recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Dəymədağlı** — Azərbaycan Respublikasının Oğuz rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Rayon mərkəzindən 25 km cənub-şərqdə, Sincan kəndinin şərqində yerləşir. Sincan kənd inzibati Ərazi Dairəsinə daxildir.

Etimologiyası
-------------

Mənbələrdə kəndin adının Qarabağın elat tayfalarından biri olan Kolanı tayfasının Dəymədağlı qolunun bu ərazidə məskunlaşması nəticəsində yarandığı qeyd olunmuşdur. Tayfa oz adını Zəngəzurdakı Dəymədağlı kəndinin adından götürmüşdür. Kəndin yaşlı sakinləri əcdadlarının Qarabağ mənşəli olduqlarını, bu əraziyə Nadir şahın Qarabağın elat tayfalarına qarşı cəza tədbirlərindən qaçdıqları zaman gəldiklərini bildirirlər.

Digər bir ehtimala görə kəndin keçmiş adı Dəymədağlı Molla Vəli olmuşdur. Yaşayış məntəqəsi Mollalı (əsl adı Mollavəli) kəndindən çıxmış dəymədağlı tayfasına mənsub ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Etnotoponimdir. Mənbələrdə bu etnonimin dəmyədağlı variantına da təsadüf olunur. Dəmyə (əkilməmiş, xam, yüksək məhsuldarlıqlı) və dağlıq (dağlıq ərazidə yaşayan) komponentlərdən ibarət olan bu etnonim "xam torpaqlı dağlıq ərazidə yaşayanlar" mənasındadır. Tədqiqatçılar bu sözü dəymə (dağ ətəyində mal-qaranın saxlandığı yer) və "dağ" komponentlərinin birləşməsi kimi qəbul edirlər.

Dəymədağlı toponiminin maldarlıqla əlaqədar yarandığı da güman edilir. Türk dillərində "dəymə" (daima) - "heyvanın saxlanılması üçün yer" mənasındadır. "Dəymədağ" (lı)- "ətəyində heyvan saxlanılan yer (dəymə) olan dağ" deməkdir .

Əhalinin məşğuliyyəti
---------------------

Kəndin əhalisi (308 nəfər) heyvandarlıq, əkinçilik, bağçılıq və tərəvəzçiliklə məşğul olur.

Oğuz–Mollalı, Şəki-Qəbələ avtobus marşrutları kəndin yaxınlığından keçir.

Həmçinin bax
------------

* Oğuz rayonu

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Dəymədağlı*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Azərbaycan Respublikası Oğuz Rayon İcra Hakimiyyəti

İstinadlar
----------

1. ↑  B.Ə.Budaqov, Q,Ə.Qeybullayev. "Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərinin izahlı lüğəti. Bakı-1998, səh.231.
2. ↑  Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427
3. ↑  Nadir Məmmədov, "Azərbaycanın yer adları", Bakı, 1993, səh.93

| ⛭Oğuz rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Oğuz |  |
| Qəsəbələr | Bədəldərə |
| Kəndlər | Abdallı • Baş Daşağıl • Bayan • Bucaq • Calut • Çaldaş • Çayqovuşan • Dəymədağlı • Dəymədərə • Ərmənət • Filfilli • Hallavar • Xaçmaz • Xaçmazqışlaq • Xalxal • Xalxalqışlaq • Kərimli • Qarabaldır • Qarabulaq • Qumlaq • Mollalı • Muxas • Padar • Sincan • Şirvanlı • Tayıflı • Tərkeş • Top • Yaqublu • Yemişanlı • Yenikənd • Zərrab |
| Ləğv olunmuş kəndlər | Böyük Söyüdlü • Oğuzqışlaq |
Schuko -Divara batırılmış taxıc yuvası
**Taxıc yuvası** — taxıcla birlikdə elektrik naqilləri arasında birləşmə yaratmaq üçün istifadə edilir. Tixac yuvası ya divarda suvağın üst hissəsində,ya da divara batırılmış şəkildə tətbiq olunur. Bəzi hallarda o səyyar birləşmədə əlaqələndrici rolunu oynayır. Məsələn masalarda, uzadıcı məqsədi ilə naqillərin birləşdirilməsində.

Gücləndirilmiş taxıc yuvaları da mövcuddur. Belə yuvalar güclü maşınların elektrik şəbəkəsi ilə birləşdirilməsi üçün tətbiq edilir. Gücləndirilmiş taxıclar həm bir fazalı, həm də üç fazalı şəbəkələri birləşdirmək üçün müxtəlif səviyyəli qoruyucu mexanzimlə təchiz olunurlar. Bir çox gücləndirilmiş taxıc yuvaları 220/380 V gərginliyində işləyə bilir. Onlarda kontakt üçün sərt zolaqlardan istifadə edilir.

Keramikadan hazırlanmış taxıc yuvaları plastmasa nisbətən daha etibarlıdır, çünki onlar yanmırlar. Son zamalarda taxıc yuvaları əsasən istiliyə və odadavamlı termoplastlardan (məsələn, polikarbonat) hazırlanmış şəkildə tətbiq olunurlar.
**İştvan Peli** (*ing.* Istvan Pely; d. 1974, ABŞ) — ABŞ video oyun rəssamı və dizayneri. Onun videooyunlarına olan marağı atası evə bir Apple IIe kompüteri gətirəndə başlamışdır. İştvan kollecdə təhsil aldığı vaxtlarda üçölcülü kompütür qrafikaları ilə maraqlanmağa başlamış və 3D Studio R2 proqramı ilə tanış olmuşdur. İştvan bir neçə dostu ilə "*Majectic*" (*azərb.* Əzəmətli‎) adlı bir Mac/PC macəra oyunu hazırlamış və onu məzun olmazdan əvvəl satışa çıxarmışdır. İştvan 1997-ci ildə "*Bethesda Softworks*"a qoşulmuş və şirkət üçün daha iki videooyunu, yəni "*Symbiocom*" və "*Zero Critical*"ı hazırlamışdır.

İştvan Peli 2006-cı ildən etibarən "*Bethesda Softworks*" videooyun şirkətində birbaşa fəaliyyət göstərir. O, ilk olaraq "*The Elder Scrolls IV: Oblivion"* videooyununda baş mədən rəssamı olaraq fəaliyyət göstərmişdir. İştvan daha sonra "*Fallout 3*" və "*Fallout 4*" videooyunlarında baş rəssam, "*Fallout Shelter*" videooyununda isə art-direktor olaraq fəaliyyət göstərmişdir. O, "*Fallout 3*"ün personaj dizaynerlərindən biri olan Hyu-Lay Çonq ilə evlənmişdir.

İşlər
-----

| İl | Videooyun | Rol |
| --- | --- | --- |
| 1995 | *Majestic Part I: Alien Encounter* | Produsser, rejissor, qrafika işçisi, proqramçı |
| 1998 | *Symbiocom* | Dizayner, qrafika işçisi, proqramçı |
| 1999 | *Zero Critical* | Dizayner, qrafika işçisi, proqramçı |
| 2001–2004 | *Movkup* | 3D-CG mexaniki konseptual |
| 2006 | *The Elder Scrolls IV: Oblivion* | Baş mədən rəssamı |
| 2008 | *Fallout 3* | Baş rəssam |
| 2011 | *The Elder Scrolls V: Skyrim* | Əlavə qrafiki dizayner |
| 2015 | *Fallout Shelter* | Art-director |
| 2015 | *Fallout 4* | Baş rəssam |

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Meri Medlend.* "Loyola Magazine "Master of the Game" (ingilis). loyola.edu. 31 mart 2010. 2015-10-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-12.
2. ↑  "3D Artists - Art Gallery - Jury". raph.com. 2009-10-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-18.
3. ↑  "Home". justadventure.com. 2010-01-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-18.
**İşutin dərnəyi** — ziyalı qruplarının sui-qəsdi vasitəsilə kəndli inqilabı hazırlamağı qarşıya məqsəd qoymuş gizli inqilabi təşkilat; 1863-cü ilin sentyabrında N.A.İşutin yaratmışdı. Görkəmli nümayəndələri N.A.İşutin, P.D.Yermolov, D.V.Karakozov və başqaları idi. Dərnəyin üzvləri 1864-cü ilin dekabrında Y.Dombrovskinin həbsxanadan qaçırılmasında iştirak etmişdilər. İşutinçilər utopik sosializmi təbliğ edir, xalqa yaxınlaşmağa çalışırdılar (pulsuz məktəb və s.). Sonralar İşutin dərnəyində sui-qəsdçilik, terrorçuluq meylləri daha da güclənmişdi. 1865-1866-cı illərdə işutinçilər N.Q.Çernışevskini katorqadan qaçırmağa cəhd göstərmişdilər. Karakozovun çar II Aleksandra müvəffəqiyyətsiz sui-qəsdindən (4 aprel 1866) sonra təşkilatın üzvlərinin xeyli hissəsi cəzalandırıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ишутин дәрнәји // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. V ҹилд: Италија—Куба. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1981. С. 42.
**Мadeyra** — Cənubi Amerika ərazisindən axan, Amazon çayının iri qollarından biri.

Çay Mamore çayı və Beni çayının birləşməsindən əmələ gələrək Boliviya və Braziliya sərhəddindən başlayaraq axır. Ümumilikdə 100 km məsafədə sərhədi təşkil edir. Sonradan şimal-şərqdən Braziliyanın Rondoniya və Amazonas ştatları ərazisinə axır. Çayın uzunluğu 3230 km, hövzəsinin sahəsi 1158 min km² təşkil edir.

Mövsümdən asılı olaraq 12 m dərinliyə malik ola bilər. Bolsulu olduğu dövr oktyabrdan mayda qədərdir. Çayın adı *madeira* sözü portuqalcadan tərcümədə *ağac* mənasını verir. Belə ki, çay Amazon cəngəlliklərindən axır.

Gəmiçilik limanları: Portu-Velyu. Çay kənarında yerləşən şəhərlər: Portu-Velyu, Umayta, Manikore.

Madeyra çayında Amazon delfini yayılmışdır.

2007-ci ilin iyulunda Braziliya hökuməti Madeyra çayı üzərində iki SES (Santu-Antoniu və Jirau) tipintisinin planlaşdırdığını elan etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Braziliya Madeyra üzərində SES tikir". 2018-05-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-05.

Mənbə
-----

* Amazonka və Madeyra
**Qafqaz çubuqlucası** (*lat.* Philadelphus caucasicus) — hortenziyakimilər fəsiləsinin çubuqluca cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Qafqazın şimal-şərqində, Kiçik Asiyada dəniz səviyyəsindən 1800 m hündürlükdə yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 3 m olan koldur. Zoğları sarı və ya qırmızımtıl-sarıdır. Gövdənin qabığı qəhvəyi-qonur, çatlayan və soyulandır. Yarpaqları nazik, yaşıl, uzunsov, ellips və ya neştər formalı, 3,5-8 sm uzunluqda, uc tərəfdən sivri, əsası dairəvi, kənarları az gözə çarpan dişli, çılpaq və ya alt tərəfdən tüklüdür. May ayında 20-25 gün ərzində çiçəkləyir. Çiçəkləri ağımtıl rəngli, çox ətirli, 2-3,5 sm diametrində olub, 14 sm uzunluqda salxımvari çiçək qrupuna toplanmışdır. Çiçək qrupunun oxu və kasayarpaqları çılpaq və ya tüklüdür. Sütuncuğu çox hallarda tüklü, yarıya qədər bitişmiş olur. Kasayarpaqları və ləçəkləri 4-dür. Erkəkcikləri çoxlu miqdarda, qısa və ya uzun, az və ya çox bitişikdir. Sütuncuqlarının uzunluğu təxminən yarıya qədər bitişmişdir. Meyvəsi iyul ayının axırında yetişir. Toxum və qələmlərlə artırılır.

Ekologiyası
-----------

Tez böyüyür, soyuğa davamlı, torpağa tələbkar deyil, ancaq dərin, humuslu və nəmişli torpaqlarda daha yaxşı inkişaf edir. Qaza və tüstüyə davamlıdır, budanmanı yaxşı keçirir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın şimal bölgələrində mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Qafqaz çubuqlucası qazon əkinlərində, tək-tək və qruplarla əkildikdə gözəl görünür. Çubuqlucanın çiçəklərindən alınan ekstraktdan yeyinti və ətriyyat sənayesində istifadə edilir. Qurudulmuş çiçəkləri çaya xoş ətir verir. Onlardan salatları və qənnadı məmulatlarını ətirləndirmək üçün istifadə edilir. Dekorativ bitki kimi çubuqluca parklarda və bağlarda becərilir.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4517415
* Wikispecies: Philadelphus caucasicus
* EPPO: PHICC
* EUNIS: 173159
* GBIF: 2986060
* GRIN: 464684
* iNaturalist: 166642
* IPNI: 792182-1
* IRMNG: 10205125
* ITIS: 504299
* NCBI: 152293
* PLANTS: PHCA44
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:792182-1
* Tropicos: 29101280
* WFO: wfo-0000465359

 |
**Miryam Vayselbraun** (*alm.* Mirjam Weichselbraun‎ d. 27 sentyabr 1981, İnsbruk) — Avstriya televiziya aparıcısı və aktrisası. 2015-ci ildə Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində ev sahibi olaraq Avstriyada keçirilən yarışmanın aparıcısı olmuşdur. Bu da ona Avstriyadan kənarda da tanınmasına vəsilə olmuşdur.

Bioqrafiyası
------------

27 sentyabr 1981-ci ildə İnsbrukda anadan olub. Media sənayesinə 1998-ci ildə Avstriya regional radio stansiyası olan Antenne Tirolda redaktorluq ilə işləməyə başlamışdır. O, ilk dəfə "BRAVO" jurnalı tərəfindən Girl 2000 seçilməsi ilə şöhrət qazanır. Sonradan Tirol TV regional televiziya şirkətində işlədikdən və Das Magazin mədəni proqramında qısamüddətli işdən sonra 2001-ci ildə yeni yaradılan VIVA Plus televiziya stansiyasına keçir. Burada səkkiz ay "Cologne Day" proqramında iştirak edir. Miryam bir müddət sonra Münhendə yerləşən "MTV Almaniya"da sonra isə Berlindəki Select MTV (2005-ci ilin yanvar ayına qədər) və TRL-in (2007-ci ilin aprelinə qədər) siması olur.

Eyni zamanda ZDF-də "Wetten, dass ..? televiziya şousunda (2003-cü ildən bəri) və ORF-də "Expedition Österreich" (2004-cü ildən bəri) şousunda və "Dancing Stars" şousunda çalışmışdır. Son şouda iştirakına görə Romy mükafatına layiq görülüb.

2006-cı ildə Miryam Vayselbraun RTL-də "Dancing on Ice" şousunda aparıcı olmuşdur. Eyni zamanda "Life Ball" (2007), "Kiddy Contest" (2007 və 2008) üçün çalışmışdır. 2010-cu ildə Sat 1-də "Die Hit-Giganten" serialının üç proqramında iştirak etmişdir.

Televiziya aparıcısı kimi işindən əlavə, Miryam Vayselbraun Yan Dryesin "Letzte Tage, jetzt" adlı audio dram üçün səsləndirmələr belə etmişdir. 2007-ci ildən bədii filmlərdə və televiziya filmlərində aktyorluq etməyə, eyni zamanda musiqili filmlərdə iştirak etməyə başlamışdır. 2012-ci ilin sentyabrından 2014-cü ilin martına qədər "Sky Deutschland"-da Harald Şmidt Şousunda köməkçi olmuşdur. Sonra televiziya aparıcısı kimi işləməyə və filmlərdə rol oynamağa davam etmişdir.

2015-ci ildə VOX-da "Grill den Henssler" kulinariya şousunun iştirakçısı (qonağı) olur.

Miryam Vayselbraun bir sıra mükafatlara layiq görülmüşdür. 2015-ci ildə ilin İlin Trolesi olur.

### Şəxsi həyatı

Miryamın əkiz bir bacısı vardır. Adı Melanidir. Onlar fərqli soyadları daşıyırlar: Miryam - anasının soyadını Vayselbraun, Melani - atanın soyadını Binder.

İki illik münasibətlərdən sonra Miryam musiqiçi Markosdan ayrılmışdır. Ayrıca Sat.1-Frühstücksfernsehenin televiziya aparıcısı Yan Xan ilə də əlaqəsi olmuşdur. Amma dörd il sonra onlar ayrılmışlar.

2013-cü ildən bəri Miryam Vayselbraun 28 sentyabr 2013-cü ildə qızı dünyaya gətirdiyi amerikalı müğənni Lana Del Reyn meneceri Ben Mauson ilə münasibətdədir. Londonun İslinqton məhəlləsində yaşayırlar. Cütlük hazırda ikinci övladlarını gözləyirlər.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Mirjam Weichselbraun // filmportal.de. 2005.
2. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #129060011 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
3. ↑  "ESC-Moderatoren Tiroler des Jahres". 2019-05-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-15.
4. ↑  "Sie erwartet ihr zweites Kind". 2019-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-15.
**Mirza Teletoviç** (*serb.* Мирза Телетовић; doğ, 17 sentyabr 1985-ci il, Mostar, Bosniya və Herseqovina Sosialist Respublikası, YSFR) — Bosniyalı peşəkar basketbolçu, Bosniya və Herseqovina, Belçika, İspaniya, NBA çempionatlarının oyunçusu. Uzun hücumçu mövqeyində oynamış.

Bioqrafiyası
------------

Peşəkar səviyyədə Teletoviç Sloboda Tuzla komandasında 2002/03-cü il mövsümündə debüt etdi. İlk mövsümdə hər oyuna orta hesabla 7,2 xal toplayaraq 2,7 ribaund etdi. İkinci mövsümdə göstəricilər əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdı. Mirza 26.4 xal və 6.6 ribaund nəticəni göstərdi (liqada 17 matç üçün).

2004-cü ildə Belçika çempionatına keçdi. Burada iki mövsüm Ostende komandasında oynadı. Həm də Avropanın ikinci ən vacib klub yarışmasında - ULEB Eurocupda oynadı. Ortalama hər matçda 6,7 ​​xal topladı.

2006-cı ildə Avroliqada iştirak edən İspaniyanın "Baskoniya" klubuna keçdi. İspaniya çempionatındakı ilk debütü 1 oktyabr 2006-cı ildə komandası bir xal fərqi ilə qazandığı "Valensiya" oyunu oldu - 95-94. Avroliqa debüt mövsümündə hər oyuna 5.3 xal qazandı və 2.8 ribaund etdi. 2007-ci il NBA layihəsində iştirak edəcəyini açıqladı, lakin seçilmədi.

3 iyul 2012-ci ildə Teletoviç Bruklin Nets klubu ilə 15,6 milyon dollar dəyərində üç illik müqavilə imzaladı. 5 Noyabr 2012-ci il tarixində NBA -da ilk debütü baş tutdu: Minnesota ilə matçda 5 xal topladı. 2017-ci ilin dekabr ayında həkimlər Teletoviçin hər iki ağciyərində qan laxtaları aşkar etdilər. Bundan sonra qeyri-müəyyən müddətə oyunlardan uzaqlaşdırıldı. 2018-ci ilin mart ayında Mirza Teletoviç klubdan uzaqlaşdırıldı.

Teletoviç Bosniya və Herseqovina millisinin oyunçusudur. 2003, 2005 və 2011-ci illərdə Basketbol üzrə Avropa çempionatlarında çıxış etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Mirza Teletovic Draft 2007". NBA.com. 2018-05-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 June 2012.
2. ↑  "Spanish League, Game 1: September 30 - October 1, 2006". Euroleague. 2013-01-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 June 2012.
3. ↑  "Sources: Nets, Mirza Teletovic agree". ESPN.com. 2013-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 July 2012.
4. ↑  "«Милуоки» официально расстался с Мирзой Телетовичем". 2018-03-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-21.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Mirvari sırğalı qız (dəqiqləşdirmə).

***Mirvari sırğalı qız*** (hl: *Het meisje met de parel*) — holland rəssamı Yan Vermeerin dünyaca məşhur tablosudur. Əsər Yan Vermeerin şah əsəri hesab olunur. Adından da göründüyü kimi, əsərin əsas motivini mirvari sırğa təşkil edir. Tablo hal-hazırda Hollandiyanın Haaqa şəhərindəki Mauritshuis rəsm qalereyasında saxlanılır. Bu əsəri bəzən "Qüzey Mona Lozası" və ya "Holland Mona Lizası" da adlandırırlar.

Demək olar ki, Vermeerin əsərləri haqqında o qədər də geniş məlumat bizə gəlib çatmamışdır və bu məşhur əsər də istisna deyil. Belə ki, əsər "IVMeer" şəklində imzalanmış lakin heç bir tarix göstərilməmişdir.

1994-cü ildə rəsmin sonuncu bərpasından sonra rəsimdəki incə rəngli kombinasiya və qızın tamaşaçıya baxışının yaxınlığı çox artırılmışdır.

Dörd il Vermerin nadir əsərlərinin hissə-hissə xaricə satılmasına mane olmağa çalışmış Victor de Stuersin məsləhəti ilə A.A. des Tombe 1881-ci ildə (bu dövrlər olduqca çətin dövrlər idi) tablolardan birini Haaqada keçirilən auksionda iki gilder 3 sentə aldımış və varisi olmadığından o, bu və aldığı başqa əsərləri 1902-ci ildə Mauritshuisa bağışlamışdı.

1937-ci ildə Vermerin əsərlərindən olduğu güman edilən, olduqca oxşar bir rəsm "Gülən qız" kolleksiyaçı Andrew W. Mellon tərəfindən Vaşinqtondakı Milli İncəsənət Qalereyasına bağışlanmışdır. Hal-hazırda çoxları bu əsərin saxta olduğunu güman edir. Vermer eksperti Arthur Wheelock 1995-ci ildəki araşdırmalarında iddia edirdi ki, bu saxtakarlıq Han van Meegeren-in dostu, rəssam, saxta pul kəsməklə məşğul olan Theo van Wijngaarden tərəfindən edilmişdir.

Əsərin təsirləri
----------------

1999-cu ildə Tracy Chevalier bu tablonun yaranmasından bəhs edən ""Mirvari tanalı qız" adlı tarixi roman yazmışdır. Romanda Vermeerin şəklin çəkilməsi üçün pulla tutlmuş Griet adlı (uydurma) qulluqçu ilə yaxınlığından və "Mirvari tanalı qız" əsəri çəkilərkən Grietin onun arvadının mirvari sırğasını taxdığından bəhs edilir. Bu romanın motivləri əsasında 2003-cü ildə baş rolda Skarlett Yohanssonun oynadığı eyni adlı film çəkilmiş və 2008-ci ildə tamaşaya qoyulmuşdur.

Xarici keçidlər
---------------

* Mirvari tanalı qız Mauritshuisin rəsmi saytında Arxivləşdirilib 2012-01-11 at the Wayback Machine

1. 1 2  .
2. 1 2  Google Arts & Culture. 2011.
**Qafqaz xəndəkotu** (*lat.* Symphytum caucasicum) — bitkilər aləminin göyzabançiçəklilər dəstəsinin göyzabankimilər fəsiləsinin xəndəkotu cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Hündürlüyü 30-60 sm, gövdəsi düz, azbudaqlanan, yumşaq tüklü çoxillik ot bitkisidir. Uzun qalınlaşmış kökləri və qısa milşəkilli kökümsovları vardır. Gövdə yarpaqları yumurtaşəkilli və yaxud uzunsovdur, aşağı yarpaqları qismən uzun saplaq üzərindədir, küttəhərdir, orta yarpaqları qısa enli və ya demək olar ki, oturaqdır, enli neştərvari və ya uzanmış elliptik şəkildədir, sivriləşmişdir, kənarları qeyri-müəyyən xırda dişlidir, uzunluğu 5-10 sm, eni 2-4 sm-dir, alt tərəfdən bozumtul və məxmər kimidir, üst tərəfdən az tüklüdür. Qıvrımlar azçiçəklidir, yarpaqsızdır. Meyvə saplağı əyilən olub, uzunluğu 3-5 mmdir. Tac mavi rəngdədir. Fındıqların uzunluğu 3-3,5 mm-dir, uzunsov, demək olar ki, düzdür, qeyribərabəryanlıdır, nazik torvari qırışlı və az qabarıqdır. May-iyun aylarında çiçəkləyir, iyun-iyul aylarında meyvə verir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın bütün rayonlarında, Kür-Araz ovalığından başqa. Qobustan, Abşeron, Xəzəryanı, Lənk. Muğ. Ovalıqdan orta və subalp qurşağına qədər.

Yaşayış mühiti
--------------

Meşə kənarında, meşələrdə, kolluqlarda, bağlarda, dağ çəmənlərində, çay sahilində, yol kənarında, alaqlı yerlərdə rast gəlinir. BQ qərbi, BQ şərqi, BQ Quba sahəsi, Samur-Dəvəçi ovalığının rayonlarında arandan subalp qurşağına kimi yayılmışdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q3507927
* Wikispecies: Symphytum caucasicum
* EPPO: SYMCA
* GBIF: 4067506
* GRIN: 435076
* iNaturalist: 245575
* IPNI: 120758-1
* ISC: 117395
* NBN: NHMSYS0000464113
* NCBI: 1452888
* PalDat: Symphytum\_caucasicum
* Plant List: kew-2475712
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:120758-1
* Tropicos: 4002562
* WFO: wfo-0000432279

 |
Roma əyaləti İllirik 10-cu əsrdən öncə
Balkanlarda Roma əyalətləri
**İllirik** (*lat.* Illyricum) — İlliriyanın yerində qurulan Roma Respublikasının əyaləti. Onun ərazisi müasir Albaniyadakı Drin çayından Xorvatiyanın şimalındakı İstriya və Bosniya və Herseqovinadakı Sava çayına qədər uzanırdı. Əyalətin mərkəzi Xorvatiyanın müasir Split şəhəri yaxınlığında yerləşən Solin (*lat.* Salonae) şəhəri idi.

İlliriya e.ə. 168-ci ildə romalılar İlliriya padşahı Gentinin ordusunu məğlub edəndən sonra dağıldı. E.ə. 167-ci ildən İlliriyanın cənub hissəsi Romanın protektoratı altında formal olaraq müstəqil dövlət oldu.

Bu bölgə Roma üçün böyük strateji və iqtisadi əhəmiyyət daşıyırdı. İlliriya sahillərində bir neçə böyük ticarət limanı yerləşirdi və ərazilərində qızıl hasil olunurdu. Eqnatia yolu İlliriyada başlayırdı, hansı ki Adriatik sahilindən Dirarxiyi (indiki Durres) Mərmərə dənizinin sahilindəki Bizans ilə birləşdirirdi.

E.ə. 59-cu ildə Vatininin qanuna görə, illiriya Roma əyaləti İllirikə çevrildi və Sizalpin Qalliyası ilə birlikdə prokonsul olan Sezara verildi.

Roma dövləti eramızdan əvvəl 12—9-cu əsrlərdə Pannoniya müharibəsi (*lat.* Bellum Pannonicum) kimi tanınan bir sıra hərbi kampaniyalarda genişləndikcə İllirik əyaləti genişlənirdi. 10-cu ildə, Böyük üsyandan sonra (*lat.* Bellum Batonianum) İllirik əyaləti iki hissəyə bölündü: şimalda Pannoniya və cənubda Dalmatsia yarandı. "İllirik" sözü bu bölgənin adı kimi istifadə edilməyə davam etdi və daha sonra bu ad imperator Diokletian özünün yaratdığı İlliriya pretoriya prefekturasına da bu adı tətbiq etməyə başladı, buraya Pannoniya, Norik, Krit və Frakiyadan başqa bütöv Balkan yarımadası daxil idi.

Bu bölgənin yerli sakinləri tez-tez orduda görkəmli vəzifə sahibi idilər. II Klavdi, Avrelian, I Konstantin və Diokletian kimi Roma imperatorları və I Anastasi və I Yustinian kimi Bizans imperatorları buralı idilər.

Ədəbiyyat
---------

* Marjeta Šašel Kos. ''Appian and Illyricum''. Situla 43. (National Museum of Slovenia Ljubljana, 2005)
* Danijel Dzino. ''Illyricum in Roman Politics, 229BC-AD68'' (Cambridge University Press, 2010) 242 pages
**III Qazi Gəray** (1673 – 1709) — Krım xanı.

Krım xanı I Səlim Gərayın oğludur. 1674-cü ildə anadan olmuşdur. 1699-cu ildə taxtın ikinci varisi elan edilərək nurəddin ünvanı aldı. Çərkəz bölgəsinin idarəsinə təyin edilsə də, buna qarşı çıxdı. Noqaylarla ittifaq quraraq qardaşına qarşı ayaqlansa da, məğlub oldu və bağışlandı. Rumelidə yaşamasına icazə verilsə də, Ədirnəyə çağırıldı və Osmanlı sultanı II Mustafa tərəfindən həbs olundu. 18 günlük həbsin ardından Rodos aadasına sürgün edildi.

Atasının dördüncü xanlığı dönəmində taxtın birinci varisi elan edilərək kalqay ünvanı aldı. Atasının vəfatının ardından 1704-cü ildə Krım xanlığına gətirildi. Böyük qardaşı Qaplan Gəray birinci (kalqay), digər qardaşı Məngli Gəray isə ikinci (nurəddin) varis təyin edildi. Osmanlı-Rusiya münasibətlərinin normal olduğu illərdə hakimiyyətdə olan III Qazi Gəray İstanbuldan icazə almadan Rusiya və tabeliyindəki bəzi bölgələrə hücumlar tərtibləməyə başladı. Rusların İstanbula elçi göndərərək xanı şikayət etməsinin ardından III Qazi Gəray 1707-ci ildə vəzifədən alındı və Rumelində yaşamasına icazə verildi. Yerinə isə qardaşı Qaplan Gəray xan elan olundu.

Cəmi bir il sonra 1708-ci ilin iyulunda 36 yaşında vəbadan vəfat etdi. Cənazəsi Yanbolu məscidinin həyətinə dəfn edildi. Abid və Əzəmət adlı 2 oğlu olduğu bilinir.

Mənbə
-----

* Henry Hoyle Howorth, History of the Mongols, 1880, Part 2, page 565
* Desaive Dilek, « Le khanat de Crimée dans les archives ottomanes », dans *Cahiers du monde russe et soviétique*, 1972, cilt 13, n° 13-4, s. 560-583

İstinadlar
----------

1. ↑  İnalcık, Halil (1996). "GAZİ GİRAY III". *TDV Encyclopedia of Islam, Vol. 13 (Fikih – Gelenek)* (in Turkish). Istanbul: Turkiye Diyanet Foundation, Centre for Islamic Studies. p. 453. ISBN 978-975-389-440-1
**Zaməddin Ziyadoğlu** (tam adı:*Həmişəyev Zaməddin Ziyad oğlu*; 1 aprel 1947, Qazax) — şair, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.

Həyatı və təhsili
-----------------

Həmişəyev Zaməddin Ziyad oğlu 1947-ci il 1 aprel-də Qazax rayonunun Xanlıqlar kəndində anadan olmuşdur. İlk təhsilini öz doğma kəndlərində alıb. Bakıda neft texnikumunu bitirmişdir. Sonra Moskavada Sosial Münasibətlər Akademiyasının məzunu olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

### Əmək fəaliyyəti

Gənc neftçi kimi əmək fəaliyyətinə Neft Daşlarında başlamışdır. 25 il Neft Daşlarında işləmişdir.

### Bədii yaradıcılığı

Şeirləri, publisist məqalələri, yumorlu hekayələri, poemaları "Neft daşları", "Vışka", "Qaradağ", "İki sahil", "Xalq qəzeti", "Azərbaycan", "Yeni Azərbaycan", "Müstəqil Respublika", "Respublika", "Şərq","Ədalət", "Göyəzən", "Dəli Kür" qəzetlərində, "Məshəti", "Kulina" jurnallarında, ədəbiyyat, o cümlədən müxtəlif mədəniyyət və ədəbiyyat portallarında dərc olunub. "Neftçi" Ədəbi Məclisinin sədridir.Yüz iyirmidən çox neftçi-şairi "Neftçi" Ədəbi Məclisi ətrafında birləşdirə bilmişdir.Otuz dörd qələm sahibinin kitabının redaktoru və ön söz müəllifi olmuşdur. Şeirləri 50-yə yaxın tanınmış şairin kitabına salınmış, publisistik yazıları, müsahibələri, bədii yaradıcılıq nümunələri Azərbaycan, Türkiyə və Rusiyanın 100-dək qəzet, jurnal və dərgisində çap edilmişdir.

Kitabları
---------

* "İlham bulağı",
* "Vurğuna Vurğun gəlin",
* "Tale yolum",
* "Turşməzə əhvalatlar",
* "Ümid çırağım",
* "Borçalı nisgili",
* "Həncərisən",
* "60 ildən 60 yarpaq",
* "İzim, sorağım",
* "Həncərisən".

Təltif və mükafatları
---------------------

"Əmək veteranı" medalı, keçmiş SSRİ və Azərbaycan Həmkarlar İttifaqının 40-dan artıq Fəxri fərmanı ilə təltif edilmiş, o, "Səməd Vurğun", "Qızıl qələm", "Əliağa Şıxlınski", "XXI əsrin neftçisi" mükafatları laureatı olmuşdur.
Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyinin bərpasının 20 illiyi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikası Prezident İlham Əliyevin 18 oktyabr 2011-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Zaməddin Ziyad oğlu Həmişəyev ölkənin ictimai-siyasi, sosial-iqtisadi və mədəni həyatında xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Hacı Zaməddin ZİYADOĞLU.Həyatı və Yaradıcılığı". 2020-06-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-27.
2. ↑  "Mənalı ömür yolu". 2020-06-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-27.
3. ↑  "Şair Zaməddin Ziyadoğlunun "Həncərisən" kitabının təqdimatı olub". 2020-02-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-27.
4. ↑  "Azərbaycan Respublikasının Dövlət Müstəqilliyinin bərpasının 20 illiyi ilə əlaqədar bir qrup şəxsin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2021-06-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-27.
**Bioqrafik metod** — "yazıçı"nın yaradıcılığını onun şəxsi həyat təcrübəsinin ifadəsi kimi öyrənmək metodu. Bu metodun başlıca janrı yazıçı "portretidir". Fridrix Şleyermaxerin təfsir elminə görə, yazıçının yaradıcılığını yaxşı başa düşmək üçün onun daxili və mənəvi həyatının faktlarını öyrənmək zəruridir. Bədii metodun banisi fransız tənqidçisi Sent-Böv hesab edilir ("Ədəbi-tənqidi portretlər", c 1 - 5, 1836 - 39). Onun fikrincə, yazıçının irsinin, ədəbi və siyasi mühitinin öyrənilməsi onun yaradıcılığının dərk olunmasının vacib şərtləridir. Bədii metod mədəni-tarixi məktəblərin nəzəriyyəsində və təcrübəsində tətbiq olunmuş (Q.Lanson, İppolit Adolf Ten), Georq Brandesin "tarixi-psixoloji" metodunun təşəkkülünə təsir etmiş, XIX - XX əsrlərdə mətndə yazıçının "daxili mən"ini axtaran "impressionizm" tənqidində əks olunmuşdur. Ədəbiyyatşünaslığın bir janrı kimi, ədəbi portretin təşəkkülü bədii metodla əlaqəlidir ("Qədim portretlər", Nestor Aleksandroviç Kotlyarevsk, 1907; "Rus yazıçılarının siluetləri", Yuli İsayeviç Ayxenvald, 1-3-cü nəşrləri, 1906 - 10 və başqaları).

Bəzi ədəbiyyatşünaslar bədii metodu tədqiqat vasitəsi kimi qəbul edir, bioqrafik ünsürləri bədii obrazın qaynaqlarından biri kimi öyrənirlər.

Ədəbiyyat
---------

*Mirəhmədov Ə.* Ədəbiyyatşünaslıq. Ensiklopedik lüğət. Bakı. 1998.
Qan plazması
**Bioloji preparatlar** – bioloji mənşəyə malik məhsullar, o cümlədən vaksin, qan preparatları, allergenlər, somatik hüceyrələr, toxumalar, rekombinant zülallar. Bunlar insan və heyvanların yoluxucu və parazit xəstəliklərinin diaqnostikası, profilaktikası və müalicəsi, onların həyat göstəricilərinin yüksəldilməsi, bitkilərin zərərvericilər və xəstəliklərdən qorunması, torpaqların münbitliyinin artırılması və s. üçün istifadə olunur.

Ümumi məlumat
-------------

Tibb və baytarlıq bioloji preparatları təsir mexanizmi və praktiki təyinatına görə müalicəvi (spesifik hiperimmun zərdablar, qamma-qlobulinlər, interferonlar), profilaktik (vaksinlər), diaqnostik (antigenlər, həmçinin allergenlər, zərdablar) və tənzimləyici olur. Onlar biokombinat və biofabriklərdə mikroorqanizmlər ştamları və onların fəaliyyət məhsulları, həmçinin tərkibində bioloji stimulyatorlar olan heyvan toxumaları əsasında hazırlanır. Kənd təsərrüfatı və meşə bitkilərinin zərərvericiləri ilə mübarizədə istifadə olunan bioloji preparatlar arasında ən çox sporəmələgətirən entomopatogen bakteriya *Bacillus thuringiensis* əsasında hazırlanan preparatlar (entobakterin, dendrobasillin, dipel və s.) yayılmışdır.

Bu preparatların aktiv hissəsi endotoksin zülalının kristallarıdır; bunlar həssas cücünün orqanizminə qida ilə daxil olub bağırsaq iflicinə və septisemiyaya səbəb olur. Əkin, çəmən, bağları gəmiricilərdən qorumaq üçün dənli bakterodensid buraxılır; onun təsiredici hissəsi gəmiricilərdə yatalağabənzər xəstəlik törədən salmonella cinsinə aid bakteriyalardır. Göbələk mənşəli bioloji preparatlardan boverin (kolorado böcəyinin sürfələrini məhv etmək üçün), antibiotiklər – trixotesin, fitobakteriomisin (bitkilərin müxtəlif bakteriozlarının, buğdanın kök çürüməsinin müalicəsində), virus mənşəli bioloji preparatlardan Mamestra brassicae-nin tırtıllarının məhv etmək üçün, dəyişkən ipəksarıyanı ilə mübarizədə istifadə olunur. Bioloji preparatlar ətraf mühit və insan üçün az zərərlidir, biosenozda təbiət əlaqələrini pozmur, seçici təsirə malikdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Rader RA.* "(Re)defining biopharmaceutical". Nature Biotechnology. 26 (7). July 2008: 743–51. doi:10.1038/nbt0708-743. PMID 18612293.

Mənbə
-----

* *Debbie Strickland.* "Guide to Biotechnology" (PDF). Biotechnology Industry Organization (BIO). 2007. 2007-09-27 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2007-12-17.
* Bioloji preparatlar // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 4-cü cild: Bəzirxana – Brünel (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2013. səh. 89. ISBN 978-9952-441-03-1.
**Bioloji terror** – siyasi və maddi xarakterli məqsədlərə çatmaq üçün təhlükəli bioloji aqentlərdən istifadə edərək insanların həyat və sağlamlaıqlarına vurulan ziyandır.

Bioloji terror hələ qədim zamanlardan mövcud olmuşdur: müharibələr vaxtı su quyularının zəhərləndirilməsi, mühasirəyə alınmış şəhərlərə müxtəlif xəstəliklər yayan quş və heyvanların ötürülməsi və s.

Bioloji müharibələrin və terrorizmin geniş vüsət alması XX əsrdə baş vermişdir. Bioloji terrorizmin genişlənməsində əsas səbəb kimi biotexnologiyalar üzrə mütəxəssislərin artmasını, bioloji və bakterioloji məhsulların daha asan yolla əldə edilə bilməsini göstərmək olar.

Bioloji silahın özünəməxsus xüsusiyyəti vardır: virusun yayılması müəyyən müddət hiss olunmur və bir müddətdən sonra ətrafdakı canlıların xəstələnməsi və məhv olması prosesi başlayır. Bioloji terrorda əsasən su, torpaq və hava zəhərlənməsi baş verir.

Xarici keçidlər
---------------

* Реальность биотерроризма Arxivləşdirilib 2008-02-16 at the Wayback Machine
* Политические проблемы противодействия биологическому терроризму
* ANTI-TERROR
* Elmira Süleymanovanın bəyanatı Arxivləşdirilib 2010-12-20 at the Wayback Machine
Elmi təsnifatın müxtəlif səviyyələri.Elmi təsnifatın müxtəlif səviyyələri.

---

Bioloji təsnifatın əsas səkkiz taksonomik kateqoriyası. Aralıq kateqoryalar göstərilməmişdir.
**Bioloji növ** (*lat.* species) — oxşar canlıların və predmetlərin adlandırılmasında, bunların təsnifatında istifadə olunan kateqoriya.

Xarakteristika
--------------

Bioloji növ XVII əsrin sonunda öyrənilməyə başlanılmışdır. Bu dövr bioloji növün ilk təsvirini vermiş Con Reyin (1686) tədqiqatlarını və müxtəlif konsepsiyaları əhatə edən bir neçə mərhələdən ibarətdir. Bioloji növün adı latınca iki sözdən ibarət olduğundan o binominal (binar) sayılır. Bu sözlər növün aid olduğu, cinsin adından və bioloji növə verilmiş addan ibarətdir. Məsələn, *Anas platyrhyncha* bir növ yaşılbaş ördəyin adını ifadə edir. 

Hər bir bioloji növün fərdləri bir-birinə reaksiya verən və biri digərini çoxalma məqsədi ilə axtarıb tapan reproduktiv birlik əmələ gətirir. Bioloji növ ekoloji vahid kimi həmin mühitdə yaşayan başqa növlərlə qarşılıqlı əlaqədə olur və onlara qarşılıqlı təsir göstərir. 

Nəhayət, bioloji növ genetik vahid olub geniş ümumi genofonda malikdir. Halbuki, fərd, yalnız az bir vaxt ərzində genofondun cüzi bir hissəsini özündə daşıyır. Bir növ digərindən kəskin əlamətlərlə (xiatusla) ayrılır, bir növün səciyyəvi əlamətləri başqa növə tədricən keçə bilməz. Bu status təbii şəraitdə müxtəlif növlərin fərdlərinin bir-birilə cütləşə bilməsi ilə əlaqədardır. 

Hər bir bioloji növün bütövlüyünü və onu əhatə edən başqa növlər arasında onun müstəqilliyini, əsas etibarilə reproduktiv (genetik) izolyasiya saxlayır.

|  |
| --- |
| **Taksomaniya ranqları** |
| Aləmüstü (domen) —
**Aləm** —
Yarımaləm —
Tipüstü/Şöbəüstü —
**Tip**/**Şöbə** —
Yarımtip/Yarımşöbə —
Sinifüstü —
**Sinif** —
Yarımsinif —
İnfrasinif —
Dəstəüstü/Sıraüstü —
**Dəstə**/**Sıra** —
Yarımdəstə/Yarımsıra —
İnfradəstə —
Fəsiləüstü —
**Fəsilə** —
Yarımfəsilə —
Tribaüstü —
**Triba (biologiya)** —
Yarımtriba —
**Cins** —
Yarımcins —
Seksiyaüstü —
Seksiya —
Yarımseksiya —
Cərgə —
Yarımcərgə —
**Növ** —
Yarımnöv —
Varitet/Müxtəliflik —
Yarım müxtəliflik —
Forma —
Yarımforma |
| Taksonomiya — Binominal nomenklatura |
Əliheydər Qarayev
Azərbaycan, Dağıstan və Zakaspi həmkarlar ittifaqlarının birgə keçirdiyi qurultay.

Qurultayın təşkili
------------------

1919-cu il, aprelin 7–15-də Bakıda keçirilmişdir. Qurultay bolşeviklərin təsiri altında olan Azərbaycan həmkarlar ittifaqlarının təşəbbüsü ilə çağırılmışdır. Qurultayda Bakı, Gəncə, Tiflis, Port-Petrovsk, Dərbənd, Krasnovodsk və Qızıl Arvaddan olan 30 həmkarlar ittifaqından 146 nümayəndə iştirak edirdi.

Qurultayın gedişi
-----------------

Qurultayda İ. Anaşkin həmkərlar ittifaqlarının vəzifələri haqqında məruzə etdi. Bütün məsələlər üzrə bolşeviklərin təklif etdiyi qətnamələr qəbul edildi. Qurultayın bolşevik fraksiyası bitərəf nümayəndələrin əksəriyyətini öz tərəfinə çəkərək həmkarlar ittifaqları hərəkatında kommunist partiyası proqramının qəbul edilməsinə nail oldu. Azərbaycan sol eserlərindən bəziləri də qurultayda bolşeviklərə tərəfdar çıxdılar. Qurultay fəhlələri sovet hakimiyyəti uğrunda mübarizə yolunu tutmağa çağıran qətnamə qəbul etdi. Qurultayda seçilən Qafqaz ölkə həmkarlar ittifaqları mərkəzinin heyətinə bolşeviklərdən B. Ağayev, İ. Anaşkin, F. Qurbanov,Ə. Qarayev və b. Keçdilər.

Nəticə
------

Qurultayın bolşevik platformasına dayanması menşevik və eserlərin həmkarlar ittifaqlarından sıxışdırılması prosesini sürətləndirdi. 1919-cu ilin, yayında Bakıdakı həmkarlar ittifaqlarının, demək olar ki, hamısının idarə heyətində kommunistlər çoxluq təşkil edirdilər, sentyabrda isə onlar sağ sosialistlərin son dayağı olan Bakı həmkarlar ittifaqları şurasını ələ keçirdilər. Beləliklə, bolşeviklər həmkarlar ittifaqları üzərində tam nəzarətə nail oldular. Bununla, Şimali Azərbaycana sovet-bolşevik müdaxiləsi üçün zəmin hazırlamaq yolunda daha bir addım atılmış oldu.

Həmçinin bax
------------

* Aprel işğalı

Mənbə
-----

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, *Azərbaycan, Dağıstan və Zakaspi həmkarlar ittifaqlarının qurultayı* maddəsi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Azərbaycan tarixi 3 cilddə*, 3-cü cild, Bakı, 1973.
2. 1 2 3  *Azərbaycan tarixi 7 cilddə*, V cild, Bakı, 2001.
*Exocet* gəmi əleyhinə raket uçuş zamanı
*FIM-92 Stinqer* raketi ilə nişanalma zamanı
Raket silahı məhvedici vasitənin lazımı məqsədə çatdırılması üçün tətbiq olunan silah növüdür. Reaktiv mühərriklə işləyən, yönəldici sistemə malik pilotsuz mərmilər, yerdə, göydə, dənizdə hədəfləri vurmaq üçün tətbiq edilən müxtəlif raket komplekslərinin toplusunu buna misal göstərmək olar.

Raket silahının tərkib hissələrinə aşağıdakılar daxildir:

* İdarəetmə sisteminə malik mərmilər üçün raket daşıyıcılar,
* Buraxma qurğuları,
* Texniki təchizat vasitələri, nəqletmə və saxlama.

Daşıyıcı sistemlərinə görə bölünürlər:

* "Yer hədəfi əleyhinə"
	+ "Yer-yer"
	+ "Tank əleyhinə"
* "Hava hədəvi əleyhinə"
	+ "Yer-göy"
	+ "Göy-göy"
	+ "Raket əleyhinə"
* "Dəniz hədəfi əleyhinə"
* "Süni peyk əleyhinə" və s.

Kiçik ölçülü raketlər daşıyıcısız olub əsgərlər tərəfindən daşına bilirlər. Məsələn "Stinger" raketini əsgər boynunda oturtmaqla havada uçan təyyarəni vura bilmək imkanına malikdir.

Raket silahların hədəfi axtarma sisteminin təsir əhatəsi başqa uçan aparatlara nisbətən məhdud olduğundan, kombinasiya edilmiş sistemlərdən də istifadə edirlər. İlkin olaraq raket təxmini olaraq hədəf istiqamətində buraxılır və sonra havada onunla idarəetmə sistemi arasında informasiya əlaqəsi nəticəsində hərəkət trayektoriyası korreksiya edilir. Sonuncu mərhələdə raketin öz sisteminin köməyi ilə hədəf dəqiq nişanlanır.

İlk dəfə raket silahı Verner fon Braunun rəhbərliyi altında alman mütəxəssisləri tərəfindən hazırlanıb V2 adı altında İkinci dünya müharibəsində tətbiq olunmuşdur
**Qafqaz zirəsi** (*lat.* Carum caucasicum) — bitkilər aləminin çətirçiçəklilər dəstəsinin çətirkimilər fəsiləsinin zirə cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına göre növün kateqoriyası və statusu "Təhlükəli həddə yaxın olanlar" kateqoriyasına aiddir — NT. Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Kökətrafı yarpaqları uzun-saplaqlı, uzunsov, ikiyə yarılmışlələkvaridir, son ayaları lansetvari və ya xətvaridir, gövdə yarpaqları 1-2 ədəd və ya heç olmur. Çətirlərinin 5 ədəd müxtəlif ölçülü şüaları vardır. Ləçəkləri ağdır. Meyvələri 3 mm uzunluğundadır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləməsi iyun-iyul, meyvə verməsi iyul-avqust aylarına təsadüf edir. Mezofit bitkidir. Dəniz səviyyəsindən 2000 m-dən yuxarıda tək-tək müşahidə edilir. Əsasən alp və subalp çəmənlərdə rast gəlinir.

Yayılması
---------

Böyük Qafqazın Quba sahəsi (Qusar rayonu — subalp yüksəklikləri) və qərb hissəsi, Kiçik Qafqazın şimal (Daşkəsən rayonu — Xoşbulaq yaylası) və mərkəzi hissələri, Naxçıvanın dağlıq hissəsi (Şahbuz rayonu — Gəmiqaya və Göygöl əraziləri, Ordubad rayonu — Qaraquş ətəkləri).

Sayı və tendensiyası
--------------------

Məhdud ərazidə yayılan azsaylı populyasiyadır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Mənfi iqlimə həssaslıq müşahidə olunur.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Qorunması mühüm olan növdür.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15567377
* Wikispecies: Carum caucasicum
* EoL: 5039770
* GBIF: 3633005
* iNaturalist: 866400
* IPNI: 839679-1
* NCBI: 1028817
* Plant List: kew-2701505
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:839679-1
* Tropicos: 1700045
* WFO: wfo-0000588468

 |
Qəzvin döyməci
**Döyməc** və ya **Döymac** (*əbcəd.* دؤیماج،دؤیمَج‎) Qəzvin və Təbriz şəhərlərinə aid olan qəlyanaltıdır.

Lazım olan ərzaqlar
-------------------

* 1 stəkan su
* 200 q pendir (küp pendiri daha yaxşıdır)
* 4 ədəd quru lavaş çörəyi
* 100 q kərə yağı
* Lazım olan miqdarda doğranılmış göyərtilər
* 100 q qızardılmış soğan
* Lazım olan miqdarda qoz içi
* İstəyə görə qaymaqlı qatıq

Hazırlanma qaydası
------------------

Döyməcin hazırlanmasında qızardılmış soğan çox önəmli yer tutur
İlk olaraq quru çörəkləri geniş bir qabda yaxşıca doğrayıb sonra bir stəkan suyu az-az üstünə töküb qarışdırın. Pendiri doğrayıb və əlavə edin. Kərə yağını əridib doğranmış qoz,doğranmış göyərti və öncədən qızardılmış soğan ilə üzərinə töküb əllə yaxşıca qarışdırın.Bu mərhələdə döyməc otaq mühitində (nə ocaq üstündə) dincəlməlidir. Dincəlməkdən sonra döyməci əl və ya incə belli stəkan ilə (Qəzvinə aid incə belli stəkan ki Armudu stəkanı kimindir) dürməkləyib, şəkil verməliyik.Qəyd edək ki hazırlandıqdan dərhal sonra dürməkləsək, əmələ gəlməz yoxsa bir az əmələ gəlməkdən sonra parçalanar.
Bir azdan sonra, döyməci yuvarlaq yaxud oval formada əllərinizdə sıxın ki, tamamilə yapışsın və dağılmasın. Açılırsa bir az su və ərinmiş yağ əlavə edin. Hazırlandıqdan sonra, istənirsə, bir az bərk qaymaqlı qatıq ya süzmə və nanə üstünə töküb süfrəyə verin.

İstinadlar
----------

Yaşayış görünüşü


1. ↑  "Suran". 2021-01-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-05.
Adam Veispaut
**İlüminatlar** (*lat.* Illuminatii — ziyalılar, biliklilər və s.) — 1776-cı ildə Almaniyanın İngolstadt şəhərində kabbalistik hüquqşunas Adam Veispaut və Baron von Knigge tərəfindən yaradılan gizli təşkilat. İlluminati İngilis dilində "Aydınlanmış Olanlar" mənasını verir. Təşkilat fəaliyyət göstərdiyi müddət ərzində fanatizm, Katolik kilsəsi və dövlət məmurlarına qarşı mübarizə aparmışdır.

Bavariya illüminatları birliyinin əsası 1776-cı il may ayının 1-də İnqulştat universitetində professor Adam Veshaut tərəfindən qoyulub. Birliyi maariflənməyin zoğu kimi xarakterizə eləmək olardı.

Ordenin yaradıcısı Veyshaupt deizmin (Tanrını dünyanın yaradıcısı hesab edən, lakin onun təbiətə və cəmiyyətə təsirini inkar edən dini və fəlsəfi cərəyan) məşhur tərəfdarı idi. Orden deizmin yayılmağına təsir göstərirdi. İllüminatların əsas məqsədi insanlığın mükəmməlləşdirilməsi və yuksəldilməsi idi. Veysqaupt qeyd edirdi ki, insan öz təbiətincə pis deyil. Doğumdan hər bir insana verilən azadlıq və bərabərlik alınmışdır. Buna görə də, əgər insan sosial institutların təsirindən çıxıb, öz həyatına ağıl, bilik və vicdanla özü rəhbərlik eləsə problemləri öz-özünə həll ediləcək. Maarifləndirmək məqsədinə çatmaq üçün o, bütün mümkün variantlara əl atmışdı.

İllüminatların ideyası kilsəyə qarşı idi. Bəlkə də, illüminatların yaradılması yezuitlər tərəfindən tərbiyə olunan Veyshauptun kilsəyə qarşı mübarizəsindən doğmuşdu. Roma papası XIV Kliment 1773-cü ildə Yezuit ordeninini qadağa edən qanun vermişdi.

İllüminatların qısa zaman içində üzvlərinin sayının çoxalması hökumətin diqqətini cəlb edir. Bu zaman Orden daxilində qarşıdurma yaranır. Onun təməlini skandallar, yalanlar sarsıtmağa başlayır.

Veyshaupt Ordendə öz avtoritetinin qaldırılmasında və onun daxilində nizam-intizamın bərpa olunmasında çox əziyyət çəkir. 1784-cü ildə Veyshaupt və onun sağ əli olan baron Kniqqe ilə konflikti Kniqqenin Ordeni tərk eləməyinə gətirib çıxartır.

Fon Kniqqe Veyshauptun sərhədsiz gücündən narazı idi. Onu qeyd eləmək lazımdır ki, Ordenin inkişafında Fon Kniqqenin əvəzsiz rolu olmuşdur. Veyshaupt isə Kniqqenin həddən artıq mistika və okkultizmə meyllənməsinə qarşı idi. Bir çox axtarışlardan və qadağa qoyulmuş ideoloji ədəbiyyat növü, ilüminatlar, sirrli cəmiyyət kimi əvvəlcə dövlət, sonra isə kilsə tərəfindən qadağan olundu. Buna baxmayaraq, illüminatlar yenə bir müddət öz fəaliyyətlərini dayandırmadılar. 1787-ci ildə Ordendə yığılma cinayət hesab olundu və cəzası başın kəsilməsi oldu. Bu Ordenin indiki dövrdəki fəaliyyəti haqda heç bir məlumat yoxdu.

Veyshaupt 1830-cu ilə kimi, yəni öz ölümünə qədər sürgündə yaşamış və illüminatları müdafə üçün mübahisələr aparmışdır.

1896-cı ildə Orden rəsmi olaraq Drezdendə yenidən yaradılır. İndi bir neçə təşkilat var ki, onlar özlərini Veyshauptun ideyalarının davamçıları kimi qələmə verir.

Həmçinin bax
------------

* Kabbala
* Masonluq
* Məbəd cəngavərləri
**Uord-Hant adası** (*ing.* Ward Hunt Island) — Kanada Arktik arxipelaqının bir hissəsidir. Kanadada Şimal Buzlu Okeanının Linkoln dənizində, Şimal Qütbündən 772 kilometr məsafədə yerləşir. Uord-Hant adasının sahəsi 22 km²-dir. Adada yaşayış yoxdur.

Ada Kuttinirpaak Milli Parkında yerləşir. Burada hər biri 12 yerlik üç kazarma olan Parks Canada sahə stansiyası yerləşir. Stansiya ilə əlaqə qütb kontinental şelf layihəsinin dəstəyi ilə helikopterlər vasitəsilə həyata keçirilir. Stansiya yüksək enliklərdə su ekosistemlərinin (çaylar, göllər, buz rəfləri), günəş radiasiyasının və onlara iqlim dəyişikliyinin təsiri ilə bağlı tədqiqatlar aparır. Adanın yaxınlığında 2000-ci ildə dağılmış Ellesmir buzlaqının bir hissəsi olan Uord-Hant şelf buzlağı yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ward Hunt Island Field Station". 2013-06-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-19. Centre for Northern Studies
2. ↑  *Andrew Hamilton, Sheri Gagnon.* "Climate Change: Ellesmere Island Ice Shelves" (ingilis). Canadian Geographic. октябрь 2008. 2011-08-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-09-05.
**Toyotomi Hideyösi** (*yap.* 豊臣 秀吉?; 17 mart 1537, Nakamura[d] – 18 sentyabr 1598[…], Fuşimi qəsri) — Yaponiyanı birləşdirən hərbi və siyasi xadim.

Gəncliyi
--------

Toyotomi Xideyösi
Toyötomi Hideyösi 1536 ilin ilk ayının ilk günü, Ovari əyalətinin Aiti nahiyəsində(indi Nakamura -Naqoya şəhərinin rayonlarından biri)Nakamura kəndində doğulub. 8 yaşı tamam olanda Xideyösinin atası ölür. 1551 ildə 15 yaşı tamam olanda ata evini tərk edir və taleyini sınamağa yollanır.

Çox keçmədən o Matsusita Hakey adlı bir feodalın qulluğuna girir. Həmin vaxt Yaponiya feodal pərakəndəlik burulğanında boğulmaqda idi. Feodallar bir biri ilə çəkişir, xalq isə əziyyət çəkirdi. Hideyösi bu mühitdə qala bilmir. Buna baxmayaraq Matsusitanın qəsrində keçirdiyi bir neçə il Xideyösinin qəlbində dərin iz buraxır. Elə buradaca onun yetkinlik ayini keçirilir. Bu ayini 12–16 yaş arası keçirirdilər. Uşağın başını qırxırlar və, əgər o zadəgan ailəsindəndirsə, ona samuray qılıncı bağışlayırlar. Beləliklə Hidəyösi 16 yaşına yetkinliyə çatır. Matsusita ona samuray qılıncı bağışlayır və ona Tokiti adını verir. Öz həyatı boyu Hideyösi, samuray adətlərinə uyğun olaraq, bir neçə dəfə adını dəyişir. Doğulanda valideynləri ona Hiyösi adını verirlər. Yetkinlik ayinindən sonra Tokiti adını alır, 26 yaşında evlənəndən sonra isə Hideyösi adını, və bu adla da tarixə düşür. Əvvəlcə o atasının Kinosita soyadını daşıyır, sonra onu Xasiba soyadına dəyişir. Zadəgan Toyötomi soyadını isə ona imperator verir. Ayindən sonra Hideyösi Matsusitanı tərk edir və öz doğma yurduna qayıdır. Və elə burada o **Oda Nobunaqa** ilə qarşılaşır.

Ədəbiyyat
---------

* -А.А Искендеров. Тоётоми Хидэёси. Üçüncü hissə-Xideyösinin gəncliyi

İstinadlar
----------

1. 1 2  Toyotomi Hideyoshi // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  Toyotomi Hideyoshi // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. ↑  Bax, Nixon-no kassen(Yapon savaşları). T.6. Toyötomi Xideyösi. Tokio, 1978, s.11