recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Komitas Vartapet** və ya tam adı **Soğomon Kevork Soğomonyan** (*erm.* Սողոմոն Գևորգի Սողոմոնյան və ya *erm.* Կոմիտաս Վարդապետ; 26 sentyabr və ya 8 oktyabr 1869, Kütahya — 22 oktyabr 1935, Paris) — Osmanlı ermənisi, bəstəkar, musiqişünas və xor rəhbəri.

Həyatı
------

Soqomon Soqomonyan musiqiyə bağlı və təkcə türkcə danışan Kütahyalı bir ailədə doğulmuş, bir yaşındaykən anası, 10 yaşındaykən atası ölmüşdür. 1881-ci ilə qədər atasının anası tərəfindən böyüdülmüş, həmin vaxtda Qərbi Azərbacyanın Üçkilsə şəhərindəki erməni kilsəsinin ruhani məktəbinə gedərək 1895-ci ildə buranı bitirərək keşiş olmuşdur. VII əsrdə yaşamış bir erməni xalq ozanı olan Katolikos Komitasın şərəfinə **Komitas** adını almışdır. "Keşiş" anlamına gələn "Vartapet" ləqəbi ilə birlikdə anılmağa başlandı.

Üçmüədzin (Eçmədzin və ya Üçkilsə) Manastırı xorunda iştirak etdikdən sonra 1896-cı ildə Berlinə gedərək Kaiser Friedrich Wilhelm Universitetinə yazılmış və musiqişünaslıq təhsili almışdır. 1899-da musiqişünaslıq doktoru dərəcəsini almış və Üçmüədzinə dönmüşdür.

Kənd yerlərini qarış-qarış gəzərək 3000-ə qədər Erməni, Azərbaycan, Anadolu, Türk, Kürd və Fars xalq mahnısını toplayaraq nota köçürmüş, kolleksiya yaratmışdır. Daha sonra bütün bu mahnılar ermənilər tərəfindən özününkü kimi qəbul edilmiş və qeyri millətlərə aid mahnılar da erməni mahnısı hesab olunmağa başlamışdır. Məşhur "Yaylıq (xalq mahnısı)" bunlardan sadəcə biridir.

Ən önəmli müstəqil əsəri İlahi Litürji Badarakdır. 1892-ci ildə bestələməyə başladığı bu əsəri bitirə bilməmişdir. Beynəlxalq Musiqi Cəmiyyətinə Avropadan kənardan qəbul edilən ilk müsiqi adamı olmuşdur. Avropada, Türkiyənin müxtəlif yerlərində və Misirdə musiqilər ifa etmiş, çıxışlarla nitq söyləmişdir.

1910-cu ildən sonra İstanbulda yaşamışdır. 300 üzvü olan Gusan Xorunu qurmuşdur.

Təhcir qanunundan sonra
-----------------------

Komitasın Osmanlıya xəyanət edən ermənilərlə əməkdaşlıqda olduğuna dair şübhələr vardı. Həmən dövrdə xeyli sayda erməni incəsənət, siyasət, din və başqa sahə adamları Osmanlıya qarşı vuruşan bölücü erməni dəstələrə geniş hərtərəfli dəstək göstərirdilər. 24 aprel 1915 tarixli Təhcir Qanunu səbəbilə həbs edilən 235 Erməni arasındaydı. Ertəsi gün 180-ə qədər İstanbullu Erməni ilə birlikdə qatara mindirilərək Çanqırıya sürgün edildi. Mehmet Emin Yurdakul, Halide Edip Adıvar və xarici diplomatların cəhdləri nəticəsində Tələt Paşanın xüsusi əmri sayəsində, digər 8 Erməni sənətçi ilə birlikdə İstanbula qayıtmasına 7 mayda icazə verildi. Dönüşündən sonra ağıl sağlığını itirən Komitas, əvvəl Şişlidəki La Paix xəstəxanasında, sonra isə həyatının son 20 ilini keçirəcəyi Parisdəki bir sanatoriyə yatırıldı. Həyatının son 18 ilində heç piyano çalmadı, bəstələmədi, oxumadı və danışmadı. 20 oktyabr 1935 tarixində Parisdə öldü.

İstinadlar
----------

1. ↑  Erməni Sovet Ensiklopediyası (erm.). / red. Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան 1974. C. 5. S. 539.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2008-02-27 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-05-09.

Xarici keçidlər
---------------

* Virtual Museum of Komitas Vardapet
* Biyografisi
* .rm formatında bazı şarkıları Arxivləşdirilib 2004-06-05 at the Wayback Machine
**Kommanvelz buzlağı** — Antarktidanın cənubunda, Viktoriya Torpağında yerləşən buz kütləsi.

Coğrafiyası
-----------

Buzlaq 77º35' cənub paraleli və 163º19' şərq meridianı aralığında yerləşir. Kommanvelz buzlağı Kanada və Loftus buzlağlarının da başladığı McLennan dağının zirvəsinin altında, 1900 m yüksəklikdə başlayır. Buradan cənub şərq istiqamətinə doğru axaraq Teylor vadisində Koulmen dağının qərb hissəsində sonlanır və Friksel gölünün şərq sərhədini təşkil edir.

Kəşfi
-----

Buzlağın xəritəsi, 1910-cu ildən 1813-cü ilə qədər davam edən və Antarktida qitəsinin cənubunda cənab Robert Falkon Skott liderliyində həyata keçirilən ingilis Terra-Nova elmi gəzintisi əsnasında hazırlanmışdır.

Kommanvelz buzlağına, gəzintiyə böyük miqdarda maliyyə vəsaiti ayıran Avstraliya tarix birliyinin ( (ing.) Commonwealth of Australia) adı verilmişdir. Həmçinin bu kiçik qrupun üzvlərinin iki nəfəri Avstraliyalı olub, araşdırmalarda iştirak etmişlər.

Xarici keçidlər
---------------

* Kommanvelz buzlağı rəsmləri Arxivləşdirilib 2006-09-02 at the Wayback Machine

1. ↑  .
**Naissaar** (est. Naissaar), əvvəlki adı **Nargen** (*alm.* Nargen‎; *isv.* Nargö) — Ada Fin körfəzində, Tallin şəhərindən şimal-qərbdə yerləşir. İnzibati cəhətdən Xaryumaa qəzası Viymsi rayonu ərazisinə daxildir.

Tarixi
------

Strateji əməmiyyəti baxımından ada həmişə diqqəti cəlb etmişdir. Ada XVIII əsrdən artıq Tallinin müdafiəsini təşkilində istifadə edilirdi. 1911-ci ildə adaya nəzər salanda Drednout gəmisini xatırladırdı.

1917-ci ildə bir qrup rus matrosları adanı nəzarətə aralaraq bölgədə Matros və inşaatçılrın Sovet Respublikası elan edilir. Respublika Stepan Maksimoviç Petriçenkonun rəhbərliyi ilə idarə edilirdi. 1918-ci ilin fevralında Tallinin almanlar tərəfindən işğalından sonra ruslar adanı tərk etməli olurlar.

İkinci Dünya müharibəsi dönəminsə adada isveçlilərə aid kamuna yaşayırdı. Sovet işğalından sonra isə onlar İsveçə köçürülürlər. Sovet dönəmində adada hərbi baza yerləşdirilmişdir. Adaya xüsusi buraxılışı olmayanların girişi qadağan edilmişdir. Hazırda isə ada turistik mərkəz rolunu oynayır. Buranı insanlar sovet dönəmindən qalan silahları müşahidə etmək üçün gəlirlər.

Coğrfiyası
----------

Ada uzunsov formaya malikdir. Təsadüfü deyildir ki, əvvəlki adı olan Nargen estonca *dar boğaz* mənasını verir. Azərbaycana məxsus olan Böyük Zirə adasının əvvəlki Nargin adı Naissara bənzədiyi üçün verilmişdir. Adanın sahəsi 18,6 km², maksimal hündürlüyü isə 27 metrdir.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yosif Kas. Amazonlar torpağı". 2012-09-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-12.

Mənbə
-----

* Naissaar adasının rəsmi saytı Arxivləşdirilib 2019-12-28 at the Wayback Machine
* Naissaar adasında yerləşən qala
* «Naissaar, Former Soviet Navy Base»
* Naissaar adasının şəkil və xəritələri Arxivləşdirilib 2007-08-29 at the Wayback Machine
**Lineamentlər** — Yer səthində qırılmalar, tektonik pozulmalar və bir çox xətti geoloji elementlər şəklində müşahidə olunur.

"Lineament" anlayışı
--------------------

*"Lineament"* anlayışını geoloji ədəbiyyata XX əsrin əvvəllərində amerikalı alim V. Hobbs gətirmişdir. Bu anlayış altında Yer səthinin bütün düzxətli elementləri nəzərdə tutulurdu. Buraya çay sahillərinin düzxətli hissələri, dağ silsilələrinin düzxətli sərhədləri aid edilirdi. Bir qədər sonra bu anlayış öz müstəqil mənasını itirdi və yalnız dərinlik çaylarının yer səthindəki təzahürlərinə aid edildi. Kosmik fəzadan çəkilən şəkillərin meydana çıxmasından sonra "lineament" anlayışına olan maraq yenidən aktuallaşdı.

Lineamentlər kosmik fotoşəkillərdə
----------------------------------

Kosmik şəkillərdə qırılmalar və dərinlik yarıqları müxtəlif formalarda düzxətli, əyrixətli, at quyruğuna bənzər və s. formalarda əks olunur. Çat zonaları və gizli çatlar kosmik şəkillərdə ya ensiz xətlərlə və ya çox enli (bir neçə yüz kilometr) qurşaqlar şəklində əks olunur ki, bunları yerüstü tədqiqatlar və ya aeroşəkillər aşkar edə bilmir. Kosmik fotoşəkillərdə belə xətlər asanlıqla aşkar olunur. Bu xətlərin dəqiq görünmə səviyyəsi yarıqların dərinliyindən və aktivlik dərəcəsindən asılıdır. Yer səthinə yaxın və tektonik cəhətdən aktiv yarıqlar şəkildə daha aydın görünür. Platforma sahələrində bu çatlara müvafiq xətlər yayğın, dağ qırışıqlıq ərazilərdə isə dəqiq əks olunur. Dərinlik çatlarının kosmik şəkillərdə qeyd olunması onunla əlaqədardır ki, litosferdə cərəyan edən proseslər yuxarıda yatan laylara təsir göstərir, bununla da geoloji quruluşun formalaşmasına deyil, həmçinin relyefin və torpaq-bitki örtüyünün də formalaşmasına şərait yaradır.

Möhtəşəm lineamentlər
---------------------

Ən möhtəşəm lineamentlər çatlar sistemi şəklində əks olunur: Aralıq dənizi lineamenti, Ural-Monqol lineamenti, Ural-Oman superlineamenti, Palmir-Abşeron-Manqışlaq superlineamenti, San Andreas lineamenti. Bunlar qırışıqlıq zonalarının möhtəşəm lineamentləridir. Buna platforma ərazilərdə Şərqi Avropa və Sibir platforması lineamentlərini misal göstərmək olar. Qırmızı dənizin Akaba körfəzi dərinlik çatıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Geologiya. Uşaqlar üçün Ensiklopediya
Differensial gücləndirici kaskadın sxemi
**Differensial kaskad** və ya **Differensial gücləndirici kaskad** — iki girişi olan gücləndirici kaskaddır, və o bu girişlərə tətbiq edilmiş gərginliklərin fərqini – differensial siqnalları gücləndirir. Əgər hər iki girişə eyni gərginlik verilərsə (sinfaz siqnal), gücləndirilmə çox kiçik olacaq, yəni, differensial gücləndirici sinfaz siqnalları gücləndirmir. Gücləndirici sxemlərin əksəriyyəti sabit gərginliyi gücləndirmək üçün istifadə edilə bilməz. Çünki bu qurğulara gücləndirilən siqnaldan əlavə sürüşmə gərginliyi də verilməlidir. Lakin, gücləndirilərkən sabit gərginliyi sürüşmə gərginliyindən ayırmaq mümkün deyil. Differensial kaskadlar bu prodlemi tam həll edir.

Sinfaz siqnalların söndürülməsi differensial kaskadların çox mühüm və faydalı xassəsidir. Bu xassə onlara böyük təhrifedici sinfaz siqnalların fonunda kiçik siqnalları ayırmağa, siqnaları öz aralarında və ya verilmlş səviyyəli siqnallarla müqayisə etməyə, həmçinin siqnallarla bir sıra başqa əməliyyatlar aparmağa imkan verir. Odur ki, differensial kaskadlar bir çox elektron sxemlərin əsas komponentidir. Differensial kaskadların daha bir böyük üstünlüyü var. Onlarda qeyri–xətti təhriflər çox kiçik olur. Differensial kaskad iki tranzistordan ibarətdir. Emitterləri bir–birinə birləşdirilmiş və ümumi rezistora qoşulmuşdur (şəkil). Belə kaskad çox vaxt paralel balanslı kaskad adlandırılır. Simmetrik kaskadlarda ən yüksək göstəricilər alınır. Onlarda Rк1=Rк2, tranzis-torların parametrləri də tam eyni olmalıdır. Belə kaskadlar ən yaxşı göstəricilərə malikdirlər. Tranzistorlar isə ancaq bir kristalda eyni texnologiya ilə hazırlandıqda tam identik ola bilər. Odur ki, differensial gücləndiricilər ancaq İMS şəklində hazırlanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "O.M.Sadiqov, Z.S.Musayev, Elektronika. İngilis, rus və azərbaycan dillərində izahlı terminoloji lüğət, 2011, 284" (PDF). 2021-08-31 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2014-03-18.
Azerbaycanfevral 1698, Arqayl-end-Büt[d] – 14 iyun 1746[…], Edinburq

Həyatı
------

1698-ci ilin fevralında Kilmodanda anadan olub, 14 iyun 1746-cı ildə Edinburqda vəfat edib. İstedadlı Kolin 11 yaşında Qlazqo Universitetinə daxil olub. O 19 yaşında İsa Marischal Kollecində riyaziyyat professoru oldu. 1719-cu ildə Lanadakı Qəzəb Cəmiyyətinin üzvü seçildi. Bu zaman o, Nyutonla tanış oldu. Nyutonun məsləhəti ilə 1725-ci ildə Edinburq Universitetində riyaziyyat professoru təyin edildi. O, Leonard Eyler və Daniil Bernulli ilə birlikdə 1740-cı ildə Fransa Elmlər Akademiyasının gelgit hadisələri ilə bağlı açdığı esse müsabiqəsində qalib gəldi. Yakobinlər 1745-ci ildə Edinburqu mühasirəyə alıb şəhəri ələ keçirdikdən sonra İngiltərəyə qaçdı. Növbəti il ​​Edinburqa qayıtdı və bir neçə ay sonra xəstələndiyi üçün öldü.

Maclaurin, 1720-ci ildə yazdığı Geometria Organica (Üzvi Həndəsə) və Ümumi Təhsilin Təsviri əsərində; O, Nyutonun "Təbiət fəlsəfəsinin riyaziyyatının prinsipləri" kitabındakı teoremlərə oxşar teoremlər irəli sürdü. Onun adını daşıyan konusların istehsalının idarə edilməsini inkişaf etdirdi. O göstərdi ki, üçüncü və dördüncü dərəcəli əyrilərin bəzi növləri iki hərəkət edən bucağın kəsişməsi ilə çəkilə bilər. Digər tərəfdən, bəzi tənqidlərə cavab vermək üçün yazdığı "Fluxions haqqında traktat" adlı əsərində fırlanan homojen maye kütləsinin ala biləcəyi sabit formaların fırlanan ellipsoidlər olduğunu sübut etmişdir. Bu ellipsoidlər indi Maklaurin ellipsoidləri adlanır. Yenə bu əsərində o, ilk olaraq maksimum və minimumlar arasında fərq nəzəriyyəsini irəli sürdü.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Maktutor riyaziyyat tarixi arxivi.
3. ↑  Mathematics Genealogy Project (ing.). 1997.
**Dietologiya** — Sağlamlığı öyrənən elm.

Dietologiya bölməsi sağlam insanın düzgün qidalanmasıyla bağlı bütün məsələlərlə, həmçinin müxtəlif xəstəliklərdən əziyyət çəkən və xüsusi qidalanmaya ehtiyacı olan bir qrup insanların qidalanmasıyla məşğul olur. Şöbənin işi, insan sağlamlığını möhkəmlədən faktorların ayrılmaz bir hissəsinin qidalanma olmasının tam anlayışında əsaslanır. Dietologiya bölməsi artıq çəkini təhrik edən xəstəliklərin diaqnostikası və müalicəsi ilə məşğul olur. Dietologiya sadəcə yemək haqqında elm yox, artıq çəkinin səbəblərini(endokrinoloji problemlər, kardioproblemlər, qastroentroloji problemlər və s.) əks etdirən daha dərin anlayışdır.

1929-cu ildə Niderlandın Utrext Universitetinin alimi Kristian Eykman nevritə qarşı vitamin kəşfinə görə və Böyük Britaniyanın Kembric Universitetinin alimi Frederik Hopkins böyüməni stimullaşdıran vitaminlərin kəşfinə görə hər ikisi Fiziologiya və tibb üzrə Nobel mükafatı laureatı adına layiq görülmüşlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dietologiya". 2016-06-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-08.
2. ↑  "The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1929". Nobel Foundation. 2018-12-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2007-07-28.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Lənkəran (dəqiqləşdirmə).

"**Lenkoran**" (*rus.* Ленкорань) Rusiya İmperiyası Xəzər donanmasının dəmir korpuslu təkərli paroxodudu. Adı Xəzər dənizinin cənub şəhəri Lənkəranla bağlıdır.

Paroxodun təsviri
-----------------

Dəmir korpuslu təkərli paroxod. Gəminin uzunluğu 50,29 metr, eni 9,45 metr, suya oturma dərəcəsi 3,5 metr təşkil edir. Gəmiyə 100 at güclü buxar maşını quraşdırılıb.

Xidmət tarixi
-------------

"Lenkoran" təkərli paroxodun əsası Hollandiyada qoyulub. Dağıdılmış şəkildə Həştərxana gətirilib, orada toplanmışdı və 1845-ci ilin oktyabrında suya buraxıldı.

"Kura" və "Tarki" parxodları ilə birlikdə 1845-ci ildə Xəzər dənizində gəmiçiliyin əsasını qoyan ilk paroxodlardan idi.

1855-ci ildə leytenant N.T, Yefimovun komandanlığı altında Xəzər dənizinin şərq hissəsinin limanları üzrə hərəkət edirdi. Leytenant N.T, Yefimovun Novopetrovskda sürgün çəkən Taras Şevçenko ilə yaxşı tanışlıq əlaqələri vardır, rəssam gəminin heyət üzvləri ilə tez-tez ünsiyyətdə olurdu və öz işlərini onlara göstərirdi.

1860-cı ildə paroxod "Kavkaz və Merkuriy" cəmiyyətinə verildi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Пароходы Каспийской флотилии Arxivləşdirilib 2021-03-02 at the Wayback Machine (rusca). randewy.ru
2. ↑  Николай Андреевич Аркас Arxivləşdirilib 2020-10-01 at the Wayback Machine (rusca). hrono.ru
3. ↑  Оренбургская Шевченковская энциклопедия Arxivləşdirilib 2018-12-11 at the Wayback Machine (rusca). kraeved.opck.org.

Ədəbiyyat
---------

* *Широкорад А. Б.* 200 лет парусного флота России / Под ред. А. Б. Васильева. — 2-е изд. — М.: «Вече», 2007. — Т. 3. — 448 с. (*rusca*)
* *Чернышёв А. А.* Российский парусный флот. Справочник. — М.: Воениздат. — (Корабли и суда Российского флота). (*rusca*)
**"Srvena Zvezda"** — Çoxulduzlu, Qızılulduz kimi tanınan serb qadın voleybol klubu Belqrad şəhərini təmsil edir. Zrvena Zvezda idman klubunun voleybol şöbəsidir. Bununla yanaşı klubun kişi voleybol klubu da fəaliyyət göstərir. Klub hal-hazırda 27 ölkə çempionluğu və 17 ölkə kuboku ilə Serbiyanın ən titullu voleybol komandasıdır.

Tarixi
------

### Yarandığı ildə

Srvena Zvezda Belqrad Qadın Voleybol Komandası 1946-cı ildə yaradılmışdır. Bu idman klubunun basketboldan sonra ikinci şöbəsi idi. Komandanın düzgün formalaşmaması səbəbi ilə qırmızı-ağlar əsas liqaya vəsiqə qazana bilmədi. Artıq 1947-ci ildə vəziyyət yaxşılaşmışdır. Klubun ilk mühüm addımı isə gənc komandanın yaradılması idi.

### Əllinci illər

Əllinci illərdə Serbiya çempionatının açıq-aşkar ən güclü komandası Partizan idi. Ancaq hər kəsin dilində Srvena Zvezda ilə gələn yeni nəsil var idi. Komanda ilk çempionluğunu 1959-cu ildə əldə etdi. Qızılulduz bundan sonrakı iki mövsümdə kürsünü əzəli rəqibi Partizana qapdırdı.

### Altmışıncı illər

Bundan sonra onlar, ardıcıl 6 ölkə çempionluğu yaşayaraq Serbiya voleybolunda Srvena hakimiyyətinin başladığını hər kəsə göstərdilər. Klub 1968-ci ilə qədər adını beş dəfə dəyişməsinə rəğmən sonda ənənəvi adını yenidən aldı.

### Səksəninci illər

Klub tarixində ən yaxşı nəsillərdən biri 1976-cı ildə gəldi.Bu nəsil Avropa Çempionlar Liqasının yarı finalına qədər yüksəldi. Yekunda qırmızı-ağ qadın voleybolçular Belçika klubuna məğlub olaraq mübarizəni yarımfinalda dayandırır. Bu Yuqoslaviya qadın voleybolunun klublar kateqoriyasındakı ən böyük uğuru idi. Klub 1982 və 1983-cü illərdə beynəlxalq səhnədə əhəmiyyətli uğurlar qazandı. 1986-ci CEV kubokunun (indiki adıyla Challenge Kuboku) final four mərhələsinə çıxmış və yarımfinalda İtaliyanın Nelson Reggio Emilia komandasına məğlub olmuşdur, lakin üçüncülük maçında Türkiyənin Arçelik İstanbul komandasını yenərək turnirin bürünc mükafatlarına yiyələnmişdir.

### Son illər

1992-ci ildə klub ölkə daxilindəki bütün kubokları qazandı.Yuqoslaviyada baş verən daxili savaşların nəticəsində bir neçə il ölkə çempionatı oynanılmadı. 2002-ci ildə Zoran Terziç rəhbərliyində böyük çıxış yaxalayan belqradlılar sonrakı illərdə Anja Spasojevic və Ivana Derisilo kimi dünyaca məçhur voleybolçular yetişdirmişdir. 2008-ci ildə CEV Kubokunda qazanılan final four bileti klubun 22 il sonra Avropa arenasında qazandığı ən böyük uğur idi. 2008-ci ildəki final four yarışlarının Belqrada verilməsi qırmızı-ağlar üçün bəlkə də bir CEV kuboku qazanmaq şansı idi.Yerli azərkeşlər də turnirin son iki oyununda Zrvezdaya dəstək oldu. Mərkəzi arenada böyük izdiham olsa da belqradlılar medal kürsüsünə bu səfər çıxa bilmədi. 2011-ci ildə yenə müvafiq turnirin yarımfinalına qalan komanda bu səfər də çempionluq yaşaya bilmədi. Finalda-Bakıdakı oyunda İtaliyanın Yamamay klubuna məğlub olaraq, Avropada daha bir gümüş medal qazanıldı.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Srvena Zvezda FK

Xarici keçidlər
---------------
**Ziyalı Məclisi** — mədəni-maarif cəmiyyəti.

Tarixi
------

1882-ci ildə Naxçıvan şəhərində yazıçı-publisist Eynəli Sultanov tərəfindən yaradılmışdır. XIX əsrin 90-ci illərinədək fəaliyyət göstərən məclis Naxçıvanda maarifçilik hərəkatının əsas ideya-əməl mərkəzi idi. 

### Əsas məqsəd

Əsas məqsədi Naxçıvanın gənc ziyalı qüvvələrini məktəb,maarif və mədəniyyətin inkişafına cəlb etmək idi. Məclis üzvləri mövhumat və cəhalət əleyhinə açıq mübarizə aparırdılar. Ziyalı Məclisində bədii əsərlərin,teatr tamaşalarının müzakirəsi də keçirilirdi. Məclisin üzvləri Naxçıvan teatrının yaradıcıları hesab olunurlar. 

### Üzvləri

Cəlil Məmmədquluzadə, Əsəd ağa Kəngərli, Paşa ağa Sultanov, Əliməmməd, Məhəmmədqulu bəy Kəngərli, Məhəmmədhüseyn və Sadiq Xəlilovlar,Əbülqasım Sultanov və başqaları məclisin üzvləri idilər.

Xarici keçidlər
---------------

Yazıçı-publisist və pedaqoq Eynəli bəy Sultanovun 150 illik yubileyi qeyd olunub

Mənbə
-----

* Naxçıvan Ensiklopediyası. Bakı. 2002. səh. 592. ISBN 5-8066-1468-9.
*Difosfan* P2H4 - kimyəvi formuluna malik qeyri-üzvi birləşmədir. Bu rəngsiz maye bir neçə ikili fosfor hidridindən biridir. Tipik olaraq fosfin nümunələrinin havada alovlanmasına səbəb saf olmamalarıdır. Tarixi adı difosfindir.

Xassələri, alınması, reaksiyaları
---------------------------------

Difosfan 2.219 anqstrem məsafəsi olan P − P rabi-təsinə malikdir. Otaq temperaturunda qeyri-sabitdir və havada kortəbii alovlanır. Yalnız suda az həll olur, lakin üzvi həlledicilərdə həll olur. 1H NMR spektri, A2 XX'A'2 bölmə sistemindən yaranan 32 sətirdən ibarətdir.  Difosfan, P4--nin Ca2+ törəməsi kimi təsvir edilə bilən kalsium monofosfidin hidrolizindən alınır. Optimal-laşdırılmış prosesə görə 400 q Ca3P2-nin -30 ° C-də hidrolizindən fosfinlə azca çirklənmiş təxminən 20 q məhsul alınır.
Difosfanın butillitiumla reaksiyası zamanı isə müxtəlif qatılıqda polifosfin birləşmələri alınır.

{\displaystyle {\mathsf {2P\_{2}H\_{4}+7O\_{2}\rightarrow 2P\_{2}O\_{5}+4H\_{2}O}}}
{\displaystyle {\mathsf {5P\_{2}H\_{4}+14KMnO\_{4}+21H\_{2}SO\_{4}\rightarrow 7K\_{2}SO\_{4}+14MnSO\_{4}+16H\_{2}O}}}

Üzvi difosfanlar
----------------

Difosfanın müxtəlif üzvi törəmələri məlumdur. Bu törəmələr reduktiv birləşmə ilə hazırlanır, məsələn: xlorodifenilfosfindən tetrafenildifosfinin alınması:

2 ClPPh2 + 2 Na → Ph2 P – PPh2 + 2 NaCl

İstinadlar
----------

1. ↑  Diphosphine (ing.).
2. ↑  Marianne Baudler, Klaus Glinka (1993). "Monocyclic and polycyclic phosphines". Chem. Rev. 93 (4): 1623–1667. doi:10.1021/cr00020a010.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 2781423315 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Kimya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqalənini redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Sredniy adası** — Krasnoflotskie adaları qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

Yerləşməsi
----------

Kara dənizində, Şimal Torpağının cənubunda, Oktyabr İnqilabı adasından 22 km cənubda yerləşir. Daxil olduğu qrupun daxilində yerləşir. 2,5 km şimalda Bolşoy adası, 4,65 km aralıda isə Ploskiy adası yerləşir.

Təsviri
-------

Qərbdən şərqə doğru 2,25 km məsafədə uzanır, eni 1,4 km-dir. Eni şərqə doğru artır. Buzdan tamamən azaddır. Adada iki yüksəklik vardır: 15 m (qərb) və 26 m (cənub-şərq). Sahilinə yaxın elədə böyük olmayan şirinsulu göl vardır. adaları qrupunun ən böyük adasıdır. Öz adınıda böyük olmasına görə almışdır. Şimaldan cənuba 5,1 km, şərqdən qərbə isə 1,4 km təşkil edir. Şərqində 5 metr hündürlüyü olan sahil xətti vardır. Adada üç yüksəklik vardır: 12 m (cənub), 23 m (şimal), 31 m (mərkəz). Adada kiçik şirinsulu göllər vardır.

Tarixi
------

Krasnoflotskie adalarına daxil olan digər adalar kimi Sredniy adası ilk dəfə 17 avqust 1932-ci ildə Arktika və Antarktida Elmi-Araşdırma İnstitutu tərəfindən «V. Rusanov» buzqıranında kəşf edilmişdir. Adada «Sredniy a» adlı Rusiyays məxsus sərhəd zastavası yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Полярная почта сегодня. Ледовыми трассами. А. Г. Николаева, М. С. Хромцова под ред. Л. Л. Балакшина. Ленинград, Гидрометеоиздат, 1980". 2013-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-12.
**Ziyilli çömçəxul** (*lat.* Benthophilus granulosus) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin şüaüzgəclilər sinfinin xulkimilər dəstəsinin xullar fəsiləsinin çömçəxul cinsinə aid heyvan növü.

Yayılması
---------

Xəzərin endemik növü olub Azərbaycan sahillərində azsaylıdır, orta və cənub hissələrində yayılmışdır. Volqa çayının aşağı qollarında mövcuddur.

Morfoloji əlamətləri
--------------------

D III-IV, I 8-9, A I 6-8-dir.Bədənin ön hissəsində xüsusən baş nahiyəsində daha çox enlənmiş, burnu girdədir. Başın üst hissəsi yastı olub yalnız gözlərin arasında yüngülcə çökəkdir. Çənəsində pərşəkilli bığcıq var. Ağzın küncləri arxasında dəri qırış zəif inkişaf etmişdir. Bədəni və başı üstdən və böyürlərdən çox xırda eyni ölçülü ziyillərlə sıx örtülmüşdür. Belində və bədənin böyürlərində üç iri tünd qonur xal var. Çənəsinin altında qısa bığcıq yerləşir. Uzunluğu 5-6 sm-ə qədər olur.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Dənizin 2 m-dən 200 m-ə qədər dərinliyində yaşayır. Duzlu sularda yaşayırlar. Yayda sahilə yaxın zonalarda, qışda isə dənizin dərinliklərində yaşayır. Əsasən molyusklar və xərçəngkimilərlə qidalanır.

Çoxalması
---------

1 il ömru var. Cinsi yetkinliyə 6-7 ayında çatır. İyun-iyul aylarında suyun səthində görünməyə başlayırlar. Dişi balıqlar kürülədikdən sonra ölürlər.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Vətəgə əhəmiyyəti yoxdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-07-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-15.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-06-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-15.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q945578
* Wikispecies: Benthophilus granulosus
* EUNIS: 16327
* Fauna Europaea: 304892
* Fauna Europaea (new): b175bfa8-4081-4842-befa-ab71cfa859b6
* FishBase: 47935
* GBIF: 2378861
* iNaturalist: 95723
* IRMNG: 10993740
* ITIS: 637027
* IUCN: 135682
* NCBI: 637951
* WoRMS: 404075

 |
"***Digital Trends***" — ABŞ xəbər saytı. Saytın məzmunu texnologiya və istehlak elektronikası məhsulları haqqında xəbərlər, resenziyalar, bələdçilər, təsviri videolar və podkastlar dərc etməkdən ibarətdir. Saytın mərkəzi Oreqon ştatının Portlend şəhərində yerləşir. Portlend, Nyu-York, Çikaqo və digər yerlərdə ofisləri olan "Digital Trends" ispandilli auditoriya üçün nəzərdə tutulmuş yetirən "Digital Trends Español" saytını da idarə edən "Digital Trends Media Group"un mülkiyyətindədir.

Sayt texnologiya ilə formalaşmış geniş çeşidli məhsullar haqqında resenziyalar və məlumatlar təklif edir. Bura smartfonlar, video oyunlar, noutbuklar, fərdi kompüterlər, periferiya qurğuları, televizorlar, rəqəmsal kameralar, video kameralar, planşetlər və s. kimi istehlakçı elektronikası məhsulları daxildir.

Üçüncü tərəf veb-analitika provayderi "SimilarWeb"ə görə, sayt iyun 2018 (2018-June) tarixinə olan məlumata əsasən, ayda 40 milyondan çox ziyarətçi cəlb etmişdir. 2014-cü ildən 2021-ci ilə qədər "Digital Trends"in redaktor heyətinə baş redaktor Ceremi Kaplan rəhbərlik etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Alexa Internet (ing.). 1996.
2. ↑  "Men's Shopping Habits Have Changed – How Can E-Tailers Adapt?". Forbes. 9 April 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 January 2022.
3. ↑   Arxivləşdirilib 2019-08-26 at the Wayback Machine SimilarWeb. Retrieved 2018-06-24.
4. ↑  "Tweet: Jeremy Kaplan". Twitter (ingilis). 2021-06-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-22.

Xarici keçidlər
---------------

* digitaltrends.com — Digital Trends rəsmi saytı
**Riçard Şirer** — Bakcell şirkətinin Baş icraçı direktoru (aprel, 2011)

Həyatı
------

Riçard Şirer Amerika, Asiya və Avropada geniş beynəlxalq iş təcrübəsinə malikdir. Onun iş təcrübəsi əsasən dünyanın ən raqabətli bazarlarının simsiz xidmətlər seqmentində telekommunikasiya xidmətlərinin təşkil edilməsi sahəsini əhatə edib. Cənab Şirer öz əmək fəaliyyətinə Böyük Britaniyanın Cable & Wireless şirkətində başlayıb.

1990-1997 illərdə o, Coopers & Lybrand Consulting (PWC) şirkətində çalışarkən müxtəlif beynəlxalq telekommunikasiya layihələrini həyata keçirib. 1997-ci ildə Şirer Malayziyada DiGiTelecom şirkətinin Baş direktoru vəzifəsinə təyin edilib və 2000-ci ilə qədər həmin vəzifəni icra edib. 2000-2001-ci illərdə Riçard Şirer Böyük Britaniyada T-Mobile şirkətinin Baş kommersiya direktoru vəzifəsində çalışıb. Daha sonra o, Empower Interactive Group Ltd-nin Baş direktoru vəzifəsinə təyin edilib və həmin şirkətə 2004-cü ilə qədər rəhbərlik edib. 2005-2008-ci illərdə Şirer Bolqarıstanın BTC Mobile EOOD (Vivatel) şirkətində Baş direktor vəzifəsində çalışıb.

2011-ci ildə Bakcell şirkətinə gəlməzdən əvvəl, cənab Şirer Polşanın qabaqcıl mobil operatoru və TV xidmətlərin yeni təchizatçısı olan TPSA/Orange şirkətində İdarə Heyətinin müştərilərlə iş üzrə üzvü səlahiyyətlərini icra edib.

Cənab Şirer İmtiyazlı İdarəetmə Mühasibləri İnstitutunun üzvüdür və Mühasibatlıq və Maliyyə üzrə Bakalavr dərəcəsinə malikdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Cənab Riçard Şirer - Baş icraçı direktor". 2021-10-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-03.
**Heydərzadə Mehmed Paşa** (ö. sentyabr 1654) — Sultan İbrahim və IV Mehmed səltənətlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi, Misir bəylərbəyi.

Həyatı
------

Doğum tarixi haqqında məlumat yoxdur. Yeniçəri ocağında təlim-tərbiyə edildikdən sonra yüksələrək ocaq kəndxudası, 1642-ci ilin fevralında sekbanbaşı, 1644-cü ildə isə saray miraxuru təyin edildi. Ardından 5 aprel 1646-cı ildə Misir, 1647-ci ilin avqustunda Hələb, ardından Bağdad bəylərbəyi təyin edilib, 1648-ci ilin iyulunda vəzifədən azad edildi. Həmin ilin dekabrında üçüncü vəzir olaraq divana daxil oldu. Ardından 1650-ci ildə Diyarbəkir, 1651-ci ildə isə yenidən Bağdad bəylərbəyi təyin edildi. Ancaq 1653-cü ildə vəzifədən alındı və paytaxta gələrək burada bir müddət dövlət işlərindən uzaq durdu. Yaşı və dövlət təcrübəsi göz önünə alınaraq 1654-cü ilin mayında sədarət naibi təyin edildi və həmin ilin sentyabrında ordunun gəlişi ilə vəzifədən azad edilərək Silistrə sancaqbəyi oldu. Ancaq Silistrəyə gələr-gəlməz həbs edilərək edam olundu.

Mənbə
-----

* Sicill-i Osmani IV, səh. 30
**Mani yarımadası** (*yun.* Μάνη) — Yunanıstanda yerləşən yarımada. Peloponnes yarımadasının cənubunda yerləşən üç yarımadadan biridir. Sahillərini qərbdən Aralıq dənizi və onun körfəzləri olan Mesiniakos və Lakonikos yuyur. Maniu yarımadası iki hissədən ibarətdir:Daxili və Xarici Mani. Xarici Mani təbiət baxımından zəngindir. Çimərliklərə sahibdir. Tayqet dağı turistlər və alpinistlər arasında məşhurdur.

Tarixi
------

Mani yarımadasında antik dövrdə Spartalır aid kəndlər olmuşdur. Burada sərt qanunlar hökm sürmüş, hərbi qaydalar tətbiq olunmuşdur. Xristinlıq gəldikdən sonra isə müəyyən yumşalmalar müşhidə edilsə də, patriarxat quruluş olduğu kimi qalmışdır. Eyni zamanda yerli yunanların artan qruplaşmaları əsasən orta əsrlərdə xarici dövlətlərin daimi müdaxiləsi nəticəsində, onların həyat tərzini, dili və mədəniyyətini qorumaq arzusudan doğurdu. Orta əsrlərdə Mani, həm yerli klanlar arasında olan maniotlar, həm də müxtəlif dövlətlərin (Bizans İmperiyası, Venesiya, Osmanlı İmperiyası) rəqabət meydanı olmuşdur. Bu səbəbdən yarımadada çox gözəl qəsrlər meydana gəlmişdir. XVI əsrdən isə maniot klanları Yunanıstanın istiqlal mübarizəsinə qatılmışlar. maniotların bir çoxu həm də yarımadad bir millərtin hakim olması məqsədi ilə yerli müsəlmanlara qarşı soyqırım həyat keçirmişlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Димитропулос, Став.* "Со щитом или на щите? Чем сейчас заняты потомки спартанцев". Русская служба Би-би-си. 2017-11-05. 2017-11-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-05.
**Plasmodium** (*lat.* Plasmodium) — chromista aləminin apicomplexa tipinin aconoidasida sinfinin haemospororida dəstəsinin plasmodiidae fəsiləsinə aid xromist cinsi.

Malyariya paraziti mikroskopik ölçüyə malikdir. Bu paraziti insana anofeles cinsindən olan ağcaqanadlar keçirir. Parazitlə yoluxmuş ağcaqanad sağlam insanı sancdıqda parazit insanın qanına keçir. Qana keçmiş parazitlər qaraciyər toxumasına daxil olur. Burada parazitlər böyüyür və çoxalır: nəticədə çoxlu miqdarda cavan hüceyrələr (parazitlər) əmələ gəlir, çoxalma yenidən təkrar olunur. Əmələ gəlmiş yeni cavan parazitlər qanın qırmızı qan cisimciklərinə daxil olur, orada qeyri-cinsi yolla yuxarıdakı qaydada (qaraciyər toxumasında olduğu kimi) təkrarən yenidən bölünür, nəticədə qırmızı qan cisimcik partlayır. Qanın plazmasına tökülən parazitlər yeni sağlam eritrositlərə daxil olur və həmin proses yenidən təkrar olunur.

Müəyyən müddətdən sonra insanın qanında olan parazitlərin çoxalması dayanır və onların sonrakı inkişafı üçün ağcaqanadın bədəninə düşməsi lazımdır. Ağcaqanadın mədəsində parazitin makro və mikroqamet adlanan forması birləşir və ziqota (rüşeymin) əmələ gəlir. Parazit ağcaqanadın bağırsaq divarını deşib bədən boşluğuna daxil olur və burada şişlər əmələ gəlir, Bu şişlərdə bölünmə nəticəsində çoxlu miqdarda (10000-ə qədər) yeni parazitlər əmələ gəlir. Şişlər partlayır, parazitlər ağcaqanadın bədən boşluğuna tökülür, sonra tüpürcək vəzilərinə keçir. Belə ağcaqanadlar sağlam insanı sancdıqda tüpürcək vəzisindən parazitlər insanın qanına keçir və beləikİə, insan malyariya xəstəliyinə tutulur. Bu xəstəliyin əsas əlaməti xəstənin əvvəlcə titrəməsi, sonra isə bərk qızdırmasıdır.

Orta Asiya, Cənubi Qafqaz, o cümlədən Azərbaycanda bu xəstəlik vaxtilə geniş yayılmış və əhalinin böyük tələfatına səbəb olmuşdur. Lakin alimlərin əməyi sayəsində xəstəliyə qarşı elmi əsaslı mübarizə tədbirləri işlənib hazırlanmışdır. Malyariya yayılmış rayonların ərazisində olan müxtəlif bataqlıqlar qurudulmuş və ya oraya neft çilənmiş, zəhərli maddələr tökülmüş, yaxud durğun sulara ağcaqanad sürfələri ilə qidalanan hambuziya balıqları buraxılmışdır. Bu xəstəliyin azalmasına baxmayaraq, onun kökü hələlik kəsilməmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Nomenclature I. C. O. Z.* Opinion 283 Validation, under the Plenary Powers, of the generic and specific names commonly used for the Malignant Tertian Malaria Parasite and the Quartan Malaria Parasite respectively, Opinion 283 (ing.). // *Opinions and declarations rendered by the International Commission on Zoological Nomenclature* / F. Hemming London: International Commission on Zoological Nomenclature, 1954. Vol. 7, Iss. 1. P. 1–225.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q130948
* Wikispecies: Plasmodium
* AFD: Plasmodium
* EPPO: 1PLMDG
* Fungorum: 583195
* GBIF: 8364053
* iNaturalist: 199354
* IRMNG: 1355993
* NCBI: 5820
* NZOR: a35c1df5-53d3-45ed-9225-bfb8dd5a4422

 |
**Jerlaş boğazı** Boğaz Antarktida materikinin sahillərində yer alır. Antarktik yarımadası və Palmera arxipelaqı arasında yerləşir. Uzunluğu 185 km ,eni isə 9–40 km arası dəyişir.

Tarixi
------

Boğazın kəşf edilməsi 1873-1874-cü illərdə bu ərazilərə gəlmiş alman ekspedisiyası tərəfindən kəşf edilmişdir. Almanlar boğaza Bismak adı verirlər. Ancaq boğazı keçmək onlara nəsib olmur. 20 il sonra Belçika ekspedisiyası boğazı keçməyə müvvəfəq olur. Ekspesdisiyaya Adrein Jerlaş başçılıq edirdi. Boğazın ekspedisiya tərəfindən keçilməsi 23 yanvar-12 fevral 1898-ci il tarixinə təsadüf edir. Boğaz *fr.* Détroit de la Belgico adlandırılır. Ekspedisiya geri qayıtdıqdan sonra Belçika Coğrafiya Cəmiyyəti tərəfindən ekspedisiya rəhbərinin şərəfinə Jelaş boğazı adlandırılır. Boğazın sahillərində qütb stansiyaları fəaliyyət göstərir: Braun (1951), Argentina ; Primavera (1977), Argentina ; Videla (1951), Çili.

Mənbə
-----

* Operação Antártica XXVII Boletim Informativo Nº 01-09, Marinha do Brasil. Arxivləşdirilib 2016-03-22 at the Wayback Machine
Cərco yemişi
**Cərco yemişi** — xalq seleksiyası ilə yetişdirilmiş yemiş sortudur.

Vətəni Orta Asiya olan bu sort yemişlər Azərbaycanda da qədimdən becərilir. Gecyetişən sort olsa da bostançılığın inkişaf etdiyi bölgələrin çoxunda geniş yayılmışdır. Həmin bölgələrin ekoloji şəraitinin uzunmüddətli təsiri Cərco yemişində müəyyən dəyişiklikləri formalaşdırmışdır.

Yaşıl gülabi, qara gülabi və sarı gülabi kimi üç sortu Azərbaycanda ən geniş yayılanlarıdır. Cərco yemişinin tağı uzun, uzunluğu 13 sm, eni 19 sm olan yarpaqları enli, ürəkvarı formada, meyvələri yumurtavarı və uzunsov olur. Hər yemişin kütləsi 8 kq-a çatır. Yaşıl və qara gülabı meyvələrinin səthi hamar, naxışı zəif torludur; tor əsasən saplaqətrafı hissədə olur. Sarı gülabı sortu da naxışsızdır, tor meyvənin bütün səthini əhatə edir. Cərco yemişi çox şirin, qalın, sıx, yapışqanliflidir. Toxumları sarı rəngdə, iri və ensizdir.

Bu yemiş sortu təxminən 135–140 günə yetişir. Eyni vaxtda yetişdiyindən məhsul birdəfəlik yığılır. Hər hektardan 30 tona qədər məhsul götürülür. 4–5 ay saxlanmağa və daşınmağa davamlıdır.

Həmçinin bax
------------

* Yemiş

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15  "CƏRCO YEMİŞİ". 2023-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-25.

Xarici keçidlər
---------------

* Cərco yemişi — YouTube
**Napoleon evi** həmçinin Mayor Cirod Evi və ya Nikolas Cirod Evi kimi bilinən, ABŞ-nin Luiziana ştatının Nyu-Orlean şəhərinin fransız məhəlləsi sayılan Şartres 500 küçəsində yerləşən tarixi binadır. Bina 1794-cü ildə tikilmiş və 1814-cü ildə genişləndirilmişdir ki, buranın adı Napoleon Bonapartın sürgündən sonra yaşayış ünvanı olaraq hazırlandığı yerli əfsanədən yaranmışdır. Napoleonun Luiziana ştatına gətirilməsi planı 1821-ci ildə onun ölüm xəbərindən sonra dəyanmışdır.

1934-cü ildə məşhur binada "Napoleon Kafe və baqqalı" yerləşirdi.
Bina həmçinin Nyu-Orlean şəhərinin mayoru olmuş Nikolas Cirodun evi olmuşdur. 19-cu əsrin əvvəllərində bu bina şəhərin ən incə şəxsi tikililərindən biri olmuş, bina 20-ci əsrin əvvəlində yerli bir baqqal olaraq fəaliyyət göstərmiş və 1914-cü ildən sonra Napoleon Evi adlı restoran kimi fəaliyyət göstərir. Binanın yuxarı mərtəbələri mənzillərə çevrilib ki, bəzi hissələrdə binanın orjinal dekorasiyları hələdə gözə çarpmaqdadır.

Bina şəhərin fransız üslubunda ən yaxşı arxitektura nümunələrindən biri kimi 1970-ci ildə Milli Tarixi Memarlıq abidəsi kimi elan edilmişdir. Bu üç mərtəbəli kərpicdən tikilmiş bina, qabarıq damlı və qübbəlidir. İkinci mərtəbə dəmirdən hazırlanmış eyvanlardan ibarətdir.

Napoleon Evi restoranında köhnə zamanların Nyu-Orlean atmosferi hökm sürür və burada ənənəvi xörəklər təklif edilir. Burada xidmət göstərən bar isə özünün "Pimm's Cup" adlı kokteyli ilə tanınır. Səs sistemi vasitəsilə isə klassik musiqi səsləndirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Napoleon House: History". 2020-08-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-18.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-03-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-18.
3. 1 2  *Patricia Heintzelman.* [[[:Şablon:NHLS url]] "National Register of Historic Places Inventory-Nomination: Mayor Girod House / Mayor Girod House - The Napoleon House"] (#bad\_url) (pdf). National Park Service. July 15, 1975. and Şablon:NHLS url (1.55 MB)
4. ↑  "Mayor Girod House". National Historic Landmark summary listing. National Park Service. 2011-03-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-01-30.
5. ↑  *Walker, Judy.* "Napoleon House Muffuletta explained at New Orleans Jazz Fest". The Times-Picayune. New Orleans, LA. May 1, 2016. 2 May 2016 tarixində arxivləşdirilib.
6. ↑  *Walker, Judy.* "Pimm's Cup recipe from Napoleon House". The Times-Picayune. New Orleans, LA. March 26, 2015. 9 October 2015 tarixində arxivləşdirilib.
Manhettenin 1807-ci ildə təklif edilmiş planı planlaşdırma sxemi
**Manhettenin baş planı** (*ing.* Commissioners' Plan) — 1811-ci ildə qəbul edilmiş Manhettenin hərtərəfli inkişaf planı.

Planın təşəbbüskarı kimi Nyu-York ştatının legislaturası çıxış etdi. Onun əsas məqsədi 14-cü küçə ilə Vaşinqton Hayts arasındakı sahələrin tikilmə və qaydaya salma işlərini təmin etmək idi. Plan Nyu-Yorkun ən qədim borosunun müasir görünüşünü təyin edən Hippodam sisteminə əsaslanırdı. Əvvəlcə digər qədim şəhərlərin tikinti sxemi ilə müqayisədə bircürəlik və ciddiyyəti ilə tənqid olunurdu. Ancaq indi şəhərsalma üçün yaxşı bir nümunə sayılır.

Ümumi konsepsiyaya riayət olunmasına baxmayaraq, adanın faktiki inkişaf planından bəzi sapmalara malikdir. Ən böyük fərq, orijinal plana daxil edilməyən Mərkəzi parkdır. 1853-cü ildə salınmış o, 5-dən 8-ci prospektə və 59 ilə 110-cu küçələrə qədər uzanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Gray, Christopher.* "Are Manhattan's Right Angles Wrong?". The New York Times (ingilis). 2005-10-23. 2013-05-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-10-16.
[[Müqəddəs[*ölü keçid*] Sofiya kafedralı (Polotsk)|Müqəddəs Sofiya kafedralinin]] yaxınlığında Boris daşı. Polatsk, Belarusiya
**Boris daşları** (*belar.* Барысавы камяні, *rus.* Борисовы камни ) və ya **Dvina daşları** (*rus.* Двинские камни ) — Belarusun Polotsk və Drissa şəhərləri arasında, Dauqava sahillərində tapılmış orta əsrlərə aid 7 maddi tapıntı. Bu ərazidə xristianlıqdan əvvəl yaşanılsa da, daşlar XII əsrə aiddir və üzərində yazı və Məsihin təsviri var. Daşların ən böyüyünün çevrəsi 17 metrdir.

Tarix
-----

Bu daşlar 16-cı əsrdə Maçey Striykovski tərəfindən izah edilsə də, onları ilk dəfə elmi diqqətə çatdıran 1818-ci ildə Corc von Kankrin idi. Kankrin, Orşa yaxınlığındakı bir daş üzərində aşağıdakı yazını aşkarladı: "1171-ci ildə, martın 7-də bu xaç tamamlandı. Rəbb, xahiş edirəm digər adı Borisin oğlu Roqvolod olan qulunuz Bazilə kömək edin." 

Druyada[*ölü keçid*] Boris daşı
Sonralar Borisin adını daşıyan bir neçə başqa daş da aşkar edildi. 1930-cu illərdə bunlardan ikisi kommunist orqanları tərəfindən dini obyekt kimi partladılmış və qalıqları Minsk və Moskva arasındakı yolun inşasında istifadə edilmişdir. Digəri isə 1988-ci ildə kəşf olunana qədər çaya

atıldı. Onu bərpa etmək istədikdə, daş üç hissəyə parçalandı. Polotskdakı Müqəddəs Sofiya Kafedralının yaxınlığında, Minskdəki Göyərtələr Muzeyində və Moskva yaxınlığındakı Kolomenskoda sərgilənmək üçün digər üç daşın nümayişi edildi.

Təsviri
-------

Daşların hər iki adı bir qədər yanlışdır: bunlardan yalnız dördü Dvinanın sahilləri boyunca yerləşir və daşlardan biri Borisdən bəhs etmir. Onları birləşdirən şey onların ortaq təsviridir: Hər bir daşda mərkəzi hissə Məsihin qələbəsini elan edən şərti Yunan əfsanəsinin qısaldılmış elementləri ilə bükülmüş böyük bir xaçdır. Yazılarda bəhs edilən Borisin Polotsk hökmdarı Vseslavın oğlu Roqvolod Vseslaviç (vəftiz adı "Boris") olduğu qəbul edilir, baxmayaraq ki, bu daşların ərazinin xristianlaşdırılmasından xeyli əvvəl bütpərəst slavyanlar tərəfindən ziyarət olunduğu ehtimal olunur.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. 1 2  Franklin 74-75.

### Ədəbiyyat

* *Franklin, Simon.* Writing, society and culture in early Rus, c. 950-1300. Cambridge UP. 2002. səh. 74. ISBN 978-0-521-81381-5.
**Naqay stadionu** (*yap.* 大阪市 長居陸上競技場) — Osaka (Yaponiya) şəhərində yerləşən stadion 1964-cü ildə inşa edilib və 23 000 tamaşaçı tutumuna malikdir. 1996-cı ildə yenidənqurma işlərindən sonra yerlərin sayı 50 000-ə qədər artırılmışdır. Serezo Osaka futbol klubunun ev arenasıdır. 2002-ci ildə stadion 2002 FİFA Dünya Kubokunun qrup mərhələsinin 2 matçını və bir dörddəbir finalını qəbul edib, 2007-ci ildə stadion təmir edilib və 2007 Yüngül Atletika üzrə Dünya Çempionatının əsas arenasına çevrilib.

2002 Dünya Kuboku
-----------------

Naqay stadionu 2002 FİFA Dünya Kubokunun üç matçına ev sahibliyi etdi.

Qrup mərhələsi:

* 12 iyun: Nigeriya 0–0 İngiltərə
* 14 iyun: Tunis 0–2 Yaponiya

Dörddəbir final:

* 22 iyun: Seneqal 0–1 Türkiyə (əlavə vaxtdan sonra)

İstinadlar
----------

1. ↑  Nakamura, Ken (2001–05-25). Day One of the East Asian Games Arxivləşdirilib 2012-10-24 at the Wayback Machine. IAAF. Retrieved on 2010–02-28.

Xarici keçidlər
---------------

* Страница стадиона на WorldStadiums.com
**Vedad İbişeviç** (bosn. Vedad Ibišević; doğ. 6 avqust 1984-cü il, Vlasnetsa, YSFR) — Bosniyalı futbolçu. Almaniyanın Herta klubunun hücumçusu.

Bioqrafiyası
------------

İbişeviç Yuqoslaviyada, bosniyalı ailəsində, əhalisinin əksəriyyətinin serblər olduğu bir şəhərdə anadan olub. Müharibə başladıqdan sonra təqiblər baş verdi. Valideynləri ata yurdlarını tərk edərək daha sakit şəhərə,Tuzlaya köçməyə məcbur oldular. Bu vaxtı Vedadın cəmi yeddi yaşı vardı.

Tuzlada futbol karyerası başladı və tezliklə müvafiq yaşda olan milli yığmaya dəvət edildi. 2000-ci ildə ailəsi daha sərfəli təklif axtarışı məqsədi Bosniyanı tərk etdi və Vedad İsveçrənin Baden gənclər komandasında oynamağa başladı. Lakin İsveçrədə immiqrantlara qarşı qanunlar çox sərtdir idi və bir ildən az vaxtdan sonra İbişeviçlər ölkəni tərk edərək Sent Luisdə yaşadığı qohumlarının yanına köməyə məcbur oldular.

İbişeviçə ABŞ millisində oynamağı təklif etdilər. Ancaq Vedad vətəninə sadiqlik göstərərək Bosniya millisini seçdi. Bosniyalı üçün bu seçim karyerasının tramplininə çevrildi. İbişeviç növbəti Bosniya gənclər komandasının toplanışına gələndə Pari Sen-Jermen FK-na rəhbərlik edən Vahid Halilhojiçin dəqqətini cəlb etdi. Ona Paris klubu ilə müqavilə imzalamağı təklif etdi. Tezliklə onu təcrübə toplamaq məqsədi ilə ilk öncə Alemaniya Aaxen FK-na, daha sonra Hoffenhaym 1899 FK-na icarəyə verdilər. 14 yanvar 2009-cu ildə İspaniyanın La Manga şəhərində Hamburg klubu ilə yoldaşlıq oyununda İbişeviç zədələndi - diz ön çarpaz bağlarının zədələnməsi nəticəsində mövsümün sonuna qədər sıradan çıxdı.

1 fevral 2012-ci ildə Ştutqart klubu ilə 4 illik müqavilə bağladı. Bəzi məlumatlara görə, transfer məbləği təxminən 5,5 milyon avro idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Vedad Ibišević // FBref.com (çd.).
2. ↑  VEDAD IBISEVIC // Argentine Soccer Database (isp.).
3. ↑  .
4. ↑  "Ибишевич перешёл в «Штутгарт»". championat.com. 2012-06-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12.2.2012.
**Boris Yefimiçev** (*rus.* Ефимичев Борис Васильевич) — 20 yanvar şəhidi. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 31 mart 1998-ci il tarixdə fərmanı ilə ölümündən sonra **20 Yanvar Şəhidi** fəxri adı verilmişdir.

Həyatı
------

Boris Yefimiçev Vasilyeviç 1945-ci ilin 15 yanvar tarixində Bakı şəhərində anadan olub. Boris hər iki gözündən əlil olub. *Azərbaycan korlar cəmiyyətinin* trikotaj fabrikində işləyirdi. Yanvarın 20-də axşam saat 22.00-da evdən çıxıb. Saat 23:00-da iki nəfər onu yaralı halda evə gətirib. Gətirənlər deyib ki, hərbçilər Haqverdiyev küçəsində onu əvvəl; süngü ilə, sonra avtomatla vurublar. Hadisə vaxtı təhlükə hiss edən Yefimiçev belə deyib:


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Rebyata, ya slepoy, menya ne troqayte. | "|

Həkim arayışında isə belə yazılıb: Yefimiçev Boris Vasilyeviç yanvarın 21-də saat 01:30 dəqiqədə təcili yardım maşını ilə Eksperimental xəstəxanaya gətirilib. Xəstənin qarın nahiyəsində süngü yeri aşkar edilmiş, daxili orqanlar tamamilə zədələnmişdir. Xəstəxanaya gətirilən kimi cərrahiyyə əməliyyatı aparılmış, amma onun vəziyyəti yaxşılaşmamışdır. Yaralı yanvarın 21-də axşam saat 19:00-da vəfat etmişdir. Boris Azərbaycan dilində təmiz danışırdı, özünü köklü içərişəhərli hesab edirdi. Müsəlman qaydasilə məsciddə yuyulub dəfn edilmişdir. Özü belə vəsiyyət eləmişdi. Mərhum Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir.

Ünvan
-----

Bu ünvanda yaşamışdır: Bakı, Nərimanov prospekti, 577-ci məhəllə, ev 89, mənzil 31.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

* *Qulu Kəngərli.* **20 Yanvar şəhidləri** (PDF). Bakı: Gənclik. 1992. 312 səh. ISBN 4702060204. 2015-07-17 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-18.
**Tədqiqat və inkişaf** (və ya qısaca **TƏ-İN**) OECD tərəfindən "biliklərin artırılması üçün sistematik şəkildə həyata keçirilən yaradıcılıq işləri və bu biliklərdən yeni tətbiqetmələr yaratmaq üçün istifadə edilməsi" kimi təyin olunmuşdur. Tədqiqat və inkişaf üç hissədən ibarətdir:

1. Əsas tədqiqat
2. Tətbiqi tədqiqat
3. Eksperimental inkişaf.

Tədqiqat və inkişaf, mədəniyyət, insan və cəmiyyət biliklərindən ibarət olan məlumat bazasını artırmaq və ondan yeni proseslər, sistemlər və tətbiqetmələr hazırlanması üçün istifadə məqsədilə, sistemli şəkildə həyata keçirilən yaradıcı fəaliyyəti, ətraf mühitə uyğun məhsul dizaynı və ya proqram fəaliyyətləri ilə öz sahəsində elmi və texnoloji inkişafı təmin edən, elmi və texnoloji cəhətdən bir qeyri-müəyyənliyə yönəlmiş və nəticələri orijinal, eksperimental, elmi və texniki fəaliyyətləri əhatə edir.

Tədqiqat və İnkişaf; Həm bir şirkət, həm də bir ölkə üçün yenilik sayəsində böyümənin və inkişafın vacib bir elementidir. TƏ-İN həyata keçirən təşkilatlar öz məhsuldarlığını və istehsal keyfiyyətini artırmağı və ya yeni məhsul və xidmətlər yaratmağı hədəfləyirlər.

Həmçinin bax
------------

* Tədqiq
* Elmi-tədqiqat
* Elmi-tədqiqat institutu

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Staff, Investopedia.* "Research And Development – R&D". Investopedia (ingilis). 2003-11-25. 2018-07-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-12.
**Təbəriyyə gölü** (*Qalilə Dənizi*, *Qalilə Gölü* ya da *Kinnərat Gölü* (İbranicə ים כנרת) — İsraildə olan bir göldür. Livandan gələn Litani çayı tərəfindən bəslənməkdədir. İsrailin su ehtiyacı böyük nisbətdə bu göldən qarşılanmaqdadır. Təxminən 53 km sahilə sahib və qarşılıqlı uzaq nöqtələrindən 21 km / 13 km genişlikdəki İsrailın ən böyük şirin su gölü. Gölün cəmi sahəsi 166 km2-dir və ən dərin yeri təxminən 43 m.dir. Xəritələrdə dəniz səviyyəsindən 209 metr aşağıda göstərilən gölün səthi, Lut gölündən sonra dünyanın ən alçaq 2-ci nöqtəsi və eyni zamanda dünya üzərində ən dərində olan şirin su gölüdür.

Söz mənşəyi
-----------

Təbəriyyə adı, orginal olaraq Ərəbcədə  *Buhayrət Tabəriyyə*(طبريا بحيرة ) olaraq keçir. Mənası, *Tibərya gölü*dür. Gölün bu adı, dərhal sahilindəki Tiberiya şəhərindən ötrüdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2012-04-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-02-21.
2. ↑  1996-cı ildə kəşfi edilən Buzulaltı Vostok gölü hər iki rekordu da keçmişdir; bu gölün dəniz səviyyəsindən alçaqlığı təxminən 200-600 m olaraq ölçülmüşdür.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------