recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Penelopa** (q.yun. Πηνελόπη, *lat.* Penelope) — Qədim yunan mifologiyası personajlarından biri, Homerin "Odisseya" dastanında mərkəzi obraz. İtaka çarı Odisseyin arvadı, Telemaxın anası. Bəzi mənbələrdə onun spartalı, bəzilərində isə Messeniya kral ailəsinə mənsub olması qeyd edilir. Əmisi Tindariusun Yelenanın evliliyi ilə əlaqədar Odisseylə razılığa gəlməsi nəticəsində Odisseylə evlənmişdi. Oğlu Telemaxın dünyaya gəlməsindən az sonra Odissey Troya müharibəsinə yollandı və Penelope iyirmi il tək qaldı. Dastanın klassik versiyasına görə, itakalıların əksəriyyəti onun qayıdacağına inanmadığı halda Penelopa ərinə sadiq qaldı. İtaka və qonşu adalardan yüzdən çox gənc aristokratlar Penelopaya onlardan birinə ərə getməyi barədə israrla müraciət edirdi. O isə vaxt qazanmaq üçün hiyləyə əl atdı — namizədlərdən qayınatası üçün kəfən toxunana qədər vaxt istədi və hər gecə gün ərzində ərsəyə gətirdiyi toxumaları məhv edirdi. Bu hiylə aşkar edildikdən bir müddət sonra Odissey İtakaya qayıtdı və namizədlərin hamısını öldürdü, lakin tanrıların ona olan qəzəbinə görə o sürgünə getməli oldu, Penelopa isə indi oğlunun idarə etdiyi İtakada qalmalı oldu. Daha sonra Odissey yenidən geri qayıda bildi. Geri qayıdan Odissey öz oğlu — Kirkadan doğulmuş olan Teleqon tərəfindən öldürüldü. Ərinin ölümündən sonra Penelopa həyat yoldaşının qatilinə — Teleqona ərə getdi. Həyatını Müqəddəs adalarda başa vurdu.

Odisseyada Penelopa çox uzun bir ayrılıq dövründə də ərini sevən, ailənin sədaqət nümunəsi olan çox ağıllı bir qadındır. Homer tərəfindən yaradılan görüntü sonrakı dövrlər üçün çox vacib idi. Penelopa afinalı dramaturqların bir sıra pyeslərində bir personaj oldu, Ovidin "Heroidlər" əsərində ondan bəhs edildi, antik heykəltəraşlar və sənətkarlar tərəfindən təsvir edildi. Sonrakı dövrlərdə Penelopa Odisseya miflərinə həsr olunmuş bir çox sənət əsərində ikinci dərəcəli bir xarakter olaraq meydana çıxır.
**Yeni Qvineya timsahı** (*lat.* *Crocodylus novaeguineae*) — əsl timsahlar sinfinin nisbətən kiçik növü. Yalnız Yeni Qvineya adasında yaşayır. Bu növün erkəkləri 3,5 m, dişiləri isə 2,7 m-ə uzunluğa qədər böyüyür. Ağzı olduqca dar, rəngi boz-qəhvəyi, quyruğunda tünd qəhvəyi ləkələr vardır. Yeni Qvineya timsahı, görünüşü və quruluşu baxımından Siam timsahına bənzəyir. Baxmayaraq ki, Avstraliya şirinsu timsahına daha yaxındır. Filippin timsahı (Crocodylus mindorensis) əvvəllər Yeni Qvineya timsahı bir yarımnövü sayılırdı, lakin indi ümumiyyətlə ayrı bir növ kimi qeydə alınmışdır.

Yeni Qvineya timsahı adanın daxili hissəsindəki şirin suda yaşayır. Bəzən duzlu su hövzələrində görülə bilər. Heyvanın pəhrizi kifayət qədər genişdir: yetkinlik yaşına çatmayanlar böcəklər və kiçik balıq, yeniyetmələr ilan, suda-quruda yaşayanlar, daha böyük balıq, quş və kiçik məməlilər, böyüklər daha böyük heyvanları ovlayır. Yumurta bir yuvaya qoyulur. Hər iki valideyn yuvanın qorunmasında və nəslin qayğısına qalmaqda iştirak edə bilər.

Mənbə
-----

* "*Crocodylus novaeguineae*". The IUCN Red List of Threatened Species (ingilis).
* crocodilian.com: *Crocodylus novaeguineae*  (ing.)
* Crocodylus novaeguineae

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.
3. ↑  *Naish, Darren.* "Crocodiles of New Guinea, crocodiles of the Philippines (crocodiles part IV)". Scientific American Blog Network. 2016-10-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-07.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç |
| Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
Fiziki xəritə
Qismən tanınmış Kosova Avropanın cənubunda, Balkan yarımadasında yerləşir. Kosova 2008-ci ilin 17 fevral tarixində Serbiyadan müstəqillik etmişdir. 11 fevral 2014 ilə kimi BMT-nin 108 ölkəsi onun müstəqilliyini tanımışdır. Serbiya isə Kosovanın müstəqilliyini tanımır və onu muxtar diyar hesab edir.

Ərazisi bir qrup ölkələr tərəfindən müstəqil, digərləri tərəfindən isə muxtar vilayət kimi göstərilir. Ərazisi bir birinə paralel uzanan iki dağ arası düzənlikdən ibarətdir. Qərbi Metoxiya, şərqi isə Kosova adlanır. Kosovanın ərazisi 10 887 km², əhalisi isə 2,2 milyon nəfərdir. Ölkə əsasən dağlıqdır. Ən hündür nöqtəsi Cyaravisa dağıdır (2656 м). Dağ Albaniya ilə sərhəddə yerləşir.

Kosovanın dənizlərə çıxışə yoxdur. Bununla belə ölkənin bir çox çayları vardır ki, digər çaylarla birləşərək dənizlərə axır. İri çayları:Sitnisa, Ağ Drin, Cənubi Morava və İbar. İri gölləri:Qazivada, Radoniç, Baltava və Badovaç. Ən uzun çayı Ağ Drin 175 km uzunluğa malikdir. Kukes şəhəri yaxınlığında Qara Drinlə birləşərək Drin çayını əmələ gətirir. Ağ Drin çayının 4964 km² təşkil edir. Ən böyük su anbarı Qazvoda 380 milyon m³-dir. Radoviç 113 milyon m³, Batlav 40 milyon m³, Qraçaniçko 26 milyon m³ təşkil edir.

Kosovanın şəlalələri:

* Ağ Drin üzərində yerləşən və Radovaç kəndi yaxınlığında qərarlaşan 25 metr hündürlüyə malik şəlalə.
* Miruşe şəlaləsi, Metoxiya regionu.

Ərazisinin böyük hissəsi dağlıqdır. Ölkənin orta hündürlüyü 550 metrdir. Şar-Platina ölkənin cənub-şərqində Makedoniya ilə sərhəddə yerləşir. Adriatik dənizindən elədə aralıda yerləşməməsi onun iqliminə təsir edir. Yayda maksimal temperatur +30 °C və qışda minimal temperatur −10 °C təşkil edir. İqlimi rütubətli kontinentaldır. Yayı isti, qışı isə soyuq və qarlıdır. 
Ən böyük şəhəri Priştinadır (200 000 nəfər). İkinci Prizrendir (180 000). İlk siyahıya alınma zamanı ölkə əhalisinin sayı 1,73 milyon nəfər olmuşdur. Ölkənin ən böyük etnik qrup Albanlardır. İkinci böyük etnik qrup Serblərdir ki, onlarda əhalinin 7 % təşkil edir. Yerdə qalanları isə Türklər, Bosniyalılar və Qaraçılardır

İstinadlar
----------

1. ↑  "Geography". 2013-05-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-06.
2. ↑  Strahler və Strahler. «Fiziki Coğrafiya»
3. ↑  "Population. Kosovo State of the Environment Report". 2017-11-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-06.

Xarici keçidlər
---------------

* Visit Kosovo - Tourism Website
* Kosovo Caves Gadimje Arxivləşdirilib 2009-03-26 at the Wayback Machine
**Kosovo sahəsi** (*serb.* Косово поље; alb. Fusha e Kosovës) — Dinar yaylasında yerləşən dağarası hövzə. Bu yer daha çox 1389-cu ildə serb və osmanlı ordularının arasında baş verən Kosovo döyüşü və bir çox digər döyüşlərin məkanı kimi tanınır.

Adı
---

Kosovo sahəsinin Kosovo bölgəsinin coğrafi xəritəsində təxmini sərhədləri.
"Kosovo" sözü serb dilindən qısaldılmış tərcümədə "qara qaratoyuqların yeri" mənasınl verir. Serb dilində *кос* sözü "qara qaratoyuq" deməkdi.

Coğrafiyası
-----------

Yayla Mitrovitsa tərəfindən cənuba uzanır, Obiliç, Kosovo Polye və Liplyan şəhərləri buranın ərazisinə daxildi. Kosovo regionu təxminən Ferizovikdən Vıçıtırına qədər uzanır.

Dəniz səviyyəsindən 500–600 m yuxarıda yerləşir. Şimaldan Kopaonik dağı ilə, cənubdan isə Şar dağlarından əhatə olunub. Onun uzunluğu 84 km, eni isə 14 km-ə çatır. Əsasən qədim çay və göl çöküntülərindən düzələn təpəli düzənlik sayılır,

Tarixi
------

1877-ci ildə Osmanlı imperiyası Kosovo vilayətini yaratmışdır.

Birinci dünya müharibəsi zamanı serb ordusu 1915-ci ilin noyabrında Kosovo düzənliyi tərəfə çəkildi, bundan sonra hər iki tərəfdən hücumu altında qalaraq, ordu dağlardan Albaniyaya keçdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  **↑** *Косово поле*. Словарь современных географических названий. — Екатеринбург: У-Фактория. Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова. 2006. (*rus)*
2. ↑   *Косово поле*. Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. 1969–1978. (*rus*)
3. ↑  Kosovo sahəsi. Ümumdünya tarixi. Oksford şəkilli ensiklopediyası. Oxford University Press. Harri Cadc. 2003.
4. ↑   Salihu, Salih, Heinrich Grausgruber, and Peter Ruckenbauer. "Agronomic and quality performance of international winter wheat genotypes grown in Kosovo." Cereal Research Communications 34.2 (2006): 957–964.
5. ↑  Ian V. Hogg (1995). *Battles: A Concise Dictionary* Arxivləşdirilib 2022-04-07 at the Wayback Machine. Harcourt Brace. p. 87. ISBN 978-0-15-600397-1.
**Kosmos** (rus. Космос) Sovet İttifaqı və sonradan Rusiya tərəfindən idarə olunan çox sayda peykə verilən bir təyinatdır.  

Kosmos1, ilk kosmik gəmi , 16 Mart 1962-ci ildə fəaliyyətə başladı.

Tarixi
------

Yer üzündə ilk sovet peykləri Sputnik, Polyot (1963-cü ildən), Elektron (1964-cü ildə), Proton (1965-ci ildə) və Molniya (1965-ci ildə) adlandırılmışdır, lakin bir çoxu 16 Mart 1962-ci ildə **Kosmos-1** dən sonra Kosmos adlandırılmışdır.   

Layihə, insanlı kosmik gəmi və peyklərin elmi tədqiqat və hərbi məqsədlər üçün pilotsuz yoxlanılmasını əhatə edirdi.   

Kosmik gəmi tək bir proqram olmayıb, demək olar ki, bütün Sovet və Rusiya hərbi peykləri, habelə bir sıra elmi peyklərdən ibarətdir, hansılar ki, başlanğıcdan dərhal sonra orbitə çatdıqdan sonra uğursuzluqla nəticələnib.   

Kosmik gəmilərə optik kəşfiyyat peykləri, rabitə peykləri, erkən xəbərdarlıq mərmi müdafiə etmə kosmik peykləri , nüvə enerjisiylə radar kəşfiyyat peykləri, anti-peyk silahları və hədəfləri, naviqasiya peykləri və texnologiya nümayişləri daxildir. Dnepropetrovsk Sputnik, Bion  və Meteor peykləri kimi bəzi elmi kosmik peyklərə Kosmos təyinatları verilmişdir.    

Daha sonra Kosmos təsvirlərinə təyin edilmiş 152 kosmos vasitəsi üçün idarəetmə sistemləri **Elmi İstehsal Müəssisəsi** (Xarkov) tərəfindən hazırlanmış və istehsal edilmişdir.   

**2014-cü ilin** yanvar ayından etibarən, **2490** Kosmos peykinə start verildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Astronautics International"
2. ↑  The Sputnik program
3. ↑  "Krivonosov, Khartron: Computers for rocket guidance systems". 2017-10-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-07.
**Aydın Abbasov** (26 avqust 1976, Kirovabad) — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin sabiq deputatı.

Həyatı
------

Abbasov Aydın Abbas oğlu 1976-cı il avqustun 26-da Gəncə şəhərində anadan olub. Londondakı Amerika kollecinin biznesi idarəetmə fakültəsini və Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib. Rus və ingilis dillərini bilir. 1998–2005-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Xarici Sərmayələr İdarəsində Qazın satışı və marketinqi şöbəsinin rəisi vəzifəsində çalışıb. Bitərəfdir. 2005-ci ildə 37 saylı Nizami birinci (Gəncə) seçki dairəsindən deputat seçilib. Milli Məclisin Beynəlxalq münasibətlər və parlamentlərarası əlaqələr komitəsinin üzvüdür. Azərbaycan-Özbəkistan parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri, Azərbaycan-Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Azərbaycan-Böyük Britaniya, Azərbaycan-İndoneziya, Azərbaycan-Küveyt, Azərbaycan-Latviya, Azərbaycan-Lüksemburq parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qruplarının üzvüdür.
Avropa Şurası Parlament Assambleyasında Azərbaycan nümayəndə heyətinin üzvüdür.

Həmçinin bax
------------

* 1992–2006-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin birinci müavini işləmiş Abbas Abbasovun oğludur.

İstinad
-------

*
**Baza verilənlərin proqramlaşdırma dilləri** — bu qrup dillər alqoritmik dillərdən həll etdiyi məsələlərə görə fərqlənir. İlk bazalar böyük informasiya  massivlərinin emalına və müəyyən əlamətə görə bir qrup informasiyanın seçilməsinə ehtiyac olanda yaradılmışdır. Bunun üçün strukturlaşdırılmış sorğular dili SQL (structured query language) dili yaradılmışdır. O güclü riyazi nəzəriyyəyə əsaslanmaqla verilənlər bazasını effektiv emal etməyə imkan yaradır.

Böyük verilənlər bazalarını idarə etmək, onları effektiv emal etmək üçün VBİS (verilən bazasının idarəetmə sistemi) yaradıldı. Hal-hazırda dünyada 5 aparıcı VBİS istehsalçısını göstərə bilərik:

* Microsoft (SQL Server),
* İBM (DB2),
* Oracle Software AG (Adabas),
* İnformix
* Sybase.

Onların məhsulları şəbəkədə minlərlə istifadəçinin eyni zamanda işini dəstəkləyir, verilənlər bazaları isə paylanmış şəkildə bir neçə serverdə saxlanıla bilər.

Mənbə
-----

* Alqoritmləşdirmə və proqramlaşdırmanın əsasları", KAZIMOV TOFİQ, f.-r.e.n. AMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 2779177007 |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Proqramlaşdırma ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Bazarxevi** Tiflis quberniyasının Siqnax qəzasında kənd adı.

Toponimkası
-----------

Bazarxevi — Tiflis quberniyasının Siqnax qəzasında kənd adı. "Bazar" etnonimindən və gürcücə xevi "dərə" sözündəndir. Gürcüstanda Bazari yaşayış məntəqə 1392-ci ildə çəkilmişdir. Qıpçaq mənşəli Basar tayfasının adındandır. Qırqızlarda Bazar, qaraqalpaqlarda və kalmıklarda Basar tayfaları məlumdur. Qafqazda "bazar" sözündən düzəlmiş çoxlu dağ, çay və kənd adları vardı: Bazarçay, Bazaryurd, Şimali Qafqazda Qaranoqay dairəsində Bazar-Nur, Zaqatala qəzasında Bazarqobu və s. Zaqatala rayonun Çobankol kəndinin bir məhəlləsi də Bazar adlanır. Həmin rayonda əhalisi azərbaycanlılardan ibarət Qımır kəndinin tam adı Qımırbazar, Car kəndinin qədim adı isə Carbazar olmuşdur. İ.P.Lineviçin 1873-cü ilə aid məlumatında Zaqatala dairəsində 3 ailədən ibarət Bazartala kəndinin adı çəkilir. Azərbaycanda Dəvəçi Bazar orta əsrlərdə Yurd Bazar Anbarçi (Kürlə Arazın qovşağında) toponimi məlumdur.

Xarici keçidlər
---------------

* axc.preslib.az

Həmçinin bax
------------

Tiflis quberniyası

1. ↑  B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. Gürcüstanda Türkmənşəli Toponimlərin İzahlı Lüğəti. Bakı, "Nurlan" 2008
**Başar Kömür** — Dünya Azərbaycanlıları Konqresinin sədr müavini, Azərbaycan Tədqiqatları jurnalının sponsuru.

Həyatı
------

Başar Kömur 1952-ci il yanvarın 1-də Türkiyənin Hatay ilinin Ərzin şəhərində anadan olub. 1993-cü ildən Mayns şəhərində təsis olunmuş Mayns Azərbaycan Cəmiyyətinin sədridir. 2001-ci ildə Dunya azərbaycanlılarının I qurultayının numayəndəsi olub. 2004-cü ildə yaranmış Avropa Azərbaycanlıları Konqresinin İdarə Heyətinin üzvü seçilib. 2005-ci ilin may ayında Türkiyənin İsgəndərun şəhərində fəaliyyətə başlamış Türkiyə Azərbaycan Federasiyasının Təşəbbüs qrupunun üzvüdür. 2005-ci ildə Türkiyənin Xattay vilayətinin şəhər bələdiyyələri ilə Azərbaycan şəhərləri arası Dostluq və Əməkdaşlıq müqavilələrinin bağlanmasının təşəbbüskarı olub və həmin vilayətin şəhər bələdiyyələrinin sədrlərinin Azərbaycana səfərlərini təşkil edib. Səfər çərcivəsində, bir qrup bələdiyyə sədrləri Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyevlə görüşüblər. 2010-2012-ci illər ərzində Avropa Azərbaycanlıları Konqresinin sədri olub. NATO statusu altında olan Amerika ordusunun Sosial-Fəaliyyət Mərkəzində məsləhətci olaraq çalışır və Avropanın Dövlətə Çalışan Sindikatlarının İdarə Heyətinin üzvüdür.

Mükafatları
-----------

2006-cı il martın 13-də Azərbaycan Respublikası prezidentinin sərəncamı ilə dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi sahəsində fəaliyyətinə gorə "Tərəqqi" medalı, 2011-ci il iyulun 4-də isə xalqlar arasında dostluğun möhkəmləndirilməsi sahəsindəki xidmətlərinə görə "Dostluq" ordeni ilə təltif edilib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Azərbaycan dövləti tərəfindən təltif edilən diaspor nümayəndələri" (az.). olaylar.az. 18.03.2013 17:53. 2014-08-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-01.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Tədqiqatları jurnalı
**Baş icraçı direktor** və ya **CEO** (*ing.* chief executive officer sözlərinin baş hərfləri) — Anglo-Sakson iqtisadi modeli olan ölkələrdə (ABŞ, İngiltərə və s.) direktor, baş idarəçi vəzifəsi. Azərbaycanda bu vəzifənin adı adətən *İdarə Heyətinin Sədri* kimi ifadə olunur.

Məsuliyyəti
-----------

Bir təşkilatın İdarə Heyətinin Sədrinin məsuliyyətləri, şirkətin qanuni quruluşuna bağlı olaraq, İdarə Heyəti və ya başqa bir səlahiyyətli orqan tərəfindən müəyyən olunur. Bu məsuliyyətlər son dərəcə geniş və ya məhdudlaşdırılmış olur və adətən Səlahiyyətli bir heyətə bağlı olurlar. Çox vaxt bu səlahiyyətlər şirkətin strategiyasını və siyasi mövqeyini müəyyənləşdirmək, liderlik, idarəçilik, şirkətin rabitə və alınan qərarları tətbiq etmək kimi sahələri əhatə edir. İdarə Heyətinin Sədri rabitə üzrə məsul olaraq mətbuata və şirkətin əməkdaşlarına lazımi açıqlamaları edir. Lider kimi rəhbərlik kabinetinə lazımi məsləhətləri verir, işçiləri motivasiya edir və şirkət daxilindəki dəyişiklikləri idarə edir. Bir rəhbər olaraq da şirkətin gündəlik əməliyyatlarını idarə edir. Bu xüsusiyyətlər İdarə Heyətinin Sədrinin şirkətin bütün sektorlardakı orqanları və biznes sahələri — fəaliyyətlər, reklam, maliyyə, insan resursları da daxil olmaqla — üzərində həyatı qərarları vermək səlahiyyəti olduğunu göstərir. İdarə Heyətinin Sədri şirkətin sahibi olmaq məcburiyyətində deyil.

Başqa korporativ adlar
----------------------

CFO (chief financial officer) – Baş Maliyyə İnzibatçısı

CRO (chief risk management officer) – Baş Risk İnzibatçısı

CCO (chief credit officer) – Baş Kredit İnzibatçısı

CLO (chief legal officer) – Hüquq qrupu direktoru.

CTO (chief technology officer) – İnformasiya texnologiyalarından cavabdeh rəhbər
**Ukraynanın Moldova səfirliyi** (*ukr.* Посольство України в Республіці Молдова) — Ukraynanın Moldovanın Kişinyov şəhərində yerləşən səfirliyi.

Vəzifələri
----------

Səfirliyinin vəzifələri öz səlahiyyətləri daxilində qəbul edən dövlətdə Ukraynanın təmsil edilməsi, Ukraynanın vahid xarici siyasət xəttinin aparılması, Ukraynanın milli maraqlarının, o cümlədən siyasi, iqtisadi və digər maraqlarının diplomatiya üsulu ilə təmin edilməsi, Ukraynanın, onun vətəndaşlarının və hüquqi şəxslərinin hüquq və maraqlarının müdafiə edilməsidir.

Tarixi
------

1991-ci il avqustun 24-də Ukraynanın dövlət müstəqilliyini bərpa eləməsindən sonra xarici dövlətlərlə münasibətlərin qurulmasına başlanıldı.

1992-ci il martın 10-da Ukrayna və Moldova dövlətləri arasında diplomatiya sahəsində münasibətlərin qurulmasına dair birgə sənəd imzalandı. 1993-cü ildə isə Ukraynanın Moldova səfirliyi yaradıldı.

Ukraynanın Moldovada olan fövqəldə və səlahiyyətli səfiri Marko Şevçenkodur. O, 2019-cu ildən bu vəzifədədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ukraynanın Moldova səfirliyi.* "Посольство України в Республіці Молдова". www.moldova.mfa.gov.ua (Ukraynanın Moldova səfirliyinin rəsmi saytı) (ingilis). 24.02.2021. 2020-12-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24.02.2021.
**Uyvar qalası** — Slovakiyanın Nove Zamky şəhərində yer alan günümüzə qədər çata bilməmiş bir qaladır. Müxtəlif dövrlərdə Macarıstan Krallığının, Osmanlı İmperiyasının və Avstriya-Macarıstan İmperatorluğunun tabeliyində olmuşdur.

Uyvar qalası 1573-1581-ci illərdə Macarıstanı Osmanlı ordularından müdafiə məqsədiylə inşa edilmişdir. Qala İtalyan memar Ottavio Giulio Baldigara tərəfindən 6 uclu bir ulduz formasında inşa edilmişdir. Osmanlılar Uyvar Qalasını 6 dəfə mühasirəyə almışdılar. 1663-cü ildə IV Məhmətin hakimiyyəti dövründə Körpülü Fazil Əhməd Paşanın başçılığı ilə qala ələ keçirildi. Avstriya Vasvar Andlaşması ilə qalanı Osmanlılara vermək məcburiyyətində qaldı. Qala və qalanın ətrafındakı şəhər Osmanlılar tərəfindən Uyvar Əyaləti olaraq təşkil edildi. Qala 22 il boyunca Osmanlıların əlində qaldı. 1685-ci ildə Lorraine Dükü V Charlesin əmrindəki Avstriya ordusu tərəfindən ələ keçirildi. 1699-cu ildə imzalanan Karlofça Anlaşmasıyla qala rəsmi olaraq Osmanlıların əlindən çıxdı.

Bu tarixdən sonra qalanın əhəmiyyəti azalmışdı. 1724-1725-ci illərdə Müqəddəs Roma İmperatoru VI Karl protestantlar tərəfindən sığınacaq olaraq istifadə edilməsini maneə törətmək üçün qalanın böyük bir hissəsini uçurdu. Qalanın geri qalan hissələri II Dünya müharibəsidönəmində 1944-cü ildə təyyarələr tərəfindən bombalanaraq dağıdıldı. İndiki vaxtda Uyvar Qalasının çox kiçik bir hissəsi qalmaqdadır.

Bu gün bir çox qərb dilində istifadə edilən "Türk kimi güclü" (Fr: Fort comme un Turc) deyimi, bu qalanın fəthindən sonra yaranıb, tam halı "Uyvar qarşısında bir Türk kimi güclü" şəklindədir.

Mənbə
-----

* Arxivləşdirilib 2016-06-23 at the Wayback Machine
**Effuziya** — püskürmə ilə əlaqədar olaraq vulkanın yer səthindən çıxmasına deyilir.

1984-cü ildə Mauno Loa ərazisində püskürmüş vulkanın meydana çıxması

Effuziyanın növləri
-------------------

Effuziyanın 3 növü mövcuddur: lateral, subterminal və terminal. Səthə yayılan lava effuziv süxurlar və örtük əmələ gətirir.

Effuziv kompleks
----------------

Effuziv kompleks hər hansı bir regionda müəy­yən vaxt kəsimində vulka­nizm nəticəsində əmələ gələn effuziv və piroklastik əmələ­gəl­mələrin məcmusudur. Effuziv kompleksdə böyük fasi­lələr olmur və maqmatik ocaq fəaliyyəti məh­sullarının maddi tərkibinin qanunauyğun inki­şafı müşahidə edilmir. Effuziv kompleks tərkibinə, başlıca olaraq, örtüklər şəkilində yatan effuziv və piroklastik süxurlar və yerüstü vulkan apparatları və kök sistemləri, onlarla əlaqədar olan hidrotermal fəaliyyət və mineral­­laşma daxildir. Hal-hazırda bir çox geoloqlar həmçinin boğaz və subvulkanik fatsiyalarını da effuziv kompleksə aid edirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Effuziyanın növləri Arxivləşdirilib 2023-07-08 at the Wayback Machine

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 155507917 |
**Efi Aktsioğlu** (*yun.* Έφη Αχτσιόγλου 1985) — Yunan qadın siyasətçisi. Radikal Sol Koalisiya Partiyasının üzvü. 2019-cu ildən Yunanıstan Məclisinin üzvü. 2016-2019-cu illərdə əmək, sosial sığorta və sosial təminat naziri.

Bioqrafiya
----------

4 yanvar 1985-ci ildə Janniça şəhərində anadan olub.

Saloniki Aristotel Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirib. Bakalavr dərəcəsini, 2009-cu ildə isə beynəlxalq ictimai hüquq və siyasi elmlər ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə magistr dərəcəsini bitirib. 2014-cü ildə professor Aristidis Kazakosun (Αριστείδης ΚαΚ) rəhbərliyi altında əmək hüququ üzrə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edir.

2009-2013-cü illərdə Salonikidə Aristotel Universitetinin hüquq şöbəsində işləmişdir. Eyni zamanda Salonikidəki Beynəlxalq və Avropa İqtisadi Hüquqları QHT Mərkəzində (CIEEL) hüquqşünas, tədqiqatçı kimi çalışmışdır. Sonra Radikal Sol Koalisiya Partiyasından Avropa Parlamentində siyasi müşavir.

Radikal Sol Koalisiya mərkəzi komitəsinin üzvüdür.

5 noyabr 2016 tarixində Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirinin portfeli alır. Aleksis Tsipras ikinci kabinetində ən gənc (31 yaş) nazir olur.

O, 7 iyul 2019-cu ildə keçirilən parlament seçkilərinin nəticələrinə görə millət vəkili seçilir. 2019-cu il parlament seçkilərində Radikal Sol Koalisiya partiyası əyalət səsverməsində ikinci yeri tutur.

Yunanıstanın paytaxtı Afinada 2018-ci ilin yanvarın 9-da, 500-ə yaxın solçu fəal Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi nazirliyinə hücum edərək, peşə tətillərinin sayını məhdudlaşdıran qanun layihəsinə etiraz edirlər.

Nümayişçilər nazirliyin binasına girərək, səkkizinci mərtəbəyə qalxırlar və Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Naziri Efi Aktsioğlu ilə görüşürlər. Nazir etirazçıların tələbi ilə təşəbbüsü parlamentdən götürməkdən imtina edir.
Tətillərin tezliyi ilə bağlı əmək qanunvericiliyindəki dəyişiklik yanvarın 22-dən əvvəl nəzərdən keçirilməli idi. Sərt sosial siyasət və iqtisadi islahatlar Yunanıstanın beynəlxalq maliyyə yardımı alması üçün şərt idi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Новые министры правительства Греции приведены к присяге". РИА Новости. 2016-11-05. 2020-04-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-12.
2. 1 2  "Премьер-министр Греции произвел перестановки в правительстве". ТАСС. 2016-11-05. 2018-04-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-12.
**Effektlilik** – məhdud resursların qorunub saxlanması. Effektliliyi ölçmək üçün öncə hansı resursun qorunub saxlanmasını müəyyənləşdirmək lazımdır. Məsələn, az yaddaş istifadə etməsinə görə bir proqram başqasından "effektli" ola bilər, başqa bir proqram isə sürət baxımından daha "effektli" ola bilər. Kompüterin ən önəmli resurslarından bəziləri bunlardır:

1. çalışdırma zamanı (EXECUTION TIME);
2. yaddaş tutumu (MEMORY CAPACITY);
3. yardımçı tutum, yəni disklər;
4. proqramçının vaxtı.

Ümumi qayda belədir: daha az (kasad) olan resursun qorunub saxlanması üzərində işləmək daha vacibdir. İlk kompüterlər indikilərlə müqayisədə çox yavaş və məhdud yaddaşa malik olduğundan onlar üçün yazılan proqramların az yaddaş tələb etməsi və mümkün qədər az addımdan ibarət olması çox önəmli idi. Hazırda kompüterlər sürətli olduqlarından və böyük yaddaş tutumuna malik olduqlarından indi ən defisit resurs proqramçı əməyidir. Bu o deməkdir ki, indi proqramın effektliliyi onun yaddaşda tutduğu yer və kompüterdə icra müddəti ilə deyil, proqramçının onun hazırlanmasına sərf etdiyi vaxtla ölçülür. Başqa sözlə, proqramçı əməyinin az sərf olunduğu proqram daha effektli hesab olunur. Bu yanaşmanın bir üstünlüyü də ondadır ki, proqramçı əməyi nə qədər yüngülləşirsə, proqramlarda xətaların (BUG) olması da bir o qədər azalır.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 256 s.
**Elmira Mirzərza qızı Nəzirova** (30 noyabr 1928, Bakı – 23 yanvar 2014, Hayfa) — Azərbaycan bəstəkarı, professor, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1964).

Həyat və yaradıcılığı
---------------------

Elmira Mirzərza qızı Nəzirova 1928-ci il noyabrın 30-da Bakıda doğulmuşdu. 1950-ci ildə Üzeyir Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında professor Georgi Şaroyevin fortepiano sinfini, 1954-cü ildə professor Boris Zeydmanın bəstəkarlıq sinfini bitirmişdi. 1951-ci ildən Konservatoriyada fortepiano sinfində dərs demişdi. 1953-cü ildən SSRİ Bəstəkarlar İttifaqının və Azərbaycan SSR Bəstəkarlar İttifaqının üzvü idi.

E.Nəzirova bir sıra əsərlərin, o cümlədən simfonik orkestr üçün uvertüranın, fortepiano ilə orkestr üçün üç konsertin, fortepiano üçün prelüdlərin və variasiyaların, skripka, violonçel və fortepiano üçün sonatanın, Azərbaycan xalq mahnıları və romanslar mövzusunda işləmələrin müəllifidir.

E.Nəzirovanın böyük Azərbaycan bəstəkarı Fikrət Əmirovla birlikdə yazdığı "Ərəb mövzusunda fortepiano üçün konsert" Azərbaycan musiqi mədəniyyətində böyük hadisə olmuşdu.

E.Nəzirova yaradıcılıq işi ilə yanaşı, uzun illər Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında dərs demişdi.

1990-cı ildən İsraildə yaşayan E.Nəzirova orada pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olurdu. Onun şagirdləri arasında bir sıra beynəlxalq müsabiqələrin laureatları var, onlar Azərbaycan mədəniyyətini müxtəlif ölkələrdə təmsil edilər.

2004-cü ildə Müslüm Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında bəstəkar və pianoçu Elmira Nəzirovanın 75 illik yubileyi təntənəli şəkildə qeyd edilmişdi.

SSRİ-nin "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif edilmişdi.

Professor Elmira Nəzirova 2014-cü il yanvarın 23-də İsraildə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Məşhur Azərbaycan bəstəkarı İsraildə öldü — **moderator.az** saytı". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-15.
2. ↑  "BƏSTƏKAR, PIANOÇU, PEDAQOQ — **musigi-dunya.az** saytı". 2022-06-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-01-23.
3. ↑  "Məşhur Azərbaycan bəstəkarı İsraildə öldü — **publika.az** saytı". 2014-01-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-15.
**Nina Sulaberidze** (*gürc.* ნინა სულაბერიძე; d. 31 yanvar 1995, Moskva) və ya tanınmış adı ilə **Nina Sublatti** (*gürc.* ნინა სუბლატი) — Gürcüstanı Avroviziya 2015 müsabiqəsində *"Warrior"* mahnısı ilə təmsil edən müğənni, xəttat və model.

Həyatı və karyerası
-------------------

### 1995-2013

Sublatti gürcü ailənin qızı kimi 1995-ci ilin 31 yanvarında Rusiyanın paytaxtı Moskvada anadan olmuşdur. Doğumundan qısa müddət sonra ailəsi Gürcüstana köçmüşdür. İncəsənət məktəbində rəsm, heykəltəraşlıq dərsləri almışdır. 2008-ci ildə modellik dərsləri də öyrənmişdir. 2011-ci ildə Georgian Dream Studiosunda təhsil almağa başlamış, müğənni Bera İvanişvili ilə işlər görmüşdür.

### 2013-h.h.

2013-cü ildə *"Saqartvelos Varskvlavi"* müsabiqəsinin qalibi olmuşdur. Eyni il ilk albomu *"Dare to Be Nina Sublatti"*ni çıxartmışdır və bu albom Gürcüstanda ən yaxşılardan biri hesab olunmuşdur. 2014-cü ilin dekabrında Sublatti Gürcüstanı Avroviziya 2015 müsabiqəsində təmsil etmək üçün yarışacaq 5 iştirakçıdan biri olduğu açıqlanmışdır. Milli final 14 yanvar 2015-ci ildə baş tutmuşdur. Milli finalda "Warrior" mahnısı ilə çıxış edərək qalib olmuş və ölkəsini Vyanada təmsil etmək hüququ qazanmışdır. İsveçli bəstəkar Tomas Qison ilə işləmiş və səhnə isveçli kareoqraf Saça Cin-Baptiste tərəfindən dizayn edilmişdir. "Warrior" mahnısı ilə 19 mayda Avroviziyanın birinci finalında yarışan Sublatti finala yüksəlmişdir. 23 mayda baş tutan finalda 51 xal toplayaraq 11-ci olmuşdur.

Şəxsi həyatı
------------

Musiqi karyerasında Cenis Coplin, Brayan Moklo və Byorkdan təsirlənmişdir. Bədənində bir neçə döymə vardır.

Sinqlları
---------


| İl | Ad | Ən yüksək göstəricisi |
| --- | --- | --- |
| FL | NL | UK |
| 2014 | "Down"Nini Tsnobiladze ilə | — | — | — |
| 2015 | "Dark Desire" | — | — | — |
| 2015 | "Sleep" | — | — | — |
| 2015 | "I've Got An Idea" | — | — | — |
| 2015 | "Warrior" | — | — | 87 |

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-01-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-31.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-31.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-02-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-31.
4. ↑  "Winner of Saqartvelos Varskvlavi". 2016-04-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-31.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-31.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-01-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-31.
7. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-31.
8. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-31.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Nina Sublatti*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  
Xəta: şablon boşdur

ninasublatti.com — Nina Sublattinin rəsmi saytı
**Krimler şəlaləsi** (*alm.* Krimmler Wasserfälle‎) — Avstriyada kaskad şəlalə. Şəlalə eyni adlı Krimler-Ahental çayının üzərindədir (Zalçah çayının qolu). Avropanın ən böyük kaskad şəlalərdən biri.

Ümumi məlumat
-------------

Krimlerin ümumi hündürlüyü 385 metrdir. Krimler Avstriyanın ən hündür şəlaləsidir. Şəlalə Yüksək Tauern Milli Parkının ərazisindədir. Üç kaskaddan ibarətdir: Yuxarı, orta və aşağı. Kaskadların hündürlüyü belədir: 145 m, 100 m и 140 m). 30 milyon il əvvəl Alp dağlarının qalxması nəticəsində formalaşmışdır. Sonrada baş vermiş buzlaşmalar nəticəsində dərələr daha da dərinləşmişdir. Qranit və s. tipli süxurlar üstünlük təşkil edir.

Krimler - Ahental çayı buzlaq mənşəli sularla qidalanır. Çayın su toplayıcı sahəsinin 12 %, yəni 110,7 km²-lik sahə buz örtüyü ilə örtülüb. Şəlalənin orta su sərfi 5,61 m³/s-dir. İl ərzində gözə çarpacaq dərəcədə su sərfi dəyişə bilir— 0,356 - 57,2 m³/s. Qeydə alınmış ən böyük su sərfi 25 avqust 1987-ci ilə təsadüf edir. Maksimum - 166,7 m³ / s. Nəticədə bu artım ərazidə böyük dağıntılara səbəb olmuşdur. 

Krimler şəlaləsi bölgədə turizmin inkişafına böyük təkan vermiş. 2010-cu ildə ortalama 400 min insan ziyarət etmişdir. Zalsburqdan 670 və 671 marşrutları bir başa *Krimmler Wasserfalls* dayanacağına kimi gəlir. Şəlalənin bütün kaskadlarına qalxmaq üçün dağ yolu mövcuddur. Bir saatlıq bu yolu qalxdıqdan sonra dağlıq ərazidə bir neçə istiqamətdə hərəkət etmək mümkündür: Hündürlüyü 1631 metr olan Tauernxaus Krimler silsiləsi, Warnsdorfer Hütte silsiləsi və Rainbiç vadisi və s.

Ədəbiyyat
---------

* Slupetzky, Heinz und Wiesenegger, Johannes: ''Vom Schnee, Eis, Schmelzwasser und Regen zum Gletscherbach – Hydrologie der „Krimmler Ache"'', in: ''Krimmler Wasserfälle, Festschrift 25 Jahre Europäisches Naturschutzdiplom 1967–1992'', Innsbruck 1993
* Stocker, Erich: ''Zur Geomorphologie der Krimmler Wasserfälle'', in: ''Krimmler Wasserfälle, Festschrift 25 Jahre Europäisches Naturschutzdiplom 1967–1992'', Innsbruck 1993

İstinadlar
----------

1. ↑  Большая Российская энциклопедия: В 30 т. / Председатель науч.-ред. совета Ю. С. Осипов. Отв. ред С. Л. Кравец. Т. 16. Крещение Господне — Ласточковые. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2010. — 751 с.: ил.: карт. (стр. 27)
2. ↑  "Hydrological Data — The Level of the Krimmler Ache". 2013-04-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-30.
Fransızların Şaxta babası
**Yeni il Fransada** (*fr.* Nouvel An) — Fransada təntənə ilə qeyd olunan bayram.

Bir çox Fransa əyalətlərində bu günə qədər köhnə bir ənənəyə əməl olunmaqdadır. Yeni ildə ilk olaraq su dalınca bulağa gedən ev sahibəsi ora qoğal və ya bulka qoyur. Bu bayram payını ertəsi gün o biri sahibə götürür, əvəzində özü gətirdiyini bulaq başında qoyur. Qadınlar axşam olana qədər bir-birilərini bu cür qonaq edirlər.

Avropa ölkəsi olan Fransada Şaxta baba Per Noel — yəni Noel ata adlanır. O, Yeni il gecəsi gəlir və evin balaca sakinlərinin başmağına hədiyyələr qoyur. Böyüklərsə bayram günü daha çox yeyib-içməyi sevirlər. Fransanın şərab ölkəsi olduğunu nəzərə alsaq, vəziyyəti təsəvvür etmək olar. Bu ölkədə bayramın ən maraqlı tərəfi hədiyyələrdir. Amma burada bir qədər diqqətli olmaq lazımdır. Hər hədiyyəni hər adama vermək olmaz. Məsələn, bu bayramda qadının öz ərindən başqa kimdənsə hədiyyə olaraq ətir qəbul etməsi yaxşı hal hesab olunmur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Yeni il dünyada necə qeyd edilir?[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Yeni il Fransada*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Triniti Kolleci** (*ing.* Trinity College, Üç üqnum kolleci) — Kembric Universitetinin 31 kollecindən biri. Bu kollecin Kembric və ya Oksforddakı hər bir digər kollecdən daha çox üzvü olmuşdur (tələbələri və müəllimləri bir yerdə sayırıqsa), lakin eyni universitetin Homerton Kollecinə nisbətən tələbələrin sayından bir qədər azdır.

Tarixi
------

VIII Henri kilsə və monastır torpaqlarının dünyəviləşməsini həyata keçirirdi. Oksford və Kembric universitetləri də onun təqib obyektləri ola biləcək dərəcədə zəngin idilər. Kral parlamentdən hər hansı bir kollecin əmlakını müsadirə etməyə icazə verən bir qanun qəbul etdi. Universitet, kralın altıncı həyat yoldaşı Yekaterina Parr ilə təmaslarından istifadə etdi. Kraliça ərini onları bağlamamağa, yeni bir kollec yaratmağa inandırdı. Kral bir neçə köhnə kollec və pensiya əsasında yeni Üçlük Kollecinin yaradılması haqqında əmr verdi. Kollec 1546-cı ildə VIII Henri tərəfindən əvvəlcədən mövcud olan iki kollecin – Mayklhauz kolleci (1324-cü ildə Hervi de Stenton tərəfindən təsis edilmiş) və Kinqs Holl (1317-ci ildə II Kral Evardın fərmanı ilə yaradılmış və III Kral Evardın əmri ilə yaradıldı) birləşməsi nəticəsində təsis edilmişdir.

Qalereya
--------

* GirişiGirişi
* Əsas girişin üstündəki kollec təsisçisi VIII Henri  heykəliƏsas girişin üstündəki kollec təsisçisi VIII Henri heykəli
* Fəvvarə ilə geniş həyətFəvvarə ilə geniş həyət
* Kollecin kilsəsiKollecin kilsəsi
* Saat qülləsiSaat qülləsi
* Rena kitabxanasıRena kitabxanası
* Kollecin binalarından biriKollecin binalarından biri
* Kollecin binalarından biriKollecin binalarından biri

İstinadlar
----------

1. ↑  Aligned ISNI and Ringgold identifiers for institutions (ing.). // *zenodo* 2017. doi:10.5281/ZENODO.758080
2. ↑  Student numbers from 2006 projections in the *Trinity College Annual Record*, Winter 2005. The largest college claim includes fellows as college members. Excluding fellows, Trinity would be second largest of the Cambridge colleges.

Xarici keçidlər
---------------

* Trinity College, Kollecin rəsmi səhifəsi
* Ç. A. Bristed, "Bir İngilis Universitetində beş il", ped. Julia Qlek

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Twitter |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 121547147 · GND: 38057-X · ISNI: 0000 0001 2243 1918, 0000 0004 0632 4006 · LCCN: n80034161 · NKC: ko2007396285 · SUDOC: 030180988 · VIAF: 137201631 · ULAN: 500307629 · WorldCat VIAF: 137201631 |

 |
**Meksika Birləşmiş Ştatlarının Prezidenti** — Meksikanın icraedici hakimiyyətinin başçısı .

Səlahiyyətlər
-------------

Prezident icraedici hakimiyyətin başçısı kimi bütün dövlət aparatına rəhbərlik edir, Federasiyanın və Federal Dairənin yüksək vəzifəli şəxslərini vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edir, silahlı qüvvələrə rəhbərlik edir. Ona qanunvericilik təşəbbüsü hüququ verilmişdir və praktikada Konqresdə müzakirə edilən və təsdiqlənən qanun layihələrinin böyük əksəriyyəti icraedici hakimiyyətdən gəlir. Prezidentin veto hüququ var, lakin qanunvericilik prosesinə tam nəzarət etmək imkanına malik olduğu üçün bu, Meksikada geniş yayılmamışdır. Prezidentin fövqəladə vəziyyət tətbiq etmək, konstitusiya təminatlarını dayandırmaq və ştatların daxili işlərinə federal müdaxilə imkanlarını həyata keçirmək hüququ var. O, qanuni qüvvəyə malik fərmanlar verir. Prezidentin bütün qərarları, fərmanları, qərarları və sərəncamları müvafiq akta cavabdeh olan dövlət katibi tərəfindən əks imzalanmalıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Правовые системы стран мира: энцикл. справ (Издание 2-е, испр. и доп). М.: Норма. Ф. М. Решетников и др.; Отв. ред. А. Я. Сухарев. 2001. ISBN 5891235277.
**Triptofan (Trp, W)** - zülalları təşkil edən 20 amin turşusundan biridir. Genetik kodu UGG-dir.

Xassələri
---------

Qeyri-polyar, əsas , qlükogen və ketogenik amin turşusudur. Tərkibində indol halqası var. Indol halqası müxtəlif birləşmələrin quruluşuna daxil edilmişdir. Bunlar serotonin və melatonindir. Nikotin turşusu qaraciyərdə triptofanın məhv edilməsi ilə sintez olunur.

Triptofan və ya (2S) -2-amino-3- (1 H-indol-3-il) propan turşusu daha yaxşı qaynar suda həll olur. Soyuq etanolda pis həll olur, isti etanolda daha yaxşı həll olur. Xloroformda həll olmur.

Təbiətdə mövcudluğu
-------------------

Triptofan əsas amin turşularından biri olsa da, insan orqanizmi tərəfindən sintez olunmayan amin turşularına aiddir. Buna görə bu amin turşusu bəslənmə yolu ilə bədənə qəbul edilməlidir. Bu protein müxtəlif qidalardan təmin edilə bilər. Məsələn; soya paxlası, inək südü, dəmirsiz düyü, noxud, qoz, qarğıdalı və bir çox digər qida maddələri. Triptofanın qidalarda miqdarı qidadan qidaya dəyişir. Yuxarıda göstərilən qidalarda, ən çox Triptofan amin turşusunu ehtiva edən qida soyadır.

Bu amin turşusu qidalarda sərbəst tapılmır. Qidaların tərkibindəki proteinlərin quruluşunda olur. Zülalların həzm edilməsi ilə sərbəst hala keçən Triptofan, orqanizm tərəfindən tələb olunan digər zülalların sintezi zamanı istifadə olunur.

Bir yetkin insanın bədənində hər kiloqrama triptofan üçün gündəlik tələbat təxminən 3,6 mq-dan 6 mq arasında dəyişir.

Mənbə
-----

1. Wikipedia Triptofanın Almanca versiyonu 15.10.2015 sürümünden
2. R. Young, A. E. El-Khoury: Human amino acid requirements: A re-evalu

| ⛭Aminturşular |
| --- |
| Standart olanlar | 
Alanin •
Arginin •
Asparagin •
Asparagin turşusu •
Valin •
Histidin •
Qlisin •
Qlutamin •
Qlutamin turşusu •
İzoleysin •
Leysin •
Lizin •
Metionin •
Prolin •
Serin •
Tirozin •
Treonin •
Triptofan •
Fenilalanin •
Sistein
 |
| Standart olmayanlar | 
Pirrolizin •
Selenosistein •
Selenometionin
 |
| Həmçinin bax | 
Əvəzolunmaz aminturşular •
Genetik kod
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Kimya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqalənini redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |


1. ↑  *Weast R. C.* CRC Handbook of Chemistry and Physics (1st student edition) (ing.). / R. C. Weast 1 CRC Press, 1988. ISBN 978-0-8493-0740-9
**Dənli bitkilər** botaniki xüsusiyyətlərinə, kimyəvi tərkibinə, təyinatına və digər əlamətlərinə görə əsasən 3 qrupa ayrılır:

1. Taxıl cinsinə mənsub olan dənli bitkilər. Bunlar 2 yarımqrupa ayrılır: **a)** əsas taxıl tipli bitkilər – buğda, çovdar, arpa və vələmir; **b)** darıyabənzər tipli taxıl bitkiləri – darı, düyü, qarğıdalı;
2. Qarabaşaq bitkisi;
3. Paxlalı dənli bitkilər – noxud, nut, lobya, mərci, lərgə, paxla və soya.

Bütün dənli bitkilərin tərkibində fermentlər vardır. Normal tam dəyərli dənin tərkibində kompleks fermentlər olur. Taxılın, un və yarmanın saxlanılmasında, unun və çörəyin istehsalında fermentlərin çox böyük rolu var. Quru dəndə fermentlər az fəaldır, lakin nəmlik və rütubət artdıqca, temperatur yüksəldikcə fermentlər daha da fəallaşırlar. Nişastanı şəkərləşdirən, dekstrinləşdirən və proteoletik fermentlər nə qədər fəal olarsa, o zaman yüksək keyfiyyətə malik olan buğda unu istehsal etmək olar.

**Karbohidratlar** – miqdarına görə dənli bitkilərin üzvi maddələri sırasında birinci yeri tutur. Karbohidratlardan dənli bitkilərdə əsasən nişasta (vələmirdə 36%, qarğıdalıda 60%), dekstrinlər, şəkər (soyada 2,2%, qalan dənlərdə 10%-ə qədər), sellüloza, pektin maddələri vardır. Nişasta dənli bitkilərin mühüm ehtiyat qida maddəsidir. Dənli bitkilərdən alınan məhsullar üçün nişastanın şəkər əmələ gətirmə, şişmə, yapışqan əmələ gətirmə qabiliyyəti böyük əhəmiyyətə malikdir. Sellüloza və hemisellülozanın çox olması dənli bitkilərdən alınan məhsulların keyfiyyətinə mənfi təsir göstərir.

**Lipidlər** – (yağ və yağabənzər maddələr) soya istisna olmaqla dənli bitkilərdə nisbətən azdır. Buğda, çovdar, düyü və arpada 2-3% lipid, darı və qarabaşaqda 3-4%, vələmir və qarğıdalıda 5-7%, noxud, lobya və mərcidə 2-2,5%, soyada 20%-ə qədər lipidlər vardır. Dənli bitkilərdəki yağın tərkibində fosfolipidlər və sterinlər, karotinoidlər və Е vitamini (40-290 mq%), boya və ətirli maddələr vardır. Buğda rüşeymində 15%, qarğıdalı rüşeymində isə 35% yağ olur. Saxlanılma zamanı darı, vələmir və qarğıdalının tərkibindəki yağ tez qaxsıyır, lakin qarabaşağın yağı davamlıdır. Lipaza fermentinin təsiri nəticəsində yağlar hidrolizləşir və sərbəst yağ turşuları əmələ gəlir. Bu isə məhsulların keyfiyyətinə mənfi təsir göstərir.

**Vitaminlərdən** dənli bitkilərin tərkibində B1, B2, PP, B6, Е, karotin, pantoten turşusu vardır. Vitaminliyinə görə buğda, çovdar, arpa, qarabaşaq və paxlalılar yüksək dəyərlidir. Qarğıdalıda B1 və PP vitaminləri nisbətən azdır. Düyüdən alınan məhsullarda da vitamin azdır. Dənəvər və əla sort un istehsalı zamanı buğdanın tərkibindəki vitaminlərin 70%-i kənar edilir.

**Mineral maddələr**dən dənli bitkilərdə 100 qr quru maddəyə görə mq-la: K – 310-900, P – 380-1000, Na – 20-120, Ca – 20-132, Mg –109-412, Fe – 0,7-33,9 vardır. Dənli bitkilərdə kükürd, xlor, silisium, manqan, sink, nikel və digər elementlər də vardır. Mineral maddələr dənli bitkiləri yandırıb közərtdikdən sonra qalan küldən ibarətdir. Külün miqdarı unun sort göstəricisidir.

Mənbə
-----

* Əhmədov Əhməd-Cabir İsmayıl oğlu, Musayev Nizami Xıdır oğlu. **Bitki mənşəli məhsulların ekspertizası**, Dərslik, Bakı 2005.

Həmçinin bax
------------

* Taxıl
* Buğda
**Frozen Streyt** (*ing.* Frozen Strait) — Hudzon körfəzinin şimalında, Kanadanın Nunavut vilayəti, kivallik regionunda yerləşir. Boğaz Melvill yarımadasını Sauthempton adasından ayırır. Qərbdə yerləşən Repals körfəzini şərqdə yerləşən Foks körfəzi ilə birləşdirir. Boğazın uzunluğu 80 km, eni isə 19 – 32 km arasında dəyişir.

belə bir fikir vardır ki, Qrenlandiya balinaları şimala miqrasiya etdikləri zaman təkcə Ros Velkom Saund boğazından deyil həmcinin Frozen Streyt boğazındanda istifadə edirlər.

Tarixi
------

1615-ci ildə Msvka şirkətinin dəstəyi ilə Robert Baylotun gəmisi Şimal-Qərb keçidi ilə Hindistana getmək istərkən Diskaveri buzlaqlqrında qəzaya uğramışdır. 1742-ci ilin avqustunda boğazın qərb hissəsinə digər ingilis səyyshı Kristofer Midlton yan ala bilmişdir. O, Ros Velkom Saund boğazı ilə şimal yönəlmiş və burada yerləşən boğazın buzlarla tıxandığını müşahidə etmişdir. Bundan sonra boğaza *Frozen Streyt* (*azərb.* donmuş boğaz‎), körfəzə isə *Repals* (*ing.* Repulse Bay, *azərb.* Düyün‎ adını vermişdir

1821-ci ildə isə Vilyam Pari heç bir çətinlik olmadan Frozen Streyt boğazından keçmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Barr W.* "Christopher Middleton (ca. 1690—1770)" (pdf). AINA Publications Server (ingilis). Saskatoon: University of Saskatchewan. 98–99. 2016-03-03 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-01-25.  (#redundant\_parameters)
**Ftalatlar** - son illər bu toksik maddələrdən geniş istifadə olunduğundan onlara diqqət artmışdır.

Ftalat
------

Ftalatlar sintetik polimerlərdən müxtəlif qab-qacaqlar, oyuncaqlar, tibb avadanlıqlarının (qanın köçürülmə sistemi) hazırlanmasında plastifikator kimi, həmçinin lak, parfyumeriya, həşəratlara qarşı repellentlər istehsalında istifadə edilir. Bu maddələr həm bilavasitə daxil olduqda, həm də hava və dəri vasitəsilə düşdükdə insanın bağırsağında asan absorbsiya olunur. Ftalatlann təsir indikatoru kimi onun sidikdə miqdar göstəricisindən istifadə olunur. Ftalatlar ətraf mühitin çirklən­məsinin və əhalinin sağlamlığına təsirinin qiymətləndirilməsi üzrə ABŞ-m Milli Proq­ramına daxil edilmişdir. Bu tədqiqatlara məlumatına görə, aşağı gəlirli və təhsili aşağı səviyyədə olan şəxslərin sidiklərində ftalatlann sintetik materiallardan hazırlanan qablardan daha çox istifadə etməsi ehtimalı ilə aydınlaşdırılır.

Xarici keçid
------------

* FREON VƏ "OZON DƏLİKLƏRİ[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

* Ətraf mühit
* Ətraf mühitin çirklənməsi

İstinad
-------

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı 2008
**Frumsenq Milli Parkı** (dz. ཕྲུམ་སེང་རྒྱལ་ཡོང་གླིང་ག; keçmiş adı **Thrumşinq Milli Parkı**) — Butanın mərkəzində yerləşən və 905,05 km2 ərazini əhatə edən milli park. Milli park Butanın 4 dzonqxasını əhatə etsə də, əsas hissəsi Monqar dzonqxasındadır. Butan yan avtomagistralı milli parkı tən ikiyə bölür. Milli park ərazisində Thrumşinq-La keçidi yerləşir.

Flora və fauna
--------------

Traqopan satir
Frumsenq Milli Parkında xeyli qədim küknar meşələrindən ibarət sahələr var. Parkın dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 700 metrdən 4.400 metrə qədər dəyişir. Frumsenq Milli Parkında nəsli təhlükədə olan 6 quş növü yaşayır: Nepal kərgədan quşu (*Aceros nipalensis*), kürənboğaz çoxdanışan çalıquşu (*Spelaeornis caudatus*), traqopan-satir (*Tragopan satyra*), gözəl sitta (*Sitta formosa*), Uard troqonu (*Harpactes wardi*), şabalıdsinə kəklik (*Arborophila mandellii*) və nəsli demək olar ki, kəsilmək üzrə olan qaramtılsinə çoxdanışan (*Sphenocichla humei*). Milli parkda gözəl mənzərələr var, xüsusilə meşə mənzərələri daha çox diqqət çəkir. Frumsenqdəki biomların torpaqları kövrək olduğuna görə burada inkişaf işləri aparmaq əlverişsizdir.

Turizm
------

Butan Trest Fondu Frumsenq Milli Parkının gözəl turizm potensialına sahib olduğunu açıqlamışdır. Xüsusilə, milli parkı ikiyə ayıran avtomagistral turizmi canlandırır. Milli park ərazisində 11.000 nəfər yaşayır. Butan Trest Fonduna görə *"krallıq insan ilə təbiət arasındakı harmonik balansın təmin edilməsinə yaxınlaşıb"*. Dünya Vəhşi Təbiət Fondu milli parkda layihələrini keçirməkdə davam edir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Forest protection in Thrumshingla National Park, Bhutan". World Wildlife Fund. 2018-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-04-02.
2. ↑  2
000>"Thrumshingla National Park". Himalaya 2000 online. Bhutan Travel Guide. 2019-03-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-04-02.
3. 1 2  "Parks of Bhutan". Bhutan Trust Fund for Environmental Conservation online. Bhutan Trust Fund. 2016-12-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-03-26.

Xarici keçidlər
---------------

* Dünya Vəhşi Təbiət Fondunun rəsmi saytında.