recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Quliyev Vasif Xosrov oğlu** (17 yanvar 1954, Malıbəyli, DQMV) — publisist, tərcüməçi, 2001-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, "Qızıl qələm" mükafatı laureatı (1989), "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunub (2015).

Həyatı
------

Vasif Quliyev 1954-cü il yanvarın 17-də Dağlıq Qarabağın Şuşa rayonundakı Malıbəyli kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini Xankəndidə 4 saylı məktəbdə almışdır (1969–1971). Əmək fəaliyyətinə Xankəndidə elektrotexnika zavodunda yığıcı çilingər kimi başlamışdır (1971–1974). Bakı soyuducular zavodunda fəhlə olmuşdur (1974). Ordu sıralarında xidməti borcunu yerinə yetirmişdir (1974–1976). Azərbaycan Dövlət Universitetinin juralistika fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir (1977–1982). Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində çalışmışdır (1982–1984). Hazırda "Günəş" uşaq jurnalının baş redaktoru və "Şuşa" nəşriyyatının direktorudur.

Ədəbi yaradıcılığa tələbəlik illərindən başlamışdır. "Ulduz", "Qobustan", "Müxbir" jurnallarında və qəzetlərdə publisist məqalələrlə çıxış etmişdir.

2015-ci ildə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunub.

Əsərləri
--------

* 1. Ucalığa gedən yol. Bakı: Gənclik, 1988, 88 səh.
* 2. Maarif fədaisi. Bakı: Gənclik, 1992, 72 səh.
* 3. Enək İsa bulağına. Bakı: Gənclik, 1993, 184 səh.
* 4. Əgər Şuşalısansa. Bakı: Şuşa, 1996, 184 səh.
* 5. Vətən bağı al-əlvandır. Bakı: Şuşa, 1998, 184 səh.
	+ 
	+ 
	+ ŞəkillərŞəkillər
* 6. Dünənə uzanan cığır. Bakı: Şuşa, 2000, 160 səh.
* 7. Ən yaxşı dost. Bakı: Şuşa, 2001, 336 səh.
* 8. Ötən günlərimi qaytaraydılar. Bakı: Şuşa, 2001, 400 səh.
* 9. Mənim babam kim olub? Bakı: Şuşa, 2001, 400 səh.

Tərcümələri
-----------

(rus dilindən):

* 1. Afrika nağılları. Bakı: Gənclik, 1988,
* 2. Qular Q. Mafiya tarixi. Bakı: Şuşa, 1993
* 3. Veliçko B. Qafqaz. Bakı: Şuşa, 1995
* 4. Qlinka S. Ermənilərin Azərbaycana köçürülməsi. Bakı: Şuşa, 1995
* 5. Çavçavadze İ. Erməni alimləri və fəryad edən daşlar. Bakı: Şuşa, 1995
Şumer sivilizasiyası dövründə antik Mesopotamiya şəhər dövlətlərinin xəritəsi
**Nippur** (indiki *Niffer* və ya *Nuffar*) — İraqın cənub-şərq hissəsindəki qədim şəhərdir. Dövlət mərkəzi olmasa da, Mesopotamiyanın dini həyatında həlledici rol oynamışdır.

Şumer əfsanələrinə görə Tanrı Enlil (Akkad dilində Bel) bu şəhərdə yaşayırdı. Nippurda yığışan tanrılar məclisinin qərarları barədə insanlara məlumat verən Enlil eyni zamanda gücün də nümayəndəsi hesab edilirdi. Başqa bir inanca görə, Enlil insanı Nippurda yaratmışdır. Ölkəni fəth edən hər bir padşah Enlilin müqəddəs idarəetmə gücünə sahib olmaq üçün mərasimlər keçirərək özünə xeyir-dua verməyə çalışardı. Buna görə, Mesopotamiyanı, hansı sülalənin idarə etməsindən asılı olmayaraq Nippur və şəhərdəki Enlil Məbədi öz müqəddəsliyini qoruyurdu.

Amerikalı mütəxəssislər Mesopotamiyada ilk arxeoloji qazıntılarını 1889-1900-cü illər arasında Nippurda apardılar; 1948-ci ildə bu işə yenidən qayıtdılar. Şumer lövhələri şəhərin şərqindən tapıldığı üçün bu bölgə katiblərin məhəlləsi adlandırıldı. Nippur qazıntıları Şumer yazıları haqqında əsas məlumat mənbəyinə çevrildi. 1990-cı ildə aparılan qazıntılar zamanı Şəfa ilahəsi olan *Bau*ya (Gula) həsr olunmuş böyük bir məbəd tapıldı.

Şəhərin tarixdən əvvəlki tarixi haqqında az məlumat olsa da, e.ə. 2500-cü ildə bu günkü xarabalıqlarının əhatə etmiş olduğu sahəyə yayıldığı və şəhər ətrafının müdafiə divarları ilə qorunduğu düşünülür. Daha sonra Urun üçüncü sülaləsinin ilk kralı Ur-Nammu (e.ə. 2112-2095) Enlil Məbədini indiki formasına gətirdi, divarlarla əhatə olunmuş həyətdə zikkurat və məbəd tikdirdi.

Enlil Məbədi ilə birlikdə ətrafındakı binaların üstünə daha sonralar parçalar salındı. Bizim eranın III əsrində geriləyən şəhər XII və ya XIII əsrdə tamamilə tərk edildi

İstinadlar
----------
Sinop həbsxanası
**Sinop qalası** — Sinop şəhərinin yerləşdiyi yarımadada tarixi bir qaladır. Qala e.ə. VII əsrdə şəhəri qorumaq məqsədilə yaradılıb. Roma, Bizans və Anadolu Səlcuqluları dövründə bir neçə dəfə bərpa olunubdur. Günümüzdə hələ də tarixi xüsusiyyətini qoruyan qalanın divarları 2.050 metr uzunluğu, 25 metr hündürlüyü, 3 metr enindədir. İki əsas giriş qapısı vardır. Qala divarı bütün şəhəri əhatə edir. Bu qala şəhərin tarixi əsərləri arasında ən önəmli əsərlərindən hesab olunur.

Sinopun Yalı və Kefevi məhəlləlrini əhatə edən, xarici və daxili limanları arasında yerləşən qalanın nə vaxt inşa edildiyi məlum deyil. Bəzi mənbələr qalanın tikintisini Hetlərə qədər getdiyini bildirirlərsə də bu öz təsdiqini tapmamışdır. E.ə. 72-ci ildə də Pontus kralı IV Mithridates Sinopda məbəd, teatr, gimnasium və saray tikdirib, şəhərin ətrafını də qala divarları ilə əhatəyə almışdır. Qala müxtəlif dövrlərdə Səlcuqlular (1215–1218), İsfəndiyaroğulları (1434) və Osmanlılar tərəfindən də 1451-ci ildə bərpa olunmuş və əlavələrlə zənginləşdirilmişdir. Bu dövrə aid 1215, 1218, 1434 və 1451-ci illərdə təmir olunması haqqında məlumatlar qala kitabələrində var. Bu kitabələrdə qala divarları inşa etdirən sərkərdələrin adları yazılmışdır. Səlcuqlular limana nəzarət məqsədilə qalaya bir iç qala əlavə ediblər, bürc və qüllələrlə də daha gücləndirmişlər.

Çınqıl daş, kəsmə daş və kərpic daşlarla xərc gücləndirilmiş və sur divarları ilə iç qala tikilmişdir. Qalanın bürclərini Səlcuqlu sultanı. I İzzəddin Keykavus 1215–1218-ci illərdə tikdirmişdir.

Sinopun cənubunda daxili limana baxan qala dəniz sahilində bir-birinin içərisinə keçmiş olaraq iki hissədən meydana gəlmişdir. Mənbələrdən qalanın dörd qapısı olduğu bildirilir. Ancaq Övliya Çələbi bu qapıların adlarını bildirmiş və onlara iki qapı daha əlavə etmişdir. Bunlar Qum qapısı, Meydan qapısı, Tərsanə qapısı, Yeniçəri qapısı, Dabağxanə qapısı və Loja qapısıdır. Həmçinin xarici qalada bir də dəniz qapısı yerləşirdi. Bu qapıların hər biri iki cüt qanadlı dəmir qapılardır

Sinop qalasının bugünkü vəziyyətinə görə, xarici qalanın uzunluğu şimalda 800 mt, şərqdə 500 mt, cənubda 400 mt, qərbdə 270 metrdir. Qala divarlarının qalınlığı 3 mt-ə qədərdir. Cənubdakı iç qala isə 9.500 m² bir sahədə tikilmişdir. Şimaldakı iç qala isə 16.875 kvadrat metr ərazidə inşa edilibdir.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Sinop qalası ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Sinop Valiliği (2003), Sinop İl Yıllığı, Ankara, Sinop Valiliği Yayınları
* SİNOP KALESİ Arxivləşdirilib 2016-07-06 at the Wayback Machine
**Əks-səda** –Səsin səthlərdən əks olunması əks-səda adlanır.

səs dalğalarının öz yolunda rast gəldikləri maneələrdən əks olunaraq qayıtma hadisəsidir. Səs **t** müddətində əks olunaraq qəbul edilibsə (eşidilibsə), maneəyə qədər olan məsafə s=vt\2 düsturu ilə hesablanar. **v** -səsin havadakı sürətidir və 15C°-də 340m\san-dir.

Səs lokasiyası səs dalğalarının köməyi ilə obyektlərin yerinin aşkar edilməsi və onlara qədər məsafənin təyin edilməsidir. Səsin əks olunmasından naviqasiya işlərində də istifadə olunur.

Əks-səda və səs lokasiyası
--------------------------

**Əks-səda** – səs dalğalarının öz yolunda rast gəldikləri maneələrdən əks olunaraq qayıtma hadisəsidir. Səs dalğaları elastik mühitdə (bərk, maye və qazlarda) yayılan və səs duyğusu yarada bilən mexaniki dalğalardır. İnsan qulağı yalnız tezliyi 16 Hs ilə 20 000 Hs arasında olan elastiki dalğaları qəbul edə bilir.

İnfrasəsi və ultrasəsi insan qulağı qəbul etməsə də bir sıra heyvanlar bu səsləri çox yaxşı eşidir. Səs **t** müddətində əks olunaraq qəbul edilibsə (eşidilibsə) , maneəyə qədər olan məsafə s=vt\2 düsturu ilə hesablanar. **v** – səsin havadakı sürətidir və 15C°-də 340m\san-dir.

Səs lokasiyası səs dalğalarının köməyi ilə obyektlərin yerinin aşkar edilməsi və onlara qədər məsafənin təyin edilməsidir. Səsin əks olunmasından naviqasiya işlərində də istifadə olunur. Ultrasəsdən də əks-səda lokasiyasındavə defektoskopiyada geniş tətbiq edilir. İlk ultrasəs lokatorunun müəllifi fransız fiziki P. Lanjeven olmuşdur. Ultrasəs lokatorları neft və qaz çıxarma işlərində və tibbdə də geniş tətbiq edilir.

Həmçinin bax
------------

* Exolokasiya

Ədəbiyyat
---------

* M. Murquzov. Fizika. VII sinif üçün dərslik.
***Azərbaycan, Azərbaycan*** qısametrajlı sənədli filmi rejissor Yalçın Əfəndiyev tərəfindən 1970-ci ildə çəkilmişdir. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Kinopoema Azərbaycanda Sovet hakimiyyətinin qurulmasının yarım əsrlik yubileyinə həsr olunmuşdur.

Məzmun
------

Kinopoema Azərbaycanda Sovet hakimiyyətinin qurulmasının yarım əsrlik yubileyinə həsr olunmuşdur. Lirik formada çəkilmiş filmin əsas hissəsi Azərbaycan xalqının qədim tarixindən və zəngin mədəniyyətindən bəhs edir. Tamaşaçı bu günkü Azərbaycana, onun şəhərlərinə, kəndlərinə, təkrarolunmaz Mingəçevir SES-nə, Sumqayıt Kimya Zavodlarına, möcüzələr adası sayılan Neft Daşlarına səyahət edir.

İlk kadrlar dünyanın 150-165 yaşlı sakinlərindən, bizim Azərbaycan ağsaqqallarından danışır. Sonra ekranda qaya daşları-ibtidai insan izləri tapılmış Azıx mağarasının çöküntüləri, layları canlanır.

Filmdə Şərqin qapısı sayılan 3500 yaşlı Naxçıvandan, şeir, sənət ocağı qədim Gəncədən, Təbrizdən, yadlara baş əyməyən Bərdə, Ərdəbil, Şuşa qalası, elm mərkəzi Marağa və Şamaxıdan, oradakı nadir abidələrdən bəhs olunur. Ekranda igid Babəkin, Koroğlunun, sərkərdə və şair Şah İsmayıl Xətainin yadellilərə qarşı apardıqları qəhrəmanlıq mübarizəsindən söhbət gedir.

Kinolentdə böyük ustad Füzulinin Kərbəladakı türbəsi və Azərbaycan şairi İmadəddin Nəsiminin İraqın Hələb şəhərindəki qəbri göstərilmişdir.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenari müəllifi: Cəmil Əlibəyov, Əhmədağa Qurbanov  

Rejissor: Yalçın Əfəndiyev  

Operator: Zaur Məhərrəmov  

Bəstəkar: Əziz Əzizov

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 2 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 126

Mənbə
-----

* Азербайджанской ССР кинематография. Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 13.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 235-258; 268.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

1970-ci ilin Azərbaycan filmləri  

1970-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
**Yulian sütunu** — Yulian sütunu və ya xalq arasında Belkıs Minarəsi olaraq bilinir. Ankaranın Ulus bölgəsindəki bir obeliskdir.

Tarix
-----

Son bütpərəst Roma imperatoru Yulian 362-ci ildə farslara qarşı müharibə elan edir və yönünün Ankaradan keçdiyi bir yol cızmışdır. İmperatorun ekspedisiyaya gedərkən bir ara verəcəyi və şəhərdə qalacağı xəbəri gəldikdən sonra bütün şəhərdə hazırlıqlar başlayır. Onu şərəfləndirmək üçün Yulian Sütunu qurulur. Sütun əvvəlcə bu günkü Türkiyə İş Bankı İqtisadi Azadlıq Müzeyi binası ilə Dovşan adlı bina arasındakı ərazidə tikilir, lakin yerin düzgün seçilməməsi səbəbi ilə gündən-günə əyilməyə başladığı üçün 1934-cü ildə hazırkı yerinə, Ankara Valiliyinin qarşısındakı Hökumət Meydanına köçürülür. Uzun illərdir heç bir təmir və ya bərpa görməyən Yulian sütunu, Valilik tərəfindən 2001-ci ildə bərpa edilir.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Təxminən 15 metr hündürlükdə olan sütun hörgü daşı ilə tikilmişdir. Korint başlığı və sixri gövdəsi olan bir halqa şəklindədir. Başlığın şimala baxan fasadı tamamilə zədələnsə də, ümumiyyətlə yaxşı vəziyyətdədir. Əsas və gövdə çox sadə bir dizayna sahibdir və başlıq akantus yarpağı relyefləri ilə bəzədilmişdir. Andezitdən hazırlanmış bir platformaya qoyulmuş sütunun materialı ağ-boz rəngli əhəng daşıdır. Yazısı olmadığı üçün kimin tərəfindən və necə hazırlandığı barədə məlumat yoxdur.

Leylək yuvası
-------------

Yulian sütunu illər keçdikcə dəyişməz qalan və xatirələrə həkk olunmuş leylək yuvası ilə birgə xatırlanır. Miqrasiya mövsümü ərzində şəhərə gələn leyləklərin burada yuva qurması müşahidə edilir. Sütun üzərindəki yuva açıqcalarda, poçt markalarında və şəhərin bir çox fotoşəkilində təsvir edilmişdir. Lakin həm köçürülmə prosesi zamanı, həm də bərpa işləri zamanı diqqətlə qorunub saxlanılan yuva şəhərdəki leyləklərin yemləmə və yaşayış sahələrinin məhdudlaşdırılması və daralması ilə əlaqədar yoxa çıxmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  ODTÜ Geliştirme Vakfı Yayıncılık // Ne Demek Ankara; Balgat, Niye Balgat!? (Türkçe). səh. 49. ISBN ISBN 975-7964-87-4.
2. ↑  "Säule des Iulianus / Belkis Minaresi". Arachne (Almanca). Köln Üniversitesi Arkeoloji Enstitüsü. 2020-04-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 mart 2020.
Hirkan meşələrindən keçən yolların payızda havadan çəkilişi
**Hirkan meşələri** (*fars.* جنگل های هیرکانی‎) təxminən 55.000 km2 ərazini əhatə edən, İran və Azərbaycanın Xəzər dənizi sahillərinə yaxın sulu aran və dağ meşələri zonası. Meşə qədim Hirkan bölgəsinin adını daşıyır. Ümumdünya Təbiəti Mühafizə Fondu ekoregionu *Xəzər Hirkan qarışıq meşələri* adlandırır. 5 iyul 2019-cu ildən Hirkan meşələri YUNESKO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilmişdir.

Coğrafiya
---------

İranda Hirkan ekoregionu Xəzər dənizinin cənub sahili və Əlborz dağlarının şimal yamacları boyunca uzun bir zolaqdan ibarətdir. O, şərqdən qərbə qədər beş vilayətin bir hissəsini əhatə edir: Şimali Xorasan, Gülüstan (421,373 hektar onun cənub və cənub-qərbi və Qorqan düzünün şərq bölgələri), Mazandaran, Gilan və Ərdəbil .

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Həmçinin bax
------------

* Hirkan
* İran coğrafiyası
* Azərbaycan coğrafiyası
* Hirkan meşə siçanı
* Hirkan pırkalı
* Hirkan qaraşəngi
* Hirkan qızçiçəyi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Iran's Hyrcanian Forests Added to UNESCO World Heritage List". Financial Tribune. 5 July 2019. 10 July 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 August 2023.
**Ksenofon** (təq. e.ə. 430 – təq. e.ə. 354, Korinf) — Afina əsilli qədim yunan tarixçisi və yazıçısı, siyasi xadim və mütəfəkkiri.

Həyatı
------

O, Bizim eradan əvvəl 430-cu ildə Afina şəhərində zəngin ailədə doğulmuşdur. Gənc yaşlarından Sokrat ardıcıllarından olmuşdur.

İqtisadi fikir tərixinə Ksenofon əmək bölgüsünü ilk təhlil edən alim kimi daxil olmuşdur. Özünün "Kiropediya" adlı əsərində o, aşağıdakı müddəanı ifadə etmişdir: "Ən sadə iş görən şəxs onu ən yaxşı yerinə yetirir".

Ksenofon eləcə də bazarın ölçülərindən asılı olaraq əmək bölgüsünün dərəcələri üzrə dərk edilməsinə yanaşmışdır. Ksenofon pulun bütün funksiyalarından iki funksiyasını tədavül vasitəsi və yığım vasitəsi funksiyasını qəbul etmişdir. Bununla yanaşı o, sələmçiliyi, deməli, borc kapitalı kimi puldan istifadə edilməsini pisləmişdir.

### Tarixi və bioqrafik əsərləri

* *Anabazis*
* *Cyropaedia*
* *Hellenica*
* *Agesilaus*

### Sokratik çalışmaları və dialoqları

* *Memorabilia*
* *Oeconomicus*
* *Symposium*
* *Apology*
* *Hiero*

### Qısa elmi

* *On Horsemanship*
* *The Cavalry General*
* *Hunting with Dogs*
* *Ways and Means*
* *Constitution of Sparta*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Xenophon" Arxivləşdirilib 2008-07-24 at the Wayback Machine, *The Columbia Encyclopedia*, URL erişim tarihi: 11 Eylül 2008.

Xarici keçidlər
---------------

* Wikisource daki eserleri
* Тексты и английские переводы всех сочинений
* Hellenica Arxivləşdirilib 2007-03-26 at the Wayback Machine by Xenophon
* Анабасис, Ксенофонт
* 
* Ксенофонт, Книга 2.6, биография по Диогену Лаэртскому
* Киропедия Arxivləşdirilib 2011-02-14 at the Wayback Machine
* Агесилай Arxivləşdirilib 2011-05-29 at the Wayback Machine
**Hüseynov Namiq Tahir oğlu** — Azərbaycan jurnalisti.

Həyatı
------

30 yanvar 1984-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub.

2000-ci ildə Bakı Özəl Türk Liseyini, 2004-cü ildə isə Bakı Dövlət Universitetini "iqtisadi kibernetika" ixtisası üzrə bitirib.

2006-cı ildən ANS şirkətlər qrupuna daxil olan ANS TV-nin xəbərlər xidmətində çalışıb.

ANS-də işlədiyi müddət ərzində "Salam Azərbaycan", "Xəbərçi", "İç xəbər" və "Düzbucaq" proqramlarının həm müxbiri, həm aparıcısı, həm də redaktoru olub. 
Sumqayıt şəhərinin 60 illiyi ilə bağlı "60 yaşında cavan", Azərbaycanda televiziyanın yaranma tarixi ilə bağlı "Dövlət güzgüsü", milli mətbuatın yaranma tarixi ilə bağlı "Əkilənlər və biçilənlər" adlı sənədli filmləri çəkib.

Səhhətində yaranmış problemlərlə əlaqədar 31 mart 2012-ci il tarixində telekanalı tərk edib.

Bir müddət Azərbaycanda pulsuz paylanan qəzet olmuş New Baku Post (qəzet) inin iqtisadiyyat üzrə müxbiri, Fins.az - maliyyə xəbər portalının redaktoru olub.

Hal-hazırda "Report" İnformasiya Agentliyi nin iqtisadiyyat şöbəsinin redaktorudur.

Ailəlidir, bir qızı, bir oğlu var.

İstinadlar
----------
**Başqırdıstanda təhsil** — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasının təhsil sistemi.

Başqırdıstanda 3,3 min ümumtəhsil məktəbi, 76 orta ixtisas təhsili müəssisəsi, o cümlədən Ufada 1922-ci ildən fəaliyyət göstərən İncəsənət məktəbi və 1986-cı ildən fəaliyyət göstərən Xoreoqrafiya məktəbləri vardır.

Ölkənin ən iri ali məktəbləri 1957-ci ildən fəaliyyət göstərən Başqırdıstan Dövlət Universiteti, 1930-cu ildən fəaliyyət göstərən Aqrar Universitet, 1932-ci ildən fəaliyyət göstərən Tibb Universiteti, 1948-ci ildən fəaliyyət göstərən Neft Texniki Universiteti, 1932-ci ildən fəaliyyət göstərən Aviasiya Texniki Universiteti; 1968-ci ildən Ufada fəaliyyət göstərən İncəsənət İnstitutu, 1970-ci ildən Ufada fəaliyyət göstərən Hüquq İnstitutu; 1952-ci ildən Birskdə, 1954-cü ildən isə Sterlitamakda fəaliyyət göstərən pedaqoji institutlar, 1983-cü ildən fəaliyyət göstərən Təyyarəçilərin Ali Hərbi Aviasiya Məktəbi və digərləri var.

1951–1987-ci illərdə Ufa Elmi Mərkəzi olmuş qurum sonradan Rusiya EA Ural Şöbəsinin Elmi Mərkəzi adlandırılmışdır. Bundan başqa ölkədə Rusiya EA-nın elmi tədqiqat institutları da var.

Başqırdıstan Respublikası Hökumətinin İcra şöbəsinə daxil olan Təhsil Nazirliyi başqırd dilini xilas və inkişaf etdirmə, Başqırdıstanda təhsilin gücləndirilməsi siyasəti aparır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  BAŞQIRDISTAN Arxivləşdirilib 2022-08-18 at the Wayback Machine. ensiklopediya.gov.az  (az.)
2. ↑  "education.bashkortostan.ru". 2022-02-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-07.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Asif Rüstəmov.

**Rüstəmov Asif Rüstəm oğlu** (5 avqust 1956, Keştazlı, Ağdam rayonu – 10 sentyabr 1992, Çıldıran, Ağdərə rayonu) — Qarabağ müharibəsi şəhidi.

Həyatı
------

Asif Rüstəm oğlu Rüstəmov 1956-cı ilin avqust ayının 5-də Ağdam rayonunun Keştazlı kəndində dünyaya göz açmışdır. Kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra, Rusiya Federasiyasının Kirov vilayətinə əsgəri xidmətinə göndərilib. Hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra, bir müddət rusiyada  qalıb. 1980-ci ilin ortalarında Ağdama qayıdıb. Burada tikinti sahasində çalışıb və pəhləvan kimi də ad-san qazanıb. Qarabağ muharibəsi başlayanda könüllü şəkildə cəbhəyə yola düşüb. Qiyaslı batalyonunda komandir müavini kimi qanlı döyüşlərdə  iştirak  edib. 1992-ci il sentyabr ayının 10-da Ağdərə rayonunun Çıldıran kəndi uğrunda gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına həlak olub və boya-başa çatdığı Keştazlı kəndində  dəfn olunub. Üç övladı və dörd nəvəsi var.

İstinadlar
----------
**Mirzə Kazim Qazi** (təxəllüsü:*Fateh*; d. 1832, Bərağuş qəsəbəsi, Sərab şəhəri, Təbriz mahalı – ö. 1892, İrəvan) — müəllim, şair.

Həyatı
------

Mirzə Kazım daimi olaraq İrəvanda yaşayıb və orada da vəfat etsə də, əslən İrəvana gəlmədir. Onun vətəni Təbriz mahalının Sərab şəhəri yaxınlığındakı Bərağuş qəsəbəsidir. Mirzə Kazım 1832-ci ildə anadan olub, təhsilini Təbrizdə aldıqdan sonra cavan vaxtlarında İrəvana gəlib, əvvəlcə İran dövlətinin rus konsulluğunda katib-tərtibçi işlərinə baxmışdır. Amma sonralar bu işdən çıxmış, təlim-tərbiyə işlərinə meyli olduğuna görə xüsusi məktəb açaraq müəllimlik etmiş, məktəb işlərini qayda-qanun üzrə aparmaqla ibtidai təhsil alanlara şifahi üsulla təlim verərmiş. Mirzə Kazımın məktəbi bütün İrəvan sakinlərinin rəğbətini qazanmış və həqiqətən bu cənab öz sənət məşğuliyyətində bir qüsura yol vermədən canı-dildən uşaqların təliminə cəlb olunmuşdur.

Mirzə Kazım ilə bərabər Axund Mirzə Əli də həmin vaxtlarda İrəvanda məktəb açmışdı. Axund Mirzə Əli özünü tanıtmış qeyrətli və çalışqan bir müəllim idi.

Mirzə Kazımın beş cild kitabı qalıbdır ki, onlardan dördünü mərhum cocuqların təlimi üçün tərtib etmişdir. Amma onlardan
heç biri bu hala kimi çap olunmayıbdır: 1. "Elmi hesab", 2. "Sərfu-nəhvi-farsi", 3. "Elmi-bəlağət" (natiqliq məharəti elmi),
4. "Vacibati-şəriyyət" (allahın göstərişlərinə əsasən yazılmış qanunlar, islam qanunları). 5. "Teatr hekayəsi".

Mirzə Kazım M. F. Axundov kimi əlifbamızın dəyişdirilməsi məsələsinə daha çox önəm verən yaradıcı ziyalılardan olmuşdur.
Təzəməslək adamlardan olduğunu məişətimizin köhnələn, çürüyən, işə yaramayan cəhətlərinin aradan qaldırılmasını məqsədəuyğun
sayırdı.

Mirzə Kazım 1892-ci ildə İrəvanda vəba xəstəliyindən vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ziyəddin Məhərrəmov. "İrəvanda məktəbdarlıq və maarifçilik" Arxivləşdirilib 2019-07-16 at the Wayback Machine, Bakı, "Nurlan", 2010.

Vikimənbədə ***Müəllif:Mirzə Kazım Qazi*** ilə əlaqəli məlumatlar var.
**Toto Muzeyi** (TOTOミュージアム, *TOTO Myuciamu*?) – Yaponiyanın Fukuoka prefekturasının Kitakyuşu şəhərində yerləşən tualet muzeyi. Muzey tualet istehsalı ilə məşğu olan "Toto" şirkətinin nəzdində fəaliyyət göstərir.

Tarixi
------

"Toto" şirkəti Yaponiyada Qərb üslubunda tualetlərin istehsalı ilə məşğul olan ilk şirkətdir və əsası 1917-ci ildə qoyulmuşdur. Muzey şirkətin 100 illiyini qeyd etmək məqsədilə 28 avqust 2015-ci ildə açılmışdır. Muzeyin tikintisi 60 milyon ABŞ dollarına başa gəlmişdir. Fəaliyyətinin ilk 3 ayında 30 mindən çox ziyarətçi qəbul etmişdir.

Xüsusiyyətlər
-------------

Muzey şirkət qərargahının ərazisində, müasir memarlıq üslubunda olan binanın ikinci mərtəbəsində yerləşir. Binanın görünüşü vannanı xatırladır. Muzeydə şirkət tərəfindən istehsal olunmuş köhnə tualet və tualet oturacaqları, pisuarlar, vannalar və şirkətin ən məşhur məhsulu hesab olunan vaşletlər sərgilənir. Şirkət yarandığı ilk dövrlərdə keramika məmulatları da istehsal etdiyi üçün onlar da muzey eksponatlarına daxildir. Muzeyin əsas eksponatlarından biri Yaponiyada quraşdırılmış ilk vahid hamamdır. Bu vahid hamam 1964-cü ildə keçirilmiş Yay Olimpiya Oyunları üçün hazırlanmışdır. Ziyarətçilərə şirkət tərəfindən istehsal olunmuş yeni tualetləri sınaqdan keçirmələrinə icazə verilir.

Muzeyin birinci sərgi otağı şirkətin tarixinə, ikinci sərgi otağı isə tualet biznesinin qabaqcıllarına və tualetin təkamül tarixinə həsr olunmuşdur. Bu sərgi otaqlarında qalereyalar yerləşir. Üçüncü sərgi otağında dünyanın müxtəlif regionlarında satılan tualet və vanna məhsulları nümayiş etdirilir. Xüsusi sərgi otağı il boyunca baş tutan spesifik sərgilər üçün ayrılmışdır. Muzeyin kitabxanasında *"Toto"* şirkətinin tarixi, tualetlər, eləcə də, ictimai sağlamlıq haqqında materiallar əldə etmək mümkündür. Muzey mağazasında şirkətin məhsulları və suvenirlər satılır.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "TOTO Museum". Japan Guide. 16 noyabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 noyabr 2023.
2. 1 2 3  "We explore the evolution of the toilet at Kitakyushu's newly opened TOTO Museum". Sora News (ingiliscə). 31 avqust 2023. 17 noyabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 noyabr 2023.
3. ↑  *Fifield, Anna.* "Japan has a thing for toilets, and now a dedicated museum". The Washington Post (ingiliscə). 16 dekabr 2015. 17 noyabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 noyabr 2023.
4. ↑  "TOTO Museum". Toto şirkətinin rəsmi saytı (ingiliscə). 16 noyabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 noyabr 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* jp.toto.com/en/knowledge/visit/museum/ — Toto Muzeyinin rəsmi saytı
**Rubidium sulfat** – kimyəvi formulu Rb2SO4 olan qeyri-üzvi birləşmədir

Fiziki xassələri
----------------

Rubidium sulfat - ağ rəngsiz kristallardı. Rombik sinqoniya (a = 0,781 нм, b = 1,043 нм, c = 0,597 нм, Z = 4). 658 °C-dən yuxarı heksaqonal modifikasiyaya çevrilir. Maddənin suda həllolma qabiliyyəti temperaturun artması ilə artır, buna görə də 0 °C-də 364 q və 100 °C-də 826 q rubidium sulfat 1 l suda həll olunur.

Alınması
--------

Rubidium sulfatı, durulaşdırılmış sulfat turşusunun rubidium metalına, onun oksidinə, hidroksidinə və ya karbonatına təsiri ilə almaq olar:

{\displaystyle {\mathsf {8\ Rb+6\ H\_{2}SO\_{4}\ {\xrightarrow {\ }}\ 4\ Rb\_{2}SO\_{4}+SO\_{2}+S\downarrow +6\ H\_{2}O}}}
{\displaystyle {\mathsf {Rb\_{2}O+H\_{2}SO\_{4}\ {\xrightarrow {\ }}\ Rb\_{2}SO\_{4}+H\_{2}O}}}
{\displaystyle {\mathsf {2\ RbOH+H\_{2}SO\_{4}\ {\xrightarrow {\ }}\ Rb\_{2}SO\_{4}+2\ H\_{2}O}}}
{\displaystyle {\mathsf {Rb\_{2}CO\_{3}+H\_{2}SO\_{4}\ {\xrightarrow {\ }}\ Rb\_{2}SO\_{4}+CO\_{2}\uparrow +2\ H\_{2}O}}}
Həmçinin rubidium sulfatı, mübadilə reaksiyayaları nəticəsində almaq olar :

{\displaystyle {\mathsf {2\ RbCl+H\_{2}SO\_{4}\ {\xrightarrow {100^{o}C}}\ Rb\_{2}SO\_{4}+2\ HCl\uparrow }}}
{\displaystyle {\mathsf {RbCl+RbHSO\_{4}\ {\xrightarrow {500^{o}C}}\ Rb\_{2}SO\_{4}+HCl\uparrow }}}
Rubidium sulfidin oksidləşməsi nəticəsində:

{\displaystyle {\mathsf {Rb\_{2}S+2\ O\_{2}\ {\xrightarrow {500^{o}C}}\ Rb\_{2}SO\_{4}}}}

Kimyəvi xassələri
-----------------

Rubidium sulfat ikiəsaslı turşunun duzu kimi turş duzlar əmələ gətirir:

{\displaystyle {\mathsf {Rb\_{2}SO\_{4}+H\_{2}SO\_{4}\ \rightleftarrows \ 2RbHSO\_{4}}}}
Bütün sulfatlar kimi, həll olunan barium birləşmələri ilə reaksiyaya daxil olur:

{\displaystyle {\mathsf {Rb\_{2}SO\_{4}+BaCl\_{2}\ {\xrightarrow {\ }}\ 2RbCl+BaSO\_{4}\downarrow }}}
Sulfidlərə qədər reduksiya olunur:

{\displaystyle {\mathsf {Rb\_{2}SO\_{4}+4\ H\_{2}\ {\xrightarrow {700^{o}C}}\ Rb\_{2}S+4\ H\_{2}O}}}
{\displaystyle {\mathsf {3\ Rb\_{2}SO\_{4}+8\ NH\_{3}\ \xrightarrow {700^{o}C} \ 3\ Rb\_{2}S+4\ N\_{2}+12\ H\_{2}O}}}

Tətbiqi
-------

Rubidium sulfat qeyri-üzvi sintez üçün katalizatorların istehsalında istifadə olunur.

İstinadlar
----------

* Рабинович В.А. Хавин З.Я. Краткий химический справочник. - Л.: Химия, 1977. - С. 94.
* M.K.Bağıyeva. Ümumi və qeyri-üzvi kimya praktikumu. Bakı-2012.

1. ↑  Rubidium sulfate (ing.).
**Atlasov adası** (*Alaid adası*, *yap.* 阿頼度島 *Аraidoto*) — Böyük Kuril adalarının ucqar şimal nöütəsini təşkil edən ada. Ada həmcinin Kuril adaları tərkib hissəsini təşkil edir. İnzibati cəhətdən Saxalin vilayətinin Şimali Kuril şəhər dairəsinə daxildir.

Adanın sahəsi 150 km² təşkil edir. Dairəvi formaya malik olaraq diametri 14 kilometrdir. XXI əsrdə adada yaşayım yoxdur. Əvvəllər isə adada Atlasov yaşaşayış məntəqəsi və Devyatka sərhəd zastavası olmuşdur. Adadan 20 kilometr cənub-şərqdə Paramuşir adası yerləşir.

Lovbər atmaq üçün əlverişli yerləri yoxdur.

Ada vulkanik suxurlardan təşkil olunmuşdur.

Ayaqlar altında bəzi bitkilər sıx alcaqboylu kolluqlar yaradır. Dağ terrasları və təpələrdə: Mərcangilə, Festuca, Polygonum viviparum, Geranium, Ladan kolu, cır qaragilə, Pediculáris, Empetrum və s. yayılmışdır.

Adada gəmisicilər və tülkü yaşayır.
Ada özünün rus adını bölgələ avropalılar arasında ilk dəfə gələn Vladimir Vladimiroviç Tlasonun şərəfinə adlandırılmışdır.

Atlasov adası kosmosdan. 1992 i.

Alaid vulkanı
-------------

Ada bütünlüklə bir vulkanın konusunu təşkil edir. Alaid vulkanı Kuril adalarının ən hündür nöqtəsini təmkil edir (2339 м). 1778-ci ildə baş vermiş püskürmə nəticəsində konus zədələnmişdir. XVIII əsrdə vulkan 10 dəfələrlə püskürmüşdür. Sonuncu dəfə vulkan 23 avqust 1997-ci ildə püskürmüşdür. Kiçik titrəyişlər isə 31 oktyabrdan 19 dekabr 2003-cü il müddətində qeydə alınmışdır. 5 oktyabr 2012-ci ildə vulkabdan tüstü və qaz çıxır. 15 oktyabrda bu peykdən qeydə alınır. 2015-ci ilin sentyabrında zəif püskürmə müşahidə edilir.

Burada olan konuslar: Qoto, Misuto, Maru, Suribaçi. Hündürlükləri 49–315 metr arasında dəyişir.

Alaid haqqında əfsanə
---------------------

Alaidin ürəyi
Bəzi əfsanələrə görə Alaid Kamçatkanın cənubunda Kuril gökündə yerləşirdi. Ən hündür olması və onun qonşularına gələn işiğın qarşısənə kəsdiyindən qonşuları onu qovmuşdur. Digər əfsanədə isə onun dənizin ortasına atılmasının səbəbini onun gözəlliyində görülür. Həqiqətəndə ada kənardan gözəlliyi ilə insanı cəlb edir. O daş ürəyini Kamçatkada saylayaraq Oxot dənizi istiqamətinə uzaqlaşmışdır.
Təbii ki bu əfsanələrdə həqiqət yoxdur. Çünki Kuril gölü sadəcə bir kalderadır ki, 11 000 il öncə formalaşmışdır.

Ədəbiyyatda
-----------

* Struqaski qardaşlarının elmi-fantastik hekayəsində "Alaidin ağ konusu" hadisələr Atlasov yaxınlığında yerləşən Şumşu adasında cərəyan edir.

Mənbə
-----

* Adanın təsviri. Xəritə. Şəkillər.
* Şimali Kurilin vulkanları: Alaid Arxivləşdirilib 2010-01-31 at the Wayback Machine
* Alaid at Global Volcanism Program
* "Alaid adası" rəsmi

İstinadlar
----------

1. ↑  Поспелов Е. М. Географические названия мира. Топонимический словарь. / отв. ред. Р. А. Агеева. — М.: Русские словари, 1998. — С. 47. — 503 с. — 3000 экз. — ISBN 5-89216-029-7.
2. ↑  "Saxalin vilayətinin rəsmi nümayəndəsi və qubernatorunun saytı: Şimali-Kuril şəhər dairəsi". 2013-03-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-05.
**Sarit Hadad** (20 sentyabr 1978) — İsrail müğənnisi.

Həyatı və karyerası
-------------------

Sarit Hadad 1978-ci il sentyabrın 20-si İsrailin Afula şəhərində anadan olub. Əsl adı Sara Xudadatovadır. Onun ailəsi 1976-cı ildə İsrailə köçmüş, əslən Dərbənddən olan dağ yəhudiləridir. Özündən böyük 3 bacısı və 4 qardaşı var.
Saranın 3 yaşı olan zaman ailə Hadera şəhərinə köç edir.
Uşaq yaşlarından musiqiyə maraq göstərmişdi. 10 yaşında gənc istedadlılar arasında keçirilmiş yarışda iştirak edir, orada fortepianoda ifa edir. O həmçinin orqan, gitara, akkordion və dabrukada da ifalar etmişdi.
15 yaşında ikən o, "Hadera gəncləri" adlı qrupun tərkibində musiqi yarışlarında iştirak edir. Bu yarışların birində (Netaniya şəhərində keçirilən zaman) Avi Queta adlı prodüser gənc Saranı kəşf edir və onunla müqavilə imzalayır
16 yaşında Sara orta məktəbdə təhsilini yarımçıq qoyur və Sarit Hadad adını götürərək müğənni kimi fəaliyyətə başlayır. Qısa zaman ərzində o, İsrailin ən tanınmış və sevilən müğənnilərindən biri olur. O, ivrit, ərəb, ingilis, rus, yunan, türk, bolqar dillərində mahnılar ifa etmiş, həmçinin bu dillərdə olan mahnıları ivrit dilinə tərcümə edib oxumuşdu. O, dünyanın müxtəlif ölkələrindən olan tanınmış ifaçılarla, məsələn: İbrahim Tatlısəs, Nikos Vertis (yunan), Sotis Volanis (yunan), Ayan Babakişiyeva, Alisia (bolqar) ilə duetlər ifa edib
2002 Estoniya Tallin şəhərində keçirilən Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində iştirak etmiş və 12-ci yerə çıxmışdı
2009 Sarit Hadad İsrailin 2000-ci illərinin ən yaxşısı müğənnisi seçilmişdi

Şəxsi həyatı
------------

Heç vaxt ailəli olmayıb. 2017-ci ildə Noya, 2020-ci ildə isə Şira adlı qızı dünyaya gəlib. Qızların atasının kimliyini açıqlamaq istəməyən müğənni 19 sentyabr 2021-ci ildə "Ahava kmo shelanu" (Bizim sevgimiz kimi sevgi) adlı yeni çıxan mahnısı ilə kominq-aut etdi. Burada o, xanım sevgilisini—bəstəkar Tamar Yahalomini də təqdim etdi. 2022-ci ildə cütlüyün Adel Ester adlı daha bir qız övladı dünyaya göz açdı.

Diskoqrafiya
------------

* Nitzoz hachaim (1995)
* Haderech she'bacharti (1997)
* Chok hachaim (1998)
* Kemo Cinderella (1999)
* Laashot ma sheba li (2000)
* Ashlayot metukot (2001)
* Yaldah shel ahavah (2002)
* Rak ahavah tavi ahavah (2003)
* Chagigah (2004)
* Miss Music (2005)
* Nesicha shel simcha (2006)
* Ze shomer alay (2007)
* Meroz hachaim (2009)
* 20 (2011)
* Yamim shel simcha (2013)
* Sarit Hadad (2015)
* Sarah shara (2017)
* 24 (2022)

İstinadlar
----------

ru:Хадад, Сарит

last.fm
 › music › +wiki
Возраст, родной город, биография Sarit Hadad - Last.fm

wikidata.org
 › wiki
Sarit Hadad - Wikidata
**Sırrı Sürəyya Öndər** (7 iyul 1962, Adıyaman) — rejissor, ssenarist, prodüser, sənətçi, jurnalist və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 24, 25, 26 və 28-ci çağırışlarının deputatı.

Həyatı
------

Sırrı Sürəyya Öndər 7 iyul 1962-ci ildə Adıyaman ilində anadan olub.

2007-ci ildə 18-ci Ankara Beynəlxalq Film Festivalında Milli bədii film nominasiyasında "Ən yaxşı ssenari" öldülünə, həmin ildə 14-cü Qızıl Koza Film Festivalında Milli film nominasiyasında "Ən yaxşı ssenari" ödülünə, 2009-cu ildə isə 7-ci Beynəlxalq Karaçi Film Festivalında "Ən yaxşı rejissor" öldülünə layiq görülüb.

28 fevral 2015-ci ildə Dolmabağça Memorandumuna səbəb olan Abdullah Öcalan ilə Əhməd Davudoğlu iqtidarı arasında dialoqa yardım edən HDP siyasətçilərindən ibarət nümayəndə heyətində yer alıb.

2013-cü ildə Novruz bayramı ilə bağlı tədbirdə çıxışına görə 3 noyabr 2018-ci ildə 42 ay həbs cəzası verilib və 2018-ci il noyabrın 6-da Kocaeli həbsxanasına aparılıb. 4 noyabr 2019-cu ildə Konstitusiya Məhkəməsinin bir gün əvvəl ifadə azadlığının pozulduğuna dair qərar çıxardıqdan sonra azadlığa buraxılıb.

1 uşaq atasıdır.

2011-ci ildə İstanbul ilindən, iyun 2015 və noyabr 2015-ci ildə Ankara ilindən, 2023-cü ildə isə İstanbul ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 24, 25, 26 və 28-ci çağırışlarının deputatı seçilib.

Filmoqrafiya
------------

* (2005-2008) *"Emret Komutanım"* serialı (ssenari müəllifi)
* (2006) *"Kalpsiz Adam"* serialı (ssenari məsləhətçisi)
* (2006) *"Beynelmilel"* filmi (rejissor, ssenari müəllifi, musiqi, sənətçi)
* (2006) *"Sis ve Gece"* filmi (sənətçi)

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2 3  *TBMM.* "Sırrı Süreyya ÖNDER". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. İstifadə tarixi: 10.01.2024.
**Məlikova Fəridə İsmayıl qızı** — kamança ustası.

Həyatı
------

Fəridə Məlikova 7 dekabr 1967-ci ildə Sumqayıt şəhərində fəhlə ailəsində dünyaya gəlib. 1975-ci ildə orta məktəbin I sinfinə, eləcə 2 saylı incəsənət məktəbinə daxil olub. 1983-cü ildə S. Hacıbəyov adına musiqi texnikumuna daxil olub və 1987-ci ildə buranı fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Respublika musiqi ifaçıları müsabiqəsinin I dərəcəli, 1986-cı ildə Ü. Hacıbəyov adına birinci Respublikalararası müsabiqənin II dərəcli qalibi olub. 1987–1992-ci illərdə Ü. Hacıbəyov adına Bakı Musiqi Akademiyasında Ü. Hacıbəyov təqaüdçüsü kimi təhsil alaraq fərqlənmə diplomu ilə bu təhsil ocağını bitirib. 1988-ci ildə ilk dəfə qadın üçlüyündə respublikanın xalq artisti Gülyaz Məmmədovanı müşayət edib və qadın üçlüyünün ilk təəssübkeşlərindən olub.

Mükafatları
-----------

15 sentyabr 2011-ci ildə Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə **Əməkdar Artist** fəxri adına layiq görülüb

İstinadlar
----------
**Türkiyə Xalq Qurtuluş Partiyası-Cəbhəsi** (TXQP-C; *türk.* Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi, **THKP-C**) — Türkiyədə marksist–leninist partizan qruplaşması. 1970-ci ildə Münir Ramazan Ağtolqa, Yusif Küpəli və Mahir Çayan tərəfindən təsis edilmişdir. Türkiyə Xalq Qurtuluş Partiyası (THKP) siyasi qanadı, Türkiyə Xalq Qurtuluş Cəbhəsi (THKC) isə silahlı qanadı idi.

Məhkəmələr və həbsxanadan qaçmaq
--------------------------------

THKP-C partizanlarının həbsindən sonra məhkəmələr başlamışdır. Çayan və Bardaqçı edamla cəzalandırılacaqdı, lakin 29 noyabr 1971-ci ildə 2 THKO və 3 THKP-C partizanı həbsxanadan qaçmışdır.

Bardaqçının ölümü
-----------------

Həbsxanadan qaçdıqdan sonra Çayan və Bardaqçı qərar vermişdilər ki, Çayan kənd partizan birliklərinin başçısı, Bardaqçı isə şəhər partizan birliklərinin başçısı olmuşdur. 19 fevral 1971-ci il saat 07:00-da Arnavutköydə Bardaqçı öldürülmüşdür. Bununla da THKC-nin şəhər partizan ittifaqı məğlub olmuşdur.

Qızıldərə işi
-------------

THKC-nin Qara dəniz kənd partizan dəstəsi və bəzi THKO partizanları 26 mart 1972-ci ildə Ünyedə 2 kanadalı və 1 ingilis radar texnikini qaçırmışdılar. İnqilabçılar 30 mart 1972-ci ildə Tokat, Niksar, Qızıldərə kəndində Türkiyə əsgərləri tərəfindən mühasirəyə alınmışdır. Əvvəlcə əsgərlər yaraqlılarla danışıqlar aparmaq istəmişdilər. Daha sonra əsgərlər silahlılara atəş açmış, nəticədə Mahir Çayan həlak olmuşdur. Çayanın ölümündən sonra silahlılar texnikləri öldürmüşdülər və toqquşma başlamışdır. Qarşıdurmadan sonra 9 partizan həlak olmuşdur. Səffət Alp (THKP-C-dən) tutulmuşdur, lakin sonradan əsgərlər tərəfindən öldürülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Dündar, Can.* "BÜYÜK FİRAR YAZI DİZİSİ". 4 March 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 December 2015.
2. ↑  *Şentürk, M. Utku.* "Mahallemizin en güzel abisi: Ulaş Bardakçı". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-10.
3. ↑  *Bjeduğ, Murat.* "Arife Alp: Benim oğlum yaralıyken bile aman dilemedi onlardan..." t24. 2 February 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 December 2015.
4. ↑  *Alp, Fikret.* "Sağken öldürülenlerden biri de abim Saffet Alp'ti". t24. 2 February 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 December 2015.
5. ↑  "Üsteğmen Saffet'i kim öldürdü?". 4 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 December 2015.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 6078623-1 · LCCN: n88263910 · VIAF: 147628944 · WorldCat VIAF: 147628944 |
Göydələndə nahar (1932)
**Göydələndə nahar** ("eninə qoyulmuş tir üzərində nahar edən Nyu-York fəhlələri") — ABŞ-nin Nyu-York şəhərində, Manhettendə Rokfeller mərkəzi 30-da yerləşən RCA Buildingin tikintisi zamanı çəkilmiş məşhur ağ-qara foto.

Qısa xülasə
-----------

Foto Nyu-york şəhəri küçələri üzərində 256 metr (840 fut) hündürlükdə tirin üstündə ayaqlarını salladaraq oturub nahar yeməyi edən on bir adamı təsvir edir. Foto 1932-ci il sentyabrın 20-i RCA Buildingin 69-cu mərtəbəsində tikintinin son aylarında çəkilmişdir. Arxivçilərin sözlərinə görə, foto əslində hazırlıqlı idi. Baxmayaraq ki, foto real polad işçilərinin şəklidir onlar inanırlar ki, an Rockefeller Center tərəfindən yeni gövdələni irəli çəkmək üçün təşkil olunmuşdur. Foto Oktyabrın 2-də Nyu-york Herald Tribunenın bazar günü foto əlavəsində yayımlanmışdı.

Müəllif
-------

Əvvəllər müəllifliyi "naməlum" fotoqrafa aid edilən fotonun 2003-cü ildən təxminən 10 il ərzində müəllifliyi Carlz Ebbet Klayda və yanlış olaraq Levis Hine aid edilirdi) Corbis korporasiyası hal-hazırda fotonun müəllifinə naməlum fotoqraf statusu verib, lakin bir çox mənbələr fotonun müəllifinin Ebbet olması fikrində qalırlar.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Malm, Sara.* "The picture that proves why iconic photograph of workers eating their lunch on Rockefeller beam was all a publicity stunt". London: Daily Mail. September 20, 2012. 26 November 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 September 2012.  (#apostrophe\_markup)
2. ↑  "A photo finished | StarNewsOnline.com". 2013-10-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-02.
3. ↑  "Ormond woman, daughter document legacy | News-JournalOnline.com". 2013-10-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-02.
4. ↑  Reuters photographer blog, "Arxivləşdirilib 2017-06-21 at the Wayback Machine", September 20, 2012.
5. ↑  *Pollak, Michael.* "Answers to Questions About New York". The New York Times. March 9, 2012. July 21, 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: October 8, 2016.
6. ↑  "Image". The New York Times. March 11, 2012. March 18, 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: October 8, 2016.
7. ↑  *Robinson, Dean.* "Reaching the Heights". The New York Times. September 2, 2011. January 2, 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: October 8, 2016.
**Məmmədhüseyn Əsədov**
**Əsədov Məmmədhüseyn Xudadat oğlu** — kəşfiyyatçı.

Həyatı
------

Məmmədhüseyn Əsədov 1899-cu ildə Həştərxanda anadan olub (rusca: Астрахань). 19 yaşında olarkən Qızıl Ordunun Xüsusi təyinatlı hərbi hissəsində qulluq etməyə başlayır. Böyük Vətən müharibəsi başlayanda əməliyyat şəraitini yaxşı bildiyi, bir neçə dildə sərbəst danışdığı üçün və geniş kəşfiyyat imkanları olduğuna görə Əsədovu Baş kəşfiyyat idarəsi tərəfindən İrana işləməyə göndərilir.

Əsas iş istiqaməti isə ingilis və alman kəşfiyyatına qarşı əməliyyatların təşkilindən ibarət olub. Uzun müddət kəşfiyyat orqanlarında çalışmış Məmmədhüseyn Əsədovun əvəzsiz xidmətlərdən biri də "Tehran 43" əməliyyatının iştirakçısı olmaqdır.

1943-cü ildə İran antihitler koalisiyası rəhbərlərinin danışıqları üçün ən məqbul yer kimi seçilir. Bu, Stalinin təklifi idi. Konfransa hazırlıq tam məxfi şəraitdə aparılırdı. Bu barədə xəbəri olanlardan biri də Məmmədhüseyn Əsədov idi. Müttəfiqlər hətta İran tərəfini təhlükəsizlik baxımından xəbərdar etmirdilər. Konfransın başlamasına 6 gün qalmış, yəni 22 noyabr 1943-cü ildə İran tərəfinə məlumat verildi.

Noyabrın 24-də Baş komandanlığın üzvü, Baş qərargah rəisi SSRİ marşalı Aleksandr Vasilyevski gecə Astaraya gəlir və onu Məmmədhüseyn Əsədov qarşılayır. Həmin gün gecə saat 4-ə qədər Astarada Məmmədhüseynin evində qalan marşal Vasilyevski 2 saatdan sonra Əsədovla bir yerdə İrana gedir. Marşalın gəlməsində əsas məqsəd liderlərin görüşü vaxtı qoşun hissələrini təlimatlandırmaq və bir daha Stalinin göstərişi ilə təhlükəsizlik məsələlərini yoxlamaq idi. Noyabrın 26-da Stalin Tehrana gəlir və təyyarəsi Kale-morqe hərbi aerodromuna enir.

Noyabrın 28-də konfrans baş tutur. Həmin vaxt Almaniya kəşfiyyatının dövlət başçılarına qarşı edəcəkləri sui-qəsd və terror aktı haqqında eyni zamanda Məmmədhüseyn Əsədova məlumat verilir və o da öz növbəsində, təcili olaraq bu məlumatı rəhbərliyə məruzə edir. Vaxtında verilmiş məlumat nəticəsində planlaşdırılmış sui-qəsdin qarşısı çox peşəkarcasına alınır.

İlk dəfə bu sui-qəsdlə bağlı geniş ictimaiyyətə mətbuat konfransı vaxtı 17 dekabr 1943-cü ildə ABŞ Prezidenti F.Ruzvelt məlumat verir.

Bu sui-qəsdin qarşısının alınmasında müstəsna rolu olmuş Məmmədhüseyn Əsədov iki mükafatla - "Lenin" ordeni və "Qırmızı ulduz" ordeni ilə təltif edilir.

Xatirəsi
--------

2020-ci ildə Böyük Vətən müharibəsinin 75 illiyi münasibətilə Məmmədhüseyn Əsədovun həyat yolu, peşəkarlığı və müharibədəki qəhrəmanlıqlarından bəhs edən "Azərbaycanlı kəşfiyyatçı və "Tehran-43" konfransı" kitabı nəşr olunub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-02-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-07-14.
2. ↑  *Real TV.* "Kəşfiyyatçı Məmmədhüseyn Əsədov haqqında kitab" (az.). Youtube.com. 10.05.2020. 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-10.

Vikianbarda Məmmədhüseyn Əsədov ilə əlaqəli mediafayllar var.

Qalereya
--------

* 
* 
*
**Sevinc Bünyatova** (5 oktyabr 1989, Rusiya) — Azərbaycanı təmsil edən qılıncoynadan.

Həyatı
------

Sevinc Bünyatova 1989-cu il oktyabrın 5-də Rusiyada anadan olub. Əslən Əmircan qəsəbəsindəndir. Bacısı Sevil Bünyatova da qılıncoynadandır.

Karyerası
---------

Sevinc Bünyatova 2015-ci ilin 12-28 iyununda baş tutan I Avropa Oyunlarında mübarizə apardı. Qrup mərhələsində beş görüşün beşində də qalib gələn Sevinc Bünyatova "A" qrupunu 1-ci sırada başa vurdu. Pley-off mərhələsində isə Sevinc Bünyatova əvvəlcə 1/8 final mərhələsində İtaliya nümayəndəsi Rebecca Carganonanı 15:8, sonra isə 1/4 final mərhələsində Ukrayna nümayəndəsi Alina Komaşuxa 15:11 hesabları ilə qalib gəldi və turnirin yarım-final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə Polşa nümayəndəsi Angelina Vatora 11:15 hesabı ilə məğlub olan Sevinc Bünyatova I Avropa Oyunlarının bürünc medalına sahib oldu.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29 iyun 2015-ci il tarixli 1299 nömrəli Sərəncamına əsasən I Avropa Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Sevinc Yaqut qızı Bünyadova "Tərəqqi" medalı ilə təltif edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *International Fencing Federation.* "**SEVINJ BUNYATOVA**". www.fie.org ( (ing.)). 22.08.2022. İstifadə tarixi: 22.08.2022.
2. ↑  *Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası.* "I Avropa Oyunları qaliblərinin və Azərbaycan idmanında xidmətləri olan şəxslərin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29 iyun 2015-ci il tarixli 1299 nömrəli Sərəncamı". www.e-qanun.az ( (az.)). 22.08.2022. 2022-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22.08.2022.
**Beynəlxalq Ticarət Məlumat və Əməkdaşlıq Agentliyi**, qıs. **BTMƏA** (*ing.* Agency for international trade information and cooperation — *AITIC*) — məqsədi daha az üstünlük verilən ölkələrə texniki ticarət qaydalarını və ÜTT razılaşmalarını daha yaxşı başa düşmək üçün daha fəal ticarət diplomatiyası aparmaqda kömək etmək olan Cenevrədə yerləşən hökumətlərarası təşkilat. BTMƏA, yaxşı iqtisadi idarəetmə və ticarət və iqtisadi böyüməni təşviq etmək üçün ölkələrinin qloballaşmanın faydalarını qazanmasına imkan vermək üçün ÜTT ölkələrinin çoxtərəfli ticarət sistemindəki mövqeyinin yaxşılaşdırılmasına kömək edir.

IBE ölkələri ənənəvi olaraq çoxtərəfli ticarət sistemində fəal iştirak etməmiş və beynəlxalq ticarət məsələləri ilə əlaqəli struktur və institusional məhdudiyyətlərlə qarşılaşmışlar. Bu ölkələrin əksəriyyətinin Cenevrədəki beynəlxalq ticarət təşkilatlarının işini izləmək üçün kiçik missiyaları və qeyri-kafi mənbələri vardır. Bəziləri o qədər kasıb və ya kiçikdirlər ki, Cenevrədə daimi nümayəndəliyi belə yoxdur. Bu səbəbdən AMTIS ticarət danışıqlarında iştiraklarını və performanslarını yaxşılaşdırmaq üçün çalışır. BTMƏA "Qeyri-rezidentlər bölməsi" (OHA)  sayəsində Cenevrədə olmayan ÜTT üzvlərinə və müşahidəçilərə ticarət hadisələri, Doha danışıqları, habelə maddi-texniki və digər maddi dəstəklə bağlı davamlı məlumat verir. BTMƏA, ÜTT-də Cenevrə həftələrində müntəzəm sessiyalar təşkil edir.

Bundan əlavə, BTMƏA, IBE ölkələrinin rəsmiləri üçün peşə təhsili verən Rəsmi Peşəkar İnkişaf Proqramını həyata keçirir. Agentliyin son potensial qurma proqramlarına Cenevrədə yerləşən nümayəndə heyəti üçün xidmətlər və kənd təsərrüfatı sahələri daxil edilmişdir. BTMƏA fəaliyyətinin əksəriyyəti (həmçinin öz veb səhifəsi) ÜTT-nin üç rəsmi dilində təqdim olunur. Nəhayət, IBE ölkələri "Qeyri-rezidentlər bölməsi" yə məhdudiyyətsiz giriş imkanı əldə edirlər.

BTMƏA İsveçrə federal orqanlarının təşəbbüsü ilə məhdud resursları olan inkişaf etməkdə olan və keçid iqtisadiyyatı olan ölkələrə kömək məqsədilə yaradılmışdır. Əvvəlcə İsveçrə özəl qanunlarına əsasən yaradılan BTMƏA, 2004-cü ildə hökumətlərarası bir təşkilata çevrildi və ilk beş illik büdcə dövründə yeddi sponsor üzv tərəfindən maliyyələşdirildi: (Danimarka, Finlandiya, İrlandiya, Hollandiya, İsveç, İsveçrə və İngiltərə).

İstinadlar
----------

1. ↑  **BTMƏA** Arxivləşdirilib 2008-12-02 at the Wayback Machine (ing.)
2. ↑  **Отдел нерезидентов АМТИС** Arxivləşdirilib 2008-10-10 at the Wayback Machine (ing.)
**Müqəddəs Məryəmin Mexiko şəhərinin göylərinə** təyini **Catedral Metropolitana, Baş** yepiskop Primada de Meksika'nın mərkəzi qərargahıdır və Meksika şəhərinin Tarixi Mərkəzindəki Plaza de la Constitución Plazasının şimal tərəfindədir, Cuauhtémoc sərhədində. Şəhərin həmin ərazisindəki yuxarıda göstərilən memarlıq kompleksinin bir hissəsi olan 1987-ci ildən bəri Dünya Mirası Siyahısıdır.

Bu məbədin təxmini ölçüləri 59 metr enində 128 uzunluqda və qüllələrin zirvəsinə qədər 67 metr yüksəklikdədir. İspan Amerikan memarlığının ən görkəmli əsərlərindən biridir.    İspan katedrallarından ilham alan İspan memarı Claudio de Arciniega'nın planlarına görə , Tenochtitlan İspaniyanın fəthindən qısa müddət sonra ərazidə inşa edilmiş bir kilsənin ətrafında inşa edildi. Əsərlər 1573 - cü ildə başlamış, 1667 - ci ildə və 1813 - cü ilə qədər xaricdə bitirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  Arellano, 1988
3. ↑  [*ölü keçid*]
4. ↑  Nieto, 2003
5. ↑  Arellano, 1988
6. ↑  Arellano, 1988