recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Süvari müsəlman alayı** — Cənubi Qafqaz Rusiya tərəfindən işğal olunduqdan sonra Rusiya-Türkiyə müharibəsində iştirak etmək üçün işğal edilmiş Cənubi Qafqazın müsəlman vilayətləri əhalisindən, o cümlədən azərbaycanlılardan ibarət atlı müsəlman alayları və Kəngərli süvari dəstələri formalaşdırıldı (1829).

Haqqında
--------

Naxçıvan və İrəvan müsəlman azərbaycanlı əhalisi tərəfindən 4-cü atlı müsəlman alayı təşkil edildi. Qafqaz Hərbi Tarix Muzeyinin bələdçi kitabındakı məlumata görə osmanlılara qarşı müharibədə rus ordusu tərkibində döyüşən bu alaylara göstərdikləri hünərə görə 1830-cu ildə Rusiya imperatoru tərəfindən yeni fəxri bayraqlar təqdim edildi. Sonralar 1 və 2-ci alayların bayraqları Bakı və Şuşanın dövlət idarələrinə, 3-cü və 4-cü, eləcə də Kəngərlilərə məxsus bayraqlar isə Tiflis muzeyinə verildi. 1924-cü ildə atlı müsəlman alaylarının bayraqları Azərbaycan Dövlət Muzeyinə təqdim edildi. Hazırda həmin bayraqlar Azərbaycan Tarixi Muzeyinin fondunda saxlanılır. Naxçıvanın və İrəvanın müsəlman azərbaycanlı əhalisindən təşkil edilmiş 4-cü atlı müsəlman alayının döyüş bayrağı digər döyüş bayraqlarından qumaşının mavi rəngdə olması və aşağıdakı lentdə fars dilində "4-cü alay" sözlərinin yazılması ilə fərqlənir.

Həmçinin bax
------------

* İsrafil bəy Yadigarov

İstinadlar
----------

1. 1 2  **Süvari müsəlman alayı**// Naxçıvan Ensiklopediyası / V.Y. Talıbov. — Təkminləşdirilmiş və yenidən işlənmiş ikinci nəşr. — Naxçıvan, 2005. — 2 cilddə. — II cild. — Səhifələrin sayı: 380. — Səh.: 282. — ISBN 5-8066-1468-9.

Xarici keçidlər
---------------

* "Vəhşi Diviziya"nın azərbaycanlıları – ARAŞDIRMA, FOTOLAR
**Kolxida daşsarmaşığı** (*lat.* Hedera colchica) — bitkilər aləminin çətirçiçəklilər dəstəsinin araliyakimilər fəsiləsinin daşsarmaşığı cinsinə aid bitki növü. Qafqazda, Türkiyədə, Kiçik Asiyada, İranda rütubətli subtropiklərdə yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 30 m-ə çatan güclü, lianaşəkilli, həmişəyaşıl koldur. Zoğları nazik, qısasorucu köklüdür. Meyvə verən zoğları isə qalın və tüklüdür. Yarpaqlarının uzunluğu 25 sm-ə qədər, müxtəlif formaalı: parlaq dərili, bütöv, bəzən üç hissəli, yaşıl və spesifik qoxuludur. Payızda çiçəkləyir. Çiçəkləri ikicinsli, beşhissəli, yaşılımtıl-sarı, 12-35 ədədi çətirşəkilli hamaşçiçəklərə yığılmışdır. Saplaqlarının uzunluğu 2-3 sm-ə çatır. Kolxida sarmaşığının çiçək qrupunun bütün hissələri sarı-qonur, çoxşüalı, pulcuqlu tükcüklərlə örtülmüşdür. Ləçəklərin uzunluğu 4-4,5 mm və eni 2-2,5 mm, uzunsov-yumurtavari, ucu bizdir. Erkəkcikləri bir az ləçəklərindən qısadır. Sütuncuğun uzunluğu 1,5 mm-dir. Meyvələri qara, şarşəkilli, diametri 10-13 mm, 2,5 toxumludur. Növbəti ilin yayında yetişir.

Ekologiyası
-----------

Kolxida sarmaşığı kölgəli, nəmişli meşələrdə bitir, qayalarda sürünür. Şaxtaya az davamlıdır. Aşağı və orta meşə zolağında, 1500 m hündürlüyə qədər rast gəlinir. Təzə, məhsuldar torpağa ehtiyac vardır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşeronda, Qazaxda, Tərtərdə yarımkölgəli yerlərdə bitir. Bir çox formalarına rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Şaquli yaşıllaşdırmada istifadə edilir. Sarmaşığın bütün hissələrində qədərində və çox miqdarda saponin vardır ki, ondan hazırlanan dərmanlar mədə şirəsinin sərbəst sulfat turşusunu azaldır, qanda şəkərin miqdarını azaldır. Həlimindən soyuqdəymədə, vərəm xəstəliklərində, böyrək daşının təmizlənməsində, podaqraya qarşı istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Hedera colchica* | 
* Wikidata: Q567948
* Wikispecies: Hedera colchica
* EoL: 1143006
* EPPO: HEECO
* EUNIS: 152457
* GBIF: 3036033
* GRIN: 18552
* iNaturalist: 163548
* IPNI: 90679-1
* IRMNG: 10663033
* ISC: 114691
* ITIS: 502898
* MoBotPF: 298893
* NBN: NHMSYS0000459243
* NCBI: 82097
* NZOR: 0214fb50-ff7f-452a-9344-77972f1320c1
* NZPCN: 4661
* Plant List: kew-96606
* PLANTS: HECO20
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:90679-1
* Tropicos: 2200815
* WCSP: 96606
* WFO: wfo-0000979673

 |
| *Hedera helix var. colchica* | 
* Wikidata: Q38474616
* GBIF: 3036047
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:77069416-1
* Tropicos: 50284645
* WCSP: 96676
* WFO: wfo-0000979748

 |
**Sürəyya Abbasqulu qızı Kərimova** (15 fevral 1922, Qaradağlı – 2 avqust 1993) — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1948), Azərbaycan SSR pambıq ustası (1957). Qəhrəman Ana (1965).

Həyatı
------

Sürəyya Abbasqulu qızı Kərimova 15 fevral 1922 ildə Ağdamın Qaradağlı kəndində dünyaya gəlmişdir.

Sürəyya Kərimova Ağdamın Qaradağlı kəndində Telman adına kolxozda kolxozçu, manqabaşçısı, briqadir işləmişdir.

Sürəyya Kərimova SSRİ Ali Sovetinin (8–9-cu çağırış), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin (2–5-ci çağırış) deputatı, Azərbaycan Kommunist Partiyasının XXVIII-XIX qurultaylarında Mərkəzi Komitənin üzvü seçilmişdir. Ümumdünya sülh tərəfdaşları konqresində (1949, Moskva), kolxozçuların 3-cü Ümumittifaq qurultayının (1967) iştirakçısı olmuşdur. 2 dəfə "Lenin" ordeni, Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni, "Oktyabr inqilabı" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Sürəyya Kərimovaya həsr olunan "Sürəyya" mahnısının musiqisi Səid Rüstəmova aiddir. Bu mahnıya görə Səid Rüstəmov 1952-ci ildə SSRİ Dövlət Mükafatına layiq görülmüşdür.

Mükafatları
-----------

* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1948);
* İki dəfə Lenin ordeni
* İki dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni
* "Oktyabr inqilabı" ordeni
* "Qəhrəman Ana" fəxri adı (1965)
* Analıq medalı

Filmoqrafiya
------------

* Çağırışa cavab (film, 1947)
* Sürəyya (film, 1973)
* Oktyabrın şəfəqləndirdiyi yol (film, 1977)

İstinadlar
----------

1. ↑  "KƏRİMOVA SÜRƏYYA ABBASQULU QIZI". 2021-06-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-25.

| ⛭SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • V  • Y  • Z **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** |  |
**Yaroslav Veşin** (23 may 1860[…] – 9 may 1915, Sofiya, Bolqarıstan krallığı) - çex rəssamı.

Həyatı
------

XIX əsrin sonları XX əsrin əvvələrində yaşayıb yaratmış Bolqarıstan incəsənətin görkəmli nümayəndələrinədən biri də Yaroslav Veşin olmuşdur.Yaroslav Veşinin yaradıcılığına böyük təsir göstərən amillərdən biri, həmin dövrun başıbəlalı dövləti olan Bolqarıstanın da iştirat etdiyi I Balkan (1912) müharibəsi olmuşdur. Veşin müharibəyə həsr etdiyi əsərində süngü, xəncərlərin təsvir olunduğu tabloda bolqar əsgərlərin qəhrəmanlığını göstərmək istəyirdi.

Yaroslav Franti Veşin 23 may 1860-ci ildə anadan olmuş Bolqarıstanda işləmiş Çex rəssamı idi.O, portret janrın ustası kimi, Balkan müharibəsinə həsr etdiyi əsərində döyüş səhnələrini realistcəsinə təsvirini vermişdir. Veşin Çexiyanın Vraniya şəhərində dünyaya göz açmışdır, həmin şəhər indiki Mərkəzi Bohemiya regionun Kladno şəhəridir.

O, ilk təhsilinin Praqa İncəsənət Akademiyasından alaraq sonra 1881-ci ildə təhsilini Münhen Rəssamlıq akademiyasında davam etdirmişdir.1883-cü ildə buranı bitirir. Ali təhsil alandan sonra Y.Veşin Münhendə və Slovakiyada işləməyə başlayır.Onun burada işlədiyi dövrdə Solvak kənd həyatı ilə bağlı gözəl rəsım əsərlərini yaradır.

Y.Veşin 1897-ci ildə Bolqarıstana gəlir və ömrunun sonona kimi burda çalışmağa başlayır.1904-cü ilə qədər Sofiya Milli incəsənət Akademiyasında professor kimi rəssamlıq üzrə işləyir.Burada gözəl sənət əsərləri yaradır. "Kəndli" (1899), "Radomir" (1897), "Sofiyada" (1899) "At bazarı" (1899) və əsrləri omum bolqarıstanda yaşadığı dövrun məhsullarıdır. 1904-ci ildə Akademiyada Baş rəssam oldu.Ounu yaradıcılığın sonrakı əsərləri "Kömürçü" (1910), "Od doğrayanlar" (1910), "Ovçu və İtlər" (1911) və digərlərini göstərmək olar.

Onun işlərinin çoxu Sofiya Milli Təsviri İncəsənət müzeyində saxlanılır.Veşin özundə sonra rəssamlar yetişdirdi.Onun tələbələrindən Nikola Petrov, Mixov və başqa Bolqar rəssamların adını çəkmək olar.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

1. 1 2  Вешин Ярослав // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
2. ↑  Jaroslav Friedrich Julius Vesin // *(unspecified title)*.
3. ↑  Jaroslav Friedrich Julius Vesin // Artnet. 1998.
**Kolxida şümşadı** (*lat.* Buxus colchica) — şümşadkimilər fəsiləsinin şümşad cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir –VU D2. Qlobal IUCN Statusu: NT

Təbii yayılması
---------------

Kolxida şümşadı Gürcüstan, Rusiya, Azərbaycan və Türkiyə üçün endemikdir. Azərbaycanda Böyük Qafqazın qərb (Zaqatala rayonunun Tala kəndi) və şərq hissələrində (Qəbələ rayonunun Vəndam kəndi) yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Həmişəyaşıl koldur, bəzən isə 10–12 m (180 m-ə qədər) boya malik ağacdır. Zoğları yaşıl və dördkünclüdür. Yarpaqları adətən ellipsivari olub, 10–30 mm uzunluğunda, 5–18 mm enində, dərivari, estdən tend yaşıl, parlaq, saplağı qısa və tükcüklüdür, qaidəsi pazvari və ya dairəvi, ucu oyuqludur. Çiçək qrupu oturandır. Meyvəsi dərili, yumurtavari-kürəvi qutucuqdur. Toxumları uzunsov-ellipsi formalı, qara, parıldayandır.

Ekologiyası
-----------

Mart-aprel aylarında çiçəkləyir. Meyvələri iyul-avqust aylarında yetişir. Tozlanması entomofildir. Mezofanerofitdir. Toxumla və vegetativ yolla çoxalır. Rütubətli meşə dərələrində bitir. Sahəsi iri olmayan kolluqlar əmələ gətirir. Kölgəsevən, rütubətə tələbkar bitkidir, münbit torpaqlarda yaxşı böyüyür. Dekorativ bitkidir. Həmişəyaşıl, quraqlığa nisbətən davamlı olub, tək-tək və ya qrupla əkilmək üçün, həmçinin canlı çəpər və bordür salmaq üçün yararlıdır. Bütün hissəsi zəhərlidir. Balverəndir. Oduncağı bərk olub, ağırdır, yaxşı cilalanır, yüksək texniki xüsusiyyətə malikdir. Populyasiyanın ehtiyatı məhduddur. Bunun əsas səbəbi budaqlarının buket üçün kəsilməsi, meşələrin qırılması və seyrədilməsi nəticəsində bitmə şəraitinin dəyişilməsidir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Zaqatala, Qəbələ rayonları ərazilərində (Vəndam-Tala kəndləri) rast gəlinir. Azərbaycanın nadir, relikt bitkisidir. Zaqatala Dövlət Təbiət Qoruğunda mühafizə olunur.

İstifadəsi
----------

Tibbi məqsədlə və ətriyyat sənayəsində istifadə olunur.[*mənbə göstərin*]

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabı Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri II nəşr, Bakı-2013
2. 1 2 3 4 5 6  "Arxivlənmiş surət". 2021-01-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-22.
3. 1 2  Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı; 1989
4. ↑  Səfərov İ. S. Əsədov K. S. 1984
5. 1 2  Azərbaycanın ağac və kolları, 1970

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1640109
* GBIF: 3988069
* GRIN: 8203
* iNaturalist: 190031
* IPNI: 128644-1
* IUCN: 32177
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:128644-1
* Tropicos: 4900036
* WFO: wfo-0000576479

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | GBIF · iNaturalist |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2780855444 |
**İşğal altında: Ağdam** — İşğal altında: Şuşa oyununun davamıdır. Oyun Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin dəstəyi ilə "AzDimension" tərəfindən yaradılıb. İlk oyun "İşğal atında - Şuşa" bir il əvvəl kompüter oyunları həvəskarlarına təqdim edilmiş və böyük marağa səbəb olmuşdu. Yeni oyunda isə eyni zamanda Azərbaycanın hərbi sənayesinin uğurları, istehsal olunan silah və texnikalar da yer alıb.

Təsvir
------

Oyun Qarabağ müharibəsini əks etdirir.Oyunda əsas hədəf Ağdam şəhərini işğalçılardan azad etməkdən ibarətdir.Yeni oyunda kompüter qrafikası təkmilləşdirilmiş, xüsusi effektlərdən istifadə edilmişdir. Oyunun qrafikası Qarabağın,həmçinin Ağdam şəhərinin real görüntüləri üzərində qurulmuşdur.Şəhərin görüntüləri 2 zaman kəsiyində-işğaldan öncə və işğaldan sonra göstərilmişdir.

Nümayiş
-------

Oktyabr ayının 7-də "Four seasons"mehmanxanasının "Rast" zalında "İşğal altında: Ağdam" kompüter oyununun təqdimat mərasimi keçirilmişdir.

Minimal tələblər
----------------

Oyun optimallaşdırılıb, nisbətən zəif kompüterlərdə də rahat çalışır.

* Əməliyyat sistemi: Windows XP; Vista; 7
* Prossesor: Intel Core 2 Duo 2.0 GHz və daha yüksək;
* Operativ yaddaş: 1 GB Ram və daha yüksək;
* Videokart: NVIDIA GeForce 7600 GT 512 Mb / ATI Radeon X1900 512 Mb və daha yüksək

İstinadlar
----------

1. ↑  "İşğal altında: Ağdam haqqında". 2021-11-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-12-08.
2. ↑

Həmçinin bax
------------

* İşğal altında: Şuşa

Xarici keçidlər
---------------

* İşğal Altında: Ağdam. Official Trailer
* Oyunu yüklə
**Sürəyyə Babayeva** (tam adı: *Sürəyyə Lətif qızı Babayeva*; 1913, Qaradonlu, Cavad qəzası, Bakı quberniyası, Rusiya imperiyası – 22 yanvar 1990, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Qanlı Yanvar şəhidi.

Həyatı
------

1913-cü ildə Cavad qəzasının Qaradonlu kəndində (İndiki İmişli rayonuna aiddir) anadan olmuşdur. Həyat yoldaşı Müxlis Böyük Vətən müharibəsində itkin düşmüşdür; bu səbəbdən, oğlu Ərzulla və qızı Mirvarini özü böyütmüşdür. Son illərdə oğlu və onun ailəsi ilə birgə Biləcəri qəsəbəsində yaşamışdır.

Qanlı Yanvar faciəsi
--------------------

Yanvarın 22-də saat 17.25 dəqiqədə Biləcəri şosesində hərəkət edən hərbi zirehli maşınlardan və tanklardan buradakı binalar atəşə tutulmuş, mətbəxdə xörək hazırlayan 77 yaşlı Sürəyya Babayeva aldığı yaradan yerindəcə həlak olmuşdur. Güllə sağ gicgah nahiyəsindən girmiş və sol gicgah nahiyəsindən çıxmışdır. Bina 5 dəqiqədən çox avtomat və pulemyotlardan atəşə tutulmuş, 76-cı mənzildə yaşayan Mürsəl Əsgərov da yaralanmışdır. Mənzillərdə avtomat və pulemyot güllələrinin yeri uzun müddət qalmışdır.

İmişli rayonunda dəfn edilmişdir.

Ünvan
-----

Bakı, Biləcəri qəsəbəsi, Tbilisi şosesi, ev 1a, mənzil 29.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  ""20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**". 2022-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-17.
2. ↑  "Şəhidlər" (PDF). 2022-10-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-10-05.
3. ↑  "Qara Yanvar şəhidləri" (PDF). 2015-07-17 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-07-17.

Xarici keçidlər
---------------

* "20 Yanvar", Bakı qırğını: faktlar, şahid ifadələri, ümummilli dəfn mərasimi.
Ümumi yayılması:
----------------

Gürcüstаnda və Türkiyədə təbii şəraitdə yаyılmışdır.

Azərbaycanda yаyılmаsı:
-----------------------

Bаlаkən rаyоnu ərаzisində, Quruçаy hövzəsində, Cüncüllü tахtа аdlı yеrdə rаs gəlinir.

Stаtusu:
--------

Аzərbаycаnın nаdir bitkisidir. CR B2b(i,ii,iii).

Bitdiyi yеr:
------------

Aşağı və orta dağ qurşağında, meşəliklərdə, kölgəli yerlərdə rast gəlinir.

Təbii еhtiyаtı:
---------------

Azərbaycanda arealı geniş deyildir.

Bioloji xüsusiyyətləri:
-----------------------

Kоlхidа qönçəlisi (stаfulаsı) təbiətdə 4 m-ə qədər hündürlükdə olan kоl və yа аğаcdır. Yаrpаqlаrı qаrşı-qаrşıyа düzülərək təklələkvаrıdır. Yаrpаqlаrın kənаrlаrı mişаrdişlidir. Çiçəkləri uzunsоv süpürgə çiçək qrupundа tоplаnmışdır. Hər mеyvə yuvаsındа 1-2, bəzən 3 mеyvə оlur. Tохumlаrı yumrumsоv-yumurtаvаrı оlub, bоzumtul-qоnur rəngdədir.
Təbii hаldа аşаğı və оrtа dаğ qurşаğındа kölgəli yеrlərdə yаyılmışdır. Dəniz səviyyəsindən 800-1000 m yüksəkliklərə qаlхmır. Bu nаdir bitki növü rütubətli və humusu zəngin оlаn tоrpаqlаrdа rаst gəlinir.
Аzərbаycаndа Bаlаkən rаyоnu ərаzisində fıstıq-vələs mеşələri аltlığındа təbii аrеаlı vаrdır. Kоlхidа qönçəlisi mоrfоloji əlаmətlərinə görə S. pinnatadаn fərqlənmir.

Çохаlmаsı:
----------

Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri:
----------------------------------------

Bаşlıcа оlаrаq insаn fəаliyyətidir.

Bеcərilməsi:
------------

Mədəni şəraitdə Nəbatat bağlarında becərilir.

Qəbul еdilmiş qоrumа tədbirləri:
--------------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilmişdir.

Zəruri qоrumа tədbirləri:
-------------------------

Yeni yasaqlıqların yaradılması zəruridir.

Məlumat mənbələri:
------------------

Деревья и кустарники СССР. т.2.1951; Флора Азербайджана. т.3. 1952; Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961; Красная Книга СССР. 1984; Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008; Azərbaycanın nadir və nəsli kəsilməkdə olan oduncaqlı bitkilərinin in situ və ex situ şəraitində bioekoloji xüsusiyyətlərinin reproduksiyasının, reproduksiyasının və repatriasiyasının elmi əsasları, b.e.d. alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya. Bakı. 2011.

İstinadlar
----------

1."Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.

2. "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2671147
* Wikispecies: Staphylea colchica
* EPPO: STFCO
* GBIF: 3686281
* GRIN: 311630
* IPNI: 785251-1
* MoBotPF: 287256
* NBN: NBNSYS0200003239
* NCBI: 380185
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:785251-1
* Tropicos: 30200038
* WFO: wfo-0000493093

 |
**Jarocin Festivalı** — 1980-ci illərdə Avropanın ən böyük və ən mühüm rok musiqi festivallarından biri, Varşava Müqaviləsi ölkələrində bu günə qədər ən böyük alternativ musiqi festivalı idi.

Haqqında
--------

1980-ci ildə əsası qoyulan festival 1971-ci ildən Yaroçin şəhərində təşkil edilən daha əvvəl "Böyük Polşanın Gəncliyin Ritmləri" əsasında qurulmuşdur. 1980-ci ildə Valter Çelstovskinin təşəbbüsü ilə adı dəyişdirilmişdir. Bir müddət sonra ə adı yenidən dəyişdirilərək — Rok Musiqiçiləri Festivalı adlandırılmışdır.

Jarocin festivalı təşkili və atmosferi baxımından məşhur Amerika Voodstock Festivalına əsaslanırdı, buna görə də bəzən Polşa Voodstock adlanır. 1980-ci illərdə bu, Polşa Xalq Respublikasının son dövrünün acınacaqlı, yoxsul reallığından qaçış kimi qəbul edildi. Bu 3 gün davam etdi və adətən avqustun əvvəlində keçirilirdi. Festival minlərlə pərəstişkarı (məsələn, 1986-cı ildə onların sayı 30 000-dən çox idi) cəlb etdi, onlar çadırlarda yaşayırdılar və Polşa radio və ya televiziyasında başqa cür çətin ki (və ya heç vaxt) səsləndirilməyən musiqiyə qulaq asmağa gəlirdilər. Yenə də bir çoxları Jarocin-in totalitar hökumətin məxfi xidmətləri tərəfindən narahat Polşa gəncləri üçün "təhlükəsiz çıxış" yaratmaq üçün yaradıldığına inanırlar.

Festival boyu müxtəlif musiqilər səsləndi, lakin ümumiyyətlə, "alternativ" janrlar — blüz , rok, ağır metal, punk rok və reqqi çalındı. Qruplar iki mərhələdə çıxış etdilər, daha böyüyü yerli futbol meydançasında yerləşirdi. Bir çox pərəstişkarları musiqi yazmaq üçün özləri ilə kaset pleyerləri gətirdilər. Bu, rəsmi kütləvi informasiya vasitələrində görünməyən musiqiləri kasetlərə yazmaq və yaymaq üçün yeganə şanslardan biri idi.

Jarocin Festivalı 1990-cı illərin əvvəllərində, Şərq Blokunun dağılmasından və bunun nəticəsində alternativ musiqiyə daha asan çıxışdan sonra populyarlığını itirdi. Festivala gələn yeni nəsil də daha aqressiv idi və 1994-cü ildə iğtişaşlar və polislə toqquşmalardan sonra festival dayandırıldı. 2005-ci ildə yenidən başladı.

Jarocin-də oynayan və ya debüt edən ən məşhur qruplar arasında bunlar var:

* Dzem
* ÜSY
* KDU
* Armiya
* Dezerter
* Siekiera
* Kult
* Briqada Kryzys
* Kat
* Sztywny Pal Azji
* Turşu İçənlər
* Koniec Sviata
* Yeni Model Ordu
* Terapiya
* Uyğunsuzlar
* Babayaga Ojo
* Hiss B

Festival Polşa punk səhnəsinin ilk günlərində mühüm rol oynadı, Polşanın ən erkən punk qruplarından biri olan Nocne Szczury 1980-ci ildə orada çıxış edən ilk punk rok qrupu idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Jarocin Festivalı 2012
**Aleksandrov pasajı** — Kazanda yerləşən şəhər əhəmiyyətli tarixi abidə. Rusiyada olan bir neçə pasajdan biri. 1880-1883-cü illərdə tacir Aleksandr Aleksandrovun sifarişi ilə tikilib.

Haqqında
--------

Kazan şəhərində pasaj tikmək məqsədilə tacir Aleksandr Aleksandrov 1880-ci ilin yanvar ayında müsabiqə elan edir. Müsabiqədə Peterburq İncəsənət Akademiyasının məzunları 22 yaşlı Vladimir Suslov və Nikolay Pozdeyevin layihəsi qalib gəlir. Qalib gəldiklərinə görə məzunlar 500 rubl mükafat da əldə edirlər. Müsabiqənin qalibləri Peterburqu tərk edə bilmədikləri üçün binanın tikintisi peterburqlu memar Henri Ruşa tapşırılır. Bina Ruş tərəfindən 1880-1883-cü illərdə tikilib. Bina özündə modern və neobarokko üslublarını cəmləşdirib. Aleksandr Aleksandrov dünyasını dəyişdikdən sonra bina onun bacısı Olqa Geynsə miras qalır. O isə öz növbəsində binanı içərisində muzeyin yerləşdirilməsi üçün Kazan şəhərinə hədiyyə edir. Lakin bina muzey üçün uyğunsuz olduğuna görə binanı müxtəlif otaqlara və mağazalara bölürlər. Sovet dövrününü sonlarına yaxın bina artıq qəzalı vəziyyətə yaxın idi. Özülünün zəifləməsi nəticəsində binanın şimal hissəsində enmə müşahidə olunub. Çətin texniki quruluşuna, çətin maliyyə vəziyyətinə görə binada SSRİ dövründə və SSRİ dağıldıqdan sonra yalnız özülü möhkəmləndirmək işləri aparılıb.

Kremlovskiy küçəsinə açılan əsas girişi 2 mərtəbə hündürlüyündədir və heykəlciklərlə bəzədilib. Binanın fasadı, barokko-renessans elementlərini özündə cəmləyən eklektik üslubdadır. Binanın əsas günbəzi saatla bəzədilib. İnteryeri insan fiqurları, üz maskaları və müxtəlif bəzək formaları ilə bəzədilib. Əsas binanın ortasında körpə əlindən tutmuş bürünc qadın heykəlciyi şəklində olan lampa var. Bir neçə müddət çəhrayı rəngdə olan bina hazırda bəzi fərqli rəngdə olan elementlərlə yanaşı açıq boz rəngdədir.

Pasaj ilk tikiləndə Voskresenskiy, Petropavlovskiy, Poçtamtskiy və Çernoozerskiy küçələrinin formalaşdırdığı bütün kvartalı əhatə edirdi. Lakin sonradan pasajın Voskresenski və Poçtamtski küncüna aid hissəsi dağılır. Bu hissənin yerində sonradan Çernoyarov pasajı tikilir.

Şəkillər
--------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Həmçinin bax
------------

* Çernoyarov pasajı

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Александровский пассаж в Казани построен на месте ханских ворот / Kazandakı Aleksandrov pasajı Xan qapılarının yerində tikilib" (*rus.* ). kazancat.ru. 2015-03-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 iyun 2020.
2. 1 2 3  "Александровский Пассаж: вчера и сегодня/ Aleksandrov pasajı: dünən və bu gün" (*rus.* ). history-kazan.ru. 9 oktyabr 2011. 15 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 iyun 2020.
3. ↑  "Александровский пассаж в Казани/ Kazandakı Aleksandrov pasajı" (*rus.* ). kazan-guide.ru. 21 sentyabr 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 iyun 2020.
**Quadelupa adası** (*isp.* Isla Guadalupe) — vulkan mənşəli ada. İnzibati baxımdan Meksikanın Aşağı Kaliforniya ştatı Ensenada vahidliyinə daxildir. Adanın poç indeksi — 22997.

Coğrafiya
---------

Ada Aşağı Kaliforniya ştatı sahillərindən 241 km qərbdə yerləşir. Ensenada şəhərindən məsafə isə 400 km-dir. Ada iki vulkandan ibarətdir. Şimalında yerləşən vulkan daha gənc və hündürdür. Adanın uzunluğu (şimaldan cənuba) 35 km, eni 9,5 km təşkil edir. Ümumi sahəsi 244 km² bərabərdir. Adada bir sıra silsilələr vardır. Onların ən hündürü okean səviyyəsimdən 1298 metr gündürlüyə malikdir. Adanın şimalında yeləşir (Avqusta dağı) və 975 metr hündürlüyə malik dağ isə cənubundadır (El-Pikaço).

Ekologiya
---------

XIX əsrin əvvəllərində balina və suiti ovçusu olan ruslar adaya keçi gətirmişlər. Sonradan onlar adanın bütün bitki örtüyünü məhv etmişlər. Ada 1928-ci ilin 16 avqust tarixində milli park elan edilmişdir (bu Meksikanın ən qədim qoruğudur). Adadan keçilərin köçürülməsi tam olaraq 2005-ci ildə başa çatmışdır.

Adada yayılmış iri endemik canlılar:

* Qvadelupa dəniz pişiyi (*Arctocephalus townsendi*)
* *Salpinctes obsoletus guadalupensis*
* *Carpodacus mexicanus amplus*
* *Junco hyemalis insularis*

Mənbə
-----

* Quadelupa adasınln görüntüləri (ing.)
* Arxivləşdirilib 2008-09-14 at the Wayback Machine
**Əbdürrəhman Abdi Paşa** (təq. 1616 – 2 sentyabr 1686, Buda) — Sultan İbrahim və IV Mehmed səltənətində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi, Misir bəylərbəyi, Osmanlıların son Budin bəylərbəyi.

Həyatı
------

Abdi Paşanın məzarı
Doğum tarixi haqqında məlumat yoxdur. Əslən alban olub, yeniçəri ocağında təlim-tərbiyə edildikdən sonra, o əsnada davam edən Krit müharibəsinə ocaq kəndxudası olaraq qatıldı. Müharibə əsnasında 1669-cu ilin mayında yeniçəri ağası təyin edildi. Kandiyə qalasının (indiki İraklion) mühasirəsində və 1672-ci ildə başlayan Lehistan səfəri əsnasında Kamaniçe (indiki Kamenets-Podolski) və Bucaş bölgəsinin ələ keçirilməsində göstərdiyi şücaət səbəbilə vəzir rütbəsi aldı, ardından 1674-cü ilin iyununda Bağdad bəylərbəyi oldu. Daha sonra 11 may 1676-cı ildə Misir bəylərbəyi olan Abdi Paşa 1681-ci ilin iyununda vəzifədən alındı və Bosniya bəylərbəyliyinə təyin olundu. 1682-ci ildə əlavə olaraq Kamaniçe qalasının mühafizəsi ilə vəzifələndirildi. 1684-cü ilin noyabrında Budin bəylərbəyi oldu. 1685-ci ildə Hələb bəylərbəyliyi ilə Macarıstan sərdarlığına təyin edildi.

Budin əyalətindəki idarəçilik illərində az bir qüvvəylə 1686-cı ildə 90 minlik xaçlı ordusuna qarşı qalanı müdafiə etdi. 3 aylıq mühasirə müddətində xaçlı ordusunun ard-arda tərtiblədiyi 18 hücumu geri çevirərək düşmənin təslim olma təklifini rədd etdi. Mühasirə əsnasında cəbhəxanada baş verən partlayışla 1500 əsgərin ölümü və qalanın ətrafındakı yüksəkliklərin itirilməsi müdafiəni daha da çətinləşdirdi. Nəhayət özü də əsgərlərlə birlikdə ön cəbhəyə keçdi və 2 sentyabr 1686-cı ildə baş tutan son hücumda şəhid oldu.

Kandiyə qalasının Osmanlılar tərəfindən fəth edilməsiylə şəhərdə yenidən qurma işləri başlamışdır. Müharibənin son illərində bölgəyə gələn Övliya Çələbi səyahətnaməsində Kandiyədə o əsnada yeniçəri ağası olan Abdi Paşanın adına məscid, çeşmə, Bektaşi təkkəsi və bazar yerinin olduğunu qeyd edir. 17 fevral 1810-cu ildə baş verən zəlzələdə məscid zərər görmüş və minarəsi dağılmışdır. Bundan başqa 1666-cı ildə Peklin şəhərində Peklin məscidini inşa etdirmişdir.

Mənbə
-----

* Özcan, Abdülkadir (2015). "Macarların Kahraman Düşmanı Son Budin Valisi Abdurrahman Abdi Paşa". FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 5. DergiPark. ss. 442-453
* Yerasimos, Marianna (2012). Evliya Çelebi Yunanistan'da-Bir Allame-i Cihan Stefanos Yerasimos (1942-2005) I.Cilt (Editör:Edhem Eldem, Aksel Tibet, Ersu Pekin, Çağatay Anadol)

İstinadlar
----------
**İşıqçılıq** (*türk.* Işıkçılık) və ya **işıq ələviliyi**, həmçinin **çinarçılıq** (*Çınarcılık*) — ələvilik və onun tarixi haqqında alternativ anlayışı inkişaf etdirmiş ələvilər arasında yeni sinkretik dini hərəkat. Bu alternativ şərhlər və inanclar Türkiyə yazıçısı Ərdoğan Çinar tərəfindən 2004-cü ildə nəşr kitabından ilhamlanmışdır.

İşıqçılıq əhəmiyyətli və güclü ələvi təşkilatlarında çox nüfuz sahibi olmağı bacarmışdır. Məsələn, Avropa Ələvi Konfederasiyası 2006-cı ildə ənənəvi ələvi inanclarından əl çəkmiş, onu marjinal işıqçı tipli anlayışla əvəz etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "AABF ve AABK yeni proğram değişikliği ile Aleviliği kuşa çevirmeye devam ediyor!". Alevi Yolu. 15 January 2007. 26 January 2008 tarixində arxivləşdirilib.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Çınar, Erdoğan.* Aleviliğin Gizli Tarihi (8th). Istanbul: Kalkedon. 2007 [2004]. ISBN 978-9944115056.
* Haşim Kutlu: Path of Qizilbash-Alawism, *Kızılbaş Alevilikte Yol Erkân Meydanı*, Yurt Kitap Yayın, 2007
**Üçtəpə** — Ağcabədi rayonunun Salmanbəyli kəndi yaxınlığında, Üçtəpə kurqanları olan ərazidədir.

Tarixi
------

Miladdan öncə X-IX əsrlərə aid yaşayış yeri olan Üçtəpə Ağcabədi rayonunun Salmanbəyli kəndi yaxınlığında, Üçtəpə kurqanları olan ərazidə qeydə alınmışdır. Burada aparılmış arxeoloji qazıntılar zamanı Üçtəpədən yarımköçərilərə məxsus olan qazma tipli ev qalıqları, təsərrüfat quyuları, ocaq qalığı, saxsı qablar(cam, xeyrə, bardaq, küp və s.), daşdan (dəndaşı, sürtgəc, həvənglər və s.), obsidian və çaxmaqdaşından (bıçaq, ərşin, ox ucu, və s.), metal, sümük və s.-dən alətlər aşkar edilib.
Üçtəpədən üzəri şirli daş üzük, balıqqulağı və s.-də tapılmışdır. Bu əşyalar yerli əhalinin Yaxın Şərq ölkələri ilə əlaqəsini göstərir.

Toponimikası
------------

Üçtəpə oronimi üç və təpə sözlərindən ibarətdir. Bu yuksəkliklər üç ayrı-ayrı təpədən ibarət olduğu üçün toponim belə adlanmışdır. müsbət relyef forması bildirən təpə coğrafi termininin iştirakı ilə Azərbaycan oronimiyasında 4000-dən çox oroqrafik obyekt qeydə alınıb. Üçtəpə coğrafi adına Abşeron, Cəlilabad, Xanlar, Ordubad və başqa rayonlarımızın da ərazisində rast gəlirik.

Arxeoloji tədqiqatlar
---------------------

Bu kurqan-təpə Salmanbəyli kəndinin 400 metrliyində yerləşir. İlk dəfə məşhur sovet arxeoloqu Aleksandr Aleksandroviç İessen (1896–1964)burada qazıntılar aparmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Üçtəpə kurqanları
* Kültəpə (Ağcabədi)

İstinadlar
----------

1. ↑  Nazim Tapdıqoğlu (Vəlişov) Ağcabədi Ensiklopediyası."Təhsil" NPM, Bakı-2007
**Əbdünnəsir Kusravi** (1776 – 1812, Konstantinopol) — tatar təhsil xadimi və din alimi. Dini islah hərəkatının öncüllərindəndir.

Həyatı
------

1776-cı ildə tacir atanın oğlu olaraq Kazan bölgəsinin Kursa kəndində anadan olmuşdur. İlk təhsilini eyni bölgədəki Meçkere kəndində almış və sonrasında Kuran, hədis sahələrində özünü yetişdirmək üçün Buxaraya getmişdir. Nəkşibəndi şeyxi Niyazqul xan Türkməniyə mürid olub, 4 il xidmət etmiş və sonrasında icazə almışdır. Burada müxtəlif alimlərlə təmaslar qurmuş və zəngin kitabxanalardan faydalanmışdır. Bu onun sxolastik din anlayışınına tənqidi yanaşmasını təmin etmişdir. Təhsilini tamamladıqdan sonr Kursaya dönərək müdərrislik etmişdir. 1807-ci ildə təkrar Buxaraya getmiş və burada fikirləri tanınmağa başlamışdır. Yenilikçi fikirlərinə görə dinsizlik və zındıqlarda ititham edilmişdir. Şeyxinin onu öldürəcəklərindən ehtiyat etdiyinə görə vətəninə geri dönmüşdür. Burada mədrəsə açaraq dərs verməyə başlamışdır. Fikirləri bəzi din adamlarının marağını çəkməklə bərabər, din adamlarının da narazılığı ilə qarşılanmışdır. 1812-ci ildə ölmüşdür. Qaracaəhmət məzarlığında dəfn edilmişdir.

Fikirləri
---------

Kursavinin sahib olduğu yenilikçi fikirlərin qaynağını Əbülmuin ən-Nəsəfinin ət-Təmhid, Əli əl-Karinin Minəhur-ravzil-əzhər və İmam Rəbbaninin bir qisim əsələri təşkil etmişdir. Kursavi ictihat qapısının açıq olduğunu bildirərək, İslam alimlərinin Quran və hədisləri şərh edərək ictihad etmələrinin lazım olduğunu müdafiə etmişdir. Ona görə, ağlı istifadə etmə ictiadın mənası içərisində yer alır.
Xürafata, dini istismara və təqlidə qarşı mübarizə aparmışdır. Sxolastik dini düşüncəni tənqid etməsiylə yanaşı, mədrəsələrdə tədris edilən kitabları da tənqid etmişdir. Buxarada bir zamanlar kitabları qadağan edilmişdir. Dində yeniləşmənin təhsillə təmin ediləcəyini düşündüyündən təhsilə əhəmiyyət vermişdir. Tatar cədidçiliyinin kökü halına gələrək özündən sonra gələn Şəhabəddin Mərcani, Rzaəddin Fəxrəddin, Nizaməddin ibn Siracətdin Karuci kimi şəxslər tərəfindən fikirləriqəbul edilmiş və kitabları mədrəsələrdə dərs kitabı olaraq oxudulmuşdur.

Əsərləri
--------

* Heftiyek-i Şerîf - Türkcə təsfir
* Kitâbü’l-İrşâd li’l-ʿibâd - Cədcilik fikirinin ilk əmsallarından
* Şerḥu’l-ʿAḳāʾidi’n-Nesefiyye el-cedîd
* Şerḥ ʿalâ Risâle fî baḥs̱i’ṣ-ṣıfât
* Kitâb fî beyâni aḳsâmi’l-ḥadîs̱
* Kitâbü’l-Levâʾiḥ

İstinadlar
----------

1. ↑  *İbrahim Maraş, İsmayıl Türkoğlu.* "KURSAVÎ". 13 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Батрова остается поблагодарить за то, что своими публикациями способствовал, что "плотину прорвало". m.realnoevremya.ru. 28 mart 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 mart 2017.
**Cənubi Koreyada hərbi xidmət** — Cənubi Koreyada hərbi xidmət göstərmək məcburidir. Aktiv vəzifəli əsgərlər orduda 21 ay, Dəniz Donanmasında 23 ay, Hava qüvvələrində isə 24 ay xidmət edirlər. Cənubi Koreyada hərbi xidmətə çağırış 1957-ci ildən bəri mövcuddur və 19-30 yaş arasındakı kişilərin hərbi xidmətlərini yerinə yetirməsi məcburidir. Qadınlar isə hərbi xidmətə könüllü şəkildə qatıla bilərlər. Universitet oxuyanlar I və ya II kursda oxuyarkən təhsillərinə ara verərək 2 il müddətində hərbi xidmət göstərirlər. Qanuni olaraq əsgərliyə yararlı hesab edilən hər kəs 19-30 yaş arası müddətdə hərbi xidmətə başlaya bilər. Hərbi xidmətin 2 il olmasının səbəbi isə Şimali Koreya ilə mümkün ola biləcək müharibə şəraitidir. Məşhurlar da daxil olmaqla hər hansı bir koreyalı kişi hərbi xidmətdən yayınarsa həbs cəzası tətbiq olunur. Cənubi koreyalıların gözündə kişilərin ən vacib məsələsi hərbi kidməti başa vurmasıdır. Əsgər getməyənə qız verməzlər deyən millət, insanın hansı rütbədə və harada xidmət göstərdiyinə görə xaraqterini dəyərləndirə bilərlər. Hətta koreyalı kişilər bununla bir-birilərinə acıq belə verirlər. Azərbaycanda olduğu kimi Koreyada da hərbi xidmətini yerinə yetirən kişilərin artıq tamamilə "kişiləşdiyi, əsl kişi kimi olduğu" fikri formalaşmışdır. Məcburi əsgərlik xidməti özlüyündə 2 yerə bölünür: aktiv xidmət və ictimai xidmət.

Aktiv hərbi xidmət dedikdə Silahlı qüvvələrdə (ordu, dəniz, hava qüvvələri) əsgərlik edənlər nəzərdə tutulur. Ictimai hərbi xidmət isə bizim hərbi xidmətdən tamamilə fərqlənir. Bizim ölkədə hərbi xidmətə yararlı olmayan şəxslərə "hərbi xidmətə yararsız" arayışı verilir və həmin şəxslər hərbi xidmət göstərmir. Koreyada isə belə şəxslər ictimai yerlərdə cəmiyyətə xidmət göstərirlər. Məsələn, 2 il boyunca saat 09:00-dan 17:00-a qədər dövlət idarələrində, baxım mərkəzlərində, muzeylərdə, kitabxanalarda və s. yerlərdə vətəndaşlara xidmət göstərirlər. Hərbi xidmətə başlamadan öncə tibbi müayinə keçirilir. Həmin müayinələr hərbi həkimlər tərəfindən aparılır və 1-dən 5-ə qədər dərəcələndirilir. 5-ci dərəcəli şəxslər hərbi xidmətdən tamamilə azad olunur, 1 və 3-cü dərəcəli şəxslər aktiv hərbi xidmət edir, 4-cü dərəcəli şəxslər isə ictimai hərbi xidmət göstərirlər. Iki il əvvələ qədər məşhurlar ictimai xidmət göstərə bilsə də, hal-hazırda hərbi xidmətə yararlı olan hər kəs aktiv hərbi xidmət etməlidir.
Üçtəpə kurqanları - Mil düzündə ilk tunc dövrünə aid arxeoloji abidə.

Haqqında
--------

Мil düzündə Üçtəpə adlı yerdə üç böyük kurqan aşkar olunmuşdur. Bu kurqanların biri 1960-cı ildə A.A.İessen tərəfindən tədqiq edilmişdir. Bu kurqanların ən böyüyünün hündürlüyü 17 m-dir. A.A.İessenin tədqiq etdiyi ən kiçik kurqanın hündürlüyü 13 m, diametri 130 m- dir. Açıq rəngli torpaq kurqanının altında, 12,8 m dərinlikdə, diametri 25m, hündürlüyü 2 m olan daş təpəyə rast gəlinmişdir. Ondan aşağıdakı qamış döşəmənin altından torpaq qəbir aşkar olunmuşdur. Qəbirin uzunluğu 13,8 m, eni 1,5 m, dərinliyi 2,6 m-dir. Qəbirin örtüyü yanğından qaralmış iki sıra ağac tirdən ibarətdir. Örtülmüş sahənin uzunluğu 24 m, eni 7,5- 8 m- dir.

Qəbir kamerasının içəri tərəfi və örtüyü güclü yanğına məruz qalmışdır. Onun içərisi qırmızı oxra və kömür qarışıq daşla doldurulmuşdur. Burada, həmçinin qızarmış və yanmış gil qab parçalarına da rast gəlinmişdir. Qəbirin kurqan örtüyündə müxtəlif yerlərdə ağ daş qapaq, oxra əzmək üçün daş plitə, daş həvəngin parçası, dən daşı və keramika qırıqlarına təsadüf edilmişdir. Qazıntı zamanı müəyyən edilmişdir ki, orta əsrlərdə burada qəbir qazılarkən, qədim qəbirə deşik açılmış və onun içərisi tamamilə təmizlənmişdir. Yalnız bundan sonra güclü yanğın baş vermiş və qəbir örtüyü dağılaraq içəri tökülmüşdür.

A.A.İessenin fikrinə görə, Üçtəpə kurqanı aşağıdakı şəkildə düzəldilmişdir. Əvvəlcə bu sahədə qəbir kamerası qazılmış, onun torpağı kənara çəkilərək kameranın kənarına daş düzüldükdən sonra oxra və müxtəlif əşyalarla müşayiət olunan dəfn prosesi olmuşdur. Qəbirin üzəri tirlərlə və qamışla örtülmüşdür. Bu örtüyün üzərinə gil qablar qoyulmuş və daş kurqan düzəldilmişdir. Daş təpənin üzərində yerli torpaqdan kurqan düzəldilmişdir. Мüəyyən edilmişdir ki, kurqan üç il ərzində müəyyən fasilələrlə düzəldilmişdir. Şübhəsiz ki, dəbdəbəli dəfn ritualı ilə düzəldilən Üçtəpə kurqanı tayfa başçısına aid olmuşdur. Çox təəssüf ki, kurqan qarət edilmiş və qəbir avadanlığı oğurlanmışdır.

Qəbirdən götürülən ağacdan alınan tarix e.ə. 2550+120, kömür analizi isə e.ə. 2887+230- cu ili göstərmişdir. Tədqiqatçılar bu qəbri e.ə. III minilliyin ortalarına və sonuna aid etmişlər.

Mənbə
-----

* Vəli Baxşəliyev. Azərbaycan arxeologiyası. I cild. Bakı, 2006.
**İşğal altında** - "AzDimension" istehsalçıların komandasıyla yaradılmış Azərbaycan kompüter oyunudur. Oyun Qarabağ müharibəsinə həsr edilmiş və ölkənin gənclərinin hərbi-vətənpərvərlik ruhu yüksəltməyə çağırılmış. Oyun döyüş janrında yaradılmışdır və əsas onun hədəfi – Şuşanı işğaldan azad etməkdir.

Təsvir
------

Hadisələr yaxın gələcəkdə Qarabağda baş verir. İkinci Qarabağ Döyüşü başlayır və müharibədə çoxları şəhid və qəhrəman olurlar. Hücum əməliyyatlarının birində düşmən dəstə baş qəhrəmanın dəstəsini pusquya salır və ondan və onun zabitindən başqa hamı ölür. Ancaq onları kəndin axırında Azərbaycan əsgərləri gözləyirlər. Onlara çatmaq üçün düşmənlə mübarizə aparmaq lazımdır.

Hazırlama
---------

Layihə 2010-cu ildə baş vermişdi. Azərbaycandan tələbə-proqramçıların komandasıyla yaradılırdı. Hazırlama vaxtı oyunun kompüter qrafikləri Dağlıq Qarabağın şəkillərinin seçməsi istifadə edilmişdi, xüsusi halda, Şuşanın səkilləri. Oyunun yaradılmasına iki il getdi.

Nümayiş
-------

Oyun Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin yaradılması gününə təqdim edilmişdi. Tədbirdə gənclər və idman nazir müavini İntiqam Babayev çıxış etdi, o qeyd etdi ki, oyun əhəmiyyətli mənaya malikdir, çünki o Qarabağ müharibəsinə həsr edilmişdir:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| 
Bu oyun tələbələr qrupunun gərgin işinin nəticəsidir, və biz inanırıq ki, o dünya bazarlarına çıxacaq. Oyun Qarabağ haqqında həqiqətin dünya ictimaiyyətinə qədər məlumatda əhəmiyyətli rolu oynayacaq. Oyunda hadisələr Şuşanın ərazisində olur və, mənim fikrimcə, bu oyun gələcək hadisələrin ssenarisi olacaq.
İntiqam Babayev | "|

Sonra rəhbər və oyununun ideyasının müəllifi Fərid Haqverdiev çıxış etdi.

Minimal sistem tələbləri
------------------------

-Əməliyyat sistemi: Windows XP; Vista; 7  
 
-Prossesor: Intel Core 2 Duo 2.0 GHz və daha yüksək;  
 
-Operativ yaddaş: 1 GB Ram və daha yüksək;  
 
-Videokart: NVIDIA GeForce 7600 GT 256 Mb / ATI Radeon X1900 256 Mb və daha yüksək.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "В Азербайджане разработана компьютерная игра "Под оккупацией", посвященная Карабахской войне. **http://www.navigator.az**". 2013-05-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-08-09.
2. 1 2  "İşğal altında - İlk Azərbaycan istehsalı 3d shooter oyunu. **http://tac.az**". 2011-11-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-08-09.
3. ↑  В Азербайджане состоялась презентация компьютерной игры «Под оккупацией». **http://ru.apa.az**[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

* İşğal altında: Ağdam

Xarici keçidlər
---------------

* İşgal Altında: Şuşa. Launch Trailer.
* Oyunu yüklə
**Cənubi Koreya—Ermənistan münasibətləri** — Cənubi Koreya və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Hər iki ölkə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvüdür.

Ermənistan və Cənubi Koreya arasında diplomatik münasibətlər Sovet İttifaqının dağılmasından və Ermənistan Respublikasının qurulmasından sonra 21 fevral 1992-ci ildə qurulur.

Ümumi məlumat
-------------

2014-cü ilin martından Hrant Poqosyan Ermənistanın Cənubi Koreya Respublikasındakı səfiridir (rezidensiyası Tokioda yerləşir.);

2012-ci ilin mart ayından etibarən Koreya Respublikasının Ermənistan Respublikasındakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri V.N. Son Lak (rezidensiyası Moskvada yerləşir.);

26 fevral 2014-cü ildə Kim Dao Kyunq Ermənistanın Koreyadakı Fəxri Konsulu təyin edilir;

2002-ci ilin iyun ayından etibarən İrəvanda Koreya Respublikasının Fəxri Konsulluğu fəaliyyət göstərir;

2004-cü ilin iyulundan bu yana Ermənistan Respublikasının Koreya Respublikasındakı Baş Konsulu Armen Abramyandır.

### Rəsmi səfərlər

**Ermənistan**:
Avqust 1994 - Ermənistan Baş nazirinin müavini Vigen Çiteçyan;

Sentyabr 1999 - Ermənistan Xarici İşlər Naziri Vartan Oskanyan;

Dekabr 2009 - Ermənistan Milli Məclisinin sədri Ovik Abraamyan;

Fevral 2012 - Ermənistan Xarici İşlər Naziri Edvard Nalbandyan.

  

**Cənubi Koreya** 
May 2012 - Parlament Assambleyasının vitse-spikeri Xun Cje Xun.

### İmzalanmış sənədlər

**Protokollar**
21 fevral 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası ilə Koreya Respublikası arasında diplomatik münasibətlərin qurulmasına dair Protokol.

**Razılaşmalar**
23 aprel 2012-ci il tarixində Ermənistan Respublikası Hökuməti və Cənubi Koreya Respublikası Hökuməti arasında diplomatik və xidməti pasportlara sahib olanlar üçün viza tələblərinin ləğvi üçün müqavilələr imzalanmışdır.

2014-cü ildə Ermənistan və Cənubi Koreya arasında mədəniyyət, idman və təhsil sahələrində əməkdaşlıq müqaviləsi imzalanmışdır.

### Viza rejimi

Ermənistan hökuməti 6 mart 2018-ci il tarixində Cənubi Koreya vətəndaşları üçün 180 gün müddətinə viza verilməsinə qərar verir. Bunun məqsədİ iki ölkə arasındakı münasibətləri gücləndirmək və turizmi inkişaf etdirməkdir. Ermənistan vətəndaşları üçün viza liberallaşdırılması 30 gün ərzində Çejudo adasında aparılır.

Ticarət
-------

Cənubi Koreyanın əsas ixrac məhsulları:Avtomobillər, dərmanlar, ağır texnika, Ermənistanın əsas ixrac məhsulları:Geyimlər, ətirlər, optik alətlərin hissələri.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Cənubi Koreya—Ermənistan münasibətləri". 2021-10-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-04.
2. ↑  "Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարություն". www.mfa.am (ingilis). 2018-02-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-09.
**Koci Matsuşita** (松下 浩二, *Matsuşita Koci*?, 28 avqust 1967, Toyohaşi, Ayçi prefekturası) — Yaponiyanı təmsil edən stolüstü tennisçi.

Karyerası
---------

Koci Matsuşita Yaponiyanı 1992-ci ildə Barselona şəhərində baş tutan XXV Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 17-ci, cüt turnirdə isə 9-cu pillənin sahibi olub.

Daha sonra Koci Matsuşita Yaponiyanı 1996-cı ildə Atlanta şəhərində baş tutan XXVI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 9-cu, cüt turnirdə isə 5-ci pillənin sahibi olub.

Koci Matsuşita Yaponiyanı 2000-ci ildə Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 9-cu, cüt turnirdə isə 17-ci pillənin sahibi olub.

Daha sonra Koci Matsuşita Yaponiyanı 2004-cü ildə Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 33-cü pillənin sahibi olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Olympedia.org.* "**Koji Matsushita**". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2022-08-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
**Miriş Ağa** (əsl adı: *Ağa Mirağa*; v. 1906, Naxçıvan) — el ağsaqqalı.

Həyatı
------

Ulu babası orta əsrlərdə Yaxın Şərqdən Naxçıvana gəlmiş Şəms İbn Min əl-Əms adlı müqəddəs bir şəxs olmuşdur. Miriş ağa onun nəslinin son görkəmli nümayəndəsi olmuşdur. "Miriş" soyadı da onun adı ilə bağlı yaranmışdır. Xalqın inam və etiqad yeri olan Miriş ağa şəhərin erməni və rus icmalarının etimadını qazanmışdır. Deyilənə görə, Miriş ağa rəhmətə gedənə qədər Naxçıvan xanı Cəfərqulu və rus keşişi hər il Novruz bayramında ağanın evinə gəlib, onu təbrik edərmişlər. Naxçıvan Dövlət Arxivində saxlanan bir sənəddə deyilir ki, 1905-ci ilin ortalarında Cəhri kəndində qanlı erməni-müsəlman qırğınının qarşısı məhz Miriş ağanın övladları Mir Cəfər, Mir Həsən və Mir Aqilin Naxçıvanda maarif və mədəniyyətin inkişafında mühüm xidmətləri olmuşdur.

### Vəfatı

1906-cı ildə Naxçıvanda vəfat etmişdir.

Mənbə
-----

* Naxçıvan Ensiklopediyası. Bakı. 2002. səh. 321. ISBN 5-8066-1468-9.
**Aleksandros Mavrokordatos** (**yun.* Ἀλέξανδρος Μαυροκορδάτος*; 7 sentyabr 1641, Konstantinopol – 23 dekabr 1709, Konstantinopol) — yunan mənşəli Mavrokordatos ailəsinin üzvü, Bolonya Universitetinin tibb üzrə fəlsəfə doktoru, 1673-cü ildə Sultan IV Mehmedin draqomanı. Osmanlı-Müqəddəs İttifaq müharibəsi zamanı Habsburq monarxiyası ilə danışıqlarda yaxından iştirak etmişdir.

Mavrokordatos Karlovitsa müqaviləsinin (1699) layihəsini hazırlamışdır. Dövlət katibi kimi fəaliyyət göstərmiş və Müqəddəs Roma İmperiyasında İmperiya kontu (*alm.* Reichsgraf‎) titulunu qazanmışdır. Körpülü Hacı Hüseyn Paşa və Rami Mehmed Paşa ilə birlikdə II Mustafanın məhkəməsində ali səlahiyyətlərə malik olan Aleksandros Osmanlı İmperiyasındakı xristianların vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün çox işlər görmüşdür. 1703-cü ildə vəzifəsindən uzaqlaşdırılsa da, sonradan Sultan III Əhməd tərəfindən yenidən məhkəməyə çağırılmışdır. 

Aleksandros Mavrokordatos həm də tarix, qrammatika mövzusunda bir sıra əsərlərin müəllifidir. 1689-cu ildə Leopoldina Elmlər Akademiyasının üzvlüyünə qəbul edilmişdir. Oğlu Nikolas Mavrokordatos 1697-ci ildən draqoman kimi fəaliyyətə başlamış, 1708-ci ildə isə Moldova knyazlığının qospodarı təyin olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Alexandros Maurokordatos // Faceted Application of Subject Terminology.
2. 1 2  Alexandros Maurokordatos // MAK (pol.).
3. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118952420 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BAV: ADV10989446 · CiNii: DA12454275 · GND: 118952420 · ISNI: 0000 0000 8110 0994 · LCCN: n82104180 · NLG: 23949 · NUKAT: n2018161983 · VIAF: 30336450 · WorldCat VIAF: 30336450 |

 |
**Kocaeli yarımadası** (*türk.* Kocaeli) — Türkiyə ərazisində, Kiçik Asiya yarımadasının şimal-qərbində yerləşir. Qara dənizi (şimal) Mərmərə dənizindən (cənub) ayırır. Qərbdə Bosfor boğazı yerləşir. Cənubda Mərmərə dənizinin akvatoriyasına daxil olan İzmit körfəzi onun sahillərini yuyur. Bosfor və İsmit körfəzlərinin ərazisində sınma qırılma xətti keçdiyindən yarımada yüksək seysmikliyə malikdir.

Uzunluğu 75 km, eni 50 km təşkil edir. Yarımadadan vənubda arxipelaq yerlşir. Ərazidən dağ silsilələri keçir, bu da Pont dağlarının ardını təşkil edir. Ən hündür nöqtəsi 537 m təşkil edir. Əsas çayları olan Riva, Çayağzı, Ağva və Çanaq Qara dənizə, Kurbağalıdere Mərmərə dənizininə, Göysu və Küçüksu isə Bosfor boğazına tökülür.. Mərkəzdə Omerli gölü vardır.

Aralıq dənizi iqlim tipinə malikdir. Bununla belə qışda şimaldan əraziyə soyuq hava kütlələri daxil olur. Burada əsasən şimalda makvis geniş yayılmışdır. Cənub isə tamamən antropogenləşmişdir. Kənt bitkiçiliyin üzüm və tut plantasiyaları salınmışdır. 
Yarımadanın cənub və cənub-qərbində insanlar daha çox məskunlaşmışlar. Burada İstanbulun 13 bölgəsi yerləşir.

Ekoloji cəhətdən vəziyyət ilbəil pisləşir. Bunula belə yarımadanın cənubunda kurort zonası vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Lakes and Rivers of Istanbul — Turkey". 2015-05-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-26.
2. ↑  "Яндекс. Карты". 2016-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-26.
**Mirko Filipoviç** (10 sentyabr 1974, Vinkоvci, Vukovar-Sriyem jupaniyası[d]) - məşhur Xorvatiyalı UFC döyüşçüsü.

1974-cü ildə Yuqaslaviya Sosialist Federativ Respublikasında dünyaya gəlmiş Mirko gənc yaşlarından idmanın kikboksing növü ilə məşğul olmuş və ilk naliyyətlərində bu idman növündə qazanmışdır. Bundan başqa taekvondo idman növündə isə qara kəmərə sahib olmuşdur. O, Xorvatiyanı UFC-də təmsil edən ən məşhur idmançıdır. Hal-hazırda Xorvatiya Xüsusi Təyinatlı Polisində çalışır. Məşqisi İvan Hippolyte olmuşdur.

Nailiyyətləri
-------------

**Kikboksing**

| Ümumi | Qələbə | Nokault edib | Məğlub | Nokaulta düşüb |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 31 | 23 | 12 | 8 | 4 |

**Həvəskar boks**

| Ümumi | Qələbə | Nokault edib | Məğlub |
| --- | --- | --- | --- |
| 45 | 40 | 31 | 5 |

**UFC**

| Ümumi | Qələbə | Nokault edib | Məğlub |
| --- | --- | --- | --- |
| 43 | 29 | 21 | 11 |

Xarici keçidlər
---------------

* Cro Cop[*ölü keçid*]

Mənbə
-----

İstinadlar
----------