recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Novosibirsk** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Novosibirsk vilayətinə daxildir. Ticarət, sahibkarlıq, mədəni, sənaye, nəqliyyat və federal əhəmiyyətli mərkəz. 1893-cü ildə qurulan, şəhər statusu 1903-cü ildə qəbul etmişdir. Əhalisi - 1.567.087 nəfər (2015). Şəhər sahəsi 505,62 km² ərazini əhatə edir.

Tarixi
------

Hazırkı Novosibirsk ərazisində ilk rus məskunlaşması Nikolay kəndi idi. Əski Türkcədə adı Tarlan Tura olmuşdur.

Coğrafiyası və iqlimi
---------------------

Novosibirsk meşə və çöl təbii zonalarının kəsişməsində, Qərbi Sibir düzənliyinin cənub-şərq hissəsində yerləşir. Novosibirsk kontinental iqlim zonasında yerləşir; Havanın orta illik temperaturu +1,8 C °. Günəşli saatlarının orta illik sayı - 2077.

Əhalisi
-------

Novosibirsk Rusiyanın üçüncü ən böyük şəhəridir. Şəhərin milyonuncu əhalisi 2 sentyabr 1962-ci anadan olmuşdur. XXI əsrdə Novosibirsk birinci regional şəhər olmuşdur ki, Rusiya şəhərlərində yarım milyon əhalinin dəyərini keçib. Son illərdə Novosibirsk əhalisi də tədricən MDB ölkələrindən olan beynəlxalq miqrasiya artımı ilə əlaqədar artır. Novosibirsk Sibir, Qazaxıstan və Mərkəzi Asiyadan olan miqrantlar üçün cazibə mərkəzi olaraq qalır.

**Cinsi tərkibi**

* Kişilər - 637,9 min nəfər (45,3%).
* Qadınlar - 771,2 min nəfər (54,7%).

Novosibirskdə yaşayan müxtəlif millətlərin, cinsi nisbətində ciddi fərqlər var. Belə ki, ruslara hər 100 qadına 81 kişi, ukrainlara 87, tatarlara, 86, almanlara 90 kişi düşür. Eyni zamanda, özbəklərə hər 100 qadına 360 kişi, taciklərə 469, çinlilərə 690, türklərə isə 2060 kişi düşür.

### Tanınmışları

* Andrey Zvyaginsev

İstinadlar
----------

1. ↑  :ru:s:Федеральный закон от 03.07.2016 № 271-ФЗ (rus.). 2016.
2. ↑  .

|  |  |
| --- | --- |
| Rusiya bayrağı | *Rusiya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şəhər** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


| ⛭ Novosibirsk vilayəti |
| --- |
| Bayraq Novosibirsk vilayətinin | **İnzibati mərkəz**: **Novosibirsk**  | **Şəhərlər**: Barabinsk| Berdsk| Bolotnoye| İskitim|  Karasuk|  Karqat|  Kuybışev|  Kupino|  Ob| Tatarsk| Toquçin| Çerepanovo|  Çulım

---

 | Novosibirsk vilayətinin bayrağıNovosibirsk vilayətinin gerbi |
| **İnzibati-ərazi bölgüsü**: | **Rayonlar**:  Baqansk|
 Barabinski|
 Bolotninsk|
 Venqerovsk|
 Dovolensk|
 Zdvinsk|
 İskitimsk|
 Karasuksk|
 Karqatsk|
 Kolıvan|
 Koçenyovsk|
 Koçkovsk|
 Krasnozyorsk|
 Kuybışev|
 Kupinsk|
 Kıştovski|
 Maslyaninsk|
 Moşkovsk|
 Novosibirsk|
 Orda|
 Severnıy|
 Suzunsk|
 Tatar|
 Toquçinsk|
 Ubinsk|
 Ust-Tarksk|
 Çanovsk|
 Çerepanovsk|
 Çistoozyorn|
 Çulım

---

 |
| **Məqalələr**: | Gerb | Himn | Tarix | Əhalisi | İnzibati-ərazi bölgüsü | Bayraq |
**NGC 4124** — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. **S0-a** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Uilyam Herşel tərəfindən 1784-cü ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 4124: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 4100 |
NGC 4101 |
NGC 4102 |
NGC 4103 |
NGC 4104 |
NGC 4105 |
NGC 4106 |
NGC 4107 |
NGC 4108 |
NGC 4109 |
NGC 4110 |
NGC 4111 |
NGC 4112 |
NGC 4113 |
NGC 4114 |
NGC 4115 |
NGC 4116 |
NGC 4117 |
NGC 4118 |
NGC 4119 |
NGC 4120 |
NGC 4121 |
NGC 4122 |
NGC 4123 |
**NGC 4124** |
NGC 4125 |
NGC 4126 |
NGC 4127 |
NGC 4128 |
NGC 4129 |
NGC 4130 |
NGC 4131 |
NGC 4132 |
NGC 4133 |
NGC 4134 |
NGC 4135 |
NGC 4136 |
NGC 4137 |
NGC 4138 |
NGC 4139 |
NGC 4140 |
NGC 4141 |
NGC 4142 |
NGC 4143 |
NGC 4144 |
NGC 4145 |
NGC 4146 |
NGC 4147 |
NGC 4148 |
NGC 4149



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Amerikanskaya Koşka** (*rus.* Американская Кошка) — Çukot Muxtar Dairəsinin cənubunda yerləşən burun. Sahillərini Anadır körfəzinin suları yuyur. Anadır çayının sağ sahili boyunca uzanan dilin sonucunu təşkil edir. Burunun sahilə sularında dərinlik 0,6 – 2 m arasında dəyişir. Əsasən çınqıl və qumdan təşkil olunmuşdur. Burun Markov kəndinin sakinləri tərəfindən adlandırılmışdır. Belə ki, 1865-ci ildə buradan transberinq telefon xəttini çəkərkən amerikalı işçilər işləmişdir. Kazaklar isə dil və ya dayazlığı "Koşka" olaraq adlandırırdılar. Burunda RF Müdafiə Nazirliyi tərəfindən naviqasiya işarəsi qoyulmuşdur. Burunun sahilində güçlü qabarma və çəkilmə hadisəsi müşahidə olunur. Çəkilmənin sürəti 7–10 km/s, qabarmanın sürəti isə 0,7–1 km/s olur. Qabarma və çəkilmə elə tez baş verir ki, su burulğanları əmələ gətirir. Bu isə kiçik gəmilər üşün təhlükə törədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Леонтьев В. В. Новикова К. А. Топонимический словарь Северо-Востока СССР / науч. ред. Г. А. Меновщиков; ДВО АН СССР. Сев.-Вост. комплекс. НИИ. Лаб. археологии, истории и этнографии. — Магадан: Магад. кн. изд-во, 1989. — С. 65. — 456 с. — 15 000 экз. — ISBN 5-7581-0044-7.
Açıq dənizdə olan buy.
**Buy** (*ing.* Buoy) — gəmi yolları, gəmiçilik üçün təhlükəli olan yerləri hüdudlamaq, suyun altındakı hər hansı bir əşyanın yerini işarələmək və s. üçün müəyyən forma və rəngdə üzən üzgəc.

Buyda işıq, səs siqnalları, yaxud radiosiqnallar vermək üçün qurğu da ola bilər. Radiohid roakustik Buy (radiobuy) informasiyanı avtomatik toplayan və qəbuledici stansiyaya ötürən üzən vasitədir. İstiqamətlənmiş şüa antenalı radioötürücüdən ibarət olan radiobuy sualtı qayıqları aşkar etmək, okeanoqrafik və meteoroloji müşahidələr aparmaq, naviqasiya məqsədləri üçündür. Radiobuylarınilk nümunələri 1945-ci ildən sonra, raket-nüvə silahı ilə təchiz olunmuş atom sualtı qayıqlarının yaradılması ilə meydana gəlmişdir.

Radiobuyları təyyarələrdən, helikopterlərdən, qayıqəleyhinə gəmilərdən hərəsi bir neçə ədəd olan partiyalarla quraşdırmaqla baryer xətti və ya qapalı hüdud yaradılır. Radiobuylar passiv və aktiv istiqamətlənmiş və istiqamətlənməmiş növlərə ayrılır. Lövbərlərlə təchiz olunmuş Buylar sürüşmə olan yerlərdə bərkidilir, lövbər qurğuları olmayan Buylar isə dreyf edir. Buy fasiləsiz rejim də və ya verilmiş proqram üzrə işləyə bilir.

Buyun təyyarədən görünməsini asanlaş dırmaq üçün bəzi buylar radiolokasiya mayak-cavabvericisi və işıq siqnalı qurğusu ilə təchiz olunur. Sualtı qayığı aşkarlama məsafəsi buyun hidroakustik qurğusunun növündən, su mühitinin vəziyyətindən və sualtı qayığın xarakte ristikalarından asılıdır. Aşkarlama məsafəsi bir neçə yüz metrdən bir neçə kilometrə qədər olur.

Qalereya
--------

* Buylar
* 
* 
* 
*

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 5-ci cild: Brüssel – Çimli-podzol torpaqlar (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2014. səh. 134. ISBN 978-9952-441-10-9.


Vikianbarda Buy ilə əlaqəli mediafayllar var.
Yoruba kral ailəsindən Omoremi Omoluabi-nin heykəli.
**Omoluabi** — Yoruba fəlsəfi və mədəni təlimidir. Eyni zamanda yaxşı xasiyyətli insanlar üçün deyilən sözdür.

Fəlsəfəsi
---------

Omoluabi termini cəsarət, çalışqanlıq, hörmət, təvəzökarlıqla eyni mənaya gəlir.Bir Omoluabi yaxşı işləyən, digərlərinə hörmət edən və şərəfli insandır. Əksər mədəniyyət və dinlərdə bu xüsusiyyətlər yaxşı qəbul edildiyindən Omoluabi universaldır demək düzgün olacaq.Müsəlman və Xristianlarda Omoluabi ola bilər.

Sözün mənası
------------

Omoluabi bir Yoruba sözüdür. Bir neçə sözün birləşməsindən əmələ gəlib. Sözlərə ayrılışı "Omo + ti + Olu-iwa + bi "bu şəkildədir. Sözbəsöz tərcümə edəndə "omo"- uşaq,"ti"-o vəya hansı mənasına gəlir,"Olu-iwa"-İwanın(Yaxşı Xasiyyət) üstadı vəya şefi mənasına gəlir,"bi" doğulmuş mənası verir. Birləştiriləndə İwa tərəfindən yeyilən uşaq mənasına gəlir. Əsl mənası yaxşı xasiyyətlərə malik olan insan kimi tərcümə olunur. Omoluabi olmaq üçün aşağıdakı əsas şərtlər lazımdır.

Əsas şərtləri
-------------

1. Oro Siso (Ağıllı Danışmaq, Yorubalılar dili səlis və ağıllı danışanlara hörmət edərlər.)
2. Iteriba (Hörmət)
3. Inu Rere (Yaxşı niyyətli hərəkət vəya başqalarına qarşı yaxşı niyyətlə düşünmək)
4. Otito (Düzgünlük)
5. Iwa (Yaxşı Xasiyyət)
6. Akinkanju (Cəsarət)
7. Ise (Çalışqan)
8. Opolo Borusu (Zəkalı)

Bu şərtlər əməl edənlər Omoluabi sayılır.

Ədəbiyyat
---------

1. ↑   Fola Kareem Olajoku — "Nigeria: The Omoluabi Terminology"
2. ↑   Dolapo Adeniji-Neill, PH. D. Adelphi University Ruth S. Ammon School of Education Garden City, NY — "Omoluabi: The Way Of Human Being: An African Philosophy's Impact On Nigerian Voluntary Immigrants Educational And Other Life Aspirations"
3. ↑  Fayemi, Ademola Kazeem, Department of Philosophy, Lagos State University Ojo, Lagos — "Human Personality and the Yoruba Worldview: An Ethico-Sociological Interpretation"
4. ↑  Abimbola, Wande (1975) "Iwapele: The Concept of Good Character in Ifa Literary Corpus", Wande Abimbola (ed.) Yoruba Oral Tradition: Poetry in Music Dance and Drama (Ibadan: University of Ibadan Press).
**Qlazqo-Koma şkalası** (*ing.* Glasgow Coma Scale (GCS)) — insanın huşunu müəyyən etmək və neyroloji çatışmazlığı qiymətləndirmək üçün təsis edilmiş şkaladır. Bu şkala xüsusən kəllə beyin tavmalı xəstələrdə, koma və ya şok altında olan xəstələrin huşunu qiymətləndirmək üçün tətbiq edilir.
Bu şkala ilk olaraq 1974-cü ildə Qlazqo Universitetinin iki neyrocərrahı Qrem Tisdeyl və Brayan Ç. Cennett tərəfindən təsis edilmiş və təcili tibbi yardım xidmətində tətbiq edilmişdir.

Qlazqo-Koma şkalası ilə qiymətləndirmə
--------------------------------------

| **Göz qapaqlarının açılması** | *Xallar* | **Şifahi cavablandırma** | *Xallar* | **Hərəki cavablar** | *Xallar* |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| spontan | 4 | tam yönümlü | 5 | ancaq müraciət olunduqda | 6
  |
| müraciət olunduqda | 3 | qeyri tam yönümlü | 4 | ağrıya qarşı məqsədli | 5
  |
| ancaq ağrıya qarşı | 2 | qeyri adekvat | 3 | ağrıya qarşı məqsədsiz | 4
  |
| mənfi | 1 | anlaşılmaz | 2 | bükücü mexanizm | 3
  |
|  |  |  | 1 | açıcı mexanizm | 2
  |
|  |  |  |  | mənfi | 1
  |
|

### Qiymətləndirilməsi:

< 4 xal = 85% dəyişkən vegetativ status

< 8 xal = ağır beyin funksional pozğunluq

> 11 xal = 5–10% dəyişkən vegetativ status, 85% bərpa olunan zəif funksional pozğunluq

İstinadlar
----------

1. ↑  G. Teasdale, B. Jennett: Assessment of coma and impaired consciousness. A practical scale. In: Lancet, Band 2, 1974, S. 81–84. PMID 4136544.
**Aq-Manay bərzəği** (*rus.* Ак-Монайский перешеек, *ukr.* Ак-Монайський перешийок, krımtat. Aq Manay boynu, Акъ Манай бойну) — Kerç yarımadasını Krımın əsas hissəsi ilə birləşdirir. Azov dənizinin Sivaş körfəzi və Arabat körfəzlərini Qara dənizin Feodosiya körfəzini ayırır.

Bərzəğin uzunluğu təqribi — 15 km, eni ən dar yerdə — 17 km təşkil edir. Bərzəx öz adını onun ərazisində yerləşən Aq-Manay və Parpac kəndlərinin adından götürmüşdür.

Bərzəğin şimal hissəsində Arabat Oxu adlı burun vardır. Onun ərazisində hərbi su anbarları və Kamışıncki Luk gölü vardır.
Bərzəxdə Kamenskoe, Lovovo, Petrovo, Semisotka, Frontovoe, Yacmennoe və şəhər tipli qəsəbə olan Primorsk
Bərzəz artıq I–III əsrlərdə məskunlaşma mövcud idi. Krımın bərzəğın qərb hissədində Bosfor çarlığı mövçud idi. Ərazi istər Rusiya vətəndaş müharibəsi və İkinci Dünya müharibəsinin qanlı döyüşlərinə şahidlik etmişdir. Bu səbəbdən ərazidə qardaşlıq məzarlığına rast gəlinir.
Bərzəx ərazisindən M-17 avtomobil yolu, dəmir yolu və yüksək gərginlikli elektrik verilişi xəttləri keçir. Üstəlik Şimali Krım kanalıda onun ərazisindən keçərək Kerç yarımadasına istiqamətlənir.

Ədəbiyyat
---------

* Гриневецкий С. Р. Зонн И. С. Жильцов С. С. Ак-Монайский перешеек // Черноморская энциклопедия. М.: Международные отношения, 2006. — ISBN 5-7133-1273-9
**Bufer dövlət** — müharibə edən (hərbi və ya geosiyasi mənada) dövlətlər arasında yerləşən, onları bir-birindən ayıran və bir-birinə düşmən olan orduların təmasının olmamasını təmin edən ölkələr. Tez-tez "kordon sanitarları" yaratmaq üçün müxalif qüvvələr tərəfindən istifadə olunur. Tez-tez "sanitariya kordonlarını"yaratmaq üçün qarşıdurma qüvvələri tərəfindən istifadə olunur.

Zbiqnev Bjezinski özünün "Böyük şahmat taxtası" kitabında əməkdaşlıq etməyə çalışan, bununla da hər iki qonşusunu zəiflədən dördüncü tərəfin xeyrinə dövləti təsvir etmək üçün "bufer dövlət" terminindən istifadə etmişdir.

Bəzi ekspertlərin fikrincə, hazırda "GUAM" təşkilatına üzv olan keçmiş SSRİ dövlətləri Rusiya Federasiyasını, Avropa və Asiyanın qonşu "köhnə" dövlətlərini ayıran bufer ölkələrdir.

Güclü dövlətlər baxımından bufer dövlətlərin iki funksiyası var:

İki güclü ölkənin birbaşa qonşu olmasının qarşısını alaraq, kiçik sürtünmələrin və ya sərhəd münaqişələrinin tez bir zamanda hərtərəfli müharibəyə çevrilməsinin qarşısını almaq.

İki ölkədən biri digərinə müharibə elan etdikdə, hücuma məruz qalan tərəfin qarşı tərəfin hücumunu öz ərazisinə çatmamış, bufer dövlətin ərazisində qarşılamaq.
Birinci Dünya Müharibəsindən əvvəl bir-biri ilə rəqabətdə olan Almaniya və Fransa arasında Belçika, Lüksemburq, Hollandiya və İsveçrə bufer dövlətlər siyahısına salınmış, hər iki tərəfin bu ölkələr üzərindən bir müharibəyə başlayacağı təqdirdə bu ölkələrin müstəqilliyini və neytrallığını qorumaq üçün xüsusi səylər göstərilmişdir. bu ölkələr vasitəsilə hücum.

Həmçinin bax
------------

* Soyuq müharibə
* Bufer zonası

İstinadlar
----------

1. ↑  "*Гацко М.Ф.* Военные угрозы и вызовы в XXI веке". spkurdyumov.ru. 2019-07-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-18.
2. ↑  *Чернов М.* Европа готовится к «оккупации» СНГ? Arxivləşdirilib 2023-07-04 at the Wayback Machine // РБК daily, 17 июля 2003 г.
**Alpha Herculis** — Gözlə görülə bilən yeganə işıq nöqtəsi kimi görünən bir teleskop vasitəsilə bir sıra komponentlərə həll edilə bilər. Ən parlaq komponent parlaqlıqda dəyişkən olmasına baxmayaraq, bu, 3.08 birləşmiş vahid böyüklüyə malikdir. Hipparcos missiyası zamanı əldə edilən parallaks ölçmələrinə əsasən, günəşdən təxminən 360 işıq ili (110 parsek) uzaqdır.

Bu, qarşılıqlı orbitdə α¹ Herculis və ya α Herculis A (ikisinin ən parlaq) və α2 Herculis və ya α Herculis B. iki ikili cütdən ibarətdir

Alpha Herculis, WDS J17146 + 1423C və D. adlı iki əlavə vizual yoldaşı ilə daha geniş bir sistemin təyin etdiyi WDS J17146 + 1423 A və B komponentlərini də təşkil edir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Alpha Herculis A və B, təxminən 3600 illik təxmini orbital dövrü ilə 500-dən çox AU-dır. B'nin iki komponenti 51.578 gün orbitə əsas sarı nəhəng bir ulduz və ikincil, sarı-ağ cırtdan ulduzdur.

Alpha Herculis Aa asimptotik nəhəng bir filialdır (AGB), qırmızı nəhəng bir hidrojen və helium qabığını olan bir dejenere karbon-oksigen nüvəsi ətrafındadır. Günəşə ən yaxın AGB ulduzudur. Ulduzun açısal diametri bir interferometr ilə 34 ± 0,8 mas və ya 0,034 arcsecond olaraq ölçüldü. 110 parsekin təxmini məsafədə təxminən 280 milyon kilometr (və ya 170 milyon mil) radiusya bərabərdir, bu da təxminən 400 R ya da 1,87 AUdır. Rasalgethi Günəş sisteminin mərkəzində olsaydı, onun radiusu Marsın orbitini 1,5 A-da uzadardı, ancaq asteroid kəmərindən uzaq deyil. Qırmızı nəhəng təxminən 2.175–3.250 M☉ ilə həyatına başladığı təxmin edilir.

Həyatlarının sonuna yaxın bir çox tip M ulduzu kimi, Rasalgethi ən azı 90 AU-yə uzanan seyrek, gazlı bir zərf meydana gətirən yüksək dərəcədə kütlə itkisi yaşayır. Bir neçə həftədən uzun illərə qədər dəyişən dövrlərlə parlaqlıqdakı kompleks dəyişikliklərlə yarımgülü bir dəyişəndir. Ən nəzərə çarpan varyasyonlar 80–140 gün və 1000–3000 gün ərzində baş verir. Ən güclü təsbit edilən dövr 128 gündür. Parlaqlıqdakı tam sıra 2.7-dən 4.0-ə qədərdir, ancaq ümumiyyətlə 0,6 bal gücündə daha kiçik bir sıra dəyişir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Cutri R. M. Skrutskie M. F. Van Dyk S. Beichman C. A. Carpenter J. M. Chester T. Cambresy L. Evans T. Fowler J. Gizis J. и др.* 2MASS All Sky Catalog of point sources (rus.). 2003. Т. 2246. С. –1.
2. ↑  *Famaey B. Jorissen A. Luri X. Mayor M. Udry S. Turon C. Dejonghe H.* Local kinematics of K and M giants from CORAVEL/Hipparcos/Tycho-2 data (ing.). // *Astron. Astrophys.* / T. Forveille EDP Sciences, 2005. Vol. 430, Iss. 1. P. 165–186. ISSN 0004-6361; 0365-0138; 1432-0746; 1286-4846 doi:10.1051/0004-6361:20041272 arXiv:astro-ph/0409579
3. ↑  *Leeuwen F. v.* Validation of the new Hipparcos reduction (ing.). // *Astron. Astrophys.* / T. Forveille EDP Sciences, 2007. Vol. 474, Iss. 2. P. 653–664. ISSN 0004-6361; 0365-0138; 1432-0746; 1286-4846 doi:10.1051/0004-6361:20078357 arXiv:0708.1752
4. ↑  *Skiff B. A.* General Catalogue of Stellar Spectral Classifications (Version 2013-Jul). 2014. C. 1. S. 2023.
**Slem** yaxud **Poetri slem** (*ing.* Partlayış) — əyləncəli, müxtəlif şairlər tərəfindən ədəbiyyatın hər cür kateqoriyasına aid, dinləyici və eyni zamanda tamaşaçıları da onlara qərar haqqı tanıyaraq olan prosesin içinə qatan, stendap, tamaşa, monoloq, komediya və s. qarışığı bir aktdır.

İştirak
-------

İştirakçılar *Slemer* adlanır. Hər iştirakçının 5 yaxud 7 dəqiqə vaxtı olur, bu vaxt ərzində öz yazmış olduğu və ədəbiyyatın istənilən kateqoriyasına aid olan yazısını oxuyur. Yazının özü tərəfindən yazılmış olması, yəni oğurlanmış olmaması, yazısını tamaşaçı ilə paylaşarkən iştirakçının hər hansı bir kostyum geyməmiş olması və başqa kömək vasitələrindən istifadə etməməsi və özünə verilən müddəti keçməməsi şərtdir. Hər bir çıxışdan sonra münsiflər heyəti səs verir və ilk dörd yerə çıxan slemer növbəti tədbirə qoşulmağa haqq qazanır. Hazırda slem İrlandiya, Nepal, Kanada, Almaniya, İsveç, Avstriya, İsrail, Ukrayna, Rusiya, İsveçrə, İspaniya, Meksika, Fransa, Azərbaycan və s. ölkələrdə keçirilir.

Xarici keçidlər
---------------

* Poetry Slam Baku rəsmi Facebook səhifəsi
**Şüvəlan** — Azərbaycan Respublikasının Xəzər rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.

Tarixi
------

Şüvəlan Bakının ənənəvi 32 kəndindən və Xəzər rayonunun 11 inzibati ərazi bölgüsündən biri.

Şüvəlan" sözü buranın coğrafi şəraiti ilə əlaqədar olaraq yaranıb. Farsca "şiv" sözünün mənası eniş, "lan" isə məkan deməkdir.

Mədəniyyəti
-----------

### Təhsil

Qəsəbədə 7 orta ümumtəhsil məktəb fəalliyyət göstərir. Heydər Əliyev fondunun dəstəyi ilə Şüvəlanda yerləşən bir çox məktəblər yenidən qurulmuşdur.

Şüvəlanda dəniz kənarı çimərliklər üçün olduqca əlverişlidir. Dəniz kənarına yaxın yerlərdə uşaqlar üçün yay düşərgələri də fəaliyyət göstərir. Bu düşərgələrdən biri də Çingiz Mustafayev adına düşərgədir. Eyni zamanda qəsəbədə yenicə açılmış Mədəniyyət sarayında uşaqlar üçün nəzərdə tutulmuş dərnəklər var.

Əhalisi
-------

28 500 nəfərdən çoxdur. Və Danga Rəşad burada Yaşayır

İqtisadiyyat
------------

Şüvəlan iş yerlərinin çox hissəsini ticarət obyektləri təşkil edir.

İstinadlar
----------


Vikianbarda Şüvəlan ilə əlaqəli mediafayllar var.

| ⛭Xəzər rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Qəsəbələr | Binə • Buzovna • Qala • Mərdəkan • Şağan • Şüvəlan • Türkan • Zirə |  |
| Ləğv olunmuş qəsəbələr | Cənubi • Dübəndi • Xandan • İkinci Qala • Qala • Yeni Türkan • Zuğulba |
| Ləğv olunmuş kəndlər | Qoşaqışlaq |

|  |  |
| --- | --- |
| Bakı | *Bakı şəhəri ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Qəsəbə** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**III Kazimir** (pol. Kazimierz III Wielki; 30 aprel 1310[…] – 5 noyabr 1370[…], Krakov) — Polşa kralı.

Həyatı
------

XIV əsrin 40-cı illərində Vladimir-Volın, Lutsk, Lvov, Ostriq və sair şəhərlərdə baş verən xalq qiyamları alman mühacirlərinin əksəriyyətinin qırğını ilə nəticələndi. Daxili çəkişmələr nəticəsində zəifləyən Qaliç-Volın knyazlığı XIV əsrin II yarısında öz müstəqilliyini itirdi, onun qərb əraziləri Polşa tərəfindən işğal olundu. Yerdə qalan ərazilər Böyük Litva knyazlığının tərkibinə qatıldı. Həm Polşa, həm də Litva dövlətləri alman torpaqları ilə sıx ticarət əlaqələrinin qurulmasında maraqlı idilər. Polşa kralı III Kazimir (1333–1370) 1349-cu ildə qərbi-rus şəhərlərində yaşayan alman mənşəli sənətkarların, tacirlərin hüquqlarının daha da genişləndirilməsinə yönələn fərman imzaladı. ABŞ tarixçisi Orest Subtelninin yazdığına görə, XIV əsrin sonlarına Volının, Qalitsiyanın şəhərlərində "almanlara məxsus onlarla sənətkar sexləri, tacir gildiyaları fəaliyyət göstərirdi".
XIV–XV əsrlərdə Maqdeburq şəhər hüququnun Polşa və qərbi-rus şəhərlərində qəbul edilməsi bu ərazilərə alman millətindən olan çoxsaylı ticarət adamlarının, sənətkarların köçməsinə səbəb oldu. Qərbi-rus şəhərləri — Syanokda, Lutskda, Koveldə, Vladimir-Volında, Torçində, Striydə, Lvovda və sair şəhərlərdə alman sənətkarlarının, tacirlərinin məhəllələri meydana gəlmişdi. Onlar german və rus torpaqları arasındakı ticarət əlaqələrində vasitəçi rolunu yerinə yetirirdilər.

Həmçinin bax
------------

* Polşa tarixi

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Gotthold K.S. Rhode* Casimir III // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2 3 4  *Lundy D. R.* Casimir III, King of Poland // The Peerage (ing.).

Xarici keçidlər
---------------

* К.Ливанцев. Полный свод статутов Казимира Великого
**Tutayuq Validə Xaspolad qızı** (23 sentyabr 1914, Şuşa – 12 noyabr 1980, Gəncə) — Azərbaycan botaniki, ilk azərbaycanlı qadın biologiya elmləri doktoru (1949), professor (1950), Azərbaycan SSR EA-nın həqiqi üzvü (1968).

Həyatı
------

1914-cü ildə Şuşada doğulmuşdur. Validə Tutayuq 1980-ci ildə vəfat etmişdir.

### Təhsili

1930-cu ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun "Bağçılıq və bostançılıq" fakültəsinə qəbul olmuşdur.

1932-ci ildə institutda preparator vəzifəsinə qəbul edilən V. Tutayuq elə bu vaxtdan etibarən axşam təhsili ilə yanaşı əmək fəaliyyətinə başlayır.

1934-cü ildə aspiranturaya qəbul olunur, K.A. Timiryazev adına Moskva Kənd Təsərrüfatı Akademiyasına ezam edilir, sonralar doğma institutuna qayıdır .

Fəaliyyəti
----------

1939-cu ildən botanika kafedrasına başçılıq etmişdir. 1949-cu ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş, 35 yaşında biologiya elmləri doktoru elmi dərəcəsini alan ilk azərbaycanlı qadın olmuşdur.

1957-ci ildə Azərbaycan SSR EA Botanika İnstitutuna direktor təyin olunur.

O, geniş profilli botanika və biologiya üzrə milli kadrların hazırlanması üçün Azərbaycan dilində ilk dərsliklərin müəllifidir. 1968-1972-ci illərdə V.Tutayuqun rəhbərliyi ilə Azərbaycanın qış və yay otlaqlarının geniş geobotaniki tədqiqi aparılmışdır.

Əsərləri
--------

V.Tutayuq 250-dən artıq elmi əsərin, o cümlədən, 10 dərsliyin, 9 monoqrafiyanın müəllifidir. O, Azərbaycan KP MK-nın üzvü olmuşdur.

1939-1980-ci illərdə AKTİ-nin botanika kafedrasının müdiri, dekan, prorektor, Azərbərbaycan EA Botanika İnstitutunun anatomiya və morfologiya laboratoriyasının müdiri, direktoru vəzifələrində çalışmışdır. Elmi-tədqiqatı, əsasən, Azərbaycan dendroflorasının, çiçəyin teratologiyasının öyrənilməsinə həsr edilmişdir. AKP MK üzvü olmuşdur (1956-1960). Botaniklərin 9-cu Beynəlxalq konqresində (Monreal, 1950) məruzə etmişdir.

Mükafatları
-----------

O, "Şərəf nişanı" ordeni (1943), "1941-1945-ci illərdə Böyük Vətən Müharibəsində fədəkar əməyinə görə" medalı (1945), SSRİ Ali Təhsil Nazirliyinin qərarı ilə "B.Miçurinin anadan olmasının 100 illiyi xatirəsinə" yubiley medalı (1955), Respublikanın xalq təsərrüfatı və mədəniyyətinin inkişafı sahəsindəki xidmətlərinə görə Fəxri fərmanla (1960) təltif edilmiş, "Əməkdar elm xadimi" adına (1974) layiq görülmüşdür.

İrsi
----

Haqqında "Çinara bənzəyən insan" adlı film çəkilmişdir.

2008-ci ildə Azərbaycan televiziyasında istehsal olunan *Akademik Validə Tutayuq* adlı qısametrajlı sənədli televiziya filmi həsr olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Akademik Validə Tutayuq təbiət vurğunu idi". azertag.az. 2019-12-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
2. ↑  "Tutayuq Validə Xasbulat qızı". botany.az.  (#archive\_missing\_date) tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  Allahverdiyev, E. "Çinara bənzəyən insan": [AzTV-nin "Telefilm" Yaradıcılıq Birliyində akademik Validə Tutayuqun həyat və yaradıcılığına həsr edilmiş eyniadlı film haqqında] //Ekran-efir.- 2014.- 31 oktyabr.- S.4.

Həmçinin bax
------------

* Tutayuqlar

Xarici keçidlər
---------------

* Validə Xaspolad qızı Tutayuk (1914-1980) Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine
**Bərməkilər** — Abbasilər vəzirləri, tanınmış irandilli soylardan biri.

Soyadın tarixi
--------------

**Bərməkilər** öz soyadlarını Bərməkdən alıblar. 
BərməkilərAbbasi xəlifələrinin zamanında Bərməkilər sülaləsindən olan vəzirlər 
Harun ər-Rəşid (786—809) xəlifə olanda Yəhya ibn Xalid əl-Bərməkiyi vəzir təyin etdi. Bərməkilər Abbasilər xilafətində 17 ildən artıq vəzirlik etdilər.
Xəlifə Harun ər-Rəşidin vəziri olmuş Cəfər Bərməkidir, hansı ki adına məşhur "Min bir gecə" nağıllarında təsadüf edirik.

Xızı mahalının əhalisinin tərkibi xuzi dilli bərməkilərdən ibarət idi

Soyun tanınmış nümayəndələri
----------------------------

* Yəhya ibn Xalid əl-Bərməki
* İbn Xəllikan XIII əsr islam alimi və tarixçisi.
* İbn Fəzl — 739—805-ci illər arasında yaşamış ərəb alimi.

Mənbə
-----

Həmçinin bax
------------

* Abbasilər

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Soylarla əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |


* Bərməkilər kim olub?
* Azərbaycanın dövlətçilik tarixində vəzirlik
**"San"** (*ing.* The Sun "Günəş") — ingilis tabloidi, 1964-cü ildə qurulmuşdur. 2011-ci ilin iyun ayından etibarən qəzetin dövriyyəsi 2,806,746 nüsxə təşkil edir. Böyük Britaniya və İrlandiyada nəşr olunmuşdur. Orta hesabla gündə təxminən 7,7 milyon adam gündəlik qəzet oxuyur, bunun 56% -i kişi, 44% -i qadındır. Bu, News Corporation-nı təşkil edən media təşkilatıdır.

2013-cü il avqustun 1-də qəzetin rəsmi internet səhifəsi məzmunu ödənişli şəkildə təqdim etdi. Bunun əvvəli, sayt ayda 30 milyon oxucu tərəfindən ziyarət edildi, ödənişli versiya tətbiq olunduqdan sonra, yalnız 225.000-dən çox qaldı. Bununla əlaqədar olaraq, 30 noyabr 2015-ci ildə sayt yenə pulsuz olaraq qaldı.

Məzmunu
-------

"San" qəzeti ulduzların həyatı, o cümlədən qalmaqallı və təxribatlı, habelə əyləncə sənayesi (pop musiqisinin hekayələri və dedikləri, televiziya şousu və s.) haqqında hekayələri ilə məşhurdur.

Qəzetin üçüncü səhifəsində müntəzəm olaraq 18 ildən 27 yaşa qədər olan üstsüz bir qız modelinin fotoşəkilləri yazılıb. Bu üçüncü səhifə formatı 1970-ci ildən etibarən qəzetin ənənəvi xüsusiyyətinə çevrilmişdir.

Qəzet idman mövzularına, xüsusilə futbola böyük diqqət yetirir.

Qəzetin ikinci səhifəsində siyasətlə bağlı materiallar çap olunur.

Həmçinin bax
------------

* The Denver Post
* New York Daily News

İstinadlar
----------

1. ↑  The ISSN portal (ing.). Paris: ISSN International Centre, 2005. ISSN 0307-2681
2. ↑  "ABCs: National daily newspaper circulation June 2011". The Guardian (ingilis). 15.07.2011. 2012-02-05 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Newspaper Marketing Agency" (ingilis). Nmauk.co.uk. 04.11.2008. 2012-04-24 tarixində arxivləşdirilib.  (#apostrophe\_markup)

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda The Sun ilə əlaqəli mediafayllar var.

* thesun.co.uk — The Sun rəsmi saytı
* "On This Day". BBC News. 15 September 1964.
* "Forty Years of the Sun". BBC News. 14 September 2004.
* "Facts & Figures: The Sun". Newspaper Marketing Agency.
* "Wapping: legacy of Rupert's revolution". *The Observer*. 15 January 2006.
* Rəsmi saytı  (ing.)
**Splin** — Rusiyanın rok qrupudur.

Yaranma tarixi
--------------

1994-cü ildə Vasilyev-Morozov-Rostovskiy triosuna 2 musiqiçicinin də — Stas Berezovskiy və Andrey Lısov`un da daxil olması ilə SPLİN qrupu rəsmi olaraq yaranır…
1987-ci ildə Vasilyev ləqəbi Morris olan Morozovla tanış olur.. İlk zamanlar Morozovun evində çox da peşəkar olmayan mikrofon və maqnitofondan istifadə edərək mahnılar yazmağa başlayırlar.. Beləliklə, "Mitra" qrupu yaranır.. Qrupun tərkibində Vasilyev və Morozovdan başqa bir neçə musiqiçi də olur.. Onlar Piter rok-klubuna daxil olmaq istəyirdilər, lakin dinləməni keçmədilər..

1988-ci ildə Splin qrupunun lideri əsgərliyə gedir.. Orada da mahnılar yazmağa davam edir.. Bu mahnıların da bəziləri "Pılnaya Bıl" albomunda yer alıb..
1993-cü ildə Vasilyevlə Morris Buff teatrında işləməyə başlayır, məhz burada da onlar pianist Nikolay Rostovskiy ilə 10000 tirajla yox olan "Pılnaya Bıl" albomunu doldururlar.. Bu zaman da Splin qrupu yaranmağa başlayır..

Bu zamanlar da elə gitarist Stas Berezovskiy və zərbçi Andrey Lısov tərkibə daxil olur.. Bu heyətlə onlar 3 albom doldururlar : *Коллекционер Оружия* (1996), *Фонарь Под Глазом* (1997), *Гранатовый Альбом* (1998)…

1998-ci ildə qrup heyətində dəyişikliklər baş verir.. Qrupa zərbçi Sergey və fleytist Yan gəlir.. Bu heyətlə də bir albom yazılır: *Альтависта* (1999)…
2000-ci ildə seçmə mahnılardan ibarət *Знаменатель* albomu ərsəyə gəlir.. Köhnə mahnılarla yanaşı, yeni mahnılar da bu alboma daxil olur.. Həmin il də *Линия жизни* mahnısı *Брат-2* filminin soundtrack-i seçilir..

2001-ci ildə *25-й кадр* albomu işıq üzü görür..

Rus müxbirlərdən biri belə deyib: "Bu musiqi haqqında yazmaq istəmirəm…Onu dinləmək lazımdır.. Daha dəqiq, hiss etmək…Çünki bu musiqi deyil, bu emosiyadır"…
2001-ci ildə БИ-2 qrupu ilə əməkdaşlıq da qrupun məşhurlaşmasında az rol oynamadı.. Onlar birlikdə *Феллини* mahnısını yazır və eyni adlı turne təşkil edirlər.. Hətta Belorus prezidenti də mahnını dinləyib, onu yerli radiolarda qadağan etmişdi.. Daha sonra bu Rusiya və ətrafı bölgələrə də yayılmağa başladı.. Vasilyev isə kinayə ilə bu cavabı verdi: "Mənə elə gəlir ki, bu əladır, prezidentin gənc musiqisini dinləməyə də vaxtı tapılır"…

Qrupun indiki tərkibi:

* Morris – bass-gitara,
* Stas – gitara,
* Yan – fleyta, vokal,
* Sergey – vokal, akustik gitara,
* Saşa – vokal, akustik gitara,

Mənbə
-----



Vikianbarda Splin ilə əlaqəli mediafayllar var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Split qrupunun musiqi parçaları [*ölü keçid*]
**Məmmədəli İsmayılov** — azərbaycanlı futbolçu. Neftçinin ilk azərbaycanlı kapitanı.

Karyera
-------

isə Məmmədəli İsmayılovun futbolla yanaşı reqbi ilə də məşğul olub. Təkcə azarkeşlər deyil, futbolçu yoldaşları da onu "Mindi" ləqəbi ilə tanıyırmışlar. Rəqibi ilə top uğrunda mübarizəyə qalxan Məmmədəli fiziki göstəricilərindən istifadə edib daha yüksəyə tullanıb və birbaşa rəqib futbolçunun boynuna "minib". Bundan sonra isə onun adı elə "Mindi" qalıb.

1937-ci ildəki ilk heyətdə çıxış edən "Mindi" Böyük Vətən Müharibəsi başlayan zaman ön cəbhəyə yollanıb. İdmançı kimi cəbhə bölgələrində tez-tez keçirilən oyunlara qatılırmış. Buna görə də formasını qoruyan müdafiəçi müharibədən qayıtdıqdan sonra Neftçiyə döndü.

O, futbolçu kimi çıxış etməklə yanaşı, komandanın bərpa edilməsi üçün də böyük işlər görüb. 1946-cı ildə Neftyanik yenidən SSRİ birinciliyinə qatılanda ilk kapitan yenə də komandasına kapitanlıq edib. Bütün təşkilati işlərin həyata keçirilməsində o şəxsən iştirak edib. Həmin ildə o, oyunçu kimi də meydana çıxıb. Ancaq yaşının çoxluğu və cəbhədə aldığı yaralar onu futbolçu karyerasına son qoymağa məcbur edib. Meydana çıxdığı həmin yeganə oyun "Mindi"nin karyerasında sonuncu olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Neftçinin ilk azərbaycanlı kapitanı". 2023-12-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-11.
2. ↑  ""Neftçi"in ilk azərbaycanlı kapitanı..." Sportfm.az – Ən son idman xəbərləri, Ən son futbol, transfer, idman xəbərləri, ekzklüziv açıqlamalar, oyun nəticələri, mübahisəli oyun epizodları (az.). İstifadə tarixi: 2024-03-23.
3. ↑  ""Neftçi"in ilk azərbaycanlı kapitanı "MİNDİ" ləqəbli Məmmədəli İsmayılov haqqında nələr billirik? (YAZI)". İdmanXəbər (az.). 2016-12-18. İstifadə tarixi: 2024-03-23.
**Sünəni-Tirmizi** (*ərəb.* سُـنَن الترمذي‎). Əhli Sünnənin hədis ədəbiyyatında ən güvənilən hədis kitabları olaraq qəbul edilən altı kitabdan (Kutubi Sittənin) biridir.

Müəllifi Tirmizidir. Əsərin əsil adı **"əl-Camius-Səhih"** olsa da müəllifinə nisbətlə **"Sünəni-Tirmizi"** olaraq anılır.

Haqqında
--------

### Müəllif

Əbu İsa Məhəmməd ibn İsa ibn əd Dəhhaq Mərkəzi Asiyada yerləşən Tirmiz şəhərində doğulub. Haqqında məlumat azdır. Hədis toplamaq məqsədilə Xorasan, İraq, Hicaz və b. yerlərə səfər etmiş və İmam Buxari, Müslim ibn Həccac, Əbu Davud kimi bir çox alimlərdən hədis almışdır. Və həmçinin Heysəm ibn Kulab əl-Şasi, Məqhul ibn əl-Fəld, Məhəmməd ibn Məhbub əl-Məhbubi əl-Mərvəzi kimi alimlər ondan hədis nəql etmişlər.

### Əsər

Kitab cildlərə bölünür (Cildlərin sayı nəşr edildiyi zamana, məkana və nəşriyyata görə dəyişir). Hər cilddə kitablar və hər kitabda da bablar var. Hər kitabda , kitaba uyğun bablar və hər babda da mövzuya uyğun hədislər vardır. Ümumilikdə isə müəllif kitaba 3951 hədis yığmışdır. Kitabın ən qədim və ən güvənilən nüsxəsi Əhməd Məhəmməd Şakir nüsxəsidir və nüsxə ərəbcədir.

**Kitabları** (**Bölmələri**)

### Şərhlər

1. İbn əl-Ərabi əl-Məkki Əbu Bəkr Məhəmməd ibn Abdullah əl-İşbili, "Aridaul əhvazi fi şərhit Tirmizi".
2. Əl-Hafiz Cələluddin əs-Süyuti, "Quvvatul muğtəzi aləl-Cəmi ət-Tirmizi".
3. İbn Seyyidin-nəsin şərhi; O, hicrətin 734-cü ilində vəfat etmişdir. İbn Seyyidinnəs bu əsərini vəfat etdiyinə görə tamamlaya bilməmişdir. O, yalnız kitabın üçdə bir hissəsini şərh etməyə müvəffəq olmuşdur. Sonra "Əlfiyyə" əsərinin müəllifi Zeynəddin Abdurrahim ibn Hüseyn əl-İraqi onu tamamlamışdır. Hicrətin 806-cı ilində vəfat etmişdir.
4. Siracuddin əl-Bəlqini əş-Şəfii, "Əl-Urfuş-şəzi alə Cami ət-Tirmizi" *(əsər tamamlanmayıb)*.
5. Məhəmməd Əbdürrəhman ibn Əbdürrəhim əl-Mubərakfuri, "Töhfətul əhvazi şərhu Cami ət-Tirmizi".

### Nəşrləri

Kitab Türk dilinə tərcümə olunub və nəşr olunub:

* "Sünen-i Tirmizi", çeviren: Abdullah Parlıyan, "Konya" Ktapçılık, Konya, 2004.(oxu Arxivləşdirilib 2012-06-21 at the Wayback Machine)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kutubi Sitte veritabanı". 2021-08-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-08-26.

Xarici keçidlər
---------------

* "Sünəni Tirmizi" oxu Arxivləşdirilib 2012-06-21 at the Wayback Machine
* İmam Tirmizi

Həmçinin bax
------------

* Kutubi-sittə
* Səhihi Buxari
* Səhihi Müslim


Vikimənbədə bu mətnin orijinalı var.  
Bax: **Sünən əl-Tirmizi**

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İslam** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Məmmədzadə Bəxtiyar Məmməd oğlu** (10 fevral 1947, Sabirabad - 26 fevral 2010, Bakı) — Azərbaycan filoloqu, əruz vəzninin tədqiqatçısı, XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi və nəzəriyyəsinin mütəxəssisi, şair, alim və pedaqoq.

Həyatı
------

Bəxtiyar Məmmədzadə 1947-ci ildə Azərbaycanın Sabirabad şəhərində dünyaya gəlmişdir. Orta təhsilini Bakı şəhərində almışdır. 1964-cü ildə Bakıda S.S.Axundov adına 172 nömrəli orta məktəbi qızıl medalla bitirmişdir. Elə həmin il Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinə qəbul olunmuşdur. 1969-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini Azərbaycan dili və ədəbiyyatı ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1969 - 1972-ci illərdə təyinatla Azərbaycanın Puşkin rayonunun Xırmandalı kəndində orta məktəbdə Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

1972-ci ilin oktyabr ayından Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinin Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi kafedrasının müəllimi, 1980-1984-cü illər baş müəllimi, 1984–2010-cü illər dosenti kimi elmi–pedagoji iş fəaliyyətini davam etdirmişdir. 1994-cü ildən 2010-cu ilə qədər Bakı Asiya Universitetinin şərqşünaslıq və filologiya fakültələrinin dekanı vəzifəsində işləmişdir.

Əsas tədris etdiyi fənnlər: XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi; Mətnşünaslıq; Əruzun nəzəri əsasları; Ədəbi-tənqid tarixi; Elmin tədrisi metodikası.

Əsas tədqiq etdiyi sahələr: Azərbaycan ədəbiyyatının tarixi və nəzəriyyəsi; poetika.

1979-cu ildə "Nəcəf bəy Vəzirovun komediyalarında sənətkarlıq" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1990-cı illərin əvvəllərində yazıb bitirdiyi "Seyid Əzim Şirvani sənəti" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını tamamlamışdır.

Fəaliyyəti fəxri fərmanlarla təltif edilmişdir.

2007-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü idi.

Bəxtiyar Məmmədzadə 4 kitabın, tədris proqramları və yüzə qədər çap olunmuş elmi məqalənin müəllifi idi.

Kitabları
---------

1. Seyid Əzim Şirvani anadilli poeziyasında bədii dil (poetik sintaksis). BDU, Bakı, 1998, 40 səh.
2. Seyid Əzim Şirvani anadilli poeziyasında vəzn. BDU, Bakı, 1999, 45 səh.
3. Feyzulla Qasımzadə (Ömrün yüz ili). "Azərbaycan universiteti" nəşr. Bakı, 2001, 50 səh.
4. Zirvədən zirvəyə. (Seçmə məqalələr toplusu) "MBM" nəşr, Bakı, 2012, 160 səh.

Hazırladığı proqramlar
----------------------

1. Mətnşünaslıq (proqram). Bakı Asiya Universiteti, Bakı, 2003, 12 səh.
2. Elmin tarixi və metodologiyası (Azərbaycan ədəbiyyatı tarixçiliyi), proqram, Bakı Asiya univ. Bakı, 2003, 14 səh.
3. XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi (proqram), "Azərbaycan ədəbiyyatı proqramları", BDU, Bakı, 2007, səh. 18-29.

İstinadlar
----------
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Afaq.

**Afaq Məlikova** (18 yanvar 1947, Bakı) — Azərbaycan rəqqasəsi, Azərbaycan SSR xalq artisti (1978).

Həyatı
------

Afaq xanım 1947-ci il yanvar ayının 18-də Bakıda anadan olub. Uşaqlığı müharibədən sonrakı çətin illərə təsadüf edib. Kiçik Afaq elə uşaqlıqdan eşitdiyi musiqiləri dodaqaltı zümzümə edir, rəqs etməyi sevirdi. Qızlarının rəqsə hədsiz marağını görən valideynləri onu Bakı Xoreoqrafiya Məktəbinə təyin edirlər.

Leyla Vəkilovadan dərs alan gənc xanım istedadı sayəsində xalq artisti adına qədər yüksəlir.

Yaradıcılığı
------------

Afaq Süleyman qızı 1963–1974-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblının solisti olmuşdur. 1974-cü ildən Azərbaycan Dövlət Rəqs Ansamblının solisti və məşqçi pedaqoqudur. Azərbaycan xalq rəqslərinin ifaçısı olan Afaq xanımın repertuarına Şərq xalqları rəqsləri də daxildir.

Bir sıra xarici ölkədə (Türkiyə, MƏR, Polşa, Fransa, İngiltərə, Kanada, Portuqaliya, Almaniya, İspaniya və s.) çıxış etmişdir.

1982-ci ildən Dövlət Rəqs Ansamblının bədii rəhbəri vəzifəsində çalışır.

Mükafatları
-----------

* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 11 aprel 1975
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 11 yanvar 1978
* "Şöhrət" ordeni — 28 dekabr 2001
* "Şərəf" ordeni — 16 may 2017

Xatirəsi
--------

2017-ci ildə İctimai televiziyada istehsal edilmiş *Afaq Məlikova. Rəqs dünyam mənim* adlı qısametrajlı sənədli televiziya filmi həsr olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Respublikanın musiqi ifaçılığı sənəti xadimlərinə Azərbaycan SSR fəxri adlarının verilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 11 yanvar 1978-ci il tarixli **Fərmanı** Arxivləşdirilib 2020-01-16 at the Wayback Machine — **anl.az** saytı
2. ↑  "A.S. Məlikovanın "Şərəf" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2017-12-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-16.

Mənbə
-----

* Afaq Məlikovanın ad günü [*ölü keçid*]
* Xoreoqraf Şəhriyar Cəfərov: "Milli folklor rəqslərimiz uçurum astanasındadır" [*ölü keçid*]
* Şəhriyar Cəfərov: "Bu ölkədə vətənpərvərlik yad janra çevrilib"

Xarici keçidlər
---------------

* Afaq Məlikovanın quruluşunda Vağzalı rəqsi
* Səda — Milli və klassik rəqs üzrə birinci beynəlxalq musabiqə keçirilib (16.05.2016)
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Bəylər Məmmədov.

**Bəylər Məmmədov** (1924, Şuşa, DQMV – 15 fevral 1991, Bakı) — filoloq, pedaqoq.

Həyat
-----

Bəylər Ağalar oğlu Məmmədov 1924-cü ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. İxtisasca stomatoloqdur. Filologiya sahəsində dissertasiya müdafiə etdiyi üçün filologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsini almışdır. Alim hekayə və şeirlər yazmışdır

Bəylər Məmmədov 15 fevral 1991-ci ildə Bakıda vəfat etmiş, vəsiyyətinə görə Şuşada dəfn edilmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Bəylər Məmmədov XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrindən Xurşidbanu Natəvanın həyat və yaradıcılığının tədqiq etmişdir. Alim ilk dəfə olaraq Natəvanın şair qohumları haqqında da məlumat vermişdir. O, "Natəvanın şair qohumları" kitabında şairənin anası Bədircahan bəyimin, dayıları Kəlbəli xan Müsahibin, Fətəli bəy Halinin, bibiləri Ağabəyim ağa Ağabacının, Gövhər ağanın, əmisi Əbülfət xan Tutinin, əmisi oğlu Cəfərqulu xan Nəvanın, bibisi oğlu Qasım bəy Zakirin yaradıcılıqlarından bəhs etmiş, nümunələr göstərmişdir. Tədqiqatçı Natəvanın övladları Mehdiqulu xan Vəfanın, Mir Həsən Ağa Mirin, Xanbikə xanımın analarının poetik üslubunu davam etdirdiklərini, orijinal qəzəllər qələmə aldıqlarını yazmışdır.

Əsas elmi əsərləri
------------------

* Xurşid Banu Natəvan. Bakı, 1983
* Natəvanın şair qohumları. Bakı, 1989
* Qarabağın baməzə adamları. Bakı, 1992

Ədəbiyyat
---------

1. 1 2 3  Mustafa Çəmənli. Redaktordan. Bəylər Məmmədov. Qarabağın baməzə adamları. Bakı, 1992
**Sahib Bayram oğlu İbrahimov** — Azərbaycan Ordusunun Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin mayoru, İkinci Qarabağ müharibəsi veteranı.

Hərbi xidməti
-------------

Azərbaycan Ordusunun Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin mayoru olan Sahib İbrahimov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlər zamanı Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin canlı qüvvələrinin məhv edilməsində fərqlənib.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsində xüsusi xidmətlərinə və işğal olunmuş ərazilərin azad olunması zamanı düşmənin məhv edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırığını yerinə yetirən zaman göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunəsinə görə, həmçinin hərbi qulluq vəzifəsini yerinə yetirən zamanı igidliyin və mərdliyin nümayiş etdirilməsinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 09.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Sahib İbrahimov "Zəfər" ordeni ilə təltif edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Azərbaycan Prezidentinin saytı.* "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin 09.12.2020-ci il tarixli Sərəncamı". www.president.az ( (az.)). 09.12.2020. 2021-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 09.12.2020.
Məşhur azərbaycanlı xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyev 
**Xeyriyyəçilik** və ya **xeyriyyəçilik fəaliyyəti** (*philanthropy*) – fiziki şəxs və (və ya) xeyriyyə təşkilatı tərəfindən həyata keçirilən, maddi və ya digər yardıma ehtiyacı olan fiziki şəxslərə və ya bilavasitə bu cür yardım göstərən təşkilatlara, o cümlədən xeyriyyə təşkilatlarına, birbaşa bu cür təmənnasız yardım göstərməkdən, o cümlədən əvəzsiz pul köçürməkdən ibarət olan fəaliyyət, yaxud, ictimai mənafelər naminə həyata keçirilən elmi, təhsil və ya başqa fəaliyyətdir. 

Aşağıdakı hallarda yardım göstərilməsi xeyriyyəçilik fəaliyyəti sayılmır:   

1.Bu cür yardımı alan şəxs yardımı göstərən şəxsin qarşısında mülkiyyət və ya qeyri-mülkiyyət xarakterli öhdəlik (alınan vəsaitdən və ya əmlakdan məqsədli təyinatla istifadə olunmasına dair öhdəlikdən başqa) qəbul edirsə;  

2.Bu cür yardımı alan və yardımı göstərən şəxslər qarşılıqlı surətdə asılı olan şəxslər sayılırlarsa;  

3.Bu cür yardım hər hansı fiziki və ya hüquqi şəxsə seçki kampaniyasında iştirak etmək üçün göstərilirsə.  
 Xeyriyyə təşkilatı, xeyriyyəçilik fəaliyyətini həyata keçirən qeyri-kommersiya təşkilatı.

Həmçinin bax
------------

* Filantropiya

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dövlət maliyyəsi terminləri lüğəti" (PDF). 2014-08-15 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-04-21.
**Anar Tofiq oğlu Rizvanov** — Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının polkovnik-leytenantı, İkinci Qarabağ müharibəsi veteranı.

Hərbi xidməti
-------------

Mayor Anar Rizvanov Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 7 mart 2019-cu il tarixli Sərəncamına əsasən "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif edildi.

### Vətən müharibəsi

Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının polkovnik-leytenantı olan Anar Rizvanov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlər zamanı Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin canlı qüvvələrinin məhv edilməsində fərqlənib.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsində xüsusi xidmətlərinə və işğal olunmuş ərazilərin azad olunması zamanı düşmənin məhv edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırığını yerinə yetirən zaman göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunəsinə görə, həmçinin hərbi qulluq vəzifəsini yerinə yetirən zamanı igidliyin və mərdliyin nümayiş etdirilməsinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 09.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Anar Rizvanov "Zəfər" ordeni ilə təltif edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Azərbaycan Prezidentinin saytı.* "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin 09.12.2020-ci il tarixli Sərəncamı". www.president.az ( (az.)). 09.12.2020. 2021-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 09.12.2020.
**Aydın Zakir oğlu Feyzullayev** (19 iyun 1995, Suraxanı rayonu – 27 sentyabr 2020) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, İkinci Qarabağ müharibəsi şəhidi. İtkin.

Həyatı
------

Aydın Feyzullayev 1995-ci il iyunun 19-da Bakının Suraxanı rayonunda anadan olub.

Hərbi xidməti
-------------

Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Aydın Feyzullayev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Füzuli istiqamətində gedən döyüşlərdə savaşıb. Aydın Feyzullayev sentyabrın 27-də Füzuli rayonu istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı itkin düşmüşdür.

Müdafiə Nazirliyi tərəfindən rəsmi olaraq itkin düşən hərbi qulluqçu hesab olunmuşdur və onun tapılıb ailəsinə məlumat verilməsi üçün zəruri tədbirlər görülmüşdür, lakin uzun müddətli axtarışlar nəticə vermədiyindən Aydın Feyzullayeva "şəhid" statusu verilmişdir.

Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyinin, ərazi bütövlüyünün qorunub saxlanılmasında xüsusi xidmətlərinə, öz xidməti vəzifələrini və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqları yerinə yetirərkən fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.06.2022-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Aydın Feyzullayev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.

Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.06.2022-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Aydın Feyzullayev ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.

Təltifləri
----------

* (25.06.2022) — "Vətən uğrunda" medalı (ölümündən sonra)
* (25.06.2022) — "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı (ölümündən sonra)

İstinadlar
----------

1. ↑  *Müdafiə Nazirliyi.* "Vətən müharibəsində şəhid olan hərbi qulluqçuların siyahısı" (PDF). www.mod.gov.az (Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin rəsmi saytı) (az.). 22.01.2021. 2021-01-22 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 22.01.2021.
2. ↑  *Real TV.* "Şəhid Aydın Feyzullayevin anım günüdür" (az.). Youtube.com. 19.06.2022. 2022-06-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-06-20.
3. 1 2 3 4  *Azərbaycan Prezidentinin rəsmi saytı.* "Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". www.president.az (az.). 25.06.2022. 2022-06-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25.06.2022.