çətinlik çəkib. Nəşriyyatda romanı adlandırmaq üçün hətta mükafat da təyin edilib. Buna baxmayaraq elə yazıçının özü əsəri adlandırmağa müvəffəq olub. Əsər ilk dəfə 1933-cü ildə *Gənc qvardiya* nəşriyyatında reaktiv texnika, planetlərarası məlumatlar və stratosferin fəthi üzrə böyük sovet alimi professor N. A. Rıninin ön sözü ilə nəş olunur. İkinci nəşr isə K. E. Siolkovskinin ön sözü ilə nəşr olunur.

Məzmun
------

İnqilab ərəfəsi. Reaktiv mühərriklər sahəsində tanınmış alim-pasifist Leo Çanderə kapitalistlər təklif edirlər ki, Bolşeviklərlə mübarizə aparmaq üçün kütləvi qırğın silahı hazırlasın. Əks təqdirdə isə onun həyatına böyük təhlükə yaranacaq. Paralel olaraq qərbin bəzi böyük kapitalistləri və aristokratları yaxınlaşan sosial narahatlıqlar və inqilablarla mübarizədə Çanderə təklif edirlər ki, o, kosmik gəmi tikintisini icra etsin və onlar bu planetdən uzaqlaşsınlar. Alim təkliflə razılaşır və ""Nuhun gəmisi" Səhmdar Cəmiyyəti"-nin əsasını qoyur. Bu səhmdar cəmiyyət ulduzlararası səyahəti təmim edəcək bir neçə kosmik gəmi tikintisini üzərinə götürdü.

Kosmosa yüksəldikdən sonra bir çox problemlər yaşayan heyət, Venera planetinə enməli olur. Bəlli olur ki, Venera planeti insanın yaşaması üçün kifayət qədər yaxşı şəraitə malikdir. Onlar müəyyənləşdirirlər ki, burada həyat qaynayır. Müxtəlif canlılar və faydalı qazıntılar kapitalistlərin sərvət ehtirasını yenidən alovlandırır.

Heyət Venerada belə sinfi cəmiyyət yaradır. Qida ehtiyatı tükənən heyətin bəzi üzvləri zəhmət çəkmək istəmir. Bəziləri isə əməkləri sayəsində müəyyən düşərgə yaradır, orada əmək fəaliyyətləri nəticəsində kənd təsərrüfatı ilə məşğul olurlar. Qruplaşmalar yaranır. Bu müddət ərzində isə məlum olur ki, dünyada zaman çox irəli gedbi və Dünya İnqilabı çoxdan qələbə çalıb. Geri qayıtmaq cəhdləri də macərasız ötmür.

Mənbə
-----

* **N. İbrahimin bloqu — Aleksandr Belyaev — Heçliyə sıçrayış**
**Rob Elder** (25 aprel 1981, Suva, Fici) — Ficili oxatan. Rob Elder Ficini 2004, 2012 və 2016-cı ildə Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.

Karyerası
---------

Rob Elder birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2004-ci ildə qatıldı. O, Afinada baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında fərdi yarışlarda, 1/32 final mərhələsində Cənubi Koreyanın nümayəndəsi Park Kyung-Mo ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Rob Elder rəqibinə 138:154 hesabı ilə uduzdu.

Rob Elder özünün ikinci Olimpiya Oyunlarına 2012-ci ildə qatıldı. O, Londonda baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında fərdi yarışlarda, 1/32 final mərhələsində Cənubi Koreyanın nümayəndəsi Kim Bun-Min ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Rob Elder rəqibinə 2:3 hesabı ilə uduzdu.

Rob Elder növbəti Olimpiya Oyunlarına 2016-ci ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında fərdi yarışlarda, 1/32 final mərhələsində Çin Taybeyinin nümayəndəsi Vei Çun-Heng ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Rob Elder rəqibinə 0:6 hesabı ilə uduzdu.

Mənbələr
--------

### İstinadlar


1. 1 2  Olympedia (ing.). 2006.
**Süzanna Mübarək** (28 fevral 1941, Əl-Minya) — Misirin birinci xanımı.

Həyatı
------

Syuzan Mübarək 28 fevral 1941-ci ildə anadan olub. Onun ailəsi qarışıq sayılır. Atası misirli, anası iləs xristian dininə tapınan valliya xalqının nümayəndəsidir. Syuzan Qahirədəki "müqəddəs Klara" məktəbində oxuyub. Daha sonra 1977-ci ildə Qahirədə yerləşən Amerika Unversitetinin siyasi elmlər üzrə baklavr pilləsini bitirib. 1982-ci ildə "Misir şəhərlərinin sosial formalaşması" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək magistr olub. 1977-ci ildə onun tərəfindən "Integrated Care Society" adlı xeyriyyə çəmiyyəti yaradılıb. Syuzan Mübarək bu günə qədər Fonda rəhbərlik edir.

1978-ci ildə Mübarəklə rəsmi nikah bağlayan Syuzan prezident xanımı olduğu dövrdə də xeyriyyəçi kimi tanınıb. Syuzan Mübarək həmçinin uşaq və qadın hüquqlarının müdafiəçisi kimi də populayr olub. O, 1988-ci ildə İraqda prezident sarayında baş verən dəhşətli cinayətin şahidi kimi də tarixə düşüb. İraqda olan Syuzanın şərəfinə verilən nahar zamanı İraq prezidenti Səddam Hüseynin oğlu Udey onun gözü qarşısında Səddamın mühafizəçisinin vurub öldürür.

Hazırda Syuzan Mübarək ana və uşaq üzrə Milli Şuranın üzvü, gənc ədəbiyyatçılar komitəsinin rəhbəridir. "Savad hamı üçün" hərəkatının lideri olan Syuzan Mübarək həmçinin Misirdə və Afrikada dəbdə olan qızların sünnət edilməsi adətinə qarşı sərt mübarizəsi ilə tanınır. Onun iştirakı ilə Misirdə uşaq müzeyi yaradılıb.

1998-ci ildə Avropanın elm və incəsənət akademiyasının qadın və uşaq azadlığı uğrunda apardığı mübarizəyə görə "tolerantlıq mükafatını" alıb. Özünün fəal xeyriyyəçilik işlərinə görə Misirdə o "Ana Syuzan" adı ilə çağırılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Cənab vicdan" çağırılan Mübarək və ailəsi". 2020-08-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-02-17.
**Etnomilli qrup** və ya **etno-milli qrup** — həm ümumi etnik mənsubiyyət, həm də milli kimlik (və ya siyasi kimlik) ilə birləşən, yurd hesab edilən əraziyə tarixi iddialar irəli sürən qrupdur. Son zamanlar alimlər bu termini öz müqəddəratını təyin etmə hüququna malik qruplara aid etmək üçün istifadə etməyə başlamışdılar. "Etnomilli qrup" ilə "etnik qrup" fərqlidir, çünki bir etnik qrup yalnız kifayət qədər böyük olduqda və bir millət dövləti yaratmağa hazır olduqda etnomilli qrup hesab edilə bilər. Etnomilli qrup çox vaxt bir millətin milli dilini və mədəniyyətini daşıyan ən böyük qrupdur, baxmayaraq ki, başqa bir dövlətdə də böyük bir azlıq təşkil edə bilər. Siyasi filosof Vill Kimlikaya görə, etnomilli qruplar əvvəllər tarixən öz dövlətlərinə malik olan, lakin indi çox vaxt hərbi fəth, anneksasiya və ya başqa dövlətlə birləşmə nəticəsində özlərini daha böyük dövlət daxilində azlıq qrupu kimi tapmış qruplardır.

Həmçinin bax
------------

* Etnik qrup
* Etnolinqvistik qrup
* Millət

İstinadlar
----------

1. ↑  *Williams, Paul.* The Northern Ireland Peace Agreement: Evolving the Principle of Self-Determination. American University Washington College of Law. 1999. səh. 163. 2023-11-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-15.
2. ↑  *Kostov, Chris.* Contested Ethnic Identity: The Case of Macedonian Immigrants in Toronto, 1900-1996 (ingilis). Peter Lang. 2010. 16. ISBN 978-3-0343-0196-1. 2024-01-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-15.
3. ↑  *Jenkins, John; Pigram, John.* Encyclopedia of Leisure and Outdoor Recreation (ingilis). Routledge. 2004-08-02. 158. ISBN 978-1-134-52840-0. 2024-01-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-15.
4. ↑  *Kymlicka, Will.* "Culturally Responsive Policies" (PDF). Human Development Report Office. 2004. səh. 17. 2024-01-15 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2024-01-15.
**Munhwa Broadcasting Corporation (MBC)** (kor. 문화방송주식회사, *Munhwa Bangsong Jusikhoesa*) Cənubi Koreyanın aparıcı televiziya və radio şəbəkəsi şirkətlərindən biridir. *Munhwa*, "mədəniyyət" üçün Koreyalı bir sözdür. Onun qabaqcıl karasal televiziya stansiyası MBC TV rəqəmsal üçün Kanal 11-dir.

2 dekabr 1961-ci ildə qurulan MBC, 17 regional stansiyadan ibarət ümummilli şəbəkəyə sahib olan bir Koreyanın yerüstü yayım şirkətidir. MBC reklam sahəsində fəaliyyət göstərsə də, ən böyük səhmdarı Yayım Mədəniyyətinin Vəqfi olan bir ictimai təşkilat olduğu üçün bir ictimai yayım şirkətidir. Bu gün bir karasal televiziya kanalı, üç radio kanalı, beş kabel kanalı, beş peyk kanalı və dörd DMB kanalı olan bir multimedia qrupudur.

MBC'nin mərkəzi Seul, Mapo-gu, Digital Media City-də yerləşir və Ilsan'daki rəqəmsal istehsal mərkəzi Dream Center, Yongin Daejanggeum Parkında açıq və açıq dəstlər daxil olmaqla Koreyanın ən böyük yayım istehsal sahələrinə sahibdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "About MBC". 2020-09-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-05.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt  (kor.)
**Rüstəm Nazim oğlu İmanzadə** (15 iyul 1998, Lənkəran) — Azərbaycanlı ağır atlet. Ağır atletika üzrə 15 və 17 yaşa qədər yeniyetmə oğlanlar və qızlar arasında Avropa Birinciliyinin qalibi.

Həyatı
------

Rüstəm İmanzadə 1998-ci il iyulun 17-də Lənkəran şəhərində anadan olub. "Zirvə" İdman Klubunun gənc, eyni zamanda çox təcrübəli məşqçisi Qasımov Anarın rəhbərliyi altında məşqlərə başlayan gənc atlet ilk yarışlardan özünü yaxşı tərəfdən göstərə bilib. Klubun zona, final və kubok yarışlarında, həmçinin respublika birinciliklərində uğur qazanan İmanzadə, 2013-cü ilin sentyabrında böyük beynəlxalq qələbəyə də imza atıb.

### Karyerası

Rüstəm İmanzadə 2009-cu ildən 2014-cü ilə qədər hər il respublika çempionatlarının qalibi olub.

Litvanın Klaypeda şəhərində keçirilən ağır atletika üzrə 15 və 17 yaşa qədər yeniyetmə oğlanlar və qızlar arasında Avropa birinciliyində, yaşı 15-ə qədər olan oğlanların yarışında Rüstəm İmanzadə fəxri kürsünün ən yüksək pilləsinə qalxıb. Gənc atlet yarışda ilk yanaşmasında 95 kq sifariş verərək onu rahatlıqla qaldırıb. Bu isə bu hərəkətdə qızıl medal qazanmaq üçün yetərli olub. Toplamda 233 kq (103 kq + 130 kq) nəticə nümayiş etdirən Rüstəm Avropa çempionu olub.

Rüstəm İmanzadə Azərbaycan Kubokunun qalibi, yeniyetmələrin dünya birinciliyində 5-ci yerin sahibi, 2012-ci ildə Bursa şəhərində keçirilən 3-cü Beynəlxalq Rumi Uşaq İdman Oyunlarının qızıl medalçısı, yeniyetmələr və böyüklər arasında Azərbaycan çempionu adını qazanıb. Rüstəm Sinkleyr cədvəli üzrə Avropa birinciliyinin ən yaxşı idmançısı seçilib. Onun çempionatda aldığı nəticə yaşı 15-ə qədər olan idmançılar arasında ən yüksək olub.

Rüstəm İmanzadə 2014-cü ildə Kiprin Limasol şəhərində keçirilən qitə birinciliyində birdən qaldırmada 3-cü yerin sahibi oldu, lakin təkanla qaldırmada isə ciddi zədə aldı. 148 kq ağırlığı qaldırarkən onun sağ qolu qırılıb və belindən ağır zədələnib. Rüstəm 1 il daimi müalicə alsa da, müalicəsi yarım qalıb və bu səbəbdən karyerasını bitirmək məcburiyyətində olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Lənkəranlı İdmançı Rüstəm İmanzadə Avropa Çempionudur!". 2023-08-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-03.
2. 1 2 3 4  "İmanzadə Rüstəm — Bioqrafiya". 2023-08-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-03.
3. ↑  ""16 yaşımda zədə aldım, 7 ildir yeriyə bilmirəm" — Avropa çempionu". 2023-08-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-03.
4. ↑  "Dünya şöhrətli Azərbaycanlı idmançı Rüstəm İmanzadə -Fotolar". 2023-08-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-03.

Xarici keçidlər
---------------

* 8 ildir, yeriyə bilməyən Avropa çempionumuz Rüstəm İmanzadə
* Ağır atletika, çempion / Rüstəm İmanzadə
* Əngəllər sərhəd tanımır: Bir çempionun hekayəsi
**Yekaterina Sarıyeva** (d. 18 dekabr 1995; Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycanlı yüngül atlet. Yekaterina Sarıyeva, 2013-cü ildə baş tutan III İslam Həmrəyliyi Oyunlarında qızıl medal, 2017-ci ildə baş tutan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında isə bürünc medal qazanıb.

Karyerası
---------

Yekaterina Sarıyeva 2013-cü ildə Azərbaycan bayrağı altında III İslam Həmrəyliyi Oyunlarına qatıldı. Üçtəkanla tullanma yarışlarının final mərhələsində o, 13.28 metr nəticə ilə 1-ci yeri tutdu və III İslam Həmrəyliyi Oyunlarının qızıl medalına sahib oldu.

Yekaterina Sarıyeva 2017-ci ildə isə IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarına qatıldı. Uzunluğa tullanma yarışlarının final mərhələsində o, 5.27 metr nəticə ilə 9-cu yeri tutdu. Üçtəkanla tullanma yarışlarının final mərhələsində isə o, 12.81 metr nəticə ilə 3-cü yeri tutdu və IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının bürünc medalına sahib oldu.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan 2013 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında
* Azərbaycan 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yekaterina Sarıyeva.  (ing.)". www.baku2015.com (I Avropa Oyunlarının rəsmi saytı). İstifadə tarixi: 28 iyul 2017.[*ölü keçid*]
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Sabir Əhmədov.

**Əhmədli Sabir Məhəmməd oğlu** (10 iyul 1930, Cəbrayıl rayonu – 17 aprel 2009, Bakı) — nasir, publisist, 1955-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinın üzvü, Azərbaycanın Xalq yazıçısı (1992), Əməkdar incəsənət xadimi (1984), Prezident təqaüdçüsü.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Sabir Əhmədli 1930-cu il iyulun 10-da Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun Cəbrayıl kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra 1946–1951-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsində təhsil almışdır.

1951–1954-cü illərdə Cəbrayıl rayon mərkəzində müəllim işləmişdi. 1955–1956-cı illərdə Şükürbəyli kəndində orta məktəbin direktoru işləmişdir. "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzeti redaksiyasında ədəbi işçi, Nəsr şöbəsinin müdiri (1956–1993), baş redaktor (1993–1996) işləmişdir.

1955-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvüdür. Sabir Əhmədli Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının Mirzə Fətəli Axundov adına ədəbi mükafat komissiyasının sədri seçilmişdir.

Ədəbi fəaliyyətə 1951-ci ildən "Pioner" jurnalında çap olunan "Poçtalyon" hekayəsi ilə başlamışdır. Bədii əsərlər və publisistik məqalələri ilə dövri mətbuatda müntəzəm çıxış etmişdir. 1961-ci ildə onun "Bir payız axşamı" kitabı çıxmışdı. 1989-cu ildə Azərnəşrdə ikicildlik əsərləri çap edilmişdir.

Qarabağ hadısələrinə həsr etdiyi irihəcmli ədəbi-publisistik məqalələri — "Qarabağın gecikmiş yazı", "Qarabağın qarlı səngərləri" "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetinin 1992–1993-cü illərdə dərc edilmişdir. Əsərləri keçmiş SSRİ xalqlarının və xarici ölkə xalqlarının dillərinə tərcümə edilmişdir.

* İkinci Dünya müharibəsi qəhrəmanı Cəmil Əhmədovun qardaşı idi.
* Oğlu Məhəmməd Əhmədov 1994-cü il fevral ayının 12-də ad günündə Murovda şəhid olub.

Sabir Əhmədli 2009-cu il aprelin 17 Bakıda vəfat etmişdir.

Kitabları
---------

* "Kütlə"
* "Axirət sevdası"(2003)
* "Şəhid ruhu"(2004)

Mükafatları
-----------

* "Əmək şöhrətinə görə" medalı ilə təltif edilmişdir (1975).
* "Əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı (1984)
* "Qızıl sünbül" ədəbi mükafatı laureatı (1991).
* "Azərbaycanın Xalq yazıçısı" fəxri adı (1992)
* "Xalqlar Dostluğu" ordeni.
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni.

Əsərləri
--------

* "Aran" ikihissəli roman (1962),
* "Pillələr" (1964),
* "Yamacda nişanə" (1973),
* "Toğana" (1981),
* "Yasamal gölündə qayıqlar üzürdü" (1984),
* "Mavi günbəz" povestlər (1984),
* "Gedənlərin qayıtmağı"
* "Yasaq edilmiş oyun, Gülməli kişinin axırı" (1988)
* "Kütlə" (1999),
* "Görünməz dalğa"
* "Dünyanın arşını" (1985),
* "Yanvar hekayələri",

Filmoqrafiya
------------

1. "Qayıdacağına inanırdı" (film, 1968)

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Sabir Əhmədli" (Azərbaycan-dili). anl.az. 1 fevral 2019 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Azərbaycanın xalq yazıçısı Sabir Əhmədli vəfat edib". 2018-08-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-28.
**Anhidrit** — rombik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: tez-tez rast gələn.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Bariumlu anhidrit.

Xassələri
---------

Rəng – rəngsiz, ağ, mavi, bənövşəyi, bozumtul, qırmızımtıl; Mineralın cizgisinin rəngi – şəffaf, yarımşəffaf, qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 2,9-3,0; Sərtlik – 3,0-3,5; Kövrəkdir; Ayrılma – üç bir-birinə qarşılıqlı perpendikulyar istiqamətdə: {010} üzrə mükəmməl; {100} və {001} üzrə orta; Sınıqlar – qeyri-hamardan tikanlıyadək; Başqa xassələr – rütubətli havada, atmosfer təzyiqində tədricən hidratlaşır və həcmi 30% artmaqla gipsə keçir; Morfologiya – kristallar; qalın lövhəvari, prizmatik; İkiləşmə: {001} üzrə nadir rast gəlir; Mineral aqreqatları: sıx, dənəvər, çubuqvari, bəzən lövhəşəkilli, lifli kütlələr, gips və kalsit üzrə psevdomorfozalar.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Anhidritin nəhəng yığınları tipik kimyəvi əmələgəlmələr olub, çökmə süxur qatlarında yerləşir və 42°C-dən yüksək temperaturda dəniz və göl sularının buxarlanması hesabına kristallaşır. Nisbətən aşağı temperaturlarda bu sulardan gips çökür. Anhidritin laylar və nazik laycıqlar şəklində olan əhəmiyyətli kütlələri duz daşıyan süxur qatlarında yerləşir. Hidrotermal mənşəli anhidrit damar əmələgəlmələri kimi, adətən kolçedan, mis-molibden, qızıl filizi yataqlarında və b. filiz minerallarını müşayiət edir. Mineralın vulkanitlərdə də tapıntıları məlumdur. Həmçinin metamorfik süxurlarda – qneyslərdə, şistlərdə, amfibolitlərdə və b. qeyd edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: halit, silvin, karnallit, gips, kalsit, dolomit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Texas, Luiziana, Nyu-Meksiko ştatları (ABŞ); Stasfurt, Bad-La-uterberq, Klaustal (Almaniya); Artyomov (Ukrayna); Uralyanı, Volqaboyu (Rusiya); Veliçka (Polşa); Pəncab (Pakistan); Xana-oka (Yaponiya) və b. Azərbaycanda anhidritin və adətən onunla birlikdə rast gələn gipsin yataqları (Yuxarı Ağcakənd, Dəstəgir, Monaşid, Araz, Şahtaxtı, Çeildağ və b.) Kiçik Qafqazın Şimal-şərq hissəsində, Naxçıvan MR-da və Qobustanda yerləşir.

Tətbiqi
-------

Əsas etibarilə tikinti sənayesində – sement istehsalında istifadə edilir. Mineralın sıx kütlələri bəzən xırda məmulat hazırlanmasında və başqa məqsədlər üçün də işlədilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *International Mineralogical Association - Commission on new minerals, nomenclature and classification* The IMA List of Minerals (December 2014). 2014.
2. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.
3. ↑  mineralienatlas.de (ing.).

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (11-ci) · Britannica (onlayn) · Universalis · Müasir Ukrayna |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2776044767 |

* What is Anhydrite?
* Anhidrit
**Ədalət Rafiq oğlu Verdiyev** (7 noyabr 1969, Kürdəmir rayonu) — ehtiyatda olan zabit, hərbi ekspert.

Həyatı
------

Ədalət Verdiyev 7 noyabr 1969-cu ildə Kürdəmir rayonunda anadan olub. 1975–1986-cı illərdə Kürdəmir rayonu 3 saylı tam orta məktəbdə təhsil almışdır. 1986–1990-cı illərdə Almatı Ali Ümumqoşun Komandirlər məktəbində ali-hərbi təhsil almışdır. Bundan sonra Rusiya ordusunda 2 il xidmət etmişdir. Bundan sonra 1992-ci ildə Azərbaycan və Ermənistan arasındakı münaqişələr əsnasında Rusiya Federasiyasından Azərbaycana qayıtmışdır. Azərbaycan Respublikasının ordusunun hərbi mütəxəssisi olaraq texniki , mühəndislik və kəşfiyyat kimi əsas hərbi sahələrdə peşakar təcrübəyə sahibdir.

Azərbaycan, Türkiyə, ABŞ, Rusiya (SSR), İsrail, Gürcüstan, Fransa, İtaliya, İngiltərə və s. ölkələrin silahlanmasında mövcud olan bir çox silah sistemlərinə aid araşdırma yazıları vardır. Qarabağ ərazisində aparılan döyüş əməliyyatlarının araşdırılması və yeni döyüş metodlarına dair tədqiqatları mövcuddur. Azərbaycanın hərbi müstəqil xəbər saytı olan Ordu.az saytında hərbi ekspert kimi fəaliyyətini davam etdirir. Davamlı olaraq həm yerli, həm də xarici medianın mətbuat və televiziyasında hərbi ekspert olaraq rəylər verir və yüzlərlə çıxışı var.

### Ailəsi

Ailəlidir, iki övladı var.

Mükafatları
-----------

Xidməti vəzifələrini layiqincə yerinə yetirdiyinə görə müxtəlif mükafatlara layiq görülmüşdür:

* (04.04.1995) — "Hərbi xidmətlərə görə" medalı
* (26.06.2004) — "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 10 illiyi" yubiley medalı
* (04.09.2008) — "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi" yubiley medalı
* Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Gənclər və İdman Komitəsi tərəfindən "Fəxri Fərman"a layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Bu gün hərbi ekspert Ədalət Verdiyevin yubileyidir" (az.). moderator.az. 2021-08-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 avqust 2021.
2. ↑  "Hərbi kəşfiyyat və onun tərkib hissələri - HƏRBİ EKSPERT (ANALİZ) - I YAZI". ordu.az. 2021-08-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 avqust 2021.

Xarici keçidlər
---------------

məqalələri \* Serj Sarkisyan Şuşada "yoxa çıxan" "İskəndər"lə Rusiyadan necə qisas aldı..?
**Fokstrot** (*ing.* Foxtrot "tülkü addımı") — 1912 ci ildə ABŞ-da inkişaf etmiş 4/4 taktlı cütlük rəqsidir. Rəqsin adı haqqında müxtəlif fikirlər mövcuddur. Rəqs ingilis dilində "tülkü yerişi" adlandırılmışdır. Digər bir fikirə görə rəqs Harri Foks tərəfindən 1913 cü ildə icad edildiyinə görə onun şərəfinə adlandırılmışdır. Lakin hər iki fikir mübahisəlidir. Birinci Dünya müharibəsindən sonra bu rəqs Avropada məşhurlaşmağa başlamış, standart rəqs səviyyəsinə qalxmışdır.
Almaniyada 1920 ci illərdə rəqs orkestrləri dəqiqədə 32-dən 50-yə qədər taktlı caz ritmləri ifa etməsi nəticədə bu rəqsə daha cəld templə ifa olunaraq kvikstep ("cəld addım") modifikasiyası almış olur.

Addımlar
--------

```
Takt:                 1 + 2 + 3 + 4 +|1 + 2 + 3 + 4 +
------------------------------------------------------
Addımlar:            <X   X   X X|X   X   X X >
```

| ⛭Klassik turnir rəqsləri |
| --- |
| Ball rəqsləri |
| Standart rəqslər | 
Asta vals • Tanqo • Vyana valsı • Sloufoks • Fokstrot • Kvikstep 
 |  |
| Latınamerika rəqsləri | 
Samba • Ça-ça-ça • Rumba • Pasodobl • Cayv
 |
**Sabir Abbasov** (tam adı: *Sabir Rzaqulu oğlu Abbasov*; 8 dekabr 1967, Binə, Əzizbəyov rayonu, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ – 20 yanvar 1990, Binə, Əzizbəyov rayonu, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Qanlı Yanvar şəhidi.

Həyatı
------

1967-ci il 8 dekabrda Bakının Binə qəsəbəsində anadan olmuşdur. Əvvəlcə Mərdəkandakı 117 nömrəli tam orta məktəbi, daha sonra isə Şüvəlandakı 42 nömrəli texniki-peşə məktəbini bitirmişdir. Sonra isə əvvəlcə Ukrayna SSR-da, daha sonra isə Macarıstanda hərbi xidmət çəkmişdir. 1989-cu ilin yanvar ayında hərbi xidmətdən qayıtmışdır. Binə təyyarə limanında satıcı işləmişdir.

Subay idi. 3 qardaşı, 6 bacısı var idi.

Qanlı Yanvar faciəsi
--------------------

Axşam saat 10-da işdən çıxmışdır. Binə-Mərdəkan yolunda yaralanmış, güllə baldırına girərək qarnından çıxmışdır. Özünü kanala atdığından kanalın suyu da qanına qarışmış, əlavə olaraq Sabirin su balansı pozulmuşdur. Yoldaşları gecə saat 23.05-dəqiqədə Sabiri xəstəxanaya gətirmiş, Sabir gətirildikdən 10 dəqiqə sonra vəfat etmişdir. Səhər Sabirin meyidi Mərdəkandakı 26 nömrəli xəstəxanadan tapılmışdır.

Binə kənd qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

Ünvanı
------

Bakı, Binə qəsəbəsi, Bünyadzadə küçəsi 3, mənzil 23

Xatirəsi
--------

Xəzər rayonu Binə qəsəbəsində yerləşən 117 nömrəli tam orta məktəb onun adını daşıyır.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  ""20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**". 2022-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-17.
2. 1 2  "Şəhidlər" (PDF). 2022-10-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-10-05.
3. 1 2  "Qulu Kəngərli, "Qara Yanvar şəhidləri", Bakı, "Gənclik", 1992" (PDF). 2015-07-17 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-07-17.
**11-nöqtəli semiadalia parabüzəni** (*lat.* Semiadalia undecimnotata Schneid.) — Semiadalia undecimnotata Schneid. çoxsaylı və universal qidalanma xüsusiyyətinə malikdir.

Biologiyası
-----------

Semiadalia undecimnotata Schneid. çoxsaylı və universal qidalanma xüsusiyyətinə malikdir. Zərərverici cücüləri: mənənələri, yastıcaları, tripsləri fitonomusları məhv edir, yüksək səsvermə qabiliyyətinə malikdir.

Çoxalması
---------

Aprel ayının əvvəlindən tədricən qış sığınacağından qayıtmağa hazırlaşan semadeliya böcəyinin bir hissəsi elə həmin sığınacaqda cütləşməyə başlayır. Qış sığınacaqlarından toplanan fərdləri laboratoriya şəraitində yardıqda, onların cinsiyyət üzvlərinin ətrafında kifayət qədər ehtiyat maddə toplandığını müşahidə etmək olar. Məhz buna görədir ki, onlar hələ qış sığınacağında olarkən mayalanırlar. Sürfələri üçün qida olmadıqda yumurtaqoyma prosesi də başlamır. Yalnız aprelin sonu, mayın əvvəlində spesifik qida ilə qidalanmaq üçün ilkin olaraq yabanı bitkilərə, yoncalığa, ağaclara miqrasiya edərək tədricən yu8murta qoymağa başlayırlar. İlkin qoyulan yumurta topalarında onların sayı az olur (5–10 ədəd). Havalar isindikcə, mənənələrin çoxalması intensivləşdikcə, böcəyin qoyduğu yumurta topalarında yumurtaların sayı da artır (30–70-ə qədər). Bu çıxan sürfələrin bir yaş keçirməsi üçün kifayət etməlidir.

Yayılması
---------

Muxtar Respublikanın bütün təbii zonalarında, həm də müxtəlif ekoloji şəraitdə əksər biotop və biosenozlarda yayılıb. Naxçıvan ərazisindəki bu böcəklərin populyasiyası əsasən düzənlik zonalarda və ən çox su hövzələrinə yaxın yerlərdə daha çox yayılıblar.

İstinadlar
----------

Ədəbiyyat
---------

1. Naxçıvan Muxtar Respublikasında yayılan yırtıcı cücülərin xeyirli fəaliyyəti və onların mühafizəsi. A. Mehdiyev, M. M. Seyidli
2. Ümumi entomologiya I–II hissələr. Ağayev B. İ. Bakı 1979–1981

1. ↑  Ümumi entomologiya I–II hissələr. Ağayev B. İ. Bakı 1979–1981
**Yonca parabüzəni** (*lat.* Subcoccinella 24-punctata)-Azərbaycanın bütün təbii zonalarında yayılsa da, azsaylı növdür.

Biologiya
---------

Azərbaycanın bütün təbii zonalarında yayılsa da, azsaylı növdür. Əsasən yonca. Kartof, bostan-tərəvəz bitkilərinin yarpaqlarının və zoğlarının zərərvericisidir. Ən çox sayda may ayının sonunda görsənirlər.
Forması yarımkürə şəklindədir, sarı-qırmızımtıl rəngdə olub, üzəri qısa, sərt tüklə örtülüb. Ağızda, bığcığında, buğumlar aydın görünür. Gözləri qara, fasetli və aydın görünəndir. Yuxarı köndələn çənəsində qərni dişciklər aydın görünür. Hər qanadüstlüyündə 2 ədəd sistemsiz düzülmüş, qara aydın görünən nöqtələri var. Uzunluğu 3–4 mm-dir.
Rütubətli sahələrə meyillidir. Aydınlaşdırılmışdır ki, Günəşin aktivliyi illərində böcəklərin fərdləri ifrat dərəcədə çox olur və iki nəsil verir, sürfələrinin çıxım faizi də yüksək olur və bu dövrdə yayıldığı aqrosenozlara çox zərər verir.

Yayılması
---------

Əsasən Qərbi Avropada, Zaqafqaziyada geniş yayılıb.

Ədəbiyyat
---------

1. Naxçıvan Muxtar Respublikasında yayılan yırtıcı cücülərin xeyirli fəaliyyəti və onların mühafizəsi. A. Mehdiyev, M. M. Seyidli
2. Ümumi entomologiya I–II hissələr. Ağayev B. İ. Bakı 1979–1981
3. Naxçıvan MR-da yayılan parabüzənlər (Coleoptera, Coccine elidae) və onların bioloji mübarizədə istifadə imkanları. Mehdiyev A. M.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2005.
2. ↑  Naxçıvan Muxtar Respublikasında yayılan yırtıcı cücülərin xeyirli fəaliyyəti və onların mühafizəsi. A. Mehdiyev, M. M. Seyidli
**Həzrət Əli ibn Əbu Talibin (ə) ensiklopediyası** ( *trans.: Musuətul-imam Əli ibn Əbi Talib (ə) fil-kitabi vəs-sunnəti vəl-tarix*) — Ayətullah Məhəmməd Məhəmmədi Reyşəhrinin Əli barədə yazdığı kitab.

Kitab "Vilayət ilinin kitabı" müsabiqəsinin ikinci mərhələsinin mükafatına layiq görülmüşdür.

Haqqında
--------

Reyşəhri kitabı 1992-2000-ci illərdə ərəbcə yazmışdır.

Nəşr və tərcümə
---------------

Kitab ilk dəfə 2000-ci ildə 12 cilddə ərəbcə İranda nəşr olunmuşdur. Ensiklopediya 2002-ci ildə "Daneşnameye Əmirəl-mominin (ə) bər-bayeye Quran və hədis və tarix" adı ilə 12 cild və əlavə 1 cildlik mövzu mündəricatı ilə birlikdə farsca nəşr edilmişdir. Kitabın hər iki mətnə malik 3-cü nüsxəsi "Daneşnameye Əmirəl-mominin (ə)" adı ilə, ərəb və fars dilində olmaqla, 1 cilddə 2007-ci ildə yenidən nəşr edilmişdir. Kitabın müxtəsər variantı Ağabala Mehdiyev tərəfindən azərbaycan dilinə tərcümə edilmiş və 2013-cü ildə Nurlar nəşriyyatında çap olunmuşdur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Şiə kitablarının siyahısı
**Tomas "Tom" Kurtis** (d. 9 yanvar 1873; San-Fransisкo, Birləşmiş Ştatlar - ö. 23 may 1944; Nahant, Birləşmiş Ştatlar) — Birləşmiş Ştatları təmsil edən yüngül atlet. 1896 Afina Olimpiadasında qızıl medal qazanıb.

Həyatı
------

Tomas Kurtis 1873-cü ilin 9 yanvar günündə Birləşmiş Ştatların Kaliforniya ştatının San-Fransisкo şəhərində anadan olub. 1944-cü ilin 23 may tarixində isə Massaçusets ştatının Nahant şəhərində ömrünün 71-ci yaşında vəfat edib.

### Afina Olimpiadası

Tomas Kurtis 1896-cı ildə Yunanıstanın Afina şəhərində I Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. 110 metr məsafəyə sədli qaçış yarışlarında mübarizə aparan Kurtis təsnifat mərhələsində 18.0 saniyə nəticə ilə 1-ci yeri tutdu və finala vəsiqə qazandı. Finalda isə 17.6 saniyə nəticəyə imza atan Tomas Kurtis I Yay Olimpiya Oyunlarının qızıl medalını qazandı.

Tomas Kurtis Afina Olimpiadasında həmdə 100 metr məsafəyə qaçış yarışlarında qüvvəsini sınadı. Kurtis təsnifat mərhələsində 12.2 saniyə nəticə ilə 1-ci yeri tutdu və finala vəsiqə qazandı. Amma Tomas Kurtis həmin yarışların finalına bir-sıra səbəblərdən qatılmadı.

İstinadlar
----------
**Bredi Ellison** (27 oktyabr 1988, Qlendeyl, Arizona, Amerika Birləşmiş Ştatları) — Amerika Birləşmiş Ştatlarını təmsil edən oxatan. Bredi Ellison 2012-ci ildə London Olimpiadasında bir gümüş, 2016-cı ildə Rio-de-Janeyro Olimpiadasında isə bir gümüş və bir bürünc medal qazanıb. Bredi Ellison həmçinin 2013-cü ildə Dünya çempionu olub.

Karyerası
---------

Bredi Ellison karyerasında birinci ciddi uğurunu 2007-ci ildə Pan Amerikan Oyunlarında qazandı. O, Braziliyada keçirilən yarışlarda qızıl medal qazandı. Bredi Ellison karyerasında birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına isə 2008-ci ildə qatıldı. Fərdi yarışlarda o, 1/16 final mərhələsində Kanada idmançısa məğlub olaraq mübarizəni medalsız başa vurdu. Bredi Ellison birinci ciddi zəfərini isə 2011-ci ildə Dünya Çempionatında qazandı. İtaliyanın Turin şəhərində baş tutan yarışlarda Bredi Ellison bürünc medal qazandı. Növbəti, 2012-ci il isə Bredi Ellison daha uğurlu oldu. Londonda keçirilən XXX Yay Olimpiya Oyunlarında o, komanda yarışlarında gümüş medala sahib çıxdı. Olimpiya Oyunlarından sonra, 2013-cü ildə Bredi Ellison Antalya şəhərində Dünya çempionu oldu. Bredi Ellison özünün üçüncü Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında o, fərdi yarışlarda bürünc medal qazandı. Komanda yarışlarında isə Bredi Ellison komanda yoldaşları Zaç Qarrett və Cek Kaminski ilə birgə gümüş medal qazandı.

Mənbələr
--------

### İstinadlar