**Yekaterina Mediçi** (*it.* Caterina de' Medici; *fr.* Catherine de Médicis) (d. 13 aprel 1519 – ö. 5 yanvar 1589) — Fransa kralı II Henrinin xanımı, Fransa kraliçası. O, eyni zamanda 3 Fransa kralının — II Fransisk, IX Karl və III Henrinin anasıdır.

Yekaterina 1519-cu ildə Florensiyada Urbino hersoqu Lorenzo Mediçi və xanımı Medlin La-tur-Davernin yeganə övladı olaraq dünyaya gəldi. 1533-cü ildə o, hələ 14 yaşında Yekaterina Fransa kralı I Fransiskin oğlu Henriylə evləndirildi. Onun bu evliliyi qohumu olan Roma papası VII Klement tərəfindən tərtib edilmişdi. 1547-ci ildə Fransa kralı olan əri II Henri onu dövlət işlərindən uzaq tumağa çalışsa da, onun 1559-cu ildə vəfatının ardından Yekaterina siyasi arenada təkbaşına qaldı. 15 yaşlı böyük oğlu II Fransisk taxta çıxarılsa da, bir il sonra vəfat etdi və Fransa taxtı digər oğlu IX Karla qaldı. Hələ 10 yaşında olan oğlu üçün 1563-cü ilədək kral naibəsi olaraq xidmət etdi. IX Karlın 1574-cü ildə vəfatının ardından Yekaterinanın ən kiçik oğlu olan III Henri Fransa kralı oldu. Yekaterina Mediçi ömrünün son illərinə qədər dövlət idarəsində söz sahibi oldu.

Yekaterinanın hər 3 oğlu da Fransada vətəndaş və din müharibələrinin yüksəldiyi bir dövrdə səltənət sürdülər. Monarxiyanın üzləşdiyi problemlər olduqca çətin olsa da, Yekaterina dövlət idarəsini hərbi nizama salaraq bunlarla mübarizə aparmağa çalışdı. İlk başda Fransada yüksəlməkdə olan hugenotlara və kalvinizm hərəkatına göz yumsa da, daha sonra ailəsinin Roma papasına və katolik kilsəsinə olan bağlılığı səbəbilə ölkədə onlara qarşı sərt tədbirlər aldı. Bunlardan ən dəhşətlisi isə, şübhəsiz ki, 1572-ci ildə baş tutan Varfolomey gecəsi qətliamı idi.

İlk illəri
----------

Ketrin Mediçi 1519-cu ildə İtaliyanın Florensiya şəhərindən anadan olmuşdur. Atası Urbino hersoqu Lorenzo Mediçi idi. Doğumundan qısa müddət sonra ata və anasını itirərək yetim qalan Ketrin ailənin yeganə varisi oldu. Ailəsinin ölümündən sonra ona baxacaq heç bir yaxını qalmamışdı. Atasının uzaq qohumu kardinal Culio Mediçi şəhərə gəldi və idarəetməni əlinə aldı. Balaca Ketrinə o baxmağa başladı.

Ketrin 8 yaşında olanda qaldığı saray xalqın hücumuna məruz qaldı. Ketrin və yaxınları saraydan qaçmağa məcbur oldular, amma üsyan liderləri balaca qızın onlarda qalmasını istədilər. Niyyətləri gələcəkdə istifadə edə biləcəkləri dəyərli bir əsirə sahib olmaq idi. Əsir alınan Ketrin şəhərin müxtəlif yerlərində və monastırlarında yaşadı, bunun sayəsində yaxşı təhsil ala bildi.

Floreniya üsyanı daha sonra Culio Mediçi tərəfindən yatırıldı. Ketrin Culio ilə yaşamaq üçün Romaya göndərildi. Bu dövrdə artıq böyümüş olan Ketrini evləndirmə planları var idi. Culio və Fransa kralı I Fransisk qızı kralın 2-ci oğlu Henri ilə evləndirməyə qərar verdilər. 14 yaşında olan Ketrindən bu barədə fikri soruşulmamışdı.

Fransada hakimiyyəti
--------------------

Henri və Ketrinin evliliyi.
Ketrin Fransa monarxiyası üzərində böyük təsir buraxmaq istəyirdi. Qısa boylu və arıq olmasına baxmayaraq saraya dəbdəbəli şəkildə daxil olmaq istəyirdi. Sənətçilərdən aldığı tövsiyədən sonra dövrün ilk hündürdaban ayaqqabısını geyindi və həqiqətən bundan sonra bütün Fransa onu danışmağa başladı.

Henri ilə evləndikdən sonra Fransanın böyük hissəsini gəzdi və burada heç bir dostu yox idi. Fransız zadəganlar onu "İtaliyan qadın" kimi çağırırdılar. Henri 1536-cı ildə Fransiskin oğlu Daufin öldükdən sonra taxta varis oldu. Bu isə bəzi problemlərə səbəb oldu, belə ki, bir çox fransızlar kraliçalarının italiyan olmasını istəmirdilər. Buna görə də onun uşaq doğması da istənilmirdi. Lakin Ketrin 1543–1555-ci illərdə 3-ü balaca ikən ölən 10 uşaq doğdu. Oğullarından Şarl, Fransisk və Henri daha sonra Fransa kralı olmuşdurlar.

Ketrinin qayınatası I Fransisk 1547-ci ildə vəfat etdi və həyat yoldaşı II Henri adı ilə Fransa kralı oldu. Beləliklə, Ketrin Fransanın kraliçası oldu.

Buna baxmayaraq, Ketrinin evliliyində problemlər var idi. Kral Henri onu çox sevsə də, Diana de Poyteni ilə qeyri rəsmi münasibət yaşayır və onunla daha çox vaxt keçirirdi. Üstəlik Diana Henridən istifadə edərək Fransanın idarəsində söz sahibi olurdu. Bu, Ketrinin qəzəbinə səbəb olsa da, hərəkət etməməyə üstünlük verdi. II Henri hakimiyyəti boyunca güclü kral olduğundan, Ketrin bu dövrdə arxa planda qaldı.

1559-cu ildə II Henrinin ölümündən sonra ən böyük oğlu II Fransisk taxta çıxdı. Xəstə və zəif uşaq olan II Fransiskin hakimiyyəti qısa çəkdi. Ondan sonra Ketrinin 10 yaşlı uşağı IX Şarl adı ilə taxta çıxdı. IX Şarl balaca uşaq olduğundan Ketrin səltənət naibəsi olaraq onun adından krallığı idarə edirdi. Şarlın da ölümündən sonra oğlu III Henri hakimiyyətə gəldi və Ketrin yenə eyni taktika ilə ölkəni idarə etməyə davam etdi.

Katolik olan Ketrin 1562-ci ildə başlayan vətəndaş müharibəsində katolikləri dəstəkləsə də, tarazlıq yaratmaq üçün protestantları da dəstəklədi. Lakin 1572-ci ildə protestantların hakimiyyət üzərində təsirinin artdığını gördükdən sonra protestant Hüqonatların lideri olan Qaspar Kolinini zəhərlətdirdi. Bu hadisə 24 avqustda Varfolomey gecəsi adı ilə tarixə düşən və 50 min protestantın qətli ilə başa çatan qətliama səbəb oldu.

Ketrin Mediçi Fransa kraliçası kimi.
Ketrin qızı Elizabeti İspaniyanın katolik kralı II Filip ilə, digər qızı Marqareti isə sonradan IV Henri adı ilə Fransa kralı olacaq protestant Navarro kralı Henri ilə evləndirdimişdi. Məqsədi məzhəblər arasında tarazlıq yaratmaq idi. Henri taxta çıxanda protestantlıqdan katolikliyə keçdi və ölkə də məzhəb azadlığı ilə bağlı işlər görərək 30 illik məzhəb savaşlarına son verdi. Ketrin mütləq monarxiyanın memarlarından biri hesab olunur.

1589-cu ildə ağciyər iltihabından öldü. 1793-cü ildə inqilabçı izdiham məzarından onun parçalarını çıxartdı və digər kral və kraliçaların olduğu məzarlığa atdı.

Fəaliyyəti
----------

Ketrin Mediçi rəssamlıq və incəsənət ilə maraqlanırdı. İntibah mədəniyyətinin inkişafında rol oynamışdır. Buna görə də "İntibah qadınlarından biri" kimi qələmə verilir. O, həmçinin ölkəsi İtaliyanı çox sevirdi və tez-tez Fransa aşbazlarını İtaliyaya göndərib orada İtaliya yeməklərini öyrənmələrini təmin edirdi. Fransa dondurma, sirop, makaron ilə belə tanış oldu.

Avropada hündürdaban ayaqqabıdan ilk dəfə o istifadə etmişdir. Fransada tütündən də ilk dəfə istifadə edən Ketrin idi. Tütündən baş ağrısının qarşısını almaq üçün istifadə edirdi. Ölkədə dəsmaldan da ilk istifadə edənin o olduğu deyilir.

Ketrin düşmənlərini zəhərlədiyindən öz kimyaçıları var idi.

Kral II Henridən xahiş edərək Nostradamusu sarayın özəl astroloqu və həkimi təyin etmişdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Catherine de' Medici (ing.). // *The Catholic Encyclopedia*: *An International Work of Reference on the Constitution, Doctrine, Discipline, and History of the Catholic Church* NYC: D. Appleton & Company, 1913. — (Catholic Encyclopedia)
2. ↑  Екатерина Медичи // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
3. 1 2 3  Catherine de' Medici (ing.). // *Encyclopædia Britannica*: *a dictionary of arts, sciences, literature and general information* / H. Chisholm 11 New York, Cambridge, England: University Press, 1911. Vol. 5. P. 528–529.
4. 1 2  *Любович Н.* Екатерина Медичи (rus.). // *Энциклопедический словарь* СПб: Брокгауз — Ефрон, 1894. Т. XIа. С. 577–578.
5. ↑  *П. К—ий* Франциск II (rus.). // *Энциклопедический словарь* СПб: Брокгауз — Ефрон, 1902. Т. XXXVIа. С. 532–533.
6. 1 2 3 4  Kindred Britain.
7. ↑  Маргарита Французская (rus.). // *Энциклопедический словарь* СПб: Брокгауз — Ефрон, 1896. Т. XVIIIа. С. 605.
8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15  *Ali Çimen.* Tarihi değiştiren kadınlar (türkcə) (TİMAS). 10 dekabr 2018.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Ketrin Mediçi** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* Ketrin Mediçinin tarixi

| ⛭Mediçilər |
| --- |
| Şəxslər | 

|  |  |
| --- | --- |
| Florensiya hakimləri | 
* "Böyük" Kozimo
* "Podaqra" Pyero
* "Möhtəşəm" Lorenso
* "Axmaq" Pyero
* Covanni, Papa X Lev
* Culyano
* II Lorenso
* Culio (VII Klement)
* İppolit
* Alessandro

 |
| Florensiya hersoqu | 
* Alessandro
* I Kozimo

 |
| Böyük Toskana hersoqları | 
* I Kozimo
* I Françesko
* I Ferdinand
* II Kozimo
* II Ferdinand
* III Kozimo
* Cian Qaston

 |
| Kraliçalar | 
* Yekaterina
* Mariya

 |
| Papalar | 
* X Lev
* VII Klement
* XI Lev

 |
| Kardinallar | 
* *kişi xətti*: Covanni (X Lev)
* Culio (VII Klement)
* Ippolit
* Alessandro (XI Lev)
* Covanni
* I Ferdinand
* Karlo
* Covanni Karlo
* Leopoldo
* Françesko Mariya Mediçi
* Françesko*qadın xətti*: Luici Rossi
* Covanni Salviati
* İnnoçenso Çibo
* Bernardo Salviati
* Nikkolo Ridolfi
* Lorenso Stroççi
* Ferrante Qonzaqa
* II Vinçenzo Qonzaqa

 |
| Yepiskop və arxiyepiskoplar | 
* Filippo
* Bernardo Antonio
* Culyano
* Zanobi

 |
| Kondottiyeri | 
* Covanni delle Bande Nere
* Covanni Mediçi
* Mattias

 |
| Genealogiya | 
* Mediçilərin şəcərəsi

 |

 | *Festina Lente* |
| Binalar | 

|  |  |
| --- | --- |
| Villalar | 
* Kafacciolo
* Trebbio
* Karecci
* Fyezole
* Kuet villası
* Kollesalvetti
* Pocco-a-Kayano
* Kastello
* Mezzomonte
* Aqnano
* Spedaletto
* La Petraya
* Kamuliano
* Stabbia
* La Topaya
* Cerreto Quidi
* Maricnolle
* Arena Metato
* Pocco İmperiale
* Lapecci
* Ambrociana
* La Màciya
* Liliano
* Koltano
* Montevettolini
* Artimino
* Buti
* Seravezza
* Madama

 |
| Saraylar | 
* Kazino Mediçi di San-Marko
* Palaçço Mediçi Rikkardi
* Palaşşo Madama
* Palaçço Pitti
* Villa Mediçi
* Palaçço Medici Tornaquinci
* Livorno
* Palaçço delle Vedove
* Piza
* Materdeyi
* Palaçço Medişi di Ottaviano

 |
| Fəvvarələr və bağlar | 
* Mediçi fəvvarəsi
* Pratolino villası

 |
| Qalalar | 
* Arezzo
* Grosseto
* Pyombino
* Pistoya
* San Piero a Sieve
* Siena
* Volterra

 |
| Kapellalar | 
* Mediçi kapellası
* Santi-Severino-e-Sossio

 |

 |
| Hamilik | 

|  |  |
| --- | --- |
| Rəssamlar, heykəltəraşlar və memarlar | 
* Bartolomeo Ammannati
* Sandro Bottiçelli
* Filippo Brunelleski
* Mikelancelo
	+ Mikelancelo və Mediçilər
* Bernardo Buontalenti
* Leonardo da Vinçi
* Donatello
* Micheloçço
* Antonio del Pollayolo
* Yakopo della Kverça
* Corco Vazari

 |
| Yazarlar | 
* Anyolo Polisiano
* Nikkolo Makiavelli

 |
| Humanistlər və filosoflar | 
* Covanni Piko della Mirandolla
* Marsilio Fiçino

 |
| Alimlər | 
* Qalileo Qaliley

 |
| Musiqiçilər | 
* Emilio de Kavalyeri
* Yakopo Peri

 |

 |
| Heraldika | 
* Mediçi gerbləri
* Böyük Toskana hersoquluğu tacı
* Müqəddəs Stefan ordeni

 |
| İnstitutlar | 
* Mediçi Bankı

 |
| Sənət | 
* Mediçi şirləri
* Mediçi farforu
* Mediçi vazası
* Mediçi Venerası

 |
| Əlaqəli | 
* Mediçi zürafəsi
* Qalileo peykləri
* Operanın mənşəyi
* Albiççi
* Patsi qəsdçiliyi
* Savonarola
* Teleserial (seriyalar)

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | AlloCiné · The Peerage |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | İtalyanların bioqrafiyası · Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · Laruss ensiklopediyası · Britannica (11-ci) · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Catholic (1907—13) · Catholic (1997—…) · Notable Names Database · Treccani · Universalis |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave · WikiTree · WeRelate |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BAV: ADV10309445, ADV11267601, ADV11267602, ADV12601348 · BIBSYS: 15010695, 90369961 · BNC: a1054107x · BNE: XX1166357 · BNF: 123351707 · CONOR: 74263651 · EGAXA: vtls003793886 · GND: 118560557 · ICCU: VEAV064840 · ISNI: 0000000120957473 · LCCN: n50072220 · LNB: 000185188 · NDL: 00621115 · NKC: jn20000700866 · NLA: 61539904 · NLP: a0000001183022 · NTA: 070636036 · NUKAT: n2003080929 · PTBNP: 791778 · LIBRIS: 205563 · SUDOC: 027311090 · VIAF: 22213267, 51148996143459752941 · ULAN: 500241471 · WorldCat VIAF: 22213267, 51148996143459752941 |

 |