recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Puatye-Luzinyanlı Marqarita** (1276 – 1296) — Kral III Torosun birinci arvadı olaraq Ermənistan kraliçası. O, 1293-cü ildən üç il sonra ölümünə qədər kraliça oldu. Onun dörd il padşahlıq edən III Levon və taleyi məlum olmayan Boemund adlı iki oğlu var idi.

Ailəsi
------

Marqarita 1276-cı ildə Kipr Kralı III Hyu və İbelinli İzabellanın qızı olaraq anadan olub. Kipr Kralı I İoahann da daxil olmaqla 10 qardaş-bacısı var idi. O, 12-ci əsrin sonlarından etibarən Kipr və Yerusəlimin səlibçi dövlətlərini idarə edən nüfuzlu fransız luzinyan sülaləsinin kadet qolunun üzvü idi.

Ermənistan kraliçası
--------------------

9 yanvar 1288-ci ildə Ermənistan Kralı II Levonun oğlu Toros ilə evləndi. Papa IV Honoriy onların evliliyi üçün icazə verdi; bu baş tutdu və dispensasiya 23 may 1286-cı il tarixli idi. O, 1289-cu ildə varis oldu və 1293-cü ildə Erməni Kilikiya Krallığının kralı kimi devrilmiş qardaşı II Hethumun yerinə keçdi. 8 yanvar 1290-cı ildə təxminən 13 və ya 14 yaşında Marqarita Levon adlı oğul dünyaya gətirdi, o, daha sonra 1303-cü ildən 7 noyabr 1307-ci ilə qədər bir monqol tərəfindən öldürüldüyü zamanadək padşah kimi hökmranlıq etdi. Onun da Boemund adlı digər bir oğlu var idi, lakin onun taleyi məlum deyil. Marqarita 1296-cı ildə 20 yaşında vəfat edənə qədər üç il kraliça oldu. Onun əri sonradan adı qeyd olunmayan monqol qadını ilə evləndi.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Xarici keçidlər
---------------
**Loğaz** — əsasən xalq satirası ilə bağlı termin. Satirik ruhlu əsərlərdə müəyyən bir hadisənin, yaxud şəxsin bilavasitə onun öz dili ilə lağa qoyulması loğaz adlanır.

"Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti"ndə loğaz həm də "istehza", "rişxənd", "masqara", "ələ salma" və "ağzına gələni danışma", "boş-boş danışma", "uydurma, yalan söyləmə" kimi qeyd edilir. "Loğaza qoyulmaq" isə "ələ salınmaq", "masqaraya qoyulmaq" kimi verilir. Məsələn:

Moldayı, salmadı el dil boğaza,  

Eybi yox, gərçi qoyulduq loğaza. (M.Ə.Sabir)

Loğazdan XX əsrin əvvəllərində — satirik şairlərimizin yaradıcılığında xüsusən geniş istifadə edilmişdir. Məsələn, Sabir xalqı geriyə sürükləyənləri, hər vasitə ilə milli intibaha mane olanları onların öz dili ilə ifşa edərək satiralarında loğazın klassik nümunələrini yaratmışdır:

Fikr tədris edən əşxası kənar etməliyiz,  

Hər nasıl olsa, bu bidinləri zar etməliyiz,  

Ölkədən bunları məcburi-fərar etməliyiz,  

Tez zamanda vətəni, milləti xar etməliyiz,  

Böyləcə naili-məqsudü məram olmalıyız,  

Yaşamaq istər isək sırf əvam olmalıyız.

İstinadlar
----------

1. ↑  Elçin. Seçilmiş əsərləri. 10 cilddə. IX cild. Bakı: ÇİNAR-ÇAP, 2005, səh.435-436
2. ↑  "Толковый словарь азербайджанского языка". 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-11.

Mənbə
-----

* Elçin. Seçilmiş əsərləri. 10 cilddə. IX cild. Bakı: ÇİNAR-ÇAP, 2005, 509 səh.
**"Kavkaz" qəzeti** (*rus.* Кавказ) — Rusiya imperiyasının Qafqaz bölgəsində dövri nəşr.

Tarixi
------

1846-cı ildə işıq üzü görüb. Canişin knyaz Mixail Vorontsovun təşəbbüsü ilə nəşr olunan özəl nəşr idi. Özünü siyasi və ədəbi qurum elan edən "Kavkaz" qəzeti hökumətin dəstəyindən yararlanırdı, çünki yeni qəzet ucqar bölgələrin ruslaşdırmasına töhfə verirdi. İlk redaktoru 1849-cu ilə qədər Osip Konstantinov idi. 1856-cı ildə "Zakavkazski vestnik" qəzeti ilə birləşmə baş tutdu və sonuncu "Kavkaz" qəzetində rəsmi əlavə kimi nəşr olunmağa başladı. 1857-ci ildən 1863-cü ilə qədər qəzetin baş redaktoru şair Fedot Bobılyov idi.

12 sentyabr 1892-ci ildə "Kavkaz" qəzetində "Makar Çudra" hekayəsinin altında qoyulan imzada ilk dəfə "M. Qorki" təxəllüsü peydə olmuşdur.

1918-ci ildə "Kavkaz qəzeti" fəaliyyətini dayandırıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  Константинов, Осип Ильич Arxivləşdirilib 2023-07-24 at the Wayback Machine // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М. 1896—1918.
**Lakierovun ikinci binası**— Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 44 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir. Binanın hazır ki, vəziyyəti ideal vəziyyətdədir. Bina klassizm stilinə malikdir

Tarixi
------

XIX əsrin əvvələrində və ortalarında inşa edilən №42 və №44 ünvanlarında yerləşən binalar İvan Andreeviç Varvasiyə məxsus olmuşdur. Sonradan isə onun varisləri binaya sahiblənmişdir. 1906-1910-cu ildə bina 44 nömrəsi ilə Aleksandr Popudovoy və Yelena Likierə məxsus olmuşdur.

Bu bina ilə əlaqəli bir çox taqanroqlu ailələrin soyadı hallandırılır.

1836-cı ildə Varvasi Sofiya Dmitrievna Alferaki ilə ailə həyatı qurmuşdur. Onların iki qızı doğulmuşdur:Akeksandra və Yelena. Aleksandra yunan kralının saray əyyanına, Yelena isə Aleksandr Borisoviç Lakierə (Rus heraldikası kitabının müəllifi) ərə getmişdir. Lakierin yazdığı bina 1854-cü ildə çapdan çıxmışdır. Müəllif Demidov mükafatına layiq görülmüşdür.

Aleksandr Lakier 1870-ci ildə vəfat etmişdir. Onun həyat yoldaşı isə 1915-ci ildə vəfat edir. Aleksandr və Yelenanın nigahından beş övladı olmuşdur: oğlanları Mark, İvan və qızları Sofiya, Aleksandra və Yelena.

1892-ci ildə binada İ. Y. Fiviçin emalatxanası yerləşirdi. Sovet hakimiyyət illərində burada «Topolek» uşaq bağçası yerləşirdi. Hazırda pokratura yerləşir.

Arxitektura
-----------

Qreçeskaya küçəsi ev 44 ünvanında yerləşən bina 42 nömrəli binaya nisbətdə daha geniş idi. Bina simmetrikdir. Attik elementləri müşahidə etmək mümkündür. Mərtəbələr arasında karnizlər yerləşir. Bina 1992-ci ilin noyabr ayının 18-də 301 saylı qərarla regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Энциклопедия Таганрога". 2023-07-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-13.
2. ↑  Гаврюшкин О. П. Г12 «По старой Греческой…» (Хроника обывательской жизни) — Т.: ООО «Издательство „Лукоморье"», 2012. — 514 с. — ISBN — 5-901565-15-0
3. ↑  "Дома Лакиеров". 2017-03-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-17.
**Rəhimov İlqar Elxan oğlu** (7 fevral 1964, Bakı) — 1996-cı ildən Azərbaycan Milli Paralimpiya Komitəsinin Prezidentidir. İlqar Rəhimov 2 fevral 2016-cı ildə paralimpiya hərəkatının inkişafında xidmətlərinə görə Vətənə xidmətə görə ordeninə, 15 fevral 2021-ci ildə Azərbaycan Respublikası Milli Paralimpiya Komitəsinin 25 illiyi münasibətilə Azərbaycan idmanının inkişafında xidmətlərinə görə Əmək ordeninə layiq görülmüşdür. XVI Tokio Yay Paralimpiya Oyunlarında qazanılmış yüksək nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanının inkişafında xidmətlərinə görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Həyatı
------

İlqar Rəhimov 7 fevral 1964-cü ildə anadan olub. 1985–1991-ci illərdə Maliyyə Nazirliyində, 1991–1993-cü illərdə Azərbaycan Prezidentinin İcra Aparatında müxtəlif vəzifələrdə işləyib. 1993-cü ildən Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi nazirinin müavini vəzifəsində ,1999-cu ildən nazirin I müavini, 2004-cü ildən 30 oktyabr 2018-ci ilədək nazir müavini vəzifəsində çalışıb. 1996-cı ildən Azərbaycan Milli Paralimpiya Komitəsinin Prezidentidir.12 oktyabr 2021-ci il tarixində Milli Paralimpiya Komitəsinin prezidenti İlqar Rəhimov Beynəlxalq Görmə Məhdudiyyətli İdmançılar Asossiyasiyasının (İBSA) hesabat-seçki konfransında qurumun vitse-prezidenti vəzifəsinə seçilib.

1996-cı ildən başlayaraq Azərbaycan Milli Paralimpiya Komitəsinin Prezidenti kimi 7 dəfə Yay Paralimpiya Oyunlarında Azərbaycan nümayəndə heyətinə rəhbərlik edib.

İlqar Rəhimov Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 2 fevral 2016-cı il tarixli sərəncamı ilə "Azərbaycan Respublikasının Milli Paralimpiya Komitəsinin yaradılmasının 20 illik yubileyi münasibətilə və Azərbaycanda paralimpiya hərəkatının inkişafında xidmətlərinə görə" 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilib, 15 fevral 2021-ci ildə Azərbaycan Respublikası Milli Paralimpiya Komitəsinin 25 illiyi münasibətilə Azərbaycan idmanının inkişafında xidmətlərinə görə "Əmək" ordeninə layiq görülmüşdür. XVI Tokio Yay Paralimpiya Oyunlarında qazanılmış yüksək nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanının inkişafında xidmətlərinə görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycanda paralimpiya hərəkatının inkişafında xidmətləri olan şəxslərin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). president.az. 2016-02-05. 2016-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-02-03.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Sərkar.

**Sərkar** — Azərbaycan Respublikasının Samux şəhərinin inzibati ərazi vahidində kənd.

Toponimikası
------------

Yaşayış məntəqəsi keçmişdə Gəncə mahalında maldarlıqla məşğul olmuş sərkar elatının adı ilə bağlıdır. Sərkarlar keçmişdə əsasən Şirvanda yaşayan xançobanılann bir qoludur. Şirvan xanları da bu tayfadan idi. Müəyyən tarixi hadisələrlə əlaqədar Gəncə zonasına köçmüş sərkarlar bu tayfanın tirələrindən olmuşdur.

Tarixi
------

Kənd Samux rayonunun inzibati ərazi bölgüsünə 1990-cı ildə daxil edilib. Həmin vaxtadək kənd keçmiş Səfərəliyev rayonunun, sonra isə Gəncə şəhərinin tərkibində idi.

Coğrafiyası və iqlimi
---------------------

Sərkar kəndində olan Sarvan bulağının suyu mədə-bağırsaq xəstəliklərin müalicəsində istifadə edilir. Sərkar kəndi mülayim iqlim tipinə malikdir.

Əhalisi
-------

Əhalinin tərkibi azərbaycanlılardan ibarətdir. Əhalisinin sayı 5047 nəfərdir.

İqtisadiyyatı
-------------

Əhalisinin əsas məşğuliyyətiNİ əkinçilik və maldarlıq təşkil edir.

Mədəniyyəti
-----------

Kənddə 1 mədəniyyət evi və bir park var.

Təhsil
------

Kənddə 1 uşaq bağçası və 1 məktəb fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Sərkar (Samux) // Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. II cild. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. 304. ISBN 978-9952-34-156-0.
2. ↑  Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması 2009-cu il. I cild. Bakı — 2010.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Samux rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Samux |  |
| Qəsəbələr | Alabaşlı • İnstitut • Qaraağaclı • Qaraarx • Qarayeri • Yenibağ |
| Ləğv olunmuş qəsəbələr | Zazalı |
| Kəndlər | Alıuşağı • Aşağı Ağasıbəyli • Bağbanlar • Burunqovaq • Çobanabdallı • Əhmədbəyli • Füzuli • Hacıalılı • İstixana • Kəsəmən • Köbər • Qarabağlar • Qarabağlı • Qədili • Qiyaslı • Qovlarsarı • Lək • Poylu • Salahlı • Sarıqamış • Sarıqaya • Seyidlər • Sərkar • Tatlı • Yenikənd • Yuxarı Ağasıbəyli • Zazalı • Ziyadlı |
| Ləğv olunmuş kəndlər | Alıncalı • Kolayır |

|  |  |
| --- | --- |
| Samux rayonu | *Samux rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Mənə yalan de** (*ing.* Lie to Me) — 21 yanvar 2009 tarixində Fox Broadcasting Company göstərilməyə başlanan ABŞ televiziya seriyası. Serialda Dr. Cal Lightman (Tim Roth) və həmkarları, bədən dili və mikro ifadələr vasitəsilə yerli və ya federal istintaqları dəstəkləməkdədirlər.

Sujet
-----

Teen Wolf, Scott McCall (Tyler Posey) adında bir orta məktəb şagirdinin meşədə gəzərkən bir qurd adam tərəfindən dişlənilməsi nəticəsində yaşadıqlarını izah edən fövqəladə teleserialdır. Scott, bir qurd adam olduğu gerçəyini, həyatı və bədənindəki dəyişikliklər mövzusunda ona köməkçi olan ən yaxşı yoldaşı Stiles Stilinski (Dylan O'Brien) və bir digər sirli qurd adam Derek Hale (Tyler Hoechlin) xaricində hər kəsdən gizlədərək sıravi bir həyat sürməyə çalışır. Teleserial hal hazırda davam edir və efirdə 6-cı mövsüm gedir. 6.mövsüm serialın final mövsümü olduğu təsdiqləndi lakin yüksək bir kütləvi serialın uzadılmasını istədiyi üçün bu mövzu müzakirə olunacaq.

Serialların tənqid saytı Metacritic'ten 100 üzərindən 61 bal alaraq gələn tənqidlərdən ümumiyyətlə müsbət cavab aldı. Serialın ilk nümayişi 2,18 milyon tamaşaçı əldə etdi.

Əsas Rollarda
-------------

Tim Roth Cal Lightman rolunu ifadə edir
* Tim Roth oynadığı rol **Dr. Cal Lightman** , alim, Lightman qrupun yaradıcısı
* Kelli Williams oynadığı rol **Dr. Gillian Foster** Lightman qrupunun psixoloq, bədən dilini oxumaq üzrə analizçi
* Brendan Hines oynadığı rol **Eli Loker** Lightman qrupda işçi
* Monica Raymund oynadığı rol **Ria Torres** Lightman qrupda işçi

Hayley McFarland, Emily Lightman rolunu oynayır
* Hayley McFarland oynadığı rol **Emily Lightman** Cal Lightmanın həyat yoldaşı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Lie to Me – Characters". Fox Broadcasting Company. May 5, 2009 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 23, 2009.

Xarici keçidlər
---------------

* Tyler Hoechlin
* Tyler Posey

Həmçinin bax
------------

* Atıcı (teleserial 2016)
* Taxtların oyunu (teleserial, 2011)
* Vikinqlər (teleserial, 2013)
**İran milliyətçiliyi** (*fars.* ملی‌گرایی ایرانی‎) — İran mədəniyyətinə, İran dillərinə və tarixinə məhəbbət, həmçinin İran və İran xalqı ilə qürur hissi üzərində qurulmuş siyasi ideologiya. İranda milli kimlik əsrlər boyu izlənilə bilsə də, İran milliyətçiliyi əsasən XX əsrdən yayılmışdır. Bir çox cəhətdən paniranizmə yaxındır, lakin onun tam sinonimi deyil.

Pəhləvi sülaləsi dövründə (1925–1979) İran milliyətçiliyi sovetpərəst sol, qərbəmeylli liberal və islamçı hisslərə alternativ olaraq hökumət tərəfindən fəal şəkildə dəstəklənirdi. 1979-cu il İran inqilabından və İran İslam Respublikasının qurulmasından sonra İran milliyətçiliyi dövlət dəstəyini itirmiş, əsasən İran cəmiyyətinin ayətullahlar rejiminə qarşı çıxan bir hissəsinin ideologiyasına çevrilmişdir. 1999-cu ilin iyulunda İranda tələbə etirazlarından sonra milliyətçiliyin yüksəlişi baş vermişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Cottam, Richard W.* Nationalism In Iran: Updated through 1978. Pittsburg: University of Pittsburgh Press. 1979. ISBN 0-8229-5299-8. 2021-11-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-01-31.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Fisher, William Bayne; Avery, P.; Hambly, G. R. G; Melville, C.* The Cambridge History of Iran. 7. Cambridge: Cambridge University Press. 1991. ISBN 0521200954.
* *Zia-Ebrahimi, Reza.* The Emergence of Iranian Nationalism: Race and the Politics of Dislocation. Columbia University Press. 2016. ISBN 978-0231175760.
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Mixail.

**Mixail** (*gürc.* მიქელი; XIII əsr, Gürcüstan – 1329, Kutaisi) — Baqrationilər sülaləsinin nümayəndəsi və İmereti çarı. 1327–1329 illərdə hakimiyyətdə olmuşdur.

Həyatı
------

Mixailin atası Gürcüstan və İmereti çarı VI David Narin olmuşdur. Onun anasının kimliyi barədə isə mənbələrdə fərqli məlumatlar var. Mənbələrə görə anası Amanelisdze adlı zadəgan ailəsindən olan Tamar Amanelisdzedir. Digər mənbələrə görə isə anası Bizansın hakim Paleoloqi sülaləsindən olan şəhzadədir.

1293-cü ildə böyük qardaşı I Konstantin atasının ölümündən sonra İmereti taxtına keçdi. Lakin Mixail qardaşının hakimiyyətini tanımadı və üsyan qaldırdı. Mixail çarlığın şimalındakı əraziləri, Raça, Leçxumi və Arqveti bölgələrini ələ keçirməyi bacardı. Gürcü zadəganlarının bir hissəsinin qardaşları barışdırmaq səylərinə baxmayaraq, münaqişə 1327-ci ilə qədər davam etdi. Bu münaqişə dövründə İmeretiya çarının bəzi eristavları, Meqreliyadakı Dadianilər, Svanetiyadakı Qelovanilər, Quriyadakı Quriyelilər və Abxaziyadakı Çarvaçidzelər mülklərini genişləndirməklə yanaşı, hakimiyyətə tabe olmaqdan imtina etdilər .

I Konstantinin özündən sonra taxta keçəcək varisi olmadığı üçün onun ölümündən sonra kiçik qardaşı Mixail Kutaisi şəhərində taxta çıxdı. Taxta çıxan Mixail I Konstantin dövründə zəifləmiş mərkəzi hakimiyyəti gücləndirmək üçün bir sıra səylər göstərdi. Mixailin bu tədbirləri müəyyən müsbət nəticələrə səbəb oldu. Belə ki, eristavilər çara xərac verməyi və çar ordusunu canlı qüvvə ilə təmin etməyi öz üzərlərinə götürdülər.

Mixail 1329-cu ildə vəfat etdi. Ondan sonra hakimiyyətə yeganə varisi olan "Kiçik" ləqəbli I Baqrat keçdi. Lakin I Baqrat cəmi 1 il hakimiyyətdə qala bildi. Belə ki, onun dövründə İmeretiya çarlığının mərkəzi hakimiyyəti zəiflədi və daxili çəkişmələr başlandı. Bundan istifadə edən qohumu Şərqi Gürcüstan hökmdarı V Georgi Kutaisini mühasirəyə aldı və 1330-cu ildə İmereti çarlığını ilhaq etdi. I Baqrat İmereti eristavı titulunu götürdü və V Georgidən asılılığı qəbul etdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Rayfield, Donald.* Edge of Empires: A History of Georgia. London: Reaktion Books. 2012. 132, 139–140. ISBN 1780230303.
2. ↑  *Toumanoff, Cyril.* "The Fifteenth-Century Bagratids and the Institution of Collegial Sovereignty in Georgia". Traditio. 7. 1949–51: 173.
3. 1 2 3  *Prince Vakhushti of Kartli.* История Царства Грузинского. Tbilisi: Metsniereba. 1976. 41.
4. ↑  Nodar Assatiani et Guivi Djambouria. *საქართველოს ისტორია* (*Histoire de la Géorgie*). Tome II, p. 79
5. ↑  Marie-Félicité Brosset. *Histoire de la Géorgie*. Partie II, p. 245

Xarici keçidlər
---------------

* Foundation for Medieval Genealogy, «GEORGIA - Kings of Imereti» (archive)  (ing.)
**Pyer Buyer** — fransız alimi, fotometriyanın banilərindən biri, Paris Elmlər Akademiyasını üzvü (1731).

Fəaliyyəti
----------

Vanndakı yezuit məktəbində tərbiyə almışdır. 1735–43-cü illərdə Yerin formasını müəyyən etmək məqsədilə Peruda dərəcə ölçüləri aparan ekspedisiyanın elmi rəhbəri olmuşdur. Tədqiqatları fiziki optikaya, astronomiyaya, geodeziyaya, hidroqrafiyaya, gəmi nəzəriyyəsinə həsr olunmuşdur. "İşığın miqdarı" anlayışını və fotometriyanın digər anlayışlarını irəli sürmüş, fotometrik cihazları təsvir etmiş, işığın parlaqlığının ölçülməsi üsullarını işləyib hazırlamışdır. 1729-cuildə işıq dəstəsi intensivliyinin mühitdə zəifləməsi qanununu müəyyən etmişdir (Buger-Lambert-Ber qanunu). Gəmiçilik işinin inkişafında böyük rol oynamış"Gəmi haqqında traktat" (1746) və "Şturman sənətinin nəzəriyyə və praktikasını əhatə edən naviqasiyaya dair yeni əsər"in (1753) müəllifidir.

Tanınması
---------

Marsda A krateri onun şərəfinə adlandırılmışdır. Həmçinin A ay krateri və bir asteroid də onun adınadır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  Buger// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 40.

Xarici keçidlər
---------------

* www-history; biographie on Bouguer
**Pandora** (kukla) — yunan mifologiyasında qəhrəman qadın olan Pandoranın *(yunancadan-hamıya bəxş edilmiş deməkdir)* şərəfinə adlanıb və geyim modellərinin nümayişi üçün yaradılmışdır.

Pandora kuklasının tarixi
-------------------------

1640-cı illərdə Fransada modanın geniş yayılması ilə əlaqədar mumdan hazırlanan gözəl bir kukla ixtira etdilər. Bu kukla insan boyu ölçüsündə idi və yunan mifilogiyasının qadın qəhrəmanı olan Pandoranın şərəfinə adlanmışdı. Bu moda jurnallarının olmadığı və modanın düşünülmüş şəkildə yayılması üçün ilk cəhdlərdən biri olmuşdur. Düzdür həmin dövrdə "Zərif Merkuri (mifologiya)" adlı bir moda jurnalı olsa da, amma o, çox az tirajda nəşr olunurdu.

Moda jurnalları ancaq XVI Lüdoviqin hakimiyyət illərinin sonlarında, daha doğrusu Böyük Fransa inqilabı zamanı tez satılmağa başlamışdı.
Kuklanın özünün bütöv bir qarderobu, parfumeriya və aksessuarlar olan sandıqcaları vardı. Pandoralar 1860-cı illərə qədər mövcud olmuş və bundan sonra onları müasir manekenlər əvəz etmiş, moda jurnalları isə adi vətəndaşlar üçün də ələ keçilən olmuşdur.

Pandora gəmilərdə, arabalarda, qayıqlarda bütüb avropa ölkələrini gəzmişdir. Buna görə, iki cür Pandora kuklası var idi: *Böyük Pandora* rəsmi geyindirilmiş və həmin dövrdə modada hakimlik edən; *Balaca Pandora* isə səhərlər geyinilən ev geyimini nümayiş etdirirdi.
Kuklalarən səyahəti o qədər vacib idi ki, onların yolunu müharibə belə kəsə bilmirdi. Generallar bir-birinə Pandora göndərərək müharibəni saxlayırdılar.
İndi bu kukla-manekenləri XVII-XVIII əsrlərə məxsus geyimdə Parisdə yerləşən Qalyer moda evində görmək olar.
**Manakyan tıs-tısı** (*lat.* Acantholimon manakyanii) — plumbaqokimilər fəsiləsinin tıs-tıs cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Cənubi Qafqaz, Cənub-Qərbi Asiya və İranda təbii halda yayılmışdır. İran-Turan coğrafi elementinə daxildir.

Botaniki təsviri
----------------

10–20 sm hündürlüyündə, seyrək yastığı olan, alçaq koldur. Yarpaqları 3–5 (2–6) sm uzunluqdadır. Çiçəkləri süpürgəvari çiçək qrupunda yerləşmişlər. Kasacığı 8–9 (10) mm uzunluqda olub, bir qədər qıfşəkillidir. Daxili çiçəkaltlıqları demək olar ki, bir-birinə bərabər olub, kasacığın (1/2) 2/3 hissəsini təşkil etməklə, uzunsov və ya kürəşəkilli, iti ucludur. Xarici çiçəkaltlıqları daxili çiçəkaltlıqlarının 1/2–2/3 hissəsinə bərabər olub, oval formalıdır. May-iyun ayında çiçəkləyir, iyulda toxumları yetişir.

Ekologiyası
-----------

Kserofitdir. Növ aşağı dağlıq qurşaqda, quru, daşlı və çınqıllı yamaclarda, dəniz səviyyəsindən 700–1000 m hündürlükdə, friqanoid bitkiliyində rast gəlinir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Ordubad rayonunun Kotam-Mehri arasında və Kilid kəndlərinin ətraf ərazilərində yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Yastıqvari formasına görə dekorativ bitki kimi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Dağlıq sahələrin bərkidilməsində və quraq ərazilərin yaşıllaşdırılmasında istifadə edilə bilər.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
**Marko Arment** – tanınmış amerikalı mobil aplikasiya yaradıcısı, proqramçısıdır. O həm də texnoloji sahədə müxtəlif saytlar və bloqlarda yazılar yazır. Böyük sosial şəbəkələrdən olan Tumblr-ın yaradıcılarından biridir. Bundan əlavə Instapaper və podkast platforması olan Overkastın da yaradıcısıdır.

Təhsili
-------

Arment 2004-cü ildə Pensilvaniya ştatındakı Midlind şəhərində yerləşən Allegeyni kollecini kompüter elmləri ixtisası üzrə bitirib.

Karyera
-------

Arment nəhəng sosial şəbəkələrindən olan Tumblr proqramının əsas yaradıcı və təkmilləşdirici iki şəxsindən biridir. O, 2007-10 illəri arasında burada baş texnoloji direktor (CTO) vəzifəsində işləmişdir. O, 2010-cu ildə buradan ayrılaraq yaratdığı digər bir proqram olan Instapaper-in üzərində kökləndi. Instapaper maraqlandığın veb-saytları, məqalələri yadda saxlayır və münasib vaxtda sonradan oxumağını təmin edir. O lakin bu layihəni 2013-cü ildə Betaworks şirkətinə satmışdır.

2006-cı ildə şəxsi bloqu olan *Marco.org* saytını yaratmışdır. O, hələ də müntəzəm olaraq bloqunda yazılar paylaşır.

2012-ci ildə Arment elekron-həftəlik jurnal olan *The Magazine*-i buraxdı. Instapaper-in satışından bir ay sonra – 2013-cü ilin mayında Arment *The Magazine* jurnalını da elə jurnalın redaktoru Qlen Fleyşmenə satdı.

2013-cü ilin iyulunda Marko **Bugshot** proqramını istifadəyə verdi. Bugshot asanlıqla cihazlarda screenshot boşluğunu doldura bilən bir proqram idi. Marko daha bir proqramını da satdı. Alan tərəf bu dəfə Lickability şirkəti oldu.

2014-cü ilin iyulunda Arment önəmli layihələrindən biri olan podkast platforması Overcast-ı da istifadəyə verdi. Proqram iOS platformasında fəaliyyət göstərir.

Arment texnoloji sahədə müxtəlif vaxtlarda yazılar yazmışdır, podkastlar yayınlamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Williams, Alex.* "Creating Hipsturbia". The New York Times. The New York Times Company. fevral 15, 2013. iyul 27, 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: iyul 26, 2014.
2. ↑  *Arment, Marco.* "Marko D. Arment" (PDF). Marco.org. iyun 1, 2013. iyul 27, 2023 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: mart 20, 2019.
3. ↑  *Arment, Marco.* "KOLLECƏ GETMƏYİN ! – Marco.org". Marco.org. avqust 16, 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: dekabr 26, 2016.
4. ↑  *Frommer, Dan.* "Tumblr CTO-su azad karyerasına Instapaper-də davam etmək istəyir". Business Insider. sentyabr 21, 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: iyul 26, 2014.
5. ↑  *Arment, Marco.* "About". Marco.org. aprel 22, 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: iyul 26, 2014.
6. ↑  *Arment, Marco.* "Instapaper əl dəyişdirir". Marco.org. avqust 3, 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: iyul 26, 2014.
7. ↑  *Arment, Marco.* "I Sold The Magazine, Too". Marco.org. may 29, 2013. iyun 28, 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: iyul 26, 2014.
Valle de Bravoda Tibet Buddist ritualı.
Buddizm Meksikada 108,701 ardıcıl və ya ümumi Meksika əhalisinin 0,09%-ni təşkil edən azlıq dinidir.

Tarix
-----

Casa Tibet México (qərargahı Mexiko şəhərinin Colonia Romanında yerləşir) yaradılan Tibet Evlərinin üçüncüsü idi. Onun əsası XIV Dalay Lama tərəfindən Meksikaya ilk səfərində qoyulmuşdur. Casa Tibet-in əsas məqsədlərindən biri şərq kosmoqoniyasını əhatə edən ezoterik Yeni Əsr inancları ilə mübarizə aparmaq və əsl Tibet mədəniyyətini və mənəviyyatını yaymaq və qorumaqdır.

Cari Direktor, Lama Marko Antonio Karam Dalay Lama tərəfindən Casa Tibet-ə başçılıq etmək üçün seçilmişdir. Casa Tibet-in iştirak etdiyi digər mühüm missiya Hindistanın Dharamşala şəhərində yerləşən tibetli uşaqların sponsorluğudur. Meksikada onlar küçə uşaqlarına, yerli uşaqlara və tək analara kömək ediblər. Casa Tibet prozelitizm etmir, lakin Tibet ideologiyası haqqında öyrənmək istəyən şəxsi rədd etməyəcək.

İstinad
-------

1. ↑  *Kandil, Caitlin Yoshiko.* "'Buddhism in Spanish is here': the Latino monks building a unique community". The Guardian (ingilis). 2022-04-15. ISSN 0261-3077. 2023-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-17.
2. ↑  *Teahouse.* "Mexican Buddhism: A Meeting of Cultures, Beliefs, and Perspectives". Tea House (ingilis). 2022-05-15. 2023-07-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-17.
**Maqmatizm** (*rus.* магматизм, *ing.* magmatism) — hərəkətverici qüvvəsi maqma və onun törətdiyi bütün geoloji proseslərin məcmusu; əsasən effuziv (vulkanizm) və intruziv (plutonizm) formada təzahür edir.

Başlanğıc maqmatizm
-------------------

Başlanğıc maqmatizm, Stille, 1940 **-** qalın sualtı vulkanogen süxur qatları (spilit-diabaz, andezit, kvars-keratofir formasiyaları) və intruziv formasiya seriyaları (hiperbazit, qabbro-plaqioqranit, qabbro-sienit formasiyaları) ilə səciyyələnən maqmatizm. Başlanğıc maqmatizm əsasi, ultraəsasi tərkibli maqma və onun turş diferensiatları xasdır. Evgeosinklinallar və qırışıqlıq vilayətlərin tipik zonalarının ilkin yaranma mərhələlərində geniş inkişaf etmişdir. Sinonim: *İnsial maqmatizm.*

Maqmatik fəallaşma sahələrinin geokimyəvi əlamətləri
----------------------------------------------------

Maqmatik fəallaşma sahələrində təbii hadisələrdən daha çox vulkanlara, zəlzələlərə və iqlim dəyişmələrinə rast gəlinir. Belə sahələrdəki sularda, xüsusən yeraltı suların yuvenil növlərində Cl elementinin miqdarının yüksəlməsi müşahidə edilir. Maqmatik fəallaşma mərhələləri yer qabığında vulkanların fəaliyyəti ilə də müşayiət oluna bilər. Bu zaman ən çox müşahidə olunan geoloji-geokimyəvi proseslər diffuziya və adsorbsiya hadisələri ilə əlaqədar baş verir. Diffuziya (F, Br, J, K, Na) və adsorbsiya (Fe, Mn, S, P, C) hadisələri bir sıra kimyəvi elementlərin miqrasiyası vasitəsilə endogen və ekzogen proseslərə öz təsirini göstərir. Yeraltı sular və bitki örtüyündə Fe, K, P elementlərinin miqdarlarının artması da maqmatik fəallaşmaları göstərən əlamətlərdən hesab edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Maqmatizm // Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti. Bakı: "Elm". 2012. səh. 177. ISBN 978-9952-453-14-0.
2. ↑  Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press. 2006. 679.
3. ↑  *H.L.Mustafabəyli.* Geokimya terminlərinin izahlı lüğəti (azərbaycan). Şəki: Kaskad. 2017. səh. 112. ISBN 978-9952-8330-0-3. 2023-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-08.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 162973429 |
Təbii yayılması
---------------

Vətəni Asiyadır.Koreya və Yaponiyada təbii halda rast gəlinir.1983-cü ildə bütün Avropada becərilir.

Botaniki təsviri
----------------

Həmişəyaşıl, 2-5 m. hündürlükdədir.Gövdəsi ymru, düz durandır, tünd-yaşıl, açıq-qonur çıxıntılıdır.Qabığı göy rəngdədir və budanması monopodialdır, yerlə sürünür, az miqdarda zoğlar əməl gətirən. cavanlıqda yavaş böyüyən qamışdır.Bəzi zoğlar tamamilə məhv olduqda onların əvəzinə tez müddətdə digərləri çıxır.Yarpaqları çox iri, sıx yerləşən, lansetvari, uzunluğu 25 sm və eni 3 sm. tünd-yaşıl, bir az dərili, parlaq, budaqları və yarpaqları gövdənin uzunluğu boyunca yelpikşəkilli yerləşmişdir, şaquli, sıx kollu, dekorativ enli yarpaqlıdır.Çiçəkləməsi otkimilərin digər nümayəndələrində olduğu kimi çoxillik müddətdən sonra başlayır.Kökləri hamar (30-40 sm), sürünən. güclü və torpağa dərin gedən orta miqdarda köklər əmələ gətirir.

Ekologiyası
-----------

İşıqsevəndir, kölgəyə dözür, yarımkölgəyə üstünlük verir, quru şərq küləklərindən və qış günəşindən qorumaq lazımdır.Torpaq qidalı elementlərlə zəngin nəmişli olmalıdır.Soyuğa davamsızdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Lənkəranda, Astarada, Zaqatalada, Balakəndə rütubətli mülayim zonalarda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Yamacların və dağ çaylarının sahillərini bərkitmək üçün istifadə edilə bilər.Mebel sənayesində müxtəlif əşyaların hazırlanmasında istifadə olunur.

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Pseudosasa japonica* | 
* Wikidata: Q527901
* Wikispecies: Pseudosasa japonica
* AoFP: 1556
* APA: 5478
* APDB: 184622
* Calflora: 8697
* EoL: 1115133
* EPPO: PSSJA
* EUNIS: 191427
* FoC: 200026099
* GBIF: 2706209
* GrassBase: imp08707
* GRIN: 30186
* iNaturalist: 167508
* IPA: 3067
* IPNI: 418884-1
* IRMNG: 11219015
* ITIS: 42043
* MoBotPF: 285340
* NBN: NHMSYS0000462101
* NCBI: 29662
* NZOR: a80e5262-9e08-4997-b968-d09e564898af
* NZPCN: 2858
* PFI: 7832
* Plant List: kew-438408
* PLANTS: PSJA
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:418885-1
* Tropicos: 25518779
* uBio: 4962479
* VASCAN: 29979
* WCSP: 438408
* WFO: wfo-0000895006

 |
| *Arundinaria japonica* | 
* Wikidata: Q39578757
* APDB: 157456
* EUNIS: 190888
* GRIN: 4391
* IPNI: 390362-1
* IRMNG: 10764260
* ITIS: 509188
* NZOR: 27ea2b3e-82a7-4b14-93ef-d1b0713c8167
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:390362-1
* Tropicos: 25508629
* WFO: wfo-0000850312

 |
**Aratan** — qədim türkcə ər "kişi", "igid", "sərrast atıcı", və tən "bərabər", "sanki özü", "elə bil" sözlərindən; ümumi mənası: "igid kimi", "sanki igid", "igidə tay" və s. Qədim türkcə təng (sonunda qovuşuq "nq" fonemi ilə) öz
inkişafında eyni mənalı iki söz yaratmışdır: tən və tək. Azərbaycan dilində bu sözlərin ikisi də vardır. Məsələn, Aytən qız adı "Ay kimi", "Sanki ay" mənasını verir; tək sözü isə, məsələn, "aslan tək döyüşdü", yəni "şair kimi döyüşdü" ifadəsində qalır. Bu söz dilimizdə təkin formasında da işlənir.

Tarixi
------

Aratan- İrəvan xanlığının Karpibasar mahalında kənd adı. XIX əsrin II yarısından etibarən adı çəkilmir. Musa Kalankatlının "Alban tarixi"ndə Albaniyanın Arsak bölgəsində Tancik (yəni "Kiçik Tan"), Bulu-Tan (1828-ci ildə İrandan gəlmə ermənilər yerləşdikdən sonra təhrif olunmuş Plıtans şəklindədir) yəni "Ulu (böyük) Tan" və 1727-ci il arxiv sənədinə görə orada Müsəlman-Tan kənd adları ilə sıra təşkil edir. 1949-1950-ci illərdə kəndin əhalisi Azərbaycana köçürülmüşdür.

Həmçinin bax
------------

* İrəvan xanlığı
* Körpübasar mahalı

xarici keçid
------------

* http://www.erevangala
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Qeybullayev Q. Qədim türklər və Ermənistan. B. : Azərnəşr, 1992, 140 səh.
2. ↑  B.Budaqov Q.Qeybullayev Ermənistanda Azərbaycan Mənşəli Toponimlərin İzahlı Lüğəti.Bakı, 1998
**Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Hərbi Feldşer Məktəbi** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Şuşada təsis edilmiş hərbi-tibb təhsili müəssisəsi.

Yaradılması
-----------

Qoşun hissələrində tibbi xidmətin yaxşılaşdırılması üçün hərbi nazirin 1919 il 22 yanvar tarixli əmri ilə Gəncə əsgər xəstəxanası nəzdində bölük feldşer şagirdləri hazırlayan kurs, 1919 il 15 fevral tarixli əmri ilə isə bütün hərbi hissələrin nəzdində 2 aylıq sanitar kursları açılmışdı. Kurslar hərbi-tibb kadrlarına olan ehtiyacı ödəmədiyi üçün, hərbi nazir 1-ci Cavanşir piyada alayının Şuşada yerləşən 1-ci taborunun həkimi Mehmandarovun Şuşa şəhərində hərbi feldşer məktəbinin açılması barədə təklifini müdafiə etdi. Hərbi nazirin 1919 il 3 sentyabr tarixli 406 saylı əmrində göstərilirdi ki, Şuşa hərbi feldşer məktəbi, ştat cədvəlinin rəs mən təsdiqlənməsini gözləmədən, dərhal fəaliyyətə başlasın. Məktəb nazirliyin hərbi-tibb idarəsinə tabe idi və onun ştatı 1919 il avqustun 31-də Hərbi şurada təsdiq olunmuşdu.

Fəaliyyəti
----------

Məktəbə 40 nəfərin qəbulu nəzərdə tutulmuşdu. Təhsil müddəti 6 ay idi. Tədris işinə Səməd bəy Mehmandarovdan əlavə, həkimlər Ağayev və Ağakişibəyov da cəlb olunmuşdular. Hərbi feldşer məktəbinə ilkin hərbi hazırlıq keçmiş və feldşer olmağı arzulayan əsgərlər, həmçinin 30 yaşınadək mülki şəxslər qəbul edilə bilərdi. Mülki şəxslər məktəbə qəbul edilməzdən əvvəl onların hərbi xidmətə yararlı olub-olmamaları müəyyənləşdirilməli idi. Məktəbdə dərslər təsdiq edilmiş proqram əsasında Azərbaycan dilində aparılmalı, buraxılış imtahanını uğurla verənlər hissələrə təyinat aldıqları gündən başlayaraq iki il xidmət etməli idilər.

Məktəbin tədris proqramında anatomiya və fiziologiya, cərrahiyyə, zöhrəvi xəstəliklər, göz xəstəlikləri, daxili xəstəliklər, xəstəyə qayğı, bədbəxt hadisələr və qəfil xəstəliklər zamanı ilkin yardım, gigiyena haqqında ümumi məlumat, dezinfeksiya, əczaçılıq fənlərinin keçilməsi nəzərdə tutulmuşdu.

Hərbi feldşer məktəbinin smeta və ştat cədvəli qanunvericilik səviyyəsində Azərbaycan Parlamentinin son iclaslarının birində — 1920 il aprelin 26-da təsdiq olunmuşdu.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, I cild, Bakı, 2004.

### İstinadlar

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusu
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Hərbi-tibb idarəsi
**Emel jurnalı** — Müstəcib Ülküsal və 9 dostu tərəfindən 1 yanvar 1930-cu ildə Rumıniyanın hakimiyyəti altında olan Cənubi Dobruca, Hacıoğlu Bazarcığda nəşr olunan bir mədəniyyət jurnalıdır.

Jurnal Krım mübarizəsini türk və dünya ictimaiyyətinə çatdıran mühüm bir mətbuat orqanı idi.

Tarixi
------

İkinci Dünya müharibəsində almanların ruslarla imzaladığı müqavilələrdən sonra Rumıniyaya gəlmələri 11 il ara vermədən yayımlanan Emel jurnalının bağlanmağına səbəb oldu. Türkiyəyə yerləşən Ülküsal Müstəcib 20 illik fasilədən sonra 1960-cı il noyabrın 1-dən jurnalı Ankarada yenidən nəşr etməyə başladı. 1962-ci ilin noyabrından sonra jurnalın inzibati mərkəzi İstanbula köçdü. Daimi nəşrini, yeni nəsil Emelçilərin rəhbərliyi altında 1983-cü ildən 1998-ci ilə qədər, Ankarada 48 səhifəlik jurnal şəklində davam etdirdi.

Emel Kırım Vəqfinin ümumi yığıncağında, Emel jurnalının 3 aylıq müddətdə 2008-ci ildə yenidən nəşr edilməsi qərara alındı. Jurnalın sahibi Emel Kırım Vəqfi adından Zəfər Qaratay, baş redaktoru isə Saim Osman Qaraxan idi. Emel jurnalının 2011-ci il sentyabr ayının 236-cı sayı ilə bir daha nəşr həyatını başa vurdu.

23 aprel 2015-ci ildə Saim Osman Qaraxanın ölümündən sonra İstanbul Krım Dərnəyinin nəşr orqanının baş redaktoru Özgür Qaraxan 2016-cı ildə bu vəzifəyə təyin edildi.

Jurnal nəşri ömrünü birləşmiş illik nömrələri ilə davam etdirir. 246/249 (2014) ildə birləşən Krımın işğalına dair xüsusi məsələ 2017-ci ilin yanvarında çıxmışdır.

Haqqında
--------

Nizamnaməyə əsasən, nəşr türk dilində aparıldı, jurnalın dili sadə və başa düşülən olmalıdır, ləhcələrdə və ləhcələrdə yazılmış mətnlərin dəyişmədən çap olunması tələb olunurdu. Nəşr heç bir siyasi partiyanın maraqlarını təmsil edə bilməz, türk xalqlarının hüquq və mənafelərinin yalnız demokratik prinsiplər çərçivəsində qorunmasına çağırır. Jurnalda türk dünyası ilə bağlı xəbərlərin yayımlanması planlaşdırılırdı, ümumiyyətlə, Emel türk dünyasının birləşdirici və təşkilatçısı hesab olunurdu. Lakin zaman keçdikcə türk-müsəlman dünyasının problemlərindən olan Emel jurnalının məzmunu Krım tatarlarının milli azadlıq hərəkatına yönləndirildi.

"Emel" milli mədəniyyətin inkişafına mühüm töhfə vermiş, diasporalarda yaşayan Krım tatarlarına köklərini, mənşələrini unutmamağa kömək etmiş, onlar üçün mənəvi qida olan "İstək" olmuşdur. Onu da qeyd edim ki, "Emel" jurnalı XX əsr Krım tatarlarının tarixi, etnoqrafiyası, ictimai-mədəni və ictimai-siyasi həyatı ilə bağlı dəyərli mənbəyi hesab olunur.

Jurnalın Baş redaktroları
-------------------------

* Müstəcib Ülküsal (1930-1941)
* Hüsaməddin Qorqud (1960-1962)
* Fərid Ərdəm Boray (1962-1965)
* İbrahim Otar (1965-1972)
* Əli Kamal Göygiray (1972-1983)
* Nürəddin Mahir Altuğ (1983)
* Ünsal Ağdaş (1984)
* Sərdar Qaratay (1985-1998)
* Saim Osman Qaraxan (2009-2015)
* Özgür Qaraxan (2016

İstinadlar
----------

1. ↑  "Emel dergisi". emelvakfi.org. 11 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Emel Dergisi'nde görev değişikliği". qha.com. 4 ferval 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 aprel 2016.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: On (dəqiqləşdirmə).

Birinci və ikinci sətirlərinin son hərfi 𐕒 olan şamdan
**𐕒** (səslənməsi /o/, transkripsiyası **O**, **o**) — Alban əlifbasının 35-ci hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı *erm.* Ուն (Own) kimi verilmişdir. Tədqiqatçılar Jost Gippert və Wolfgang Schulze'nin fikrincə bu hərfin adı "On" olmalıdır. Bu hərf ən çox istifadə edilən hərflərdəndir və müstəqil mənası "ot" deməkdir. Qrafem olaraq erməni əlifbasındakı Օ və gürcü əlifbasındakı Ⴍ (oni) və Ⴓ (oni) hərfləri ilə birlikdə yunan əlifbasındakı Omikron (Ο) hərfindən götürülmüşdür. Bununla belə qrafemin Matenadaran versiyası və Sinay versiyası (həmçinin Mingəçevir versiyası) arasındakı əsas fərqi birincidə hərfin aşağı hissəsinin olmamasıdır. 

Nümunələr:

| Alban yazısı | Transkripsiyası | Tərcüməsi | Udi dilində |
| --- | --- | --- | --- |
| 𐕒 | o | ot | o |
| 𐕜𐕒𐔾 | ṭol | dəri | t'ol |
| 𐕖𐕒𐔱𐔰𐔾 | čobal | sərçə | çobal |

İstinadlar
----------


**Bu məqalə özündə Qafqaz albancasında mətn ehtiva edir**. Texniki dəstək olmasa qutular, sual işarələri və ya başqa işarələr görə bilərsiz.

1. ↑  J. Gippert, W. Schulze, Z. Aleksidze, J.-P. Mahé — The Caucasian Albanian Palimpsests of Mount Sinai, Brepols Publishers, ISBN 978-2-503-53116-8, 2008; 1-ci cild, səh. II-4–8
2. ↑  Mobili R. *Udı́-Azərbaycanı́n-Urusı́n Əyı́tluğ Arxivləşdirilib 2023-07-10 at the Wayback Machine* (Udicə-azərbaycanca-rusca lüğət), ISBN 978-9952-8024-6-7, Bakı, 2010, səh. 84
**Nadir Şah (tarixi roman)** — Yunus Oğuz (Yunus İsaxan oğlu Əliyev) tərəfindən tarixi roman janrında yazılmış roman.

Haqqında
--------

Nadir Şah (tarixi roman) 2010-cu ildə Bakıda azərbaycan dilində "Apostrof" nəşriyyatında çap olunub. Kitabın ön sözünün müəllifi Atatürk Mərkəzinin direktoru, millət vəkili Nizami Cəfərovdur. Əsər böyük Azərbaycan hökmdarı Nadir şah Avşarın fəaliyyətindən bəhs edir! "Nadir Şah" romanı müxtəlif dillərə tərcümə olunub. 2014-cü il Dekabrın 24-də Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında yazıçı Yunus Oğuzun "Nadir şah" romanı əsasında səhnələşdirilən "Nadir şah" tamaşasının premyerası keçirilib. Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin sifarişi ilə səhnələşdirilən "Nadir şah" tamaşasının quruluşçu rejissoru Gümrah Ömər, bəstəkarı Sərdar Fərəcov, rəssamı isə İlham Elxanoğludur.

Məzmun
------

1501-ci ildə qurulmuş Azərbaycan Səfəvilər dövlətinin süquta uğradığı, Nadir şahın siyasi səhnəyə çıxdığı dövrü təsvir edən əsər böyük sərkərdənin hakimiyyətə gəlməsindən, apardığı müharibələrdən, Azərbaycanı, türk dünyasını birləşdirmək istəyindən danışır. Müəllif əsərdə o dövrdə baş verən hadisələri müfəssəl təfsilatla verir, saray münaqişələrinin mahiyyətini ustalıqla açır, tarixin məişətinə daxil olmağı bacarır. Romanla Nadir şahı qanuni xanədanı-Səfəviləri devirməkdə suçlandıranlara cavab verən Yunus Oğuz böyük sərkərdənin hakimiyyətə gəlməsini tarixi qanunauyğunluq kimi səciyyələndirir. Oxucuya aydın olur ki, Nadir şahın hakimiyyətə gəlməsi tarixin ziddinə olan proses yox, Azərbaycanın tarixində müsbət hadisə idi. Əsər böyük Azərbaycan hökmdarına sevgi ilə yazılsa da, tarixə obyektiv yanaşması ilə seçilir. Romanda Nadir şahın təkcə döyüşçü-sərkərdə deyil, diplomat bacarığı da qabarıq görsənir. Kitabın öz sözündə N. Cəfərov yazır: "Nadir şah" xalqımızın tarixinin ən məsuliyyətli və ən orta əsrlərdən qopub yeni dövrə keçdiyi dövrün tarixi hadisələri, buradan çıxan nəticələri kifayət qədər mükəmməl şəkildə təqdim bir əsərdir. Tarixə həm tarixin, dövrün öz gözü, həm keçmişindən, həm də gələcəkdən baxmağın nümunəsini verən bir əsərdir".

Həmçinin bax
------------

* Nadir şah Əfşar
* Yunus Oğuz

Xarici keçidlər
---------------

* Nadir Şah Avşar ailəsinin varislərindən olaraq Yunus Oğuza xüsusi təşəkkür edirəm-Qənirə Paşayeva
* Yunus Oğuzun "Nadir şah" romanının təqdimatı keçirilib [*ölü keçid*]
* "Nadir şah" Azərbaycan səhnəsində

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑
**Merefo-Xerson körpüsü** — Ukraynanın Dnepr şəhərində Dnepr çayı üzərindəki dəmir yolu körpüsü. Şəhərin ikinci ən köhnə körpüsüdür. Bədii ekspresivliyi, görkəmli texniki keyfiyyətləri, zamanla sınaqdan keçirildiyi üçün memarlıq abidəsi kimi dövlət qorumasına alınmışdır. İnşa edildiyi dövrdə Avropadakı ən uzun dəmir-beton tağlı körpü olmuşdur. 

Layihəsi 1912-ci ildə hazırlanmış, körpünün inşası 1914-1916-cı illərdə həyata keçirilmişdir. Akademik Q. Perederi tərəfindən dizayn edilmiş metal bir körpünün 22 dayağı quraşdırılır, lakin aralıqların inşasına başlamağa vaxt olmur. Körpünün inşası 1917-ci il inqilabı ilə dayanır və yalnız 1929-cu ildə inşasını başa çatdırmaq qərarı nəhayət yetişir. O zaman gediş-gəliş üçün açıq olan Lotsmanskaya - Apostolovo dəmir yolu xəttini sol sahil ilə birləşdirmək lazım dəlir.

Yeni körpü layihəsinin müəllifi N. Kolokov olur. Baş inşaat mühəndisi dəmir yolu körpülərinin tikintisinə texniki nəzarət etdiyinə görə Qırmızı Ulduz ordeni ilə təltif edilmiş Sovet mühəndisi Makar Aleksandroviç Kienya olmuşdur. 

24 oktyabr 1932-ci il tarixdə saat 15: 30-da son kubmetr beton döşənməsi ilə tikinti başa çatdırılmışdır. Dnepr üzərindəki nadir körpü 21 dekabr 1932-ci ildə istismara verilmişdir. Körpü bir il dörd aya qurulmuşdur.

Böyük Vətən müharibəsinin başlanğıcından bəri Merefo-Xerson körpüsü, "qonşusu" - Amur körpüsü kimi, ən vacib strateji obyektə çevrilmişdir. Şəhərin inadkar bir müdafiəsindən sonra Krivoroj-Zaporojski magistral yolunda şəhər uğrunda vuruşan Sovet bölmələri körpüdən keçərək geri çəkilmişlər. Körpü geri çəkilmədən sonra məhv edilir. Körpü sonradan nasistlər tərəfindən bərpa edilir, bundan sonra tank qrupu ilə şəhəri çətinliklə ələ keçirən general-polkovnik fon Kleistin adını alır. General-polkovnik özü "öz" körpüsünün açılışına gəlir.

Geri çəkilmə zamanı nasistlər körpünü tamamilə dağıdır, yalnız dəmir-beton tağların xarabalıqlarını qalır. E. Teterukun rəhbərliyi altında "Dneproqiprotrans" qrupu tərəfindən hazırlanan layihəyə əsasən bərpa edilir. Körpünün bərpasına təxminən 50 milyon rubl və 30.000 kubmetr yüksək keyfiyyətli beton hesabına başa gəlir. İnşaat zamanı tikinti texnologiyasının təkmilləşdirilməsi üçün N. Molokanov Stalin mükafatı alır.

Sağ sahildə körpü Monastır adasını keçir.

Mənbə
-----

* Мост на городском сайте

İstinadlar
----------

1. ↑  *Mykhailo Korniev; Wai-Fah Chen (volume editor/compiler); Lian Duan (volume editor/compiler).* Bridge Engineering in Ukraine ... Arch and Frame Bridges. Handbook of International Bridge Engineering. CRC Press. 2014. səh. 881. ISBN 9781439810309. 2023-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-25.
2. ↑  "Merefa-Kherson bridge, Dnipropetrovsk". IGotoWorld. 26 April 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 October 2015.
**Valentina Vessali** (14 fevral 1974) — dünya şöhrətli İtaliya qılıncoynadan (rapiraçı), siyasətçi. Valentina Vessali Dünya Çempionatlarında 6 dəfə (1999, 2001, 2003, 2005, 2007 və 2011-ci illərdə) qızıl medal, 2 dəfə gümüş, 4 dəfə isə bürünc medal qazanıb. Avropa Çempionatlarında isə o, 5 dəfə (1998, 1999, 2001, 2009 və 2010-cu illərdə) çempion olub, 3 dəfə finalçı olub, 2 dəfə isə bürünc medala sahib olub.

Valentina Vessali 2013-cü il fevralın 25-də baş tutan Parlament seçimlərdə, Mario Montinin lideri olduğu "Vətəndaş seçimi" Partiyasında İtaliya deputatlar Palatasına üzv seçildi.

Həyatı
------

Karyerası
---------

### 1994–2002-ci illər

#### 1996-cı il Olimpiya Oyunları

#### 2000-ci il Olimpiya Oyunları

### 2002–2010-cu illər

#### 2004-cü il Olimpiya Oyunları

#### 2008-ci il Olimpiya Oyunları

### 2010–2016-cı illər

#### 2012-ci il Olimpiya Oyunları

### Siyasi fəaliyyəti

Uğurları
--------

İstinadlar
----------

1. 1 2  Valentina Vezzali // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
**Məsumiyyət Muzeyi** *(tur. Masumiyyet Müzesi)* - 29 Avqust 2008-ci ildə Nobel mükafatına laiq görülən Türk yazar Orxan Pamukun romantik janrda yazılmış romanıdır. İletişim Nəşriyyat Evi tərəfindən təqdim edilən kitab qızı Rüyaya həsr olunmuşdur. Pamukun on illik fəaliyyəti nəticəsində gündəlik həyat, şəkil, dostluq, cinsəllik, təklik, xoşbəxtlik, qəzet və televiziya, ailə kimi mövzuların da olduğu romanlar yaratmışdır. Roman, Türkiyədə bazara çıxdıqdan sonrakı ilk üç gündə ən çox satanlar siyahısında birinci sıraya yerləşdi.

1975-ci ildə başlayan hekayə, tekstil zəngini Basmacı ailəsinin oxumuş 30 yaşındakı oğulları Kamal ilə uzaq qohumları, yoxsul Keskin ailəsinin 18 yaşındakı gözəl qızı, təzgahda mal satan Füsun arasındakı eşqi izah etməkdədir. Romanın tərcümə hüquqları, kitab təqdim edilmədən qabaq satıldı və Türkiyədən sonra ilk dəfə Almaniyada *"Das Museum der Unschuld"* adıyla yüz min ədəd basılacağı bildirildi. New York Times tərəfindən "2009-cu ilin ən yaxşı kitabları" siyahısında yer almışdır.

Orxan Pamuk, həyatı boyunca yığdığı, topladığı obyektləri, roman ilə eyni adı daşıyan bir muzey quraraq burada sərgiləməyə başladı. Məsumiyyət Muzeyi 28 aprel 2012-ci ildə açıldı. Orhan Pamuk tamamilə fərdi sərvətindən xərcləyərək boynuna götürdüyü muzey, Çukurcumada yerləşən, 1897 istehsalı üç mərtəbəli tarixi bir binada yerləşir.

Yazılma müddəti
---------------

Masumiyyət Muzeyinin örtüyü Pamukun yazı və muzeyində yaratdığı köhnə fotoşəkillərdən hazırlanmış bir kolajdan ibarətdir. 1950-ci illərdə, 1960-cı illərin əvvəllərində, yazarın qəhrəmanlarına oxşadığını və türk olduqlarının anlaşıldığını bildirən şən bir qrup, qapağın ön hissəsində, açıq havada açıq bir Amerikan avtomobili ilə dolaşırdı. İstanbul isə arxa planda təsvir edilmişdi. Kitabın arxa qapağında, Fransız rəssam Qustav Moreun muzeyində qızı Rüya tərəfindən çəkilmiş Orxan Pamukun fotoşəkili var.

Nobel mükafatından sonra proqramın intensivliyi səbəbindən kitabın nəşri gecikdirildi. Müəllif, romanını saxlamaq və toplamaq ilə bağlı romanın hissələri üçün muzey tarixini araşdırdı. Avropada və Asiyadakı bir çox muzeyi gəzmişdi.

Həmçinin bax
------------

* Məsumiyyət Muzeyinin Kitabı **(PDF)**
* Məsumiyyət Muzeyi haqqında video

İstinadlar
----------

1. ↑  "Masumiyet Müzesi'nin kapıları açılıyor". Milliyet Gazetesi. 7 Fevral 2015 tarixində bu mənbədən arxivləndi. Yayımlanma tarixi: 2 Sentyabr 2008.
2. ↑  "Masumiyet Müzesi' cumaya açılıyor!". Radikal. 16 Oktyabr 2008 tarixində bu mənbədən arxivləndi. Yayımlanma tarixi: 26 Avqust 2008.
3. ↑  "'Masumiyet Müzesi'nin 2. baskısı yolda". Arxivləşdirilib 2008-09-02 at the Wayback Machine Yüklənmə tarixi: 2 Oktyabr 2008.
4. ↑  "2009'un en iyi kitapları". New York Times fakat Taraf üzerinden alındı. 2 Dekabr 2009 tarixində bu mənbədən arxivləndi. Yüklənmə tarixi: 9 Dekabr 2009.
5. ↑  Masumiyet Müzesi Haberleri - 24 Fevral 2012 tarixində bu mənbədən arxivləndi. Yüklənmə tarixi: 26 Avqust 2008.
6. ↑  Kavak, Ceyda (17 Nisan 2012). "Masumiyet Müzesi nihayet açılıyor".*Sabir Fikir*. 29 İyun 2013 tarixində bu mənbədən arxivləndi. Yüklənmə tarixi: 21 Aprel 2012.