recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sonqay** — XV-XVI əsrlərdə Afrikada mövcud olmuş, Niger çayının orta axarında indiki Niger, Nigeriya və Mali dövlətlərinin ərazisini əhatə edən dövlət.

Tarixi
------

Sonqay imperiyasının əsası, əfsanəvi məlumatlara görə, IX əsrdən Qao əyalətində mövcud olmuş kiçik çarlıq tərəfindən qoyulmuşdur. XI əsrdə yerli hakim islam dinini qəbul etmiş və sonrakı 300 il ərzində onun davamçıları öz hakimiyyətlərinin müasir Mali dövlətinin əksər ərazilərinə yayılmasına nail olmuşlar.

Sonqay imperiyasının əsası 1462–1492-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş Ali Ber tərəfindən qoyulmuş və o, 7 illik mühasirədən sonra tuareqləri Tambuktudan qovaraq Cenneni ələ keçirmişdir.

Ali Beri hakimiyyətdə əvəz edən oğlu bütpərəst maldarlarla müsəlman tacirlər arasında tarazlığı qoruya bilməmiş və 1493-cü ildə hakimiyyətdən devrilmişdir. Sonqay dövlətinin üçüncü hökmdarı, 1493–1528-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş Məhəmməd Askiyanın dövründə dövlət özünün ən yüksək inkişaf səviyyəsinə çatmışdır.

Askiya titulu daşıyan bu sülalənin hökmdarları 1591-ci ilədək, Cudar paşa ölkəni işğal edənədək hakimiyyətdə qaldılar. Bu işğaldan sonra sonqaylar Mərakeş sultanı Əhməd-əl-Mənsurdan asılı vəziyyətə düşdülər.

Mənbə
-----

Куббель Л. Е. Сонгайская держава: Опыт исследования социально-политического строя / Отв. ред. Р. Г. Исмаилова. — М.: "Наука" (ГРВЛ), 1974.
Конрад, Дэвид Империи Африки. "Издательство Мир книги", 2007.
**Gənç Oğluev binası** — Rostov-na-Donu şəhəri ərazisində ilk çoxmərtəbəli gəlirli ev olmuşdur. Binanın tikintisinə 1880-ci ildə başlanılmışdır. 1883-cü ildə Aleksadr Nikanoroviç Pomeransev layihəsi əsasında, Stepan Feodoroviç Gənç Oğluevin vəsaiti ilə inşa edilmişdir. Bina yerləşən Bolşaya Sadovaya küçəsi küncündə və Semaşko xiyabanı ərazisində yerləşir. Eklektika stilində inşa edilmişdir. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxildir.

Tarixi
------

Rostov taciri Stepan Feodoroviç Gənç Oğluev 1870-ci ildə özünə gəlirli bina tikmək qərarına gəlir. Bu məqsədlə o, memar Aleksadr Nikanoroviç Pomeransevi dəvət edir. Mənzilin tikintisinə 1880-ci ildə başlanılır. Binanın tikintisi 1883-cü ildə başa çatdırılmışdır. Bu bina Pomeransevin Rostovda tikdiyi ilk bina olur.

Gənç Oğluev mənzilləri kirayəyə verirdi. Birinci mərtəbədə pərakəndə satış obyekləri, ikinci mərtəbədə isə mənsillər yerləşirdi. Genç-Ogluev binasında bir müddət "Priazov regionu" qəzetinin mətbədi yerləşirdi. Burada 1897-ci ildə xüsusi bina inşa edilənə qədər Volqa-Kama Bankının filialı yerləşidi.

Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra bina milliləşdirildi. 1925-ci görə orada idarə Rostov-na-Donuda yerləşən "Neftesindikat" şirkətinin filialı, "ət məhsulları" və digər mağazalar yerləşirdi. Cənub-Şərqi Commercial Səhmdar Bank yerləşir. İkinci mərtəbədən dördüncü mərtəbəyə qədər yaşayış mənzilləri yerləşirdi. 1930-cu ildə burada "balıq" məhsulları satam mağaza açıldımışdır.
Böyük Vətən müharibəsi zamanı bina böyük zərər çəkmişdir. 1948-1949-ci illərdə Q. O. Kalaycan tərəfindən bərpa edilmişdir.

Arxitektura
-----------

U-formalı plana məxsusdur. Çardağa sahib bir binadır. Dörd mərtəbədən ibarətdir. Əsas giriş Bolşaya Sadovaya küçəsi və Semaşko xiyabanınına açılır. .

İstinadlar
----------

1. ↑  "Роль здания доходного дома в жизни города". grants.rsu.ru. 2004-11-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-15.
2. ↑  "Rostov-na-Donu". Rostov vilayətinin rəsmi saytı. 2013-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-28.
Gənəgərçək yağı
**Gənəgərçək yağı** (*lat.* Оlеum Ricini) — gənəgərçək bitkisindən əldə olunan yağ. Əsasən təbabətdə, kosmetologiyada və sənayedə istifadə olunur.

Xalq təbabətində istifadəsi
---------------------------

Gənəgərçək yağı saçlara əvəzolunmaz xeyir verərək onlara çox yaxşı təsir göstəriir. O, unikal tərkibi sayəsində hər bir tükü görünməz plyonka ilə örtərək saçları çox yaxşı qidalandırır. Xüsusi ortük saç özəyinə qidalı maddələr hopdurur və üzərində nəmi qoruyub saxlayır. Bundan əlavə o, üzərində olan pulcuqları yapışdıraraq, zədələnmiş sahələri hamarlaşdırır. Nəticədə zədələnmiş saç strukturu hamarlaşaraq, saçın görkəminə sağlamlıq, parlaqlıq və hamarlıq verir.

Bundan əlavə gənəgərçək yağı nəinki saçın strukturuna, həmçinin baş dərisinə də çox yaxşı təsir göstərir. Epitellərə hoparaq, hüceyrələrdə olan mübadilə prosesslərini yaxşılaşdırır, bakteriyaları məhv edir, iltihabı aradan qaldırır, dərinin elastikliyini artırır və qan dövranını gücləndirir. Saç soğanaqları xeyirli maddələrdən qidalanır və nəticədə güclənir və işi aktivləşir. Məhz follikul funksiyası və mübadilə prosesslərinin gücləndirilməsi səbəbindən, gənəgərçək yağını saçların uzadılması və həcmin artması üçün geniş istifadə edirlər.

Gənəgərçək yağı həmçinin müxtəlif dəri xəstəlikərində istifadə olunur. Onun antibakteriyal, nəmlədirici, sağaldıcı və təmizləyici xüsusiyyətləri - kəpək, qaşınma, dərinin quruluğu , qıcıqlanma və qırmızılıq kimi problemlərin həllində köməkçi olur.
Gənəgərçək yağından olan maskalar, saçların uzanmasını tezləşdirir və yatmış soğanaqları oyadaraq, nazik saçları xilas edir.
Unutmayın, gənəgərçək yağını maska kimi istifadə etdikdən əvvəl 15 dəqiqə isitməniz məsləhət görülür(isti suyun içində). Bu halda onun xeyirli komponentləri saç səthinə daha yaxşı hopur. 2 qaşıq gənəgərçək yağı, 1 yumurta sarısı, 1 qaşıq bal-ı qarışdırıb həftədə 2 dəfə 2 ay müddətində saçınıza çəkərək nail ola bilərsiniz.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Gənəgərçək yağının saç strukturuna təsiri..." 2021-08-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-02.

Xarici keçidlər
---------------

* Gənəgərçək yağının 6 faydası
* Gənəgərçək yağının faydaları
* Dəri üçün Gənəgərçək yağı
**Gəray Fəzli** (14 noyabr 1925, Dağıstan – 26 dekabr 1995) – Azərbaycan şairi, nasir, publisisti, radio-telejurnalist.

Həyatı
------

1925-ci il noyabrın 14-də Qax rayonunun İlisu kəndində anadan olmuşdur və İlisu kəndində boya-başa çatmışdı. Dünyaya payızda göz açsa da, ad gününü baharda, mayın 9-da qeyd edərdi. Səbəbi isə o idi ki, II Dünya Savaşında dəfələrcə ağır yaralansa da sağ qala bilmişdi. Müharibənin sonuna yaxın sağ qolundan və boğazından ağır yaralanır, və bununla məktəb illərində məlahətli səsi ilə ürəkləri fəth edən gəncin təkcə bədəni yox, səsi də gülləbaran edilir. 

Müharibədən sonra Azərbaycan Pedaqoji İnstitutuna daxil olur. Soyadı Alimov olan kənd müəllimi, atası Fəzli kişinin adını özünə təxəllüs götürür. 1956-cı ildə Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı cəbhəçi-şairin "Mənim səsim" şeirlər kitabını çap etdi. Çox keçməyir ki, sözügedən kitabdakı "Mənim səsim" şeiri şairin ömür payının ən ağrılı məqamları haqqında ballada kimi dillərə düşür. Sonralar xalq şairi Nəriman Həsənzadə Gəray Fəzli haqqında "İtirilmiş səs" adlı poema da yazır...

1950-ci illərinin sonunda Azərbaycan Radio və Televiziya Komitəsinə işə dəvət edirlər. O, burada 40 ilə yaxın, yəni ömrünün sonuna kimi müxtəlif vəzifələrdə işləyir.

Əsərləri
--------

### Nəsr əsərləri

* "İldırımlı dağlar" romanı (1972) - rus dilində
* "Kəhrəba işığında"(1974)
* "Yeddi ulduzlu səma"(1978)
* "Gecə günəşi" (1981)
* "Bir qəlbin asimanı" (1983)

### Şeirləri

* "Mənim səsim" kitabı (1956)

Şeirlərinə yazılmış mahnılar
----------------------------

* Hüseynağa Hadıyev - "Sən olmuşam" mahnısı - musiqisi Emin Sabitoğlunundur
* Kür boyunda - musiqisi Telman Hacıyevindir
* Bariton və xor üçün "Dünya xalqları sülhün keşiyində" adlı vokal-simfonik poema - musiqisi Əfrasiyab Bədəlbəylinindir
* "Xatirə" - musiqisi Süleyman Ələsgərovundur
* "Ana kəndim" - musiqisi Adil Gərayındır
* "Bağçada gül" - musiqisi Musa Mirzəyevindir

Filmoqrafiya
------------

1. Qırmızı qələm (film, 1971)
2. "Ağ qızıl" ustası (film, 1972)

Qaynaq
------

* 2015-ci il üçün əlamətdar və tarixi günlər təqvimi, səh. 301
* Ələsgər Cabbarov - Güllələnmiş səsin həkayəti, Azərbaycan, səh. 6, 30 iyul 20009.
* Əfrasiyab Bədəlbəylinin həyat yolu (xronologiya)

Xarici keçidlər
---------------

* "Yeddi ulduzlu səma" və "Gecə günəşi" əsərləri rusca, Qalina Dubrovskayanın tərcüməsində[*ölü keçid*]

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Yazıçı** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |

İstinadlar
----------

1. ↑  "Gəray Fəzli". 2016-03-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-08.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Gənzə.
Azərbaycan memarlığının Naxçıvan məktəbinə məxsus memarların yaratdığı möhtəşəm hamam nümunələrindən biri də Ordubad rayonunun Gənzə kəndindəki hamam tipli memarlıq abidəsidir. Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində bu günədək qalan ən qədim hamam nümunələrindən biri olan bu memarlıq nümunəsi kəndin mərkəzində yerləşən Hacı Hüseynqulu məscidinin şimal-şərq tərəfində, məscidə bitişik şəkildə inşa olunmuşdur .

Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə məscid kimi bu hamamı da Hacı Hüseynqulu inşa etdirmişdir.

Memarlıq quruluşu
-----------------

Hamam yeraltı hamamlar qrupuna aiddir. Girişi şimal-şərq tərəfdən olan hamam planda düzbucaqlı formada inşa olunmuşdur. Onun uzunluğu 22,6 m, eni 9,4 m olmaqla, umumi hündürlüyü 5,6 metrdir. Umumi sahəsi 213 m² olan hamamın soyunma və yuyunma salonları, ona birləşdirilən köməkçi otaqlar iki günbəzlə örtülüb. Soyunma və yuyunma otağı bir-biri ilə kiçik tamburlar vasitəsilə birləşdirilmişdir. İsti sulu hovuz yuyunma otağına bitişik inşa olunub. Keçmişdə xəzinəyə su dağdan çəkilmiş saxsı su boruları ilə gətirilirmiş. Su xəzinənin arxasında inşa olunmuş su anbarına toplanaraq oradan hamama və hovuza verilirmiş. Hamamda yuyunan adamlar isti suyu yuyunma otağına açılan hovuzdan, soyuq suyu isə digər borular vasitəsi ilə xəzinənin yanında yerləşdirilmiş otaqdan götürərmiş. Yuyunma otağı və ona birləşən otaqların döşəməsinin altından içərisindən isti hava axan kanallar düzəldilmişdir. Kanalın bir ucu ocağa, digər ucu isə ba¬caya birləşdirilib. Hamamın 3 bacası var. Onlardan biri yuyun¬ma zalının cənub hissəsində ocağın üstündə, digər ikisi isə yuyunma otağının şimal hissəsində, qərb və şərq divarlarında qoyulmuşdur. Ocaq xəzinənin altında yerləşir, giriş oyması vardır.

Hamamın zallarının tavanı dairəvi günbəzlə, otaq və dərin taxçalar tağtavanla qapanıb. Hamamı digər orta əsr hamamlarından fərqləndirən cəhət onun divalarının, günbəz və tağtavanlarının dağ daşı ilə inşa olunmasıdır. Hamamın içərisi günbəz və tağtavanların tavanının mərkəzində qoyulmuş baca vasitəsilə işıqlandırılır. Keçmişdə hamamı qızdırmaq üçün samandan və odundan istifadə edirmişlər. Saman ocağa qoyulduqdan sonra ocağın bacası və ağzı qapanır, yaranan istilik həm xəzinədəki suyu, həm da hamamın döşəməsinin altında yerləşdirilən borulardan keçərək yuyun¬ma zalını qızdırarmış .

Hamamdan məscidə gələn insanlar, ümumiyyətlə kənd əhalisi istifadə etmişdir.

Tarixi
------

Qeyd olunduğu kimi hamam kənd sakini Hacı Hüseyqulu tərəfindən inşa etdirilmişdir. Hacı Hüseynqulu isə XV yüzillikdə yaşadığından məscidin inşa tarixini XV əsrə aid etmək olar.

Mənbə
-----

1. Hacıfəxrəddin Səfərli. Naxçıvanın türk-islam mədəniyyəti abidələri. Naxçıvan: "Əcəmi" Nəşriyyat Poliqrafiya Birliyi, 2017, 115 s.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan abidələri ensiklopediyası, 2008, s. 131-132
**Aurelio Milani** (it. Aurelio Milani; 14 may 1934 – 25 noyabr 2014, Milan) — İtalyalı keçmiş futbolçu. Mövqeyi mərkəz hücumçusu olub. İtaliya A Seriyasının 1961/62 mövsümunun bombardiri olub.

Karyera
-------

Milani peşəkar karyerasına "Atalanta" klubunda başlayıb. Daha sonra, 1958-ci ildə "Sampdoriya" klubuna transfer olunana qədər bir neçə il İtaliyanın aşağı liqalarında oynayıb. 1958-ci ildə "Sampdoriya"nın heyətində və A Seriyasında debüt edib. Sonrakı illərdəki karyerası boyunca (son mövsüm xaric) A Seriyası klublarında oynayıb.

"Fiorentina" klubunda oynayarkən Kubok Kubokunun finalında iştirak edib və 1961/62 mövsümündə A Seriyasında bombardir olub.

Milaninin karyerasının zirvəsi "İnter" klubunun heyətində keçirdiyi iki mövsumdur. O "İnter"lə birlikdə İtaliya çempionluğu, Çempionlar Kubokunu və Qitələrarası Kubokunu qazanıb.

Futbolçu İtaliya millisində yeganə oyununu 10 may 1964-cü ildə İsveçrəyə qarşı keçirib.

Milani karyerasını 1967-ci ildə "Verbania" klubunda başa vurur.

Titulları
---------

* İtaliya çempionu (1): 1964/65.
* Çempionlar Kubokunun qalibi (2): 1963/64, 1964/65.
* Qitələrarası Kubokun qalibi (1): 1964.
* Kubok Qalibləri Kubokunun finalçısı (1): 1961/62.
* A Seriyası bombardiri (1) : 1961/62.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Aurelio Milani // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. 1 2  .

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | eu-football.info (oyunçu) · National Football Teams.com · Transfermarkt (oyunçu) · worldfootball.net (oyunçu) · УЕФА |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Treccani |

* Aureliyo Milani National-Football-Teams.com'da
**Neyroplastik cərrahiyyə** və ya **rekonstruktiv cərrahiyyə** sinir sisteminin, xüsusən də beyin və periferik sinirlərin funksiya və formasının bərpası ilə məşğul olan cərrahi ixtisasdır. Bu ixtisas travma, şişlər və ya digər xəstəliklər nəticəsində sinir sisteminə zərərin bərpasına yönəlmişdir. Neyroplastik və rekonstruktiv cərrahlar xəstələrin funksiyalarını bərpa etmək və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq üçün mikrocərrahiyyə, sinir transplantasiyası və neyroprostetik kimi müxtəlif üsullardan istifadə edirlər.

Tarixi
------

Dr. Pol Busi və Dr. Uaylder Penfild kimi qabaqcıllar nevroloji xəstəlikləri olan xəstələri müalicə etmək üçün yeni cərrahi üsullar inkişaf etdirirdilər. 1950–60-cı illərdə neyrooplastik və rekonstruktiv cərrahiyyə sahəsi ortaya çıxmağa başlasa da, bu sahənin tarixi əsasən 1800-cü illərin sonlarına, fransız neyrocərrah Viktor Horslinin güllə yarası nəticəsində yaranan üz iflicini bərpa etmək üçün ilk sinir greftini yerinə yetirdiyi vaxta gedib çıxır. O vaxtdan bəri mikrocərrahiyyə, neyroprostetik və digər üsullardakı irəliləyişlər sinir zədələri və pozğunluqlarının müalicəsində əhəmiyyətli irəliləyişlərə səbəb olmuşdur, lakin neyroplastiklik anlayışı 19-cu əsrdən, alimlərin təcrübəyə cavab olaraq beynin dəyişmə qabiliyyətini öyrənməyə başladığı vaxtdan bəri mövcuddur. 20-ci əsrin əvvəllərində isə neyrocərrahlar beyin zədələri və ya pozğunluqları olan xəstələri müalicə etmək üçün neyroplastikliyin istifadəsini araşdırmağa başladılar.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bach-Y-Rita, Paul; Collins, Carter C.; Saunders, Frank A.; White, Benjamin; Scadden, Lawrence.* "Vision Substitution by Tactile Image Projection". Nature (ingilis). 221 (5184). 1969-03: 963–964. doi:10.1038/221963a0. ISSN 1476-4687. 2023-04-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-09.
2. ↑  *Pascual-Leone, Alvaro; Amedi, Amir; Fregni, Felipe; Merabet, Lotfi B.* "THE PLASTIC HUMAN BRAIN CORTEX". Annual Review of Neuroscience (ingilis). 28 (1). 2005-07-21: 377–401. doi:10.1146/annurev.neuro.27.070203.144216. ISSN 0147-006X. 2022-11-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-09.
3. ↑  *Bach-Y-Rita, Paul; Collins, Carter C.; Saunders, Frank A.; White, Benjamin; Scadden, Lawrence.* "Vision Substitution by Tactile Image Projection". Nature (ingilis). 221 (5184). 1969-03: 963–964. doi:10.1038/221963a0. ISSN 1476-4687. 2023-04-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-09.
**Adana kababı** ― Türk mətbəxinə aid kabab növü. Quzu ətindən qıyma, quyruq yağı, pul bibər və digər inqredientlərdən hazırlanır.

Adana kababının müəllifi barədə konkret məlumat mövcud deyil. Ancaq qeyd olunan təamın Türkiyənin Adana bölgəsində meydana çıxdığı güman üçün adı da həmin coğrafi məntəqə ilə bağlıdır. Ümumən Yaxın Şərqdə bu qəbildən olan kabab növləri geniş yayılmış olsa da, təamın müəlliflik hüquqları hal-hazırda Adana Ticarət Palatasına məxsusdur.

Adana kababı quzu ətinin xüsusi bıçaqla kiçik hissəciklərə bölündükdən sonra quyruq yağı və pul bibər ilə qarışdırılması ilə əldə olunan qıymanın zəif yanan közdə kabab edilməsi ilə əldə olunur. Kababın servisi həm dürmək, həm də birbaşa boşqabda əsas yemək olaraq həyata keçirilir.

Adanada sözügedən təama həsr olunmuş xüsusi tədbirlər həyata keçirilir. Hər il dekabr ayının ikinci şənbə günü "Adana kababı və şalğam şirəsi festivalı" olaraq qeyd olunur. Küçə festivalı halında qeyd olunan tədbir müsiqiçilərin müşaiyəti ilə baş tutur. İştirakçılar Türkiyədə ənənəvi kombinasiya hesab olunan adana kababı, şalğam şirəsi və türk milli spirtli içkisi rakı istehlak edirlər.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Adana'nın meşhur Adana Kebabı evde nasıl yapılır? (Masterchef Adana Kebap tarifi)". ntv.com.tr (türk). NTV (Türkiyə). 17.08.2020. 2022-01-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 yanvar 2022.
2. ↑  "Coğrafi İşaret Tescil Belgesi". turkpatent.gov.tr (türk). Türk Patent İnstitutu. 2022-02-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 fev 2022.
3. ↑  "ADANA KEBABI". kulturportali.gov.tr (türk). Türkiye Kültür Portalı. 2022-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 yanvar 2022.
4. 1 2  "Adana Rakı Festivali nedir? Kebap ve Şalgam Festivali neden iptal edildi!". haberler.com (türk). 17 dekabr 2019. 2022-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 fev 2022.
**Vedia Barut** (*türk.* Vedia Barut) — ilk kiprli türk olan sahibkar qadın.

Bioqrafiya
----------

Vedia Barut 1919-cu il fevralın 14-də Lefkoşada anadan olub. O, Ayasofya məscidinin baş imamı Mehmet Rəcəb Bəy və evdar qadın Əminə Xanımın üç övladından ikincisi olub. O, 3 yaşından dərs almağa başlayıb, 9 yaşında isə Ayasofya İbtidai məktəbində oxuyarkən skripka dərsi almağa başlayıb. Daha sonra o, Viktoriya Qızlar Liseyini bitirir və əczaçı kimi karyera qurmaq istəyir, lakin Britaniya hökuməti o zaman siyasətini dəyişdiyi və Kipr xəstəxanasında əczaçılıq təhsilini qəbul etmədiyi üçün ümidləri puç olur. Buna cavab olaraq əmisi atasını onun üçün mağaza aça biləcəyinə inandırır.

Bu mağaza 1937-ci ildə açılır. Bu patriarxal cəmiyyətdə çox mübahisəli idi. "Söz" qəzetinin yazarı Mithat Bəy bu reaksiyanı absurd qəbul edərək Barutun qatı müdafiəçisi olur və nəticədə onun cəmiyyətdə tanınmasına səbəb olur. 1980-ci illərdə mağazasını məhv edən və oğlunun köməyi ilə yenisini açmağa məcbur edən yanğına baxmayaraq, Barut 2003-cü ilə qədər öz biznesində çalışır. O, əvvəlcə qadınları cəlb edəcək məhsullarla başlayır, sonra dəftərxana ləvazimatlarına keçir və İkinci Dünya müharibəsi zamanı Lefkoşada yeganə rəsmi dəftərxana ləvazimatları satıcısı olur. O, həm də təkcə türk dilli deyil, həm də Yaşıl Xəttin cənubundan gələn yunan və ingilis dilli qəzetləri unikal şəkildə sataraq qəzet distribütoru olur. Beləliklə o, Kiprdə iki icma arasında təmasların asanlaşdırılmasında həlledici olur. 1980-ci illərdə baş verən yanğından sonra o, dəftərxana biznesini tərk edir və yalnız qəzet satmağa davam edir.

O, həm də Kipr türk teatrının ilk yaranan aktrisalarından biri idi. O, mağazasını açmamışdan əvvəl dostları ilə birlikdə qurduğu özfəaliyyət kollektivi ilə məşhur türk pyesi olan "Aşıq Qərib" adlı tamaşanı səhnəyə qoyur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yitirdiklerimiz: Vedia Barut". Kıbrıs. 13 iyul 2016. 2016-08-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 iyul 2016.
2. ↑  "Vedia Barut". Yaşamın Mutfağında Documentary, BRT. 2015-05-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 iyul 2016.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Babadərviş.
**Babadərviş mağarası** — Qazax rayonundan 2 km. qərbdə Ağstafaçayın sol sahilində qədim yaşayış yeri. 1958-1966-cı illərdə aparılan kompleks tədqiqat işləri nəticəsində 3 mədəni təbəqə aşkara çıxarılıb. E.ə. 5-ci minilliyə aid edilən alt təbəqədən dairəvi yarımqazma evlər, gil qablar, dən daşları, müxtəlif heyvan sümükləri, 3-cü minilliyə aid edilən orta təbəqədən çiy kərpicdən tikilən evlər, quş təsviri ilə bəzədilmiş gil qablar, nehrə, manqal, heyvan fiqurları və arpa-buğda qalıqları, 2-ci minilliyin sonu-1-ci minilliyin əvvələrinə aid edilən üst təbəqədən isə daşdan dördkünc evlər, təsərrüfat quyuları, küpələr, gil möhürlər, manqal, tunc ox ucluğu, öküz heykəlciyi və s. tapılıb. Alt təbəqə Şomutəpə mədəniyyəti, orta təbəqə Kür-Araz mədəniyyəti, üst təbəqə isə Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti dövrünə aid edilir.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Azərbaycan tarixi (7 cilddə). I cild. Bakı: Elm, 1998,
* Rəşid Göyüşov-Azərbaycan arxeologiysı

Həmçinin bax
------------

* Babadərviş yaşayış yeri
* Babadərviş qəbir abidəsi
* Babadərviş qəbirləri
Roma imperiyasının S.P.Q.R. simvollarından ibarət veksillumu .
**Veksilloid** — ölkələrin, təşkilatların, şəxslərin simvollarını təsvir edən ştandart.

Tərif
-----

1958-ci ildə veksilloloq Vitni Smit veksilloidi aşağıdakı kimi təyin etmişdir: "Bayrağın funksiyalarını yerinə yetirən, lakin müəyyən mənada, adətən görünüşü ilə fərqlənən əşya. Veksilloidlər ənənəvi cəmiyyətlərin xarakterik xüsusiyyətidir və tez-tez heyvan fiqurları kimi üstündə emblem olan pankarta bənzəyir".
"Veksilloid" bayraq olmayan hər hansı bir bannerə xitab etmək üçün geniş şəkildə istifadə edilə bilər. İlk ən sadə protoveksilloidlər, sonrakı bayraqların və veksilloidlərin qabaqcılları məğlub edilmiş düşmənlərin qanına səpilmiş parçalar olması ehtimal edilir.
Orta əsrlərin sonlarında, 1100–1400-cü illərdə bayraqlar əsasən veksilloidləri əvəzləmişdir. Bununla belə, veksilloidlər hələ də xüsusi məqsədlər üçün və ya küçə paradları zamanı, həmçinin hərbi hissələr tərəfindən və ya təşkilatların simvolu kimi istifadə olunurdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Vexilloids". 2016-07-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-07-09.
2. ↑  *Smith, Whitney.* Flags Through the Ages and Across the World. New York: McGraw-Hill Education. 1975. ISBN 0-07-059093-1.

Xarici keçidlər
---------------

* Entry on Vexilloids in the Flags of the World websiteArxivləşdirilib 2016-07-19 at the Wayback Machine
**Ovanes Tlkurantsi** (*erm.* Հովհաննես Թլկուրանցի; *bilinmir* – 1535) — XIV–XV əsrlərdə yaşamış erməni şairi.

Həyat və yaradıcılığı
---------------------

Ovanes Tlkurantsi Kilikiya yaxınlığındakı Tlkuran kəndində, monastır ailəsində anadan olmuşdur. Onun yaradıcılığı məhəbbət və təbiət mövzusuna toxunan didaktik şeir və mahnılardan ibarətdir. Tlkurantsi öz əsərlərinə musiqi də bəstələmişdir. O, antifeodal dünyəvi poeziya ənənələrini davam etdirərək qadın və məhəbbət gözəlliyini açıq şəkildə tərənnüm etmiş, dövrün erməni məhəbbət lirikasını alleqoriya və konvensiyalardan azad etmişdir. Tlkurantsinin şeirləri canlı obrazlar, buradakı hisslərin fırtınalı püskürməsi ilə seçilir. Onun əsərləri hələ sağlığında layiqli şöhrət qazanmışdır. O, şifahi xalq yaradıcılığı materialı əsasında epik əsərlər də yaratmışdır. Beləliklə, Tlkurantsi şifahi xalq yaradıcılığı materialını emal edən ilk erməni şairinə çevrilmişdir. Onlardan ən məşhuru olan "*Cəsur Liparit nəğməsi*" erməni sərkərdəsinin Misir məmlüklərinə qarşı mübarizəsi və onun faciəli ölümü haqqında əfsanəyə əsaslanır. Tlkurantsinin yaradıcılığında məhəbbət lirikası da seçilir. "*Məhəbbət nəğməsi*", "*Gözlənilməz bir gözələ rast gəldim*" şeirlərində əxlaq, şərabın təhlükələri, yalançı dostlar haqqındadır. O, "*Kahib oğlu ilə molla qızı*" əsərində xristian oğlan ilə müsəlman qızın sevgisindən bəhs edir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Ovanes Tlkurantsi // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] (3-е изд.). М.: Советская энциклопедия. гл. ред.: А. М. Прохоров. 1969–1978.
2. 1 2  История всемирной литературы. 3. М.: Наука. 1985. 531–535.
3. ↑  Краткая литературная энциклопедия. 1. М. Гл. ред. А. А. Сурков. 1962. 306–318.
4. 1 2  Краткая литературная энциклопедия. 5. М. Гл. ред. А. А. Сурков. 1968. 377.
5. ↑  Армянская советская энциклопедия. 6. Ер. 1980. 380.  (erm.)

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* «Поэзия Армении с древнейших времён до наших дней» (сборник) / Под ред. В. Я. Брюсова. М. 1916; стр. 205—206.
* «Поэзия народов СССР IV—XVIII веков» (сборник) / Вступ. статья и сост. Л. Арутюнова и В. Танеева.Arxivləşdirilib 2007-07-08 at the Wayback Machine М. 1972 («Библиотека всемирной литературы», том 55-й); стр. 291-298.
* *Ceyms Rassel[en].* Yovhannēs Tʻlkurantcʻi and the Mediaeval Armenian Lyric Tradition // Armenian Texts and Studies . 7. Scholars Press. 1987.
XNOR müvafiq cədvəl| Giriş | Çıxış |
| --- | --- |
| A | B |
| 0 | 0 | 1 |
| 0 | 1 | 0 |
| 1 | 0 | 0 |
| 1 | 1 | 1 |

XNOR elementi xüsusi OR elementinin tərsi olan funksiyanın rəqəmli məntiq elementidir.Sağdakı cədvələ uyğun şəkildə iki giriş versiyanın məntiqi ekvivalentliyini həyata keçirir.Əgər hər iki giriş elementi eyni olarsa, çıxış maxsimum-1 alınar.Əgər hər iki girişdən yalnız biri maxsimum(1) olarsa,nəticədə çıxış minimum (0) alınar.

Simvollar
---------

XNOR elementi üçün iki simvol var: xarakterik simvol və düzbucaqlı simvol.

"Xarakterik" XNOR simvolu
"Düzbucaqlı" XNOR simvolu

Alternativlər
-------------

Əgər heç bir müəyyən XNOR elementləri mümkün deyilsə,aşağıda göstərilmiş birləşmələrdə beş NAND elementindən və ya dörd NOR elementindən istifadə edilə bilər.Faktiki olaraq, istənilən məntiqi element yalnız NAND elementləri və ya yalnız NOR elementlərinin birləşməsindən hazırlana bilər.

 yalnız NOR elementlərindən istifadə edilərək qurulmuş XNOR elementi
yalnız NAND elementlərindən istifadə edilərək qurulmuş XNOR elementi

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***XNOR elementi*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

* AND elementi
* OR elementi
* NOT elementi
* NAND elementi
* NOR elementi
* XOR elementi
**Al Sani sülaləsi** - 1971-ci ildən bu günədək Qətər əmirliyində hakimiyyətdə olan sülalə.

Tarixi
------

Al Sani sülaləsi Bəni Təmim ərəb qəbiləsinə məxsusdur. XVIII əsrdə Nəcddən Qətərə köçmüşdülər. Bəhreyn şeyxlərinin hakimiyyəti dövründə Doha şəhərində məskunlaşırlar. 1850-ci ildə Şeyx Al Sani hakimiyyətini Dohada və ətraf qəbilələr üzərinə genişləndirə bilir. Tezliklə Al Sani sülaləsi bütün Qətərdə hakimiyyəti ələ keçirir. 1868-ci ildə Bəhreyndən başqa bütün ölkələr Məhəmməd bin Sani Al Saninin müstəqil Qətər Əmirliyini tanıyıb. Həmin il, Şeyx Məhəmməd bin Sani Al Sani Böyük Britaniya ilə müqavilə imzalayır. Qətərin xarici siyasətdə Böyük Britaniyadan asılı vəziyyətə düşür. 1871-ci ildə Şeyx Məhəmməd bin Sani Osmanlı imperiyasından və Doha bəylərbəyliyindən titul alır.

Məhəmməd bin Saninin oğlu və vəliəhdi Casim bin Məhəmməd (1878-1913) ingilislərə əks siyasət yeridir. Ondan sonra hakimiyyətə gələn Abdullah bin Casim (1913-1949) dövründə ingilislər Qətərə muxtariyyət verməyə razılaşır. Ancaq, kəşfiyyat və neft hasitalı ingilislərin əlində qalırdı. Əli bin Abdullah Al Sani (1949-1960)öz israfçılığı ilə məşhur idi. 1960-cı ilin oktyabr ayında sülalədaxili ziddiyyətlər nəticəsində Əli bin Abdullah oğlu Əhmədin xeyrinə taxt-tacdan imtina edir. Yeni şeyx Əhməd bin Əli (1960-1972) demək olar ki, ölkədə tapılmırdı. O, daima qumarxanalarla məşhur olan Livana və Monte-Karloya gedirdi. Dövlətin faktiki rəhbəri şeyxin varisi şahzadə Xəlifə bin Həməd Al Sani idi. Şahzadə Xəlifə bin Həməd maliyyə, məhkəmə icraatı, dövlət quruculuğu sahəsində genişmiqyaslı islahatları uğurla həyata keçirdir. 1971-ci il konstitusiyasına əsasən ölkə müstəqil Qətər əmirliyi elan edilir.

Nümayəndələri
-------------

### Hakimləri

* Sani bin Məhəmməd 1825-1850
* I Məhəmməd bin Sani Al Sani 1850-1878

### Əmirləri

* Casim bin Məhəmməd Al Sani 1878-1913
* I Abdullah bin Casim Al Sani 1913-1949
* Əli bin Abdullah Al Sani 1949-1960
* Əhməd bin Əli Al Sani 1960-1972
* Xəlifə bin Həməd Al Sani 1972-1995
* Həməd bin Xəlifə Al Sani 1995-2013
* Təmim bin Həməd Al Sani 2013 -

Mənbə
-----

* Рыжов К. В. Все монархи мира. Мусульманский Восток. XV—XX вв. — М.: Вече, 2004. — 544 с.

İstinadlar
----------

1. ↑  Althani, Mohamed (2013). Jassim the Leader: Founder of Qatar Arxivləşdirilib 2017-10-14 at the Wayback Machine İstifadə tarixi:2015-11-12
2. ↑  "Line of succession: The Al Thani rule in Qatar" Arxivləşdirilib 2013-06-27 at the Wayback Machine İstifadə tarixi:2015-11-12
**Villa Kastelli helikopter qəzası** (*isp.* Accidente aéreo de Villa Castelli) — 2015-ci ilin 9 mart tarixində Argentinanın şimal-qərbində yerləşən La Rioja bölgəsinin Villa Kastelli kəndi ərazisində baş vermiş helikopter qəzası. İki helikopterin toqquşması nəticəsində 10 nəfər həlak olmuşdur.

Arxa plan
---------

Helikopterlər, fransız televiziya kanalı TF1 də yayımlanan "Dropped" adlı yarışma verlişinin çəkimlərini həyata keçirmək üçün istifadə edilməkdə idi. Yarışmada iştirak etmələri üçün səkkiz tanınmış fransız idmançı müəyyənləşdirilmişdi: Florens Arthaud, Alan Bernard, Filip Kandeloro, Jan Lonqo, An-Flor Marker, Kamilla Muffat, Aleksis Vastin və Slavin Viltord. İdmançılardan sadəcə Bernard və Viltord hadisə baş verən an helikopterdə deyildilər.

Qəza Argentinanın paytaxtı Buenos Ayres şəhərinin 1170 km şimal-qərbində yerləşən *Villa Kastelli* kəndində baş vermişdir. Qəzada həyatını itirən idmançıların hər biri fransız vətəndaşları idi. İmdançılarla yanaşı iki nəfəri yerli pilot olmaqla toplam 10 nəfər həlak olmuşdur. Qəzada həlak olanlar əsasən Fransa idman dünyası üçün önəmli olan simalardır.

Bunlardan dünyaca tanınmış yelkən ustası Florens Arthaud, 2012 Yay Olimpiya Oyunları zamanı qadınlar arasında keçirilən üzmə yarışlarında qızıl medal qazanmış Kamilla Muffat və 2008 Yay Olimpiya Oyunları zamanı boks üzrə keçirilən yarışlarda gümüş medal qazanmış Aleksis Vastini göstərmək olar. Qəzanın baş verdiyi saatlarda bölgədə uçuş üçün mülayim havanın hakim olduğu açıqlanmışdır. Hadisə şahidlərinin dediklərinə əsasən qəza anında partlayış səsi eşidilmiş və iki helikopter bir-biri ilə toqquşmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Lent.az.* "Argentinada iki helikopter toqquşdu: 10 ölü". 01.03.2015. 2015-04-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-03.
2. ↑  *RT.* "French star athletes, TV crew among 10 dead in Argentina twin helicopter crash". 9 mart 2015. 2016-03-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-03.
3. ↑  "Argentina La Rioja: Ten dead as helicopters crash". BBC. 2015-03-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-03.

| ⛭
* ← 2014
* Aviasiya qəzaları və insidentləri (2015 (2015))
* 2016 →

 |
| --- |
| 
* 5 fev → TransAsiya Hava Yolları reys 235
* 9 mar → Villa Kastelli helikopter qəzası
* 24 mar → Germanvinqs Hava Yolları reys 9525
* 31 okt → Metrojet Hava Yollarının 9268 reysi
* 24 noy → Suriyada Rusiyanın Su-24 təyyarəsinin vurulması

 |
**Flora burnu** — Frans-İosif Torpağına daxil olan Yuri Kuçiyev adasının cənub-qərbində yerləşir. Yuri Kuçiyev adası Nortbruk adasının cənub-qərb hissəsindən ayrılması nəticəsində əmələ gəlmişdir. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Burun arxipelaqın cənubunda yerləşir. Yay ayları tamamən buzdan azad olması səbəbindən bir çox qütb ekspedisiyalarının əsas sahilə yan alma ərazisidir.

Coğrafiya, geologiya, fauna və flora
------------------------------------

Burnun ərazisi qərbdən şərqə doğru uzanır. Sahildən quruya doğru əsasən gil və qumdan ibarətdir. Şimal hissədə yerləşən zirvədə daş kömür vardır. Sahil hissədə dərinlik 20 metrdir. Ərazisi əsasən mamırla örtülüdür. Burada Qütb laləsinə rast gəlinir. Burunda çoxlu sayda dəniz quşları yuva qurur.
Əvvəllər burnun Nortbruk cənub-qərb hissəsini təşkil edirdi. 2008-ci ildə Yamal buzqıran qəmisi ilə edilən ekspedisiya zamanı aşkarlanmışdır. Yuri Kuçiyev adası Nоrtbruk adasının cənub-qərb hissəsindən ayrılması nəticəsində avtomatik burun Yuri Kuçiyev adasının tərkib hissəsinə çevrilmişdir.

Mənbə
-----

* Flora burnununşəkilləri Arxivləşdirilib 2016-10-14 at the Wayback Machine
* Мыс Флора на топографической карте
* Панорамы мыса Флора на Яндекс.Картах -
**Fərəc bəy Hüseynbəyov** (1882, Zəngəzur - 1959 Bakı) — xeyriyyəçi.

Həyatı
------

Fərəcbəy Feyzullabəy oğlu Hüseynbəyov 1882-ci ildə Zəngəzur mahalı, Mehri rayonunun Əldərə kəndində anadan olmuşdur.

Hələ uşaq yaşlarından ata-anasmı itirmişdir. Maddi vəziyyətinin ağırlaşdığını görən Fərəcbəy evdən çıxıb çörək pulu qazanmaq üçün Bakıya gəlir.

Balaxanı-Ramana neft mədənlərində ən ağır işlərdə işləməyə başlayır. Öz biliyi, çalışqanlığı və işgüzarlığı nəticəsində mədəndə müəyyən vəzifə sahibi olur.

Əvvəllər prikazçik, böyük prikazçik, istismar üzrə mühəndis, sonralar sahə rəisi vəzifələrində işləmişdir. Ağsaqqalların dediklərinə görə, Fərəcbəy öz kəndindən, habelə Meğri rayonunun Nüvədi, Leyvaz və başqa kəndlərdən Bakıya gələn, evsiz-eşiksiz olan onlarla adamı işə düzəltmiş və çoxlarını da himayəyə götürmüşdür.

Onun bu xeyirxahlığını nəvələri indi də ehtiramla danışıb yad edirlər. Respublikamızın neft sənayesinin inkişafındakı fəaliyyətinə görə F.Hüseynbəyov 1944-cü ildə "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı, 1947-ci ildə Azərbaycan Ali Sovetinin Fəxri fərmanı, 1947-ci ildə "Döş nişanı", 1951-ci ildə Lenin ordeni, "Böyük Vətən müharibəsində fəal əməyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.

Fərəcbəy Hüseynbəyov 1959-cu ildə 74 yaşında Bakıda vəfat etmişdir.

Ailəsi
------

Fərəcbəyin iki oğlu, bir qızı, nəvə və nəticələri var. Nadir Hüseynbəyov və Feyzulla Hüseynbəyov onun oğlanlarıdır.

Mənbə
-----

Həmçinin bax
------------

* Nadir Hüseynbəyov
* Feyzulla Hüseynbəyov
**Outfit7** — "Mənim danışan Tomum", "Danışan Tom və dostları", "Danışan Angela" oyunları ilə tanınan beynəlxalq bir şirkətdir.

Tarixi
------

Outfit7, universitetdə komputer elmi üzrə oxuyan və İOS App Storenin ilk çıxışını təqib edərək proqramlar işinə girmək istəyən Samo və İzo Loqin qardaşları tərəfindən başladıldı. 2009-cu ildə 6 dostla birlikdə 250000 dollar sərmaye qoydular. Daha sonra Lyublyanada futbol proqramı və səyahət rəhbəri kimi bəzi proqramlar yaratmağa başladılar. Altı ay sonra "Danışan Tom" adlı uşaq proqramı hazırladılar.

Oyun 10 Yanvar 2011-ci ildə İOSda, 17 Fevral 2012-ci ildən isə Androiddə yayımlandı. Oyun sürətlə populyarlaşmağa başlamışdır — İOS App Storeyə əlavə edildikdən 19 ay sonra dünya miqyasında 300 milyon endirilmə qazanmışdır.

Outfit7-nin pulsuz endirilən proqramları dünyanın əksər ölkələrində endirilməyə başlayıb. Şirkət artıq "Danışan Tom və dostları" adlı animasiyalı seriyanı da yayımlayır.

Şirkətin Londondan başqa Lyublyana, Kipr, Pekin şəhərlərində də ofisi var.

2013-2014-cü illərdə "Mənim danışan Tomum" və "Danışan Angelam" seriyalarının ən məşhur oyunları yayınlandı. 2015-ci ildə yeni 3 oyun, 2016-ci ildə 19-cu oyun yayınlandı.

Satın alınma
------------

2016-cı ildə Loqin qardaşları şirkətlərini satmaq məqsədiylə Qoldman Saçla razılığa gəldilər. 20 yanvar 2017-ci ildə Outfit7 Çin şirkətlər qrupu tərəfindən 1 milyard ABŞ dollarına satın alındı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-13.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-04-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-13.
Rəşid Rəhməti Arat (*türk.* Abdürreşid Rahmeti Arat; 15 may 1900, Köhnə Üzüm[d], Tsarevokokşayski qəzası[d], Kazan quberniyası, Rusiya imperiyası – 29 noyabr 1964, İstanbul) — Türk dilçi alim, professor. Əslən Kazan türklərindən olan Rəşid Arat, Türkiyədə müqayisəli Türk dili tədqiqatlarının banisi hesab edilir.

Həyatı
------

15 may 1900-cü ildə bugünkü Tatarıstanın paytaxtı Kazan yaxınlığındakı Köhnə Üzüm şəhərində İsmətulla bəy və Mahbeder xanımın ailəsində anadan olmuşdur. Uşaqlığı və gəncliyi Köhnə Üzüm və Kazanda keçən Arat, ilk təhsilini doğulduğu kənddə tamamlamışdır. Daha sonra dayısı tərəfindən indiki Qazaxıstanın Petropavlovsk şəhərinə aparılır və burada müasir üsulla tədris aparan Türk-Tatar məktəbində təhsilini davam etdirir. Rus dilini də məhz bu təhsil ocağında öyrənmişdir. Vətəndaş müharibəsindən sonra orduya çağrıldı və yaralı olaraq Mançuriyanın Harbin şəhərinə getdi. Harbindəki Türk-Tatar icması arasında yaşamağa və işləməyə başladı.

1921-ci ildə yarımçıq qalan orta məktəb təhsilini tamamlayır. Ali təhsil almaq üçün 1922-ci ildə Almaniyaya gedir. Berlin Fəlsəfə (Ədəbiyyat) Fakültəsində, Prof. Villi Banq-Kaupun tələbəsi olur. Buradan doktorluq dərəcəsi ilə məzun olduqdan sonra bir müddət müəllimi Banq və dostu Annemari fon Qabayn ilə Berlində işləyən Arat, bu müddət ərzində Turfanda uyğur mətnlərinin təsnifatı və nəşri ilə məşğul idi.

Berlin Universiteti və Prussiya Elmlər Akademiyasında müəllim olaraq çalışarkən, 1933-cü ildə Türkiyəyə İstanbul Universitetinə dəvət edildi və burada Köhnə Türk Dili Bölməsinin professoru oldu. 26 aprel 1958-ci ildə ordinarius professoru adını aldı. İstanbul Universiteti Ədəbiyyat Fakültəsindəki vəzifəsini 29 Noyabr 1964-cü ilə (ölümünə qədər) qədər davam etdirdi.

Fəaliyyəti
----------

Aratın əhəmiyyətli əsərlərindən biri də Qutadqu-bilik kimi, Türk ədəbiyyatı üçün vacib bir çox əsəri müasir türkcəyə çevirməsidir. Bu gün istifadə edilən və satılan ən əhatəli Qutadqu-bilik tədqiqatı hələ də onun imzasını daşımaqdadır.

Şagirdi Məhərrəm Ergin, müəllimi üçün "ölümü təkcə ölkəmiz üçün deyil, həm də dünya türkoloji elmi üçün böyük bir itkidir." demiçdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* Reşid Rahmeti Arat // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  Osman Fikri Sertkaya, "Ord. Prof. Dr. Reşid Rahmeti Arat (15 Mayıs 1900-19 Kasım 1964) ve Eserleri -Ölümünün 20. yıl dönümü dolayısı ile-, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten 1984, Ankara 1987, s. 305-313.[*ölü keçid*]
**Əhmədova Flora Cəfər qızı** (d.9 dekabr, 1934, İrəvan-v.3 avqust, 2012, Bakı) — Respublikanın Baş Dövlət arbitri, əməkdar hüquqşünas.

Həyatı
------

Flora Əhmədova 1934-cü il dekabrın 9-da İrəvan şəhərində doğulub.

Azərbaycan Respublikası Ali Arbitraj Məhkəməsinin sədri (1979-cu ildən), əməkdar hüquqşünas. Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir (1962). Əmək fəaliyyətinə Məhkəmə Ekspertizası İnstitutunda ekspert-kriminalist kimi başlamış, Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində idarə rəisi, respublikanın Baş Dövlət arbitri olmuşdur.

Azərbaycan müstəqillik qazandıqdan sonra Ədliyyə Nazirliyində və Respublika Məhkəmə-Tibbi Ekspertiza Mərkəzində mühüm postlarda işləyib. Ölkədə məhkəmə islahatları aparılan dövrə – 2000-ci ilə qədər Azərbaycan İqtisad Məhkəməsinin Rəyasət Heyətinin sədri olub.

F.Əhmədova 3 avqust 2012-ci il saat 05.00 radələrində ürək tutmasından vəfat edib. O, həmin gün Bakının Yasamal rayon qəbiristanlığında torpağa tapşırılıb.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "İqdisad məhkəməsinin sədri vəfat edib. **gunxeber.com** saytı". 2016-07-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-11-28.
2. ↑  "ƏHMƏDOVA Flora Cəfər qızı". 2021-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-01.
**Fatma Gövhəri Sultan** (d. 30 noyabr 1904 - ö. 10 dekabr 1980) — 32. Osmanlı sultanı Əbdüləzizin ən kiçik oğlu Mehmed Seyfəddin Əfəndinin yeganə qızı, Osmanlı sultanı və Osmanlı bəstəkarı.

Həyatı
------

Fatma Gövhəri Sultan 1904-cü ildə atasının Çamlıca köşkündə dünyaya gəlmişdir. Əhməd Tövhid Əfəndinin əkizidir. Atası Sultan Əbdüləzizin oğlu Mehmed Seyfəddin Əfəndi, anası isə Nervaliter xanım idi. Sarayda atasından və digər Osmanlı bəstəkarlarından musiqi dərsləri aldı. Kamança, ud və piano dərsləri aldı. 1924-cü ildə Osmanlı sülaləsinin sürgün edilməsi haqqında qanundan sonra ölkəni tərk etdi. Bir müddət Fransada, daha sonra isə Qahirədə yaşadı. 1952-ci ildə qəbul edilən əfv qanunu ilə Türkiyəyə döndü. Dönərkən atasından yadigar saxladığı musiqi alətlərini və notlarını da özüylə birlikdə gətirdi. Burada Taksim meydanındakı kiçik bir binada Yusif İzzəddin Əfəndinin qızı Mehriban Mihrişah Sultanla birlikdə yaşadı. 10 dekabr 1980-ci ildə burada vəfat etdi və Sultan Mahmud türbəsində dəfn olundu.

Mənbə
-----

* 
*
**Pyotr Alekseyeviç Bezobrazov** (*rus.* Пётр Алексе́евич Безобра́зов; 29 yanvar 1845 – 17 iyul 1906 və ya 17 iyun 1906, Sankt-Peterburq) – Rusiya İmperator Donanmasının admiralı. Rus-yapon müharibəsi zamanı Vladivostok eskadrasının komandiri olmuşdur. Müharibədən sonra donanmanın görkəmli fiqurlarından biri olmağa davam etmişdir.

Həyatı
------

Pyotr Bezobrazov 1842-ci ildə doğulmuşdur. 1864-cü ildə *"Dmitrii Donskoi"* freqatında donanma xidmətinə başlamışdır. 1883-cü ildə *"Svietlana"* freqatının zabiti olmuşdur. 1885–1888-ci illərdə bir neçə kanoner qayığının komandiri təyin olunmuş, 1890-cı ildə kapitan rütbəsinə yüksəlmişdir. 1893–1897-ci illərdə *"General-Admiral"* krayserinin və "Navarin" döyüş gəmisinin komandiri olmuşdur. 1897-ci ildə kontr-admiral rütbəsinə yüksəlmiş, 1901-ci ilə qədər Kronştadtdakı donanma bazasındə heyət başçısı və Baltika Donanmasında köməkçi komandir olmuşdur. Daha sonra Qara Dəniz Donanmasında xidmət göstərməyə başlamış və 1903-cü ildə vitse-admiral rütbəsi almışdır.

Rus-yapon müharibəsi
--------------------

Vitse-admiral Stepan Makarovun ölümündən sonra 8 may 1904-cü ildə Birinci Sakit Okean Eskadrasının baş komandanı təyin olunmuşdur. 12 iyun 1904-cü ildə Vladivostoka gəlmişdir, lakin yaponlar dənizlərə nəzarət etdiyi üçün Port-Arturdakı eskadraya birbaşa komandanlıq edə bilməmiş, onun vəzifəsi sadəcə kağız üstündə qalmışdır. Bezobrazov Vladivostok eskadrasının komandanlığını öz üzərində götürmüş və 15 iyun 1904-cü ildə Tsuşima boğazı hücumu zamanı Vladivostok Müstəqil Krayser Eskadrasına başçılıq etmişdir. *"Rossia"*, *"Rurik"* və *"Gromoboi"* krayserlərindən ibarət olan bu eskadra Yaponiyanın üçün nəqliyyat gəmisini batırmışdır.

Bezobrazov 1904-cü ilin sentyabrında Kronştadta göndərilmiş və Baltika Donanmasının baş komandanı təyin olunmuşdur. 1904-cü ilin dekabrından 1906-cı ilin iyuluna kimi əsas donanma heyətinin başçısı olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Kowner. səh. 69

Ədəbiyyat
---------

* *Kowner, Rotem.* Historical Dictionary of the Russo–Japanese War (ingiliscə). The Scarecrow Press. 2006. 69. ISBN 978-0-8108-4927-3. İstifadə tarixi: 29 aprel 2023.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave |
| Normativ yoxlama | GND: 1075258472 · VIAF: 317277764 · WorldCat VIAF: 317277764 |
Koordinat:Sky map 0s 6d 32,6sn; +27º 38' 0″

**NGC 7833**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Peqas bürcü istiqamətində yerləşir. **\*4** tipli  qalaktikadır. Fransız astronomu Guillaume Bigourdan tərəfindən 1886-cı ildə 30.48 sm (12 düymə) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Kelly A.* Computations for objects requiring measurements performed by NED team members. 2002. C. 1. S. 1.
2. ↑
3. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
4. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 7833: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 7809 |
NGC 7810 |
NGC 7811 |
NGC 7812 |
NGC 7813 |
NGC 7814 |
NGC 7815 |
NGC 7816 |
NGC 7817 |
NGC 7818 |
NGC 7819 |
NGC 7820 |
NGC 7821 |
NGC 7822 |
NGC 7823 |
NGC 7824 |
NGC 7825 |
NGC 7826 |
NGC 7827 |
NGC 7828 |
NGC 7829 |
NGC 7830 |
NGC 7831 |
NGC 7832 |
**NGC 7833** |
NGC 7834 |
NGC 7835 |
NGC 7836 |
NGC 7837 |
NGC 7838 |
NGC 7839 |
NGC 7840 |
NGC 1 |
NGC 2 |
NGC 3 |
NGC 4 |
NGC 5 |
NGC 6 |
NGC 7 |
NGC 8 |
NGC 9 |
NGC 10 |
NGC 11 |
NGC 12 |
NGC 13 |
NGC 14 |
NGC 15 |
NGC 16 |
NGC 17 |
NGC 18



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Fatimə Arsanoviç Arsanova** (çeç. Арсановa, Петима́т Арсанович ;1898, Vladiqafqaz – 1918, Qroznı, Terek vilayəti) — hərbi tibb bacısı, Rusiyada vətəndaş müharibəsinin iştirakçısı. Çeçenistanın Xalq Qəhrəmanı.

Həyatı
------

Fatimə Arsanova 1898-ci ildə Vladiqafqazda Köhnə Atağı kəndindən olan milliyətcə çeçen Arsanbekin və Səlimənin (beno qəbiləsinin nümayəndəsi) ailəsində anadan olub. Onun qardaşı məşhur çeçen yazıçısı Səid bəy Arsanovdur. Fatimə Arsanovanın atası Arsanbek tez-tez inqilabi mübarizədə iştirak etdiyinə görə həbs olunurdu.

Gənc Fatimə atası kimi inqlabçılara rəğbət göstərirdi. O, 1917-ci ildə tibb bacısı kurslarını bitirərək, könüllü Qırmızı Ordu sıralarına qatılmışdır. 1917-ci ildə Fatimə özünümüdafiə dəstəsinə üzv götürülür. Gizli fəaliyyət göstərən dəstədə o, ən çətin tapşırıqlarını öz üzərinə götürür və əlaqələndirici rolunu icra edirdi. Sonra o, sanitar dəstəyə qoşuldu və həqiqətən cəsarət və iradə möcüzələri göstərərək döyüşlərdə yaralılara kömək edirdi.

1918-ci ilin avqustunda Qroznıda 100 günlük döyüş baş tutdu. Şəhərə daxil olan Ağ qvardiyaçılar, ciddi müqavimətlə qarşılaşdılar. Şəhərdə qurulan barrikadalarda amansız döyüşlər gedir, minlərlə ölü və yaralılar olurdu. Şəhərə daxil olmağa çalışan dəstənin tərkibində olan Fatimə də qızğın döyüşlər iştirakçısı oldu. O, döyüşlərin ən qızğın yerində tibb bacısı kimi yaralıları xilas etməyə çalışırdı. Döyüşlər zamanı Fatimə səhərdən axşama kimi yaralıları yorulmadan sarıyır və onlara köməklik göstərirdi. 

Döyüşlər zamanı Fatimə Arsenova bir dəfə dəmiryol stansiyasındakı döyüşdə özü pulemyotun qarşısında dayanmalı olmuşdu. 

Fatimə Arsenov 1918-ci ilin payızında yaxınlıqda partlayan minadan həlak oldu.

Xatirəsi
--------

1961-ci ildə Qroznı (keçmiş Stalinqradskaya) küçələrindən birinə Arsanovanın adı verilmişdir. Həmçinin Avturı kəndinin küçələrindən biri onun adını daşıyır.

1970-ci ildə Bilal Səidovun Fatimə Arsanovaya həsr etdiyi "Savaşçı bacı" şeirinin də olduğu "Ürək çağırır" kitabı nəşr olundu. "Savaşçı bacı" şeirinin bir parçası aşağıdakı kimidir:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Atalar deyirdi: qəhrəman olmaq üçün doğulan kimdir
Uşaqlıqda diqqət çəkir. Buna misal
Sən, mənim Petimatım. Sən bacı oldun
Od və tüstü içində olan şanlı döyüşçülərimizə... | "|

İstinadlar
----------

1. ↑  Пономарёва, 1987
2. ↑  "Улица с. Автуры, Шалинский район, Чеченская Республика". 2gis.ru (rus). 2021-08-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-08-31.
3. ↑  Саидов, 1970

Ədəbiyyat
---------

* Абазатов М. А. Из истории Гражданской войны в Чечено-Ингушетии. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1962. — 172 с. — 1500 экз.
* Пономарёва И. З. Севостьянов М. П. Памяти вечной достойны. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1987. — С. 48—51. — 120 с. — 15 000 экз.
* Саидов Б. С. Сердце зовёт. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1970. — 49 с. — 3000 экз.

Xarici keçidlər
---------------

* "Фатима Арсанова. ЖЗЛ" (rus). Информационное агентство «Чечен-Инфо». 2013-08-12. İstifadə tarixi: 2015-11-26.
**Serafim Veçkanov** (tam adı: *Pyotr Semyanoviç Qluxov*, *rus.* Серафим Емельянович Вечканов; 26 dekabr 1897, İrçe Çarmas[d], Buinsk qəzası[d], Simbirsk quberniyası[d], Rusiya imperiyası – 7 fevral 1979, Maqnitoqorsk, Çelyabinsk vilayəti) — erzyan əsilli SSRİ yazıçısı, Mordoviyanın ilk jurnalistlərindən biri. Mordoviya pedaqoqlarından Makar Yevseyevin bacısı oğlu.

Həyatı
------

Pyotr Qluxov 26 dekabr 1898-ci ildə Simbirski vilayəti, Buinski qəzası, Malıe Markalı kəndində (indiki Çuvaşıstan Respublikası, Batırevski rayonu) kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Beş yaşında ikən atası tif xəstəliyindən həyatını itirir. Anasının qardaşı Makar Yevseyev erkən öyrənməyə maraq göstərən oğlanın təhsilini öz üzərinə götürür. Pyotr Qluxov Kazandakı Müəllimlər Seminariyasının Mordva məktəbində təhsil almağa başlayır. 1916-cı ildə isə Kazan Müəllimlər Seminariyasını bitirir. Bir müddət sonraimperator ordusuna çağrılır. Dörd ay artilleriya qüvvələrində xidmətdən sonra ağır yaralanır. Xəstəlik səbəbi ilə ordudan tərxis olunur. Oktyabr inqilabından sonra Bolşeviklərin tərəfində Vətəndaş müharibəsində iştirak edir. 1922-ci ildə İrkutska əmək müfəttişi olaraq göndərilir. Sonra vergi müfəttişi vəzifəsi çalışır. 1923-cü ildə Moskvada mərkəzi maliyyə işçiləri kursunda oxumuşdur

1924-cü ilin iyul ayından 1927-ci ilə qədər «Yakstere teşte» («Qırmızı ulduz») qəzetində redakdor işləmişdir. O, burada müxtəlif iqtisadi məsələlər haqqında yazılar dərc etmişdir. 1930-cu ildə Moskva Sənaye və İqtisadiyyat İnstitutunun poçt şöbəsini bitirmişdir. 1931-ci ildən təqayud aldığı dövürə qədər Magnitogorsk şəhərində bir metalurgiya zavodunda işləmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Ədəbi yaradıcılığa 20-ci illərin sonlarında başlamışdır. Mordova ədəbiyyatının qızıl fondunda «Kedrovoy peşt» adlı hekayəsi ilə düşmüşdür. Bu əsər 30-cu illərdən bu yana məktəb dərsliklərinə daxil edilmişdir. Erzya-Mordoviya məktəblərinin 9 sinifləri üçün «Tirin ədəbiyyatı» antologiyasını yazmışdır. Üstəlik onun «Varma Melqa» hekayəsi («Külək arxasında») dərsliklərə daxil edilmişdir. M.E. Evseviyev, F. F. Sovetkin, S. D. Erzey (Nefedov) ilə görüşlər barədə onun oçerqləri böyük maraq doğurur.

Pyotr Qluxov 7 fevral 1979-cu ildə vəfat etmişdir. Maqnitoqorsk şəhərində dəfn olunmuşdur.

Mənbə
-----

* Глухов, Пётр Семёнович // Мордовская библиотека (rus.)
* Кудявнин В. И. Глухов Пётр Семёнович // Чувашская энциклопедия (rus.)
* Яковлев А. Он стоял у истоков мордовской литературы // За Победу. Ибресинская районная газета (rus.)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Pyotr Qluxov". 2019-04-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-13.