**Müqəddəs Georgi monastırı** — Xocalı rayonunun Xanabad kəndi ərazisində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən ölkə əhəmiyyətli abidə kimi qeydiyyata alınmışdır.

Monastır 1263-cü ilin yayında çar çar Aşot Şahənşahın oğlu tərəfindən inşa etdirilsə də, sonrakı yüzilliklərdə dəfələrlə yenidənqurma və inşaat işlərinə məruz qalmışdır.

Monastırın başkilsəsi üçnefli bazilika formasına malikdir. Altar yer səviyyəsindən 1,5 metr hündürdə yerləşir. Kilsənin qərb fasadında dağılmış binanın – ehtimal ki, narteksin qalıqları vardır. Monastır yeməkxanası kompleksin cənub tərəfində yerləşir.

Tarixi
------

Monastır 1263-cü ilin yayında çar çar Aşot Şahənşahın oğlu tərəfindən inşa etdirilsə də, sonrakı yüzilliklərdə dəfələrlə yenidənqurma və inşaat işlərinə məruz qalmışdır.

Bəzi tədqiqatçılar tikilinin ərazidəki sovməələrdən birində məzar daşı olan və kilsənin tavanında adı qeyd edilmiş arximandrit Hovannes tərəfindən inşa edildiyini düşünürlər. Digərləri isə arximandrit Hovannesin monastırı yalnız bərpa etdirdiyini düşünürlər.

Kilsə divarlarında saxlanılmış 10-dan çox kitabə əsasən XVI-XVII əsrlərə aid olmaqla, əsasən monastırda aparılan yenidənqurma işləri barədə məlumat verir.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Monastırın başkilsəsi üçnefli bazilika formasına malikdir. Onun şərq tərəfində üç mərtəbəli köməkçi otaqlar vardır. Köməkçi otağın birinci mərtəbənin davanındakı dəlik vasitəsi ilə keçilən ikinci mərtəbəsi sirr otağı kimi istifadə edilmişdir.

8x11.9 metr ölçülərə malik ibadət zalı sadə, lakin ifadəli interyerə malikdir. Düzbucaqlı zalın forma xüsusiyyətləri iki gözəl pilon ilə qeyd edilir. Onlar tağlar vasitəsi ilə altarın kənarlarında yerləşən iki pilon ilə əlaqələndirilir.

Altar yer səviyyəsindən 1,5 metr hündürdə yerləşir. İbadət zalının artıq yüklənməsinin qarşısını almaq və geniş həcm-fəza quruluşu yaratmaq üçün altar qarşısında pilləkən tikilməmişdir. Altara qalxmaq üçün şimal tərəfdəki köməkçi otaqda yerləşən pulləkən istifadə edilir. Altar yüksəkliyinin karnizi naxışlarla bəzədilmiş yarımnal formasına malikdir. Sütunlar, divarönü pilonlar, tağlar, apsida çərçivələri, nişlər və pəncərə-qapı yerləri yaxşı yonulmuş daşlardan tikilmişdir. Digər hissələrin hörgüsündə kobud yonulmuş daşlardan istifadə olunmuşdur. İbadət zalının döşəməsi daşlarla döşənmiş, divarlara isə xaçdaşlar söykənmişdir. Köməkçi otaqların döşəmələrində məzar daşları vardır. Kilsənin günbəzaltı hissəsi özünəməxsus maraqlı formada həll edilmişdir.

Kilsənin qərb fasadında dağılmış binanın – ehtimal ki, narteksin qalıqları vardır. Monastır yeməkxanası kompleksin cənub tərəfində yerləşir. Saxlanılmış inşaat kitabəsində tikilinin XVI əsrdə tikildiyi göstərilir. Yeməkxana binzası uzadılmış düzbucaqlı formasına malik olan və tağtavanla örtülmüş binadır. Monastır həyətinin bu hissəsində həm də rahib hücrələri və digər mülki tikililər yerləşir. Kompleks möhkəm qala divarları və divarların dörd küncündə yerləşən dairəvi qüllələrlə əhatə olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dünya əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısı" (PDF). Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. 2 avqust 2001. 2021-07-07 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 18 iyul 2020.
2. 1 2  Mkrtçyan, 1989. səh. 164
3. 1 2 3 4  Mkrtçyan, 1989. səh. 166
4. 1 2  Mkrtçyan, 1989. səh. 165

Ədəbiyyat
---------

* *Mkrtçyan, Ş. M.* Историко-Архитектурные Памятники Нагорного Карабаха, İrəvan, 1989

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ⛭Qafqaz Albaniyasının monastırları |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| Müqəddəs Georgi monastırı (Xanabad) (Qafqaz Albaniyası)Amaras
Ürəkvəng
M. Yaqub
Sisərnəvəng
M. Yelisey
Xudavəng
Yeddi kilsə
Əskipara
Arılıqbinə
Çarekvəng
M. Dilmanclar
Çiçərəvəng
Həmşivəng 
M. Sərkis
Gəncəsər
Calut
Yeddi qapı
Ktişvəng
Qırmızı
Vaquas
Kiçan
Havaptux
Kolatağ
Xatirəvəng
Qırmızı daş
Çərəkdar
Üç körpə
Çiləbürt
Xutudərə
M.İohann
M. Yelisey
Katarovəng 
Mavas
M. Yelisey
Şoşqavəng
Bovurxanavəng
Badara
Oçkanvəng
Xilaskar
M.Georgi |

 |

 |