recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mah Tələtin portreti** — Azərbaycan rəssamı Mirzə Qədim İrəvaninin çəkdiyi rəsm. Rəsm Tbilisidə, Gürcüstan Dövlət İncəsənət Muzeyində saxlanılır.

Təsviri
-------

Azərbaycan milli geyimində təsvir edilmiş qadın açıq pəncərə (şəbəkə) fonunda təsvir edilib. Pəncərədən mavi səma görünür. Qadın sol əlini bülinə qoyub, sağ əlini isə aşağı sallayıb. Şəbəkənin ortada yerləşən və qaldırıldığına görə qadının başı üzərində imiş kimi görünün orta hissəsi rəngarəng şüşələrlə bəzədilmişdir. Yan pəncərələr üzərində asılmış yaşıl pərdələr aşağıdan yığılaraq əsərin kənarlarına doğru çəkilmişdir. Döşəmə geniş haşiyəli xalça ilə döşənmişdir. Miklaşevskayanın sözlərinə görə, qadının demək olar ki, dairəvi olan üzü xəttləri az marqlı və ifadəsiz olsa da, sözsüz ki, portret uyğunluğunu ötürə bilir. Böyük dəstələrlə çiyinlərə düşən qara saçları qadının üzünü əhatə edir. Baş geyimi yüngül olmaqla güllərdən və zinətli daşlardan və mirvarilərdən hazırlanmış buta ilə bəzədilmiş diademadır. Xanımın istifadə etdiyiyi digər zinət əşyası isə sırğalara bərkidilmişş həmayıldır (buxaqlıq). Sağ əlin şəhadət barmağında böyük üzük var. Sarı qolçaqlı mavi koftanın geniş sinə kəsiyi sarı rəngli ikinci koftanı görməyə imkan verir. Qatlı yaşıl yubka (tuman) və kofta üzərindən isə xanım, dirsəklərə qədər qolları olan tirmə cübbə geyinmişdir. Tİrmənin tünd qırmızı səthi yanaşı düzülmüş butalarla bəzədilmişdir. Diqqətlə və incəliklə işlənmiş nəbati təsvirli lent portreti çərçivə kimi kənarlardan əhatələyir. Çərçivənin aşağı hissəsində yerləşən medalyonun göy səthi üzərində sarı boya ilə yazılır: «Çəkdi kollej asessoru Kadım bəy».

İstinadlar
----------

1. ↑  Миклашевская, 1954. səh. 100

Ədəbiyyat
---------

* Миклашевская Н. М. Художники XIX в. Мирза Кадым Эривани и Мир Мохсун Навваб / Под ред. Полевого В. М. — Искусство Азербайджана. — Баку, 1954. — Т. IV.

| ⛭Mirzə Qədim İrəvani |
| --- |
| Əsərləri | Güllər və quşlar  • Qızılgül və qaranquş  • Güllər və qırqovullar  • Kişi xəncəri ilə  • Atlı  • Rəqqasə  • Dərviş  • Döyüşçü  • Sərdar sarayında portretləri (Fətəli şah, Abbas Mirzə, Hüseyn xan Qacar, Rüstəm Zal)  • Gənc qadının portreti  • Gənc oğlanın portreti  • Fətəli şahın portreti  • Ermitajda qatlama güzgü  • Mah Tələtin portreti  • Qızılgül və bülbül |  |
**Voronov armudu** (*lat.* Pyrus voronovii) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin armud cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Ermənistanın Meğri rayonunda Taştun, Liçk, Arevik kəndləri ərazisində arealı vardır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 9 m, şarşəkilli sıx çətirli ağacdır. Bitkinin tac hissəsi yumru olub, gövdəsi hamardır.Gövdələrdə qabığı bozumtul, çoxsaylı yarıqdır. Budaqları iynəli və qonur-boz qabıqlı, cavan zoğları parlaq, qonur-al qırmızı rənglidir. Tumurcuqları iri deyil, konusvaridir. Yarpaqları yumru-rombvari, orta hissədə daha enli, uzunluğu 7,5 sm-dək, eni 4,5 sm-dək, üstü parlaq, alt tərəfi tutqundur. Qalxanları az çiçəklidir. Meyvələri iri deyil, uzunluğu 2,5 sm-dək, yaşılımtıl, bəzən qırmızılıdır. Meyvə saplağı 2-3 sm arasında olur. Aprel ayında çiçək açır avqust ayında meyvələri yetişir.

Ekologiyası
-----------

İşıqlı qarışıq meşələrdə, daşlı-qayalı, quru yamaclarda aşağı və orta dağ qurşaqlarında çay vadilərində rast gəlinir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR-nın Şahbuz Dövlət Təbiət Qoruğunda Sərxanbiçən ərazisində 1900-2100 m yüksəkliklərdə rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada tək və qrup əkinlərdə istifadəsi məqsədyönlüdür. Meyvəsindən səhiyyədə qida sənayesində müxtəlif məhsulların hazırlanmasında istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17270903
* Wikispecies: Pyrus voronovii
* EoL: 631580
* GBIF: 5363246
* iNaturalist: 425853
* IRMNG: 10192523
* IUCN: 200409
* Plant List: rjp-15742
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:77222017-1
* Tropicos: 27804767
* WFO: wfo-0000987882

 |
**Vorner teatrı** (*ing.* Warner Theatre) — ABŞ-nin Pensilvaniya ştatında, Eri şəhərinin işgüzar hissəsində yerləşən fransız intibahı və Ar-deko memarlığında teatr binası. 1982-ci ildə teatr binası ABŞ-nin *"Tarixi abidələrin milli qeydiyyatı"* siyahısına salınmışdır. Teatr binası ABŞ-nin Çikaqo şəhərinin *"Rapp and Rapp"* adlı memarlıq şirkəti tərəfindən dizayn olunmuş və 1931-ci ildə açılmışdır. 1976-cı ildə Eri şəhərinə satılana qədər buradan ancaq film nümayişləri üçün istifadə olunmuşdur. 1980-ci illərdə şəhərin işgüzar hissəsini canlandırmaq, binanı incəsənət mərkəzi etmək məqsədi ilə bura teatr binasına çevrilmişdir.

Teatrın prostsеniumunun ölçüsü 65x28 futdur və büzülmüş velür, qızıl və gümüş təbəqə, qızıl dəstəkli fransız güzgülərlə tamamlanır. Hazırda teatrda konsertlər və Brodvey teatrının çıxışları baş tutur. Vorner teatrı həm də Eri filarmonik orkestrına və "Lake Erie Ballet"-ə ev sahibliyi edir. Teatrın qrand lobbisi 500 nəfərdən çox şəxsi qəbul edə bilər.

Tarixi
------

Binanın tikilməsi haqqında tapşırığı 1929-cu ildə Warner Bros. şirkəti vermişdir. Binanın açılışı 1931-ci ilin 10 aprelində baş tutmuş və açılışda *"Milyonçu"* filmi göstərilmişdir.

### Bərpaolunma layihəsi

1992-ci ildə Vorner teatrı yerli Eri Bölgə İncəsənət Fondunun qolu olan Metro Mədəni Planlaşdırma Komitəsinin ən əhəmiyyətli yerinə çevrilmişdi. Teatrın bərpası üçün maliyyə vəsaiti axtarılan zaman 1993-cü ildə Eri qraflığı bu layihə üçün pul ayırmışdır. Pensilvaniya ştatı isə bu layihə üçün 7 milyon $ ayırmış, 1997-ci ilin dekabrında pul vəsaitləri buraxılmışdır. 1994-cü ildə 3.3 milyon $ dolları toplamaq Vorner Teatrı Qoruma Qurumu yaradılmış və qurum məqsədinə 1998-ci ilin yanvarında çatmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  "Warner Theatre". 6 March 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 February 2012.
3. ↑  "Erie County Convention Center Authority website". 2009-01-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-24.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Vorner teatrı*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Vorner teatrı Arxivləşdirilib 2012-03-06 at the Wayback Machine
**Smitsonit – Zn [CO3]** - *triqonal sinqoniya.* Rast gəlmə tezliyi şkalası: tez-tez rast gələn.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Dəmirli və manqanlı smitsonitlər.

Xassələri
---------

Rəng – ağ, rəngsiz, boz, sarımtıl, yaşılımtıl, narıncı, mavi, qəhvəyi, qırmızı, çəhrayı; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə, sədəfi; Şəffaflıq – şəffafdan yarımşəffafadək; Sıxlıq – 4,3-4,5; Sərtlik – 4,5-5; Kövrəkdir; Ayrılma – romboedr {1011} üzrə orta; Sınıqlar – qeyri-hamardan yarımqabıqvariyədək; Lüminessensiya – katod şüalarında çəhrayı; Morfologiya – kristallar: nadir rast gəlir; romboedrik, skalenoedrik; üzləri adətən əyilmiş və qeyri-hamar olur; Mineral aqreqatları: dənəvər, qabıq-, böyrək-, salxım- və torpaqvarı, sıx, şüşəyəoxşar, lifli, məsaməli, oyuqlu kütlələr, stalaktitlər.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Sfaleritsaxlayan filiz yataqlarının oksidləşmə zonasında rast gəlir, sfaleritin, damarlardakı karbonatların və ya filizyerləşdirən əhəngdaşlarının və dolomitlərin əvəzlənməsi yolu ilə əmələ gəlir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: sfalerit, qalenit, malaxit, azurit, kalsit, serussit, hötit, hidrohötit, hidrohematit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Ledvill, Kolli, İnyu (ABŞ); Meksika; Sumeb (Namibiya); Monteponi və İqlesias (İtaliya); Dalneqorski (Rusiya); Açısay (Qazaxıstan) və b. Azərbaycanın bir sıra filiz yataqlarının (Filizçay, Katex, Katsdağ, Mehmana, Ağdərə, Gədəbəy, Novoqorelovski və b.) oksidləşmə zonasında qeyd olunan smitsonit tapıntıları mineraloji əhəmiyyət kəsb edir.

Tətbiqi
-------

İri yığınlarının mühüm sink mənbəyi kimi böyük praktik əhəmiyyəti vardır.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 7849085-6 · Microsoft: 2777091106 |

* THE MINERAL SMITHSONITE
Çətirin quruluşu
**Çətir** — insanları yağışdan və günəş şüalarından qoruyan oval şəkilli əşya.

Çətirdən ilk dəfə təxminən 3400 il əvvəl Mesapotamiyada rütbənin və fərqliliyin rəmzi kimi istifadə olunub. Bu çətirlər mesapotamiyalıları yağışdan deyil, parlaq günəşdən qoruyurdu. Tarixən əksər hallarda çətirlərdən daha çox günəşdən qorunmaq üçün istifadə edilmişdir. Hətta ingiliscədə "umbrella" sözü latıncada kölgə mənasını verən "umbra" kəlməsindən yaranmışdır.

E.ə. 1200-cü illərdə çətirdən Misirdə dini anlamda istifadə edilib. Misirlilər göy üzünün tanrının vücudundan düzəldilmiş dünyanı qoruyan bir çətir olduğuna inanırdılar və çətir götürmək yüksək əxlaq göstəricisi hesab olunurdu.

Romalılar çətiri misirlilərdən götürmüş və ona ancaq qadınların istifadə etdiyi bir əşya kimi baxmışlar. Qədim Romada kişilər çətirdən istifadə etmirdilər. Yağlı kağızdan düzəldilən çətirin su keçirmədiyi də məlum olduqdan sonra qadınlar yağışlı havalarda da ondan istifadə etməyə başladılar.

Avropada əsasən XVIII əsrdən etibarən çətirdən geniş istifadə olunub. Fars səyahətçisi və yazıçısı Jonas Hanvay (1712-1786) İngiltərədə 30 il ərznində çətir götürmüşdür. Bununla da o çətiri məşhurlaşdırmış, kişilər arasında istifadəsini yaymışdır.

İlk çətir dükanı 1830-cu ildə Londonda Oxford küçəsi 53-də "James Smith and Sons" adı ilə açılmışdır.

Çətirlər
Avropada ilk vaxtlar çətirlər ağacdan hazırlanır və alpaqa adlanan süni yun ilə və ya qalın, yağlanmış kətan parça ilə örtülürdü. 1852-ci ildə Samuel Fox ilk dəfə metaldan çətir dizayn etdi. O həm də "English Steels Company"nı qurmuşdur. Həmin dövrdə qadın yubkalarında istifadə olunan məftil dizaynından faydalanaraq çətiri indiki formasına çatdırmışdır. Bu çətirlərin istehsalı və istifadəsinin asanlaşmasında və geniş istifadə olunmasında növbəti böyük icad idi.

Avropada çətirlər yun və kətan parçadan düzəldilir, su keçirməməsi üçün yağlanırdı. Bu da ona qara rəng verirdi. Avropada digərlərinin əksinə olaraq çətirlər kişilər tərəfindən də mənimsənildi və qara rəngli çətirlər kişilərin yağışlı havalarda, ağ rəngli çətirlər isə qadınların ayrılmaz atributu oldu.

Yun parçaya yağ sürtülərək düzəldilən çətirlər sonradan başqa parçalardan düzəldilməyə başlansa da qara rəng su keçirməzliyin simvolu olaraq qaldı və əksər çətirlər qara rəngdə düzəldildi.

Günəşli havada çətir götürmək adəti geniş şəkildə qalmasa da yağışlı havalarda kişilərin qara rəngli, qadınların isə müxtəlif rəngli çətir götürmək adəti davam etməkdədir.


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Çətir*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |
**Körpüçay** (*türk.* Köprüçay) — Türkiyənin Antalya əyalətindən axan çay.

Ətraflı məlumat
---------------

Körpüçay Türkiyə Respublikasının İsparta əyalətində Tavr dağlarından başlayıb dar və dərin kanyonlarla Serik düzənliyindən keçərək Aralıq dənizinə tökülür. Çay karst suları ilə qidalanır. Çayın aşağı axarında Qocadərə və Sağırı dərələri var. Əvvəlcə geniş vadidə axan su Bolhasan kəndindən dar kanyona daxil olur. Selik düzənliyinə və ordanda Aralıq dənizinə tərəf istiqamətlənir.

Çayın üzərində 96 MW gücünə malik Beşqonaq II Hidroelektrik stansiyası quraşdırılıb. Çayın Bolasan kəndi və Beşqonaq ərazisindən yerləşən hissəsində Körpülü Kanyon Milli Parkı təşkil edilib. Bu park əhəmiyyətli rafting mərkəzlərindən biridir.

Tarixi
------

Körpüçay üzərində iki qədim körpü var. Oluk körpü II əsrə aid olduğu ehtimal edilir. Körpü Roma arxitekturasında inşa edilib. Bu körpü qədim vaxtlarda Pisidiya əyalətinin Selge və Pednelissos bölgələri ilə Pamfiliya əyalətinin Aspendos və Side bölgələrini birləşdirdiyi üçün olduqca əhəmiyyətlidir. Aspendos və Side şəhərlərini birləşdirən körpü Belkıs körpüsü adlanır. Körpü IV əsrdə Romalılar tərəfindən tikilmiş və günümüzə qədər çatmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Çalışma alanının su kaynakları[*ölü keçid*] SERİK OVASINDA (ANTALYA) NLEAP BİLGİSAYAR MODELİ İLE SİMULE EDİLEN NİTRAT YIKANMA GÖSTERGELERİNİN UZAYSAL DEĞİŞKENLİĞİ.
2. ↑  Köprülü Kanyon Milli Parkı Arxivləşdirilib 2016-02-14 at the Wayback Machine ANTALYA İL ÇEVRE DURUM RAPORU. csb.gov.tr. 2011.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Çay** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Melody Gardot** (2 fevral 1985, Nyu Cersi) — Qremmi mükafatçısı, yazıçı, bəstəkar.

Həyatı
------

Melodi Qardot 2 fevral 1985-ci ildə doğulmuşdur. Ona blyuz və caz musiqisində Cudi Qarland Cenis Coplin Mayls Deyvis Dyuk Ellinqton Stan Qetz və Corc Göşvinin böyük təsiri olmuşdur. Onu həm də Nina Simyone ilə müqayisə edirlər. Qardot buddizmi öyrənir. O həm də özünü dünya vətəndaşı adlandırır. 2003cü ildə Filadelfiyada ağır yol qəzası keçirmişdir. Belə ki o işıqforun qırmızı işığına məhəl qoymamış və ağır qəza nəticəsində başından onurğa sütunundan ciddi xəsarət almış çanağının iki yerdən qırmışdır. Qəza onun həm də yaddaşının bir müddətinə pozulmasına da səbəb olmuşdur. Müalicədən sonra o yenidən musiqi karyerasına davam etmiş və 5 musiqidən ibarət Some Lessons: The Bedroom Sessions adlı EP albomunu öz prodüerliyi ilə buraxmışdır.

Musiqiyə o 9 yaşından başlamış Filadelfiyada piano dərsləri almışdır. Onun xəstəxanda olmağının müğənni üçün ən böyük faydası gitarda ifa etməyi öyrənməsidir. 2006ci ildə o ilk albomu olan Worrisome Heart-ı ardından ikinci albom olan My One and Only Thrill albomlarını dinləyicilərə təqdim etmişdir. İkinci albomdan olan "Who Will Comfort Me?" mahnısı Smooth Jazz radiosunda ilk 10luğda olmuşdur. Həmçinin o 2009da yeni EP albomu olan Live from SoHo-nu bitirmişdir. O 2007ci ildə Beynəlxalq Gənc Solist mükafatı ilə təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Freebase Data Dumps. Google.
2. 1 2 3  Montreux Jazz Festival Database.
**Parafin** — sərhəd karbohidrogenlərinin (alkanlar), əsasən C18H18-dən (oktadekan) C35H72-dək normal tərkibinin balmumukimilərə bənzər qarışığıdır.
Ərimə temperaturu-45-65 C 
Sıxlıq-0,880-0,915 q/sm3 (15 C)
Əsasən neftdən alınır.
Ağır və yüngül karbohidrogenlərin sıxlıqlarının tənasüblüyündən asılı olaraq maye, bərk, kiçikkristallik (serezin) şəklində olur.
Alman kimyaçı Karl fon Rayhenbax tərəfindən kəşf olunmuşdur.

parafin

Tərkibi
-------

Parafinlər metan sırasından əsasən normal quruluşa malik bərk karbohidrogenlərin molekulda 18-35 karbon atomları və ərimə temperaturu 45-65 °C olan maddələrin qarışığıdır. Parafinlərin tərkibində adətən izoparafinli karbohidrogenlərə, həmçinin aromatik və ya nüvəli naften nüvəli molekula malik karbohidrogenlərə rast gəlinə bilər.

Xüsusiyyəti
-----------

Su ilə qaynayan parafinin qarışdırılması zamanı yaranan effekt
Parafin- molekulyar kütləsi 300-450 olan ağ rəngli maddə olub, ərinmiş formada kiçik özülülüyə malikdir. Parafinlər kimyəvi reagentlərin bir çoxuna əsasən ətalətlidirlər.

### Alınma yolları

Ozokerit adlı maddədən alınır. Fraksiya tərkibində, ərimə temperaturundan və strukturundan asılı olaraq parafinlər maye (Tər≤27°C ), bərk (Tər=28-70°C) və mikrokristallik (Tər>60-80°C )-serezinlər kimi növlərə ayrılır. Serezinləır eyni ərimə temperaturunda parafinlərdən böyük molekulyar kütləsi, qatılığı və özülülüyü ilə fərqlənir. Serezinlər tüstülənən kükürd turşuna ilə intensiv cavab verirlər, lakin parafinlərin bu maddəyə reaksiyası zəifdir. Neftin emalı zamanı serezinlər çöküntülərdə toplanırlar, parafinlər isə distillyatorlar vasitəsilə emal olunur.

Həmçinin bax
------------

* Asfalt
* Neft və qazın mənşəyi

İstinadlar
----------

1. ↑  Химическая энциклопедия / редкол.: Кнунянц И.Л. и др.. — М.: Советская энциклопедия, 1992. — Т. 3. — С. 446, 207. — 639 с. — ISBN 5-85270-039-8.
2. ↑  Лермoнтов В.В. —. Рейхенбах, Карл // Энциклопедический словарь Бро45-65 °Cкгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907
**Fitomonadlar dəstəsi** (*lat.* Phyto – monadida ) — Qamçılılar sinfinə aid olan dəstə.

Haqqında
--------

Fitomonadlar iki qamçılı yaşıl qamçılılardır. Onlar autotrof orqanizmlərdir. Böyük əksəriyyəti volvokskimilər fəsiləsində *(Volvocidae)* birləşərək koloniya şəklində rast gəlinir. Koloniya lövhəşəkilli, şarşəkilli formada ola bilər. Bu fəsilənin ayrı-ayrı koloniyalarında ölçüsü və fərdlərinin sayı müxtəlif olur. Ən sadə quruluşlu koloniya yastı lövhəşəkilli qonium koloniyasıdır. Bu koloniyada fərdlərin sayı 4–16 ədəd olub, tamamilə eyni fərdlərdən ibarətdir və bütün hüceyrələr bir cərgədə düzülərək lövhə şəklindədir. Hər bir fərd koloniyadan ayrılaraq bölünmə vasitəsilə qeyri-cinsi yolla coxalıb yeni koloniya əmələ gətirə bilir. Digər koloniya pandorina koloniyasıdır ki, burada fərdlərin sayı 16–32 ədəddir. Pandorina kaloniyası kürə şəklindədir, hüceyrələr kürənin səthinə düzülür. Koloniyanın bütün hüceyrələri cinsi hüceyrələr törətməkdə iştirak edirlər. Lakin mikroqametlər bir koloniyada , makroqametlər isə digər koloniyalarda əmələ gəlir. Odur ki, koloniyalar erkək və dişi koloniyalara bölünürlər. Fərdlərin sayına görə üçüncü yerdə evdorina koloniyası durur ki, bu koloniyada 32–64 ədəd hüceyrə yerləşir. Pleodorma koloniyası nisbətən mürəkkəb koloniya olub, 128 hüceyrədən ibarətdir. Bu koloniyanın ayrı-ayrı fərdlər arasında müxtəliflik müşahidə edilir, yeni koloniyanı iki cür hüceyrə təşkil edir. Bir qisim hüceyrələr kiçik olub, stiqmaya malikdir. Bunlara vegetativ hüceyrələr deyilir. Digər qismi nisbətən iri hüceyrələr olub, generativ hüceyrələr adlanırlar. Generativ hüceyrələr cinsi çoxalmada iştirak edirlər, makro və mikroqametlər əmələ gətirirlər. Daha mürəkkəb koloniya volvoks cinsinə mənsub olan koloniyadır. Bu koloniya şarşəkilli formadadır. Volvox aureus koloniyasının diametri 500–800 mikron, fərdlərinin sayı 500–1000 ədəddir. Volvox globator növünün koloniyasının diametri 2mm, koloniyadakı hüceyrələrinin sayı 20000 — ə qədərdir. Koloniyanın əsas kütləsini həlməşik şəkilli maddə təşkil edir ki, onun da xarici səthi daxili səthinə nisbətən möhkəm təbəqə ilə örtülmüşdür. Volvoks koloniyasının fərdlərini heç də tam sərbəst olmayıb, bir-birilə nazik sitoplazmatik çıxıntılarla birləşirlər. Diferansasiya volvoks koloniyasında daha qabarıq şəkildə özünü göstərir. Volvoks koloniyasında daha qabarıq şəkildə özünü göstərir. Volvoks koloniyasında 20000-ə qədər fərdlərdən ancaq 25–30 hüceyrə makroqameta, 5–10 hüceyrə isə mikroqametə çevrilə bilər. Volvoks koloniyasının cinsi çoxalma prosesi yuxarıda qeyd edilmişdir.

Mənbə
-----

**B. İ. Ağayev, Z. A. Zeynalova. Onurğasızlar zoologiyası.** Bakı , "Təhsil" 2008 , 568 səh

Həmçinin bax
------------

* Qamçılılar
* Zirehlilər

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s
Dünyadakı iqtisadi inteqrasiya mərhələləri (hər bir ölkə iştirak etdiyi ən inkişaf etmiş inteqrasiya formasına görə rəng kodu):
  İqtisadi və valyuta birliyi (CSME/Aİ$, Aİ/€, İsveçrə–Lixtenşteyn /CHF)
  İqtisadi ittifaq (CSME, Aİ, ЕАЭС, MERCOSUR, GCC, SICA)
  Gömrük və valyuta birliyi (CEMAC/XAF, UEMOA/XOF)
  Ümumi bazar (EEA–İsveçrə , ASEAN)
  Gömrük ittifaqı (CAN, EAC, EUCU, SACU)
  Çoxtərəfli sərbəst ticarət sahəsi (CEFTA, CISFTA, COMESA, EFTA, GAFTA, NAFTA, SAFTA, AANZFTA, PAFTA, SADCFTA)
* b
* m
* r

**Şimali Amerika Azad Ticarət Assosiasiyası** (*ing.*  North American Free Trade Agreement, NAFTA; *fr.*  Accord de libre-échange nord-américain, ALÉNA;; *isp.* Tratado de Libre Comercio de América del Norte, TLCAN) — Şimali Amerikada Ticarət blokunun yaradılması haqqında ABŞ, Meksika və Kanada arasındakı razılaşma.

1994-cü il yanvarın 1-də qüvvəyə minmişdir. Amerika transmilli korporasiyalarının təsiri altında ABŞ administrasiyası tərəfindən irəli sürülmüşdür. Amerika iqtisadiyyatının Kanada və Meksika iqtisadiyyatı ilə nail olunan qovuşma səviyyəsi onun dövlətlərarası rəsmiləşdirilməsini tələb edirdi. XX əsrin 90-cı illərinin əvvəllərinə dünyada baş verən siyasi və iqtisadi vəziyyətdəki radikal dəyişikliklər də buna şərait yaradırdı: Aİ öz regionunda inteqrasiya proseslərinin genişləndirilməsini və dərinləşməsini kəskin surətdə sürətləndirdi; Yaponiya, Çin və Cənub-Şərqi Asiya ölkələri səylə iqtisadi potensiallarını gücləndirirdi; Asiya-Sakit Okean iqtisadi əməkdaşlığı artırdı. Formallaşan şərait dünya bazarında Amerika korporasiyalarının rəqabət qabiliyyətini saxlamaq üçün ABŞ-nin qarşısında öz qitəsində inteqrasiya proseslərinin fəallaşdırılması vəzifəsini qoydu.

İstinadlar
----------

1. ↑  NAFTA Secretariat Arxivləşdirilib 2013-04-12 at the Wayback Machine. Nafta-sec-alena.org (2010-06-09). Retrieved on 2013-07-12.

Xarici keçidlər
---------------

* U.S. Department of Agriculture NAFTA links page Arxivləşdirilib 2011-11-25 at the Wayback Machine
* Office of the U.S. Trade Representative – NAFTA statistics page Arxivləşdirilib 2007-06-01 at the Wayback Machine
Sindrom Stendal təxəllüslü fransız yazıçısı Mari-Henri Beylenin şərəfinə bu cür adlandırılıb.
**Stendal sindromu** — hiperkulturemiya və ya Florensiya sindromu incəsənətin insan üzərində təsiri nəticəsində, xüsusilə incəsənət əsəri fövqəladə gözəl olduqda və ya çoxsaylı incəsənət əsəri bir məkana toplanmış olduqda insanın ürək döyüntülərinin sürətlənməsi, başgicəllənməsi, ürəkgetməsi, hətta hallüsinasiyalara səbəb ola bilən psixosomatik xəstəlik vəziyyətidir. Bu termin həmçinin digər şəraitlərdəki (məsələn, təbiətdəki mənzərələr) gözəllik bolluğunu görməyə olan reaksiyanı əks etdirə bilər.

Xəstəliyin adı
--------------

Sindrom 19-cu əsrdə yaşamış məşhur fransız yazıçı Stendalın (Henri Mari Beyl) şərəfinə belə adlandırılıb. Belə ki, yazıçı 1817-ci ildə Florensiyaya səyahət edir və bu hadisə ilə qarşılaşır. Bu haqda "*Neapol və Florensiya: Milandan Reccoya səyahət*" kitabında bəhs edir.
O, Nikkolo Makiavelli, Mikelancelo Buonarroti və Qalileo Qalileyin dəfn olunduğu Santa Kroçe Baziliyasına səfər edir və ilk dəfə Cottonun freskalarını görəndən sonra emosiyaların əsirinə çevrilir. O yazırdı:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Mən Florensiyada olmaq fikrindən tutmuş bu möhtəşəm insanların qəbrini yaxından görməyə qədər olan vaxt ərzində qısa müddətli ekstaz (cuşagəlmə, heyrət) dövrü yaşadım. Bu möhtəşəm gözəlliyə tamaşa edərkən ülvi hisslər keçirdim. Hər şey canlı-canlı ruhumla danışırdı. Kaş ki, unuda bilsəm. Berlində "sinir" adlandırdıqları ürəkdöyünmələr yaşadım. Həyatım tükənirdi. Qorxurdum ki, yıxılacağam. | "|

Tarixi
------

Florensiya incəsənətini görən bir çox adam bu başgicəllənmələri və ürəktutmaları yaşayıb, lakin bunun sindrom kimi qəbul olunması 1979-cu ilə təsadüf edir. Həmin ildə italyan psixiatrı Graziella Magherini Florensiyada səfərdə olan yüzdən çox turisti müşahidə etmiş və onların keçirdiyi hissləri təsvir etmişdi.

Mənbə
-----

* Word Spy definition
* Graziella Magherini. *La Sindrome di Stendhal Arxivləşdirilib 2009-05-05 at the Wayback Machine*. Firenze, Ponte Alle Grazie, 1989.
**İrek Haydaroviç Zinnurov** (11 yanvar 1969, Yakutsk) — Rusiya idmançısı və siyasətçisi. Su polosu üzrə ikiqat Olimpiya medalçısı (2000, 2004). Dünya və Avropa çempionatlarının mükafatçısı. Rusiyanın əməkdar idman ustası. VII çağırış Rusiya Federasiyası Dövlət Dumasının deputatı. MDB üzrə komitənin üzvü. «Vahid Rusiya» fraksiyasının üzvü .

Bioqrafiyası
------------

8 nömrəli Kazan Uşaq-gənclər idman məktəbinin yetirməsidir. İrekin ilk məşqiçisi V. Qoryunov olmuşdur. Simferapol dövlət universitetini bitirmişdir (1992). 1994-cü ildən Volqoqrad şəhərinin «Lukoy-Spartak» klubunda oynamağa başladı. Bu klubda İrek 4 dəfə Rusiya çempionu oldu (1997, 1999, 2003, 2004). Altı dəfə isə Rusiya Kubokunu əldə etdmişdir (1998, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004).

1995-ci ildən Rusiya millisində oynayıb. 2000 Sidney Olimpiadasının gümüş mükafatçısı (2000), 2004-cü ildə Afinada keçirilən Olimpiada oyunlarının bürünc mükafatçısı (2004), 1998-ci il Xoşməramlı oyunların qalibi (Nyu-York), 2001-ci il dünya çempionatının (Fukuoka) bürünc mükafatçısı, 2002-ci il Dünya Liqasının qalibi (Yunanıstan), 2002 Dünya Kubokunun qalibi (Belqrad), 1997-ci il Avropa çempionatının bürünc mükafatçısı (Sevilya).

2004-cü ildə «Sintez» komandasının (Kazan) kapitanı oldu. Bu komandanın tərkibində «Len Trophy» Kubokunu (2006-2007), Rusiya çempionatını (2007) və Rusiya kubokunu (2005) qazanmişdır.

2009-cu ildə bir idman karyerasının bitdiyini açıqladı. 2009-cu ildən 2010-cu ilə qədər «Оргсинтез» hovuzunun direktoru, 2010-cu ildən «Sintez» klubunun (Kazan) vitse-prezidenti, 2011-ci ilin yanvar ayından isə «Sintezin» baş məşqçisi olmuşdur.

2013-cü ildən - Tatarıstan Respublikası İctimai Palatasının üzvüdür. 2016-cı ildə Vahid Rusiya Partiyasından VII çağırış Dövlət Dumasının deputatı seçildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Зиннуров Ирек Хайдарович" (rus). Государственная Дума. 2020-04-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-03.
2. ↑  "Зиннуров, Ирек Хайдарович". ТАСС. 2019-12-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-03.
3. ↑  "Приложение к постановлению Центральной избирательной комиссии Российской Федерации от 23 сентября 2016 г. N 56/541-7" (rus). Российская газета. 2021-04-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-03.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Olympedia · Olympic Channel · МОК |
**Lamantinlər** (*lat.* Trichechus) — Sirenlər dəstəsinə aid dəniz məməlisi. Əsasən dəniz yosunları ilə qidalanan otyeyən canlı.

Görünüşü
--------

Lamantinlər cinsinə daxil olan canlılar Dyoqonlar fəsiləsinin nümayəndələrindən quyruğu və başları ilə fərqlənirlər. Bu canlılar digər məməlilərdən fərqli olaraq daima yeni dişlərinin çıxması ilə xərqlənirlər.

Lamantinlərin çəkisi 400–550 kq, uzunluqları 2,8–3,0 metr arasında dəyişir. Maksimal ölçülərə malik olan Lamantin 3,6 metr uzunluğa və 1775 kq çəkiyə malik olmuşdur. Balaları doğularkən 30 kq çəkiyə malik olurlar.

Lamantinlər 4 növə bölünür:

* Amazon lamantini (*Trichechus inunguis*)
* Amerika lamantini (*Trichechus manatus*)
* Afrika lamantini (*Trichechus senegalensis*)
* Cırtdan lamantin (*Trichechus*)

Amerikan lamantini əsasən Karib dənizi hövzəsi ərazilərdə yaşayırlar. Şimali Amerika, Cənubi Amerika və Mərkəzi Amerika ssahil boyu ərazilərə yayılmışlar.

Qərbi Afrika sahillərində yaşayan lamantinlər Afrika lamantini, Amazon çayı və Orinoko çayı hövzələrində isə yaşayanlar isə Amazon lamantini adlandırılır. Vest-Hind adaları və Florida yarımadası ətrafında yaşayan lamantinlər *Florida lamantini* adlandırılsada bu canlı Amerika lamantinin yarımnövüdür. Uzunluqları 4,5 metr təşkil edir.

Amerika lamantinlərinin nəslinin kəsilməsi həddindədir, halbuki onların təbii düşmənləri yoxdur. Onlar əsasən ovçular tərəfindən öldürülür və ya balıqçı torlarına ilişərək orada tədricən ölürlər.

Lamantinlər əsasən SES ətraflarına can atırlar. Səbəb isə onların isti sulara can atmaları ilə əlaqədardır. Mövcud vəziyyət canlıların miqrasiyasına mənfi təsir göstərmişdir.

Maraqlı fakt
------------

Lamantinlər 6 boyun fəqərəsinə malikdirlər, halbuki bütün məməlilərdə fəqərələrin sayı yeddidir.

Həmçinin bax
------------

* Dəniz inəyi
* Dyoqon

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2006.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0
3. ↑  "Florida lamantinləri" (PDF). 2006-09-29 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-02-07.
4. ↑  "Lamantinlər cinsi". 2014-11-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-02-07.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) · Universalis |
| Taksonomiya | GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN · WoRMS |
| Normativ yoxlama | NDL: 00577393 |

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q42797
* Wikispecies: Trichechus
* BOLD: 152513
* EPPO: 1TRKDG
* Fossilworks: 36903
* GBIF: 2435291
* iNaturalist: 46315
* ITIS: 180683
* NCBI: 9776
* Plazi: 995352B0-5308-C8A4-06D3-722AF053FC4C
* WoRMS: 159504
* ZooBank: 63D4BEED-DBD5-4CC3-8CE9-232F5C4F154E

 |
**Versinqetorik**(*lat.* Vercingetorix; e.ə. 82 – e.ə. 46) — Qalliyanın harvern tayfasının başçısı. Sezara qarşı üsyan başçısı.

Həyatı
------

Versinqetorik və Sezar
Eradan əvvəl yanvar 52-ci ildə Roma legionununa qarşı Vercingetorix öz tərəfdarları tərəfindən məcbur edilərək, birləşmiş Qalliya mərkəzi və şərq toplumlarının dəstəyi ilə Yuli Sezara qarşı silahlara sarılırlar. 

Vercingetorix uzun zaman özündən güclü düşmənə qarşı dirənir və eyni zamanda uğurlu bir şəkildə romalılara böyük zərər verir.
Qalliyada olan və Sezarın əsgərlərinə lojistik dəstək verən taxıl məhsullarının yandırılmasını əmr edir.

Roma legionuları üçün məsafə aratma nəticə ilə ərzaq yolları yox olmaq təhlükəsinə məruz qalırlar. Sezar bu səbəbdən dolayı uğursuz olur və yüksək itkilər verdiyi Gergovia təərüzündən sonra məcburi geri çekilməyə zorlanır. Nəticədə hər yeddinci (centurion) yüzbaşını itirir.

Vercingetorix ilə güclü Kelt birlikləri geri çəkilən Roma legionları qısa bir müddətdə olsa izlənərək çatışmalar yer yer davam edərək bir sürə belə davam edir.

Kelt birliklerine o anda Haeduer tayfası da qatılır. Bu tayfa Sezarı o ana qədər tam dəstəkləməkdədir. Bu xəyanət Yuli Sezarı böyük təhlükəyə soxur. Bilinməsi gərəkən nöqtədə Vercingetorix və öz tayfası olan Arverniler ilə Haeduer bir-birinə rəqib olmasıdır.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Versingetorik*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  


1. ↑  Верцингеторикс (rus.). // *Энциклопедический словарь* СПб: Брокгауз — Ефрон, 1892. Т. VI. С. 93.
2. ↑  Верцингеторикс (rus.). // *Военная энциклопедия* СПб: Иван Дмитриевич Сытин, 1912. Т. 6. С. 332–333.
**Stenli Eskudero** (10 mart 1942 və ya 1942) — ABŞ-nin Azərbaycandakı səfiri (1997–2000).

Həyatı
------

Stenli Eskudero 1942-ci ildə Florida ştatında doğulub. 1971–1975-ci və 1978–1979-cu illərdə ABŞ-nin İrandakı səfirliyində çalışıb. Bir müddət Dövlət Departamentində müxtəlif vəzifələrdə işləyəndən sonra ABŞ-nin Pakistan və Hindistanda səfiri olub. 1992–1995-ci illərdə Tacikistanda, 1995–1997-ci illərdə isə Özbəkistanda səfir işləyib. 1997–2000-ci illərdə ABŞ-nin Azərbaycandakı səfiri olub. 2000-ci ildə təqaüdə göndərilib. Həmin ildən Azərbaycanda şəxsi biznesini qurub və hazırda Bakıda yaşayır.

İstinadlar
----------



| ⛭**Amerika Birləşmiş Ştatlarının Azərbaycandakı səfirlərinin siyahısı** |
| --- |
| Riçard Mayls (1992–1993) • Riçard Kozlariç (1994–1997) • Stenli Eskudero (1997-2000) • Ross Vilson (2000-2003) • Rino Harniş (2003-2006) • Enn Dörsi (2006-2009) • Metyu Brayza (2010–2012)  • Riçard Morninqstar (2012–2014)  • Robert Sekuta (2015–2018)  • Örl Litzenberger (2019–2022) |  |
**İrigöz siyənək** (*lat.* Alosa brashnikovi autumnalis) — siyənəkkimilər fəsiləsinin az saylı növüdür.

Yayılması
---------

Xəzər dənizində yayılmışdır. Azərbaycanda əsasən Cənubi Xəzərin qərb sahil sularında yayılmışdır. Yay fəsilində Yalama Dəvəçi və Giləzi kəsimlərində yayıldığı müşahidə edilmişdir.

Morfoloji əlamətləri
--------------------

D III-IV (V) 13 - 15, ümumi sayı 16 - 19 (18.0), A (II) III (IV) 16 - 20 (18.5), ümumi sayı 19 - 23 (21.5), qəlsəmə dişciklərinin sayı 25 - 36 (30.0), gövdə fəqərələrin sayı 49 - 52 (50.5), quyruq fəqərələrin sayı 33 - 35 (33.9)-dir. Dişciklər kobud, yastı, əyriüyrü və qəlsəmə yarpaqcıqlarından bir qədər uzundur. Başı və bel tərəfi yaşıl rəngə çalır. Uzunluğu 41 sm-ə qədər olur.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Dəniz siyənəyi olub, çoxalmaq üçün şirin sulara girmir. Qidasının çox qismini krevetkalar, xullar, az qismini isə kilkələr təşkil edir. 
Düşmənləri yırtıcı balıqlar (bölgə, naxa, sıf və b.), suitilər və balıq parazitləridir.

Çoxalması
---------

Çoxalması kürüləmə yolu ilə olur. Kürüsünü hissə-hissə sahil zonasına yaxın yerlərə tökür. Kürüləmə vaxtı suyun temperaturu 11 - 170C olur.Orta ömrün uzunluğu: 7 - 8 il, cinsi yetkinliyə 4 - 5 yaşlarında çatır. Fərdi inkişaf forması tam çevrilmə şəklindədir. Həyat sikli kürü-sürfə-körpə-yetkin fərd şəklində olur.Reproduktivliyin forması kürü şəklində olur. Kürüsünü hissə-hissə 60.7 – 280.7 min ədəd arasında dəyişir. Reproduktivliyin periodu ildə bir dəfə hər il olur.Generasiyaların sayı orta ömrün uzunluğundan aslı olaraq 4 - 5 dəfə olur.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Ekoloji əhəmiyyəti-müəyyənləşdirilməyib. Sosial –iqtisadi əhəmiyyəti: vətəgə əhəmiyyəti az olan balıqdır. Elmi-mədəni əhəmiyyəti müəyyənləşdirilməyib. Ziyanvericilik xüsusiyyətləri yoxdur.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Ovunun tənzim olunması barədə qanun qəbul edilmişdir. Xəzərin çirklənməsinə və ovlama işinə qarşı nəzarətin gücləndirilməsi vacibdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  H.S.Abbasov,R.V.Hacıyev İxtiologiya.Bakı,2007

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s. 620.
* Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 224 s. 3.
* Казанччев Е.Н. Рыбы Каспийского моря. M.; Изд: Легкая пищевая промышленность, 1981, 168 с.

Həmçinin bax
------------
**Yumrumeduzlar** (*lat.* Cubozoa) — heyvanlar aləminin dalayıcılar tipinə aid heyvan sinfi.

Yumrumeduzlar kifayət qədər sürətlə üzür və hərəkət istiqamətini asanlıqla dəyişə bilirlər. Carybdeidae fəsiləsinə daxil olan bir neçə növünün diri bala doğması təsnif olunub.

Yumrumeduzların duzluluğundan asılı olmayaraq, demək olar ki, bütün tropik və subtropik ərazilərdəki okean sularında yaşadığı elmə məlumdur.
Carybdea marsupialis və Carybdea rastoni növlərinin isə mülayim iqlim qurşağındakı dənizlərdə yaşadığı qeydə alınıb. Ölçülərinin kiçik, bədənlərinin şəffaf və gizli həyat tərzi keçirmələri səbəbindən yumrumeduzların arealı tam olaraq öyrənilməyib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2005.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q273179
* Wikispecies: Cubozoa
* ADW: Cubozoa
* AFD: Cubozoa
* BOLD: 304228
* EoL: 6681
* EPPO: 1CUBOC
* Fossilworks: 92033
* GBIF: 176
* iNaturalist: 68095
* IRMNG: 1069
* ITIS: 51449
* NCBI: 6137
* NZOR: 0526c1e4-26b0-4ef3-8c82-6d27f45e714b
* uBio: 256004
* WoRMS: 135219

 |
**Ağa Ələkbər Ağa Səməd oğlu Təbrizi** (1839-1907) — diplomat.

Həyatı
------

Ağa Ələkbər Ağa Səməd oğlu Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. O, Nasirəddin şah Qacar hakimiyyəti dövrünun ictimai xadimləri icərisində öz bacarığı və nüfuzu ilə seçilən səxsiyyət idi. Mükərrəməssəltənə ləqəbini daşıyırdı.
Ağa Ələkbərin ailəsi Azərbaycanın tanınmıs sulalələrindən olub, sonra Mümtaz adlanırdı. Atası Ağa Səməd sərraf olsa da, savadı ilə seçilirdi.

Xarici İslər nazirliyinin əməkdaşı idi və İranı bir sıra xarici dövlətlərdə diplomat kimi təmsil etmişdir. İstanbul şəhərində konsul olmuşdu.

Ağa Ələkbər Təbrizi sonra Tehran şəhərinə dönmüş, Xarici İslər nazirliyində şöbə müdiri kimi çalışmışdı.

Ailəsi
------

Ağa Ələkbər Təbrizi İsmayıl xan və Səməd xan adlı oğlanları vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar dövrünün diplomatları, Bakı, "Mütərcim", 2012. 334 səh.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
On ne passe pas!  
Mauris Neymont tərəfindən hazırlanan propaqanda posteri
**No pasarán** - ( azərb.*Keçid yoxdur*; fr.*On ne passe pas!*; isp.*¡No pasarán!*; rum. *Pe aici nu se trece!*) - düşmənə qarşı olan mövqeyin müdafiəsi məqsədilə işlədilən devizdir. Hərfi olaraq "Bir nəfər də keçməyəcək" mənasını verən *"On ne passe pas"* – fransız ifadəsi hər hansı bir şeyin qarşısını almaq anlamında işlədilir.

Birinci Dünya müharibəsi zamanı Verden döyüşündə fransız generalı Robert Nivelle tərəfindən istifadə olunduqdan sonra məşhurlaşmışdır. İkinci Marna döyüşündən sonra bu ifadəyə Mauris Neymont tərəfindən hazırlanan propaqanda posterində rast gəlinirdi. Müharibədən sonra isə rumıniyalı əsgərlər tərəfindən Mărășești döyüşündə işlədilmişdir.

1936-cı il 19 iyulda İspaniya vətəndaş müharibəsi zamanı Madridin mühasirədə olduğu ərəfədə İspaniya Kommunist partiyasının üzvü Dolores İbarruri Qomez məşhur "No pasaran" nitqi ilə çıxış etmişdir. Faşist ordusunun başçısı generalissimus Fransisko Franko bu çıxışa Madridi ələ keçirərək *"Hemos pasado"* ("Biz artıq keçmişik") cavabını vermişdir.

  

"No pasarán" 1936-cı ilin oktyabrında Keybl-strit döyüşü zamanı Britaniya anti-faşist qüvvələri tərəfindən istifadə edilmişdir.

Bu ifadə 80-ci illərdə Mərkəzi Amerikada, xüsusilə də Nikaraquada vətəndaş müharibəsi zamanı əsas şüarlardan biri olub. Devid Bredberi tərəfindən 1984-cü ildə Somoza diktaturasının devrilməsi ilə nəticələnən Nikaraqua hadisələrindən bəhs edən *"Nikaraqua no pasaran"* adlı sənədli film çəkilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Audrey Gillan.* "Day the East End said *No pasaran* to Blackshirts". The Guardian. London. 2006-10-02. 2022-04-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-21.
2. ↑  *Kunzle, David.* The Murals of Revolutionary Nicaragua, 1979–1992. University of California Press. 1995. səh. 168. ISBN 9780520081925. 2022-06-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-20.
3. ↑  *Kallen, Stuart A.* The Aftermath of the Sandinista Revolution. Twenty-First Century Books. 2009. səh. 152. ISBN 9780822590910. 2022-06-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-20.
4. ↑  "Nicaragua: *No Pasaran*". Frontline Films. 28 May 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 June 2015.
5. ↑  *FitzSimons, Trish; Laughren, Pat; Williamson, Dugald.* Australian Documentary: History, Practices and Genres. Cambridge University Press. 2011. səh. 267. ISBN 9780521167994. 2022-06-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-20.
**Oğuz Kaan Salıcı** (1972, Qaziantep) — Türkiyə siyasətçisi və politoloqu. CHP üzvüdür.

Həyatı
------

Əslən Adıyamana bağlı Besnidəndir. Atası dövlət qulluqçusu, anası isə evdar qadın olmuşdur. O, həyatının çox hissəsini Türkiyənin müxtəlif şəhərlərində keçirmişdir. Təhsil həyatına 1978-ci ildə Adıyaman Cümhuriyyət İbtidai məktəbində başlamışdır. Orta məktəbə 1983-cü ildə Elazığ Anadolu Liseyində başlamış, lakin atasının təyinatı səbəbilə orta təhsilini və liseyi Əskişəhər Anadolu Liseyində bitirmişdir. Boğaziçi Universitetinin Siyasi Elmlər və Beynəlxalq Münasibətlər fakültəsini bitirmişdir. O, Sosial Demokrat Universiteti Tələbə Platformasının və Demokratiya Uğrunda Gənclər Platformasının yaradılmasında iştirak etmiş, Sosial Demokratiya Vəqfi və Türkiyə Sosial İqtisadi və Siyasi Araşdırmalar Vəqfinin üzvüdür. 2011-ci ilin sentyabrında CHP İstanbul İl sədri vəzifəsinə təyin olunmuş, 2012-ci ilin mayında İstanbul İl Konqresində İl Başçısı seçilmiş və 2014-cü ilin dekabr ayına qədər bu vəzifədə qalmışdır. XXV, XXVI və XXVII dövrlərdə İstanbul millət vəkili olmuşdur. 10 avqust 2018-ci il tarixindən etibarən CHP sədrinin təşkilatlara cavabdeh müavinidir. O, 1 iyun 2023-cü ildə keçirilən MYK toplantısında istefa ərizəsini sədr Kamal Kılıçdaroğluna təqdim etmiş və MYK-dan istefa bermişdir. İngilis dilini bilir, evlidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Hakkımda". 30 Nisan 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 Haziran 2022.
2. ↑  "Oğuz Kaan Salıcı istifa etti". 15 Aralık 2014. 10 Ağustos 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 Ağustos 2018.
3. ↑  "TBMM internet sitesindeki özgeçmişi". 10 Ağustos 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 Ağustos 2018.
**Behice Boran** (*türk.* Behice Boran 1 may 1910, Bursa, Xudavəndigar vilayəti – 10 oktyabr 1987, Brüssel[d]) — Türk siyasətçi və ictimai elmlər doktoru, marksist, ilk qadın sosioloq. Türkiyə tarixində ilk qadın partiya lideridir. Solçuların tənqidi səsi, dəfələrlə təcavüzə məruz qalan və həbs edilən Boran 1980-ci il hərbi çevrilişindən sonra sürgünə göndərilir.

Bioqrafiyası
------------

Boran 1890-cı illərdə Osmanlı İmperiyasına köçən Kazan tatarlarının ailəsində anadan olub. 1931-ci ildə İstanbuldakı Amerika Qadınlar Kollecini bitirdikdən sonra ABŞ-nin Miçiqan Universitetində sosiologiya təhsili alır. 1939-cu ildə doktorluq dərəcəsini almış və marksizmlə maraqlanmağa başlamışdır. Vətəninə qayıdaraq Ankara Universitetinin dil, tarix və coğrafiya fakültəsində sosiologiya kafedrasının dosenti vəzifəsində çalışmışdır.
O, həmçinin Türkiyə Kommunist Partiyasına (TKP) qoşulmuş və solçu "Yurd və Dünya" və "Adımlar" dövri nəşrlər ilə əməkdaşlıq etməyə başlamışdır. 1948-ci ildə solçu görüşlərin tərəfdarı kimi universitetdən qovulur. 1951-ci il repressiyaları nəticəsində həmin qurumlar ləğv edildikdən sonra Kommunist Partiyasının fəaliyyətindən kənarlaşdırılır.

1950-ci ildə Adnan Menderes tərəfindən hökumətin Türkiyənin Koreya müharibəsində iştirakına etiraz edən Türk Sülh Cəmiyyətini qurur və ona rəhbərlik edir. Bunun üçün o, həbs edilir və 15 ay müddətinə həbsdə qalır. 1962-ci ildə Türkiyənin yeni solçu Sosialist İşçi Partiyasına üzv olur. Onu təmsil edərək 1965-ci ildə Urfadan Türkiyə parlamentinə millət vəkili seçilir.
1968-ci ildə Sovet qoşunlarının Çexoslovakiyaya girməsini ilə sovet modelini tənqid edən SİP lideri Mehmet Ali Aybar "Yeni sol" ruhunda çıxışından sonra 1970-ci ildə Boran onu partiyanın başında əvəzləyir. 12 mart 1971-ci il çevrilişindən və siyasi partiyaların qadağan edilməsindən sonra SİP rəhbərliyi həbs edildi. Boran 15 il həbs cəzasına məhkum edildi. 1974-cü ildə bir amnistiya qərarı ilə azad edilmiş, 1975-ci ildə SİP-nı yenidən qurtmuşdur.
Partiyaların fəaliyyətini yenidən qadağan edən 12 sentyabr 1980-ci ildə baş verən hərbi çevrilişdən sonra Boran bir neçə ay ev dustaqlığında qaldı və 1981-ci ildə Avropaya sürgün edildi. Türkiyə vətəndaşlığından məhrum olan Boran Sofiya, Brüssel və Düsseldorfda siyasi mühacir həyatı yaşayır. 1987-ci ildə, ölümündən bir neçə gün əvvəl, Türkiyə İşçi və Kommunist Partiyasının birləşdiyini elan edir. Brüsseldə 77 yaşında ürək xəstəliyindən ölür. Cəsədi İstanbula təslim edilir. Məclis üzvləri və digər vəzifəli şəxslərin qatıldığı Zincirlikuyu qəbiristanlığında bastırılır. Torpağa tapşırılma 1980-ci il çevrilişindən sonra solçu qüvvələrin ilk kütləvi nümayişinə çevrilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Behice Boran // FemBio database (alm.).
3. ↑  "Şanlıurfa SEÇİM SONUÇLARI". secim.haberler.com. 2020-03-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-05.
**Əli Kolen** — Afrikada müasir Mali ərazisində XIII əsrdə yaranmış Sonqai dövlətinin banisi.

Haqqında
--------

Sonqai tayfası əvvəllər Afrikada Böyük Səhra ətrafında yarımköçəri həyat həyat tərzi keçirirdi. Mülahizələrə görə onlar Air vilayətindəki Sonq şəhərinin əsasını qoymuşdular. Quraqlıq nəticəsində köç etməyə məcbur olan sonqailər Niger çayının münbit vadisində məskunlaşaraq 890-cı ildə Qao şəhərinin əsasını qoymuşlar. Şəhər çox əlverişli mövqedə yerləşirdi. Şimaldan cənuba doğru gedən karvan yolları buradan keçirdi. Tezliklə Qao şəhəri sürətlə böyüməyə başladı.

Sonqailər əvvəllər bütpərəst olsalar da, XII əsrin əvvəllərində onlar İslam dinini qəbul etdilər. XIII əsrin əvvəllərində Qao hakimləri Mali dövlətindən asılılığı qəbul etməyə məcbur olmuşdur. Qao hakimləri gəlirlərinin 1/3 hissəsini Mali hökmdarlarına verməli və oğlanlarını girov kimi Mali hökmdarının sarayına göndərməli idilər. XIII əsrin ortalarında Mali sarayına göndərilən şahzadələrin yanındakı nökərlərdən biri Əli Kolen idi. Şahzadələrdən biri saraya getmək istəmədiyindən o, nökər Əli Kokeni şahzadə kimi qələmə vermişdi. Uzun illər Mali sarayında yaşayıb siyasi təcrübə toplayan Əli Kolen 1273-cü ildə Qaoya qayıdır və şəhərdə hakimiyyəti ələ keçirir. Elə həmin il Mali hökmdarına xərac verməyən və bu yolla əhalinin rəğbətini qazanan Əli Koken müstəqil Sonqai dövlətinin yaradıldığını elan edir. Bu dövlət bəzi tarixi mənbələrdə Qao imperiyası da adlandırılmışdır. Əli Koken sonni titulunu qəbul etmiş və dövlət quruculuğunun möhkəmləndirilməsi üçün bir sıra tədbirlər həyata keçirmişdir. Şəhər divarlarını bərpa edən Əli Koken şəhər əhalisini silahlandıraraq ətrafdakı qəbilələri də öz tərəfinə çəkməklə Mali hökmdarlarının aramsız hücumlarını dəf etməyə müvəffəq olmuşdur.

Sonqai hökmdarı Əli Koken 1301-ci ildə vəfat etmişdi.

Mənbə
-----

* A.Hüseynli. Afrika hökmdarları. Bakı, 2008
* Бюттнер Т. История Африки. М.1981.
**Hüseynzadə Əli Həsən oğlu** - şair, nasir, tərcüməçi, 1993-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Daşqın 1958-ci il martın 12-də Cənubi Azərbaycanın Bostanava bölgəsinin Xələc kəndində anadan olmuşdur. Burada ibtidai, Təbriz şəhərində isə orta məktəbi bitirmişdir. Sonra Tehran Politexnik Universitetinin elektronika fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir (1973-1978).

Bədii yaradıcılığa 70-ci illərdən başlamışdır. Bir neçə şəhərdə, o cümlədən Üskü şəhərində ədəbi dərnək yaratmışdır. Təbriz şəhərində yaradılmış Şəhriyar adına ədəbi dərnəyin fəal üzvü, 1992-ci ildən dərnəyin sədrlərindən biri olmuşdur. Eyni zamanda uluslararası Avrasiya mətbuat fondunun ədəbi bölməsinin sədridir. Təbriz, Urmiya, Sulduz şəhərlərində - universitetlərdə "Türk dili və ədəbiyyatı" fənnini tədris edir. Əsərləri "Yol", "Varlıq" dərgisində, "Geyhan" qəzetində (Tehran), "Fruği azadi" (Təbriz), "Ədəbiyyat qəzeti"ndə, "Yol", "Odlar yurdu" qəzetlərində (Bakı) müntəzəm dərc edilmişdir. R.Zöhrabovun "Muğamat", Orxan Kamalın "Yad qızı" əsərlərini farscaya, Şəhriyarın seçilmiş lirik qəzəllərini türkcəyə çevirmişdir.

Lirik şerlərinə mahnılar bəstələnmişdir. Keçmiş Yuqoslaviya, Türkiyə, Azərbaycan və digər ölkələrdə keçirilən ədəbi qurultaylarda iştirak etmişdir.

Əsərləri
--------

* 1.Payızdan-payıza (şeirlər). Mahabat: "Məhəmməd" nəşriyyatı, 1976.
* 2.Ana nisgili (şeirlər). Tehran: "Ordibehişt" nəşriyyatı, 1989.
* 3.Türkcə sözlük. I cild. Təbriz: "Yaran" nəşriyyatı, 1992.
* 4.Türkcə sözlük. II cild. Təbriz: "Yaran" nəşriyyatı, 1996.
* 5.Sadə xəritələr (elmi araşdırmalar). Təbriz: "İranvic" nəşriyyatı, 1992.
* 6.Çiçəklərə bir çiçək (uşaq şeirləri). Təbriz: "Firhəng" nəşriyyatı, 1991.
* 7.Səhər ağacı (şeirlər və hekayələr). Təbriz: 1993.
* 8.Qar çiçəyi (şerlər). Təbriz: "Nukui müəssisəsi" nəşriyyatı, 1993.

Yaradıcılığı
------------

**İllərdir**  

  

Nə Şıxda payızıq, nə göydə yazıq  

Biz necə dənizik, necə Arazıq?  

Axışa - tamarzı. Çağlamaq - yasaq.  

Bir gündüz günəşdə, bir gecə ayda.  

Uçurdular bizi... Uçan, uçmayan  

Lap olaq göyərçin, bizə nə fayda?  

Əllərdə komamız, canımız gedir  

Bu kimə gizlidir, kimə örtülü?  

İllərdir ki, bizim qanımız gedir  

Gülmək - günahımız, ağlamaq yasaq.
**Paranoa su anbarı** (*port.* Lago do Paranoá) — Braziliya ərazisində yerləşən süni göl. Brazilia şəhəri yaxınlığında Paranoa çayı üzərində bənd atılması ilə təşkil olunmuşdur.

Toponim
-------

«Paranoa» Tupi dilində «girişdə su» anlamını verir.

Bənd
----

12 sentyabr 1959-ci ildə Paranoa çayı üzərində bənd inşa edilmişdir. Hazırda bu bu bənddən əldə onunan enerjinin dairənin cəmi 2,5 %-ni təmin edir.

Naviqasiya və su idmanı
-----------------------

Federal dairədə 11 000 su nəqliyyatı vastəsi qeydə alınmışdır. Bu isə ölkə üzrə yelkənli qayıqların sayı baxımından üçüncüdür. Burada yaxtaların saxlanması məqsədi ilə yaxt klub vardır. Burada kanoye, su xizəyi, yelkənli idmanı kimi idman növləri geniş yayılmışdır. 1994-cü ildən təşkil edilən yarışlarda 200-dən çox qayıq iştirak edir.

Fəlakət
-------

22 may 2011-ci ildə Paranoa su anbarında göyərtəsində 100-dən çox insan olan bərə batmışdır. Qəza 20:13 radəsində baş vermişdir. Xilasedilicilərin sözünə görə burada cəmi 104 nəfər olmuşdur. Bərə suyun 17 metr dərinliyinə batmışdır. Bu qəzada 8 nəfər həlak olmuşdur

İstinadlar
----------

1. ↑  "Paranoá — DF | Informações". 2016-03-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-31.
2. ↑  "CURSO DE TUPI ANTIGO". 2012-08-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-31.
3. ↑  [Nosso Lago, por Isabel Vilela, Correio Braziliense, 20/3/2010]
4. ↑  "Barco com mais de 90 pessoas a bordo vira no Lago Paranoá" (portuqal). 2012-09-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-31.