recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Şahqulu.

**Şahqulu,** **Şahqulu Baba Təkəli, Bıyıqlıoğlu və ya Şahqulu ağa Təkəli** (*türk.* Şahkuluvə ya Şah Kulu Baba Tekeli; (d. Qorqudeli, Osmanlı imperiyası — ö. 2 iyul 1511, Sivas, Osmanlı imperiyası) - Anadoluda qızılbaşpərəst və səfəvipərəst üsyanın rəhbəri. Bu üsyan Şahqulu üsyanı adlanır və 1511-ci ildə Osmanl imperiyası tərəfindən çətinliklə yatırılmışdır. Üsyanın yatırılması zamanı öldürülmüş və Amasiyada dəfn edilmişdir.

Şah İsmayılın atası Şeyx Heydərin Xəlifələrindən Həsən Xəlifənin oğludur və Qorqudelinin Yalımlı kəndi camaatındandır.

Haqqında
--------

Şahqulu Türkmən boylarından olan Təkəli elinə mənsub olmuşdur. Şahqulunun atası iki dəfə Şeyx Heydərin xidmətinə getmiş, Xəlifəsi olmuş və sonra doğma torpağı olan Təkə elinə göndərilib xalqı Şeyx Heydərin ardıcılı etmək tapşırılmışdı. Həm Həsən Xəlifə. həm də oğlu Şahqulu Antalya ətrafında mağarada ibadətlə məşğul olaraq xeyli məşhurluq qazana bilmişdilər.

Onun təşkilatçılığı ilə Osmanlı imperiyasında yaşayan Türkmənlər üsyan qaldırmışdır. Onların məqsədi Şah İsmayılın Azərbaycanda və digər yerlərdə etdiklərini təkrarlamaq və sonda Səfəvilər dövlətinə birləşmək idi. Osmanlı ordusunu ilk əvvəllər məğlub etmiş, lakin Sivasın Çubukova ya da Gökçay bölgəsindəki döyüşdə məğlub olmuş və döyüşdə öldürülmüşdür.

1511-ci ildə üsyan qəddarlıqla yatırıldı və Osmanlı tərəfindən sıxışdırılan Türkmən boyları Səfəvi dövlətinə köç etməyə başladı.

Populyar mədəniyyətdə
---------------------

Şahqulu 2011 və 2014-cü ildə *Assassin's Creed: Revelations* oyununun iki müxtəlif versiyasına daxil edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Qızılbaş
* Şahqulu ağa Təkəli üsyanı
* Təkəlilər

Ədəbiyyat
---------

* *Amanat, Abbas.* Iran: A Modern History. Yale University Press. 2017. ISBN 978-0300231465.
* *Bowden, Oliver.* Assassin's Creed: Revelations. Penguin UK. 2011. 52. ISBN 9780141966724.
* Gibb, H.A.R. ed.The Encyclopaedia of Islam. Brill Archive. 1954. ISBN 978-9004060562.
* *Jafarian, Rasool.* The Political Relations of Shah Esma'il I with the Mamluk Government (1501–16/907–22) // In Floor, Willem; Herzig, Edmund (eds.). Iran and the World in the Safavid Age. I.B. Tauris. 2012. ISBN 978-1780769905.
* *Matthee, Rudolph P.* The Politics of Trade in Safavid Iran: Silk for Silver, 1600–1730. Cambridge: Cambridge University Press. 1999. səh. 120. ISBN 978-0-521-64131-9.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Amanat, 2017. səh. 52
2. ↑  Gibb, 1954. səh. 128
3. ↑  *Ord. Prof. İsmail Hakkı Uzunçarşılı.* Osmanlı Tarihi. II. Türk Tarih Kurumu Yayınları. 2011. səh. 230-231.
4. ↑  Matthee, 1999. səh. 19
5. ↑  *Finkel, Caroline.* Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire 1300–1923. Hachette UK. July 19, 2012. səh. 21. ISBN 9781848547858. October 23, 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: March 1, 2019.
6. ↑  *Converse, Cris.* Sequence 7 - Underworld // Assassin’s Creed Revelations Game Guide. Booksmango. February 6, 2016. səh. 29. ISBN 9781633235007. October 24, 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: March 1, 2019.
**Jake Toranzo Austin** (d. Jake Toranzo-Szymanski, 3 dekabr 1994, Nyu-York, Nyu-York ştatı), ABŞ-lı gənc aktyor. Veyverli Pleysli sehrbazlar adlı Disney Channel orijinal serialında Max Russo rolunu canlandıraraq şöhrət qazanmışdır. Bunun yanında Nickelodeonda yayımlanan "Go, Diego, Go!" 'da Diegonu səsləndirmişdir.

Həyatı
------

Nyu-Yorkda Giny Rodriquez Toranzo v' Joe Szymanskinin övladı olaraq Jake Toranzo-Szymanski adıyla dünyaya gəlmişdir. Onun Ava adında kiçik bir qardaşı var. Atası mənşə olaraq Polşalı, İngilis və İrlandalıdır. Anası isə Puerto Riko və Argentina kökənlidir.Jake T. Austin'in ailəsi 'CLARKSVILLE Inn' adlı tarixi bir restorana malikdir. WEST NYACK, New Yorkda yerləşən restoran, əslində bir otel olaraq 1840-ci ildə açılıb. Ayrıca onların Bogey və Beju adında iki itləri vardır. Onun sevimli aktyorları Robert Downey Jr. Johnny Depp, Leonardo DiCaprio, Christian Bale, Sean Penn, and Clifton Collins Jr. Marlon Brando, Jim Carrey, Matt Damon və Robin Williams. Onun sevdiyi idmanlar növləri: sörf, basketbol, futbol və snowboard. Yoldaşlarıyla birlikdə qısa film çəkmək və yazmağı sevir. Gələcəkdə film rejissorluğu etmək arzusundadır. Jake T. Austin İspan və İngilis dillərini də bilir.
|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Kiyev Rus dövləti Peçeneq dövləti |

Şərqi Avropa düzənliklərinə tam sahib olan ruslarla ilk qarşılaşmaları 915-ci ilə aid edilir. Rus salnaməçilərinin yazdığına görə, «Kiyev knyazı ilə barışıq imzalayan peçeneqlər Dunaya doğru getdilər». Bizans tarixçiləri rusların peçeneqlərsiz heç nəyə qadir olmadıqlarını - nə ticarət etməyi, nə də vuruşa bilmədiklərini yazırıdılar.

944-cü ildə Kiyev knyazı İqor peçeneqlərlə hərbi ittifaq quraraq, Bizans üzərinə birgə yürüş təşkil etdi. Yürüşün qarşısını almaq üçün Bizans imperatoru Roman müttəfiqlərə «qızıl doldurulmuş arabalar vermək məcburiyyətində qaldı».

Peçeneqlər Kiyev knyazı Svyatoslavın 965-ci ildə Xəzər xaqanlığı üzərinə yürüşündə də fəal iştirak etdilər. Svyatoslavın 3 il sonra Xəzər xaqanlığı üzərinə peçeneqlərsiz yürüş təşkil etməsi ona baha başa gəldi. Kiyevi mühasirəyə alan peçeneqlər şəhər əhalisindən xeyli xərac aldılar. 971-ci ildə Svyatoslav yenə peçeneqlərdən xəbərsiz Dunay Bulqarıstanına qarətçi yürüş təşkil etdi. Dikbaş Kiyev knyazının bu hərəkətinin cəzası daha ağır oldu. Çoxlu qənimətlə Dunay Bulqarıstanından qayıdan Svyatoslav Dnepr astanalarında peçeneqlər tərəfindən mühasirəyə alınaraq, drujinası ilə birlikdə məhv edildi. Peçeneq hökmdarı Kür xan Svyatoslavın başından piyalə düzəltdirdi.

Svyatoslavdan sonra Kiyevdə hakimiyyətə gələn oğlu Vladimirin cənub sərhədlərini möhkəmləndirmək üçün gördüyü bütün tədbirlər qəhrəman peçeneqlərin yürüşlərinin qarşısını ala bilmədi. Peçeneqlərdən vassal asılılığını qəbul edən Vladimir öz oğlu Svyatopolku xan sarayına girov olaraq göndərdi. Svyatoslavın ölümündən sonra Kiyev taxtına peçeneqlərin köməyilə, xan sarayında türk tərbiyəsi görmüş Svyatopolk çıxarıldı.

Peçeneqlər Kiyev knyazlarının cənuba doğru yürüşlərinin qarşısını almaqla slavyanların Qara dəniz sahillərini işğal etmələrinə imkan vermədilər.

Mənbə
-----

* *Kərəm Məmmədov*, **"Peçeneq-Kiyev münasibətləri"** Arxivləşdirilib 2010-06-13 at the Wayback Machine
**Azərbaycan Cümhuriyyəti hökümətinin qanun və binagüzarlıq toplusu**, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin qanunvericilik və binagüzarlıq sənədlərinin dərc olunduğu toplu.

Yaradılması
-----------

"Məcmuə"ni nəşr etmək üçün Azərbaycan Hökumətinin 1919 il iyunun 25-də qəbul etdiyi qərarla "AzərbaycanCümhuriyyəti Hökumətinin xəbərləri" nəşriyyatı yanında xüsusi şöbə yaradılmışdı. Həmin şöbə "Metropol" mehmanxanasında
(indiki Nizami adına Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi) yerləşdirilmişdi.

Nəşri
-----

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə "Məcmuə"-nin Azərbaycan və rus dilləridə ayrı-ayrılıqda 4 nömrəsi nəşr
olunmuşdur. "Məcmuə"nin ilk nömrəsi 1919 il noyabrın 15-də, son nömrəsi isə 1920 il yanvarın 1-də buraxılmışdır. Buraya
Azərbaycan Milli Şurası və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti tərəfindən 1918 il mayın 28-dən həmin ilin oktyabrın
31 -nə qədər qəbul olunmuş 298 qanunvericilik və binagüzarlıq sənədi daxil edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Azərbaycan Cümhuriyyəti hökümətinin xəbərləri qəzeti

Mənbə
-----

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, *Azərbaycan Cümhuriyyəti hökümətinin qanun və binagüzarlıq toplusu* maddəsi.

İstinadlar
----------
**Mikroelementlər** – orqanizmdə az miqdarda (adətən 0,001% və daha az) təsadüf edilən kimyəvi elementlər. Mikroelementlər termini torpağın, süxurların, mineralların, suyun tərkibində olan bəzi kimyəvi elementləri göstərmək üçün işlənilir.

Müasir məlumata əsasən bitki və heyvan orqanizmlərində, həmçinin torpaqda 70-dən artıq mikroelement tapılmışdır. Bunlardan 65-nin müəyyən fizioloji funksiyası vardır. Mikroelementlər
müxtəlif bioloji aktiv birləşmələrin – fermentlərin, piqmentlərin tərkibinə daxildir, orqanizmdə maddələr mübadiləsinə, bitkilərin məhsuldarlığını artırmaqla onun keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa təsir göstərir.

Bitki və heyvan orqanizmində çatışmadıqda bir sıra xəstəliklər (xloroz, boz ləkə, çətir xəstəliyi, özəyin çürüməsi, kobaltoz və s.) baş verir.Mikroelementlərə bor, mis, kobalt, yod, manqan, molibden, dəmir, alüminium, brom, gümüş, nikel və s. daxildir.

Mənbə
-----

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm"
nəşriyyatı. Bakı: 2003. 516 s.
**Aşıq Əhməd** (XIX əsr, Qarabaldır – 1869 və ya 1870, Qarabaldır, Vartaşen rayonu) — XIX əsrdə Oğuz rayonunun Qarabaldır kəndində yaşamış aşıq.

Həyatı
------

Əhməd Mustafa oğlu XIX əsrin ilk illərində indiki Oğuz rayonunun Qarabaldır kəndində anadan olmuşdur. O, az bir müddət molla yanında olduqdan sonra aşıqlığa meyl göstərmiş, Şamaxıya gedərək Aşıq Səmədin şagirdi olmuş, təxminən 10 ilə yaxın bir dövrdə ondan aşıq sənətinin sirlərini öyrənmişdir. Gözəl səsə malik olub yaxşı məclis aparmağı, oynamağı, səlis danışmağı bacardığı, coxlu dastanlar bildiyinə görə tezliklə Aşıq Əhmədin adı Qəbələ, Ərəş, Şəki, Göyçay və Şirvan mahallarına yayılmışdı. O, nəinki bu mahallarda, hətta Dağıstanda da, bir cox toy şənliklərində çalıb oxumuşdur. Gənc yaşlarında Nazlı adlı bir qızı sevir, lakin yoxsul olduğu üçün ala bilmir və buna görə də ömrü boyu evlənmir, sevgilisinin xəyalı ilə yaşayırdı.

Aşıq Əhməd 1830-1850-ci illər arasında, əsasən Ağdaşda yaşamışdır. Ömrünün son illərini doğma kəndində keçirmiş, tez-tez Vardanlıya (İndiki Kərimli kəndi)- Mücrüm Kərimin yanına gedib onun təşkil etdiyi ədəbi məclisin yığıncaqlarında iştirak etmişdir.

Aşıq Əhməd haqqında cəmi 2 yazılı məlumat vardır. Bunlar onun həmyerliləri və dostları Mücrim Kərim Vardani və Abdulla Padarlının yazdıqları şerlərdir. Təxminən 1869-1870-ci illərdə vəfat etmiş və vəsiyyətinə əsasən doğma kəndindən xeyli aralıda yerləşən bir təpənin üstündə dəfn olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  F.Qasımzadə. XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı.
**Mikloş Barabaş** (mac. Barabás Miklós, 10 fevral 1810, Merkuşa[d], Kovasna – 12 fevral 1898[…], Budapeşt) – Macarıstan rəssamı. Əsasən çəkdiyi portretlərlə tanınır. Ən məşhur əsərləri 1847-ci ildə Ferens Rakoçini və 1853-cü ildə İmperator I Frans Yosefi rəsm etdiyiportretləridir.

Həyatı
------

Mikloş Barabaş 10 fevral 1810-cu ildə Kezdimarkoşfalvada anadan olmuşdur. İlk təhsilini Nadyenyeddə protestant məktəbində almışdır. 1829-cu ildə Vyanada Enderin tələbəsi olmuş, 1830-cu ildə isə Qabor Barradan Litoqrafiya dərsi almışdır. 1834-1835-ci illərdə Mikloş İtaliyaya səyahət edir. Onun bu səyahətinin əsas məqsədi Uilyam Leyton Leyçdən akvarel ilə rəsm çəkməyi öyrənmək idi. Mikloş Barabaş 6 il İtaliyada qalır. Onlar ustası ilə həm də yaxın dost olurlar. Mikloşun gələcəkdə bir rəssam kimi yetişməsində Leyçin rolu böyük olmuşdur. 1855-ci ildə o, Budapeştdə məskunlaşır.

Fəaliyyəti
----------

O burada İslahatlar dövrünün görkəmli ədəbi və siyasi liderlərinin dəstəyini qazanır və çox keçmədən Macarıstanda milli incəsənətin qabaqcıllarından birinə çevirlir. Mikloş Macarıstanda sənət həyatının qurucularından və aktiv üzvlərindənidi. Bundan başqa "Macarıstan" janrının başlanğıcı da onun adı ilə bağlıdır. Onun "Rumıniyalı ailə sərgiyə gedir" (1844) əsəri dövrünün ən gözəl folklor janrı rəsmlərindən biri hesab edilir. Mikloş Barabaş həyatının böyük bir qismini Budapeştdə keçirmişdir. Həyatının ən çoxunu Pestdə keçirdi. Müttəhidlik dövründə maliyyə problemləri ilə üzləşiən rəssam, bir müddət fotoşəkil çəkməyə və ziyarətgahları boyamaya məcbur olmuşdu. Onun səyləri nəticəsində 1859-cu ildə İncəsənət Cəmiyyəti yaradılmış, 1862-ci ildən ölümünə qədər bu cəmiyyətin prezidenti olmuşdur. 20-ci illərdən başlayaraq Mikloş Barabaş Macarıstan, Avstirya və Rumınyanın görkəmli şəxslərinin portretlərini çəkir. Yaşadığı müddət ərzində o, siyasət, musiqi və ədəbiyyatdan tutmuş, hərbi liderlər və yüksək cəmiyyət həyatından olan kişi və qadınların, həmçinin kənli ailələrin portletlərini çəkmişdir. 1884-cü ilin sonlarında rəssam məşhur macar çairi Yanoş Araninin portretini rəsm edir. Bundan başqa Layoş Koşut və Sandor Pitofi kimi siyasi simaların portretləri də ona şöhrət qazandırır.
1867-ci ildə Mikloş Barabaş Macar Parlamentinə seçilmişdir. 1898-ci ildə isə Budapeştdə vəfat etmişdir.

Qalereya
--------

* Lazlo Telekinin portreti**Lazlo Teleki**nin portreti
* Layoş Koşutun portreti**Layoş Koşut**un portreti
* Ferens Listin portreti**Ferens List**in portreti
*

İstinadlar
----------

1. 1 2  The Fine Art Archive. 2003.
2. 1 2  Miklos Barabas // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. 1 2  *Brozović D. Ladan T.* Miklós Barabás // Hrvatska enciklopedija (xorv.). LZMK, 1999. 9272 s. ISBN 978-953-6036-31-8
4. ↑  "**Works by Miklós Barabás**". 2021-11-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-01.
**Karyagin itburnusu** (*lat.* Rosa karjaginii) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Təhlükəli həddə yaxın olanlar" kateqoriyasına aiddir – NT. Azərbaycanın nadir, prioritet endemik növüdür.

Qısa morfoloji təsvir
---------------------

Təbiətdə xırda koldur, hündürlüyü 50-60 sm-ə çatır. Yaşlı budaqları qırmızımtıl, təzə zoğları tünd göy rəngli tikanlı koldur. Mürəkkəb, təklələkvarı yarpaqları 7 ədəd yarpaqvarı çiçək qrupunda yerləşir. Meyvəsi sentyabr ayından yetişməyə başlayır. Qopartikanları möhkəm, düz və ya səthi əyilmiş, sarımtıl, qaidəsi çox enliləşmişdir. Yarpaqları 5-6 sm uzunluqda, 7 ədəd 15–18 mm uzunluqda, 10–15 mm enində ellipsvarı sivri, hər iki tərəfdən, xüsusən alt tərəfdən yumşaq tüklü, çoxlu vəzicikli, kənarı ikiqat itidişli yarpaqcıqlardan ibarətdir. Yarpaqaltlığı alt tərəfdən tək-tək vəzicikli örtülü 5–6 mm enindədir, uzunluğu isə yarpaqcıqların uzununa bərabərdir. Meyvəsi çılpaq hamar, yumurtavarı, 3-3, 5-5 olaraq yerləşmişdir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə dövrü iyun, meyvə əmələgətirmə iyul aylarına təsadüf edir. Subalp qurşağında daşlı qayalı, çınqıllı-daşlı yamaclarda kolluqlarda rast gəlinir. Kserofitdir. Vitaminli bitkidir. Xalq təbabətində dərman bitkisi kimi istifadə olunur.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyanın yaşama ərazisi məhdudlaşır, azalma tendensiyası müşahidə olunur.

Yayılması
---------

Naxçıvan MR-nın dağları, Ordubad rayonunun Unus kəndi ərazisində, Gənzə kəndinin ətrafında, şimal yamacında, 1100 m hündürlükdə rast gəlinir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Əhali tərəfindən meyvələrin intensiv toplanması və iqlim amilləri.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Xüsusi mühafizə tədbirləri aparılmayıb. Yasaqlıqların təşkili vacibdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17245246
* BioLib: 781789
* EoL: 637819
* GBIF: 3011804
* IRMNG: 10872749
* Plant List: rjp-15795
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:77222030-1
* Tropicos: 27804895
* WFO: wfo-0000987938

 |
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Aşıq Əli.

**Aşıq Əli** (d. 1927, Göyçə, Zərzibil – ö. 1990, Naftalan) — Göyçəli ustad aşıq.

Həyatı
------

İmamquluyev Əli Əşrəf oğlu 1927-ci ildə Göyçə mahalının Zərzibil (indiki Zərkənd) kəndində dünyaya gəlib. O Aşıq Ələsgərin qardaşı Məşədi Salehin nəvəsidir. Növrəs İmanın bacısı oğludur. El arasında Aşıq Əlini İman Əlisi adlandırırdılar.

Kiçik yaşlarından saza-sözə maraq göstərən Aşıq Əli uzun illər Aşıq Talıb və Aşıq Nəcəfin yanında şəyirdlik etmiş, bu sənətin sirlərini dərindən mənimsəmiş və el arasında kamil bir aşıq kimi tanınmışdır. O da öz növbəsində bir çoxlarına ustad olmuş, saz sənətinin incəliklərini onlara öyrətmişdir. Təkcə onu demək kifayətdir ki, sazın füsunkar sədaları ilə bülbülü dilə gətirən Aşıq Ədalət Nəsibov Aşıq Əlinin şəyirdidir.

O sonralar 1942-ci ildən Goranboy rayonunun Qızılhacılı kəndinə gəlmiş, oradan da Naftalan şəhərinə getmiş, orada binə bərkitmişdir.

Aşıq Əli 1990-cı il aprelin 23-də Naftalan şəhərində vəfat etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Aşıq Ələsgərin qardaşı nəvəsidir.
* Növrəs İmanın bacısı oğludur.

Mənbə
-----

* İslam Ələsgər, "Ələsgər ocağı" Bakı. Yazıçı-1991. səh.250–268,294
* Ziyəddin Məhərrəmov, "XX əsr Göyçə aşıq mühiti (1920–1950-ci illər)" Bakı, NPB-1997. səh.31.
* Azad Ozan Kərimli, "Musiqi dünyası" jurnalı, № 3–4, 2000-ci il. səh.136–138.
* Tacir Səmimi, Qurban Göyçəli. "Zərkənd" Bakı, "AKE NPM"-2013.
**Gürcüstan və Müstəqil Dövlətlər Birliyi (MDB)** arasında münasibətlər üçüncü ölkə ilə dövlətlərüstü təşkilat arasında çoxtərəfli beynəlxalq əlaqələrdir.

Tarix
-----

3 dekabr 1993-cü ildə Dövlət Başçıları Şurasının qərarı ilə Gürcüstan Birliyə qəbul edildi və 9 dekabr 1993-cü ildə Gürcüstan MDB Nizamnaməsinə qoşuldu.

Gürcüstan 3 fevral 2006-cı ildə MDB-nin Müdafiə Nazirləri üzvlüyündən çıxdı, çünki bu qrupa üzvlük NATO -da iştirakla uyğun gəlmirdi.

### Gürcüstanın MDB-dən çıxması

12 avqust 2008-ci ildə Gürcüstan prezidenti Mixail Saakaşvili Rusiya-Gürcüstan müharibəsi səbəbindən MDB-dən çıxmaq istədiyini açıqladı. 2008-ci il avqustun 14-də Gürcüstan parlamenti yekdilliklə (117 səs) Gürcüstanın təşkilatdan çıxması barədə qərar qəbul edib. MDB Nizamnaməsinə (I fəslin 9-cu maddəsi) əsasən, üzv dövlətin Birlikdən çıxmaq hüququ vardır. Dövlət çıxışdan 12 ay əvvəl bu Xartiyanın depozitarisinə belə niyyət barədə yazılı məlumat verir. Eyni zamanda, bu Xartiyada iştirak müddətində yaranmış öhdəliklər müvafiq dövlətləri onların tam yerinə yetirilməsinə məcbur edir. 9 oktyabr 2008-ci ildə Rusiya Federasiyasının Xarici İşlər Naziri Sergey Lavrov MDB ölkələrinin Xarici İşlər Nazirləri Şurasının 2009-cu ilin avqustunda Gürcüstanın Birlik üzvlüyünə xitam verilməsi barədə rəsmi qərar qəbul etdiyini bildirdi. 2009-cu il avqustun 18-də Gürcüstan rəsmən MDB-dən çıxdı.

Həmçinin bax
------------

* Avropa İttifaqı-Müstəqil Dövlətlər Birliyi münasibətləri
* Moldova-Müstəqil Dövlətlər Birliyi münasibətləri
* Ukrayna-Müstəqil Dövlətlər Birliyi münasibətləri

İstinadlar
----------

1. ↑  "Решение о вступлении Республики Грузия в Содружество Независимых государств". 2020-12-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-11.
2. ↑   (rus).  (#cite\_web\_url)
3. ↑  Выход Грузии из СНГ обернётся трудностями для грузин — зампред комитета ГД Arxivləşdirilib 2011-08-23 at the Wayback Machine // Информационное Агентство Тренд
4. ↑  Грузия: Можно прожить и без СНГ Arxivləşdirilib 2009-08-21 at the Wayback Machine // Росбалт

| ⛭**Müstəqil Dövlətlər Birliyi** |
| --- |
| MDB üzvləri | Azərbaycan Azərbaycan  • Belarus Belarus  • Ermənistan Ermənistan  • Qazaxıstan Qazaxıstan  • Qırğızıstan Qırğızıstan  • Moldova Moldova  • Özbəkistan Özbəkistan  • Rusiya Rusiya  • Tacikistan Tacikistan |  |
| MDB-nin müşahidəçi üzvləri | Türkmənistan Türkmənistan (MDB-nin nizamnaməsini təsdiq etməyib) |
| MDB-ni tərk edənlər | Gürcüstan Gürcüstan (3 dekabr 1993 — 18 avqust 2009)  • Ukrayna Ukrayna (1994 — 2014) |
**Faiq Əlimuxtar oğlu Quliyev** — Dosent

Həyatı
------

Faiq Əlimuxtar oğlu Quliyev 1984–87-ci illərdə Moskvada Mərkəzi Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunda aspiranturada təhsil almış və 1988-ci ildə "Yeniyetmələrdə bronxoobstruktiv sindrom" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Həmin ildən o, Ə. Əlyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirsə İnstitutunun I Terapiya və funksional diaqnostika kafedrasında assistent, sonra isə dosent vəzifəsində çalışır. 1989–93-cü illərdə institutun Urologiya və operativ nefrologiya kafedrasının doktoranturasında təhsilini davam etdirmişdir.

O, Rusiya Federasiyası, Ukrayna, Qazaxıstan, Latviya, Portuqaliya, Almaniya, İtaliyada keçirilən terapiya, kardiologiya və farmakoterapiya problemlərinə həsr olunan beynəlxalq konfranslarda iştirak etmişdir.

F. Ə. Quliyev 150-dən artıq elmi məqalə, "Prostat vəzinin adenoması olan xəstələrdə mərkəzi və ağciyər hemodinamikası" monoqrafiyası və 10-dan artıq dərs vəsaitinin müəllifidir. O, eyni zamanda Beynəlxalq Ekoenergetika Akademiyasının professorudur.

Ümumdünya kardioloji cəmiyyətin konqresslərində 2006-cı ildə Barselona, 2008-ci ildə Buenos-Ayresdə və Avropa Kardioloji Cəmiyyətinin konqresslərində Münxendə (2004, 2008 illərdə), Stokholmda 2005-ci ildə, Vyanada 2007-ci ildə, Barselonada 2009-cu ildə iştirak edib. Avropa Kardiologiya Cəmiyyətinin və Türkiyə Kadioloji Cəmiyyətinin üzvüdür.

2007-ci ildə Milan şəhərində "Hipertension" konfransında "Angiotenzin II reseptorlarının blokatoru valsartanla arteriyal hipertoniyanın pilləvari müalicəsi" elmi məruzə ilə çıxış edib. 2008-ci ilin iyun ayında Berlin şəhərində "Hypertension" konfransında "Arterial hipertenziyalı xəstələrdə atorvastatinin endoteliy reseptorlarına təsiri və effekti" məruzə ilə çıxış edib.

2009-cu ilin aprelindən Ə. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun I prorektorudur. F. Ə. Quliyevin əsərləri beynalxalq konfranslarda "Heart feilure" Nitsa şəhərində çap olunub, beynalxalq jurnallarda 200-ə yaxın elmi işləri çap olunub.

F. Ə. Quliyev 2006-cı ildən Azərbaycan Respublikasının Baş Kardioloqu təyin edilib. 2009-cu ildə Azərbaycan Kardiologiya Cəmiyyətinin sədridir.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Həkim** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
|  |
| --- |
| Səs tipi |
| Qadın |
| 

* Kontralto
* Messo-soprano
* Soprano
 |
| Kişi |
| 

* Bas
* Bariton
* Tenor
* Kontratenor
 |

|  |
| --- |
| **Vokal diapazonları** |
| Soprano
Messo-soprano
Kontralto
Tenor
Bariton
Bas |

**Messo-soprano** (it. mezzo-soprano *mezzo* — yarım, orta və *soprano* — yüksək) — qadın müğənniyə məxsus, lya ilə kiçik oktavalı lya arasında işlək diapazonlu səs tembri. Xarakterik olaraq messo-soprano orta, yumşaq səslənən, kiçik notlu, lakin dolğun səs tembridir.

Bəzi opera rolları vardır ki, soprano üçün nəzərdə tutulsa da obrazı dolğunluğunu və dramatik dərinliyini göstərmək üçün messo-soprano səs tembrli ifaçılara həvalə edilir. Volfqanq Amadey Mosartın it. Così fan tutte "Hamı belə edir" operasındakı Despina, Don Juan operasındakı Serlina belə obrazlardandır.

Müxtəlifliyi
------------

* Dramatik messo-soprano
* Lirik messo-soprano
* Koloratur ya rəngarəng messo-soprano

Həmçinin bax
------------

* Pet Benatar

İstinadlar
----------
**Vladimir Petroviç Babuşkin** (ləqəbi ***Vasya Brilyant*** və ya sadəcə Brilyant) (d. 18 may 1928, Həştərxan, RSFSR, SSRİ - ö. 26 may 1985, Belıy Lebed həbsxanası, Solikamsk) - tanınmış, peşəkar cinayətkar, SSRİ cinayət aləminin əfsanəvi lideri; "Qədim məktəb" ayamalı rusiyalı qanuni oğru, kriminal aləmin ən parlaq nümayəndəsi. Qanuni oğruların patriarxı, kriminal aləmin əfsanəsi.

Həyatı
------

Ömrünün 40 ildən çoxunu həbsxanalarda keçirmişdir. Rusiyanın Vladimir vilayətində yerləşən Vladimirskiy sentral adlı həbsxanada cəza tətbiq etmişdir. Elə həmin vaxtlarda cəzası artırılmış Azərbaycanlı qanuni oğru Lotu Bəxtiyarı da bu həbsxanaya göndərmişdilər. Vasya Brilyant Novxanılı Bəxtiyara qanuni oğru adını məhz elə bu həbsxanada vermişdir. Vasya Brilyant ömrünün sonunadək oğru ənənələrini tətbiq etmiş, ona görə də heç vaxt Sovet dövləti üçün çalışmamışdır. Versiyalara görə 1985-ci il mayın 26-da Rusiyanın Perm vilayətinin Solikamsk şəhərində yerləşən xüsusi rejimli cəza koloniyası olan Belıy Lebed həbsxanasında vəfat etmişdir. Lakin kriminal aləmdə onun öldürüldüyünə dair versiyalarda mövcuddur. Solikamsk şəhər qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur. Məzarı üzərində cinayət aləmindəki obşak liderlərinin vəsaiti hesabına qranit abidə ucaldılmışdır.
**Zahir Nuriyev** (tam adı: *Zahir Zəbi oğlu Nuriyev*; 8 sentyabr 1971, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ – 20 yanvar 1990, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Qanlı Yanvar şəhidi.

Həyatı
------

Zahir Nuriyev 1971-ci il sentyabr ayının 8-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1978-ci ildə Bakı şəhəri Nəsimi rayonunda 19 saylı orta məktəbin 1-ci sinfinə getmişdir. 1988-ci ildə orta məktəbi bitirib indiki Azərbaycan Texniki Universitetinin Maşınqayırma fakültəsinə qəbul olmuşdur. Şəhidlik ərəfəsində təhsilini həmin universitetdə davam etdirirdi.

Subay idi.

Qanlı Yanvar faciəsi
--------------------

1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə evdən çıxmış və bir daha geri dönməmişdir. Atası elə həmin gecədən Zahiri axtarmağa başlamışdır. Əvvəlcə küçələrdə, sonrakı günlər isə xəstəxanaları, morqları, hətta həbsxanaları da axtarmış, lakin heç bir yerdə tapa bilməmişdir.

1997-ci ildə Zahirə şəhid statusu verilmiş, 2000-ci ildə isə şəkli Şəhidlər Xiyabanında əbədiləşdirilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

1. ↑  ""20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**". 2022-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-17.
2. ↑  ""Vətən Qızı" Facebook səhifəsi". 2023-02-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-23.
Yəzd-Şəhid Ayətullah Sadooghi adına Hava limanı (fa: فرودگاه شهید آيت‌اللّه قدوقی یزد) (IATA: AZD, ICAO: OIYY) İranın Yəzd şəhərindəki bir hava limanıdır. Hava limanı Yəzd şəhər mərkəzindən 10 kilometr uzaqlıqda yerləşir, ostana və ətrafdakı bütün şəhristanlara xidmət göstərir. Shahid Sadooghi Hava Limanı, eyni zamanda İran İslam Respublikası daxilində mühüm Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin bir hissəsi kimi xidmət edir. İnzibati və siyahıyaalma məqsədi ilə İranın Yəzd ostanının Yəzd şəhristanının mərkəzi bəxşindəki Fəcr kənd bölgəsində bir kənd kimi tanınır. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına görə, əhalisi 33 ailədə 127 nəfər idi.

Hava limanı 1970-ci ildə 575 hektar ərazidə qurulmuşdur. Hava limanının beynəlxalq statusu olmasa da, ara sıra çarter reysləri ilə yanaşı İraq və Suriya kimi qonşu ölkələrə planlı sərnişin xidmətləri də verilir. Bundan əlavə, hava limanı, hər il Həcc mövsümü üçün Səudiyyə Ərəbistanındakı Ciddə və Mədinəyə rutin beynəlxalq xidmət göstərir. 

40-50 % həcmində işləməsinə baxmayaraq, 2012-ci ildə ümumilikdə 431.500 sərnişin Şəhid Sadooghi hava limanından keçərək səyahət etmiş və bu da onu sərnişin axını və uçuş əməliyyatlarının sayına görə İranın ən işlək XI hava limanı halına gətirmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  GeoNames (ing.). 2005.
Cənubi Şetland adalarında İngilis boğazının yerləşməsi.
Livinqston, Qrinviç, Robert, Snou və Smit adalarının topoqrafik xəritəsi.
**Zahari burnu** (Nos Zahari \'nos za-'ha-ri\) — Antarktidanın Cənubi Şetland adalarının Robert adası sahillərindən cənub-qərbdə yerləşən buzlaqlardan azad olan burundur. Mikalvi buxtasından şimal-qərbdə yerləşmişdir. Buzlaqlardan azad olan burnun səthinin sahəsi 21 hektardır.

Burun Bolqarıstan yazıçısı və tarixşünası Zahari Stoyanovun (1850–1889) adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Neqra burnundan 6.8 km cənub-şərqdə, Beron burnundan 1.8 km cənub-şərqdə, Edvards burnundan 2 km şimal-qərbdə yerləşmişdir. Britaniya xəritəsinə 1968-ci ildə, Bolqarıstan xəritəsinə 2005 və 2009-cu ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* L.L. Ivanov et al. Antarctica: Livingston Island and Greenwich Island, South Shetland Islands. Scale 1:100000 topographic map. Sofia: Antarctic Place-names Commission of Bulgaria, 2005.
* L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Həmçinin bax
------------

* Robert adası
* Cənubi Şetland adaları

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.
**Ədnanilər** (*ərəb.* عدنانيون‎) — İsmayıl övladları olan ərəblərin qəbilə konfederasiyası. Onların soy kökü Hicazdan olan Ədnan vasitəsilə islam peyğəmbəri İbrahimin oğlu İsmayıla və həyat yoldaşı Həcərə qədər gedib çıxır. Onun vasitəsilə bu soyu ilk insan hesab edilən Adəm peyğəmbərə və ilk gəminin banisi Nuh peyğəmbərlərə qədər izləmək olar. İslam peyğəmbəri Məhəmməd ədnanilərin qureyş qəbiləsindən idi.

Ərəb ənənəsinə görə, ədnanilər, islam peyğəmbəri Hudun oğlu Qəhtanın nəslindən olan və Ərəbistanın cənubunda yaşayan qəhtani ərəblərindən fərqli olaraq şimali ərəblərdir. Bəzi müasir tarixçilərin fikrinə görə, ədnanilər və qəhtanilər arasındakı ənənəvi fərq dəlillərə malik deyil və bu, Əməvilər dövründə fraksiyalararası münaqişələrdən irəli gəlmiş ola bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *al-Bakri, Abdullah.* Mu'jam mā ista'jam. 1. səh. 87.
2. ↑  "Family Tree of Muhammad". 26 December 2018. 25 December 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 June 2023.
3. ↑  *Parolin, Gianluca P.* Citizenship in the Arab World: Kin, Religion and Nation-State. 2009. səh. 30. ISBN 978-9089640451.
Koordinat:Sky map 14s 12d 15,7sn; +15º 50' 14″

**NGC 5504A**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Naxırçı bürcü istiqamətində yerləşir. **SBbc** tipli  qalaktikadır. Fransız astronomu Eduard Stefan tərəfindən 1880-ci ildə 80.01 sm (31.5 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS Arxivləşdirilib 2007-10-22 at the Wayback Machine
* 

* WikiSky-da NGC 5504A: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 5480 |
NGC 5481 |
NGC 5482 |
NGC 5483 |
NGC 5484 |
NGC 5485 |
NGC 5486 |
NGC 5487 |
NGC 5488 |
NGC 5489 |
NGC 5490 |
NGC 5491 |
NGC 5492 |
NGC 5493 |
NGC 5494 |
NGC 5495 |
NGC 5496 |
NGC 5497 |
NGC 5498 |
NGC 5499 |
NGC 5500 |
NGC 5501 |
NGC 5502 |
NGC 5503 |
**NGC 5504** |
NGC 5505 |
NGC 5506 |
NGC 5507 |
NGC 5508 |
NGC 5509 |
NGC 5510 |
NGC 5511 |
NGC 5512 |
NGC 5513 |
NGC 5514 |
NGC 5515 |
NGC 5516 |
NGC 5517 |
NGC 5518 |
NGC 5519 |
NGC 5520 |
NGC 5521 |
NGC 5522 |
NGC 5523 |
NGC 5524 |
NGC 5525 |
NGC 5526 |
NGC 5527 |
NGC 5528 |
NGC 5529



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Abdulla Ələkbərov.

**Abdulla Abasqulu oğlu Ələkbərov** (2 iyun 1936) — Azərbaycanlı rəssam. Azərbaycan Rəssamlar İttifaqı (1972) və Jurnalistlər Birliyinin (1981) üzvü.

Həyatı
------

Abdulla Ələkbərov 2 iyun 1936-cı ildə Bakıda anadan olmuşdur. O, 1959-cu ildə Ə.Əzimzadə adına Rəssamlıq məktəbini, 1967-ci ildə Lvov Poliqrafiya İnstitutunu bitirmişdir. 

Abdulla Ələkbərov 1972-ci ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının, 1981-ci ildən Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür. O, 1964-cü ildən "Maarif" Nəşriyyatında baş rəssam kimi fəaliyyət göstərmişdir. Abdulla Ələkbərov, Heydər Əliyev və İlham Əliyevə həsr olunmuş bir çox kitaba bədii tərtibat vermişdir. Bunlardan "Heydər Əliyev dünyanın gözü ilə", "Böyük ömrün anları", "Heydər Əliyev və Azərbaycan dili", "Vədinə sadiq prezident", "Böyük yolun davamçısı", "Sülh və sabitlik prezidenti" və s. kitabları qeyd etmək olar. O, dərslik və kitab nəşrinə görə 1987-ci ildə XTNS-nın bürünc medalı, "Nailiyyət" Jurnalist mükafatı, Səməd Vurğun, Süleyman Rüstəm, Rəsul Rza albom-kitablarına verdiyi bədii tərtibata görə "Səməd Vurğun-90" fəxri diplomuna (1996), 1998-ci ildə "Qızıl qələm-kamil sənətkar" mükafatı laureatı, Azərbaycan Respublikası Sərhəd Qoşunları 85-illik yubileyi ilə əlaqədar olaraq "Heydər Əliyev sərhəd xidmətinin yaradıcısıdır" diplom və mükafatlara layiq görülmüşdür. Rəssam 2005-ci ildə Moskvada keçirilmiş MDB ölkələri "Kitab sənəti" II Beynəlxalq müsabiqəsində qalib gəlmiş "Qarabağ" kitabının da bədii tərtibatçı-rəssamı olmuşdur. Abdulla Ələkbərov 1969-cu ildən respublika və beynəlxalq sərgilərin fəal iştirakçısıdır. Rəssamın əsərləri, Moskva, Gürcüstan, Çin, Türkiyə, Özbəkistan və Azərbaycanda nümayiş edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑
**Abdullah bin Cəhş** (580, Məkkə – 625, *ərəb.* عبد الله بن جحش‎) — Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biridir. Qüreyş qəbiləsinin Bənu Üməyyə qolunun Banu Əsəd ibn Xuzeym soyunun nümayəndəsi olmuşdur. Anası Umeymə bint Əbdülmüttəlib Məhəmmədin bibisi olmuşdur.

Bioqrafiya
----------

Tam adı Abdullah ibn Cəhş ibn Riab ibn Yəmər ibn Səbra ibn Murra ibn Əsəd ibn Huzeymədir. O, qardaşları Ubeydullah və Əbu Əhmədlə birlikdə İslamı erkən qəbul edənlərdəndir. Həbəşistana hicrətdə iştirak etmişdir. Ubeydullah xristian olur və oradaca ölür, lakin Abdullah Məkkəyə qayıdır və hamısı Mədinəyə hicrət edən birləşmiş qrupunun ən görkəmlisi olur. Onun bacısı Zeynəb Məhəmməd peyğəmbərin həyat yoldaşı idi. O, Nəxlədə Qureyşləri öldürdüyünə görə tənqid olunur. Bədr döyüşündə vuruşur. 40-50 yaşları arasında Uhud döyüşündə şəhid olur. Abdullah ibn Cəhş döyüşdə Əhnas ibn Şərik tərəfindən öldürülür.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Muhammad ibn Saad.*  Bewley, A. (translator) (ed.). Tabaqat – The Companions of Badr. 3. London: Ta-Ha Publishers. 2013. səh. 68. Abdullah was about forty on the day he was killed.
**Fibrinoliz sistemi-**Yaranmış trombun əriməsi və damar mənfəzinin bərpa olunması üçün orqanizmin malik olduğu funksional sistem.

Orqanizmin həyat fəaliyyətini tənzimləmək üçün vacib şərtlərdən biri dövr edən qanın maye halında qalmasıdır.Qan damarları zədələndikdə qan laxtalanma sistemi qanaxmanı dayandırdığı kimi trombun da əmələ gəlməsinə və damar mənfəzinin tutulmasına da səbəb olur. Yaranmış trombun əriməsi və damar mənfəzinin bərpa olunması üçün orqanizmdə daha bir funksional sistem ,**fibrinolitik sistem və ya fibrinoliz fəaliyyət göstərir.** Normada fibrinolitik sistem qan laxtalanma sistemi ilə daima dinamik tarazlıq vəziyyətindədir.Bu sistem laxtalanma prosesinin son məhsulu fibrini dövr edən qandan xaric etməklə yanaşı digər bioloji proseslərdə də iştirak edir.Toxuma regenerasiyası,bəd xassəli transformasiya,ovulyasiya,embrionun implantasiyası,makrofaq reaksiyaları və s proseslər fibrinilitik sistem kompanentlərinin iştirakı ilə həyata keçir.Qan dövranından fibrin laxtasının çıxarılması laxtalanma fermentlərinin neytrallaşdırılması və plazminogenin aktivləşdirilməsi satyəsində fibrinolitk proteazların koməyi və tənzimləyici mexanizmlərin vasitəsilə həyata keçirilir.Fibrinolizin effektli olması,yəni fibrin laxtasının ərimə sürəti fibrin fibrillərinin diametrindən,onların arasında yaranan çarpaz əlaqələrin sıxlığından asılıdır.Trombinin fibrinogeni fibrinə çevirməsi və fibrinin polimerləşməsi prosesləri makromolekullarla zəngin olan bir mühitdə baş verir.Fibrinin formalaşmasının son mərhələsi plazma zülallarının,xüsusilə də,albuminin və qan elementlərinin iştirakı ilə həyata keçir.Fibrinolitik sistemin aktivləşməsi təsadüfi xarakter daşımır və müxtəlif aktivləşdirici və tormozlayıcı maddələrin təsirilə səciyyələnir.Bu sistemin tərkibini plazminogen,plazmindən əvvəlki qeyri aktiv maddə,plazminogenin aktivləşdiriciləri,və inhibitorları,antiplazmin təşkil edir.Fibrinoliz sistemi 2 mərhələdə reallaşır:

1. müxtəlif aktivləşdircilərin təsiri altında plazminogenin plazminə çevrilməsi
2. substratların plazmin vasitıəsilə parçalanması.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------
**Molla Abdulla Molla Xəlil oğlu Qazızadə** (1854-?) — İrəvan quberniya ruhani məclisinin rəisi, qazı.

Həyatı
------

Abdulla Xəlil qazı oğlu 1854-cü ildə İrəvan şəhərində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini atası Molla Xəlil qazı Qazızadədən almışdı. Bir müddət mədrəsədə oxumuşdu. Müqəddəs Nəcəf şəhərinə yollanmış, dini hövzədə ali təhsilə yiyələnmişdi. O zaman Nəcəf şəhəri regionda elm və bilik mərkəzi hesab edilirdi. On il bu yüksək elmi-dini mərkəzdə öz biliklərini təkmilləşdirərək, müxtəlif İslam elmlərini əxz etmişdi.

Molla Abdulla Qazızadə Qazızadə Zaqafqaziya ruhani idarəsində imtahan vermiş, axund ünvanı almışdı.

Molla Abdulla Qazızadə uzun müddət İrəvan quberniya ruhani məclisinin üzvü olmuşdu.

Molla Abdulla Qazızadə 1910-cu ildən ruhani məclisinin sərdi olmuşdu.

Ailəsi
------

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, İrəvan Quberniya Ruhani Məclisi və məşhur din xadimləri, "Soy" еlmi-kütləvi dərgi, 2011, №3, səh.23-32.

Həmçinin bax
------------

* İrəvan quberniyası
* İrəvan Quberniya Ruhani Məclisi

İstinadlar
----------
**Ceyms Arçene** (güm. 1862 – 18 iyun 1885) — ABŞ-də cinayətə görə ölüm cəzasına məhkum edilmiş ən gənc şəxs.

Çerokilər milliyyətindən olan Arçena, ABŞ federal hökumətinin əmri ilə Arkanzasın Fort-Smit şəhərində, 13 il əvvəl, 10 yaşında olarkən törədilən soyğunçuluq və qətldə iştirak etdiyi üçün asılmışdır.

1872-ci ildə Çerokilərin böyüsü hesab edilən Uilyam Perşmil, bir mağazada alış-veriş edən İsveç vətəndaşı Feygel gördü və onun diqqətini çəkdi. Fort Gibsona tərəf gedəndə və qaladan təxminən iki mil aralıda olanlar onu təqib etdilər. Onu qarət etmək istəyərək kəllə-başını daşla əzmədən əvvəl Feygelə 6 dəfə atəş açdılar. Arçene və Perşmil Feigelin cəsədindən ayaqqabılarını çıxardılar və 25 sent (müasir məzənnə ilə 4.92 dollar) pul götürdülər.

Arçene tutuldu, qurbanının soyulması və öldürülməsində günahlandırıldı, ancaq 23 yaşında həbs olunaraq edam olunana qədər qaçdı və tutuldu.
O və Perşmel, nəticədə məsuliyyətə cəlb edildi, cinayətləri on ildən çoxdur ki, açılmamış qaldı.

XX əsrdə uşaqlardan bəziləri cinayət etsələrdə, amma cəzaları Ceyms qədər ağır deyildi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Encyclopedia of Arkansas (ing.). 2006.
**Moldurqa Salçak** (tıva Молдурга Бүрүшкeкович Салчак; 12 dekabr 1936, Barun-Kemçik rayonu[d] – 9 yanvar 2012) — tıva türklərini məşhur yazıçısı, şairi, Tuva Muxtar Sovet Sosialist Respublikası mədəniyyətinin tanınmış şəxsi. O, Tıva Respublikasının Yazıçılar Birliyinin üzvü olmuşdur.

Həyatı
------

Moldurqa Salçak 1936-cı ilin 12 dekabrında Tıva Arat Respublikasının Barıın-Hemçik bölgəsiin Möngün Tayqa adlanan yerinin Mugur qəsəbəsində anadan olmuşdur. Mugur-Aksi və Qızılda təhsilinin iki pilləsini bitirmiş və Qızıl Müəllim məktəbini və Dövlət Müəllim İnistitutunda təhsil almışdır.
1957–1960-cı illərdə Tuva Muxtar Oblastındakı adminstrativ bölgə olan Bay-Tayqa bölgəsinin Şuy kəndində, 1960–1994-cü illərdə Mugur-Aksi orta məktəbində Tuva türkcəsi dili, ədəbiyyatı dərslərini vermişdir. O, müəllimliklə 37 il məşğul olmuşdur.

Yazıçılığa 1953-cü ildə gəlmişdir. "İye çurttuñ аldаrıngа" adlı ilk şeri ulduz ağaç mənasındakı "Sıldısçıgaş" qəzetində yayımlanmışdır. Şerlərinin ilk antologiyası 1963-cü ildə "Şuurqan" adı ilə çıxmışdır. Bu illərdə "Tanış" (1967), "İster" (1970), "Ayalqa" (1974), "Tura-soruk" (1979), "Çırıküem" (1983), "Üye-şagnın sudalı" (1984), "Idıktarım" (1990), "Süzük" (1994) adlı kitabları nəşr edilmişdir. Sambulu ilə birlikdə yazdıqları "Möngün Tayqa" (Yetişdiyim torpağım, 1996) adlı kitabı nəşr edilmişdir. S. Şçipaçevin, R. Həmzətovun, M. Tursunzadənin, P. Brovkonun əsəbi əsərlərini tuva türkcəsinə tərcümə etmişdir. Moldurqunun şerlərini ruscaya S. Kozlova, G. Printseva, M. Skuratov tərcümə etmişdir. Moldurqa Salçakın qırxdan çox şerinə mahnı bəstələnmişdir. Ömürünün yarısında çoxunu tuva dilinin qorunmasına və tıva mədəniyyətinin ruslar tərəfində sivilizasiya olunmaması üçün əlində gələni etmişdir. Bunlara əsərlərində və yazdığı mətnlərdə də rast gəlmək mümkündür.

Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Ali Şurasının rəhbərliyinin "Dəyərli" mükafatı ilə mükafatlandırılmış, Tuva Respublikasının mədəniyyətinin məşhur xidmətçisi ünvanını almışdır.

9 yanvar 2012-ci ildə vəfat etmişdir.

Əsərləri
--------

1. Şuurgаn
2. "Tаnış" (1967),
3. "İster" (1970),
4. "Аyalgа" (1974),
5. "Turа–sоruk" (1979),
6. "Çırık üyem" (1983),
7. "Üye-şаgnıñ sudаlı" (1984),
8. "Idıktаrım" (1990),
9. "Süzük" (1994)

Həmçinin bax
------------

* Kara-Kıs Munzuk
* Mengi Oorjak
* Nikolay Serdobov
* Badra İrgit

İstinadlar
----------

1. ↑  "Moldurqa Salçak". pisateli-tuvy.ru. 26 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Yazıçılar Birliyinin üzvləri". irnsh.ru. 26 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Moldurqa Salçak". 26 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
**Bahadur Fərman** (*azərb.* Bahadur Fərman oğlu Abdullayev‎; 1939, Muşavak, Dəstəfur rayonu – 2016) — Azərbaycan Respublikasının Prezident təqaüdçüsü, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Bahadur Fərman oğlu Abdullayev 1939-cu ildə Daşkəsən rayonunun Muşavaq kəndində anadan olub.

### Təhsili

Orta təhsini Gəncə şəhəri 6 №li məktəbdə alıb. 1962- ci ildə H.Zərdabi adına Gəncə Dövlət Universiteti tarix-filologiya fakültəsinə qəbul olub, 1969-cu ildə həmin fakültəni bitirib. Təhsil aldığı müddətdə 3 il hərbi xidmətdə olub.

Fəaliyyəti
----------

### Pedaqoji fəaliyyəti

Daşkəsən rayonu, Kobalt qəsəbəsindəki internat məktəbdə müəllim (1969-1973), "Kirovabad kommunisti" qəzeti redaksiyasında şöbə müdiri (1973-1983), Gəncə şəhər Hacıkənd qəsəbəsindəki səkkizillik məktəbin (1977-1983), 5№li qiyabi orta məktəbin direktoru (1977-1983), Nizami rayon Təhsil şöbəsində metodkabinetin müdiri (1983-1988), 12 və 25 №li məktəblərdə direktor (1988-1998), sonra Gəncə şəhər Təhsil İdarəsində məktəb məsləhətçisi vəzifəsində çalışıb. Təhsil sahəsindəki uzunmüddətli səmərəli və qüsursuz fəaliyyətinə görə dəfələrlə müxtəlif mükafatlara layiq görülüb.

### Yaradıcılıq fəaliyyəti

Hələ gənc yaşlarından bədii yaradıcılığa maraq göstərib, respublikamızın müxtəlif qəzet, jurnallarında, ədəbi almanaxlarda şeirləri dərc olunub. "Anamın laylası" adlı ilk şeirlər kitabı 1966-cı ildə işıq üzü görüb və ədəbi ictimaiyyətin diqqətini cəlb edib. O, 1983-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü olub, respublikadan kənarda keçirilən ədəbiyyat tədbirlərində Gəncə ədəbi mühitini ləyaqətlə təmsil edib, Gəncənin ictimai həyatında daim fəallıq göstərib.

İlk mətbu şeiri "Külək" 1961- ci ildə "Azərbaycan gəncləri" qəzetində dərc edilib. "Anamın laylası"(1971), "Dörd cığır" (1978), "Durnalar köçür" (1985), "Mən indi bilmişəm" (1987), "Ömrün dolayları" (2000) "Gözlərinə tapşır məni" (2009), "Əmanətdir ürəyim" (2010), "Qəlbimi bükdüm payıza" (2012) adlı şeir kitabları nəşr olunub. Şairin şeirləri Rusiyada, Ukraynada, İranda, Türkiyədə və Gürcüstanda dərc olunub. 2015-ci ildə ədəbiyyat sahəsində xidmətlərinə görə Prezident təqaüdünə layiq görülüb.

Bahadur Fərmanın "Anamdan ayrılarkən", "Bakının dəmiryol vağzalında", "Osvensim kədəri", "Saxlamışam", "Dörd cığır", "Şəhidlər", "Salam, ulu yurdum", "Deyil", "Mən şair deyiləm", "Müəllim" kimi şeirləri oxucular tərəfindən ən sevilən şeirlərdəndir.

Vəfatı
------

Bahadur Abdullayev 2016-cı ildə vəfat etmişdir. Gəncə şəhərində "İmamzadə Ziyarətgah" kompleksində dəfn edilib.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Gəncənin tanınmış şairi vəfat edib" (Azərbaycan dili). az.trend.az. 6 may 2020 tarixində arxivləşdirilib.
**Donor-aktseptor kimyəvi rabitə** - atom və ya ionun onunla qarşılıqlı əlaqədə olan atoma mənsub olan bir cüt elektronu istifadə etməsi nəticəsində yaranan rabitə. *Donor* - latınca donare - bəxşiş etmək deməkdir.

Donor-aktseptor kimyəvi rabitəyə misal
--------------------------------------

 Donor-akseptor və ya koordinativ rabitə
Donor-aktseptor kimyəvi rabitə ən sadə misal H+-nin NH3-lə birləşərək NH4 əmələ gətirməsi ola bilər (azotun *s*2 və *p*3 elektronu vardır). H-nin üç elektronu azotun 3*p* elektronu ilə birləşərək piramidal NH3 molekulu əmələ gətirir. N və NH3 ətrafıda hidrogenlə üç cüt ortaq və bir cüt ortaq olmayan elektrondan ibarət 8 elektronlu təbəqə mövcuddur. Ortaq olmayan elektron cütü H+ tərəfindən istifadə edilir. Bu halda azot kompleksəmələgətirici donor,  hidrogen isə aktseptor və kompleks birləşmiş element (addend) rolunu oynayırlar. Buna oxşar, lakin yaranma mexanizminə görə nisbətən daha mü­rək­kəb kimyəvi rabitə, birləşmələrin 8- və ya 18-elektronlu qapalı örtük yaratmağa meyil etməsi ilə bağlıdır. Bu növ rabitə həm [Pt(NH3)6]4+, [PtCl6]2-  və b. kimi sintez olunan, həm də təbii (məsələn: sulfidlər) birləşmələrdə yaranır. Donor-aktseptor kimyəvi rabitə hidrotasiya hadisəsi ilə müşayiət olunan həllolma proseslərində  mühüm rol oynayır.

Rabitənin əmələ gəlməsi
-----------------------

İon və kovalent rabitə əksspinli açıq (qapanmamış) elektronların qapanması nəticəsində əmələ gəldiyi halda, donor-akseptor rabitə bölünməmiş elektron cütü və boş orbitallar arasında meydana çıxır. Donor-akseptor rabitə bütün kompleks birləşmələrin əmələ gəlməsində iştirak edir. başqa sözlə, kompleks birləşmələrdə adi rabitələr ilə yanaşı, bir qayda olaraq, donor-akseptor rabitə də olur. Kompleks birləşmələrin quruluş formulları yazılarkən donor-akseptor rabitə adətən akseptora tərəf istiqamətlənmiş oxla göstərilir.

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press. 2006. 679.
* Z.Qarayev "Qeyri-üzvi kimya", Maarif-1975.
**Moldova-Sloveniya əlaqələri** (Slovencə: Odnosi Moldavija-Slovenija, Rumınca: Relațiilor Moldo-Slovenia, Rusca: Молдовы-Словении oтношения) — Moldova və Sloveniya arasında ikitərəfli əlaqələrdir. Moldova, bilinməyən bir tarixdə Sloveniya Respublikasını tanıdı. Diplomatik əlaqələr 1993-cü ilin Oktyabr ayının 27-də quruldu. Hər iki ölkə də Budapeşt'dəki (Macarıstan) səfirlikləri vasitəsilə təmsil edilir.

Dövlət Ziyarətləri
------------------

Moldovan Prezident Petru Luçinski 2003-cü ilin Aprel ayında Sloveniyanı ziyarət etdi.

Sloveniya Prezidenti Yanes Dronovsek, 2004-ci ildə Moldovanın keçmiş prezidenti Vladimir Voronin ilə görüşdü və Voronin'in Moldova üçün sabitlik və təhlükəsizlik paktını imzalamasına dəstək verdi.

2007-ci ilin Aprel ayında Moldovan Baş nazir Vasile Tarlev, Sloveniya Baş naziri Yanes Yanşa'nı ziyarət etdi. Hər ikisi də iki ölkə arasında daha güclü ticarət əlaqələri qurulması üçün danışıqlar apardı və iki iqtisadiyyat nazirliyi arasında bir memorandum imzaladılar. Tarlev'in ziyarəti Lyublyana'daki dördüncü Moldovan-Sloven ticarət forumunun bir parçası idi.

Əməkdaşlıq
----------

Sloveniya Moldovanın Avropa İttifaqına qoşulma istəyi mövzusunda Moldovaya xüsusi yardım təklif etdi. Sloveniya xarici işlər naziri Dimitriy Rupel, Moldovanın keçmiş prezidenti Vladimir Voronin ilə Brüsseldə, 2008-ci ildə bir araya gələrək, Moldovanın korrupsiya ilə mübarizəsi mövzusundakı islahatlarını, Telekommunikasiya qanununu mediada və insan hüquqlarının plüralizmini təmin edəcək bir şəkildə icra əhəmiyyətini vurğulayan islahatlarını davam etdirməsinin lazım olduğunu söylədi.

Həmçinin Bax
------------

* Xarici siyasət
* Azərbaycan-Sloveniya münasibətləri
* Azərbaycan-Moldova münasibətləri

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2011-07-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-30.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2012-10-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-30.
3. ↑  Baş nazilər daha güclü Sloveniya-Moldova iqtisadi əlaqələri üçün danışıqlar apardı Arxivləşdirilib 2012-10-19 at the Wayback Machine STA xəbər agentliyi, Lyublyana - 18 Aprel, 2007
4. ↑  Baş nazir Tarlev, Sloveniya biznesmenlərini Moldovaya sərmayə qoymağa dəvət etdi. Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine  STA xəbər agentliyi, Lyublyana - 18 Aprel, 2007
5. ↑
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-08-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-30.