**Rusiya Milli Kitabxanası** ― Sankt-Peterburqda yerləşən Rusiya Milli Kitabxanası Rusiyadakı ilk və üç milli kütləvi kitabxanadan biridir. NLR hazırda dünyanın ən böyük kitabxanaları arasında yer alır. O, Rusiya Federasiyasında ikinci ən böyük kitabxana kolleksiyasına, milli irs xəzinəsinə malikdir və Ümumrusiya İnformasiya, Tədqiqat və Mədəniyyət Mərkəzidir. Kitabxana öz tarixi boyu milli çap məhsullarını hərtərəfli əldə etməyi qarşısına məqsəd qoymuş və kolleksiyalarına pulsuz giriş imkanı vermişdir.

1795-1917-ci illərdə İmperator Xalq Kitabxanası kimi tanınır; 1917-1925-ci illərdə Rusiya Xalq Kitabxanası; 1925-1992-ci illərdə Dövlət Kütləvi Kitabxanası.

Tarix
-----

### Müəssisə

Nevski avenyusunun neoklassik binası.
İmperator Xalq Kitabxanası 1795-ci ildə Böyük Yekaterina tərəfindən yaradılmışdır. O, 1794-cü ildə Polşanın parçalanmasından sonra ruslar tərəfindən ələ keçirilən və Varşavada yepiskop Zaluski tərəfindən tikilmiş məşhur Polşa milli kitabxanası olan Załuski Kitabxanasına əsaslanırdı.

Rusiyada kütləvi kitabxana ideyası 18-ci əsrin əvvəllərində ortaya çıxdı, lakin rus maarifçiliyinin gəlişinə qədər formalaşmadı. Rus xalq kitabxanasının planı 1766-cı ildə Yekaterinaya təqdim edildi, lakin İmperator onun ölümündən on səkkiz ay əvvəl, 27 May 1795-ci ilə qədər imperiya kitabxanası üçün layihəni təsdiq etmədi. Bina üçün yer Nevski prospekti ilə Sadovaya küçəsinin küncündə, Rusiya imperiya paytaxtının düz mərkəzində tapılıb. Tikinti işləri dərhal başladı və təxminən on beş il davam etdi. Bina neoklassik üslubda memar Yeqor Sokolov tərəfindən layihələndirilib (1796-1801-ci illər arasında tikilib).

Xarici dil bölməsinin təməl daşı Polşa-Litva Birliyindən Załuski Kitabxanası (420.000 cild) şəklində gəldi, arakəsmələr zamanı qismən Rusiya hökuməti tərəfindən ələ keçirildi, baxmayaraq ki, bir çox cildlər oğurluq yolu ilə itirildi və rus əsgərləri tərəfindən mənfəət üçün satıldl.Kitabxanadakı polyak dilində olan kitablar (təxminən 55.000 adda) 1921-ci ildə Rusiya SFSR tərəfindən Polşaya qaytarıldı.

Yarandıqdan sonra beş il ərzində kitabxana Comte Marie-Gabriel-Florent-Auguste de Choiseul-Gouffier tərəfindən idarə edilmişdir. Ehtiyatlar kitabxananın təsnifatı üzrə xüsusi tərtib edilmiş təlimata uyğun olaraq yerləşdirilirdi. 1810-cu ildə İmperator I Aleksandr Rusiyanın ilk kitabxana qanununu təsdiqlədi, o cümlədən Rusiyadakı bütün çap məhsullarının iki qanuni nüsxəsinin kitabxanaya saxlanmasını nəzərdə tutur.

Moskovskiy avenyusunun yeni binası
Kitabxana 1812-ci ildə ictimaiyyət üçün açılmalı idi, lakin Napoleonun işğalı səbəbindən daha qiymətli kolleksiyalar evakuasiya edilməli olduğu üçün açılış iki il təxirə salındı.

19-cu əsrin ilk onilliyində kitabxananı idarə edən qraf Aleksandr Stroqanovun rəhbərliyi altında Rusiyaya toxunan xarici kitabların geniş kolleksiyası olan Rossica layihəsinin açılışı oldu. Məhz Stroqanov kitabxanaya onun ən qiymətli xəzinələrindən bəzilərini, yəni kilsə slavyanının qədim slavyan ləhcəsində yazılmış rus ibtidai xronikası və ən qədim kitab olan Ostromir İncilini (sonra rus dilinə çevriləcək) və Hypatiya Kodeksini təmin etmişdi. O, digər bibliofillərlə birlikdə vətəndən kənarda 20 ildən artıq diplomatik xidmətdə qalmış Pyotr P.Dubrovskinin (1754–1816) gətirdiyi əlyazma və məktublar kolleksiyasına da nəzər saldı. İcmal əsasında Stroqanov I Aleksandra əlyazmalar anbarının yaradılmasını tövsiyə etdi. İskəndər 27 fevral 1805-ci ildə belə bir şöbənin yaradılması haqqında fərman verdi və Dubrovskini əlyazmalar anbarının ilk qoruyucusu adlandırdı.

20-ci əsr
---------

Rusiya İnqilabından sonra qurum Ernest Radlov və Nikolas Marrın idarəçiliyinə verildi, baxmayaraq ki, onun milli üstünlüyü Moskvadakı Lenin Dövlət Kitabxanasına verildi. Kitabxana 1939-cu ildə Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni ilə təltif edilmiş və Leninqradın mühasirəsi zamanı açıq qalmışdır.

Milli Kitabxana 20-ci əsrin sonlarında Konqres Kitabxanasının Sərhədlər üzrə Görüşü layihəsində iştirak edərək genişmiqyaslı rəqəmsallaşdırma layihəsinə başlamışdır. 2012-ci ilə qədər kitabxana Moskvadakı həmkarı ilə birlikdə təxminən 80.000 kitaba malik idi.

İkinci Dünya Müharibəsi zamanı qarət
------------------------------------

İkinci Dünya Müharibəsi başa çatdıqdan sonra Sovet İttifaqına milyonlarla alman sənət əşyaları, kitablar və arxiv materialları gətirildi. Bu mədəni sərvətlərin bəziləri 1950-ci illərdə keçmiş GDR-ə qaytarıldı. Bununla belə, bu günə qədər, digər şeylərlə yanaşı, Rusiyada Alman mənşəyində hələ də 200.000-dən çox sənət əsəri, üç milyon kitab və üç rəf kilometr uzunluğunda arxiv materialı var.

* Highlights of the library
* Sankt-Peterburq Bede (746)Sankt-Peterburq Bede (746)
* Trebizond İncili (10-cu əsr)Trebizond İncili (10-cu əsr)
* Codex Zographensis (təq. 1000)Codex Zographensis (təq. 1000)
* Leninqrad kodeksi (təq. 1008)Leninqrad kodeksi (təq. 1008)
* Ostromir İncili (1056)Ostromir İncili (1056)
* Spiridon Zəbur (1397)Spiridon Zəbur (1397)
* Simon Marmionun Qrandes Xroniques de France (1450-ci il)Simon Marmionun Qrandes Xroniques de France (1450-ci il)
* Meri Stüartın breviary (1490-cı il)Meri Stüartın breviary (1490-cı il)
* Lancelot du Lac (ö. 1500)Lancelot du Lac (ö. 1500)

Xarici keçidlər
---------------

* Official site of the library
* Russian National Library on the Fontanka Embankment
* Russian National Library on the Moscow Prospect
* The personal library of Voltaire as exhibited in the RNL

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  Stuart (1989) p 201
4. ↑  Императорская Публичная библиотека за сто лет [*A Hundred Years of Imperial Public Library*], 1814–1914. SPb : print. by V.F. Kirschbaum, 1914. P. 1.
5. ↑  Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона, published in the Imperial Russia in the early 1900s
6. ↑  Great Soviet Encyclopedia, 3rd. edition
7. ↑  *Оленин А. Н.* Опыт нового библиографического порядка для Санкт-Петербургской Публичной библиотеки [*Tentative bibliographical scheme for the Public Library in Saint Petersburg*]. SPb, 1809. 8, 112 p.
8. ↑  Положение о управлении имп. Публичною библиотекою // Акты, относящиеся до нового образования Императорской библиотеки... [ *Imp. Library administration/ In: Acts concerning the foundation of Imperial Library...*] [SPb.], 1810. pp. 8—11.
9. ↑  *Логутова, М.Г.* ""ПОСЛУЖНОЙ СПИСОК" П.П.ДУБРОВСКОГО" (PDF). Археографический ежегодник. 2004–2005: 391–392. ISBN 5-02-034015-4. 2022-10-14 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2024-03-28.
10. ↑  *Собольщиков В.И.* Об устройстве общественных библиотек и составлении их каталогов [*Sobolshikov V.I. Public library structure and cataloguing*]. SPb. 1859. 6, 56 p.
11. ↑  "Russian History and the Digital Age". Kritika: Explorations in Russian and Eurasian History. 13 (4): 765–768. 2012. doi:10.1353/kri.2012.0061.
12. ↑  "Verhandlungen und Fachkooperationen zwischen den Staaten". Stiftung Deutsches Zentrum Kulturgutverluste. 2020. 2020-08-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-14.