recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mütəllim Həsənov** (*Həsənov Mütəllim Saleh oğlu*; 25 fevral 1955. Məmmədbəyli, Zəngilan rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, "Həsən bəy Zərdabi" mükafatı laureatı, Ali kateqoriyalı müəllim.

Həyatı
------

Mütəllim Həsənov 25 fevral 1955-ci ildə Zəngilan rayonunun Məmmədbəyli kəndində anadan olub. 1961–1972-ci illərdə N. Piriyev adına Məmmədbəyli kənd orta məktəbində oxumuşdur. 1972–1976-cı illərdə Həsən bəy Zərdabi adına Kirovabad Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki Gəncə Dövlət Universiteti) dil-ədəbiyyat fakültəsində ali təhsil almışdır. 1976–1993-cü illərdə N. Piriyev adına Məmmədbəyli kənd orta məktəbində ədəbiyyat müəllimi işləmişdir.

30 oktyabr 1993-cü ildə Zəngilan rayonu ermənilər tərəfindən işğal olunduqdan sonra Bakı şəhərində məskunlaşmışdır. 1993-cü ildən hal-hazıra qədər Zəngilan rayonu 20 saylı orta məktəbində müəllim işləyir.

Məktəb Həmkarlar Təşkilatının sədri kimi ictimai vəzifəni daşıyır. Ali kateqoriyalı müəllimdir. "İslahat" qəzetinin redaktor müavini, "Etiraf" qəzetinin redaktoru olmuşdur.

Mütəllim Həsənov Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, "Həsən bəy Zərdabi" mükafatı laureatıdır.

Ailəlidir. Bir oğlu və bir qızı var.

Yaradıcılığı
------------

İlk yazısı 1986-cı ildə "Azərbaycan dili və ədəbiyyat tədrisi" jurnalında nəşr olunmuşdur. Şeirləri və publisistik yazıları mütəmadi olaraq dövri mətbuatda çap olunur.

"Dağlar bizi bağışlayar" şeiri ilə ədəbiyyata gələn Həmçinin "Bizim Hacı Həsən" (2007) və "Son qismətim" (2008) kitablarının tərtibçilərindən biridir.

"Qərib məzarlar", "Mən səni sevdim ki…", "Ədəbi düşüncələr" kitabları isə öz nəşrini gözləyir.

20-dən artıq kitabın redaktoru, 10-dan çox kitabın ön söz müəllifidir.

### Kitabları

* Kefdən gəlməmişəm bu şəhərə mən. Bakı: Nurlan, 2004, 160 səh.
* Ölümü öldürən oğul. Bakı: Nurlan, 2005, 96 səh. (Ayaz İmranoğlu ilə ortaqlı)
* Qərib məzarlar. 2022

### Məqalələri

* "Sərraf Şiruyənin təcnis çələngi". Ədalət qəzeti. № 65 (3141). 18 aprel 2009-cu il.
* "Durnalar lələk salan yerdə". Bütöv Azərbaycan qəzeti. № 25 (64), 30 iyun 2010-cu il.
* "Poetik xatirə abidəsi", "Laçın yurdu" jurnalı, № 1 (12), Bakı, "Bəxtiyar-4" nəşriyyatı, 2014. səh.81–83.
* "Heydər Əliyev və Azərbaycan nitq mədəniyyəti". "Laçın yurdu". №3(14) ("Bəxtiyar-4" nəşriyyatı): səh.41–43. 25.09.2014.  (#accessdate\_missing\_url)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  "Mütəllim Həsənov" (az.). adam.az. 2015. 2016-03-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-28.
2. 1 2 3  Əli bəy Azəri, "Bir nağıl de… Ümidlərim dil açsın", "Paralel" qəzeti, 24.02.2015

Vikianbarda ***Mütəllim Həsənov*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  


Vikikitabda ***Mütəllim Həsənov/Biblioqrafiya*** mövzusuna dair mətn var.
**Müsəlman həkimlərin hərbi xidmətə çağırılması haqqında qanun** — Azərbaycanda doğulmuş və ya son beş ildə burada yaşayan 45 yaşınadək kişi həkimlərin orduda üçillik məcburi xidmətini nəzərdə tutan hüquqi sənəd. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti tərəfindən 1919-cu il iyunun 16-da qəbul olunmuşdu.

Haqqında
--------

Daxili işlər və hərbi nazirliklərə təcili surətdə, istisnasız olaraq, butun kişi həkimləri qeydiyyata almaq, onların yaşını, yaşayış yerini, dini etiqadını, ailə və xidməti vəziyyətini, hərbi xidmət keçməsini, sağlamlığını, universiteti bitirmə tarixini, həkimlik təcrübəsini və ixtisasını dəqiq müəyyənləşdirmək tapşırılırdı. Daxili işlər və xalq səhiyyəsi nazirləri ilə razılaşma əsasında hərbi nazirə, ilk növbədə, müsəlman həkimləri həqiqi hərbi xidmətə cəlb etmək hüququ verilirdi. Bu zaman onların yaşı, həkimlik təcrübəsi, sağlamlığı, ailə vəziyyəti nəzərə alınmalı idi. Qeyri-müsəlman həkimlərin hamısı ehtiyatda hesab olunurdular. Müsəlman həkimlər çatışmadıqda, onların arasından müəyyən sayda və müsəlman həkimlərlə bərabər əsasda, həqiqi hərbi xidmətə çağırış nəzərdə tutulurdu. Həkimlərin daimi iş yerlərində saxlanılması zəruri olduqda, daxili işlər və səhiyyə nazirlikləri ilə razılaşma əsasında hərbi nazirə, onlara hərbi mükəlləfiyyətdən möhlət vermək ixtiyarı verilirdi.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Hərbi xidmət

İstinadlar
----------

1. ↑  Müsəlman həkimlərin hərbi xidmətə çağırılması haqqında qanun // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II. Bakı: "Lider". 2005. səh. 230. ISBN 9952-417-44-4.
**Jenő Landler** (23 noyabr 1875 – 25 fevral 1928), Macar kommunist siyasətçi və rəhbər. Qısa müddətdə yaşamış Macarıstan Sovet Respublikasının liderlərindən biri olmuşdur.

Həyatı
------

### Gəncliyi

Liseydən sonra hüquq təhsili almağa başlamış və siyasi fikirlərinə yaxın olan Macarıstan Sosial Demokratlar Partiyasına üzv olmuşdur. Partiyanın təşkil etdiyi metal işində işləyən fəhlələrin ittifaqı hərəkatında iştirak etmişdir. Siyasi dünyagörüşü sonralar sola istiqamətlənmiş və kommunist olmuşdur.

### Oktyabr inqilabı

Birinci Dünya müharibəsi dövründə nə işlə məşğul olduğu bilinmir. Ancaq Oktyabr inqilabından sonra, xüsusilə Bela Kun və Tibor Szamuely ilə birgə köhnə Rusiya imperiyası torpaqlarında müharibə əsirliyinə düşmüş və oktyabr inqilabı ilə azadlığa qovuşmuş Macar əsgərlərinə Sosializm ideyalarını təbliğ etmək üçün ciddi mübarizə aparmışdır. Rusiya vətəndaş müharibəsi dövründə Bolşeviklərin tərəfində döyüşmüşdür.

### Macarıstan Sovet Respublikası

1919-cu ilin mart ayında Macarıstan Sovet Respublikası elan edildikdən sonra kommunist iqtidarda Daxili İşlər Xalq Komissarlığının rəhbəri olmuşdur. Respublika süquta uğradıqdan sonra, Avstriyaya qaçmışdır.

Macarıstan Sovet Respublikasının liderlərini göstərən qabartma; Tibor Szamuely, Béla Kun və Jenő Landler
### Ölümü

1928-ci ildə Fransanın Kann şəhərində sürgündə vəfat etmişdir. Külü Moskvaya gətirilmiş və Kremlin Divarı Məzarlığında dəfn edilmişdir.

Ayrıca baxın
------------

* Bela Kun
* Tibor Szamuely

1. 1 2  geni.com (çd.). 2006.
2. ↑  .
3. ↑  .
**Henrix Lemann-Villenbrok** (11 dekabr 1911, Bremen – 18 aprel 1986, Bremen) — Alman dəniz zabiti və İkinci Dünya Müharibəsi dövründə U-boot komandiri.

İkinci Dünya Müharibəsinin başlamasından beş ay əvvəl, Seekadett rütbəsində, 1931-ci ilin aprelində Reichsmarineə daxil oldu. 1931-ci ilin oktyabrında Dənizçilik Akademiyasının kursantı oldu. 1 aprel 1935-ci ildə leytenant rütbəsi aldı. U-8 sualtı gəmisində köməkçi zabit vəzifəsini icra etdikdən sonra kapitan vəzifəsinə yüksəldildi və 1939-cu ilin aprelində sualtı donanmaya transfer edildi. 1939-cu ilin dekabrında U-5 komandanlığını aldı.

1940-cı ilin payızında VIIC tipli sualtı qayıq U-96-ya komandanlıq etdi. 23 oktyabr 1944-cü ildə Norveçin Bergen şəhərinə gəldi. Orada *Flottillenchef*ə təyin edildi. Dekabr ayından Almanların təslim olduğu 9 may 1945-ə qədər Norveçdə 11-ci *Unterseebootsflottille*də xidmət etmişdir.

Bir illik əsirlikdən sonra, 1946-cı ilin mayında Almaniyaya qayıtdı və Reyndə gəmi xilasetmə işinə başladı. Müharibədən sonra bir sıra ticarət gəmilərinin kapitanı vəzifəsini icra etmişdir. 1969-cu ildə Almaniyanın yeganə nüvə mühərrikli yük gəmisi olan NS Otto Hahn gəmisinin kapitanı oldu.

1979-cu ildə çəkilən və 1981-ci ildə efirə buraxılan Sualtı qayıq filmində Jürgen Prochnow tərəfindən canlandırılmışdır. Bu film üçün məsləhətçi işləmişdir. Daha sonra Bremendəki evinə qayıtdı və ölənə qədər orada qaldı.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *Busch R. Röll H.* Der U-Boot-Krieg, 1939-1945 (alm.): Die deutschen U-Boot-Kommandanten. 1996. Vol. 1. S. 142. 344 s. ISBN 3-8132-0490-1
2. 1 2 3 4 5  .
3. ↑  *Busch R. Röll H.* Der U-Boot-Krieg, 1939-1945 (alm.): Die Ritterkreuzträger der U-Boot-Waffe von September 1939 bis Mai 1945. E.S. Mittler & Sohn, 2003. S. 109. 539 s. ISBN 978-3-8132-0515-2
4. ↑  .
**Ziyil** – insan vücudunun xaricində yaranan xala bənzər lakin xaldan çox-çox fərqli xüsusiyyətlərə malik dəri xəstəliyidir. Ziyilə adətən ən çox əllərdə və barmaqlarda rast gəlinir.

Ziyilin əlamətləri
------------------

Ətli xala bənzəyən lakin müxtəlif rəngdə (ağ, qara bəzən isə çəhrayı) əsasən əllərdə, barmaqlarda və dırnaq ətrafında olan nöqtələrdir. Kəsdikdə qanayır lakin ağrısız olur. Əllərlə yanaşı bəzən bədənin digər hissələrində də ziyillərə rast gəlmək mümkündür.

Bu hissələrdən aşağı ətraflarda, cinsi orqanlarda bəzən qadınlarda uşaqlıq yolunda, üzdə və.s hissələrdə rast gəlmək olar.

Ziyilin yaranma səbəbi HPV (human papilloma virus) virusudur. Bu virusun 100-dən artıq növü mövcuddur. Digər infeksion xəstəliklər kimi ziyillərdə yoluxucudur və bu yolla törəyir.

Müalicəsi
---------

Ziyilləri aradan qaldırmağın bir çox yolları mövcuddur onlardan, azot mayesi vasitəsi ilə ziyili donduraraq, kiçik bir əməliyyatla və ya lazer əməliyyatı ilə ziyili məhv etmək mümkündür

Mənbə
-----

* Ziyil Arxivləşdirilib 2009-12-19 at the Wayback Machine
**Henrix İqnas Frans fon Biber** [12.8.1644 (xaç suyuna salınma tarixi), Vartenberq, indiki Çexiyanın Liberets şəhəri yaxınlığında Straj-Ralske – 3.5.1704, Zalsburq] – Avstriya bəstəkarı və skripkaçısı.

Həyatı
------

Zalsburqun panoraması, 1712-ci ildə J. B. Homann tərəfindən
Barokkonun tanınmış nümayəndələrindən biri, öz dövrünün ən görkəmli virtuoz skripkaçısı olmuşdur. 1660-ci illərdə Qratsda knyaz sarayında, 1668-ci ildən Olomousda yerli yepiskopun yanında xidmət etmişdir. 1670-ci illərin 2-ci yarısından kamera musiqiçisi, 1684-cü ildən ömrünün axırınadək Zalsburq arxiyepiskopunun saray kapelmeysteri olmuşdur. İmperator I Leopoldun fərmanı ilə 1690-cı ildə rıtsar rütbəsi alaraq, Biber fon Bibern adlanmaq hüququnu qazanmışdır.

Fəaliyyəti
----------

Skripka və ansambl musiqisi (sonatalar, partitalar, süitalar) bəstəkarın irsinin qiymətli hissəsini təşkil edir. Əhdi-cədidin müxtəlif süjetlərinə həsr olunmuş skripka və basso kontinuo üçün 15 sonata-misteriya silsiləsini (təqribən 1674) skripka musiqisinin şedevri sayılan q-moll passakaliyası (onu İ.S. Baxın d-moll Partitasından məşhur çakona ilə müqayisə edirlər) tamamlayır. "Harmoniya artificiosa-ariosa" (1696) trio-sonatalar məcmuəsində olduğu kimi, Biber sonata-misteriyalarda, skordatura üsulundan geniş istifadə yolu ilə ənənəvi köklənmiş skripkadan qeyri-adi səs effektləri və həmsədalar əldə etməyə nail olmuşdur.

### Əsərləri

Biberin proqram musiqisi, xüsusən də populyar "Sonata representativa" (1669; hissələrin adı: "Ququ quşu", "Qurbağa", "Toyuq və xo ruz", "Pişik" və s.) və "Döyüş" (simli alətlər və basso kontinuo üçün, 1673) əsər ləri eksperimentallığı, incə və yaddaqalan səs effektləri ilə fərqlənir. Biberin dini musiqisi [A-dur Rekviyemi, "Zalsburq" (1682) və "Brüssel" (1696-cı ildən sonra) messaları, "Plaudite tympana" himni (motet), (1682, 53 partiya üçün), Axşam ibadəti (1693, 32 partiya üçün) və s.] sənətkarın polifonik texnikaya sərbəst yiyələndiyini, xor və instrumental musiqi xüsusiyyətlərinə dərindən bələd olduğunu nümayiş etdirir. Biberin teatr tamaşalarından "İnadcıl olan qalib gəlir" (təqribən 1690) operası saxlanılmışdır. Onun bir çox əsəri "Avstriyanın musiqi sənəti abidələri" silsiləsində çap olunmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* İohan Sebastyan Bax

Xarici keçidlər
---------------

* Henrix İqnas Frans Biber Arxivləşdirilib 2016-06-08 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------


1. 1 2 3 4  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 4-cü cild: Bəzirxana – Brünel (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2013. səh. 15. ISBN 978-9952-441-03-1.
**Serjipi** (*port.* Sergipe) — Braziliyanın şərqində yerləşən ştat. Braziliyanın şimal-şərq regionuna daxildir. Ştat cənubdan və şərqdən Baiya, şimaldan Alaqoas, şərqdən isə Atlantik okeanla əhatələnir. Ştatın inzibati mərkəzi Arakaju şəhəridir.

Serjipi Braziliyanın sahə baxımından ən kiçik ştatıdır. Ölkə ərazisinin cəmi 0,26 % təşkil edir.

Coğrafiya
---------

Serjipi ərazisinin demək olar ki, hamısı savannadır. Okean sahilləri Manqrov meşələri, bataqlıq və qumlu çimərliklərlə örtülüdür.

Tarixi
------

Arakajuya açılan mənzərə.
Serjipi ərazisində ilk portuqal koloniyaçıları San-Kristovan şəhərini qurmuşlar. Uzun zaman şəhər ştatın paytaxtı olmuşdur. Digər şimal-şərq ştatları kimi Serjipi dəfələrlə hollandların hücumuna məruz qalmışdır. 1641-ci ildə hollandlar ştatın ərazisini işğal etmişlər. Dörd il müddətində ərazi Holland Braziliyasına tabe edilmişdi. 1645-ci ildə portuqallar hollandları bölgədən çıxara bilmişlər. 1855-ci ildə ştatın paytaxtı Arakaju şəhərinə köçürülmüşdür.

1930-cu illərdə ştat ərazisi cinayət quruplaşmaları tərəfindən intensiv terror aktları məruz qalmışdır.

İnzibati bölgü
--------------

Ştat ərazisi 3 mezoregiona və 13 mikroregiona bölünür.

İqtisadiyyat
------------

Serjipi böyük aqrar potensiala malikdir. Burada Şəkər qamışı, pambıq, çəltik, aqava, tütün, maniok yetişdirilir. Nisbətən üuraq bölgələrdə heyvandarlıq inkişaf etdirilmişdir. Şelf zonası olan "Piranema" neft platformasında neft və qaz hasil edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Vokruq Sveta. Serjipi". 2021-05-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-25.
3. ↑  Serjipi
4. ↑  "Braziliya neft hasilatında rekord vurur". 2009-03-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-25.

| ⛭Braziliya ştatları |
| --- |
| Akri • Alaqoas • Amazonas • Amapa • Baiya • Qoyas • Maranyan • Matu-Qrosu • Matu-Qrosu-du-Sul • Minas-Jerays • Para • Paraiba • Parana • Pernambuku • Piaui • Rio-de-Janeyro • Riu-Qrandi-du-Norti • Riu-Qrandi-du-Sul • Rondoniya • Rorayma • San-Paulu • Santa-Katarina • Seara • Serjipi • Tokantins • Federal dairə • Espiritu-Santu | Braziliya bayrağıBraziliya bayrağı |
**Mayıl Yusif oğlu Qedimov**

Həyatı
------

*Mayıl Qədimov* 1962-ci ildə Azerbaycan SSR Mirbəşir(Tərtər) rayonunun Səhləbad kəndində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur.1969-cu ildə Səhləbad kənd orta məktəbinin 1-ci sinfinə daxil olmuş,1977-ci ildə həmin məktəbin 8-ci sinfini bitirmişdir.1978-ci ildə Mirbəşir Rayon 96-nömrəli Orta Texniki Peşə məktəbinə daxil olmuşdur.1980-ci ildə məktəbi "Meyvə-tərəvəzçilik" üzrə tam kursunu bitirərək, aqronom ixtisasına yiyələnmişdir.1981-ci ildə Ağdam Rayon Xaçın tikinti-texniki peşə məktəbinin 6 aylıq sürücülük kursunu bitirmişdir.

Təltif və mükafatları
---------------------

Mayıl Qədimov göstərdiyi qəhrəmanlığa görə, ölümdən sonra 1983-cü il avqustun 31-də SSRİ Ali Soveti Rəyasət heyətinin 9912-X nömrəli əmri ilə "Qırmızı ulduz"ordeni ilə təltif olunmuş, oxuduğu məktəb adına verilmişdir.

* Mayıl Yusif oğlu QedimovMayıl Yusif oğlu Qedimov
* "Qırmızı ulduz" ordeni"Qırmızı ulduz" ordeni

Ailəsi
------

Ailədə 6 övlad olmuşlar:4 qardaş və 2 bacı. Mayıl kiçik yaşlarından cəsurluğu, igidliyi və vətənpərvərliyi ilə yaşıdlarından seçilmişdir, cəmi 20il yaşamışdır və ailə həyatı Qurmamışdır. Bu 20 ildə onu tanıyan hər kəsin sevgisini və hörmətini qazanmış, ölümündən sonra isə onların fəxri, qürur mənbəyi olmuşdur. Ailəsi hələ onun yoxluğuna alışmadan daha bir oğul övladını itirmişdir. Mayılın ölümündən 6il sonra, 1988-ci ilin 12 dekabrında Mayıl ın qardaşı, Əhliman Qədimov dünyasını dəyişmişdir. Bu hadisədən sonra, ailəsi daha ağır və kədərli günlər keçirir. Bir müddət sonra, Mayıl ın valideynləri də vəfat edir.

Haqqında
--------

1981-ci ilin may ayında hərbi xidmətə çağırılmışdı. Hərbi xidməti o, Gürcüstan SSRİ-ın Axalkalaki rayonunda 09356-nömrəli hərbi hissədə yerinə yetirmişdir. Əsgəri borcunu yerinə yetirərkən 1982-ci ilin dekabrın 3-də bütöv bir polku yanğından xilas edərkən(yanan avtomobili ərazidən uzaqlaşdırarkən) qəhrəmancasına şəhid olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

Mayıl Qədimovun cənazəsi Gürcüstandan Azərbaycana gətirilmiş, 1982-ci il dekabrın 6-da doğulub boya-başa çatdığı Tərtər rayonunda torpağa tapşırılmışdır. Dəfn mərasimində rayon nümayəndələri və məktəb yoldaşları, müəllimləri iştirak etmişdir. Mərasimdən sonra oxuduğu məktəbdə şəhidimizin xatirəsini əbədiləşdirmək üçün dəfələrlə tədbirlər keçirilmişdir.

Xarici keçid
------------

Azərbaycan Respublikası Arxivləşdirilib 2020-07-11 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  , Azərbaycan 15 sentyabr 1918, Bəxtiyar Sadıqov
**Henrix Həsənov** — gəmi inşaatçısı, texnika elmləri doktoru, gəmi inşası və gəmi buxar qazanları və buxar generatorlarının dizaynı sahəsində mütəxəssis, dəniz gəmilərinin atom mühərrik-reaktorlarının baş dizayneri. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.

Bipoqrafiyası
-------------

1910-cu il iyulun 8-də Dərbənddə (indiki Dağıstan Respublikasında) qarışıq işçilər ailəsində anadan olmuşdur. Atası milliyyətcə ləzgi olan Əli (Əlimirza) Həsənov və anası yarı alman, yarı fransız olan Yelena Vladimirovna Bekin ailəsndə anadan olur.

Məktəbi bitirdikdən sonra, 1927-ci ildə Frunze Ali Hərbi Dəniz Məktəbinə (Leninqrad) daxil olur, lakin 1929-cu ildə xəstəlik səbəbiylə tərxis edilir və Daqrıbtrest kooperativ fabrikində mexanik olaraq işə başlayır. 1930-cu ildə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetiyə daxil olur, 1931 -ci ildə Leninqrad Gəmiqayırma İnstitutuna keçir.

1935-ci ildə institutu bitirdikdən sonra Serqo Ordjonikidze adına Baltik Gəmiqayırma Zavodunun Mərkəzi Dizayn Bürosuna işə göndərilir. 1938-ci ildə gəmi buxar qazanları dizaynçıları qrupunun rəhbəri olur. Böyük Vətən müharibəsi illərində, hərbi gəmilərin qurulmasında ixtisaslaşan Şimal Layihə-Konstruktor Bürosunda işləməyə davam edir.

1946-cı ildən Baltik Gəmiqayırma Zavodunda Baş Dizayner və Mərkəzi Dizayn Bürosunun rəhbəri işləyir. 1950-ci illərdə onun rəhbərliyi və birbaşa iştirakı ilə bir sıra yeni qazan zavodları qurulur. 1958-ci ildə Lenin mükafatına layiq görülmüşdür (xüsusən də sualtı qayıqlar üçün nüvə reaktorlarının inkişafına görə). 

1959-cu ildən Leninqrad Gəmiqayırma İnstitutunun Qazanlar kafedrasının dosenti olur. 1966-cı ildən gəmi buxar generatorlarının nəzəriyyəsi və dizaynı üzrə texnika elmləri doktoru, professor dərəcəsi alır.

28 may 1973-cü ildə vəfat edir. Leninqradda Boqoslov qəbiristanlığında dəfn edilir.

Henrix Həsənov rus alimləri, filosofları, yazıçıları və musiqiçilər nəslindəndir, məşhur filosof Həsən-Əfəndi onun nəvəsidir.

Mükafatları
-----------

Birinci dərəcəli Stalin mükafatı (1942) - hərbi gəmilərin layihələrindirilmədində inkişafına görə.

İki Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni (12.5.1956; 14.5.1960)

Lenin mükafatı (1958).

Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (30.03.1970) - dəniz enerjisi sahəsində yeni kəşflərə görə.

İki "Lenin" ordeni.

Digər medallar.

Xatirəsi
--------

1976-cı ildə Henrix Həsənovun adı 1559-B tanker layihəsinə verilir.

Dərbənd şəhərinin küçələrindən biri Həsənovun adını daşıyır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Henrix Həsənov. Ölkənin qəhrəmanları". 2022-03-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-23.
2. ↑  "Гасанов Генрих Алиевич". Деятели науки. Сулейман-Стальский район. 2012-09-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-03.

Mənbə
-----

* *Алкадарская Н. И.* "«„Железный" Генрих»". Лезги ким с Майрудином Бабахановым. 2010-02-04. İstifadə tarixi: 2012-06-03.
* "Гасанов Генрих Алиевич". Люди Петербурга. 2011-05-29. 2012-09-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-03.
**Serpentin – Mg3 (OH)4 [Si2O5]** — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: tez-tez rast gələn.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Xrizotil-asbest (paralel-lifli) və sermatit (dolaşıq-lifli) aqreqatlar; serpofit–mum parıltılı opalabənzər sıx növ müxtəlifliyi.

Xassələri
---------

Rəng – müxtəlif çalarlı yaşıl, bəzən ağ, qara, qızılı çalarlı yaşılımtıl-sarı, bozumtul-yaşıl, nadir hallarda yasəməni-göy, pozulmuş şəkildə – qar kimi ağ (xrizotil-asbestdə); solğun, sarımtıl-zeytunu-yaşıl (serpofitdə); Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – tutqun, ipəyi, sədəfi, mum; Şəffaflıq – qeyri-şəffafdan şəffafadək; Sıxlıq – 2,5- 2,7; Sərtlik – 2,5-3; lifləri əyilgəndir, lakin elastik deyil, bəzən asanlıqla sınır; Ayrılma – {001} üzrə tam mükəmməl; Sınıqlar – sıx kütlələrdə hamar və qabıqlı, asbestdə – tikanlı; Başqa xassələr – xrizotil-asbest üçün istiyədavamlılıq, elektrik cərəyanını və səsi pis keçirmək, yüksək adsorbsion qabiliyyəti səciyyəvidir; Morfologiya – mineral aqreqatları: massiv gizlikristallik, paralel- və dolaşıq-lifli.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Hiperbazitlərin dəyişilmə məhsulu olub, olivin və enstatitin, nisbətən az hallarda diopsid və hornblendin hesabına əmələ gəlir. Karbonat süxurlarının kontakt dəyişilmələrinin məhsulu kimi onların turş intruzivlərlə kontakt zonalarında əmələ gəlir. Serpentin qrupu minerallarının, xüsusilə onların nikelli növ müxtəlifliklərinin əmələ gəlməsi üçün əlverişli mühit hiperbazitlərin aşınma qabığıdır. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: olivin, talk, brusit, karbonatlar. Mineralın tapıldığı yerlər: Teyford-Mayns (Kanada); Skarnum (Norveç); Zabaykalye, Uralda Bajenov yatağı, Alapayev, Krasnoural, Rejevski rayonları (Rusiya); Transvaal (CAR) və b. Azərbaycanda hiperbazitlərin dəyişilmə məhsulu kimi Kiçik Qafqazın ofiolit zonasında geniş yayılmışdır. Göydərə yatağı, İpək təzahürü və b. xromit filizi obyektlərinin əsas minerallarından biridir.

Tətbiqi
-------

Mineralın massiv, gözəl rəngli növ müxtəliflikləri xırda məmulat hazırlamaq üçün yaxşı materialdır. Xrizotil-asbestin yuxarıda göstərilən mühüm xassələri ondan əsas asbest xammalı kimi sənayenin müxtəlif sahələrində geniş istifadə etməyə imkan verir.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (onlayn) · Universalis |
| Normativ yoxlama | BNF: 120036224 · LCCN: sh85120306 |

* THE SERPENTINE MINERAL GROUP
**Sirenia** — 2001-ci ildə yaradılan Norveç metal musiqi qrupu.

Haqqında
--------

Tristania qrupunun gitaristi və bəstəkarı Morten Veland fərdi səbəblərdən ötəri qrupdan ayrıldıqdan sonra tamamilə istədiyi tərzdə musiqi yarada bilmək üçün Kristian Gundersen ilə birlikdə 2001-ci ildə Sirenia qrupunu yaratmışdır. Morten ilk olaraq Tristaniada ikən birlikdə çalışdığı Napalm Records ilə yeni qrupu üçün də razılaşdı. Noyabr ayında albomları üçün doqquz parçanı doldurmaq üçün studiyaya girən iki nəfərlik qrupa qadın vokalı üçün Fabienne Gondamin qatıldı.2002-ci ildə qrupun ilk və debüt studio "At Sixes and Sevens" adlı albomları buraxıldı. Albomdan sonra qrup 2002 və 2003-cü illər boyunca konsertlərdə və festivallarda iştirak etmişdir. 2003-cü ildə vokalda dəyişiklik olaraq Henriette Bordvik qatıldı və 2004-cü ildə "At Sixes and Sevens" adlı ikinci studio albomu buraxıldı. Bu albomda daha çox simfonik metal və qotik metal üslubunda olsa da mahnılar sakit temptə ifa edilmişdir. Qrupun qadın vokalisti Henriette Bordvik ilə birlik də qrup 2004-cü ildə "Sirenian Shores" adlı EP, 2007-ci ildə "Nine Destinies and a Downfall" adlı studio albomu və 2007-ci ildə isə "My Mind's Eye" adlı siqnl buraxılmışdır. Daha sonra qrupda 2008-ci ildə yenidən vokalda dəyişiklik olaraq Ailyn qatıldı. Ailyn, Sirenia qrupu üçün vokalist olaraq 500 qadın müraciət etsə də, bunu Ailyn qazanmışdır və qrupa daxil olmuşdur. Ailyn ilə birgə qrup 2009-cu ildə "The 13th Floor" adlı albom buraxıldı.

Qrup üzvləri
------------

### İndiki üzvləri

* Morten Veland – köməkçi vokal, gitaralar, bas gitara, sintezator, zərb alətləri (2001–indiyədək)
* Jonathan A. Perez – zərb alətləri (2003–indiyədək)
* Jan Erik Soltvedt – gitaralar (2011–indiyədək)
* Ailyn – vokal (2008–indiyədək)

### Keçmiş üzvləri

* Henriette Bordvik — Vokal (2003–2005)
* Monika Pedersen — Vokal (2006–2007)
* Kristian Gundersen — Gitara (ancaq kosertlərdə) & təmiz vokal (2001–2004)
* Bjørnar Landa — Gitara (ancaq kosertlərdə) (2004–2008)
* Michael S. Krumins — Gitara & köməkçi vokal (ancaq kosertlərdə) (2008–2011)
* Kristian Olav Torp — Bas gitara (ancaq kosertlərdə) (2008)
* Roland Navratil — zərb alətləri (ancaq kosertlərdə) (2004–2005, 2009)

Diskoqrafiya
------------

### Studiya albomları

* At Sixes and Sevens (2002)
* An Elixir for Existence (2004)
* Nine Destinies and a Downfall (2007)
* The 13th Floor (2009)
* The Enigma of Life (2011)
* Perils of the Deep Blue (2013)
* The Seventh Life Path (2015)
* Dim Days of Dolor (2016)

### Mini albomlar

* Sirenian Shores (2004)

### Sinqllar

* My Mind's Eye (2007)
* The Path To Decay (2008)
* The End Of It All (2010)
* Seven Widows Weep (2013)

### Videokliplər

* My Mind’s Eye (2007)
* The Other Side (2007)
* The Path To Decay (2009)
* The End of It All (2011)
* Seven Widows Weep (2013)
Bir qanad modelində kritik Machı göstərən effektləri göstərən bir transonik axıntı.
Aerodinamikada, bir təyyarənin kritik Mach sürəti, qanadın kiçik bir hissəsi üzərindəki axının səs sürətinə çatdığı ən kiçik Mach sürətidir.

Uçuşda olan bütün avianəqliyyat vasitələri üçün, nəqliyyat vasitəsinin ətrafında dövran edən havanın sürətinin artmasından və ya azalmasından, nəqliyyat vasitəsinin ətrafındakı hava axını nəqliyyat vasitəsinin hava sürəti ilə eyni deyildir. Kritik Mach sürətində, təyyarənin özü 1,0 Mach sürətindən daha az bir hava sürətinə malik olmasına baxmayaraq gövdə yaxınlığındakı bəzi bölgələrdə yerli hava axını səs sürətinə çatır. Bu vəziyyət zəif bir şok dalğası yaradır. Kritik Mach sayından yüksək sürətlərdə:

* Sürüklənmə əmsalı birdən-birə artaraq yüksək təsirli sürüklənməyə səbəb olar.
* Transonik və supersonik sürətlər üçün nəzərdə tutulmayan təyyarələrdə idarəetmə səthlərindəki hava axını nəqliyyat vasitəsinin idarəetməsində pozğunluqlara səbəb olar.

Kritik Mach sayında uçmaq üçün dizayn edilməyən nəqliyyat vasitələrində, qanad və quyruq qanadı üstündəki axıntıda olan şok dalğaları qanaddakı hündürlüyü itirmək üçün kifayətdir. Kritik Mach sayındakı problemlərlə əlaqəli bu fenomen sıxışdırılma olaraq bilinir. Sıxışdırılma 1930-40-cı illərdə yüksək sürətli hərbi və eksperimental təyyarələrdə bir çox qəzaya səbəb olmuşdur.

O vaxt bilinməsə də, sıxışdırılma səs divarı kimi tanınan fenomenin səbəbi idi. Supermarine Spitfire, Messerschmitt Bf 109, P-51 Mustang, Gloster Meteor, Messerschmitt Me 262, P-80 kimi subsonik təyyarələrin çox qalın qanadları var və onlar 1.0 Maxa çata bilmirlər. 1947-ci ildə Chuck Yeager Bell X-1-i Mach 1.0 və daha yüksək sürətlərdə uçurdu. Beləliklə səs divarı nəhayət qırıldı.

Hawker Hunter və F-86 Sabre kimi ilk transonik hərbi təyyarələr kritik Mach sayından daha sürətli uçmaq üçün dizayn edilmişdirlər. Bu təyyarələrdə düz uçuşlarda Mach 1.0-a çatmaq üçün kifayət qədər mühərrik gücü yox idi, lakin Mach sayı 1.0 və daha yüksək sürətlərə dalış həyata keçirə bilirdilər. Bu gün istifadə olunan Boeing və Airbus kimi sərnişin təyyarələrinin Mach sayı 1,0-dan azdır, lakin müntəzəm olaraq kritik Mach sayından daha yüksək sürətlərdə işlədilirlər.

Concorde, English Electric Lightning, Lockheed F-104, Dassault Mirage III və MiQ-21 kimi səsdən sürətli təyyarələr düz uçuşlarda 1.0 Mach-dan daha yuxatuy sürətlərdə uçmaq üçün dizayn edilmişdirlər. Bu təyyarələrin çox incə qanadları vardır. Kritik Mach sayı səsdən aşağı və transonik təyyarələrinkindən daha yüksəkdir, lakin 1.0-dan aşağıdır.

Real kritik Mach sayı qanad quruluşuna görə dəyişir. Ümumiyyətlə, qalın qanad aşağı kritik Mach sayına malikdir, çünki qalın qanad hava axınını nazik qanaddan daha yüksək sürətə çatdırır. Məsələn, P-38 Lightingdəki kifayət qədər qalın qanadlar kritik Mach sayının 0,69 olmasına səbəb olmuşdur. Bu sürət dalışlarda asanlıqla əldə edilir və düşməyə səbəb olur. Supermarine Spitfire təyyarələrindəki daha incə qanadlar kritik Mach sayının 0.89 olmasına səbəb olmuşdur.
Yüksək hücum 
bucağındakı bir qanaddakı cərəyan ayrılması
Bir maye içərisində hərəkət edən (və ya ətrafından maye keçən sabit) hər bir bərk cismin səthinin ətrafında viskoz qüvvələrin meydana gəldiyi sərhəd qatları inkişaf edir. Sərhəd qatları laminar və ya turbulent ola bilər. Sərhəd qatının laminar və ya türbülans olub-olmaması yerli axın şərtlərinin Reynolds ədədinin hesablanması ilə əsaslı şəkildə tapıla bilər.

"Axın ayrılması", sərhəd təbəqəsinin əks təzyiq gradientindən kifayət qədər uzaqlaşdıqda baş verir, bu vəziyyətdə sərhəd qatı sürəti demək olar ki, sıfıra enir. Maye axını cisim səthindən ayrılır və bunun əvəzinə vortekslər və dövrələr yaradır. Maye ayrılığı həm də obyektin həndəsi quruluşundan asılıdır. Kəskin cizgilərə və ya yüksək əyriliklərə malik küt cisimlərdə mayenin ayrılması daha asandır. Belə obyektlərdə axıntının cismin səthini izləməsi çətindir. Aerodinamikada axıntı ayrılması əsasən artan sürüklənməyə, xüsusən mayenin içində hərəkət edən cismin ön və arxa səthləri arasındakı təzyiq fərqindən yaranan təzyiq sürütlənmə qüvvəsinə səbəb olur. Bu səbəbdən aerodinamik və hidrodinamik səthlərin dizaynında axıntı ayrılmasını gecikdirmək və yerli axını mümkün qədər səthə yapışdırmaq üçün çox səy sərf olunur və tədqiqatlar həyata keçirdilir. Nümunə olaraq, tennis topu xaricindəki xəzlər, qolf topundakı çöküntülər, playner üstündəki turbulent zonaya erkən keçidi təmin edən turbulatorlar, kiçik təyyarələrdə ayrılma yolunu idarə edən turbulent generatorlar və F/A-18 Hornet kimi hərbi təyyarələrdə yüksək hücum bucaqları üçün hücum kənarı çıxıntıları.
**Sekkaki** (d. 1159 (1160) - ö. 1229) — çağatayca yazan şair.  Həyatının ilk dövrlərində metal işləmə sənətiylə məşğul olduğu üçün Sekkaki nisbəsiylə anılmışdır. Nisbəsiylə bağlı başqa fərziyyələrdə vardır. 

Böyük şair olmaqla yanaşı, eyni zamanda fiqh sahəsində də böyük biliklərə malik olmuşdur.

Haqqında
--------

Doğum və ölüm tarixləri bilinmir. Həyatı haqqında yetərli bilgi yoxdur. Müasiri Yaqut əl-Həməvi Səkkainin başqa qələm ilə fiqh olmaqla, ərəb dili və ədəbiyyatı, bəyan,əruz və şer kimi müxtəlif elmlərdə çox usta olduğunu və karvanlar vasitəsiylə şöhrətinin hər yerə yayıldığını bildirmişdi. Lakin dövrün qarışıqlığına görə, həyatı barədə bəzi məlumatlar ya dövrümüzə heç çatmamış, ya da çox təhrifə məruz qalaraq çatmışdır.

Çağdaşı Yâkūt el-Hamevî’nin, Sekkâkî’nin başta kelâm ile fıkıh olmak üzere Arap dili ve edebiyatı, meânî, beyan, aruz ve şiir gibi çeşitli ilimlerde uzman, kervanların namını yaydığı asrın üstünlerinden biri olduğunu söylemesi (Muʿcemü’l-üdebâʾ, XX, 59) onun çağında şöhreti her tarafa yayılmış bir âlim kabul edildiğini gösterse de Moğol istilâsının karışık dönemlerinde yaşamış olması hayatının karanlıkta kalması, hikâye ve efsane kabilinden bazı anekdotların biyografisinde yer alması neticesini doğurmuş olmalıdır.

Böyük Teymur imperiyası hökmdarlarından Xəlil Sultan (1405-1409) və Uluq bəyin (1409-1449) saray şairi olaraq Səmərqənddə qalmışdır.

Sekkaki Miftahul-ulum adlı əsəri ilə ərəb bəlağətində yeni cığır aşmış və dövrünün zirvəsini müəyyən etmiş şəxsdir. Əslindı sarf, nahiv və bəlağət olmaqla, 3 hissədən meydana gələn əsərdə "ədəb elmləri" adını verdiyi və bir-birləri ilə əlaqəli gördüyü 12 elmdən bəhs etmişdir.

Çingiz xanın nəslindən gələn Çağatay xan Sekkakinin məşhurluğunu eşitmiş və onu sarayına müşavir olaraq qəbul etmişdir. Onun Çağatay xan ilə olan münasibəti bəzi qaynaqlarda əks olunmuşdur. Başda vəzir Qütbütdin Həbəş Amid olmaqla, saray və dövlət orqanlarının Sekkakinin Çağatay xan qatındakı etibarını qısqanmalarına görə, ortaya çıxan münaqişələr nəticəsində o, həbsə atılmış və burad a3 il qaldıqdan sonra 1229-cu ildə vəfat etmişdir.

Bu hökmdarlara və məşhur dövlət adamı Arslan Xoca Tarxana qəsidələr təqdim etmişdir. Divanın bu gün bilinən tək nüsxəsi İngiltərədə, Londonda British Museumda saxlanılır. Sekkaki qəzəllərində sevgilinin gözəlliyini, özünün ümidsiz sevgisini dilə gətirmişdir. Şerləeində xalq dilindən alınan deyim və atalar sözlərinə də çox sayda yer ayırmışdır. Sekkakinin divanı Daşkənddə 1958-ci ildə yayımlanmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Əlişir Nəvai

* Çağatayca

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Sekkaki". islamansiklopedisi.org.tr. 21 iyun 2020. 2021-10-20 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  *Ali Durusoy.* Sekkaki'nin Yeri ve Önemi. səh. 1-15.
3. ↑  *Sekkaki.* Miftahu’l-Ulum Belagat.
Kral pinqvini koloniyası
**Quş koloniyası** — Dəniz quşlarının sahil ərazilərinə yaxın ərazilərdə təşkil etdikləri kütləvi yuvalama ərazisidir. Dəniz quşları arasında Təmizçilər, Qağayılar, Çovdarçıkimilər, Fırtınaquşukimilər, Qarabatdaq, Ördəklər, Oluşalar və pinqvinlər üstünlük təşkil edir. Onlar əsas sahilə yaxın qayalıqlarda və bəzəndə qumluqlarda yuva qururlar. Xüsusi ilə qütb enliklərdə yerləşən adalarda bu koloniyaların həcmi dahada böyükdür. 

Quş koloniyalarının olduğu ərazilər: Şimal Torpağı, Yeni Sibir adaları, Kuril adaları, Aleut adaları, Kanada Arktik arxipelaqı, Odlu Torpaq, Kamçatka, Kola yarımadası, Qalapaqos adaları. Azərbaycanda bu tip koloniyaya Gil adasında rast gəlinir. Adada 10 000 baş olan qağayı koloniyası vardır

İnsanlar tərəfindən istifadə
----------------------------

Koloniyalarda quano, quş yumurtası və qiymətli quş lələkləri və tükü toplanılır. Üstəlik bu ərazilərdə kütləvi şəkildə quş ovlanılır.

Həmçinin bax
------------

* Yataq

İstinadlar
----------

1. ↑  "Gil adası Dövlət Təbiət Yasaqlığı". 2017-04-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-13.
**Sirin binti Şamun** (*ərəb.* **سيرين بنت شمعون**‎; VII əsr – VII əsr) — Qibti Pravoslav Kilsəsinə aid olan xristian. İslam peyğəmbəri Məhəmmədin cariyəsi və Həssən ibn Sabitin həyat yoldaşı. Mariyə əl-Qibtiyyənin bacısı.

Bioqrafiyası
------------

Şirin atasının adı Şamun idi. O, nüfuzlu qibti xristianlarından biri idi. Anası Roma mənşəli olmuşdur.

Hicrətin 6-cı ilində (627-628) Məhəmməd peyğəmbər Yaxın Şərqin hökmdarlarına məktublar göndərir, bu məktublarda onları yeni bir inancın yaranmasından xəbərdar edir və onları özünə qoşulmağa dəvət edir. Məktubu Xətib ibn Əbu Balta Misir hökmdarı Mukaukisə çatdırır. Mukaukis məktuba cavab olaraq iki qul qadın (Məryəm və Sirin), Məbur adlı bir qul kişi, minlərlə miskal qızıl, iyirmi atlaz paltar, Daldal adlı bir qatır və Yağfur adlı eşşək də daxil olmaqla hədiyyələr göndərir. Xətib ibn Əbu Balta Mədinəyə gedərkən qullarla söhbət edir. Hər iki qadın İslamı qəbul edərək müsəlman olaraq Mədinəyə daxil olur. Elə həmin il Mədinə şairi Həsən ibn Sabit Məhəmməd peyğəmbərin həyat yoldaşı Aişəyə qarşı böhtan atılması hekayəsində iştirak edir. Həsən ibn Sabit Səfvan ibn Mükatil tərəfindən hücuma məruz qalır və yaralanır. Təzminat olaraq ona Sirin və Yarahu sarayı bağışlanılır.

Həsənlə Sirindən Əbdürrəhman adlı bir oğulları olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Из серии «Матери правоверных». Мария - представительница коптов". Журнал Аль-Ваъй (Сознание). 2013-03-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-30.
2. ↑  Ибн аль-Муаттал преграждает дорогу Хассану с мечом в руке Arxivləşdirilib 2016-08-05 at the Wayback Machine islam-info.ru
**Qaşqay Çingiz Mirəli oğlu** — geologiya-mineralogiya elmləri doktoru.

Həyatı
------

Qaşqay Çingiz Mirəli oğlu 1941-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1962-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) geoloji-coğrafiya fakültəsini bitirmişdir. 1962-ci ildən Azərbaycan EA Geologiya İnstitutunda (indiki Geologiya və Geofizika İnstitutu) işləyir. 1967-ci ildə "Alunitlərin əmələgəlməsinin fiziki-kimyəvi şəraiti" mövzusunda namizədlik, 1975-ci ildə isə "Alunit qrupu və onun struktur analoqları" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. Qaşqay Ç.M. AMEA Geologiya və Geofizika İnstitutunun "Filiz və qeyri-filiz faydalı qazıntı yataqlarının geologiyası və geokimyası" şöbəsinin rəhbəridir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Çingiz Qaşqay eksperimental yolla alunitlərin və onların struktur analoqlarının əmələgəlmə şəraitini öyrənmiş, ilk dəfə olaraq müxtəlif növ alunit qrupu minerallarını sintez etmiş, onların termodinamik parametrlərini təyin etmiş, fasiləsiz termik analiz üçün yeni üsul və cihazlar işləyib hazırlamışdır. Eksperimental və tətbiqi geokimya sahəsindəki tədqiqatlarında təbii proseslərin modelləşdirilməsinin riyazi üsullarından geniş istifadə etmişdir.

Elmi tədqiqat sahələri: nadir elementlərin geokimyəvi xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi və onların filizdə və tərkibində metan olan geoloji obyektlərdə, təbii sular palçıq vulkanlarda daxil olmaqla paylanılması, fiziki-kimyəvi və termodinamik şəraitdə mineralların əmələgəlməsinin və onların eksperimental modelləşdirilməsi əsasında öyrənilməsi. Axır illərdə nadir metalların yeraltından yuyulmasının geotexniki sualların həlli ilə və geotexniki proseslərin praktiki realizasiyası ilə məşğuldur.

Uzun illər səmərəli işlədiyinə və geologiya elminin inkişafına böyük köməyinə görə Çingiz Qaşqaya "Azərbaycan Respublikasının əməkdar geoloqu" fəxri adı verilmişdir.

90-dən çox elmi əsərin, 23 müəlliflik şəhadətnaməsinin və 5 monoqrafiyanın müəllifidir. 22 ixtirası və ABŞ, Kanada, AFR, Fransa və İsveçrədə 8 patanti var. Onun rəhbərliyi altında 4 elmlər namizədi hazırlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑

Mənbə
-----

* *"Azərbaycanın geoloq və geofizik alimləri" // Bakı, "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2004, 362 s.*
Qalliya imperiyasının ərazisi (260-cı il)
**Qalliya** (*lat.* Gallia; Fransızca: *fr.* La Gaule) —Qərbi Avropanın ilk dəfə Romalılar tərəfindən tanınan bir bölgəsi idi. Bugünkü Fransa, Lüksemburq,Belçika və İsveçrənin böyük hissəsi və Şimali İtaliya,Hollandiya və Almaniyanın bir qismi, əsasən, Reyn çayı hövzəsinin qərb sahillərində vaxtı ilə Keltlər yaşamışlar. Bura 494.000 km^2 (191.000 mil^2) ərazini əhatə edirdi. Qay Yuli Sezara (e.ə 100-44) görə Qalliya 3 hissəyə bölünürdü:

1. Kelt Qalliyası( lat.Gallia Celtica)
2. Belçika (lat.Belgica)
3. Akvitaniya(lat.Aquitania).

Arxeoloji olaraq Qalliyalılar M.Ö 5 ilə 1-ci əsrlərdə bütöv Qalliyaya və ayrıca olaraq Raetiya, Norik ,Pannoniya və Cənub-Qərbi Almaniyaya qədər uzanan La- Tene mədəniyyətinin daşıyıcılarıdırlar. M.Ö 2 ilə 1-ci əsrlərdə Qalliya Roma hökmranlığına girir. M.Ö 123-cü ildə Narbon Qalliyası, M.Ö 120-ci ildə isə Yuxarı Almaniya və Cənubi Qalliya Romalılar tərəfindən fəth edildi. Nəhayət, Yuli Sezar Qallarlara apardığı 7 illik müharibənin (M.Ö 58-51) nəticəsi olaraq M.Ö 51-ci ildə Alesia savaşında Qall hökmdarı Versinqetoriksi məğlub edərək bütün Qalliyada hakimiyyəti ələ keçirmişdir.

Ad
--

Kelt dillərinin zamanla yayılması
Yunanca və Latıncadan ***Galatia*** (ilk dəfə M.Ö. IV əsrdə Tauromen Timeyusun əsərində rast gəlinir ) və *Gallia* bir Kelt etnik terminindən *Gal (a) -to- soyundan qaynaqlanır.* Ellinist xalq etimologiyası Qalatiyalıların (Γαλάται, *Galátai* ) adını Qallilərin guya "süd-ağ" dərisi (γάλα, *gála* "süd") ilə *əlaqələndirdi.*

Din
---

Qallar insan təbiətini göllərə,çaylara,dağlara və digər təbii obyektlərə aid edərək onları ilahiləşdirirdi. Qalların savaş tanrısı Andraste idi. Onun yer üzündəki siması olaraq,onun ruhunu şahin daşıyırdı. Qallar şahini müqqəddəs quş hesab edir və ona sitayiş edirdilər. Qalların dini rəhbərləri Druidlər idi. Druidlər meşələrdə və məbədlərdə edilən insan və heyvan qurbanlarına rəhbərlik edirdilər. Druidlərin dini tətbiqləri sinkretik və əvvəlki bütpərəst ənənələrdən götürülmüşdür, ehtimal ki, Avropa kökləri var. Druidlər adi Qalliyalıların dininə nəzarət edir və aristokratların maarifləndirilməsindən məsul idilər. Qədim Qalliyada dünyəvi cəmiyyətdən də ayrılmaq mənasını verən ibadətçilər məclisindən kənarlaşdırma formasını tətbiq etdilər. Beləliklə, Druidlər Qallik cəmiyyətinin mühüm bir hissəsi idi. Britaniya istisna olmaqla, qədim Qalliyanın ərazi torpaqlarının əksəriyyətindən Kelt dilinin demək olar ki, tam və sirli şəkildə itməsi, Fransa, Kelt druidlərinin Kelt şifahi ədəbiyyatının və ya ənənəvi müdrikliyin yazılı məktubuna sadiq qalmasına icazə verməməsi ilə əlaqələndirilə bilər.
**Təl-Əviv** və ya **Tel-Əviv** — İsrailin mühüm iqtisadi və mədəniyyət mərkəzi, Aralıq dənizi sahilində liman. Əhalisi 510.000 (2019-cu il) nəfərdir.

Yaxınlığında Ben-Qurion beynəlxalq aeroportu var. İqlimi subtropik Aralıq dənizi tiplidir. Orta temperatur yanvarda 12 °C, iyulda 25 °C-dir. Şəhərin əsası 1909-cu ildə qoyulmuş, İsrail dövləti yarandıqdan (1948) sonra onun paytaxtı olmuşdur.

1950-ci ildə paytaxt Qüdsə köçürülmüşdür. Lakin BMT bu qərarı qəbul etmədiyi üçün rəsmi olaraq paytaxt hələ də Tel-Əviv şəhəridir. Təl-Əviv şotland memar P. Geddesin tərtib etdiyi baş plan əsasında tikilmişdir.

Etimologiya
-----------

Bahar təpəsi mənasına gələn Tel-Əviv, 1910-cu ildə şəhərin adı olaraq bir çox variant arasından seçildi.Herzliya adı da digər variantlardan biri olmuşdur. Şəhərin adı da Theodor Herzl Altneuland adlı Almanca kitabının İvrit versiyasının başlığıdır. Almancadan Nahum Sokolow tərəfindən tərcümə olunan kitab üçün Sokolow, bu ivrit dilində olan adı Yezekel kitabının bir hissəsindən aldığını söylədi. Tel-Əvivin adı, qədim yəhudi vətənində intibah mədəniyyətini tam qarşıladığı düşünüldü. İvrit dilində Əviv "bahar" deməkdir və yenilənmə deməkdir. Yenə də İvrit dilində "tel" sözü "təpə" deməkdir.Qədim torpaqlarda tikilmiş yeni bir sivilizasiyanı təsvir edir .Bir digər məlumata görə şəhərin adı ilə bağlı Yafo adına əlaqədar bəzi fikirlər var. Bəzi tədqiqatçılar bu adı yafah və yofi sözündən çıxardığını düşünürlər, yəni ivrit dilində "gözəl" və ya "gözəllik" deməkdir. Başqa bir inanca görə, Nuhun oğlu Yafət şəhəri quraraq şəhərə öz adını verdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  .
3. ↑  Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti. Şərq-Qərb Nəşriyyatı. 2013. səh. 821-ci səhifə.
4. ↑  "Tel-Əviv: "polis qəddarlığına" qarşı etiraz aksiyası dağıdılır". 2022-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-03.
5. ↑  "AZAL-dan yeni aksiya: Bakı–Tel-Əviv–Bakı 299 avroya". 2022-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-03.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Təl-Əviv** ilə əlaqəli mediafayllar var.

| ⛭İsrail şəhərləri |
| --- |
| 500.000+ şəhərlər | Yerusəlim |
| 100.000+ şəhərlər | Tel-Əviv  ·  Hayfa  ·  Rişon LeZion  ·  Aşdod  ·  Beer-Şeva  ·  Petax-Tıkva  ·  Netanya  ·  Holon  ·  Bney Brank  ·  Bat-Yam  ·  Ramat-Qan  ·  Aşkelon  ·  Rexovot |
| 50.000+ şəhərlər | Herzliya  ·  Kfar Saba  ·  Hadera  ·  Raanana  ·  Beyt Şemeş  ·  Lod  ·  Nazaret  ·  Ramla  ·  Modin-Makkabim-Reut  ·  Nahariya |
**Sust maili düzənliyi** — dəniz səviyyəsindən 1000-1300 m hündürlükdə yerləşib, ərazisi IV dövrün kiçik çaylar (yayda tamamilə quruyan) və xüsusən sel çöküntülərindən təşkil olunmuş düzənlik. 

Bu düzənlik Çalxanqala, Xıncab, Təzəkənd kəndlərindən cənuba olan ərazilərin əsas 13 hissəsini əhatə edir. Düzənliyin şimali-qərbində olan Anabad və Qaraquş dağlarından formalaşan sellər düzənliyin mərkəzinə qədər gəlir. Ona görə də ərazidə selgətirmə çöküntüləri üstünlük təşkil edir. Sust maili düzənliyinin su təminatı olduqca zəifdir. Suvarma və içmək məqsədi ilə yalnız kəhriz sularından istifadə edilir. Təəsüflə demək olarki, kəhrizlərə qarşı laqeydlik sonda Sust kəndinin boşalması ilə nəticələnmişdir. Bu gün kənd təsərrüfatına yararlı olan torpaq sahələri su çatışmazlığından istifadədən kənarda qalır.

Maili düzənlik yuxarı dördüncü dövrə aid çay, xüsusilə sel çöküntülərindən ibarətdir. Çalxan, Qaraquş dağları və Qırmızıdaş massivi ərazisində formalaşan struktur sellər bu ərazinin mərkəz hissəsinə qədər gəlib çatır. İri daşlardan azad olmuş palçıqlı sel axını Sust maili düzənliyinin cənuba davamı olan Böyükdüzdən keçərək Araz çayına tökülür. Buranın səthi bir neçə quru dərələr və yarğanlarla parçalanmışdır. Sust maili düzənliyində yayılmış boz torpaqlar gilli və daşlı sahələrdən ibarətdir.

Bitki örtüyü
------------

Buranın əsas təbii bitkisi yovşan və kəngizdir. Kəngizliklərdə efemerlərin inkişafı ərazinin mailliyindən, yamacların ekspozisiyasından, torpağın tərkibindən və şoranlaşma dərəcəsindən asılıdır. Torpağın fiziki-kimyəvi xüsusiyyətləri və relyefin forması kəngizliklərdə efemerlərin bolluğuna və otların sıxlığına təsir göstərir. Düzən sahələrdə yayılmış kəngizliklər daha sıx və məhsuldar olur. Yamaclara və təpələrə doğru qalxdıqca bitkilərin tərkibi seyrəkləşir. Birillik yem bitkiləri əvəzinə kserofitlərdən şiyav və quraqlıq sevən bitki növləri əsas yer tutur.

Kəhrizlər
---------

Hazında Sust düzündə suvarma mənbəyi, həmçinin içməli su mənbəyi ancaq kəhrizlərdir. Çalxanqala, Təzəkənd, Xıncab və Sust kəndlərində 39 kəhriz vardır ki, bunların da ümumi debiti 150 litr-saniyəyə bərabərdir. 

Bundan başqa ilin yaz fəslində istifadəsiz axan suların toplanıb saxlanılması üçün 1935-1938-cim illərdə Çalxanqala kəndindən cənubda hər biri 0.1 mln. kub metr su tutumuna malik olan "Elgölü", 1958-1959-cu illərdə isə 0.5 mln. kub metr həcmində "Böyük göl" tikilib istifadəyə verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Feyruz Bağırov. Naxçıvanın təbii sərvətləri. Naxçıvan: 2008, səh.13.
2. 1 2 3 4  Səfərəli Babayev. Naxçıvan Muxtar Respublikasının coğrafiyası. Elm: 1999.
Qalvanometrin işləmə sxemi
**Qalvanometr** (qalvano — Luigi Qalvaninin soyadı və q.yun. metreo — ölçürəm) — çox zəif cərəyan şiddətini, yaxud elektrik sahəsinin gərginliyini qeydə alan yüksək həssaslıqlı elektrik ölçü cihazı.

Sabit və dəyişən cərəyan qalvanometrləri var. XIX əsrin 20-ci illərində yaradılmış ilk qalvanometrlərin iş prinsipi maqnitoelektrik hadisəsinə əsaslanmışdı. 1881-ci ildə fransız alimi J.A.d'Arsonval mütəhərrik sarğaclı qalvanometr yaratdı. Bu qalvanometrdə mütəhərrik element sabit maqnit sahəsində yerləşdirilmiş cərəyanlı naqil idi. Ölçmə üsuluna görə qalvanometr əqrəbli və güzgülü olur. Qalvanometrin işi məxsusi rəqslərin dövrü və həssaslığı ilə xarakterizə edilir. Məxsusi rəqslərinin dövrü 20–40 san olan qalvanometr ballistik qalvanometr adlanır və qısa müddətli (2 san-yə qədər) impulsları ölçür. Dəyişən çərəyanı ölçmək üçün vibrasiyalı (5 khs-ə qədər tezliklərdə) qalvanometrdən və termoqalvanometrdən (5 khs-dən yüksək tezliklərdə) istifadə edilir. Müasir sabit çərəyan qalvanometrləri təqr. 5•10−11 A cərəyan şiddətini və 5•10−8 V gərginliyi ölçür. Qalvanometrlər elektrik dövrəsində cərəyan və gərginliyin olmamasını göstərən sıfır indikatorları kimi daha çox işlədilir.
**Zaur İsmayıl oğlu İsmayılov** ({{DVTY}} şablonu boşdur ) — Azərbaycanlı şəhid, kapitan.

Həyatı
------

İsmayılov Zaur 15 avqust 1976-cı ildə Samux rayonunun Nəbiağalı qəsəbəsində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. O, 1991-ci ildə Nəbiağalı qəsəbəsində yerləşən natamam orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirmiş, sonra təhsilini davam etdirərək 1993-cü ildə Samux rayonunun İnstitut qəsəbəsində yerləşən tam orta məktəbi bitirmişdir. Zaur İsmayılov orta məktəbdə oxumaqla yanaşı, 1989-cu ildə Nəbiağalı qəsəbəsində qarmon ixtisası üzrə musiqi məktəbini bitirmişdir. 24 iyul 1989-cu ildə, 13 iyun 1990-cı ildə, 7 mart 1990-cı illərdə şagirdlərin 1-ci şəhər spartakiadasının proqramına daxil olan dzü-do güləşi üzrə yarışda 65–75 kq çəki dərəcəsində 3-cü yerə çıxdığı üçün EƏQ, ÜKİC Gəncə Şurasının sədri tərəfindən diplomlarla təltif olunmuşdur. O, 1993-cü ildə Gəncə şəhər Xalça kombinatının Mədəniyyət sarayının nəzdində "Diş texnikliyi" ixtisasını bitirmişdir.

Hərbi xidmət
------------

Zaur orta məktəbi bitirdikdən sonra Bakı Ali Birləşmiş Komandanlıq məktəbinə daxil olmuş, 1995-ci ildə həmin məktəbdə motoatıcı qoşunlarının taktiki komandanlığı ixtisası üzrə tam kursu bitirmişdir. O. Bakı Ali Birləşmiş Komandanlıq məktəbini bitirdikdən sonra Ağdam döyüş zonasında 190 saylı hərbi hissədə bölük komandiri vəzifəsində xidmət etməyə başlamışdır. Zaur İsmayılov neçə dəfə erməni hücumlarına məruz qalsa da itki verməmişdir. Zaur İsmayılova vətənpərvərlik hissi ana babası Əsgərov Əli İzzət oğlundan keçmişdir. Belə ki, Əli Əsgərov 1941–1945-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsinin iştrakçısı olmuş, 1942-ci ildə Mazdok yaxınlığında faşistlərlə gedən qızğın döyüşlərin birində sağ ayağını itirmişdir. Zaur İsmayılov 1997-ci ildə Gəncə şəhərində yerləşən 130 saylı hərbi hissədə xidmət edən zaman kapitan rütbəsi almış, üç il burada işlədikdən sonra döyüş bölgəsi olan Füzuli rayonunda yerləşən 702 saylı hissədə kapitan rütbəsində batalyon komandiri vəzifəsində xidmət göstərməyə başlamışdır. Zaur İsmayılov 1999-cu ildə ailə həyatı qurmuş, Rəsul və Rəşad adlı iki oğlan övladı dünyaya gəlmişdir. Zaur İsmayılov Türkiyə dövlətində üç aylıq kurs keçib vətənə qayıtdıqdan sonra Ağcabədi döyüş zonasinda 161 saylı hərbi hissənin tərkibində 5-ci taborda qərargah rəisi vəzifəsində işləmişdir. O, nizam-intizamlı, savadlı zabit olduğuna görə iki dəfə fəxri fərmanla təltif olunmuş və Füzuli döyüş zonasında yerləşən Horadizdə 1-ci tabora komandir təyin edilmişdir. 7 iyun 2004-cü il tarixdə düşmənlər səngərdə növbə çəkən bir əsgərimizi vurmuşlar. Bu xəbəri eşidən batalyon komandiri Zaur İsmayılov yaralı əsgəri səngərdən çıxarda bilmiş, özü isə yenidən ikinci dəfə səngərə yaxınlaşan zaman düşmən snayperindən yan qaça bilməmiş, özü qazdırdığı səngərdə vurularaq 27 yaşında qəhrəmancasına şəhidlik zirvəsinə ucalmışdır. Zaur İsmayılov İmamzadə qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur. Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən 24 iyun 2005-ci ildə İsmayılov Zaur İsmayıl oğluna ölümündən sonra "İgidliyə görə" medalı ilə təltif olunması haqqında sərəncam verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑