recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kolxida** (*gürc.* კოლხეთის სამეფო; **Kolheti krallığı**) antik gürcü dövlətidir.

Eyni dövrdə Yunanlılar Qərb Gürcüstanda, Qaradəniz sahilində yeni məskunlaşmalar (koloniyalar) qurdular. Bu məskunlaşmalar bunlar idi: Pazisi (təxminən olaraq bugünkü Poti şəhəri yaxınlarında),

Dioskuria (Sohumi), Pitiunti (Biçvinta), Gienosi (Oçamçire). Koloniyalarda yerli əhali ilə Yunanlılar arasında canlı bir ticarət vardı. Kolhetidən Yunanlılar ağac-meşə məhsulları (Kolhetidəki ağac növləri gəmi istehsalında ən yaxşı vəsait sayılırdı), kətan (yelkən istehsalında istifadə edirdilər) və qızılın da aralarında tapıldığı dəyişik metallar götürürdülər. Ayrıca kölə də aparırdılar. Bunların qarşılığında Kolhetiyə dulusçuluq məhsulları, bəzək əşyası, zeytunyağı, şərab kimi məhsullar gətirirdilər.

Koloniyalar sayəsində Kolhetinin canlı bir ticarəti və o dövrdə dünyanın qabaqda gələn sivilizasiyası olan Yunan dünyasıyla mədəni əlaqələri vardı. Yunan dünyasıyla əlaqəsi Kolhetinin mədəni və iqtisadi inkişafına iştirak edirdi. Vani, Sairhe, Dablagomidə yerli əhali tərəfindən qurulmuş olan şəhərlərin, Yunanların qurduğu şəhərlərin gerisində olmadığı ortaya çıxmışdır. Bugünkü Kutaisinin yaxınında tapıldığı sanılan Aiakutaia şəhəri, bunların başında gəlirdi. Kolhetidə gümüş pulun basılması da Kolhetinin çox inkişaf etmiş olduğunu göstərməkdədir. Bu pulu yerli əhali istifadə edirdi. Az inkişaf etmiş bir xalqın pul istifadə etməsi söz mövzusu ola bilməyəcəyinə görə, pulun varlığı da yüksək inkişaf etmişlik səviyyəsini işarə edər. Kolhetidə ortaya çıxarılan pula elm adamları "Kolhuri tetri" (Kolheti ağı) adını verdilər. Kolheti sərhədləri xaricindəki yerlərdə də "Kolhuri tetri"yə rast gəlinmiş olması, onun xarici ticarətdə də istifadə edildiyini göstərər.

Kolhetinin, Yunan dünyası xaricində Şərq ölkələriylə də əlaqəsi vardı. İ. Ö. VI. əsrdə İranda güclü bir dövlət ortaya çıxdı. İran dövləti sərhədləri içində Kartveli boylarının yaşadığı yerlər də vardı. İranlılar Kartveli boylarına vergi öhdəçiliyi qoydular. Kolhetini İran krallığı ələ keçərmiş deyildi, amma Kolhlar hər beş ildə bir dəfə İranlılara 100 qız və 100 oğlan göndərirdilər. Beləcə Kolhlar, təcavüzkar qonşularıyla barış içində yaşayırdılar.

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2014-07-16 at the Wayback Machine
Meteorologiya
-------------

Meteorologiya elmi atmosferi, onun quruluşunu, xüsusiyyələrini və onda baş verən fiziki proseslərin mahiyyətini öyrənir. Bu ad iki yunan sözünün birləşməsindən: meteor — atmosfer hadisəsi, yaxud səma hadisəsi və logiya-elm sözlərindən yaranmışdır. Meteorologiya geofizika elmlərinə aiddir. Atmosferdə baş verən proseslərin öyrənilməsinin əsas mahiyyəti ondan ibarətdir ki, bu proseslər üzərində müşahidələr aparılır və alınmış nəticələr sonradan təhlil edilir. Bu zaman fizikada, hidromexanikada, aerodinamikada və termodinamikada qəbul olunmuş ümumi qanunlardan istifadə olunur.

Aviasiya meteorologiyası
------------------------

Aviasiya meteorologiyası – aviasiya uçuşlarının meteoroloji təminat məsələlərini öyrənir

Həmçinin bax
------------

Meteorologiya, İqlimşünaslıq

Xarici keçidlər
---------------

AVİASIYA METEOROLOGİYASI

İstinadlar
----------

1. ↑  С.П. Хромов Метеорология и климатология. Ленинград. 1968, стр. 342.
2. ↑  Матвеев Л. Т. Основы общей метеорологии. Физика атмосферы. Л. 1965.
Hidrometeoroloji amillər
------------------------

Hidrometeoroloji hadisə və proseslər çoxsaylı amillərin təsiri altında formalaşır. Bu hadisə və prosesləri öyrəndikdə, onlarla müxtəlif amillər arasındakı əlaqələr təhlil olunur. Ararılan tədqiqatlar iki tip məsləni həll etməyi imkan verir:

* Funksional əlaqələr
* Staxastik əlaqələr

Funksional əlaqələr
-------------------

1. Birinci tip məsələ, hidrometeoroloji hadisə və ona təsir edən amillərin ərazi üzrə və zamana görə dəyişmə səbəblərinin müəyyən edilməsi ilə əlaqədardır
2. İkinci tip məsələ isə, baxılan və ya prosesin inkişaf tendensiyası və ya onların konkret kəmiyyət göstəricisinin təyini ilə bağlıdır.

Y və X təsadüfi kəmiyyətlər arasındakı əlaqələr və onların sıxlığından asılı olaraq iki qrupa bölünür: funksional və Staxastik əlaqələr. Funksional asılıqlarda perdiktorun, x, hər bir qiymətinə, predikdiktantın, y, yalnız bir qiyməti uyğun olur, yəni bütün müşahidə nöqtələri əlaqə xətti üzərində yerləşir.

Həmçinin bax
------------

Staxastik əlaqələr

Xarici keçidlər
---------------

İstinadlar
----------

1. ↑  Монин А. С. Введение в теорию климата. Л.1982–246с
2. ↑  Хргиан А.А. Физика атмосферы. М. 1986–328 с
İşıq sütunları
--------------

İşıq sütunları – buz kristallarından şüaların əks olunması nəticəsində yaranan nadir atmosfer hadisəsidir.

İşıq sütunları formalaşması
---------------------------

Güclü işıq mənbələri xüsusilədə soyuq havalarda səmaya doğru sütun şəklində yansımalar yaradır. İşıq sütunları olaraq adlandırılan bu strukturların mənbəyi Günəş kimi bir səma cismi də ola bilər. Səma cisimləri işıq sütunları yaratmaq üçün üfüq xətti səviyyəsinə yaxın mövqedə olmalıdır. Bu səbəblə "Günəş sütunları" gün doğumunda və gün batımında müşahidə edilə bilər.

İşıq sütunlarının əmələ gəlmə şəraiti
-------------------------------------

İşıq sütunlarının əmələ gəlməsi üçün havada yastı lövhəciklər şəklində buz kristalları mövcud olmalıdır. Yer səthinə yaxın güclü bir işıq mənbəyindən çıxan şüalar, atmosferə yayılarkən buz kristallarının alt hissələrilə toqquşur və aşağı doğru geri əks olunur. Milyonlarca buz kristalından əks olunan şüalar səmada şaquli olaraq yayılan işıq sütunları şəklində bir görüntü yaradır.
Günəş kimi uzaq bir mənbədən gələn şüaların işıq sütunu yaratması üçün, yastı buz kristalları havada meyilli şəkildə istqamətlənməlidir. Ancaq süni işıq mənbəsindən çıxan şüalar Yer səthindən kosmosa hər istiqamətdə yayıldığından işıq sütunu yaradacaq şəkildə Yer səthinə geri əks olunması üçün buz kristalları yere paralel olmalıdır. Atmosferin daha yüksək təbəqələrində olan buz kristalları işıq sütunlarının daha uzun görünməsinə səbəb olur. İşıq sütunları, işıq mənbəyindən yuxarı doğru yayılırmış kimi görünsədə, görüntü mənbə ilə müşahidəçi arasında əmələ gəlir.

Həmçinin bax
------------

Günəş, Günəş sistemi, Günəş radiasiyası

Xarici keçidlər
---------------

Sütun Şeklindeki Işık Yansımalarının Sebebi Nedir?

İstinadlar
----------

1. ↑  Ensiklopediya
Atmosfer prosesləri
-------------------

Atmosfer proseslərinin üç əsas tsikli var ki, onlar havanın formalaşmasına
və iqlimin yaranmasında iştirak edirlər. Bunlar iqliməmələgətirən proseslərdir;

* istilik dövranı
* rütubət dövranı
* atmosfer sirkulyasiyası

İstilik dövranı
---------------

İstilik dövranı məfhümu mürəkkəb prosesi, yəni yer-atmosfer sistemində
istilik almağı, verməyi, daşımağı və istiliyi itirməyi təsvir edir.
Günəşdən Yerə gələn günəş radiasiyası axını, qismən atmosfer fəzaya əks
etdirir. Bu enerji Yer kürəsi üçün itmiş sayılır. Digər qismi atmosferi keçir
və onun bir hisssəsini atmosfer udub istiliyə çevirir. Digər hissəsi səpələnir
və spektral tərkibi dəyişir.
Düz günəş radiasiyası və səpələnən radiasiya yer səthinə düşür, qismən
əks olunur, ancaq böyük bir hissəsini udaraq istiliyə çevrilərək torpağı və
sututarların üst qatını qızdırır.
Yer səthinin özü infraqırmızı şüa buraxır ki, onun böyük hissəsini atmosfer
udaraq qızır. Atmosfer de öz növbəsində infraqırmızı şüa buraxır ki, onun
böyük hissəsini yer səthi udur.
İstilik dövranında vacib proseslərdən birihava axını ilə istiliyin bir yerdən
digər yerə aparılmasıdır.

Həmçinin bax
------------

Atmosfer təbəqələri

Xarici keçidlər
---------------

İqlim əmələ gəlmə

İstinadlar
----------

1. ↑  H. Ələkbər. Meteorologiya və iqlimşünaslıq
Ümumi atmosfer dövranı
----------------------

Ümumi atmosfer dövranı iqlim yaradan amillərdən biridir. Coxillik iqlim yaradan amillərdən biridir. Çoxillik iqlim dəyişmələrini hərtərəfli tədqiq etmək üçün müxtəlif zaman intervallarında dayanıqlıq halını saxlayan və böyük coğrafi əraziləri əhatə edən makroproseslərin dəyişilmə qanunauyğunluqlarını bilmək olduqca vacibdir.

Atmosfer prosesləri
-------------------

İlk dəfə olaraq 1896-cı ildə Van –Bebber Avropa sinoptik rayonunda müşahidə olunan sinoptik prorseslərin təsnifatıını vermişdir. Böyük rus alimi B. P. Multanovski və onun tələbələrinin apardıqları tədqiqatlarda irimiqyaslı atmosfer hərəkətlərinin ümumiləşdirilməsinə və tipləşdirilməsinə böyük yer ayırmışlar.
Multanovski müəyyən etmişdir ki, tədiqat aparan rayonun bir hissəsində siklon mərkəzlərinin, o biri hissəsində isə antisiklon mərkəzlərinin konsentrasiyası müşahidə edilir. Bu hal adətən 5–7 sutka davam edir. Multanovski by muddəti təbii sinoptik dövr adlandırmışdır.

Həmçinin bax
------------

Atmosferin ümumi sirkulyasiyası, Atmosfer sirkulyasiyasının əsas xassələri

Xarici keçidlər
---------------

Atmosferin sirkulyasiyası

İstinadlar
----------

1. ↑  С.П. Хромов Метеорология и климатология. Ленинград. 1968, стр. 342.
2. ↑  Кислов А. В. Теория климата. М. 1989–148 с
Kondensasiya
------------

Qaz halında olan bir maddədin kimyəvi tərkibini saxlamaqla maye damcıları şəklində keçməsidir. Kondensasiya malekulların hərəkət intensivliklərinin azalması nəticəsində qarşılıqlı olaraq digər malekullarla cazibə nəticəsində bir araya yığılıb nisbətən sıx molekulyar qəfəs formalaşdırması ilə izah olunur.

Atmosferdə kondensasiya nüvəsi
------------------------------

Su buxarının kondensasiyası üçün havada toz
hissəcikləri və aerozollar olmalıdır və bu zərrəciklər də kondensasiya nüvələri
adlanırlar. Atmosferdə kondensasiya nüvələri olmasa, təmiz havada su buxarının
kondensasiyası üçün 4–8 qat artıq doyma şəraiti olmalıdır. Ancaq real atmosferdə
bu şəraitin əmələ gəlməsi mümkün deyil. Kondensasiya nüvələri əriyən və
əriməyən olmaqla, radiusu 5•10–7-2•10–5sm olan kiçik hissəciklərdən ibarətdir.
Kondensasiya nüvələri rolunu oynayan hissəciklər atmosferə yanacağın yanması,
dağ süxurlarının sovrulması, dəniz suyunun buxarlanması və vulkan püskürməsi
nəticəsində daxil olurlar. Kondensasiya nüvələri ən çox atmosferin aşağı
təbəqələrində olmaqla, hündürlük artdıqca tədricən azalırlar.

Həmçinin bax
------------

Atmosferdə kondensasiya,Atmosferdə su damcıları

Xarici keçidlər
---------------

Atmosferdə su

İstinadlar
----------

1. ↑  Q. K. Gül "Meteorologiya və iqlimşünaslıq" BAKI-1960
2. ↑  Q. K. Gül "Meteorologiya və iqlimşünaslıq" BAKI-1960
ABŞ-nin 2017-ci il daimi rezident kartının (yaşıl kart) nümunəsi, onun sahibinə bütün digər amerikalılarınkinə bənzər ölkənin istənilən yerində daimi yaşamaq hüququ verir. Bir şəxs ABŞ vətəndaşı ola bilməmişdən əvvəl ən azı 5 il yaşıl kart sahibi olmalı və bütün digər naturalizasiya tələblərinə cavab verməlidir.
**Daimi yaşayış** yeri əcnəbinin ölkənin vətəndaşlığına malik olmadan qeyri-məhdud müddətə ölkədə və ya ərazidə yaşamaq hüququ deməkdir.

məhdudiyyətlər
--------------

Daimi sakinlərin istifadə etdiyi hüquqlar ölkə vətəndaşlarının hüquqları ilə tam eyni olmayacaq, lakin bir qədər məhdud olacaq. Bəzi ölkələrdə məhdudiyyətlərə səsvermə hüququ, seçilmək hüququ, ordu, polis və dövlət idarələri kimi dövlət qurumlarında işləmək, torpaq mülkiyyəti və pasportlara sahib olmaq daxil ola bilər. Bundan əlavə, şəxsin müəyyən müddətə ölkəni tərk etməsi halında daimi yaşayış yerinin ləğv ediləcəyi və ya xitam veriləcəyi ölkələr var.

Daimi yaşayış sistemi olan ölkələr
----------------------------------

Bütün ölkələr daimi yaşayış icazəsi vermir və hər bir ölkənin icazəsi və tələbləri çox fərqlidir. Avropa İttifaqına üzv dövlətlərin bir şəxsə daimi yaşayış icazəsi vermək hüququ var, çünki Avropa İttifaqının qanunları bu birliyin vətəndaşına 5 il müvəqqəti yaşadıqdan sonra başqa bir Avropa ölkəsində daimi yaşayış yeri əldə etməyə icazə verir. Aİ həmçinin Direktivə (EC/2003/109) uyğun olaraq uzunmüddətli rezident üçüncü ölkə vətəndaşlarına daimi yaşayış hüququ verir. Bu, qanuna qoşulan bütün ölkələr üçün yeni yanaşma idi və bu hüquqlar milli sərhədlərdən kənarda verilə bilərdi. Digər ölkələrdə daimi yaşayış yeri ilə bağlı fərqli təriflər var və onların digər ölkələrlə münasibətləri buna uyğun tənzimlənir.

daimi sakinlərin vəzifələri
---------------------------

Daimi sakinlərin statuslarını saxlamaq üçün müəyyən rezidentlik öhdəlikləri var. Bəzi hallarda daimi yaşayış yeri yalnız müəyyən bir məşğulluq növünə aid edilə bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-24.
Çoxillik müşahidə məlumatları
-----------------------------

Atmosfer prosesləri o qədər dəyişkən və çoxşaxəlidir ki, müasir iqlimin öyrənilməsində onun müxtəlif xüsusiyyətlərini əks etdirmək üçün onların uzunmüddətli və ya çoxillik dövr ərzində müşahidələrini aparmaq lazımdır. İqlimşünaslıq elmi ilkin material kimi meteoroloji müşahidə məlumatlarını istifadə edir və bu nəticələr zaman və məkan daxilində müqayisə edilir, tutuşdurulur. İqlim barədə təsəvvür əldə etmək üçün qısa dövr ərzində müşahidə məlumatları kifayət etmir. Çoxillik müşahidə məlumatlarından nəticə çıxarmaq üçün onları statistik cəhətdən işləmək lazımdır. Ona görə iqlim xarakteristikaları çoxillik müşahidə sıralarından statistik nəticə çıxarmaqdan ibarətdir. Belə xarakteristikalar müxtəlif meteoroloji kəmiyyətlərin çoxillik orta qiymətindən, illik anomaliyaların orta qiymətlərdən orta meylindən, çoxillik dövr ərzində ayrı- ayrı meteoroloji elementlərin limit qiymətlərindən, bu və ya digər hadisənin təkrarlanmasından, müəyyən meteoroloji hadisələrin son müddətindən və s. ibarət ola bilər.

Çoxillik dövr
-------------

Çoxillik dövrdə statistik korrelyasiya metodunun köməyi ilə meteoroloji kəmiyyətlər arasında əlaqələrin olub- olmamasını kəmiyyətcəifadə etmək mümkündür. Hadisələr arasında kəmiyyət əlaqələrini ifadə etmək üçün meteorologiyada çoxillik dövr ərzindəki müşahidələrə əsasən empirik düsturlar işlənir. Deməli meteorologiyada statistik metodlar birinci dərəcəli əhəmiyyətə malikdir ki, bu da çoxillik dpvr ərzində müşahidə məlumatları olmadan tətbiq edilə bilməz.

Həmçinin bax
------------

Müşahidə

İstinadlar
----------

1. ↑  С.П. Хромов Метеорология и климатология. Ленинград. 1968, стр. 342.
2. ↑  Матвеев Л. Т. Основы общей метеорологии. Физика атмосферы. Л. 1965.
iqlim
-----

Hər bir yerdə hava ayrı-ayrı illərdə müxtəlif cür dəyişir. Lakin ayrı-ayrı
gün, ay və ildə hər bir yeri müəyyən iqlimlə səciyyələndirmək olar. Lokal
(yerli) iqlim atmosfer şəraitinin çoxillik dövründə, o yerə məxsus, onun
coğrafi şəraitinə görə məcmudur. Coğrafi şərait dedikdə ancaq coğrafi enlik,
uzunluq, dəniz səviyyəsindən hündürlüyü deyil, həm də yer səthinin
xüsusiyyəti, torpaq örtüyü və.s. nəzərdə tutulur. Hər bir yerin iqlimini təyin
edən atmosfer şəraiti illik gedişində dövrü dəyişir, yəni qışdan yaya və
yaydan qışa. Dövrü dəyişmədən başqa atmosfer şəraiti ildən ilə də dəyişir.
Bu, illər arası atmosfer şəraitinin dəyişməsi adlanır. Faktiki məlumatlar
göstərir ki, bir neçə onilliklə yüzilliklərdə atmosfer şəraitinin məcmuu bir
çoxillik dövründən digər çoxillik dövrə görə məhdud həddə dəyişir. Bu
dəyişkənlik tərəddüd xarakteri daşıyır. Çoxillik tərəddüdün kəmiyyəti illər
arası dəyişmədən əhəmiyyətli dərəcədə azdır. Beləliklə bir neçə onillikdən bir
neçə yüzilliyə qədər lokal (yerli) iqlim müəyyən dayanıqlığa malikdir. Odur
ki, lokal iqlim həmin yerin bir fiziki-coğrafi səviyyəsidir və coğrafi landşaftın
bir tərkib hissəsidir. Tarix göstərir ki, zaman miqyası bir neçə minillikdən bir
neçə onminilliklərdə iqlim dəyişməsi çox böyük olur. Məsələn; buzlaşma
dövründə və buzlaşma dövrləri arasında.

İqliməmələgəlmə
---------------

Qlobal iqlim həm astronomik, həm də coğrafi amillərlə təyin edilir.
Astronomik amillərə:

* Günəşin işığı,
* Günəş sistemində Yerin vəziyyəti və hərəkəti,
* Yerin fırlanma oxunun orbit müstəvisinə meyilliyi,
* Yerin öz oxu ətrafında fırlanma sürəti,
* Dünya fəzasında materiyanın sıxlığı,

Bütün bu amillər Yerə gələn günəş enerjisinin miqdarı və paylanmasına təsir edir.
Coğrafi amillərə aiddir;

* Yerin kütləsi və ölçüsü,
* Cazibə qüvvəsinin kəmiyyəti,
* Atmosferin kütləsi və tərkibi,
* Okean və materiklərin coğrafi paylanması,
* Okeanın kütləs və tərkibi,
* Yerin səthinin və okeanın dibinin relyefi,
* Quru səthinin xüsusiyyəti.
* 

Qlobal iqlim sisteminin vəziyyətini iqliməmələgətirən proseslərin
xüsusiyyəti təyin edir. Yəni istilik dövranı, rütubət dövranı və ÜAS. Bu
proseslər müxtəlif coğrafi şəraitə baş verir. Odur ki, konkret lokal iqlim tipləri
coğrafi amillərlə yaranır. Bu amillərə aiddir;

* Coğrafi enlik,
* Quru və dənizin paylanması,
* Yerin səthinin quruluşu (xüsusən irimiqyaslı oroqrafiya),
* Torpaq,
* Bitki,
* Qar örtüyü,
* Dəniz buzları,
* Okean axınları.

Həmçinin bax
------------

İqlim, İqlimin coğrafi amilləri

Xarici keçidlər
---------------

İqlim əmələ gəlmə

İstinadlar
----------

1. ↑  H. Ələkbər. Meteorologiya və iqlimşünaslıq
2. ↑  H. Ələkbər. Meteorologiya və iqlimşünaslıq
**Təkqardaş zambaq-** (lat. Lilium monadelphum M. Bieb.). Zanbaqkimilər ( *Liliaceae*) fəsiləsinə aid bitki növü.

Bu bitki, Utah solitaire zanbağı, Dağlararası yalançı buğda otu, səhra zanbağı, tənha zanbağı və qum zanbağı kimi ümumi adlarla tanınır. Eremocrinum Eremocrinum albomarginatum tək növünü ehtiva edən Agavoideae yarımfamiləsindəki monotipik bitki cinsidir. O, Arizona və Yutadan tanındığı ABŞ-nin qərbindədir. Eremocrinum albomarginatum (Tənha zanbaq) qulançarkimilər fəsiləsinin çoxillik bitki növüdür.

### Qısa morfoloji təsviri

Çoxillik bitkidir. Soğanağı enli-yumurtavari, ağımtıl pulcuqlarla örtülmüşdür. Gövdə qalın, düz, sıx yarpaqlı, 1 m-ə qədər hündürlükdədir. Alt yarpaqlar enlilansetvari, üst yarpaqlar xətvari-lansetvari, alt tərəfdən qıraqdan və damarlardan kirpikli-tükcüklüdür. Çiçəklər piramidal, 1-6 sayda, əyilən çiçəkli salxımda yerləşirlər. Çiçəklər iri, qıfvari, qızılı-sarı rəngli, ətirli, 8-10 sm uzunluqdadır. Çiçəkyanlığının yarpaqcıqları lansetvari, əsasa qarşı az daralan, çiçəklənmə zamanı arxa tərəfə zəif əyiləndir. Tozluqlar sarı rəngli, tozcuq isə limon-sarı və ya qızılı-sarı rənglidir. Yumurtalıq silindrvari-prizmalıdır. Dişicik ağzı ağ və ya yaşılımtıldır. Qutucuq 4 sm-ə qədər uzunluqdadır.

### Yayılması

BQ qərbi, BQ şərqi, BQ Quba sahəsinin rayonlarında yuxarı meşə və subalp qurşağında yayılmışdır. Nəmli dar dərələrdə, meşə kənarlarında və talalarında, kolluqlarda, nəmli subalp çəmənlərində bitir.

1. ↑  Validə M. Əlizadə, Naibə P. Mehdiyeva,Vüqar N. Kərimov, Aidə Q. İbrahimova BÖYÜK QAFQAZIN BİTKİLƏRİ (Azərbaycan) Bakı 2019
2. ↑  Флора Азербайджана. Баку: Изд. АН Азерб.ССР, 1950-1961, Т. I-VIII.
**Dəmir xaç ordeni** (*alm.* Eisernes Kreuz‎) — Almaniya ordusunda xidmətdə fərqlənməyə görə verilən mükafat. 10 mart 1813-cü ildə Prussiya kralı III Fridrix Vilhelm tərəfindən Almaniyanın Napoleondan azad edilməsinin şərəfinə təsis edilmişdir.

Ordenin eskizi alman memarı və rəssamı Karl Fridrix Şinkel tərəfindən hazırlanmışdır. Ordenin kütləvi şəkildə verilməsi, Napoleon Bonapartla aparılan döyüşlərdən sonra baş vermişdir. 1870-ci ildə Fransa və Almaniya arasında yaşanan müharibədən sonra döyüşdə fərqlənən şəxslər Dəmir xaçla təltif olunmuşdular. Birinci dünya müharibəsi və İkinci dünya müharibəsi illərində minlərlə alman zabit və əsgəri bu mükafatla təltif olunmuşdur. Dəmir xaç sonuncu dəfə 31 dekabr 1946-cı ildə verilmişdir.

Cəngavər sinfinə aid Dəmir xaç mükafatları
------------------------------------------

* Cəngavər Xaçı
* Cangəvar Xaçı və palıd yarpağı
* Cangəvar Xaçı, palıd yarpağı və qılınc
* Cangəvar Xaçı, palıd yarpağı, qılınc və medalın üzərində brilyant işləmə
* Cangəvar Xaçı, qızıl suyuna çəkilmiş palıd yarpağı, qılınc və medalın üzərində brilyant işləmə

* Birinci dünya müharibəsi illərindən qalma Dəmir xaçBirinci dünya müharibəsi illərindən qalma Dəmir xaç
* qızıl suyuna çəkilmiş palıd yarpağı və qılınc əlavəli Dəmir xaçqızıl suyuna çəkilmiş palıd yarpağı və qılınc əlavəli Dəmir xaç
Güclü istilər
-------------

Güclü istilər hər hansı bir ərazidə günəş şüaları ilə çox qızmış atmosfer havasının vəziyyətidir. Tropiklər arasında yerləşən rayonlarda güclü istilər havanın daimi səciyyəvi vəziyyətidir. Tropiklərdən kənar ərazilərdə iqlim yayın üçün səciyyəvi bir haldır. Azərbaycanın Aran rayonlarında və Naxçıvan MR-nın Arazboyu düzənliklərində hər il yay mövsümündə havanın temperaturu +350C və daha yüksək olan güclü istilər müşahidə edilir. Bəzən havanın temperaturu +400C-dən də çox olduğu hallar müşahidə edilir. Azərbaycanda bütün instrumental müşahidə dövrü ərzində ən yüksə mütləq maksimum temperatur 2000-ci ilin yayında Culfada qeyd edilmişdir.

Güclü istilərin insan səhhətinə təsiri
--------------------------------------

Güclü istilər insan səhhətinə mənfi təsir göstər. Güclü istilər zamanı hipertoniya, insult, əsəb sistemi və s. xəstəliklərin artması müşahidə edilir. Əhali arasında istivurma və günvurma halları qeyd edilir. Yüksək temperatur həmçinin sağlam insanların əmək fəaliyyətinə mənfi təsir göstərir, iş qabiliyyətinin effektivliyi aşağı düşür.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  Rəhimov X. Ş. Əhmədova C. N. Bakı şəhərində yay istilərinin əhalinin sağlamlığına təsiri. Ümummilli lider H. Ə. Əliyevin anadan olmasının 90 yubileyinə həsr edilmiş "Qlobal dəyişkənliklər şəraitində geosistemlərin təbii ehtiyat potensialının qiymətləndirilməsi və səmərəli istifadəsi" mövzusunda Beynəlxalq elmi-praktik konfransın manerialları". Azərbaycan Coğrafiya Cəmiyyətinin Əsərləri. XVIII cild. Bakı, 2013, s. 206–209
2. ↑  Ахмедова Дж. Н. Влияние периодов жары на здоровье населения Aбшеронского полуострова. Терапевтический Вестник. № 3 (43). Алматы, 2014, s.154–156.
3. ↑  Tağıyeva U. R. Əhmədova C. N. Tibbi-meteoroloji proqnozların hazırlanması üçün metodik vəsait (azərbaycan və ingilis dillərində) Bakı, 2015, 44 s.
Bu məqalə **Şxun** məqaləsinə çox yaxındır və hər ikisinin eyni başlıq altında birləşdirilməsi mümkündür.


Şxun ingilscə *schooner* sozundən olub, iki və daha artıq dor ağacı olan yelkənli gəmi deməkdir. Sürətinə və davamlılığına görə şxun digər su nəqliyyatı vasitələrindən fərqlənirdi. Onunla ancaq sabit havada dənizə çıxmaq olardı.Sonrakı dövrdə şxun daxili yanma mühərriki ilə təmin olunduğundan, onunla uzaq səfərlərə də çıxmaq mümkün oldu. Hazırda şxundan həm nəqliyyat vasitəsi kimi, həm də balıqçılıq və su idmanı oyunlarında geniş istifadə edilir. İstifadə tərzindən asılı olaraq şxunun muxtəlif formaları yaradılmışdır.

Yelkənli qayıq e.ə. 2400-cü illərdə Misirlilər tərəfindən ecad edilmişdir. İlk yelkənin ləvazimatı papirusdur. Misirlilərin arxasından, Polineziyalılar kanoelərində külək texnologiyasını işlətmişdirlər. Yelkənli qayıqlar daha sonra romalılar, yunanlar, çinlilər, ispanlar, portuqallar, [fransızlar və ingilislər tərəfindən mənimsənmişdir. İlk yaxt yarışları 1660 ilində İngiltərə'də təşkil edilmiş, yarış o zaman York Dükü və 2. Charlesin sahib olduqları yelkənli qayıqlar arasında keçmişdir. 1749-cu ildə Uels şahzadəsi tərəfindən ilk yelkən trofisi təşkil edilmişdir. İlk dəfə 1851-ci ildə olan Hundred Guineas Kuboku yarışlarını ABŞ komandası birinciliklə başa çatdırmışdır. Bu kubokun adı daha sonra America's Cup (Amerika Kuboku) olaraq dəyişdirilmişdir. XX əsrdə məşhur araşdırmaçılar (məsələn Slocum, Chichester, Moitessier və Tabarly) yelkən idmanının populyarlığını artırdılar. Bugün yelkən həm hobbi həm də idman olaraq çox insan tərəfindən mənimsənməktədir. Yelkən idmanı 1896-cı ildə Olimpiadadakı yerini almışdır. Yelkən yarışları və beynəlxalq müsabiqələr Beynəlxalq Yelkən Federasiyası tərəfindən təşkil edilməktədir.

İstinadlar
----------
**Malkolm X** — Rəcəb Şəntürkün müəllifi olduğu Malkolm Xdan bəhs edən avtobioqrafik əsər.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

Kitab XX əsrin ən yadda qalan simalarından olan Malkolm X-in həyatı və onun insan haqları uğrunda mübarizəsi haqqındadır. Qətiyyətli çıxışları ilə, modern cəmiyyət tərəfindən əzilən, sındırılan, ən adi insani münasibətlərə həsrət qalan qaradərililərin ümid işığına çevrilən və "Başıma ən azı bir qrup insanın yaşayıb təcrübə edə biləcəyi qədər hadisə gəlib" – deyən Malkolm X-in keçdiyi həyat yolunu təsirlənmədən və təəccüb etmədən oxumaq mümkün deyil.

Kitabı oxuduqca bir insanın necə ən çirkin əməllərdən, tüfeyli həyatdan qurtularaq doğru prinsiplərə yiyələnib və bu prinsiplər uğrunda canından belə keçəcək səviyyədə mübarizə aparıb dünyada iz qoyan bir şəxsə çevrildiyinin şahidi olacaqsınız.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Malkolm X

Xarici keçidlər
---------------

* parlaqimzalar.az
**Atribusiya** bir sosial psixologiya nəzəriyyədir. İlkin formasında Amerika psixoloqu Fris Hayder (Fritz Heider) tərəfindən 1944–46-cı illərdə təqdim edilmişdir və insanların, özlərinin və başqalarının davranışlarını necə qəbul etdiklərini, hansı səbəblərlə bağladıqlarını izah edir. Teoriya 60-cı illərdə Harold Kelley, Edward E. Jones və Lee Ross tərəfindən inkişaf edilmişdir.

Atribusiya nəzəriyyəsinə görə əgər şəxsin davranışı başqalarının həmin situasiyadakı davranışından fərqlənirsə, lakin şəxsin bu və ya başqa tipli situasiyalardakı davranışına bənzəyirsə biz onun hərəkətlərini daxili (internal) faktorlarla, xüsusiyyətlərlə, meyllərlə izah edirik. Əgər şəxsin davranışı başqalarının həmin situasiyadakı davranışına bənzəyir, lakin şəxsin bu və ya başqa tipli situasiyalardakı davranışından fərqlənirsə onda biz onun hərəkətlərini xarici (eksternal) faktorlarla, situasiyanın təsiri ilə izah edirik.

Məsələn, peşəkar fəaliyyəti zamanı kolleqasının tənqidi ilə üzləşən və bu irada çox sərt reaksiya verən bir şəxs təsəvvür edək. Əgər bu şəxs əvvəllər də işinə tutulan iradlara kəskin mənfi münasibət göstəribsə, biz onun son situasiyadakı hərəkətini onun tənqidə barışmaz münasibəti və bəlkə də işində inkişafa nail olmaq istəməməsi ilə, səbirsiz olması ilə, başqa sözlə onun personal xüsusiyyətləri ilə izah edirik.
Lakin əgər, həmin şəxs əvvəllər ona tutulan iradlara müsbət yanaşıbsa, səbirlə öz pozisiyasını izah edibsə, tənqid doğru olduqda işində düzəliş edibsə, bu şəxsin son situasiyadakı hərəkətini biz onun öz işində keyfiyyətə nail olmaq üçün bacardığını etdiyi halda istədiyi nəticəni ala bilməməsi ilə və ya tənqidin doğru olmaması ilə, başqa sözlə, xarici faktorlarla izah edirik.

Mənbə
-----

* Heider, Fritz. (1958). *The Psychology of Interpersonal Relations*. New York: John Wiley & Sons.
* Colman, Andrew. (2001). Oxford Dictionary of Psychology. Oxford University Press
* Майерс, Девид. (2001). Социальная Психология. Попурри
Orta əsr Cəzirəsinin xəritəsi.
**Diyar Rəbiə** (*ərəb.* دِيَارُ رَبِيعَةَ‎) — orta əsrlərdə Cəzirənin ən şərqdəki və ən böyük vilayətinin ərəbcə adı. Vilayətdən digər ikisi Diyar Bəkr və Diyar Mudar idi. Orta əsr coğrafiyaşünası Bəlazuri yazmışdır ki, hər üç vilayət VII əsrdə ərəb istilaları zamanı Müaviyə tərəfindən oraya köçürülən əsas ərəb qəbilələrin adı ilə əlaqəlidir. Diyar Rəbiədə Rəbiə qəbiləsi yaşayırdı.

Diyar Rəbiə Xabur çayının yuxarı axarını və onun qollarını, yəni Tur-Abdin və Ərbayistan bölgələrini, eləcə də şimalda Cəzirət ibn Ömər yaxınlığından Dəclə çayının hər iki sahilini, cənubda Tikrit bölgəsində İraqla sərhədə, o cümlədən Yuxarı Zab və Aşağı Zabın aşağı axarlarını əhatə edirdi. Vilayətin əsas şəhəri Mosul idi və digər mühüm şəhər mərkəzləri Bаlаd, Cəzirət ibn Ömər, Sinnə, Bərqayid, Sincar, Nüseybin, Mardin və Rəsulayn idi. Vilayət Əməvilər və Abbasilər dövründə qərmətilərin basqınlarından əziyyət çəkmişdir. X əsrin ortalarında vilayət paytaxtı Mosul olan yerli Həmdanilər sülaləsinin nəzarəti altına keçmişdir. Həmdanilər əmirliyi 980-ci ildə Buveyhilər tərəfindən süquta uğradılmışdır, vilayət isə sonradan Ukeylilərin nəzarətinə keçmişdir, lakin onlar da XI əsrin sonlarında Səlcuqlular tərəfindən fəth edilmişdir.

Mənbə
-----

* Canard, Marius & Cahen, Claude (1965). "Diyār Bakr". In Lewis, B.; Pellat, Ch. & Schacht, J. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Volume II: C–G. Leiden: E. J. Brill. pp. 343–345. OCLC 495469475.
* Canard, Marius & Cahen, Claude (1965). "Diyār Rabī'a". In Lewis, B.; Pellat, Ch. & Schacht, J. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Volume II: C–G. Leiden: E. J. Brill. pp. 348–349. OCLC 495469475.
**Kosovo Milli Teatrı** — Kosovoda yeganə dövlət teatrı.

Repertuarındakı teatr tamaşalarına görə ölkədə birinci teatrdır. Kosovo Milli Teatrı ölkədə olan yeganə dövlət teatrıdır və buna görə də Kosovo Mədəniyyət Nazirliyi və Gənclər və İdman Nazirlikləri tərəfindən maliyyələşdirilir. Bu teatr binası 3 milyondan çox tamaşaçı qəbul etmiş və 400 dən çox teatr tamaşasının premyerasını keçirmişdir.

Tarixi
------

Kosovo Milli Teatrı İkinci dünya müharibəsidən sonra Kosovoda fəaliyyətə başlamış ilk teatrdır. Belə ki, bu teatr 1946-cı ildə Kosovonun Prizen şəhərində fəaliyyət başlamışdır. İlk illərdə, insanlar tərəfindən Xalq Əyalət Teatrı adlanan bu teatr Partizan İdman mərkəzinin binasında yerləşirdi. Bu binanın çox balaca səhnəsi var idi və teatr standartlarına cavab vermirdi. Kosovoda birinci peşəkar teatr baniləri Shefqet Musliuni, Pavle Vugrinac, Milan və Cica Petrovic idi. 1945-ci ilin 7 oktyabrından Xalq Əyalət Teatrı rəsmən fəaliyyət başladı. Birinci rəsmi teatr tamaşası Şəkər top adlanırdı. Buna baxmayaraq, teatr inkişaf edə bilmir və insanlar tərəfindən sevilmirdi. Buna görə də müdiriyyət hərəkətə keçir və gənc aktyor və aktrisaları teatr sənətinə cəlb edirdi. Peşəkar teatr baniləri onları xüsusi təlim keçirdilər. O dövrdə peşəkar teatr direktoru olmamasına baxmayaraq, təlimdən keçmiş gənc aktyor və aktrisalar növbəti illərdə direktor kimi çalışırlar.
**Donetsk silsiləsi** — Şərqi Avropa düzənliyinin cənubunda yerləşən bir yüksəklik. Ukrayna və Rusiya sərhədində yerləşir. "Donetsk silsiləsi" adı ilk dəfə 1827-ci ildə geologiyası tədqiqatçısı E. P. Kovalevskinin nəşrində istifadə olunur. Silsilənin ümumi sahəsi 23 min km², uzunluğu təqribən 370 km, eni 160 km-dir. Orta hündürlüyü 200 metrdən 300 metrə qədərdir, ən yüksək nöqtəsi dəniz səviyyəsindən 366 metr yüksək olan Meçetnaya Maqila (Petrovskoye, Luqansk vilayəti) dağıdır.

Formalaşma tarixi
-----------------

Donetsk silsiləsi 1.5 milyard il əvvəl Pola vulkanının təsiri altında meydana gəlmişdir. Nəticədə yerin altından nəhəng təpələr qalxmış lakin sonra vulkan səthə çıxmağa güc tapmadı, çöllər arasında yalnız bir təpəliklər meydana gəldi.

Şərq-cənub-şərqdən qərb-şimal-qərb istiqamətində 370 km, eni 160 km məsafədə uzanır. Eni 160 km çatır. Qərbdə eni 120 km-dir. Qərbdə ən yüksək hündürlüyü hazırda dəniz səviyyəsindən 367 metrdir.

Qədimdə hələ silsilə formalaşmamışdan öncə böyük laqun olan bataqlıqlaşmış ərazidən ibarət idi. Buna görə Donbassda böyük kömür ehtiyatları var.

Hercin dövründə, təxminən 150 milyon il davam edən yeraltı fəaliyyəti nəhayət bir qatlanmış dağ qurululu silsiləsi halında meydana çıxmışdır.

İqlimi
------

İqlimi quru küləklərlə müşahidə olunur və quru kontinentaldır. Asiyadan və Aşağı Volqa çöllərindən gələn axın kütlələri qışda aşağı soyuq temperaturlara, yay istisində quru isti küləklər isə quraqlığa səbəb olur.

Yanvarın orta temperaturu −4 °C -6 °C, iyul +21 °C +23 °C-dir. Yağış 450 ilə 550 mm arasında dəyişir. Ətrafdakı ərazilərlə müqayisədə dumanlı və qar örtüyü olan günlərin sayı daha çoxdur. Yağıntı çox, orta temperatur bir qədər aşağıdır. Şaquli zonallıq müşahidə olunur.

Faunası
-------

Faunası çöl və meşə-çöl formaları ilə təmsil olunur. Heyvanlar aləminə 150-dən çox növ həşərat və 200 növ onurğalı daxildir. Onlardan 15-i Ukraynanın Qırmızı Kitabına daxil edilmişdir.

Müxtəlif ov faunasına sahibdir. Sığın, çöl donuzu, maral, boz dovşan, tülkü, canavar, çox sayda quş və s.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ковалевский Е. П." www.mining-enc.ru (rus). 2021-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-03.
2. ↑  "Степной бюллетень № 25, осень 2008". savesteppe.org (rus). 2020-01-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-03.
**Droqobıçina muzeyi»** (*ukr.* Музей «Дрогобиччина» və ya *Droqobıç diyarşunaslıq muzeyi*) — Ukraynanın Lvov vilayətinin Droqobıç şəhərindəki tarix-diyarşunaslıq muzeyi.

Tarixi
------

1940-cı ilin mayında Droqobiç vilayətinin regional tarix-diyarşünaslıq muzeyi kimi qurulmuşdur. Əvvəlcə 1894-cü ildə tikilmiş (hal-hazırda muzeyin tarixi şöbəsi yerləşir) qəza (rayon) sovetinin evi muzeyə verilmişdir.

1941-ci ilin mayında təbiət və incəsənət şöbələrinin ekspozisiyaları ilk ziyarətçilərini qəbul edir.

1959-cu ilin mayında Droqobiç rayonunun ərazisinin Lvov vilayətinə verilməsi ilə muzey regional diyarşünaslıq muzeyi kimi fəaliyyətini davam etdirir.

Muzeyin fondları Qraf Lyantskoronskinin kolleksiyalarına, Xirov Yezuit Məktəbinə, eləcə də Sambirdəki keçmiş muzeyin kolleksiyasının bir hissəsinə əsaslanırdı.

İndi "Droqobıçin" muzeyində altı şöbə var, ekspozisiyalar beş binada yerləşən 28 zalda yerləşdirilib.

Eksponatların sayı durmadan artır və əsas fondu əlli minə yaxın eksponatdan ibarətdir: qiymətli rəngkarlıq, qrafika, heykəltəraşlıq, tətbiqi sənət əsərləri, arxeoloji və etnoqrafik materiallar, sənədlər, fotoşəkillər, Droqobiç sənətkarlarının məhsulları, alətlər, məişət əşyaları. Eksponatlar arasında 17-ci əsrə aid nadir divar rəsmləri, orta əsr ikonaları, ilk çaplarara aid kitablar, 15-17-ci əsrlərə aid italyan mayolikasının kolleksiyası və 16-19-cu əsrlərə aid Çin çinisi, portret nümunələri və s. var.

2001-ci ildə sənət muzeyinin kolleksiyası Droqobıçda doğulub yaşayan yazıçı və rəssam Bruno Şulsun rəsmləri (divar şəkilləri) ilə tamamlanır.

2005-ci ildə muzey İncəsənət Sarayının yerləşdiyi şəhərin ən gözəl memarlıq tikililərindən birinə köçür. Burada tammiqyaslı rəsm sərgiləri keçirilir, daimi ekspozisiyalar açıqdır.

Muzeydə maraqlı taxta memarlıq abidələri şöbəsi vardır: Ucaltma kilsəsi (1613) və Ukraynanın ən qədim kilsələrindən biri olan Müqəddəs Yura kilsəsi. Hansı ki, 2013-cü ildə "Polşa və Ukraynada Karpat bölgəsinin taxta kilsələri" obyektinin bir hissəsi olaraq UNESCO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Дрогобицький краєзнавчий музей: Путівник/Л.М.Васильків, Н.Г.Єрмакова, Л.Б.Єрмоліна та ін.; Упоряд. В.Й.Козак; Худож. Л.Прийма. - Львів: Каменяр, 1987. - 64 с.
2. ↑  "Дрогобычский краеведческий музей на Дрымба". 2014-05-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-05-19.

Mənbə
-----

* Rəsmi sayt
* Музей на сайте Дрогобычского городского совета
**NGC 4107**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. **S0** tipli  qalaktikadır.  Henrix Arrest tərəfindən 1863-cü ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 4107: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 4083 |
NGC 4084 |
NGC 4085 |
NGC 4086 |
NGC 4087 |
NGC 4088 |
NGC 4089 |
NGC 4090 |
NGC 4091 |
NGC 4092 |
NGC 4093 |
NGC 4094 |
NGC 4095 |
NGC 4096 |
NGC 4097 |
NGC 4098 |
NGC 4099 |
NGC 4100 |
NGC 4101 |
NGC 4102 |
NGC 4103 |
NGC 4104 |
NGC 4105 |
NGC 4106 |
**NGC 4107** |
NGC 4108 |
NGC 4109 |
NGC 4110 |
NGC 4111 |
NGC 4112 |
NGC 4113 |
NGC 4114 |
NGC 4115 |
NGC 4116 |
NGC 4117 |
NGC 4118 |
NGC 4119 |
NGC 4120 |
NGC 4121 |
NGC 4122 |
NGC 4123 |
NGC 4124 |
NGC 4125 |
NGC 4126 |
NGC 4127 |
NGC 4128 |
NGC 4129 |
NGC 4130 |
NGC 4131 |
NGC 4132



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Dəriçilər körpüsü** və ya **Dabbaqçılar körpüsü** (alb. Ura e Tabakëve) — XVIII əsrdə, Osmanlı imperiyası dövründə Tirana ərazisində tikilmiş körpü. Körpü Dabbaq məscidi yaxınlığında yerləşir. Daha əvvəl körpü, Tirananı şərq dağlıqlarına bağlayan və mal karvanlarının şəhərə gedişi olan Müqəddəs Qeorqe yolunun bir hissəsi idi. Körpü dəri aşılayan dabbaq dünkanlarının qarşısında yerləşdiyindən bu cür adlandırılmışdır. 1930-cu illərdə Lana çayının istiqaməti dəyişdikdən sonra körpü əhəmiyyətini itirir. 1990-cı illərdə piyada körpüsü olaraq bərpa edilir.

Tarixi
------

Dəriçilər körpüsü Tirananı Şenqyorqi ilə birləşdirən yolun üzərində yerləşirdi. Tiranadan Debara gedən yolun üzərində yerləşən körpü ilə gedərkən Priske Madhe, Kafe-Priske, Dome, Şenqyorqi, sonra Bize, Martaneş, Zerqana ilə rastlanılırdı.. Bu yolla kəndlilər öz məhsullarını şəhərə daşıyırdılar. Körpünün yerləşdiyi əraziyə yaxın, dəri aşılayanların və qəssabaların dükan və sexləri vardı. Onlarda əsasən adlı-sanlı ailələrə məxsus idilər. Qəssablar və dəri aşılayanlar o zaman eyni peşənin nümayəndələri hesab edilirdi. Onlar ümumilikdə "Tabakye" adlanırdı.

1930-cu illərə qədər körpü sərbəst şəkildə keçid məqsədilə istifadə edilirdi. Bu çayın istiqamətinin dəyişdirilməsinə qədər bu cür davam edir. Bundan sonra körpü əhəmiyyətini itirir. Ancaq 1990-cı illərdə onun ətrafı təmizlənilir və piyada körpüsü olaraq təmir edilir. 2007-ci ildə "Hərəkətdəki etnoqrafiya" layihəsinin mühəndislərindən biri Albaniya Teleqraf Agentliyinə (Agjencia Telegrafike Shqiptare) bildirib ki, körpüdə yeraltı bərpa işləri tamamlanmışdır: köprünün hər iki tərəfində bir süni gölməçə təşkil edilib və körpü dirəkləri kirdən və lildən təmizlənmişdir. Bu layihənin bir hissəsi olaraq, Albaniya mədəniyyət obyektlərinin qorunması nəzərdə tutulurdu. Dəriçilər körpüsündən aralıda bazarın və 26 noyabr 1912-ci ildə Albaniya bayrağının qaldırıldığı meydanın bərpası və yenidən qurulması layihəyə daxil idi.. Tirana hökuməti körpünü şəhərin ən əhəmiyyətli mədəniyyət abidələrindən biri hesab edir. Belə ki, onu Osmanlı mühəndisliyi modeli və XVIII əsrdə şəhər inkişafının sübuttu kimi qoruyur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  "Ura e Tabakëve". Tirana municipality. 2019-04-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-05.
2. 1 2 3  *TanMedia.* ""Ura e Tabakeve" rikthehet ne identitet" (alban). Tan portal. 23 August 2007. 16 July 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 September 2010.

Mənbə
-----

* Pictures of Tanners' Bridge Arxivləşdirilib 2016-03-03 at the Wayback Machine (ing.)
**Andrey Popoviç** - Macarıstan əsilli azərbaycanlı qapıçı. Oyunçu hazırda azad agent statusu daşıyır.

Həyatı
------

1992-ci ilin mart ayında Ukraynanın Zakarpatya vilayətində yerləşən Çop şəhərində dünyaya göz açmışdır. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra Ujqorod şəhəri Dövlət Universitetində bakalavr səviyyəsində ali təhsil pilləsini bitirmişdir. 2008-ci ilədək Donetsk şəhərində yaşamış və yerli Metallurqun aşağı yaş qruplarında oynamışdır. Yeniyetmə yaşlarından futbolla məşğul olmağa başlayan Andrey Azərbaycana gəldikdən sonra peşəkar karyerasına qədəm qoymuşdur.

Karyerası
---------

Azərbaycandakı peşəkar karyerasına Bakı FK-da başlamışdır. Burada daha çox əvəzedici heyətdə oynayan və öz potensialını tam üzə çıxara bilməyən gənc oyunçu tezliklə Abşeron PFK-a icarəyə verilir. "Abşeron"un heyətində 26 qarşılaşmaya çıxan qolkiper klubun birinci divionda qızıl medala yiyələnməsində böyük pay sahibi olur. Beləcə elita klublarının diqqətini cəlb edən qapıçı müxtəlif vaxtlarda Sumqayıt Şəhər FK və Turan FK-nun şərəfini qoruyub. 2013-cü ildə Türkiyənin PTT 1-ci liqasında mübarizə aparan *Tavşanlı Linyitspor*a transfer olub. 2016-cı ildə Qəbələ FK-də ikinci qapıçı kimi çıxış edən Popoviç iyulun 6-sı klubdan ayrıldıqdan sonra işsizdir.

Milli Karyerası
---------------

Müxtəlif vaxtlarda Azərbaycanın fərqli kateqoriyalardan olan aşağı yaş qrupu üzrə seçmə komandalarında çıxış edən qolkiper 2011-ci ildə Berti Foqtsun dəvəti ilə Azərbaycanın əsas milli komandasında debüt etmək imkanı qazanıb. Albaniyaya qarşı keçirilən yoxlama oyunu Azərbaycan millisinin 1-0 hesablı qələbəsi ilə yekunlaşdı. O bundan sonra daha bir dəfə millinin formasını geymə fürsəti əldə edib.

İstinadlar
----------



1. ↑  Сборная Азербайджана пригласила уkраинского вратаря[*ölü keçid*]
2. ↑  Andrey Popoviç: "Bəli, içirəm."
3. ↑  "Андрей Попович: С самого начала главный тренер Фортуны показал, что не заинтересован во мне". 2018-12-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-30.
4. ↑  "Soccerway: Andrei Popovic". 2022-02-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-30.
5. ↑  "national-football-teams.com". 2017-11-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-30.
**Stomatologiya** — dişlərin, diş ətinin, diş-çənə sisteminin, ağız boşluğu toxumalarının, üz və boyun toxumalarının anatomiyası, fiziologiyası, patogenezi, xəstəlikləri, etiologiyası, profilaktikası və müalicəsi ilə məşgul olan tibb sahəsi.

Stomatologiyanın əsas bölmələri
-------------------------------

### Terapevtik stomatologiya

Ağız boşluğu və dişlərin müxtəlif xəstəlikləri, funksional və anatomik pozğunluqların (defektlərin) profilaktikası və müalicəsi, əmələ gələn qüsurların bərpası və dişlərin müalicəsi ilə məşgul olan stomatologiya sahəsidir.

### Endodontiya

Diş pulpasında əmələ gələn xəstəliklərin (pulpit, periodontit və s.) müalicəsi ilə məşgul olan terapevtik stomatologiyanın bir sahəsidir.

### Ortopedik stomatologiya

Diş-çənə sisteminin inkişaf anomaliyalarının, qüsurlarının, anatomik vəı funksional pozğunluqlarının xüsusi üsullarla profilaktika və müalicəsi ilə məşgul olan stomatologiya sahəsidir. Müasir ortopedik stomatologiya öz inkişafını ibtidai diş-protez texnikasından götürmüşdür. Ortopedik stomatologiyada tədbiq olunan diş protezləri, diş cərgəsinin qüsurlarının həm anatomik formasını, həm də onun funksiyasını bərpa edir. Diş protezləri konstruksiyasına görə çıxan və çıxmayan olur.

### Uşaq stomatologiyası

Süd dişləri və qarışıq dişləm əsnasında əmələ gələn xəstəliklərin profilaktikası və müalicəsi ilə məşgul olan stomatologiya sahəsidir.

### Ortodontiya

Ortodontiya diş sıralarının anomaliyalarının müalicəsi ilə məşğul olan ortopedik stomatologiyanın ixtisaslaşmış sahəsidir.

### Parodontologiya

Dişətrafı toxumaların xəstəliklərinin profilaktikası, müalicəsi və bərpası ilə məşgul olan stomatologiya sahəsidir.

### Üz-çənə cərrahiyəsi

Üz çənə sisteminin iltihabi xəstəlikləri, travmaları, anadangəlmə qüsurları ilə məşğul olan stomatologiya sahəsidir. Üz-çənə cərrahiyəsi bir çox ölkələrdə stomatologiyaya aid edilmir. Stomatologiya sahəsinə aid olan oral cərrahiyə(ağız cərrahiyəsi) sadəcə ağız boşluğunda aparılan cərrahi müdaxilələri ehtiva edir.

Həmçinin bax
------------

* Afta

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Tibb ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük rus · İranika · Britannica (9-cu) · Britannica (11-ci) · Britannica (onlayn) · Treccani · İsveçrə tarixi |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 11932885c · GND: 4079454-4 · LCCN: sh85036953 · LNB: 000106623 · Microsoft: 199343813, 2910233157 · NKC: ph126122 |

 |

| ⛭Tibb |
| --- |
| Anatomiya · Anesteziologiya · Reanimatologiya · Cərrahiyyə · Urologiya · Ginekologiya · Andrologiya · Nefrologiya · Nevrologiya · Farmakologiya · Otorinolarinqologiya ·  Onkologiya · Hematologiya ·  Endokrinologiya · Oftalmologiya ·  Endokrinologiya ·  Dermatologiya ·  Psixiatriya ·  Pediatriya ·  Stomatologiya ·  Kardiologiya ·  Radiologiya ·  Transplantologiya · Gigiyena · Travmatologiya · Ftiziatriya · Allerqologiya · Toksikologiya · Məhkəmə təbabəti · Terapiya · Narkologiya · Hematologiya |  |
**NGC 4130**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. **SBab** tipli  qalaktikadır.  Henrix Arrest tərəfindən 1866-cı ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 4130: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 4106 |
NGC 4107 |
NGC 4108 |
NGC 4109 |
NGC 4110 |
NGC 4111 |
NGC 4112 |
NGC 4113 |
NGC 4114 |
NGC 4115 |
NGC 4116 |
NGC 4117 |
NGC 4118 |
NGC 4119 |
NGC 4120 |
NGC 4121 |
NGC 4122 |
NGC 4123 |
NGC 4124 |
NGC 4125 |
NGC 4126 |
NGC 4127 |
NGC 4128 |
NGC 4129 |
**NGC 4130** |
NGC 4131 |
NGC 4132 |
NGC 4133 |
NGC 4134 |
NGC 4135 |
NGC 4136 |
NGC 4137 |
NGC 4138 |
NGC 4139 |
NGC 4140 |
NGC 4141 |
NGC 4142 |
NGC 4143 |
NGC 4144 |
NGC 4145 |
NGC 4146 |
NGC 4147 |
NGC 4148 |
NGC 4149 |
NGC 4150 |
NGC 4151 |
NGC 4152 |
NGC 4153 |
NGC 4154 |
NGC 4155



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Mirzə Nağı Nasiri** və ya **Mirzə Nağı Ordubadi** (ö. 1731) — Səfəvilər sülaləsinin son dövrlərində məmur kimi çalışmış şəxs. O, məşhur Ordubadi ailəsinə mənsubdur.

Həyatı
------

Mirzə Nağı uzun müddət şah şurasının (məcles-nevis və ya vaqāye'-nevis) katibi vəzifəsində çalışmışdır. O, önəmli risalənin nüəllifi olmuşdur. Bu traktat 1731-ci ildə - II Şah Təhmasibin hakimiyyəti illərində tamamlanmışdır. Risalədə imperiyanın təşkili, orqanları, rütbələri və əməkhaqqı sistemi barədə məlumatlar əks etdirilmişdir. Müasir dövrdə bu kitabın əlyazması Hacı Hüseyn ağa Naxçıvani adlı şəxsin əlində idi. Orijinal adı naməlum olan əsərə məzmununa görə "Alqāb va Mavājeb-e Dowreh-ye Salātin-e Safaviyeh" adı verilmişdir. Hacı Hüseyn ağa sonradan bu əlyazmanı Təbriz ktabxanasına hədiyyə etmişdir. 

Risalə bu motivdə olan üçüncü risalədir. Risalə bu mövzunu araşdıran elm adamları üçün əsas mənbələrdən biri hesab edilir. Bu mövzulu digər əsərlər isə "Dəstur əl-Mülk" və "Təzkirət-əl Mülk"dür.

Ailəsi
------

Mirzə Nağı məşhur Azərbaycan ailələrindən biri olan Ordubadi ailəsinə mənsubdur. Ailənin Nəsrəddin Tusinin nəslindən gəlməsi iddia olunur. Ailənin birinci məşhur üzvü Bəhram xan Ordubadi I Şah İsmayıl dövründə Ordubadın kələntəri olmuşdur. Onun oğlu Hatəm bəy Ordubadi I Şah Abbasıb baş vəziri olmuşdur. Onun oğlu Mirzə Talıb xan Ordubadi isə I Şah Səfinin baş vəziri kimi çalışmışdır. Ailənin bir başqa üzvü Mirzə Əbülhüseyn bəy Ordubadi I Şah Səfinin hakimiyyətinin ilk illərində xəzinədar kimi çalışmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Ordubadi ailəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  *Willem M. Floor.* Titles and Emoluments in Safavid Iran: A Third Manual of Safavid Administration. Washington DC: Mage Publishers. 2008. səh. 5. ISBN 978-1933823232.
2. ↑  *M. Ismail.* DASTUR AL-MOLUK. Encyclopaedia Iranica. 2005.