recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Kor olan ABŞ müğənnisi Rey Çarlz
İflic şəxsi belində daşıyan kor adam
Korlar üçün nəzərdə tutulmuş qol saatı
**Korluq** — fiziki və ya psixoloji səbəblərdən ötəri görmə qabiliyyətindən maneəli olma vəziyyətinə verilən ad.

Rəsmi adı
---------

Kor , bütün düzeltmelerle birlikdə adi görmə gücünün 1/ 10 ' ine yəni 20 /200-lik görmə itiliyini və ya daha azına sahib olan, ya da görmə sahəsi iyirmi dərəcəlik bucağı aşmayan kəslərə deyilir.

Xəstəliklər
-----------

* katarakt
* qlaukoma
* Yaşlılıqdan ötəri ibarət olan makula degenerasiyası
* Trahom
* buynuz qişa bulanıqlığı
* Şəkər xəstəliyi ( Diabetik göz xəstəlikləri )
* Rəng korluğu

Qəzalar
-------

Həddindən artıq şiddətli bəzi qəzalarda beynin içindəki onurğa iliyi pərdələri iltihablanar. Beynin görmə ilə əlaqədar qisimi də onurğa iliyi zarlarına çox yaxın bir yerdə olduğu üçün çox şiddətli bir qəza sonrası onurğaya , daha sonra da görmə ilə əlaqədar hissəyə zərər verə bilər. Bu da insanda əvvəl görmə pozuqluğuna , daha sonra qalıcı korluğa səbəb ola bilər. Müalicəsi çox riskli bir üsulla edildiyi üçün belə bir müalicə hələ Türkiyədə uygulanamamaktadır. Bu yüde hər kəsin çox həssas olması lazımdır.
Görmədə azalma şəklində əlamətlə özünü müəyyən edər. Bu kimi vəziyyətlərdə optik sinir və görmə yollari ziyanına gətirib çıxaran faktor faktorların müəyyən edilməsi və onlara istiqamətli tibbi və ya cərrahi müalicə tətbiq olunması əsasdır. Gerektiginde beyin cərrahiyyəsi və nevrologiya hissələriylə əməkdaşlıq edilməlidir. Məsələn ; louis

İrsi səbəblər
-------------

Ailədən gələn (əsasən ata və ya ana ) bir xəstəlik daşıyırsa (Nümunə: Çiçək xəstəliyi) bu da uşağa daşındığı zaman doğuşdan və ya sonradan gələn bir xəstəlikdən ötəri uşaqda da korluq ortaya çıxa bilər.

Köməkçi vasitələr
-----------------

Braille kodu ilə yazılmış bir yazı
* Braille kodu ilə yazılmış bir yazı
* Ağ çəlik
* Braille əlifbası
* kompyuterlər
* danışan alətlər ( termometr , saat , tərəzi , kalkulyator )

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

*
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Dram (dəqiqləşdirmə).
**Mənzum dram** — nəzmlə (şeirlə) yazılmış dram əsəri.

Dramatik növün faciə və komediya kimi janrları hələ antik yunan ədəbiyyatında (Esxilin faciələri, Aristofanın komediyaları) mövcud olsa da, dram janrı orta əsrlərdən sonrakı dövrün məhsuludur. Dünya ədəbiyyatında mənzum dramın ilk nümunələrini U.Şekspir (XVI əsr), Azərbaycan ədədbiyyatında isə H.Cavid yaradıb.

Mənzum dramın özünəməxsus səhnə həlli var. Əgər nəsrlə yazılmış dram əsərində sözlərin tam surətdə hərəkət və əməllə dolması şərtdirsə, mənzum dramda aktyor həm də şeiriyyətin gözəlliyini tamaşaçıya çatdırmağı bacarmalıdır. Poeziya sözün musiqi həddinə çatdırılması deməkdir. Burada sözün fəlsəfi tutumu aktyorun ifasında aydın verilməlidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əliyeva-Kəngərli G.Tarixi həqiqət və poetik vüsət. /525-ci qəzet.- 2014.- 20 sentyabr.- S.18;23". 2021-03-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-11-02.

Həmçinin bax
------------

* Faciə
* Komediya
* Dram

| ⛭Ədəbi janrlar |
| --- |
| Nəsr | Oçerk • Povest • Esse • Xatirə • Felyeton • Pyes • Təmsil • Hekayə (Novella • Mənzum hekayə) • Roman (Dilogiya • Trilogiya • Epopeya) • Səyahətnamə |
| Nəzm | Poema • Dastan • Məsnəvi • Qəzəl • Qəsidə • Qitə • Rübai • Mürəbbe • Tuyuq • Bayatı • Gəraylı • Qoşma (Təcnis • Dodaqdəyməz • Qıfılbənd) • Müxəmməs (Təxmis) • Müsəddəs • Müsəbbe • Müsəmmən • Müəşşər • Müstəzad • Tərkibbənd • Tərcibənd |
| Dram | Faciə • Dram • Komediya |
**Ken Carson** (11 aprel 2000, Atlanta) — amerikalı repçi, müğənni-mahnı yazarı və musiqi prodüseri. O, 2022-ci ildə buraxdığı, ilk dəfə Billboard 200-ə daxil olan ikinci albomu "X" sayəsində məşhurlaşıb. Repçinin 2023-cü ildə yayımladığı üçüncü albomu "A Great Chaos" həmin hit-paradda 11-ci pilləyə yüksəlib. Ken Carson 2019-cu ildə repçi Playboi Carti tərəfindən təsis edilmiş, Interscope Records-un bir hissəsi olan Opium səsyazma leyblı ilə müqavilə bağlayıb.

Ken Carson 2020-ci ildə "Teen X" adlı mini albom və 2021-ci ildə "Project X" adlı ilk studiya albomunu çıxarıb. Debüt albomdan olan treklər "Rock N Roll" və "Run + Ran" TikTok sosial şəbəkəsində böyük populyarlıq əldə etmişdir. Repçinin Corciyadan olan həmyerlisi, Opium şirkətinin digər üzvü Destroy Lonely ilə yaxın əlaqəsi var, onlar tez-tez əməkdaşlıq edirlər.

Diskoqrafiya
------------

**Studiya albomları**

* *Project X* (2021)
* *X* (2022)
* *A Great Chaos* (2023)

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2  .
3. ↑  *billboardcharts.* "Debuts on this week's #Billboard200..." (Tweet). October 23, 2023. İstifadə tarixi: October 24, 2023.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | X |
| Foto, video və audio | Instagram · SoundCloud · TikTok |
| Tematik saytlar | Discogs · MusicBrainz |
**Silinməyən izlər...** — görkəmli kinorejissor, Azərbaycanın xalq artisti Tofiq Tağızadənin həyat və yaradıcılığından bəhs edən çoxseriyalı sənədli televiziya filmi.

Məzmun
------

Sənədli serial kinomuzda və teatrda silinməyən izlər qoyan sənətkarlardan bəhs edir.

Seriyalar
---------

Silinməyən izlər... Ələsgər Ələkbərov
Silinməyən izlər... Tofiq Tağızadə
Silinməyən izlər... Yusif Vəliyev

Film haqqında
-------------

"Görüş", "Uzaq sahillərdə", "Əsl dost", "Əmək və qızılgül", "Matteo Falkone", "Arşın mal alan", "Arşın mal alan", "Mən ki gözəl deyildim", "Yeddi oğul istərəm...", "Dədə Qorqud", "Bağ mövsümü", "O dünyadan salam", "Bəxt üzüyü", "Anlamaq istəyirəm", "Qaladan tapılan mücrü", "Qızıl qaz", "Ac həriflər", "Babamızın babasının babası" filmlərindəki kadrlardan istifadə edilmişdir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Müəllif:** Sevda Ağazadə
**Rejissor:** Elvin Vəlimətov
**Operatorlar:** Rüfət Sarabi, Əliağa Rzayev
**Montaj:** Araz Əjdərov, Rəşad Rəhimov
**Qrafika:** Təkin Əfəndiyev
**Videomateriallar:** Fuad Əhmədov
**Rejissor assistenti:** Cavid Babayev
**İnzibatçı:** Etibar Almazov
**Redaktor:** Səyavuş Məmmədov
### Filmdə iştirak edənlər

İranə Tağızadə (əməkdar incəsənət xadimi)
Oqtay Mirqasımov (xalq artisti)
Elçin (xalq yazıçısı)
Mayis Ağabəyov (xalq rəssamı)
Xuraman Qasımova (xalq artisti)
Arman Tağızadə (Tofiq Tağızadənin nəvəsi)

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi. Dövlət Film Fondu. Kino-Bülleten. IV buraxılış. Bakı: Apostroff, 2011.

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
**NGC 1053**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Persey bürcü istiqamətində yerləşir. **S0** tipli  qalaktikadır.  Levis Svift tərəfindən 1886-cı ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Proje Veritabanı". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 1053: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 1029 |
NGC 1030 |
NGC 1031 |
NGC 1032 |
NGC 1033 |
NGC 1034 |
NGC 1035 |
NGC 1036 |
NGC 1037 |
NGC 1038 |
NGC 1039 |
NGC 1040 |
NGC 1041 |
NGC 1042 |
NGC 1043 |
NGC 1044 |
NGC 1045 |
NGC 1046 |
NGC 1047 |
NGC 1048 |
NGC 1049 |
NGC 1050 |
NGC 1051 |
NGC 1052 |
**NGC 1053** |
NGC 1054 |
NGC 1055 |
NGC 1056 |
NGC 1057 |
NGC 1058 |
NGC 1059 |
NGC 1060 |
NGC 1061 |
NGC 1062 |
NGC 1063 |
NGC 1064 |
NGC 1065 |
NGC 1066 |
NGC 1067 |
NGC 1068 |
NGC 1069 |
NGC 1070 |
NGC 1071 |
NGC 1072 |
NGC 1073 |
NGC 1074 |
NGC 1075 |
NGC 1076 |
NGC 1077 |
NGC 1078



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Aleksey Alekseyeviç Birilyov** (*rus.* Алексей Алексеевич Бирилёв; 16 (28) mart 1844 və ya 16 mart 1844, Tver – 6 (19) fevral 1915 və ya 6 fevral 1915, Petroqrad) – Rusiya İmperator Donanmasının admiralı. Rus-yapon müharibəsində Sakit Okean Donanmasının baş komandanı olmuşdur.

Həyatı
------

Aleksey Birilyov 1859-cu ildə Rusiya İmperator Donanmasına qatılmış və iki dəfə dünya səyahətinə çıxmışdır. 1880–1884-cü illərdə bir neçə gəminin komandanı olmuşdur. 1894–1901-ci illərdə ildə Baltika Donanmasının, daha sonra isə Aralıq Dənizi Eskadrasının artilleriya təlim heyətinin komandanı təyin olunmuşdur. 1904-cü ilin fevralında Kronştadt hərbi bazasının heyət başçısı, Kronştadtın hərbi qubernatoru, Baltika Donanmasının heyət başçısı və Baltika dənizi regionunun müdafiə donanmasının direktoru seçilmişdir.

### Rus-yapon müharibəsi

Birilyov 1905-ci ildə admiral rütbəsinə yüksəlmiş və həmin ilin mayında Vladivostoka göndərilərək Sakit Okean Donanmasının rəsmi komandanı olmuşdur. Burada İkinci Sakit Okean Eskadrasının komandanlığını almaq vəzifəsi də ona tapşırılmışdır. Birilyov qatarla Vladivostoka səyahət edərkən Tsuşima döyüşündəki məğlubiyyətdən xəbər tutmuş və dərhal çara teleqraf göndərərək paytaxta qaytarılmasını tələb etmişdir. Çar onun bu tələbini Vladivostokda Birinci və İkinci Sakit Okean Eskadralarına 2 ay komandanlıq etdikdən sonra qəbul etmişdir.

Birilyov Sankt-Peterburqa qayıtdıqdan sonra 1905-ci ilin iyununda Fyodor Avelanı əvəz edərək donanma naziri olmuşdur. 1907-ci ilin yanvarına qədər bu vəzifədə qalmışdır. O, donanmanı yenidən inşa etməyə çalışsa da, çox uğur qazana bilməmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1075322855 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
2. 1 2 3  Kowner. səh. 72
3. ↑  Kowner. səh. 73

Ədəbiyyat
---------

* *Kowner, Rotem.* Historical Dictionary of the Russo–Japanese War (ingiliscə). The Scarecrow Press. 2006. 72–73. ISBN 978-0-8108-4927-3. İstifadə tarixi: 30 aprel 2023.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Prabook |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave |
| Normativ yoxlama | GND: 1075322855 · VIAF: 317277790 · WorldCat VIAF: 317277790 |
**Povorotnı burnu** — Rusiya, Primorsk diyarı, Böyük Pyotr körfəzi sahilində yerləşən burun. Bu hissədən Primorsk vilayətinin şərq sahili boyunca soyuq Primorsk cərəyanı keçir.

Povorotnı burnu Keyp Kod yarımadasına bənzəyir. Bircəı onlar arsında fərq suyunun temperaturunun fərqli olmasıdır. Burunda № 110 artilleriya batareyası yerləşir.

1941-ci ilin iyulunda yengəc ovlayan "Tunqus" gəmisi sovet sualtı minasına toxunur və nəticədə 22 nəfər ekipaj üzvü həlak olur.

14 iyun 1973-cü ildə burun yaxınlığında K-56 atom sualtı qayığı ilə "Akademik Berq" gəmisi toqquşmuşdur. Nəticədə 27 nəfər həlak olmuşdur..

Burada ilboyu fəaliyyət göstərən mayak vardır. Mayaka xidmət edən personal mayak yaxınlığındakı qəsəbədə yaşayır. Qəsəbə Naxodkinski rayonu ərazisinə daxildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Потери советского флота в бассейне Тихого океана в 1941-1945 гг". Библиотека ВМФ. 2018-08-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-19.
2. ↑  "35 лет трагедии в заливе Петра Великого, 2008 год". ВостокМедиа. 2008-06-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-19.
**Rokavey yarımadası** (*ing.* RockawayM) — Nyu-York ştatı, Kuins borosu, Linq-aylend adasının cənubunda yerləşən yarımada.

Coğrafiyası
-----------

Eni 1 km olan bir dilə bənzəyir. Şimaldan Cameyka buxtası, qərbdən Rokavey körfəzi, cənubdan Atlantik okeanı ilə əhatələnir. Sərqdən isə Nasso dairəsi ilə sərhədə malikdir.

Çöküntü suxurlardan təşkil olunmuşdur. Keçmişdə Sədd adalar olmuşdur. yarımada 22 000 il əvvəl peyda olmuşdur. Alçaq relyefə malik olması onun daşqına məruz qalmasını labüt edir.

2010-cu illərin portalarında yarımadada 130 000 nəfər insan yaşayırdı

Etimalogiyası
-------------

Yarımadanın adı haqqında dəqiq məlumat yoxdur. Bir çox versiyalara görə «Rekuveki» (*Reckouwacky*) Delavarların dilində «bizium yerlərin adamı» və ya «Yerin dili» mənasını verir.

Görməli yerləri
---------------

Fort Tilden
Rokavey yarımadası Qeytuey Milli rekreasiya zonasaına daxildir. Zona Nyu-Cersi ştatının şimalını və Straten-Aylend, Bruklin kimi rayonları da əhatə edir.

Yarımadanın mərkəzində Yakob Riis Parkı yerləşir. Parkla sərhəddə Fort Tilden adlı sahil artilleriya istinadgahı vardır. Fort 1984-cü ildə ABŞ Milli Tarix Reysterinə daxil edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "South Queens" (PDF) (ingilis). nyc.gov. 2016-10-01 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2016-10-22.
2. ↑  *Keith Williams.* "Exploring Far Rockaway, a seaside neighborhood with shifting boundaries" (ingilis). Curbed NY. 2016-09-02. 2016-10-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-22.
3. ↑  "Fort Tilden Historic District" (ingilis). nps.gov. 2016-12-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-22.
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Yusif xan.

**Yusif xan Laçın xan oğlu Gürcü** (Gürcüstan – 1824, Ərak) — gürcü əsilli hərbi xadim, Qaradağ valisi. Eyni zamanda general rütbbəsi ilə Naxçıvanda əsgəri qüvvələrin komandanı (sərtib) olmuşdur (1824). Ərak şəhərinin qurucusudur.

Həyatı
------

Kəngərli sənədləri kitabındakı 13 saylı reskriptdə İran şahzadəsi Abbas mirzə Qovanlı-Qacar "Naxçıvan mülkədarlarının Naxçıvandan kənarda olan başqa torpaq və mülkləridə zəbt etmək istədiklərini" Yusif xana bildirir və bu məsələnin ayırd olunmasından ötrü Təbriz hökumətinin ona göstəriş hazırladığını nəzərə çatdırırdı.

Yusif xan Gürcü bahaduran dəstəsinin yaranmasında iştirak etmişdi. 1810-cu ildə sərhəng rütbəsi almışdır.

Əminə Pakrəvan yazır: "Həmədan alayının Tüfəngçi birimlərinin komutanlığı Həmədanlı Qaragözlülərə tapşırıldı. Məhəmməd xan Əmirnizamla Yusif xan Gürciyə də topxananın komutanlığı verildi".

Yusif xan Gürcü Abbas mirzənin Xorasan səfərində iştirak etmişdi. Əminə Pakrəvan daha sonra yazır: "Ancaq Kirmanda hökumət edən Xosrov mirzəyə daha çətin görəv verilmişdi. Xosrov mirzə, Yusif xan Topçu ilə bir yerdə Azərbaycan ordusunun böyük bir hissəsini topları ilə bir yerdə Kirman və Xorasan arasında yerləşən qumsal çöllükdən keçirib Xorasana sövq etməli idilər".

Yusif xan Əmir Topxanə kimi Qacarlar ordusunun artilleriyasına başçılıq edirdi.

Yusif xanın Qulamhüseyn xan adlı oğlu vardı.

Həmçinin bax
------------

* Qaradağ vilayəti
* Naxçıvan

İstinadlar
----------

1. ↑  "اراک". roosta.ir. 2012-07-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 iyul 2012..  (fars.)
**Əli Sami Bəy** (sonradan "Yen" adını aldı, 20 may 1886, Konstantinopol – 29 iyul 1951, İstanbul) — Alban əsilli türk futbolçu, məşqçi və idman meneceri. Yazıçı Şəmsəddin Saminin ikinci oğludur. "Qalatasaray FK"-nın qurucularındandır.

Həyatı
------

Əli Sami Bəy 20 may 1886-cı ildə İstanbulun Şamlı səmtində anadan olub. Atası məşhur ədəbiyyatçı Şəmsəddin Sami idi. Qalatasaray Litseyində oxuyub və futbol oynayıb. 1905-ci ildə Qalatasaray Litseyi onunla birgə oxuyan yoldaşları ilə birlikdə Qalatasaray idman klubunu yaratmaq qərarına gəlib və klubun bir nömrəli qurucu üzvü olub.

Əli Sami Yen ayrıca Türk futbolunun qabaqda gələn təşkilatçılarından da biri oldu. Yen, 1923-cü ildə qurulan Türkiyə İdman Cəmiyyətləri İttifaqının qurucuları arasında iştirak etdi və başçılığını etdi. 1924 Paris Olimpiadasına qatılan Türk karvanının başçılığını etdi. 1926–1931 illəri arasında Türkiyə Milli Olimpiya Komitəsinin başçısı vəzifəsini icra etdi. Qalatasarayda 1905–1918 arasında 13 il, 1925-də 1 il olmaq üzrə iki dövrdə 14 il başçı olaraq xidmət etdi. Əli Sami Yenin sarı qırmızılı kluba əhəmiyyətli bir qatqısı da Qalatasaray Muzeyinin qurulması oldu.

1905-ci ildə idarə etdiyi Moda-Kadıköy qarşılaşması səbəbiylə, Əli Sami Yenin ilk Türk hakim ola biləcəyi də müxtəlif qaynaqlarda yazılıdır. Mili Komanda Rumıniya ilə etdiyi ilk matçda, məşqçi olaraq komandanın başında o vardı. Bu vəzifəni də bir müddət icra etmiş, yəni Türk Milli Komandasının ilk texniki direktoru olmuşdur. Qalatasaray İdman Klubunun qurucusu Əli Sami Yenin adı, komandanın futbol oynadığı stadiona verilmişdir. Əli Sami Yen 1951-ci ildə vəfat etdi və Feriköy qəbirstanlığında torpağa tapşırıldı.

Əli Sami Yenin açdığı yoldan xeyli çox idmançı, texniki adam və idarəçi yetişdi. Atletizm, basketbol, volleybol kimi idman növlərinin də Türkiyədə inkişafında əhəmiyyətli rollar oynadılar.

Xarici keçidlər
---------------

* galatasaray.org — Ali Sami Yen

İstinadlar
----------



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbolçu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Oşel** —

Tarixi
------

Tatarıstanın Tetüş rayonuna aid olan bu qədim yaşayış məntəqəsinin adı rus dilinə adaptasiya nəticəsində taninmaz dərəcədə dəyişmişdir. Belə dəyişmələr Aş çayının adında (indi Oş) və bu çayın üzərindəki Aş adlı üç kəndin adında (İndi Oşa) və Əşnək (indi Oşnyak) Kama çayının sağ qolu və Əştərə (Ştir) Tatarıstanın Arski rayonunda kənd adlarında özünü göstərir. Deməli, qədim tayfa adı olan Aş, sonradan rus sayağı dəyişmə nəticəsində Oş şəklinə çevrilmişdir. Çox şübhəsiz, Aş (As) tayfa adı və ya həmin tayfaya məxsus ölkə adını bildirən bu söz Aşlı (Oşel) ərazisində yaşayan Bulqar qəbiləsinin adı ilə bağlıdır. Tərkibində aş komponentli adlara Tatarıstanın hüdudlarından kənarda da rast gəlinir. Başqırdıstanın Belokatay rayonunda Aşit və Aşinski adında iki başqırd kəndi vardır. Mari Muxtar vilayətində Aşinski qəsəbəsi və Malaya Oşla çayı, eləcə də, Mokşa çayının qolu Oşla, Çını çayının (Oka höfzəsində) qollarından biri Aşlı çayı adları, Çelyabinsk vilayətində Aşinski şəhəri, Zabaykalyedə Onon çayının sol qolu Aşinqa, Xocənd vilayətində Aşit qəsəbəsi, Başqırdıstanda 1781-ci ilə qədər adı Aşkadar olan (indi Sterli Tamaq) şəhər adları Aş (As)larla əlaqədardır.

Eşnek adında İrəvan-Talin qəzasında nahiyyə olması sənədlərdə rast gəlinir. Ehtimal etmək olar ki, Krımda Eşkene (indi Serovo), Aştaraq (Ermənistanda) adlarının da tərkibində Aş (As) hissəsi iştirak etmişdir.

Türk toponimlərinin böyük bir qismi ruscaya uyğunlaşdırılmışdır ki, bu da yer adlarının mənşəyi və tarixi etimoloji şərhini, işlənməsini, həmçinin linqvistik araşdırmanın aparılması işini çətinləşdirir. Çünki rus dilinə uyğunlaşdırılıb dəyişən türk yer adları öz əslindən uzaqlaşaraq get-gedə şəkil və məzmun cəhətdən tanınmaz hala düşmüşdür.

Mənbə
-----

* Minaxanım Təkləli. Türk kitabı. Unudulan tarix. Dəyişdirilən adlar, Bakı, Nurlar, 2009, səh.37–38
* Гарипова Ф.Г. Топографическое название Среднего Поволжья — Советская тюркология , 1992, № 5–6, с.35; Малов С. Е. Памятники древнетюркской письменности, М-Л . 1951. с. 364
* M. Fahrettin Kırzıoğlu. Osmanlilarin Kafkas ellerinin fethi (1451–1590), Ankara, 1998, s.348

|  |  |
| --- | --- |
| Rusiya bayrağı | *Rusiya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Məzmun
------

Kinolent Azərbaycanın xalq yazıçısı, görkəmli dramaturq, respublikanın əməkdar incəsənət xadimi, Azərbaycan Dövlət Mükafatı laureatı İlyas Əfəndiyevin həyat və yaradıcılığına, ictimai fəaliyyətinə ithaf olumuşdur.

Filmdə dramaturqun tamaşalarından parçalar verilmişdir. Professor Yaşar Qarayev, teatr xadimlərindən Həsənağa Turabov, Mərahim Fərzəlibəyov, Amaliya Pənahova, Əliabbas Qədirov görkəmli yazıçı və dramaturq haqqında xatirələrini söyləyirlər.

Filmdə teatr sənətimizdə özünəməxsus yer tutan, dünənimizlə bu günümüz arasında körpü yaradan əsərlər haqqında söhbət açılır. Müəllif-rejissor, müəllif-aktyor münasibətlərindəki səmimilik, tələbkarlıq obrazlı dillə, xatirələr vasitəsilə işıqlandırılır.

Film haqqında
-------------

Film "Azərkinovideo" İB-nin sifarişi ilə çəkilmişdir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Mailə Muradxanlı, Cəmil Fərəcov
**Rejissor:** Cəmil Fərəcov
**Operator:** Nizami Abbas
**Səs operatoru:** Əsəd Əsədov
**Redaktor:** Svetlana İsmayılova
**İcraçı prodüser :** Xanlar Cəfərov

Sponsor
-------

"Azərkinovideo" İB

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 354.

Xarici keçidlər
---------------

* Sən həmişə bizimləsən
Azərbaycanda tonqal qalamaq adətiAzərbaycanda tonqal qalamaq adəti
**Tonqal qalamaq** — Novruz bayramının adət ənənələrindən biri.

Haqqında
--------

Çərşənbələrdə (və Novruz axşamında) tonqal qalanması, göyə yanar fişənglər, tarixən üskü — lopa atılması, bayram süfrəsi düzəldilməsi Azərbaycanda qədim el adətidir. Tonqal qalamaq, oddan atdanmaq, başı üzərinde lopa-üskü fırlayıb göyə atmaq əski mifik dünyagörüşlə bağlı məsələdir. İşığın, günəşin gücünə inanan qədim insan odun-alovun köməyi ilə yad-yabançi ruhları, soyuq, qaranlıq, xəstəlik gətirən, yaşayışa sıxıntı verən pis — şər qüvvələri qovub uzaqlaşdırmağın mümkünlüyünə inanırdı. Burada bütün məqamlarda od — Günəşin rəmzi kimi düşünülürdü.

Çillədən-qışdan çıxmaq üçün tonqal, od yandırılması əslində dolayısı ilə həm də Günəşin-yazın çağrılması mərasimidir. Bu aktın icrası zamanı tonqalın üstündən atılarkən:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Ağırlığım, uğurluğum odlara, Yazda mənlə hoppanmayan yadlara. | "|

söylənməsi də əski təsəvvürlə, çillədən, qışın ağrı-acısından qurtulmaq üçün oda — mikrogünəşə bir xilaskar kimi yanaşılması qənaəti ilə bağlıdır.

Əsasən də yetkinlik yaşına çatan gənc qızlar kənardan onun dediklərini eşitməsinlər deyə ürəyində bu nəğməni oxuyarlar.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Ağrım-uğrum tökülsün, Oda düşüb kül olsun, Yansın Alov saçılsın, Mənim bəxtim açılsın. | "|

Od yaşamaq, yaşatmaq rəmzidir.

Tarixi qaynaqlarda Novruz
-------------------------

Yazılı mənbələrə istinadən demək olar ki, Novruz bayramı eradan əvvəl 505-ci ildə yaranmışdır. Dünyəvi şair Nizamülmülkün "Siyasətnamə"sin də, Ömər Xəyyamın "Novruznamə"sin də və digər şair və yazıçılarımızın əsərlərində Novruz bayramı xalqımızın ən geniş şəkildə qeyd etdiyi bayramlardan biri kimi vurğulanmışdır. Nizami Gəncəvinin "İskəndərnamə" poemasında Nüşabənin İsgəndəri məhz Novruz bayramında qonaq çağırması və tonqal ətrafında ona müxtəlif cür Novruz adət-ənənəsini özündə əks etdirən nemətləri təqdim etməsi bu bayrama xüsusi önəm verildiyini göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Novruz bayramı ensiklopediyası, Bakı, 2008 , "Şərq Qərb", 208 səh.
2. ↑  İ. ƏLİYEV Səs.- 2011.- 2 mart.- S. 10.
3. ↑  "Milli adət və ənənə — Novruz bayramı". 2020-08-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-17.

Həmçinin bax
------------

* Novruz bayramı
* Çərşənbə (mifologiya)

Xarici keçidlər
---------------

* Milli adət və ənənə — Novruz bayramı

| ⛭Azərbaycanda Novruz bayramı |
| --- |
| Xronologiya | 
* Səddə bayramı
* Boz ayın girməsi
* Çərşənbə
	+ Su çərşənbəsi
	+ Od çərşənbəsi
	+ Yel çərşənbəsi
	+ Torpaq çərşənbəsi
* Aləmin yatdığı vaxt

 |
| Personajlar | 
* Kosa və keçəl
* Bahar qızı
* Qarı Nənə
* Təkə

 |
| Süfrə | 
* Səməni
* Şəkərbura
* Qoğal
* Paxlava
* Bayram yumurtası

 |
| Adətlər | 
* Yumurta döyüşdürmə
* Papaqatdı
* Fişəng və səma fənərləri
* Tonqal qalamaq
* Qulaq falı
* "Bahar gözəli" müsabiqəsi

 |
| Poeziya | 
* Novruz bayatıları
* Novruz tapmacaları
* Vəsfi-hal

 |
**Tofiq Nəzir oğlu Əsgərov**- 1935-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur.

Həyatı
------

Tofiq Nəzir oğlu Əsgərov 1935-ci ildə bakı şəhərinin Binə kəndində anadan olub. 1941-ci ildə Böyük Vətən müharibəsi başlananda, ailəsi ilə birlikdə QazaxıstanınSemipalatinsk vilayətinin Iasmin rayonuna sürgün olunmuşdur. 1952-ci ildə Tofiq Əsgərov Tükmənistan Dövlət Tibb İnstitutuna daxil olur. 1958-ci ildə institutu bitirdikdən sonra, təyinat ilə Krasnovdsk şəhər xəstəxanasında həkim -cərrah kimi fəaliyyətə başlayır və həmin xəstəxananın baş həkimi vəzifəsində çalışır.

Fəaliyyəti
----------

Bakıya qayıtdıqdan sonra 1965-ci ildə o, biliyini daha da artırmaq üçün Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetinin klinik ordinaturasına daxil olmuşdur. 1967-ci ildə ordinaturanı bitirərək Azərbaycan respublikası xəstəxanasında cərrah-uroloq kimi işləməyə başlayır. Həmin ilin noyabr ayında Sankt-Peterburq şəhərində həkimlərin təkmilləçdirilməsi institutunun uroloji aspiranturasına daxil olmuşdur. Tofiq Əsgərov 1971-ci ildə dissertasiya müdafiə edərək tibb elmləri namizədi alimlik dərəcəsi adını alır. Dissertasi müdafiəsindən sonra Azərbaycan respublikası Uroloji xəstəxanasında akademik M.D.Cavadzadənin rəhbərliyi altında cərrah-uroloq vəzifəsində çalışmağa başlamışdır. 15O-dən çox elmi əsərləri vardır.

Həmçinin bax
------------

Mirməmməd Cavadzadə

İstinadlar
----------

1. ↑  T.Səlimov-Şağani,Binə 2001
Tundra
**Tundra** — Yerin təbii zonası. Tundra Yer kürəsinin tayqadan şimalda olan hissəində yerləşir. Xarakterinə görə tundra bataqlıq, torflu və daşlıqlı olur.

Tundranın aşağı sərhəddi arktikanın başlanğıcı hesab edilir.

Ayan bala
---------

Tundra Şimali Amerikanın şimal hissəsinin, Kanada arxepelaqını, Qrenlandiyanın buz örtməyən yerlərini və Avrasiyanın şimal zolağını tutur.

İqlimi
------

Tundra bitkinin həyatı üçün şərait olduqca sərtdir. Yay qısa və soyuqdur. Ən isti ayın orta temperaturu 10 – 12 C-dən yuxarı qalxmır. İllik yağıntının miqdarı 200 – 300mm-dir. Qış uzun keçir və bərk küləklər əsir. İfrat rütubətlənmə zonasıdır. Bataqlıqlar geniş yayılmışdır.

Torpaq
------

Antarktidada fraqmentar şəklində buzdan azad olmuş sahələrdə (Banqera, Viktoriya, Teylor-Rossa, Eymeri, Vestfoll və s.), Şimal Buzlu okeanın adalarında və materikin arktik və subartik iqlim qurşaqları daxilində meşəsiz landşaftda formalaşmışdır. Yer kürəsini quru hissəsinin 4%-in tutur.

### Yayıldığı ərazilər

Tundra torpaqları — Avrasiya ərazisində enli qurşaq şəklində Şimal Buzlu Okeanın dənizlərinin cənub sahillərini əhatə edir. Geniş şəkildə bu torpaqlar alyaskada, Şimali Amerikanın qütb dairəsi arxası ərazilərində, İslandiyada, Qrelandiya adasının cənub kənarlarında yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  İ. Ə. Quliyev. Ümumi torpaqşünaslıq və torpaq coğrafiyası. Bakı 2014. 235 s.

Həmçinin bax
------------

* Arktika

| ⛭Təbii zonalar |
| --- |
| Materik | Arktik səhralar | Antarktik səhralar | Tundra | Meşə-tundra | Tayqa | Yarımtayqa | Qarışıq meşələr | yarpaqlı ağac meşələri: Enliyarpaq meşələr və Xırdayarpaq meşələr | Çöl-səhra | Çöl | Yarımsəhra | Səhra | Savanna | Subtropik meşələr | Dəyşkən rütubətli meşələr | Rütubətli tropik meşələr — Cəngəlliklər | Quru tropik meşələr - Kaatinqa | Rütubətli ekvatorial meşələr: Selva və Gileya | Alp zolağı | Subalp zolağı | Aralıq dənizi zonası | Yüksəklik qurşaqları sahəsi | Sahilboyu və bataqlaşmış: |
| Coğrafiya |

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Giant Bomb |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Laruss ensiklopediyası · Laruss ensiklopediyası · Britannica (11-ci) · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 4061205-3 · LCCN: sh85138590 · Microsoft: 125069764 · NDL: 00573523 · NKC: ph126789 |
**Təxəllüsü Mixaylo** — "Salnamə" sənədli filmlər studiyası tərəfindən istehsal olunan rejissor Tahir Əliyevin eyni adlı filmi.

Məzmun
------

Film Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Mehdi Hüseynzadənin həyatı ilə bağlı faktlardan və əvvəllər məlum olmayan hadisələr əsasında qurulmuşdur. Filmdə qəhrəmanın keçdiyi şərəfli döyüş yolu bir daha vərəqlənir.

Film haqqında
-------------

Film Mehdi Hüseynzadənin 90 illiyinə həsr edilib.

Mehdinin 10 nəfərə yaxın partizan yoldaşı lentə alınıb. Mehdinin Sloveniyada partizan hərəkatında iştirak etdiyi vaxt sevdiyi qız Anjelika indi də sağdır. Sloveniyalı bu qızın əsl adı Anjelidir. O, filmdə ilk dəfə Azərbaycan tamaşaçısına təqdim olunur.

Çəkilişlər üç aya yaxın müddətdə davam edib.

2010-cu ildə film Sloveniyada nümayiş etdirilib.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Rejissor:** Tahir Əliyev
**Ssenari müəllifi:** İntiqam Qasımzadə
**Operator:** Elşən Əliyev
**Montaj edən:** Fərid Axundov
**Musiqi tərtibatçısı:** Aqşin Əlizadə
**Bədii rəhbər:** Tofiq Məmmədov

Çəkilişə kömək edənlər
----------------------

Gəray Muradov (səfirlik müşaviri)
Andrey Kampar (Novoqoritsa meriyasının əməkdaşı)

İstinadlar
----------

1. ↑  Yeganə. "Təxəllüsü Mixaylo" növbəti mükafat aldı: ["Salnamə" sənədli filmlər studiyası tərəfindən istehsal olunan rejissor Tahir Əliyevin eyni adlı filmi Sloveniyada nümayiş etdirilib] //Mədəniyyət.- 2010.- 11 iyun.- S. 3.

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
**Children of Bodom** - Finlandiyadan olan melodic death metal qrupu.

Yaranışı və Haqqında
--------------------

 Alexi Laiho və Jaska Raatikainen
1993-ci ildə Aleksi Laiho və Jaska Raatikainen adlı iki dost tərəfindən Espoo, Finlandiyada yaradılıb. Əvvəlcə qrup Inearthed adlanırdı. Daha sonra qrupun adı dəyişilərək Children of Bodom olaraq dəyişdirildi. Bu adın meydana gəlməsinin səbəbi isə, 1960-cı ildə Helsinkiyə 20 km uzaqlıqdakı Bodom gölündə silahlı bir manyak tərəfindən, təcavüzə məruz qalan dörd Fin gəncinin qətlinnən gəlirdi. Onların ilk debüt albomları 1998-ci ildə "Something Wild" işıq üzü gördükdən sonra, qrup Avropada konsertlər də çıxış etməkdən ötrü, dünyaca məşhur Nuclear Blast albom şirkəti ilə müqavilə imzaladılar. Bu imzanın ardından onlar, öz adlarını daşıyan sinql çıxartdılar. Bu sinql həftələrcə boyu reytinqlər də bir nömrə olaraq qaldı, buda onların məşhurlaşmağına şərait yaratdı.

Konsertlər
----------

Daha sonra hər şey daha da sürətlənməyə başladı. 1998-ci ilin Fevralında Hypochrisy, Benediction və Covenant kimi qruplarla çıxdıqları ilk Nuclear Blast qastrolu uğurla həyata keçirildi. Daha sonra onlar özlərinin ikinci albomları olan "Hatebreeder" 1999-cu ildə çıxarıldıqdan sonra, qrup Yaponiya konsertə yollandı. Orada iki möhtəşəm konsert verildi, bilet satışı üzrə tükəmişdi. Daha sonra bu iki konsertin CD-Box-ları çıxardılaraq, satılmağa başladıldı.

2000-ci ilin May ayında onlar yenidən "Hate Me" adlı sinql çıxartdılar. Bu sinqlda, ilk sinqlları olan "Children of Bodom" kimi reytinq siyahısın da zirvəni ələ keçirtdi. Həmən ilin İyul ayında onlar ABŞ-yə səfər edərək, **14.Milwaukee Metal Festival**-ında çıxış etdilər. Daha sonra Oktyabrda isə "Follow the Reaper" albom

Diskoqrafiya
------------

Albomlar
* *Something Wild* (1997)
* *Hatebreeder* (1999)
* *Follow The Reaper* (2000)
* *Hate Crew Deathroll* (2003)
* *Are You Dead Yet?* (2005)
* *Blooddrunk* (2008)
* *Relentless Reckless Forever* (2011)
* *Halo of Blood* (2013)
* *I Worship Chaos* (2015)
* *Hexed* (2019)

EP-lər
* *Trashed, Lost & Strungout* (2004)
* *Hellhounds on My Trail* (2008)
* *Skeleton in the Coffin* (2009)

Sinqllar
* "Downfall" (1998)
* "Hate Me!" (2000)
* "You're Better Off Dead!" (2002)
* "Needled 24/7" (2003)
* "In Your Face" (2005)
* "Blooddrunk" (2008)
* "Smile Pretty for the Devil" (2008)
* "Transference" (2013)
* "Lookin' Out My Backdoor" (2009)
* "Shovel Knockout" (2011)
* "Was It Worth It?" (2011)
* "Roundtrip to Hell and Back" (2011)
* "Morrigan" (2015)
* "I Worship Chaos" (2015)
**NGC 1186**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Persey bürcü istiqamətində yerləşir. **SBbc** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Uilyam Herşel tərəfindən 1786-cı ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Proje Veritabanı". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 1186: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 1162 |
NGC 1163 |
NGC 1164 |
NGC 1165 |
NGC 1166 |
NGC 1167 |
NGC 1168 |
NGC 1169 |
NGC 1170 |
NGC 1171 |
NGC 1172 |
NGC 1173 |
NGC 1174 |
NGC 1175 |
NGC 1176 |
NGC 1177 |
NGC 1178 |
NGC 1179 |
NGC 1180 |
NGC 1181 |
NGC 1182 |
NGC 1183 |
NGC 1184 |
NGC 1185 |
**NGC 1186** |
NGC 1187 |
NGC 1188 |
NGC 1189 |
NGC 1190 |
NGC 1191 |
NGC 1192 |
NGC 1193 |
NGC 1194 |
NGC 1195 |
NGC 1196 |
NGC 1197 |
NGC 1198 |
NGC 1199 |
NGC 1200 |
NGC 1201 |
NGC 1202 |
NGC 1203 |
NGC 1204 |
NGC 1205 |
NGC 1206 |
NGC 1207 |
NGC 1208 |
NGC 1209 |
NGC 1210 |
NGC 1211



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**NGC 1240**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Qoç bürcü istiqamətində yerləşir. **\*2** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Uilyam Herşel tərəfindən 1784-cü ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 1240: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 1216 |
NGC 1217 |
NGC 1218 |
NGC 1219 |
NGC 1220 |
NGC 1221 |
NGC 1222 |
NGC 1223 |
NGC 1224 |
NGC 1225 |
NGC 1226 |
NGC 1227 |
NGC 1228 |
NGC 1229 |
NGC 1230 |
NGC 1231 |
NGC 1232 |
NGC 1233 |
NGC 1234 |
NGC 1235 |
NGC 1236 |
NGC 1237 |
NGC 1238 |
NGC 1239 |
**NGC 1240** |
NGC 1241 |
NGC 1242 |
NGC 1243 |
NGC 1244 |
NGC 1245 |
NGC 1246 |
NGC 1247 |
NGC 1248 |
NGC 1249 |
NGC 1250 |
NGC 1251 |
NGC 1252 |
NGC 1253 |
NGC 1254 |
NGC 1255 |
NGC 1256 |
NGC 1257 |
NGC 1258 |
NGC 1259 |
NGC 1260 |
NGC 1261 |
NGC 1262 |
NGC 1263 |
NGC 1264 |
NGC 1265



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Həsən bəy Müqimi** — XVII əsr Azərbaycan şairi.

Hayatı
------

Həsən bəy Qaraqoyunlu elinin Baharlı oymağındandır. Şəkəroğlu soyundan olan Həsən bəy şair idi. Müqimi təxəllüsü ilə şeir yazırdı. XVII əsrdə yaşamışdı.

Onun haqqında Məhəmmədəli Tərbiyət yazır: "Həsən bəy Şəkəroğlu adı ilə məşhurdur. Ata tərəfindən onun qohumluğu Baharlı tayfası böyüklərindən olan Əlişəkər bəyə və ana tərəfindən isə qohumluğu Cahanşah padşaha çatır. O, şeirşünaslıqda, xətşünaslıqda və musiqi elmində bacarıqlı, əxlaq rəftar cəhətdən tərifə layiq bir şəxs olmuşdur. Bəzi hallarda şeir qoşmuş və Müqimi təxəllüs etmişdir.("Həft iqlim").

Həsən bəy Müqimi Əkbər padşahın zamanında hicri qəməri 997 (1588)-ci ildə Hindistana getmiş və bu zaman Dəkənə bir dövlət işi üçün göndərilmiş, onunla qohumluğu olan Əbdürrəhman xan xanixananın yanında qulluq etmək ona tapşırılmışdır. Müqimi hicri qəməri XI (XVII) əsrin əvvəlində Dəkəndə vəfat etmişdir. ("Nətayicil-əfkar").

Xoşgu "Həsən" sözündə və "Ruzi-Rövşən" əsərinin müəllifi "Müqimi" sözündə Həsən bəyin tərcümeyi- halını vermişlər. "Şəmi-əncümən" əsərinin müəllifi isə hər iki sözdə onun haqqında məlumat vermişdir. O, "Həsən" sözündə deyir: "Müqiminin divanı öz xətqilə təxminən min beytdir". "Şəmi-əncümən" əsərinin müəllifi Məhəmməd Sədr Həsənxanın bu sözlərindən məlum olur ki, o, iki təxəllüsünün bir adama aid olduğunu bilmir və şübhəsiz ki, Müqiminin kiçik divanı "Həsən" təxəllüsü ilədir.

Yaradıcılığı
------------

Müqimi, bir çağrılmamış qonaq, gəlmiş hüzuruna,  

Tənə vurma bu miskinin xəcaləti bəsdir ona!  

  

Vüsalın hisrətilə yolunu gözləyirəm,  

Görən kimi uzaqdan özümü gizləyirəm.  

  

Qasid məni görəndə gizlənib daldalanır,  

Yar dilindən yalanlar söyləmiş, o utanır.  

  

Təklikdə bir dünya zəhr yesən ruhu sarsıtmaz,  

Milçək tək insanla bal yesən, gönülə yatmaz.

Mənbə
-----

* M. Tərbiyət, Danişməndani-Azərbaycan, Bakı, Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı, 1987, səh.388–389.

Həmçinin Bax
------------

* Baharlı oymağı

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şair** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
2A36 Giasint B topu Sankt-Peterburq artilleriya muzeyində
Hərbi texnika muzeyi −27 yanvar 2012-ci il
**2A36 Giasint B** — Sovet (SSRİ) istehsalı olan 152mm-lik yedəklənən topdur. 1968-ci ildən hazırlanmasına başlanmış və 1976-cı ildə Sovet ordusu sıralarına verilmişdir.

2A36 topu iri kalibrli artilleriya silahı olub, düşmənin canlı qüvvəsini, atəş nöqtələrini və hərbi texnikalarının məhv edilməsi üçün istifadə edilir.

Top müxtəlif hava və klimatik şərtlərdə istfadə oluna bilər (−50 °C-dən +50 °C-yə qədər).

Hal-hazırda bir çox ölkələrin, əsasən də keçmiş Sovet ölkələrinin ordularında mövcuddur.

152 millimetrlik 2A36 "Giasint B" yedəklənən topu düşmənin taktiki raket vasitələrini, uzaqvuran artilleriya bölmələrini məhv etmək və susdurmaq, düşmənin canlı qüvvəsini, atəş vasitələrini, marş zamanı döyüş texnikalarını, cəmləşmə rayonlarını, müdafiə məntəqələrini məhv etmək və susdurmaq, düşmənin arxa cəbhəsini və idarəetmə məntəqələrini tələfata uğratmaq üçün təyin edilib.

1968-ci ildən hazırlanmasına başlanılıb, 1976-cı ildə Sovet ordusunun sılahlanmasına qəbul edilib. Maksimal atəş məsafəsi 40. 000m-dir. Top müxtəlif hava və klimatik şərtlərdə istfadə oluna bilər (−50 °C-dən +50 °C-yə qədər). Hazırda bir çox ölkələrin, əsasən də keçmiş Sovet ölkələrinin ordularında mövcuddur. Topun uzunluğu səfər vəziyyətində 12920 mm, döyüş vəziyyətində 12300 mm-dir, lülə boyu hündürlüyü səfər vəziyyətində 2760 mm, yoldan hündürlüyü 475 mm, eni 2340 mm, təkərlərin diametri 1080 mm-dir.

Konstruksiyası
--------------

Top mərmi ilə gilizin ayrılıqda lülə kamerasına aparılması üçün yarımavtomatik çaxmaq və təpmə enerjisinin hidropnevmatik yığıcı sistemləri ilə təhciz olunmuşdur.

Hərəkət hissəsi yaylı birləşmiş və iki oxlu yedəklənəndir.

Döyuş sursatları
----------------

Topdan atəş xüsusi hazırlanmış, ayrılıqda mərmi və giliz doldurucusu ilə aparılır.

Mərmilər məqsədinə və dağıdıcı qabiliyyətinə görə müxtəlif tiplərə bölünür:

1. Qəlpələnən-fuqaslı ОФ-29 mərmisi. Çəkisi 46kq-dır.
2. Reaktiv fəaliyyətli ОФ-59 mərmisi. 33,5 km məsafədəki hədəflərin vurulması üçün.
3. Nüvə sursatlı 3ВБ6 mərmisi (qadağan edilib).
4. Kassetli bölünən mərmilər.
5. Kumulyativ tank əleyhinə və tüstülü mərmilər.

Qabaritləri
-----------

Top böyük ölçülərə malikdir: uzunluğu 12920mm yürüş və 12300mm döyüş vəziyyətində, lülə boyu hündürlük 2760mm yürüş vəziyyətində, yoldan hündürlüyü 475mm, gediş eni 2340mm, təkərlərin diametri 1080mm-dir.

Topun yedəyə alınıb aparılması üçün Kraz-255B, Kraz-260 (6x6) yük avtomaşınlarından və AT-T, ATC, ATC-59, MT-T tırtıllı artilleriya yedəkləyicilərindən istifadə olunur.

Silahlanmada
------------

SSRİ-nin dağılması nəticəsində yaranmış müstəqil dövlətlərin silahlanmasında mövcuddur.

İstinadlar
----------

1. ↑  2А36 "Гиацинт-Б", 152-мм буксируемая пушка Arxivləşdirilib 2014-04-29 at the Wayback Machine, Оружие России.

Vikianbarda 2A36 Giasint B ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Acremonium cinsi** — göbələklər aləminin Ascomycota şöbəsinin Hypocreales sırasının Acremonium cinsinə aiddir.

Təsviri və təbii mühiti
-----------------------

Acremonium növləri cosmopolitan,filamentar göbələklərdirlər ki,adətəd bitki qalıqları və torpaqda geniş yayılıblar. Acremonium növlərində cinsi çoxalma müəyyənləşdirilmədiyindən onları bir çox müəlliflər Deuteramycota şöbəsinə aid edirlər. Digərləri isə struktur xüsusiyyətləri Ascomycota şöbəsinə bənzədiyindən onları bu şöbəyə aid edirlər.

Növləri
-------

Xəstəlik törədicisi kimi Acremoniumun əsasən 3 növü geniş yayılıb.*Acremonium falciforme, Acremonium kiliense,Acremonium recifeii.*

Patogenlik və klinik xüsusiyyətləri
-----------------------------------

Ağ taxıllarda mikozlar yaradırlar. Nadir hallarda göz xəstəlikləri,endokardit,peritonit,osteomielit və digərlərinin yaranmasına şərait yaradırlar.

Makroskopik xüsusiyyətləri
--------------------------

Acremonium cinsli göbələklərin koloniyaları özünəməxsus sürətlə inkişaf edir və 5 günə tam inkişfa çatırlar. 25C də PDA(Potato dextrose agar-kartoflu qidalı mühit) 7 gün qaldıqdan sonra koloniyaların ölçüsü 1–3 sm olur. Yaşlandıqca koloniyaların səthi sərbəst hiflərin böyüməsi ilkə əlaqədar olaraq pambığabənzər forma ala bilər.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------
**Albaniyada korrupsiya** aktual problemdir. Qlobal Korrupsiya Barometrinin(en) məlumatlarına görə 2013-cü ildə sorğuda iştirak edənlərin 66%-i Albaniyada korrupsiyanın artdığında əmindir. 2017-ci ildə Albaniya Korrupsiya Qavrama İndeksində(en) 38 bal ilə 180 ölkə arasından 91-ci yeri tutub.(2016:39 bal, 2015:36 bal, 2014: 33 bal, 2013: 31 bal)..

Korrupsiya hələ də Albaniyada biznesə başlamaq üçün ən təsirli amillərdən biri hesab olunur. Albaniyada korrupsiyaya qarşı qanunvericilik bazası mövcud olsa da cəzalandırılanları sayı azdır.

Albaniyada Korrupsiya və İnsan İnkişafı
---------------------------------------

1990-cı ildən sonra Albaniya mərkəzləşdirilmiş iqtisadiyyatdan liberal iqtisadiyyata keçdi. Liberallaşma siyasət, iqtisadiyyat və digər sosial aspektlər üçün həm müsbət, həm də mənfi nəticələr verdi. Ölkənindüzgün siyasətini göstərən iki əsas komponent var: iqtisadi artım və korrupsiya səviyyəsi. 2011-ci ildə aparılmış araşdırmaya görə korrupsiya indeksi və insan inkişafı arasında əlaqə var. Albaniyanın digər Avropa İttifaqıölkələri ilə müqayisəsi göstərir ki, daha çox korrupsiyalaşmış ölkələrdə insan inkişafı daha aşağı səviyyədədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Extent of public corruption in Albania". 2022-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-26.
2. ↑  2012 Corruption Perceptions Index Arxivləşdirilib 2006-06-19 at the Wayback Machine
3. ↑  *e.V. Transparency International.* "Corruption Perceptions Index 2017". www.transparency.org. 2020-05-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-24.
4. ↑  "Business Corruption in Albania". Business Anti-Corruption Portal. 2015-07-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 July 2015.
5. ↑  Hysa, E. (2011). Corruption and human development: Albania and EU-27. Social Studies Journal, 5(2), 43-52.  Arxivləşdirilib 2022-12-04 at the Wayback Machine
**Andlar** — şifahi poeziyanın arxaik janrlarından biridir.

Şifahi poeziyanın ilkin janrlarından biri də andlardır. And qədim insanların müqəddəs hesab etdikləri varlıqlara inamı ilə yaranmışdır. Andiçmə müqəddəs hesab edilmiş, bir sıra xalqlarda andı pozmaq üstündə ən ağır cəzalar tətbiq edilmişdir.
Hələ çox qədimlərdən anda inam qüvvətli olmuşdur. Əvvəllər insanın müxtəlif təsəvverləri ilə bağlı andlar yaranmışdır. İnsan yerə, göyə, suya, oda, Günəşə, Aya müqəddəs varlıq kimi baxmağa başladığı zamandan onun təsəvvürlərində və bədii yaradıcılığında ilk andlar yaranmışdır. "Ay haqqı", "Gün haqqı", "Torpaq haqqı", "Yer haqqı", "Göy haqqı", "İşıq haqqı", "Su haqqı" və s. 
Nisbətən sonralar insanların sitayiş etdikləri varlıqlara bərəkət və qüdsiyyətə andiçmə ənənəsi meydana gəlmişdir. "Duz haqqı", "Bərəkət haqqı", "Duz-çörək haqqı", "Çörək haqqı", "Un haqqı", "Nemət haqqı" və s. 
insanların təsəvvür hüdudları genişləndikcə yeni-yeni andlar yaranmış, ata, ana, bacı, qardaş, əziz adamlarla bağlı andlar xalq yaradıcılığını zənginləşdirmişdir: "Anamın canı üçün", "Dədəm canı", "Dayım canı", "And olsun balamın başına", "Nənəmin canı üçün" və i.a
Dini təsəvvürlərin insanların şifahi yaradıcılığında müəyyən mövqe tutması ilə əlaqədar yaranan andlar daha geniş yayılmışdır: "Allah haqqı", "Allaha and olsun", "Allahın dərgahına and olsun", "Billah", "İmam haqqı", "İmam Hüseyn haqqı" və s. 
Şifahi nitqdə yaşamaqda olan hər bir andın özünəməxsus tarixi etimoloji kökü, əsası vardır. Onların hər birinin arxasında xalqımızın müəyyən tarixi inkişaf mərhələsindəki həyatı, məişəti, əxlaq və təfəkkür tərzi dayanır. Böyük yüzilliklər arxasından süzülüb gələn bu şölələrin, şəfəqlərin hər birində bir əsrin, bir qərinənin sirləri gizlənməkdədir. Xalqımızıın andlar dünyasını araşdırmağın ilkin şərti isə onları geniş şəkildə toplayıb nəşr etməkdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Azad Nəbiyev.* "Nəğmələr, inanclar, alqışlar". Bakı: "Yazıçı". 1986. səh. 213 səh.

Xarici keçidlər
---------------

Türk xalqlarının folklorunda andlar (yeminlər) (İraq-türkman örnəkləri əsasında) Ülkər Dadaşova
**Ashıs aymağı** (xakasca: *Асхыс аймағы / Ashıs aymağı*) — Rusiya Federasiyasının Xakasiya Respublikasında rayon səviyyəsində adminstrativ orqan. Mərkəzi Ashis kəndidir. Kəndin əhalisinin sayı 7267 nəfərdir.

Sözün kökü
----------

Adını mərkəzin yaxınlığındakı Ashis çayından alamqdadır.

Tarixi
------

Ashis aymağı 30 mart 1924-cü il tarixində Ashis və Ust-Yesinskoy adminstrativ orqanları əsasında qurulmuşdur. Özündə 10-a qədər məskunlaşma ərazilərini birləşdirir.

Coğrafiyası
-----------

Xakas-Minusinsk hövzəsinin cənub-şərqində yerləşən Ashis aymağı Bey, Ust-Abakan, Taştıb bölgələri və Kemerovo oblastı ilə əhatə olunmuşdur. Sahəsi 8201.14 km²-dir. Aid olduğu muxtar respublikada sahəsinə görə IV yerdə yerləşir.

Sahə Xakass-Minusinsk çökəkliyinin cənub-şərq hissəsində yerləşir. Beysk, Ust-Abakan, Xakasiyanın Tashtyp rayonları və Kemerovo bölgəsi ilə həmsərhəddir.

Sahəsi 8201.14 km². Sahə təpəli bir düzənlikdə, cənub və cənub-qərb hissələrində dağlar, yaylalar var. Ərazinin relyefinə görə, bölgə iki təbii zonaya aiddir: Xakass-Minusinsk çökəkliyi və Kuznetsk Alatau dağları. Çöl hissəsi Priabakan vadisi-çöl və Priabakan aşağı dağ-çöl zonalarına bölünür.

Abakan çayı buradan axır, bölgənin təbii cənub-şərq sərhədi. Çox sudan, sürətli bir cərəyanla dolama kanalına malikdir, çox sayda qol, filial və ağsaqqal meydana gətirir. Ümumilikdə, ümumi uzunluğu 1112 km olan 39-a yaxın çay axır. Əskiz çayı Abakan çayının ən böyük qollarından biridir, uzunluğu 124 km-dir.

Əsgər bölgəsinin bənzərsiz təbii abidələri Xankul və Balankül gölləridir.

İqlimi kəskin kontinentaldır. Hava istiliyində və yağışda kəskin dalğalanmalar xarakterikdir. İyulun orta temperaturu + 19 °C, yanvar January20 °C-dir. Şaxtasız dövr 80 ilə 120 günə qədər davam edir. İllik yağıntı 250 ilə 780 mm arasında dəyişir. Cənub-qərb küləkləri üstünlük təşkil edir. Aprel və May aylarında demək olar ki, hər il 17–20 m / s sürətə çatan böyük güclü küləklər müşahidə olunur. Qış oktyabrın sonu — noyabrın əvvəlində qurulur.

Ərazi meşə və torpaq ehtiyatları, müxtəlif mineral ehtiyatlarla zəngindir. Rayon respublikanın kənd təsərrüfatına yararlı torpaqlarının 8,9% -ni və kənd əhalisinin 20,8% -ni təşkil edir.

Əhalisi
-------

Əhalinin son siyahıyaalınmasına görə burada yaşayanların sayı 39.102 nəfərdir. Bu siyahəyaalma 2015-ci ildə baş tutmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Xakasiya
* Ağban piltiri aymağı
* Altay aymağı
* Şira aymağı
* Pii aymağı
* Taştıp aymağı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Челтыгмашев Абрек Васильевич". www.askiz.org. 16 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Выбраны лучшие студенты-статистики России". www.gks.ru. 2020-06-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
**"Sport-Don"** — idman kompleksi Rostov-na-Donu şəhərində 20 okryabr 1967-ci ildə inşa edilmişdir.

Rusiyanın cənub regionunun ən böyük idman kompkeksidir. Bina 1967-ci ildə inşa edilsə də layihə 1956-cı ildə hazırlanmışdır. Bina cəmi bir il ərzində inşa edilmişdir. İdman kompleksi tikildiyi dövrdə Sovetlər Birliyinin beş ən yaxşı idman tikilisi hesab edilir.

Adres: Rusiys, Rostov-na-Donu ş, Xalturinski xiyabanı, 103

Təsviri
-------

Əsas idman komlekski 2800 km² əraziyə sahibdir. Bir necə saat ərzində buz meydançası konsert zalına çevrilir. İdman kompleksi ümumilikdə 4000 tamaşaçı tutur. Buzsuz variantda isə idman zalı 5000 nəfər taşaçı tutur. İdman kompleksinin inşasından bu günə kimi 50 mln tamaşaçını qəbul etmişdir.

İdman sarayı Rostov hokkey klubu və Rostov-Don həndbol klublarının ev arenası rolunu oynayır. Yaxın zamanlarda binanın təmiri planlaşdırılır.

Tarixi
------

Binanın inşası zamanı heçdə ürək açan tərzdə başlamamışdır. Məlumdur ki, idman komleksi qəbrstanlıq ərazisində salınmışdır. Burada hətta şəhərin məşhur şəxsləri belə dəfn edilmişdir. Onların bir çoxu bu gündə burada qalır. Qəbrstanlıq haqqında ilk məlumat 1785-ci ildə verilmişdir. 1865-ci ildə qəbrstanlığın yerində kilsə inşa edilmişdir. 1930-cu ildə kilsə "Burjaziya qalığı" elan edilərək fəaliyyəti dayandırılmışdlr. 1966-cı ildə bina tamamən partladılmışdır.

1960-cı illərdə burada İdman sarayının inşasına başlanılmışdır. Üstəlik tikinti yerinin ətrafı hündür hasarlarla örtülmüşdür.

Rostov İdman sarayının açılışı 20 oktyabr 1967-ci ildə baş tutmuşdur. 23 fevral 1986-cı ildə binada idman təhsil mərkəzi təhsis edilmişdir.

2003-cü ilin dekabrında İdman sarayında buz katoku təşkil edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Дворец спорта построен на костях коренных ростовцев | Ростовский Словарь". rslovar.com. 2017-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-03.
2. ↑  "Дворец спорта Ростова-на-Дону - Деловой квартал" (rus). rostov.dk.ru. 2017-05-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-03.