recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Savoyyalı Blanş** (*it.* Bianca di Savoia) (1472, Kazale-Monferrato[d], Pyemont – 30 mart 1519, Turin) — Savoyya hersoqu I Çarlzın xanımı, Savoyya hersoqinası. Atası Montferat markizi VIII Uilyam, anası isə Milan hersoqu I Françesko Sforzanın qızı Elizabet Sforzadır.

1 aprel 1485-ci ildə Savoyya hersoqu I Çarlzla evləndirildi və bu nikahdan 2 övladı dünyaya gəldi. Ərinin 1490-cı ildə ölümü və 1 yaşlı oğlunun hersoq elan edilməsinin ardından Blanş taxt naibi təyin edildi. Naibliyi dövründə Fransa ilə dost münasibətlər saxlanıldı. Hətta Fransa kralı VIII Çarlza və ordusuna İtaliyanı və Neapolu işğal etdiyi səfəri əsnasında hersoqluğun ərazisindən keçməyə icazə verildi.

Ancaq oğlunun 6 yaşında ikən yatağından düşərək ölməsi nəticəsində taxt boş qaldı. Səltənət ərinin əmisi olan Savoyyalı Filippin əlinə keçdi. Ancaq II Filipp taxt iddiasını gücləndirmək məqsədilə varisi olan 16 yaşlı oğlu Filiberti mərhum hersoq I Çarlz və Blanşın 9 yaşlı qızı Yolanda ilə evləndirdi. Ancaq 2 il sonra Yolanda vəfat etdi və beləcə Blanşın soyu kəsilmiş oldu.

1518-ci ilin dekabrında səhhəti pisləşən Savoyyalı Blanş vərəm xəstəsi idi və uzun sürən xəstəliyin ardından 30 mart 1519-cu ildə vəfat etdi.

Mənbə
-----

* Denieul-Cormier, Anne (1968). A Time of Glory: The Renaissance in France, 1488–1559. Doubleday & Company, Inc.
* Jansen, S. (2002). The Monstrous Regiment of Women: Female Rulers in Early Modern Europe. Palgrave Macmillan.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Blanche de Montferrat, Duchess of Savoy // Collective Biographies of Women (ing.).

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | İtalyanların bioqrafiyası · Prabook |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree · WeRelate |
**Koişiro Matsuura** (*ing.* Kōichirō Matsuura; 29 sentyabr 1937[…], Şinaqava) — YUNESKO-nun baş direktoru, AMEA-nın Xarici üzvü (2008), Rusiya İncəsənət Akademiyasının Xarici fəxri üzvü.

Həyatı
------

Koişiro Matsuura 29 sentyabr 1937-ci ildə Tokioda anadan olub.

1959-cu ildə Tokio Universitetinin hüquq fakültəsini, 1961-ci ildə isə ABŞ-nin Pensilvaniya ştatının Heyverford kollecinin iqtisadiyyat fakültəsini bitirib. Diplomat kimi fəaliyyət göstərən Koişiro Matsuura 1992–1994-cü illərdə Yaponiyanın Xarici işlər nazirinin müavini vəzifəsində çalışıb.

O, 20 oktyabr 1999-cu ildə YUNESKO-nun baş direktoru vəzifəsinə təyin olunub. Təşkilatın sayca doqquzuncu rəhbəri olan cənab K. Matsuura bu vəzifəyə təyin olunan Asiya ölkələrinin ilk nümayəndəsidir. K. Matsuura 12 oktyabr 2005-ci il tarixində 4 il müddətinə YUNESKO-nun baş direktoru vəzifəsinə yenidən seçilmişdir.

K. Matsuura beynəlxalq əməkdaşlıq və əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə verdiyi töhfələrə görə 10 iyun 2008-ci ildə Rusiya Xalqlar Dostluğu Universitetinin Fəxri doktoru seçilmişdir.

K. Matsuura səmərəli fəaliyyətinə görə 23 aprel 2001-ci ildə Böyük Litva knyazı Qyadiminas ordeninin "Böyük xaç kavaleri" dərəcəsinə layiq görülmüşdür.

2003-cü ildən M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin Fəxri doktorudur.

19 iyul 2006-cı ildə "Qütb Ulduzu" ordeni ilə təltif olunub. 2002-ci ildə "Sivilizasiyalar dialoqu" beynəlxalq mükafatına layiq görülüb.

Rusiya İncəsənət Akademiyasının Xarici fəxri üzvüdür.

K. Matsuura 12 may 2008-ci ildə AMEA-nın Xarici üzvü seçilmişdir.

2011-ci ildə "Qızıl çinar" beynəlxalq mükafatı ilə təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Kōichirō Matsuura // AlKindi.
2. 1 2  Koichiro Matsuura // Babelio (fr.). 2007.
3. ↑  "Koişiro Matsuura" (az.). science.gov.az. 2017. 2021-04-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-20.
4. ↑  "Ulu öndər Heydər Əliyevin anadan olmasının 88-ci ildönümü və Heydər Əliyev Fondunun fəaliyyətə başlamasının 7 illiyi münasibətilə təntənəli mərasim keçirilmişdir" (az.). azertag.az. ﻿11.05.2011. 2020-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-18.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNC: a11308187 · BNF: 12549238j · CiNii: DA04339577 · CONOR: 152895843 · GND: 129692263 · ISNI: 0000000121182876 · LCCN: n88197094 · LNB: 000077402 · NDL: 00322825 · NKC: jn20010602100 · NLP: a0000001195722 · NTA: 329030973 · NUKAT: n2009166762 · PTBNP: 948196 · SUDOC: 03477324X · VIAF: 3559623 · WorldCat VIAF: 3559623 |

 |
**Yunis bəy İldırım bəy oğlu Vəlibəyov** (23 avqust 1923, Ağdam, Ağdam qəzası – 2000, Sumqayıt) — İkinci Dünya müharibəsinin veteranı.

Həyatı
------

Yunis İldırım bəy oğlu Vəlibəyov 23 avqust 1923-cü ildə Ağdam şəhərində anadan olub. Orta təhsilini 1930–1941-ci illərdə Ağdam 6 saylı orta məktəbdə alıb.

1941-ci ildə Ağdam Pedaqoji Texnikomunda katib vəzifəsində əmək fəaliyyətinə başlayıb və 1943-cü ildə həmin texnikomda işləyərkən Sovet Ordusunda hərbi xidmətə çağırılıb və Şimali Qafqaz uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak edib. Döyüş xidmətlərinə görə ,, Vətən müharibəsi,, ordeni, ,, Almaniya üzərində qələbə,, medalı ilə və yubiley medalları ilə təltif edilmişdir.

1945-ci ildə Qələbədən sonra ordudan tərxis olunmuşdur. 1946-cı ildə SSRİ Dövlət Bankının Ağdam şöbəsində əməliyatçı vəzifəsinə qəbul edilmişdir. 1947-ci ildə ali təhsil almaq üçün Bakı şəhərinə gəlmiş və Xalq Təsərrüfatı İnsitutu]]nun Ticarət-İqtisadiyat fakültəsinə daxil olmuşdur. 1951-ci ildə İnstitutu bitirdikdən sonra 1955-ci ilədək Azərbaycan SSR Ticarət Nazirliyində bir sıra vəzifələrdə işləmişdir.

1955-ci ildə Sumqayıt şəhərində yaradılmış ,, Sumqayıttorq,, a göndərilmişdir və həmin müəssisədə müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır.

1967-ci ildə ,, Sovet ticarəti əlaçısı,, nişanı ilə təltif edilmişdir. 1986-cı ildə həmin müəssisədən təqaüdə çıxmışdır. 2000-ci ildə Sumqayıt şəhərində vəfat etmişdir.

Mükafatları
-----------

* "Vətən müharibəsi" ordeni
* "Almaniya üzərində qələbə" medalı
* "Sovet ticarəti əlaçısı" nişanı
* Böyük Vətən Müharibəsinin Yubiley medalları

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bu gün İkinci dünya müharibəsi veteranı Yunis Vəlibəyovun doğum günüdür". az.baku-art.com (az.). İstifadə tarixi: 2024-04-10.
**İnfanta Şarlotta** (*isp.* Carlota Joaquina Teresa Cayetana de Borbón y Borbón-Parma; *port.* Carlota Joaquina Teresa Caetana de Bourbon e Bragança) (25 aprel 1775 – 7 yanvar 1830) — Portuqaliya kralı VI Conun xanımı, İspaniya infantası.

Atası İspaniya kralı IV Karl, anası isə Parma hersoqu Filippin qızı Mariya Luizadır. Hələ 10 yaşında ikən 1785-ci ildə Portuqaliya kraliçası Mariyanın ikinci oğlu İnfant Conla evləndirildi. Evliliyin əsas səbəbi İspaniya və Portuqaliya arasında sülhü təmin etmək olsa da, Şarlotta gəlin gəldiyi sarayda və əhali arasında heç sevilmədi. Buna səbəb isə əri üzərindəki nüfuzundan istifadə edərək ölkədə ispanların lehinə bir çox qərarı aldırması idi.

Portuqaliyanın Napoleon Bonapart tərəfindən işğal edilməsinin ardından 1807-ci ildə bütün Portuqaliya monarx ailəsi Braziliyaya qaçdı. Şarlotta burada qaldığı 14 il ərzində, taxtın varisi olan ərinə qarşı propaqanda apararaq onun Portuqaliya səltənətini idarə edə bilməyəcəyini iddia etdi. Bunda əsas məqsədi isə ərinin taxta çıxmasının ardından kral naibəsi olaraq dövlət idarəsini ələ almaq istəməsi idi. Üstəlik o, digər tərəfdən Napoleon Bonapartın qardaşı Jozefin əlində olan İspaniya taxt-tacınz da göz -qoymuşdu.

1817-ci ildə oğlu Pedronun Müqəddəs Roma imperatoru II Fransiskin qızı Leopoldinoyla evlənməsinin ardından Portuqaliya monarx ailəsi Avropada müttəfiq qazanmağa başladılar. Daha sonra bütün ailə 1821-ci ildə Portuqaliyaya geri qayıtdı və Şarlotta gəldikdən dərhal sonra Queloz sarayına həbs edildi. Ömrünün son 9 ilini burada övladları tərəfindən tərk edilmiş vəziyyətdə keçirən Şarlotta 7 yanvar 1830-cu ildə burada vəfat etdi.

Mənbə
-----

* Azevedo, Francisca Nogueira de. *Carlota Joaquina: cartas inéditas.* Rio de Janeiro, Casa da Palavra, 2007.
* Cassotti, Marsilio. *Carlota Joaquina – o Pecado Espanhol.* Lisboa, A Esfera dos Livros, 2009.
* Cheke, Marcus. *Carlota Joaquina: Queen of Portugal*. London: Sidgwick & Jackson, 1947
* Lima, Oliveira. *D. João VI no Brasil.* Topbooks.
* Pereira, Sara Marques (1999), *D. Carlota Joaquina e os Espelhos de Clio: Actuação Política e Figurações Historiográficas*, Livros Horizonte, Lisboa, 1999.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Carlota Joaquina de Borbón // Diccionario biográfico español (isp.). Real Academia de la Historia, 2011.
2. 1 2 3 4  *Lundy D. R.* Carlota Joaquina de Borbón, Infanta de España // The Peerage (ing.).

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | The Peerage |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | İspan bioqrafik · İspan bioqrafik · Britannica (onlayn) |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave · WikiTree · WeRelate |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNC: a11256771 · GND: 118702343 · ICCU: UBOV504112 · ISNI: 0000000087757487 · LCCN: no95057573 · NKC: jo20191039525 · PTBNP: 215142 · SUDOC: 133687821 · VIAF: 127422579 · WorldCat VIAF: 127422579 |

 |
Məzmun
------

Habil (*İlqar Cahangirov*) sadə emalatxana işçisidir. Günlərin bir günü qonşusu vəkil Rüstəm (*Sərvər Əliyev*) ona tələ qurur və Habil həbs edilir. Lakin, ədalət öz yerini tapır. Atılan böhtan öz sahibini tapır.

Səhv
----

Prodüserin adı titrlərdə filmin əvvəlində Emin Abbasov, sonunda Emin Abbaszadə kimi göstərilmişdir.

Seriyaları
----------

1. Tamahkar
2. Böhtan
3. Nəfs
4. Kor həqiqət
5. 26 №-li ev

Filmin heyəti
-------------

### Filmin üzərində işləyənlər

**Rejissor :** Yaşar Əhmədov
**Ssenari müəllifi :** Kəmalə Mirməcidli
**Bəstəkar :** Zaur Zeynal
**Operator :** Rəşad Nuriyev
**Rəssam :** Aygün Əliyeva
**İcraçı prodüser :** Anar Əliyev
**Rejissor assistenti :** Natiq Axund
**Montaj edən :** Ceyhun İbrahimoğlu
**Prodüser :** Emin Abbasov
**Layihənin rəhbəri :** Süleyman Fərzəliyev
**Baş prodüser :** Yaşar Əhmədov
**Qrim edən :** Rəna Əliyeva
**Səs rejissoru :** Emin Nəsirli
**Baş texnik :** Sərxan Musayev (Sərxan M. Musayev kimi)
**İşıq ustaları :** Elnur Nuriyev, Həsən Əliyev (III)
**Tərtibatçı :** Bayram Məmmədov
**Texniklər :** Rəşad Qarayev, Elçin Musayev
**Baş redaktor :** Sədi Məmmədov
**Baş direktor :** Süleyman Fərzəliyev
### Rollarda

Sərvər Əliyev — Rüstəm  

İlqar Cahangirov — Habil  

Gülnarə Abdullayeva — Şükufə  

Şəhla Əliqızı — Səkinə  

Ənvər Vəliyev — hakim  

Ləman Quliyeva — Nərgiz  

Şahin Cəfərov — Cabbarov  

Elxan Quliyev — Kamal  

Sənan Məhərrəmli — Taleh  

Aytac Abdulayeva — Aytən

### Epizodlarda

Hikmət Rəhimov
Vahid Orucoğlu
Yusif Axundov
Əlisurət Məmmədov
Gülbəniz Mustafayeva
Məsumə Cavadova
Ramil Əliyev
Rizvan Ələsgər
Fariz Məmmədov
Kəmalə Məlikova
Xudu Mürsəlov
Sərvan Mübarizoğlu
Rafiq İbrahimov
Təvəkkül Əhmədov
Mehman Nəzərov
### Çəkilişə köməklik edənlər

Hacı Məhəmməd Şəfiyev
Daxili İşlər Nazirliyi İnsan Alverinə Qarşı :Mübarizə İdarəsi
Nərimanov Rayonu Polis İdarəsi
Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi
Yasamal Rayon Məhkəməsi
Palace Hotel
İqbal (emalatxana sahibi)
İlyas (emalatxana)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Haqqımızda". 2022-02-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-04.
2. ↑  "Həmyerlimiz, rejissor Yaşar və onun yaratdığı OSCAR FİLM PRODUCTİON şirkəti". 2021-05-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-04.

Mənbə
-----

* Serial- yalnız sabun köpüyü deyil

Xarici keçidlər
---------------

* 26 №-li ev (2008)
* Tamahkar (YAŞANANLAR) 2008
**Paratagenlər** — Midiya tayfa ittifaqına daxil olan tayfalardan biri.

İranşünaslar bu tayfanın İranmənşəli olduğunu yazırlar. Herodotun Paratagen kimi yazdığı etnonim Bortoğandır. Qədim türk dillərində boro – boz, toğan (tuğan) isə tərlan quşunun adıdır. Görünür, bortoğan bu tayfanın onqonu olmuşdur. Er. əv. 674-cü ilə aid asur mənbəində Midiyada Partakanu adlı ölkənin adı çəkilir. Güman ki, bu toponim Portoqan tayfasının adını əks etdirir. X əsr müəllifi Konstantin Baqryanorodnıy Cənubi Şərqi Avropada kəngər-peçeneqlər içərisində Borotolmaq adlı tayfanın adını çəkir. Başqırdlarda Boronayman adlı tayfa məlumdur. XIII əsrdə monqollarda Bor-tokan və Aktokan tayfaları vardı. Orta əsrlərdə Ön Asiyada bir türk tayfası Boztoğan adlanırdı. Mənbələrdə monqolların Xartaqan (Kara-Toqan) tayfasının adı çəkilir. Bütün bunlar parataken etnoniminin borotoqan etnonimindən təhrif olunduğunu göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Дьяконов И. М. История Мидии. М. — Л. 1956 , səh 148
2. 1 2  Гейбуллаев Г. А. К этногенезу азербайджанцев, том 1. Баку, 1991
3. ↑  Дьяконов И. М. История Мидии. М. — Л. 1956 , səh 262
4. ↑  Константин Багрянородный. Об управлении империи. М. 1989
5. 1 2  Рашид ад-Дин. Джами ат-Таварих, Баку, 1956

Həmçinin bax
------------

* Midiya

| ⛭Midiya tayfaları |
| --- |
| Ariazantlar  • Buslar  • Kadusilər  • Kaspilər • **Mannalılar**  • **Madaylar**  • **Maqlar**  • Paratagenlər  • Sarmatlar  • Skiflər  • Struxatlar |
**Rəşad İlyasov** (1974, Bakı) — Azərbaycan musiqiçisi, Azərbaycanın əməkdar artisti (2018).

Həyatı
------

Rəşad İlyasov 1974-cü il noyabrın 1-də Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. 1981-ci ildən 20 nömrəli orta məktəbdə təhsil almağa başlayıb. Valideynləri musiqiçi olmasa da (atası İlyasov Mirzə Rüstəm oğlu — mühəndis, anası Eyvazova Zərifə Alxas qızı Azərbaycan Dövlət Teleradio şirkətində jurnalist kimi çalışıblar), Rəşadda hələ uşaqlıqdan musiqiyə böyük həvəs olub. Belə bir həvəsin əsas səbəblərindən biri də Rəşadın gözünü açandan daima ətrafında sənətçiləri görməsi olub. Onun xalası — Şəfiqə Eyvazova Azərbaycanın xalq artisti, kaman ustası, dayısı Yasəf Eyvazov isə ud ifaçısıdır. Beləliklə Rəşad orta məktəbdə oxumaqla bərabər 16 nömrəli musiqi məktəbinin fortepiano sinfində təhsil almağa başlayıb. Lakin 1990-cı ildən gənc musiqiçi yeni seçim edir: o, kanon alətində ifa etməyə başlayır. Artıq 90-cı illərdən Rəşad Zeynəb Xanlarova, Nisə Qasımova kimi sənətçilərlə çalışmaşa başlayır. O, "Ümid" ansamblının üzvü olur. 1994-cü ildə "Çardaş" əsərini (Monti) kanonda ifa edib buna klip də çəkdirir. Daima yenilik etməyi xoşlayan Rəşad artıq solist kimi çalışmağa başlayır. Və 1997-ci ildə "Bakı-Raks" Birgə Müəssisəsi ilə "Anaram səni" albomunu hazırlayıb ərsəyə gətirir. Bu albomda o, nostalji mahnıları ifa edir. Azərbaycan Dövlət İncəsənət və Mədəniyyət Universitetinin Rejissorluq fakültəsini bitirən musiqiçi Azərbaycan Dövlət Teleradio Verilişləri Şirkətində rejissor kimi də fəaliyyət göstərir. 2001-ci ildə Rəşad ailə həyatı qurmuşdur. 2012-ci ildə "Mənə əllərini ver" adlı klip çəkdirmiş və onun təqdimat mərasiminin keçirmişdir. 2013-cü ildə Misirə qastrol səfərinə yollanmışdır. Qastrol zamanı "Nil" televiziyasında verilişlərin birində iştirak etmişdir.

27 may 2018-ci ildə Azərbaycanın əməkdar artisti fəxri adına layiq görülmüşdür.

O, 20 iyun 2011-ci ildə Yeni Azərbaycan Partiyasına üzv qəbul edilmişdir.

Videoqrafiya
------------

| Say | Klip | Tarix |
| --- | --- | --- |
| 01 | Çardaş | 1994 |
| 02 | Qəlbimin Sevirəm Sözü |  |
| 03 | Gəl Qayıdaq O Sahilə | 2000 |
| 04 | İncitmə Qəlbimi (duet İlhamə Quliyeva) | 2000 |
| 05 | Sevgi Deyilmiş | 2003 |
| 06 | Sən Gəlmədin | 2005 |
| 07 | Gözüm Səni Axtarır |  |
| 08 | Qoruyaq Uşaqları | 2009 |
| 09 | Azərbaycanım Mənim |  |
| 10 | Ay Gözəlim | 2010 |
| 11 | Mənə Əllərini Ver | 2013 |
| 12 | Kanadı Kırık Kuş | 2020 |
| 13 | İrəli Gedir Millətimiz | 2020 |
| 14 | Mənim Ol | 2022 |

Filmoqrafiya
------------

1. Kişiləri qoruyun (film, 2006)
2. 3 bacı (film, 2012-2014) (bədii serial) (rol: özü)

İstinadlar
----------

1. ↑  *President.Az.* "Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 27.05.2018. 2020-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-27.
2. ↑  "YAP-a yeni üzvlər qəbul edildi". 2020-10-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-06-01.

Mənbə
-----

* Rəşad İlyasov Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine
**Panik atak** — əzabverici hisslərlə (məsələn, yüksək ürək döyüntüsü, boğulma hissi, sinə ağrısı, başgicəllənmə, ishal, ürəkbulanma) müşayiət olunan qəfil və şiddətli narahatlıq pristupu.

Panik ataklar ölümcül deyil və həyati təhlükəsi olan xəstəliklərə səbəb ola bilməz.Panik atak qorxunun sürətli artması və əksər hallarda qısa müddətli olması ilə xarakterizə olunur. Adətən bu vəziyyət müxtəlif qorxularla müşayiət olunur, məsələn, ölüm qorxusu, dəli olmaq və ya özünə nəzarəti itirmək qorxusu. Həmçinin, panik ataklardan əziyyət çəkən xəstələr tez-tez panik atak əlamətlərini təhlükəli xəstəliklərin təzahürü kimi qəbul edirlər (məsələn, miyokard infarktı və ya insult). Bu narahat düşüncələr panika vəziyyətini artırır .

Panik ataklar yuxu zamanı da baş verə bilər; bu zaman xəstə dözülməz qorxu vəziyyətində oyanır[⇨] .

Panik atak psixoloji səbəblərdən, habelə tibbi problemlər və ya müxtəlif maddələrə məruz qalmadan yarana bilər. Panik ataklara meyl genetik faktorlarla bağlı ola bilər.

Panik atak panik pozuntunun əsas təzahürüdür, lakin panik atakdan əziyyət çəkən bütün xəstələrdə panik pozğunluq baş vermir. Panik pozuntu heç bir xarici səbəblərdən qaynaqlanmayan tez-tez panik ataklarla xarakterizə olunur. Bundan əlavə, panik pozuntu ilə xəstə yalnız hücumlar zamanı deyil, həm də hücumun baş verə biləcəyi düşüncəsi ilə qorxu yaşayır. Bu cür qorxu hər zaman mövcud ola bilər. Nəhayət, panik pozuntulu xəstənin panik ataka səbəb ola biləcək hər şeydən (məsələn, fiziki gərginlik və ya narahatlığa səbəb olan yerlərə getmə) qaçmaq meyli ilə xarakterizə olunur  .

Panik atak, panik pozuntudan başqa, travma sonrası stress pozğunluğu, depressiya və ya bipolyar pozğunluq kimi pozğunluqlarda baş verə bilər  .

Panik atakları aradan qaldırmaq üçün psixoterapiya və və dərmanlardan (ilk növbədə benzodiazepinlər və selektiv serotoninin geri alınması inhibitorları qrupunun antidepresanları istifadə etmək olar. Ümumi narahatlığı azaltmaq üçün alternativ tibb üsulları da var (qida əlavələri, musiqi terapiyası, aromaterapiya, akupunktur, masaj), lakin hazırda onların effektivliyi sübut olunmayıb. Panik atakların qarşısını almaq üçün sağlam həyat tərzinə, fiziki fəaliyyətə, narahatlığı azaltmağa yönəlmiş üsullara (məsələn, istirahət, meditasiya və s.) və həddindən artıq oyanmaya səbəb ola biləcək amilləri (məsələn, kofein istehlakı) aradan qaldırmaq tövsiyə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Welsh E. 2020
2. ↑  Клинические рекомендации. Паническое расстройство
**Martiros Sergeyeviç Saryan** ( *erm.* Մարտիրոս Սարյան ; 28 fevral 1880 — 5 may 1972) — erməni sovet boyakarı. SSRİ xalq rəssamı (1960).

Həyat və yaradıcılığı
---------------------

Martiros Saryan 28 fevral 1880-ci ildə Rostov-na-Donda anadan olub. 1895-ci ildə şəhər məktəbini bitirmiş, 1897 — 1904-cü illərdə Moskva boyakarlıq, memarlıq və heykəltəraşlıq məktəbində Valentin Serov və Konstantin Korovindən təhsil almışdır. **"Mavi qızılgül"** (*Голубая роза*) **"Rus rəssamları ittifaqı"** (*Союз русских художников*), **"İncəsənət dünyası"** (*Мир искусства*) rəssamlıq birliklərinin üzvü olmuşdur. Erkən əsərlərində Şərq motivləri kompozisiyasının dekorativliyi ilə üzvi əlaqələndirilmişdir. 1910-1913-cü illərdə Türkiyə, Misir və İrana səyahət etmiş, bu ölkələrin həyat və təbiətinə dair tablolar çəkmişdir. Saryan Azərbaycan rəssamları Əzim Əzimzadə və Mikayıl Abdullayev ilə yaradıcılıq əlaqəsi saxlamışdır. 1954-cü ildə Mikayıl Abdullayevin portretini çəkmişdir. SSRİ Ali Sovetinin (2-4-cü çağırış) deputatı olmuşdur. Martiros Saryan 1972-ci ildə İrəvanda vəfat edib.

Mükafatlar və adlar
-------------------

* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1965)
* SSRİ xalq rəssamı (1960)
* Lenin mükafatı (1961)
* Stalin mükafatı (1941)
* 3 dəfə Lenin ordeni
* "Şərəf nişanı" ordeni
* "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı

Qalereya
--------

* Quyuda isti gün. 1908.*Quyuda isti gün*. 1908.
* Qaçan it. 1909.*Qaçan it*. 1909.
* Dənizdə. Sfinks. 1908.*Dənizdə. Sfinks*. 1908.
* :Martiros Saryan 20 000 dram üzərində:*Martiros Saryan 20 000 dram üzərində*

Mənbə
-----

* **Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası**. VIII cild. Bakı, 1984. səh 301.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Ağayev.

**Mirmehdi Ağayev** (1 sentyabr 1913, Bakı – fevral 1942) — SSRİ çempionatında top vuran ilk azərbaycanlı futbolçusu, "Temp" komandasının futbolçusu, ikiqat Azərbaycan kubokunun (1937-1938) sahibi.

Həyatı
------

Mirmehdi Ağayev 1913-cü il sentyabrın 1-də Bakıda anadan olub.

1898-ci ildə Hacı Zeynalabdin Tağıyev Bakıda toxuculuq fabriki açdıqdan sonra başqa ölkədən Bakıya işçi qüvvəsi axını başlamışdı. Mirmehdi Ağayevin atası Mirmövsüm, anası Xeyransa xanım İrandan köç edənlərdən idilər.

Mirmehdi Ağayev 15 yaşında toxuculuq fabrikində çilingər vəzifəsində işləməyə başlayır. Burada kombinatdakı futbol komandasının məşqçisi Şirəli Şirəliyevlə tanış olur. O, heç fikirləşmədən məhəllə futbol komandasında ad-san qazanmış Mirmehdini öz komandasına götürmüşdü. Kombinatın işçiləri Mirmehdinin oyunlarını izləmək üçün nəinki "Toxucu" komandasının oyunlarına, hətta komandanın məşqlərinə də tamaşa etmək üçün stadiona gedərdilər.

30-cu illərdə Bakı inşaatçılarının Həmkarlar İttifaqı tərəfindən "Temp" komandası yaranmışdı. 1937-ci ildə komandanı yarışlara moskvalı mütəxəssis Vladimir Blinkov hazırlayırdı. Həmin ildə o, Mirmehdini komandaya götürmüşdü, az bir müddətdə Mirmehdi komandanın liderinə çevrilmişdi. Burada da o, öz gözəl görkəmi ilə azarkeşləri sevindirməyə başlamışdı. "Temp" respublikamızın ilk komandası idi ki, SSRİ çempionatının güclülər dəstəsində Azərbaycanı təmsil etmişdi. Həmin ildə (1938-ci il) 26 komanda SSRİ çempionu adı uğrunda mübarizə aparırdı. Bunlardan 10-u Moskvanı, 4-ü Leninqradı (indiki Sankt-Peterburq), 2-i Kiyevi, Tbilisini və Xarkovu təmsil edirdilər.

1940-cı ildə "Dinamo" Tbilisi komandasının oyunçusu və Mirmehdinin yaxın dostu Şota Şavqulidzenin komanda rəhbərləyinə təklifi ilə Mirmehdi "Dinamo" Tbilisiyə dəvət alır. Lakin Mirmehdi 3 yaşlı oğlundan, ailəsi və vətənindən ayrı qala bilmir və 1941-ci ildə öz doğma komandası olan "Temp"ə qayıdır.

Mirmehdi Ağayev SSRİ çempionatının güclülər dəstəsində top vuran ilk azərbaycanlı futbolçudur. Böyük Vətən müharibəsinin başlanması səbəbiylə Mirmehdi idman karyerasına son qoymaq məcburiyyətində qaldı. Cəbhəyə yollanmazdan əvvəl Mirmehdi dostu Əlihüseynlə birlikdə təxminən 80 gün Bakının "Salyan kazarması" deyilən yerdə olmuş, bir müddətdən sonra Kerç şəhərinə yola düşmüşdülər. Burada onlar 105-ci atıcı alayına düşmüşdülər. 1941-ci il sentyabrın 1-də - anadan olduğu gün Mirmehdi ailəsinə məktub göndərmişdi. Mirmehdi 199 gün faşistlərə qarşı vurumuşdu. 6 aydan sonra Ağayevlər ailəsi cəbhədən növbəti məktub almışdılar. Amma bu məktub Mirmehdidən yox, onun dostu Əlihüseyndən idi. O, məktubu Mirmehdinin atası Mirmövsüm kişiyə yazmışdı. Bu məktubda Mirmehdinin müharibədə həlak olması xəbəri yazılmışdı.

1941-ci ildə Böyük Vətən müharibəsində həlak olan Mirmehdi Ağayevin cəsədi tapılmamışdır.

İstinadlar
----------
**Pirəkəşkül** palçıq vulkanı – Bakı şəhərindən 39–41 km qərbdə, Bayanata dağından 7–9 km məsafədə yerləşir.

Haqqında
--------

Pirəkəşkül palçıq vulkanı Bakı-Şamaxı şose yolunun hır iki tərəfində yerləşən üç qrup sopka və qrifonlarla təmsil edilir. Vulkanın mütləq yüksəkliyi 321 m, nisbi yüksəkliyi isə 55 m-dir. Qrupların birində qrifonlardan neft ayrılır. Brekçiya örtüyü ölçüsü 240\*100 m olan sahəni tutur. Vulkan eosenin əzilmiş suxurları üzərində yerləşir və Gültəmin antiklinalının tektonik pozulması ilə əlaqədardır. Qobustan botaniki və coğrafi ərazisində yerləşən Pirəkəşkül palçıq vulkanının bitki növlərinin tərkibi müəyyənləşdirilərək təhlil edilmişdir. Vulkanın bitki örtüyü 16 cins və 7 fəsiləyə aid 18 növdən ibarət olan floristik müxtəliflik ilə xarakterizə olunur. Geobotaniki profilləmə üsulu ilə Pirəkəşkül palçıq vulkanına bitişik ərazidə bitki birliklərinin və qruplarının yayılma qanunauyğunluqları aşkar edilmişdir. Fitosenozda olan növlərin sayı və onların ümumi proyektiv örtüyü periferiyadan orta hissəyə qədər artır, mərkəzdə bir növə qədər kəskin şəkildə azalır. Temperatur qradiyenti, küləyin istiqaməti, substratın rütubət rejimi və üfüqün cəhətləri ilə əlaqəli bitki örtüyünün aydın mozaikası müşahidə olunur. Palçıq vulkanının bitki örtüyü spesifikdir, lakin ərazinin bitki örtüyündən kəskin fərqlənmir.

Həmçinin bax
------------

* Ayazaxtarma
* Böyük Kənizədağ palçıq vulkanı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dünya palçıq vulkanlarının atlası (2015)". 2024-03-13 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  *Şəbnəm Q. İsayeva.* "PİRƏKƏŞKÜL PALÇIQ VULKAN ƏTRAFI BİTKİ ÖRTÜYÜNÜN ÖYRƏNİLMƏSİ". 2024-03-13 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan möcüzələri — Palçıq vulkanları

| ⛭ Azərbaycanın palçıq vulkanları  |
| --- |
| Abix  • Ağzıbir  • Ağzıbir (Bozdağ)  • Ağnohur  • Axtarma-Paşalı  • Atbatan  • Ayazaxtarma  • Ayrantökən  • Bahar  • Bəndovan  • Boğ-Boğa  • Boyanata-Sarıdaş  • Böyük Hərəmi  • Böyük Kənizədağ  • Böyük Mişovdağ  • Çeyildağ  • Daşgil  • Daşmərdan  • Dəmirçi  • Diləngəz  • Durovdağ  • Gülbəxt  • Güzdək Bozdağı  • Xərə-Zirə  • Keçəldağ  • Keyrəki  • Kolanı  • Kiçik Hərəmi  • Kiçik Kənizədağ  • Kiçik Mişovdağ  • Qalmaz  • Qaynarca  • Qaradağ Axtarması  • Qaradağ Pilpiləsi  • Qarasu adası  • Qələndəraxtarma  • Qırməki  • Qızmeydan  • Qobu Bozdağı  • Qoturdağ  • Quşxana  • Lökbatan  • Məlikçobanlı  • Nardaranaxtarma  • Otman Bozdağı  • Pirəkəşkül  • Sarınca  • Süleymanaxtarma  • Solaxay  • Şıxzərli  • Torağay  • Torpaqlı Axtarması  • Üçtəpə  • Xıdırzındə  • Zığ• Şonqar |
**Bermud Milli Kitabxanası** —Bermuda adasındakı milli kitabxanadır və Hamilton paytaxt şəhərində yerləşir. Bu kitabxana 1839-cu ildən 1846-cı ilə qədər Bermud adalarının qubernatoru və baş komandanı olmuş britaniyalı əsgər, inzibatçı və meteoroloq Sir Uilyam Rid tərəfindən 1839-cu ildə təsis edilib və o zamanlar bugünkü Nazirlər Kabinetinin binasında yerləşirdi.

Ümumi baxış
-----------

O, indi paytaxtın Kilsə və Cəbhə küçələri arasında, Kraliça küçəsi və Par-la-vil yolunun kənarındakı Par-la-vill Parkında yerləşir. O, yalnız bazar ertəsindən cümə gününə qədər ənənəvi gündüz saatlarında və şənbə günləri açıqdır. Kitabxana qeydiyyatdan keçən və üzvlük nömrəsi əldə edən sakinlərə onlayn xidmətlər təklif edir. Kitabxana üzvlüyü olanlar üçün xidmətlərə onlayn kataloq, EBSCO, verilənlər bazası kolleksiyasının sahibi, mikrofişdə qorunan tarixi qəzetlərin arxivləşdirilmiş nəşrlərinin rəqəmsal kolleksiyası, elektron kitab yükləmələri, Freegal musiqi yükləmələri, Project Gutenberg, Freading, Britannica Online və Repetitor vasitəsilə onlayn repetitorluq tutor. com daxildir.

Rəqəmsal kolleksiya 1933-cü ilə aid Bermuda Recorder (kağız 1925-ci ildə başlasa da), 1784-cü ilə aid nəşrləri olan Royal Gazette, Bermud Günəşi, Mid-Okean Xəbərləri, Workers Voice kimi qorunan əsərlərin onlayn arxivləşdirilmiş anbarını təklif edir. Fame Magazine və Bermuda Sports (1951-ci ildən 1957-ci ilə qədər)hələ də nəşr olunur. Bundan əlavə, onlar tezliklə Bermuda Life and Times və Bermuda Beaconun rəqəmsal nəşrlərini təqdim edəcəklər.

Baş kitabxanaçılar
------------------

1839–1853 John R. Stephens

1853–1879 Joseph Richardson

1879–1880 Joseph H. S. Frith

1880–1886 Rev. Frederick D Ward

1886–1912 Florentius Frith

1912–1940 Katherine G. Seon

1940–1962 A. Elsie Gosling (MBE)

1962–1969 Mary Gray

1969–1985 Mary Skiffington

1985–1994 Cyril O. Packwood

1994–1999 Grace Rawlins

1999-current C. Joanne Brangman

Xarici keçidlər
---------------

* Bermuda National Library

İstinadlar
----------

1. ↑  "A Brief History, Bermuda National Library". 2020-10-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-03-13.
**İzmit körfəzi** — Mərmərə bölgəsində Mərmərə dənizinin şərq ucunda yer alan körfəz. Şimalında qərbdən şərqə doğru; Pendik, Duzla, Darıca, Eskihisar, Gebze, Dilovası, Hərəkat, Körfəz və izmit ilə əhatə olunmuşdur. Cənubu isə, Gölməçə, Değirmendərə, Halıdərə, Qaramürsəl və Yalova qədər uzanır.

İzmit körfəzinin uzunluğu 48 km, eni 2–10 km, sahəsi 300 km², ən dərin yeri 183 m-dir. Şimalında Kocaeli yaylası, Cənubunda Samanlı Dağları yer alır.

Nəqliyyat
---------

Dəniz nəqliyyatına son dərəcə uyğun təbii bir liman halında olan körfəzdə Eskihisar-Topçular arası bərə yürüşü keçirilir. Bundan başqa, Gebze — İzmir magistralı layihəsi daxilində Dilovası-Hersek burnu arasına körfəz ətrafında nəqliyyat vasitəsi yolunun azaldılması və keçid müddətinin qısaldılması məqsədilə İzmit Körfəz körpüsü tikilib.

Körfəzin ətrafında; D 100, magistral 5, magistral 4, avtomobil yolları ilə Ankara-İstanbul yüksək sürətli dəmir yolu var.

Sahillər
--------

Körfəzin cənub sahillərində Samanlı dağlarının şimal yamaclarında şərq-qərb istiqamətli dar və dik quruluşlu bir sahil yaranmışdır. Meylin çox olduğu sahədə sürətli axan qısa boylu axar sular ərazini dərincə aşındırır. Gölməçədən Armudlu yarımadasının Qələm burnuna qədər bu sahilinin formalaşmasına səbəb olan amil Şimali Anadolu Fayıdır. Dik sahillər və Herseqovina ətrafında yerini delta və lagün quruculuğuna qoyur.

İstinadlar
----------

1. ↑  AnadoluJet Magazine: "Kocaeli the Heart of the Gulf of İzmit" Arxivləşdirilib 2015-09-25 at the Wayback Machine, by Hasan Mert Kaya, January 2012.

Xarici keçidlər
---------------

* İzmit Körfəzi
* [DÖNMEZ, Prof. Dr. Yusuf; GÜNGÖRDÜ, Dr. Mutlu. | "İzmit Körfezi Çevresinin İklim ve bitki Örtüsü Özellikleri".]
**Vəliyev İbrahim Əli oğlu** (1 iyul 1948, Nəzərəvan, Əştərək rayonu) — Hüquq elmləri namizədi, BDU-nun dosenti

Həyatı
------

Vəliyev İbrahim Əli oğlu 1 iyul 1948-ci ildə Ermənistan Respublikası Əşdərək rayonunun Nəzərəvan kəndində anadan olub. Onun ailəsi 1949-cu ildə Azərbaycan Respublikası Kürdəmir rayonunun Atakişili kəndinə departasiya edilmişdir. 1954–1965-ci illərdə Atakişili yeddillik məktəbində və Kürdəmir şəhər 1 saylı orta məktəbində təhsil almışdır. Orta məktəbi bitirdikdən sonra iki il fəhlə işləmişdir. 1967–1972-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsində təhsil almışdır. 1972–1974-cü illərdə sovet ordusunda leytenant rütbəsində qulluq etmiş və baş leytenant rütbəsində tərxis edilmişdir. 1974-cü ildən hal-hazıra qədər Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinin "Mülki hüquq "kafedrasında müəllim işləyir.

1999-cu ildə Daşkənd hüquq İnstitutunda "Girovun əsas formalarının tarixi təşəkkülü və müasir şəraitdə daşınmaz əmlak girovunun problemləri" mövzusunda dissertasiya müdafiə edib hüquq elmləri namizədi (fəlsəfə doktoru) alimlik dərəcəsi adını almışdır. Hal-hazırda "Mülki hüquq" kafedrasının dosent əvəzi vəzifəsində işləyir. Bakalavr pilləsində "Mülki hüquq", "Roma hüququ", Magistr pilləsində isə "Vərəsəlik hüququ" və "Əmlakın mülkiyyətə və s. əşya hüquqlarına verilməsi üzrə öhdəliklər" fənnlərindən mühazirə və məşğələlər aparır. Mülki hüquq elminin müxtəlif problemlərinə aid 40-dan artıq elmi əsərin müəllifidir.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

1992–1993-cü illərdə AR-nın Dövlət Gömrük Komitəsinin sədri vəzifəsində işləmişdir.

İbrahim Vəliyev uzun illər Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası sədrinin müavini, Ali Məclisi və Rəyasət Heyətinin üzvü olaraq siyasi fəaliyyət göstərib, lakin 2011-ci ildə partiyadan istefa vermişdir. Deportasiya Qurbanları Cəmiyyətinin İdarə Heyətinin üzvüdür.

Kitabları
---------

1. "Основные формы золога в историеском развитии и проблемы золога недвижимости в современных условиях", "Издатество" Hüquq ədəbiyyatı, Bakı: 1998.
2. B. Hovitskinin "Roma hüququ" dərsliyinin Azərbaycan dilinə tərcəməsi, Bakı: 2006.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əli Kərimlinin müavini istefa verdi: "Qərarımın səbəblərini açıqlayacağam"". 2021-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-03.
2. ↑  "Vəliyev İbrahim Əli oğlu — **old.dejure.az** saytı". 2014-08-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-02-20.
3. ↑  ""Müsavat"ın Şuranı tərk etməsi xəyanət kimi qiymətləndirildi — **news.day.az** saytı". 2018-07-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-02-20.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-22.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-23.
6. ↑  Hüseyn Abbasoğlu, "Biz sakit dayana bilmərik" (müsahibə), "İrəvan" qəzeti, 2–8 oktyabr 2011-ci il. səh. 5
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **Lisiy adası** haqqındadır. **Göl** üçün **Lisi gölü** səhifəsinə baxın.* |

**Lisiy adası** — Yapon dənizində, Naxodka körfəzində yerləşən ada. Rusiya Federasiyasının ən cənub adasıdır. Adanın eni 1,6 km, uzunluğu 400 m təşkil edir. Adanın güçlü dəniz dalğalarından körfəzin qərbi qoruyur. İnzibati baxımdan Rusiya Ferederasiyası Primorsk diyarı ərazisinə daxildir.

Tarix
-----

Adanın adı müəmmalıdır. Çünki adada heç zaman tülk olmamışdır. Böyük ehtimalla adanın adı yerli əhalinin dilində işlənmiş kəlmə ilə bağlıdır. Adanın ilkin adı Oblızin olmuşdur. Bu isə adanı 18 iyun 1859-cu ildə kəşf edən Amerika korvetinin ekipazı üzvünün soy addı olmuşdur.

1935-ci ildə adada nərə yetişdirən müəsisə inşa edilmişdir. Bu müəssisə ingilislərin vəsaiti ilə konsesuya şəklində idarə edilirdi. Burada dəniz kələmindən spirt və yod alınırdı.

1937-ci ildən 1945-ci ilin sentyabrına qədər burada qadın siyası məhkumlar saxlanılır və müəssisədə işlədilirdilər. 1947-ci ildən etibarən isə könüllülər işə cəlb olunmuşdur. İşçilər üçün baraklar və uşaq bağçası belə inşa edilmişdir.

Təbiəti
-------

Naxodka körfəzində görünən lisiy adası
Ada hündürdür, onun sahilləri sıldırımlıdır. 4,2 kilometrlik sahil xəttindən cəmi 1 kilometri daşlı çimərlikdən ibaətdir. O isə adanın şimal-qərbində yerləşir. Digər sahillər sıldırımlıdır. Cənub-qərbində isə sıldırımlı Erjikoviç burnu yerləşir. Ada əsasən enliyarpaq meşələrlə örtülüdür. Ağaclar arasında Monqol palıdi xüsusi ilə seçilir. Bitkilərin böyük qsmi Rusiya Federasiyasının qırmızı kitabına salınmışdır. Lisiy adası sahildən bəmi 1 km məsafədə yerləşməsinə baxmayaraq onun flora və faunası materikdən kəskin fərqlənir.

Adaya ilk hərtərəfli ekspedisiya ancaq 1994-cü ildə təşkil edilmişdir.

2002-ci ildə təşkil edilmiş elmi ekspedisiya buranın faunasının rəngarəng olmasını müəyən edir: Amur üzümu, ağcaqayın, vələs, palıd, сökə.

Adada çoxlu sayda quş növünə rastlamaq mümkündür: Sahilqartalı, Göyərçin, Qarğa, Qarabatdaq, Qızılquş, Qağayı. Burada yayılmış Cyanopica cyana quşunun nəsli kəsilmək üzrədir. Məməlilərdən sahillərində Əsl suitilər, burunduklar, sürünənlərdən isə ilanlar və kərtənkələləri müşahidə etmək olar.

Ekoloji problem
---------------

Lisiy adasından bir kilometr aralıda, materik ərazisində Rostneftə məxsus olan Neftdoldurma ticarət limanı fəaliyyət göstərir. Şirkət xristianlığın iki min illiyi münasinəti ilə adada hündürlüyü 5 metr olan provaslav xaçı quraşdırmışdır.

Yaxınlıqda olan neftayırma zavodunun fəaliyyəti həm də adanın ekologiyasına mənfi təsir edir. Günəşli günlərdə çirklənmiş su üzərində göyqurşağını görmək mümkündür.

İnkişaf planları
----------------

Yaxın zamanlarda adaua tarix təbiət qoruğu statusunun verilməsi planlaşdırılır. 2012-ci ilin yayında adada yerləşən zirvəyə aparan pilləkənləri təmir etmişlər. Pilləkənlərdən Naxodka körfəzi və şəhər görünür. Bu usə bura turistlərin cəlbinə imkan verə bilər. Adanın zirvəsində müşahidə meydançasının inşası planlaşdırılır..

Mənbə
-----

* Страшная тайна острова в заливе Находка [*ölü keçid*]
**Petrokemiya** (*xorv.* *Petrokemija*) — kimyəvi sənaye sahəsi ilə məşğul olan xorvat firması. 1968-ci ildə "INA" dövlət neft şirkətinin filialı kimi "Gübrələr zavodu" (xorv. Tvornica gnojiva) adı altında əsası qoyulub. Kənd təsərrüfatı üçün gübrə istehsalına görə ixtisaslaşıb. Ölkədə "İNA"dan sonra ikinci ən böyük ixracat firması.

Tarixi
------

Maslovina və Qərbi Slavoniyada neft-qaz ehtiyatlarının axtarışı 1926-cı ildə Lipika yaxınlığında, qonşu Buyavitsa qazından istifadə edən Brezinedə texniki karbon zavodunun tikintisini şərtləndirdi. Kutində Qara karbon adlanan amorf kütlədən 1938-ci ildə Qoyla qazının köməyi ilə istifadə edilməyə başlandı. 1940-cı ildə 1982-ci ilə qədər fəaliyyət göstərən əhəng zavodundan istifadə edilməyə başlandı. 1955-ci ildə gil zavodu tikildi. Bu zavod bir çox sahələrin inkişafı üçün geniş imkanlar yaradırdıː neft və qida sahəsindən tikintiyə və kənd təsərrüfatına qədər, xüsusilə heyvandarlıqda yem əlavələri istehsalına qədər. Xatırlanan zavod Metan adı altında fəaliyyət göstərdi və qısa bir müddət də kimyəvi məhsullar zavodu kimi işlədi.

1943-cü ildən mineral gübrələrinin zavodunun tikinti layihəsi mövcud idi. 1968-cı ildə Kutinin şərq hissəsində neft-kimya məmulatlarının istehsalı zavodunun daxilində mineral gübrələr zavou inşa edildi. həmin ildə də zavod 750 min tonluq istehsalla dünyanın ən iri şirkətlərinin onluğuna daxil oldu. 1 iyun 1968-ci ildə mineral gübrələr zavodu kimyəvi məhsullar istehsal edən zavodla birləşdi. 1970-ci ildə zavod "INA-Petrokemija" adı altında İNA şirkətinin texnoloji funskionallığa malik 4 bölməsindən biri oldu. 1998-ci ildə isə müstəqil səhmdar cəmiyyət kimi qeydiyyatdan keçdi.

CROBEX-in fond indeksinə daxil edilmiş (qoşulmuş) 24 şirkətdən biri olub Zaqreb fond birjasında qiymət təyin etməyə buraxıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Top 10 najvećih hrvatskih izvoznika Arxivləşdirilib 2016-06-02 at the Wayback Machine. *tportal.hr*
2. ↑  Firmanın tarixi Arxivləşdirilib 2020-04-12 at the Wayback Machine rəsmi veb saytı.
3. ↑  Petrokemija d.d. Arxivləşdirilib 2021-01-19 at the Wayback Machine, Hrvatska enciklopedija
4. ↑  Indeksi Arxivləşdirilib 2013-02-18 at the Wayback Machine (xorvatca). Zaqreb birja fondu
**Ucarma qalası** (*gürc.* უჯარმის ციხე) – Gürcüstanın Kaxetiya bölgəsindəki Saqaredsco bələdiyyəsində yerləşən orta əsrlərə aid gürcü kilsəsidir. İori çayının sahilində və Qombori dağ keçidinin yaxınlığında yerləşən qala Ucarma qəsəbəsinin təxminən 4 km şimalındadır.

Tarixi
------

Qala iki hissədən ibarətdir: yuxarı qala və aşağı şəhər. Qalanın şərq qismində iki mərtəbəli binadan formalaşan kraliyyət sarayı vardır. Üst qala X əsrdə ərəb sərkərdəsi Əbülqasım tərəfindən dağıdılmış, ancaq XII əsrdə onu xəzinə olaraq istifadə edən kral III Georgi tərəfindən bərpa edilmişdir.

Gürcü tarixçi Leonti Mroveliyə görə Ucarma qalasının təməl daşı III–IV əsrlərdə İberiya krallığı kralı Aspaqur tərəfindən ucaldılmışdır. Kral Vaxtanq Qorqasali dövründə qala genişləndirildi və yaşayış yeri olaraq istifadə edildi.

Ucarma 914-cü ildə ərəblər Qafqaz dağlarını istila etdiyində fəth edildi. Döyüşlər zamanı binalara ciddi ziyan dəydi.

Memarlığı
---------

Yerləşdiyi qəsəbə İori çayının sahilindəki yüksək təpənin üzərində inşa edilmişdir. Qala çayın dar çıxışındakı keçidi qorumaqdadır. Qalanın bir neçə qapısı vardır. Əsas giriş qərbdədir. Əsas qala növbətçi qüllələrlə dəstəklənməkdədir. Kompleksdə iki mərtəbəli kilsə vardır. Kilsənin üst qatı X və ya XI əsrdə inşa edilmişkən, alt mərtəbə daha qədimdir. Kilsə yüksək tavana sahibdir, şərq və qərb tərəfində bir cüt pəncərə vardır. Kilsənin divarları böyük daş döşəmələrdən və qismən qədim körpü tağlarından inşa edilmişdir.

Qala divarı qayalıq yamac boyunca çay sahilinə və şimala doğru uzanmaqdadır. Divarların içində 9 qüllə vardır. Qüllələrin ikinci və üçüncü qatları quru qüvvələrinə sığınacaq kimi nəzərdə tutulmuşdur.

Qazıntılar
----------

Qazıntılar zamanı qala sahəsində şüşə və bürünc bilərziklər, bürünc halqa və düymələr, kərpiç sürahilər, subalar və məzarlar tapılmışdır. Məzarlar XII və XIII əsrlərdən qalmadır. Gürcüstanda dini və tarixi xüsusiyyətlərinə görə əhəmiyyətə malikdir və mütəmadi olaraq, insanlar tərəfindən ziyarət edilir.

Həmçinin bax
------------

* Gürcüstan çarlığı

İstinadlar
----------

1. ↑  "About Sights – Ujarma Fortress". Georgia About (ingilis). 2013-07-23. 2019-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-02.
2. ↑  "Castles.nl – Ujarma Castle". www.castles.nl. 2019-01-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-02.
3. ↑  "Ujarma Fortress". www.tripadvisor.com. 2019-12-31 tarixində arxivləşdirilib.
**Barış Əkinçiər** (24 mart 1999, Hemer[d], Şimali Reyn-Vestfaliya) — Baris Ekincier, 2. Bundesliqa komandalarından Boxumda yarımmüdafiəçi və hücumçu mövqelərində çıxış edən Alman-doğumlu azərbaycanlı futbolçudur.

Klub karyerası
--------------

Barış Əkinçiər 24 mart 1999-cu ildə Almaniyanın ərazisinə görə dördüncü, əhalisinin sayına görə isə birinci vilayəti olan Şimali Reyn-Vestfaliya vilayətinin Merkiş rayonunun Hemer şəhərində azərbaycanlı və türk mənşəli ailədə anadan olmuşdur. Əkinçiər futbol karyerasına Şimali Reyn-Vestfaliyanın İzerlon 46/49 komandasında başlamış, sonra eyni vilayətin Essen şəhərini təmsil edən Rot-Vayss Essen klubuna keçmiş, nəhayət 2017-ci ildə Boxum şəhərinin eyniadlı klubunun — Boxumun gənclər akademiyasına qatılmışdır. Peşəkar karyerasına məhz bu klubda başlayan Barış 2017-ci ilin avqustunda Bayer Leverkusen ilə yoldaşlıq oyununda Boxumun əsas komandasında çıxış etdi.

2018-ci ilin iyun ayında Barış Boxumla 2 illik — 30 iyun 2020-ci ilə qədər peşəkar müqavilə imzaladı. 19 avqust 2018-ci ildə Almaniya Kubokunun 2018–2019 mövsümünün Veyç Flensburq-Boxum matçında Almaniya Kubokunda debüt etdi. 5 aprel 2019-cu ildə isə Yan Regensburqa 1–2 hesabı ilə məğlub olduqları oyunda meydana çıxmaqla 2. Bundesliqada da debüt etmək şansı qazandı.

Barış 2019–2020 mövsümünü icarə əsasında Avstriya 2-ci Liqa təmsilçisi Austriya Klaqеnfurtda keçirdi.

Beynəlxalq karyerası
--------------------

Barış Əkinçiər 2016-cı ilin mayında Azərbaycanda keçirilən Futbol üzrə 17 yaşadək Avropa Çempionatında Azərbaycan U-17 komandasının heyətinə daxil edildi. 2017-ci ildə Azərbaycan U-19 millisində 3 oyuna çıxan Barış 2018-ci ildən Azərbaycan U-21 millisinə dəvət alır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Baris Ekincier // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. ↑  Baris Ekincier // FBref.com (çd.).
**Nigar Sabir qızı Quliyeva** (15 sentyabr 1976, Bakı) — İctimai TV (Azərbaycan)- da jurnalist kimi fəaliyyət göstərir.

Bioqrafiya
----------

Nigar Sabir qızı Quliyeva 1976-cı il sentyabrın 15-də Bakı şəhərində anadan olub. Orta təhsilini 1983–1993-cü illərdə Bakının 20 saylı məktəb-liseyində alıb. Bakı Məktəbəqədər Pedaqoji Texnikumunda (indiki adı: Bakı Sosial Pedaqoji Kolleci) təhsilini davam etdirib. Ali təhsilini 1999–2004-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Mədəniyyətşünaslıq fakültəsində alıb.

Fəaliyyəti
----------

1996-cü ildə Azərbaycan Radiosunda işə başlayıb. 2008-ci ildə fəaliyyətini İctimai Radioda davam etdirib. Televiziya fəaliyyətinə isə 2010-cu ildə İctimai Televiziyada başlayıb. Həmin ildən "Carçı" informasiya proqramının aparıcısı olub. 2018-ci ildə onun təqdimatı ilə ilk dəfə "İTV Xəbər Yekun" verilişi efirə çıxıb. 2019-cu ildən isə həm də "Diqqət mərkəzi" verilişinin aparıcısı olub. O, İctimai Televiziyanın dövlət başçısından müsahibə alan ilk aparıcısıdır. Hazırda bir sıra analitik verilişlərin, əsasən, "İTV Xəbər Yekun" proqramının aparıcısıdır.

Mükafatları
-----------

2020-ci il iyulun 22-si Milli Mətbuat Günündə Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə kütləvi informasiya vasitələrinin inkişafında xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Aparıcı Nigar Sabirqızı atasından yazdı:". 2021-01-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-22.
2. ↑  ""Bu sahə xüsusilə xanımlar üçün çətindir" — Məşhur aparıcı ilə MÜSAHİBƏ". 2023-02-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-22.
3. ↑  ""Cənab prezident mənim bu mövzu ilə bağlı sualıma çox dolğun və ətraflı cavab verdi". 2023-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-22.
4. ↑  "Azərbaycan Respublikasının kütləvi informasiya vasitələri nümayəndələrinin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2022-05-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-22.
Bu məqalə **Qazaxlar (Tərtər)** məqaləsinə çox yaxındır və hər ikisinin eyni başlıq altında birləşdirilməsi mümkündür.


**Qırmızı Saqqallar** — Azərbaycan Respublikasının Tərtər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Tarixi
------

Bu kəndə burada yaşayan tayfaya görə **Qazaxlar** da deyilir. XX əsrin 60-cı illərinə qədər bu kənddə 40-dan çox ailə yaşayırdı. Qonşuluqda olan Ağdərə rayonunun (keçmiş Dağlıq Qarabağın Mardakert rayonu) Talış kəndində yaşayan ermənilər çoxluqlarından istifadə edərək, bu kəndə həmişə təziqlər göstərmiş, nəticədə hazırda həmin kənddə əhali yaşamır.

Qırmızı-Saqqallar kənd inzibati ərazisi hazırda erməni təcavüzkarları tərəfindən işğal altındadir. Tərtər rayonunun tərkibinə 1992-ci ildə verilib.

Hazırda ermənilərin mövqeyi xalq arasında "Ağuçuq", "Yaltaxıl" adlanan ərazidə yüksəklikdə yerləşdiyinə görə bütün ətraf kəndləri atəş altında saxlayırlar.

5 iyul 2000-ci ildə Borsunlu kəndi Sarov kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq həmin kənd mərkəz olmaqla Borsunlu kənd inzibati ərazi vahidi yaradılıb. Sarov kənd inzibati ərazi vahidinin Qırmızı Saqqallar kəndi Borsunlu kənd inzibati ərazi vahidinin tərkibinə verilib. 2 aprel 2016-cı ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçib.

Coğrafiyası və iqlimi
---------------------

Qırmızı-Saqqallar kəndi İncə çayının sağ sahilində yerləşir. Bu kənd Goranboy rayonunun Tapqaraqoyunlu kəndi ilə (İncə çayının sol sahilində) əks istiqamətdə yerləşir.

Bu kəndin coğrafi mövqeyi də ermənilərin daima hücumuna şərait yaratmışdı. Belə ki, bu kəndin ərazisi Ağdərə rayonunun Talış kəndinin ərazisində yerləşir, lakin inzibati tabeçiliyinə görə həmişə Tərtər rayonuna tabe olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasının bəzi rayonlarının inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında". 2022-02-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-04.

| ⛭Tərtər rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Tərtər |  |
| Kəndlər | Aşağı Qapanlı • Ağkənd • Alışarlı • Azad Qaraqoyunlu • Bala Kəngərli • Bayandur • Bayandurlu • Bəyimsarov • Bildirçinli • Borsunlu • Buruc • Cəmilli • Çıraqlı • Dəmirçilər • Düyərli • Dostagir • Evoğlu • Ələsgərli • Əskipara • Güləbatlı • Hacallı • Hacıqərvənd • Hüsənli • Xoruzlu • İlxıçılar • İrəvanlı • İsmayılbəyli • Kəbirli • Kəngərli • Köçərli • Kövdadıq • Qapanlı • Qaraağacı • Qaradağlı • Qaynaq • Qazaxlar • Qazyan • Qırmızı-Saqqallar • Qırmızıkənd • Mamırlı • Poladlı • Ortakənd • Rəcəbli • Sarıcalı • Sarov • Seydimli • Səhləbad • Soyulan • Təzəkənd • Yenikənd • Yuxarı Qaradağlı • Yuxarı Qapanlı • Yuxarı Sarıcalı • Zolgəran |
| Ləğv olunmuş kəndlər | Aşağı Çaylı |
**Con Manuel** (*port.* João Manuel) (3 iyun 1537 – 2 yanvar 1554, Lissabon) — Portuqaliya kralı III Con və Avstriyalı Ketrinin yetkinlik yaşına çatan yeganə oğlu, Portuqaliya infantı.

Həyatı
------

Con Manuel 3 iyun 1537-ci ildə Evora sarayında dünyaya gəldi. Atası Portuqaliya kralı III Con, anası isə Kastiliyalı Yuanna və Habsburqlu Filipin ən kiçik qızı Ketrin idi. Özündən öncə dünyaya gələn 4 qardaşı körpə yaşlarında vəfat etdiyi üçün hələ 2 yaşında ikən 1539-cu ildə Portuqaliya taxtının vəliəhdi — infant elan edildi. Bununla yanaşı səhhəti olduqca zəif idi. Yaxın qohumluq əlaqələri olan İspaniya və Portuqaliya monarx ailələri arasında baş tutan evliliklər gənc infantın zəif səhhətinin başlıca səbəbi olaraq görülür.

11 yanvar 1552-ci ildə Con Manuel həm dayısı, həm də bibisi qızı olan Avstriyalı Yuanna ilə evləndirildi. Ancaq çox keçmədən 2 yanvar 1554-cü ildə Con Manuel vəfat etdi. Onun ölüm səbəbi vərəm və ya diabet olaraq göstərilir. Ölümündən cəmi 18 gün sonra hamilə olan xanımı bir oğul övladı — gələcəkdə Portuqaliya kralı olan Sebastiyanı dünyaya gətirdi.

Mənbə
-----

* Liss, Peggy K. (10 November 2015). *Isabel the Queen: Life and Times*. University of Pennsylvania Press. p. 11. ISBN 9780812293203

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1023825341 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
2. ↑  *Lundy D. R.* João Manuel de Aviz, Principe de Portugal // The Peerage (ing.).

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | The Peerage |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave · WikiTree · WeRelate |
| Normativ yoxlama | GND: 1023825341 · VIAF: 250892359 · WorldCat VIAF: 250892359 |