recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kolxida daş sarmaşığı** — Kolxida florasının tipik nümayəndəsidir.Qafqazda,Türkiyədə,Kiçik Asiyada,İranda rütubətli subtropiklərdə yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 30 m-ə çatan güclü,lianaşəkilli,həmişəyaşıl koldur.Zoğları nazik,qısasorucu köklüdür.Meyvə verən zoğları isə qalın və tüklüdür.Yarpaqlarının uzunluğu 25 sm-ə qədər,müxtəlif formaalı: parlaq dərili,bütöv,bəzən üç hissəli,yaşıl və spesifik qoxuludur.Payızda çiçəkləyir.Çiçəkləri ikicinsli,beşhissəli,yaşılımtıl-sarı,12-35 ədədi çətirşəkilli hamaşçiçəklərə yığılmışdırSaplaqlarının uzunluğu 2-3 sm-ə çatır.Kolxida sarmaşığının çiçək qrupunun bütün hissələri sarı-qonur,çoxşüalı,pulcuqlu tükcüklərlə örtülmüşdür.Ləçəklərin uzunluğu 4-4,5 mm və eni 2-2,5 mm, uzunsov-yumurtavari,ucu bizdir.Erəkcikləri bir az ləçəklərindən qısadır.Sütuncuğun uzunluğu 1,5 mm-dir.Meyvələri qara,şarşəkilli,diametri 10-13 mm,2,5 toxumludur.Növbəti ilin yayında yetişir.

Ekologiyası
-----------

Kolxida sarmaşığı kölgəli,nəmişli meşələrdə bitir,qayalarda sürünür.Şaxtaya az davamlıdır.Aşağı və orta meşə zolağında,1500 m hündürlüyə qədər rast gəlinir.Təzə,məhsuldar torpağa ehtiyac vardır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşeronda.Qazaxda,Tərtərdə yarımkölgəli yerlərdə bitir.Bir çox formalarına rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Şaquli yaşıllaşdırmada istifadə edilir.Sarmaşığın bütün hissələrində qederin və çox miqdarda saponin vardır ki, ondan hazırlanan dərmanlar mədə şirəsini sərbəst sulfat turşusunu azldır, qanda şəkərin miqdarını azaldır.Həlimindən soyuqdəymədə,vərəm xəstəliklərində.böyrək daşının təmizlənməsində,podaqraya qarşı istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Tofiq Məmmədov (botanik), "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Hedera colchica* | 
* Wikidata: Q567948
* Wikispecies: Hedera colchica
* EoL: 1143006
* EPPO: HEECO
* EUNIS: 152457
* GBIF: 3036033
* GRIN: 18552
* iNaturalist: 163548
* IPNI: 90679-1
* IRMNG: 10663033
* ISC: 114691
* ITIS: 502898
* MoBotPF: 298893
* NBN: NHMSYS0000459243
* NCBI: 82097
* NZOR: 0214fb50-ff7f-452a-9344-77972f1320c1
* NZPCN: 4661
* Plant List: kew-96606
* PLANTS: HECO20
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:90679-1
* Tropicos: 2200815
* WCSP: 96606
* WFO: wfo-0000979673

 |
| *Hedera helix var. colchica* | 
* Wikidata: Q38474616
* GBIF: 3036047
* Tropicos: 50284645
* WCSP: 96676
* WFO: wfo-0000979748

 |
Ümumi yayılması:
----------------

Rusiyada (Dağıstan, Aşağı Don), Gürcüstanda (Kayşauri) təbii arealı vardır.

Azərbaycanda yаyılması:
-----------------------

Quba, Xəzər ovalığı, Naxçıvan MR-ın dağ və düzənliyində, Lənkəran düzənliklərində, meşə kənarları və kol cəngəlliyində rast gəlinir.

Statusu:
--------

Azərbaycanın nadir bitkisidir. VU D2.

Bitdiyi yеr:
------------

Aşağı dağ qurşağından orta dağ qurşağına qədər açıq işıqlı yerlərdə daşlıqayalı quru yamaclarda yayılmışdır.

Тəbii ehtiyatı:
---------------

Azərbaycanda dar bir arealda yayılmışdır.

Bioloji xüsusiyyətləri:
-----------------------

Təbiətdə hündürlüyü 90-120 sm-ə qədər оrtаboylu kollardır. Qopartikanı iri, oraqvаrı əyilmiş və ya düzdür, tək-tək bəzən 2-2 оlur. Yаrpаqlаrı 7-9 ədəd tərs yumurtavarıdan dаr ellipsşəkilliyə qədər 20-25 mm uzunluqda, 10-15 mm enində, üstdən çılpaq, alt tərəfdən qısa tüklə və oturaq vəziciklərlə sıx örtülü, kənarı ikiqat mişardişli yarpaqcıqlardan ibarətdir. Yarpaqaltlığı yaxşı inkişaf etmişdir.
Ləçəkləri 15-18 mm uzunluqda ağdır. Meyvəsi enli ovalşəkilli, çılpaq və ya qaidə hissəsi dağınıq vəziciklidir. İyun və iyul aylarında çiçək açır.

Çoxalması:
----------

Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbələri:
---------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilmə:
----------

Məlumat yoxdur.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri:
--------------------------------

Xüsusi mühafizə tədbirləri tərtib edilməmişdir.

Zəruri qoruma tədbirləri:
-------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi zəruridir.

Ədəbiyyat
---------

* Деревья и кустарники СССР. т.3.1954;
* Флора Азербайджана. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970;
* Красная Книга СССР. 1984; Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı" 1989;
* Azər-baycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996;
* Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008;
* Naxçıvan Muxtar Respublikası florasının taksonomik spektri. 2008;
* Naxçıvan MR-nın flora müxtəlifliyi və onun nadir növlərinin qorunması. 2011.

İstinadlar
----------

1. "Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.
2. "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov.

Xarici keçidlər
---------------

 Arxivləşdirilib 2015-04-19 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15547020
* EoL: 631239
* GBIF: 3007181
* GRIN: 104800
* IRMNG: 11036064
* Plant List: rjp-15812
* Tropicos: 27804933
* WFO: wfo-0000987957

 |

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.
Qırmızı Meşə (Ukrayna: Рудий ліс, Rudyi lis, sözün əsl mənasında "zəncəfil rəngli meşə") Poleziyada yerləşən İstisna Zonası daxilində Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasını əhatə edən on kvadrat kilometrlik (4 kv mi) ərazidir. "Qırmızı Meşə" adı 26 aprel 1986-cı ildə Çernobıl qəzası nəticəsində yüksək səviyyəli radiasiyanın udulmasından sonra ölən şam ağaclarının zəncəfil-qəhvəyi rəngindən yaranmışdır. Fəlakətdən sonrakı təmizləmə əməliyyatlarında Qırmızı Meşə buldozerlə məhv edilmişdir. və "tullantı məzarlıqlarında" dəfn edilmişdir. Qırmızı Meşə sahəsi bu gün dünyanın ən çirklənmiş ərazilərindən biri olaraq qalır.

Fəlakət və təmizlik.

Qırmızı Meşə yadlaşma zonasında yerləşir; bu ərazi Çernobıl qəzasından ən yüksək radiasiya dozasını və nəticədə radioaktiv çirklənmə ilə çox çirklənmiş tüstü və toz buludlarını aldı. Ağaclar bu radiasiyadan ölüb. Çernobıl №4 reaktorunda baş verən partlayış və yanğın nəticəsində torpağı, suyu və atmosferi Xirosima və Naqasakiyə atılan atom bombalarının 20 qatına bərabər radioaktiv maddə ilə çirkləndirdi.

Fəlakətdən sonra aparılan təmizləmə əməliyyatlarında şam ağaclarının əksəriyyəti "təmizləyicilər" tərəfindən buldozerlərlə sökülərək xəndəklərə basdırılıb. Sonra xəndəklər qalın qum xalçası ilə örtülmüş və şam fidanları əkilmişdir. Çoxları ağaclar çürüdükcə radioaktiv çirkləndiricilərin yeraltı sulara qarışacağından qorxur. İnsanlar Qırmızı Meşə ətrafındakı çirklənmiş zonanı təxliyə ediblər.
**Polşanın sovet işğalı** (*rus.* советское вторжение в Польшу) - Fəhlə və Kəndli Qırmızı Ordusunun Polşa Respublikasının şərq bölgələrində keçirdiyi hərbi əməliyyat. Nəticədə Ukrayna və Belarus SSR-ə (Qərbi Ukrayna və Qərbi Belarusiya) və Litva (Vilnüs bölgəsinin bir hissəsi) SSRİ-yə birləşdirildi. Beləliklə, SSRİ ilə Nasist Almaniyası arasında Polşanın faktiki bölünməsi (bəzən "dördüncü bölgü" adlandırılan) həyata keçirildi ki, bu da Almaniya ilə SSRİ arasında Hücum etməmək Paktının Gizli Protokoluna uyğun gəlirdi. Əməliyyat Almaniyanın Polşaya hücumundan 16 gün sonra - 1939 -cu il sentyabrın 17 -də saat 03.15-də başladı və SSRİ tərəfindən Polşaya rəsmi müharibə elan edilmədi.

Əməliyyatda Kalinin və Moskva hərbi dairələrinin bölmələri tərəfindən gücləndirilmiş Kiyev və Belarus hərbi dairələrinin birləşmələri iştirak etdi. İşğal və daha çox ilhaq ağır nəticələrə səbəb oldu: kütləvi həbslər, Katın qətliamı, xalqların deportasiyası, Stalin repressiyalarına məruz qalan əhalinin sayının əhəmiyyətli dərəcədə artması və s.

Həmçinin bax
------------

* Polşa kampaniyası (1939)
* Polşanın işğalı (1939–1945)
* İkinci Dünya müharibəsi
Təbii yayılması
---------------

Orta Asiya, İran və Əfqanıstanın dağlarında, daşlıq yamaclarda dəniz səviyyəsindən 800-2200 m hündürlükdə bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1-4 (10) m-dək olan çoxbudaqlı kol və ya ağacdır. Budaqları enli çətir əmələ gətirir. Cavan qabığı qırmızı-qonur, sonradan isə tünd boz rəngli olur. Yarpaqları yumru böyrəkşəkilli, uzunluğu 5-8 sm, eni 7-12 sm, binövrəsi enli, ucu bütöv, üstü parlaq yaşıl, alt tərəfi göyümtül, saplaqların uzunluğu 2-3 sm-dir. Çiçəkləri qısa salxımlarda yerləşir. Kasacığı qabarıq qısa dişciklidir; çiçək tacı çəhrayı və ya al-qırmızı bənövşəyidir. Mart-aprel aylarında yarpaqlar açılmamışdan əvvəl çiçəkləyir. Paxlaları tünd qonur rəngli, hamar, uzunluğu 10-12 sm, eni 1,5-2,5 sm, uzunsov, yuxarı tərəfi qaralmış, dərili, qanadşəkilli haşiyəli, çoxsaylı damarcıqlıdır. Avqust ayında yetişir. Meyvəsi iyun-avqustda yetişir. Toxumları oval, hamar, uzunluğu təxminən 5-6,5 mm, eni 4-4,5 mm, çılpaq, tünd qonurdur. 1000 toxumun çəkisi 50 q-dır. Toxum və qələmlə çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

İstiyə və quraqlığadavamlı bitkidir. Zəif şoran torpaqlarda bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Dendrologiya İnstitutunun təcrübə sahəsində 1998-ci ildə introduksiya olunmuşdur.

İstifadəsi
----------

Erkən yazda çiçəkləyən, gözəl, dekorativ koldur. Balverəndir. Qoruyucu meşə zolaqlarının salınmasında əlverişlidir. Budanmanı yaxşı qəbul edir. Canlı çəpər kimi, tək-tək və ya qrup halında yaşıllaşdırmada istifadə edilir.

Məlumat mənbələri
-----------------

Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm. Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970; Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.

İstinadlar
----------

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T.S.Məmmədov
**Olimpiya Yolu** ümumiyyətlə isə **Uembli Yolu** kimi tanınan bu yol İngiltərənin paytaxtı London şəhərində yerləşən Uembli Park metro stansiyasına və Uembli stadionu tərəfə bağlayan yoldur. Stadionda keçirilən bütün tədbirlərdən öncə minlərlə tamaşaçı məhz bu yoldan istifadə edərək stadionun girişinə yaxınlaşır. Məhz bu yol London metropolitenindən çıxarkən stadiona tərəf yönələn ən asan yoldur. 

Uembli Yolu İkinci dünya müharibəsindən sonra alman əsirlər tərəfindən bir neçə il ərzində tikilmişdr və bu əsirlər bu günə qədər Böyük Britaniya tərəfindən nəzarət altındadır. Başlanğıcda onlar Londonda keçirilmiş 1948 Yay Olimpiya Oyunları ərzində işləri görməkdən qəsdən boyun qaçırdılar lakin sonradan onların vəzifəsi mətbuatda yayımlanmış tənqidi yazı səbəbiylə dəyişdirildi; "Bunu fərz etmək olar ki, Əmək Nazirliyi könülsüz olan qul əməyinin yerli və xaricdən gələn ziyarətçilərin gözü qarşısında istifadə etmədən öncə çox dərindən düşünəcək." Əvəzində onlar daha az göz pnündə olan tikinti obyektlərində çalışdırıldılar.

* Uembli Stadionundan görünən Uembli YoluUembli Stadionundan görünən Uembli Yolu
* Cənub tərəfdən görünən yeni Uembli Stadionu və Uembli Yolu, Yanvar 2007Cənub tərəfdən görünən yeni Uembli Stadionu və Uembli Yolu, Yanvar 2007
* UEFA Avro 1996 çərçivəsində keçiriləcək İngiltərə və Almaniya oyunundan öncə Uembli YoluUEFA Avro 1996 çərçivəsində keçiriləcək İngiltərə və Almaniya oyunundan öncə Uembli Yolu
* Olimpiya Yolu ilə bağlantısı olan Uembli Stadionunun xəritədə görünüşüOlimpiya Yolu ilə bağlantısı olan Uembli Stadionunun xəritədə görünüşü

İstinadlar
----------


1. ↑  "Wembly Way built by German Prisoners of War" Arxivləşdirilib 2019-04-30 at the Wayback Machine, BBC News, 15 March 2010
**Qərbi Hun İmperiyası** və ya **Qərbi Hiunq-nu** — M.ö. 58-ci ildə Hun İmperiyasının parçalanması nəticəsində yaranmış Türk dövləti. Qurucusu və yeganə tanhusu Çiçi xandır.

Tarixi
------

M.ö. 58-ci ildə Tutsitan Tanhunun ölümündən sonra hakimiyyətə gələn I Huxanye Çin imperatoruna elçi göndərərək ona bağlılığını bildirdi. Bəlkə də, Huxanyenin bunu etməsinin səbəbi anası idi, çünki onun anası çinli idi. Buna əks olaraq onun türk qadınından olan qardaşı Çiçi Huxanyeyə üsyan edir. Nəticədə Hun İmperiyası parçalanır və Çiçi Tanhu dövlətin qərbini tamamən müstəqil idarə etməyə başlayır. O, Talas çayının ətrafında şəhər salır və buranı paytaxt elan edir. Amma Çiçinin imperiyası uzunömürlü olmur. Bunun səbəbi, Çiçinin bu iki böyük iki səhvi idi:

* Çiçi savaşlarda əski Hun taktikalarını deyil, qala qoruma taktikasını istifadə edirdi.
* Çiçi xaqan, öz əsgərlərinə qarşı çox sərt davranırdı.

M.ö. 36-cı ildə Talas çayı yaxınlığında baş verən savaşda Çiçi xanda daxil 1518 nəfər həlak olur və türk milləti tamamilə Çinə tabe edilir.

Ədəbiyyatda baş verən qarışıqlıq
--------------------------------

* Bəzi tarix kitab və məqalələrində "Qərbi Hun imperiyası" adlanan Avropa Hun imperiyasını belə adlandırmaq doğru deyil. Əsil Qərbi Hun dövləti, M.ö. 58-M.ö. 36 illərində mövcud olan qısa ömürlü dövlətdir.
* Həmçinin tarixlə bağlı bəzi kitab və məqalələrdə Qərbi Hun İmperiyasının xanı kimi Panu xan göstərilir. Bu da səhvdir, belə ki, Panu Tanhu Qərb Hunlarının deyil, Şimal Hunlarının xaqanı idi.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
Rəşid Behbudov
**"Rəşid Behbudov"** — Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinin sürətli sərnişin gəmisi. Dünya şöhrətli Azərbaycan müğənnisi Rəşid Behbudovun adını daşıyır.

İnşası
------

Gəmi "Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi" QSC və "Caspian Marine Services" Alyansının sifarişinə əsasən Avstraliyanın "Austal" gəmiqayırma zavodunda inşa edilmişdir.

Texniki göstəriciləri
---------------------

Gəmi Beynəlxalq Dənizçilik konvensiyalarının tələblərinə tam səviyyədə cavab verir.

Tutumu 150 nəfərdir. Gəmidə sərnişinlərin rahatlığı üçün yüksək şərait yaradılmış, istirahət sahələri quraşdırılmış, ən son beynəlxalq konvensiya tələblərinə uyğun səs və titrəmə izolyasiyası təmin edilmişdir.

Gəmidə Heydər Əliyev ilə Rəşid Behbudovun görüşləri və İlham Əliyevin iştirakı ilə dünya şöhrətli müğənninin Bakıda abidəsinin açılışı zamanı çəkilən fotolardan ibarət stend yaradılıb.

Bütövlükdə alüminium təbəqələrdən yığılmış katamaran tipli gəmi saatda 60 kilometr sürət yığmaq imkanına malikdir. Onun uzunluğu 70, eni isə 16 metrdir. Gəmi ən müasir avadanlıqla, o cümlədən DP-2 dayanıqlı mövqeləndirmə sistemi, sərnişinlərin platformalara təhlükəsiz keçidi üçün xüsusi teleskopik körpü ilə təchiz olunmuşdur.

Fəaliyyət istiqaməti
--------------------

Xəzərdə neft və qaz layihələrində rəqabətqabiliyyətli, beynəlxalq standartlara uyğun yüksək səviyyəli xidmətlərin göstərilməsi istiqamətində və sərnişinlərin, eləcə də kiçikhəcmli yüklərin dəniz platformalarına təhlükəsiz çatdırılması üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bu gəmi eyni tipli "Müslüm Maqomayev" gəmisi ilə bərabər BP şirkətinin sifarişlərini yerinə yetirir.

İstismara verilməsi
-------------------

"Rəşid Behbudov" gəmisinin istismara verilməsi mərasimində 18 noyabr 2016-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev də iştirak etmişdir. Dünya şöhrətli müğənninin nəvəsi Rəşid Behbudov gəminin istismara verilməsini bildirən düyməni basmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  İlham Əliyev Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinin yeni gəmilərinin istismara verilməsi mərasimində iştirak edib Arxivləşdirilib 2016-11-19 at the Wayback Machine. president.az, 18.11.2016  (az.)
**Tuatara** və ya **hatteriya** (lat. *Sphenodon punctatus*)— müasir sürünənlərin ən qədim qrupunun yeganə nümayəndəsi olan hatteriya daxildir. Xarici görünüşcə iri kərtənkələyə oxşamasına baxmayaraq, hatteriyanın orqanlarının quruluşu özünəməxsus qədimilik və primitivliklə səciyyələnir. Baş və gövdənin üzəri qərni pulcuqların ən primitiv forması olan xırda pulcuqlarla örtülüdür. Fəqərələri balıqlarda ol¬duğu kimi amfisoldur, fəqərələrin cismi arasında xorda qalır. Steqosefalların qarın zirehinin qalığı sayılan dərialtı qarın qabırğaları var. Amfibilərdə olduğu kimi xış sümükləri üzərində də dişlər olur. Yaxşı inkişaf etmiş təpə gözü var. Təbil boşluqları və təbil pərdələri yoxdur. Kəllə qutusu diapsid quruluşdadır. Cütləşmə (kopulyasiya) orqanı yoxdur, bu əlamət reptililər içərisində yeganə haldır. Uzunluğu, adətən, 50 sm-dir, yaşlı erkəklər isə 70-75 sm-ə qədər ola bilir. Yeni Zelandiyanın şərqində və cənubunda sahilə yaxın adalarda yayılıb. Müstəmləkə rejiminin komplekslərin istismarını artırması, eləcə də itlər və donuzlar tərəfindən tələf edil¬məsi nəticəsində hazırda hatteriyanın nəsli kəsilmək üzrədir. Hatteriya az hərəkətli heyvan olub, gecə həyatı keçirir. Albatros və digər okean quşlarının yuvasında yaşayır, lakin onların yumurta və balalarına toxunmur. Qurdlar, həşərat və ilbizlərlə yemlənir. 20 yaşında cinsiyyət yetkinliyinə çatır. Payızda, adətən, 9-12, bəzən 15-17 yumurta qoyur: Yumurtalarını torpağa basdırır. Süni şərait¬də 50 ildən çox yaşadığı məlumdur .

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2001.
2. ↑  Mustafayev Q.T. Tağıyev Ə.N. Sadıqova N.A. Onurğalılar zoologiyası. Dərslik. Bakı: Bakı Universiteti Nəşriyyat, 2009, s.292-293

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q163283
* Wikispecies: Sphenodon
* ADW: Sphenodon
* BOLD: 3422
* EoL: 35461
* EPPO: 1SQHNG
* Fossilworks: 92231
* GBIF: 2473267
* iNaturalist: 26165
* ITIS: 202131
* NCBI: 8507
* NZOR: bca43239-d21d-41d0-81cf-68803a0cc4ac
* uBio: 5757795

 |
**Ziqomikota** (lat. Zygomycota) — göbələklər şöbəsi.

Bu şöbənin nümayəndələrində qamçılı mərhələ yoxdur. Mitseliləri yaxşı inkişaf etmişdir. Mitselinin hüceyrə divarında xitin ,xitozan ,qlükozaamin və qlükoran turşusu vardır. Arakəsmələr və sellüoza yoxdur. Şöbə 500-dən çox nümayəndəni cəmləyir. Bir neçə növ müstəsna olmaqla, qalan bütün növlər quru mühitində yaşamağa uyğunlaşmışdır. Şöbənin əksər nümayəndələri saprotrof həyat tərzi keçirir. Bitkilər,heyvanlar,həşəratlar və insanlarda parazitlik edən az bir qismi də var. Mitselilər çoxnüvəlidir. Qeyri-cinsi çoxalma sporlar və konidilərlə gedir. Ziqomisetlər quru mühitinə uyğunlaşdıqlarından onlarda zoospor mərhələsi yoxdur. Şöbənin bütün nümayəndələrində cinsi çoxalma ziqoqamiya tiplidir. Cinsi çoxalma çoxhüceyrəli və çox nüvəli 2 hüceyrə möhtəviyyatının birləşməsi ilə tamamlanır. Bir çox mikoloqlar buna holoqamiya prosesi kimi də baxırlar.Bir qrup alimlər isə bu şöbənin Oomycota şöbəsindən başlanğıc aldıqlarını söyləyirlər. Şöbə 3 sinifi əhatə edir:Trichomycetes , Zygomycetes və Glomeromycetes

Ziqomisetlər
------------

Ziqomisetlər sinfinə Zygomycota şpbəsinin böyük əksəriyyət nümayəndələri daxildir. Şöbənin əsas xüsusiyyətləri eyni ilə Zygomycetes sinfini də xarakterizə edir.Bu sinfin Mucorales sırası hüdudlarında bir neçə xətlərini izləmək mümkündür.Zygomycetes sinfinə aid olan göbələklər torpaqda ,bitki qalıqlarında ,peyində, qida məhsullarında saprotrof həyat tərzi keçirirlərBuraya çoxsaylı həşərat parazitləri də aid edilir. Ziqomisetlərin bəziləri bu sinfin digər nümayəndələri üzərində də parazitlik edir. Buna adelfoparazitzm deyilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ruggiero M. A. Gordon D. P. Orrell T. M. Bailly N. Bourgoin T. Brusca R. C. Cavalier-Smith T. Guiry M. D. Kirk P. M.* A Higher Level Classification of All Living Organisms (ing.). // *PLOS ONE* / PLOS ONE Editors PLoS, 2015.Vol. 10, Iss. 4. P. e0119248. ISSN 1932-6203 doi:10.1371/JOURNAL.PONE.0119248 PMID:25923521
2. ↑  İbrahimov .A. Ş. İbtidai bitkilər.Bakı Universiteti nəşriyyatı 1993.
3. ↑  *S.M.Cəbrayılzadə.* Mikologiya. Bakı. 2011. səh. 110-113.
**Türkiyə-Yunanıstan əhali mübadiləsi** — 1923-cü ildə Yunanıstan, Türkiyə və Bolqarıstan arasında məcburi əhali mübadiləsi. Yunanıstanın 1919-1922 İkinci Yunan-Türk müharibəsində məğlubiyyətinin və Lozanna Sülh Müqaviləsinin bağlanmasının nəticəsi idi. 

Yunanıstan ilə Türkiyə Böyük Millət Məclisi arasında 30 yanvar 1923-cü il tarixində imzalanan Konvensiya və Protokola uyğun olaraq 1 may 1923-cü ildən həyata keçirilir. Mübadilə təxminən 2 milyon insanı əhatə edir və xüsusilə Kiçik Asiya və Şərqi Trakyanın yunan əhalisi ilə əlaqəli bir məcburiyyət xarakteri daşıyır. Mübadilənin əsas məqsədi keçmiş Osmanlı İmperiyası ərazisində formalaşmış dövlətlərin milli tərkibini homogenizasiyalaşdırmaq və potensial etnik-dini azlıqlar tərəfindən separatizmin inkişafının qarşısını almaq olur.

Mübadilə şərtləri
-----------------

Yunanıstan ilə Türkiyə arasında mübadilə dini (etnik deyil) əsaslarla həyata keçirildi. Beləliklə yunan dilində danışan müsəlmanlar Yunanıstan ərazisini tərk etmək məcburiyyətində qaldı (xüsusən Krit - Krit müsəlmanları), yarımadanın içərisindən gələn xristianların əksəriyyətinin onsuz da yunan dilini itirərək türk dilini ana dili biləsinə baxmayaraq Türkiyəni tərk etdi. 

Yunanıstan və Bolqarıstan arasında mübadilə etnik xətt üzrə baş verdi. Bolqarıstan və Türkiyə məcburi əhali mübadiləsi aparmadı. Eyni zamanda, demək olar ki, bütün pravoslav bolqarlar Türkiyə ərazisini tərk etdi. Türkdilli və digər müsəlmanlar isə davamlı mühacirliyə baxmayaraq Bolqarıstanda əhəmiyyətli sayda yaşamağa davam etdi.

Evakuasiya
----------

Xristianların (təxminən 1,5 milyon nəfər) evakuasiyası, Şimali Yunanıstandan (əsasən Makedoniyadan) gələn müsəlmanların evakuasiyası ilə izlənildi. Nəticədə XVI əsrin əvvəllərinə qədər xristian (yunan-slavyan) əksəriyyətini böyük ölçüdə itirən qədim yunan şəhəri olan Saloniki yenidən yunanlaşdırıldı. Bundan əlavə Krit tamamilə Yunan və Xristian oldu. Eyni zamanda İstanbul xaricində, Qərbi Türkiyənin şəhərləri xristian sakinlərini itirdi. Mübadilə açıq şəkildə qeyri-bərabər idi: 1,5 milyon xristian, 0,5 milyon müsəlman daimi yaşayış yerini dəyişmək məcburiyyətində qaldı. Yunanıstanda sosial böhran yarandı, bu da böyük şəhərlərdə (əsasən Afinada, Salonikidə gecə qonduların sayı artdı), kütləvi işsizlik, artan yoxsulluq və aclıq, xaricə kütləvi mühacirətlər müşahidə edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Convention concerning the Exchange". 2015-07-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-30.
**Çevrilmiş jasmin** (lat. Jasminum revolutum) — zeytunkimilər fəsiləsinin jasmin cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Əsasən Hindistan, Pakistan və Şərqi Himalayda geniş yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

2 m hündürlüyündə, qışda yarpağını tökən koldur. Bitkinin genişlənmiş, ellipsvari yarpaqları tünd yaşıl olur. May-iyun aylarında açan qızılı-sarı çiçəkləri bitkini olduqca dekorativ göstərir. Budaqlarının yaşıl rəngi qış aylarında da dəyişmir. Vegetativ orqanlarla çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

Torpağa az tələbkar, quraqlığa davamlı, işıq və istisevən bitkidir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Dendrologiya İnstitutunun təcrübə sahəsində introduksiya edilmişdir. Bakı, Gəncə və s. rayonlarda park və bağlarda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Dekorativ bitkidir, tək və qrup əkinlərində istifadə olunur. Budandıqda verilən formanı uzun müddət saxlayır. Odur ki, bordur və yaşıl çəpərlər salmaq üçün ən münasib hesab olunur. Azərbaycanda mülayim iqlimli rayonların yaşıllıqlarında istifadə oluna bilər. Tərkibində efir yağı vardır, qida sənayesində və səhiyyədə müxtəlif xəstəliklərin müalicəsində istifadə oluna bilər.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
**Qaraquş zəngçiçəyi** — (lat. Campanula karakuschensis Grossh.) Zəngçiçəyikimilər - (*Campanulaceae* Juss.) fəsiləsinə aid bitki növü.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "*Nəsli kəsilməyə həssas olanlar*" kateqoriyasına aiddir – VU A2cd + 3c. Azərbaycanın **nadir** növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik, hündürlüyü 5-10 sm olan bitkidir. Kökümsovlardan yarpaq və gövdə inkişaf edir. Gövdəsi kələ-kötür, dağınıq qövsşəkilli əyilən, yuxarıdan budaqlanandır, kökətrafı yarpaqları çoxsaylıdır, budaqlanandır, kökətrafı köhnə yarpaqlar bitkini bürüyür, yataq əmələ gətirir. Rozet yarpaqları kürəkvari və ya yumurtavaridir, kənarları iti dişcikli və ya təpəciklidir. Çiçəklərinin rəngi tünd–göydür. Tacı qıfvari-boruşəkillidir, xaricdən seyrək tükcüklərlə örtülmüşdür.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

İyun –iyul aylarında çiçək açır, sentyabrda toxum verir. Kserofit bitkidir. Orta dağ qurşağından subalp dağ qurşağına qədər quru, daşlı, çınqıllı yamaclarda və töküntülərdə rast gəlinir. *Dekorativ* bitkidir.

Yayılması
---------

Naxçıvanın dağlıq hissəsidir (Şərur rayonu – Qaraquş dağı və Kəngərli rayonu- Anabadgədik dağı ətrafı).

### Sayı və tendensiyası

Antropogen və iqlim təsirlərinə məruz qalması populyasiyanın təbii ehtiyatını məhdudlaşdırır. 

### Məhdudlaşdırıcı amillər

Əhali tərəfindən soğanaqlarının və çiçəklərinin kütləvi toplanmasıdır.

### Mühafizə tədbirləri

Arpaçay Dövlət Yasaqlığında yayıldığı ərazinin mühafizəsi üçün tədbirlər hazırlanmışdır. Reintroduksiyası tələb olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri, II nəşr, Bakı-2013
2. ↑
3. 1 2   Флора Азербайджан, 1961
4. 1 2  Naxçıvan MR-in Qırmızı Kitabı, 2010
**Səfəvi Astrabadı** və ya **Astrabad vilayəti** (həmçinin Gürgan da adlandırılır) — Səfəvi imperiyasının tərkibindəki vilayətlərdən biri olan Astrabad nəzərdə tutulur. Vilayət Səfəvi imperiyasının cənub-şərqində, həmçinin Xəzər dənizinin də cənub-şərqində yerləşmişdir. Vilayət şimaldan Atrek çayı, cənubdan Əlburz dağları, qərbdən Mazandaran vilayəti və şərqdən Cajarm ilə həmsərhəd olmuşdur. 1501-ci ildə Səfəvi imperiyasının əsasını qoyan I İsmayıl bundan sonra uzun müddət durmadan öz dövlətinin ərazisini böyütdü. Bu böyümə prosesinin bir parçası kimi Astrabad vilayəti 1510-cu ildə Səfəvi imperiyasına birləşdirildi.

Səfəvi imperiyasının sonuna doğru vilayət bu inzibati vahidlərə bölünməkdə idi: Girayi, Göklan, Hacılar, Cəlair, Kura-çupi və Yamut. Bu adların hamısı müxtəlif türk tayfalarının adlarından gəlməkdədir. Çünki bu bölgələrin idarə olunması bu tayfalara tapşırılmışdı və tayfa üzvləri də müvafiq olaraq orada məskunlaşmışdılar. Qıpçaqlar və türkmənlərdən bəzi tayfalar vilayətin şimalında yaşamaqda idilər və nominal olaraq Səfəvi imperiyasına tabe idilər.

1589-cu ildən 1598-ci ilə qədər Yaka türklərindən olan Saen-xanilər vilayət üzərində hakimiyyəti ələ keçirdilər. Müvəqqəti olaraq vilayətdə hakimiyyətə sahiblənmiş Saen-xanilərin bu bacarmasının əsas səbəbi həmin zaman effektiv Səfəvi hakimiyyətinin olmaması idi. Onların hakimiyyəti I Abbasın dövrünə qədər davam etdi. 1587-ci ildə hakimiyyətə gələn I Abbas mərkəzləşdirmə siyasətinin bir parçası kimi vilayətə yürüş etdi və vilayətdə mərkəzi hakimiyyəti bərpa etdi. Vilayəti inkişaf etdirmək və vergi gəlirlərini artırmaq üçün Səfəvi imperiyası hələ də fərqli türk tayfalarını bu bölgəyə cəlb etməyə çalışırdı. Astrabadın Səfəvi hakiminin hakimiyyəti bəzən vilayətin sərhədlərindən də kənara çıxırdı və Damğan, Bəstam kimi bölgələri də əhatə edirdi.

Həmçinin bax
------------

* Şirvan bəylərbəyliyi
* Qarabağ bəylərbəyliyi
* Səfəvi Xuzistanı
* Səfəvi Gürcüstanı
* Səfəvi Kürdüstanı

İstinadlar
----------

1. 1 2  Floor, 2008. səh. 150
2. ↑  Floor, 2008. səh. 150–151
3. ↑  Floor, 2008. səh. 151

Mənbə
-----

* *Willem Floor.* Titles and Emoluments in Safavid Iran: A Third Manual of Safavid Administration, by Mirza Naqi Nasiri. Washington, DC: Mage Publisher. 2008. ISBN 978-1933823232.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *C. E. Bosworth.* Astarābād, i. History. London and New York: Encyclopædia Iranica/Routledge & Kegan Paul. Ehsan Yarshater. 1987. 838–840. ISBN 978-0-71009-108-6.
Təbii yayılması:
----------------

Şimali Amerikada, Qərbi və Şərqi Asiyada bitir. XIX əsrin ortalarında bu bitki Britaniya botaniki Robert Broun tərəfindən təsvir edilmişdir və loropetalum (loropetalum – yunancadan "loron" - "qayış" və "petalon" - "ləçəklər") adlandırılmışdır. Həqiqətən, loropetalumun iri çiçək qrupları qayış və ya lentlərin bağlamasına bənzəyir. Buradan bitkinin azərbaycan dilində adı "qayışləçək" və analoji olaraq almanca "reimenblute"- dir. İngiltərəyə loropetalumu XIX əsrin axırlarında məşhur Viktorian gətirmiş və Chinese fringe flower – "Çin qayışləçəyi" adlandırmışdır

Botaniki təsviri:
-----------------

Hündürlüyü 60 sm-dək olan, əyilmiş budaqlı, nadir, gözəl çiçəkləyən ekzot, həmişəyaşıl, möhkəm, yumru koldur. Onun enli çiçək qrupları qayış və ya lentlərin bağlamasına bənzəyir. Loropetalumun yarpaqları oval və ya yumurtavari, uzunluğu 2,5-6 sm, açıq yaşıl rənglidir. Çiçəkləri hörümçəkşəkilli, qayışşəkilli, ətirli, al-qırmızı, çəhrayı, ağ rəngdə olub, 3-6 ədəd sıx qalxanlara yığılır, erkən yazda budaqları tamamilə örtür. Sonradan yaşıl yarpaqları açılır və çiçəkləmə bütün yay ərzində davam edir.

Ekologiyası:
------------

Bol çiçəkləməsi və yarpağın parlaq rəngi üçün ona düz düşən günəş işığı lazımdır, lakin bu işıq birbaşa bitkiyə düşməməlidir. Yayda təmiz havada özünü yaxşı hiss edir. -15°C-dək soyuqlara dözür.

Azərbaycanda yayılması:
-----------------------

Park və bağlarda mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi:
-----------

Çiçəkləmə dövründə daha dekorativdir və tək, alleya əkinlərində geniş istifadə edilə bilər. Asanlıqla formalaşır, bitki bonsay üslubunda becərilmə üçün idealdır.

İstinadlar
----------

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T.S.Məmmədov

Məlumat mənbələri
-----------------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. "Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.

İstinad
-------

* Флoрa Aзeрбaйджaнa. т.5. 1954; Флoрa Kaвkaзa. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycan flora-sının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008;
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Loropetalum chinense* | 
* Wikidata: Q660354
* Wikispecies: Loropetalum chinense
* AoFP: 4846
* APA: 5453
* EoL: 2887422
* EPPO: LORCH
* FoC: 200010559
* GBIF: 7329104
* GRIN: 22674
* iNaturalist: 186063
* IPNI: 430722-1
* ISC: 31359
* MoBotPF: 281039
* NCBI: 64118
* NZOR: a883443e-d621-4043-a28a-0b47c7e90580
* Plant List: tro-15100094
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:430722-1
* Tropicos: 15100094
* WFO: wfo-0001065276

 |
| *Hamamelis chinensis* | 
* Wikidata: Q39027175
* GBIF: 3702603
* GRIN: 18229
* IPNI: 430672-1
* NZOR: 2180dd08-c006-437e-b5e4-3aa99e149a30
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:430672-1
* Tropicos: 15100201
* WFO: wfo-0000715269

 |
Təbii yayılması
---------------

Mərkəzi Çində geniş yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 15 m olan, yarpağını tökən ağac və ya koldur. Düz budaqlı gövdəsi sıx çətirlidir. Yarpaqları yumru, diametri 6-12 sm, çılpaq, parlaq, dəricikli, alt tərəfi göyümtüldür. Yumru, yaşıl yarpaqları payızda saralır. Mayda çiçəkləyir, çiçəkləri yarpaqları açılanadək budaqları örtür. Çiçəkləməsi adi ərgəvana nisbətən daha bol və parlaqdır. 5-8 ədəd çəhrayı, al-qırmızı çiçəkləri dəstələrdə yerləşir, uzunluğu 1,5-1,8 sm-dir. Meyvəsi sentyabrda yetişir. Paxlaları qonur, qınlı, uzunluğu 7-12 sm-dir. Toxum və qələm vasitəsilə çoxalır.

Ekologiyası
-----------

İsti və işıqsevəndir. Abşeronda yaxşı inkşaf edir və zəif şoranlaşmaya davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Dendrologiya İnstitutunun təcrübə sahəsinə 1994-cü ildə introduksiya olunmuşdur. Yaşıllaşdırmada mədəni şəraitdə rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Balverən bitkidir. Yarpaqlarında aşı maddələri vardır. Vitaminlərlə zəngindir. Tək və ya qrup əkinlərində istifadə edilir.

Məlumat mənbələri
-----------------

Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm. Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970; Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.

İstinadlar
----------

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T.S.Məmmədov
]].

:

†  (*Ginqko]]*)

**???**:**İkiayalı ginkqo**
**İkidilim ginqko** Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009. 

Təxminən 1730-cu ildə ikiayalı ginkqo Qərbi Avropaya, 50 ildən sonra isə Şimali Amerikaya gətirilmişdir. "Ginkqo biloba "-nun elmi adını Karl Linney vermişdir. İngiltərə bağçılarından biri bu bitkini tebiətşünas Linneyə göndərmiş, 1771-ci ildə isə Linney bu bitkini "Ginkqo biloba" adı ilə elmi ədəbiyyata daxil etmişdir. Qədimdən ginkqo ağacları müqəddəs ağac kimi Yaponiyada, Çində və Koreyada qədim kilsələri əhatə edən bir çox parklarda becərilirdi. Hündürlüyü 40 m-ə çatan ikievli bitkidir. Ginkqonun gövdəsi cavan yaşlarında boz, yaşlandıqca boz-qəhvəyi rəngdə olub, çətiri aşağıdan oval, yuxarıdan enli seyrəkdir. Budaqları parlaq, açıq sarı, narıncıdır, gövdənin qabığı isə tünd-narıncı rəngdə olub, üzərində çatlar vardır. Ginkqonun bir çox iynəyarpaqlılardan əsas fərqi bu bitkidən qatranın əmələ gəlməsidir. Ginkqonun yarpaqları ikitipli zoğlarda tezböyüyən, uzunsov, təpə zoğlarında və yavaş böyüyən, qısa zoğlarda yerləşir. Ginkqonun yarpaqları çoxsaylı damarcıqlarla əhatə olunmuş, ikiayalı, yelpikvarı, dərivarı lövhəcikdən ibarətdir və bəzi qıjıların yarpaqlarına bənzəyir. Yarpaq ayasının uzunluğu 10sm, eni isə 10-12 sm-dir, yayda tünd-yaşıl, payızda açıq-sarı rəngdə olur. Yarpaq saplağı 8-10 sm uzunluqdadır. Erkəkcikli çiçəklər sırğaçiçək qurupunda toplanmış və erkəkcikləri bir-birindən aralıdır. İki açıq yumurtacıq şəklində olan dişi çiçəkləri nazik, uzun ayaqcıqlarda yerləşir. May-İyun aylarında çiçəkləyir. Meyvəsi yumurtavaridir, xaricdən şirəli-lətli, daxildən bərk təbəqə ilə örtülüdür, sentyabr – oktyabr aylarında yetişir. Yetişmiş toxumların uzunluğu 2 sm olub, sarı rəngdədir. Ginkqo toxumlarla və qələmlərlə asanlıqla çoxalır və yaşıllaşdırma üçün prespektivli bitki sayılır. İşıq, istisevən, havanın çirklənməsinə, göbələk və virus xəstəliklərinə davamlıdır, heşeratlarla az zədələnir. Azərbaycanda ikiayalı Ginkqo ağacı Lənkəran, Balakən, Zaqatala, Şəki və Abşeronda mədəni şəraitdə becərilir.

İstinadlar
----------

* Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.

İstinadlar
----------

"Azərbaycan dendroflorası", Bakı-"Elm"-2011


|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q43284
* Wikispecies: Ginkgo biloba
* ARKive: ginkgo-biloba
* BioLib: 2305
* Calflora: 9340
* Conifers.org: Ginkgoaceae
* EoL: 1156278
* EPPO: GIKBI
* FNA: 200005235
* FoC: 200005235
* GBIF: 2687885
* GRIN: 17540
* iNaturalist: 64350
* IPNI: 262125-1
* IRMNG: 10200404
* ITIS: 183269
* IUCN: 32353
* MoBotPF: 280988
* NBN: NBNSYS0000042115
* NCBI: 3311
* NZOR: c7a434f2-a5bd-4ee7-aba5-bc4155c4d0b4
* NZPCN: 4147
* PalDat: Ginkgo\_biloba
* PfaF: Ginkgo biloba
* PFI: 8487
* Plant List: kew-334053
* PLANTS: GIBI2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:262125-1
* Tropicos: 14100001
* WCSP: 334053
* WFO: wfo-0000795526

 |

1. ↑  Cins:Ginqko
2. ↑  "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.Tofiq Məmmədov.
İmperator ailəsi ad gününə gələnləri salamlayır, 2005
**İmperatorun ad günü** (*yap.* 天皇誕生日 *Tennō tanjōbi*) – Yaponiyanın dövlət bayramı. Akihitonun taxta oturduğu 1989-cu ildən bəri dekabrın 23-də qeyd edilir.

Meyci imperatoru Musuh
itonun hakimiyyəti dövründə (1868-1911) imperatorun ad günü noyabrın 3-də qeyd edilirdi.

Tayşo imperatoru Yoşihitonun hakimiyyəti dövründə (1912-1926) imperatorun ad günü avqustun 31-də qeyd edilirdi.

Söva imperatoru Hirohitonun hakimiyyəti dövründə (1927-1988) imperatorun ad günü aprelin 29-da qeyd edilirdi. Hirohitonun ölümündən sonra 29 aprel Yaşıllıq günü adı altında dövlət bayramına çevrildi, 2007-ci ildən isə Söva günü adlanır.

İmperator sarayı adətən kənar şəxslərə bağlı olsa da, imperatorun ad günündə və yanvarın 2-də sarayın ərazisini ziyarət etməyə icazə verilir. İmperatorun ad günündə imperator ailə üzvləri ilə birlikdə sarayın balkonundan onları görməyə gəlmiş insanları salamlayır.

İstinadlar
----------



| ⛭Yaponiya dövlət bayramları |
| --- |
| Yeni il |
Yetkinlik günü |
Dövlətin yaradılması günü |
Yaz bərabərliyi günü |
Şova günü |
Yaponiyanın Konstitusiya Günü |
Yaşıllıq günü |
Uşaqlar bayramı |
Dəniz günü |
Yaşlılar yada salma günü |
Payız bərabərliyi günü |
Bədən tərbiyəsi günü |
Mədəniyyət günü |
Əməyə minnətdarlıq günü |
İmperatorun ad günü (bayram) | Yaponiya |
**İstifadəçinin hesabı** (*ing.* User account) — Mühafizə olunan, yaxud çoxistifadəçi kompüter sistemində: istifadəçinin sistemə və onun resurslarına müraciət etmə vasitələri. Adətən, sistem inzibatçısı tərəfindən yaradılan istifadəçinin hesabı istifadəçi haqqında informasiyadan (məsələn, adından və istifadəçinin tanınması və sistemə "daxil olması" üçün, eləcə də sistemdən və onun resurslarından istifadə edə bilməsi məqsədilə müəyyən hüquqları ona vermək üçün tələb olunan şəxsi paroldan) ibarət olur.

*İstifadəçinin təyin etdiyi verilənlər tipi* (*ing.* User-defined data type) — Proqramda, adətən, verilmiş proqramlaşdırma dilində istifadə olunan verilənlər tiplərinin kombinasiyası kimi təyin olunan xüsusi verilənlər tipi.

*İstifadəçiyə münasib* (*ing.* User-friendly) — Öyrənilməsi asan, istifadəsi rahat (yüngül) olan sistem haqqında işlədilən termindir.

*İstifadəçilər qrupu* (*ing.* User group (UG)) — Eyni bir kompüter sisteminə, yaxud proqram təminatına maraqlarına görə birləşmiş insanlar qrupu. Bəzi üzvləri böyük və nüfuzlu qurumlar olan istifadəçi qrupları yeni başlayanları dəstəkləyir və üzvlərinin ideya, informasiya mübadiləsi etmələri üçün forumlar təşkil edirlər.

*İstifadəçi qılavuzu* (*ing.* User guide) — Hər hansı sistemdən istifadə edən insanlara yardım üçün nəzərdə tutulmuş sənəd. İstifadəçi qılavuzu sistemin texniki sənədlərinin tərkibinə daxil olur və, adətən, texniki yazar tərəfindən hazırlanır. Onların əksəriyyətində təsvir xarakterli mətnlə yanaşı görüntülər də olur. Proqram təminatının istifadəçi qılavuzuna, adətən, ekran görüntüləri (SCREENSHOT), avadanlıqlarla bağlı qılavuzlara isə sadə və anlaşıqlı rəsmlər, yaxud fotoqrafiyalar daxil edilir.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan |
| Normativ yoxlama | GND: 4138534-2 · LCCN: sh00001030 · NKC: ph1066931 |
**Vahid məbləğin gələcək dəyəri** (future value) maliyyə sahəsində istifadə olunan əsas alətlərdən biridir və p*ul**un gələcəkdə olacaq dəyəridir.*

Mürəkkəb faiz dərəcələri – faiz üzərinə faizin hesablanması.

Vahid məbləğin gələcək dəyəri –  **FV = PV • (1+i)n**

və burada:

* **PV** – bugünkü dəyər (Present Value)
* **i** – faiz dərəcəsi
* **n** – dövr, müddət

Məsələn: Hal hazırda sərbəst dövriyyədə olan **100 AZN** pulu **5 illik 10%** (Normal olaraq yuvarlaq olsun deyə və reallığa yaxın olsun deyə **depozit faizi 10%** hesablanır) depozit faizi ilə banka depozit olaraq yerləşdirsək 5 il sonra nə qədər pulumuzun olacağına baxaq.

**FV=PV•(1+10%)5=100•(1+0.1)5=100•1.15=161.051**

Əgər rüblük olaraq hesablasaq: **5 il=20Rüb** oldugunu nəzərdə saxlayırıq.Və **10/4(ildəki rüb sayı)=2.5%**

**FV=100•(1+0.025)20=163.86** göründüyü kimi illik ilə rüblük arasında az da olsa fərq yaranır).Əsasən maliyyəçilər illik hesablamadan istifadə edirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı,MALİYYƏ STATİSTİKASI VƏ MALİYYƏ HESABATLARININ TƏHLİLİ,Tədqiqatlar və İnkişaf Mərkəzi,Bakı - 2011.s-6
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-07-15.
| takson
| adı = Şərq iydəsi
| aləmi = Bitkilər
| şəkil = Elaeagnus orientalis .jpg
| şəkil məlumat = 
| şəkilaltı yazı = Şərq iydəsi
| fəsilə = İydəkimilər fəsiləsi
| cins = İydə cinsi
| növ = '**Elaeagnus orientalis L**
| şöbə =  Örtülütoxumlular 
| sinif = İkiləpəlilər
| yuxarı takson = Elaeagnaceae
| ranqı = Növ
| latınca adı = Elaeagnus orientalis L
| müəllif = 
| sinonim = 
| tipik nümayəndə = 
| aşağı takson adı = 
| aşağı takson = 
| arealın xəritəsi = 
| arealın xəritəsi haqqında = 
| arealın xəritəsinin eni = 
| legend sərhədi = 
| mühafizə = 
| vikinövlər = Elaeagnus orientalis L
| vikianbar = Category:Elaeagnus orientalis L
| bttsmb = 
| ütmx = 
| mbmm = 
| he = 
| geiş1 = 
| geiş2 = 
| beabs =
}}

**Şərq iydəsi**

Təbii yayılması
---------------

İlk dəfə Şərqi İrandan təsvir edilmişdir.Orta Asiyanın cənub hissəsi,Cənubi Qafqaz,Şimali İran,Türkiyə,Orta Asiyada yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Daryarpaq iydəyə çox oxşayır.Zoğları ağımtıl tükcüklüdür.Hündürlüyü 3 m-ə qədər,qırmızı-qonur qabıqlı,gümüşü-ağ budaqlı kol və ya kiçik ağacdır.Yarpaqları uzunsov-ellipsvari,lansetşəkilli,yumurtavari-uzunsovdur.Hər iki üzdən ulduzvari tükcüklüdür,altda tükcükləri daha sıxdır.Meyvələri iri,uzunluğu 2-3 sm,yetişməmiş meyvələri gümüşü,yetişmişləri qonur rəngdə olur.Çiçəkləri ətirlidir,qısa saplaqlarda yerləşir.May-iyun aylarında çıçəkləyir,meyvəsi sentyabrda yetişir.Çəyirdəyi uzunsov olub,üstündə uzununa zolaqları vardır.Toxumla və vegetativ yolla çoxalır.

Ekologiyası
-----------

Çayların,dənizlərin sahilərində,dağətəyində,dağlarda(700-2000 hündürlükdə)bitir.Bitki quraqlığadavamlı,istisevəndir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Kiçik Qafqazda,Naxçıvanda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Şəhər yaçıllaşdırmasında tək əkinlərdə və yol kənarlarında əkilməsi məqsədyönlüdür.Qida bitkisi kimi geniş istifadə olunur.

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine
**Qərbi Qaraxanlı dövləti** Qaraxanlıların bölünməsiylə Mavəraünnəhr ətrafını idarə edən ölkə idi.

Tarixi
------

Paytaxtları Özkənd, sonra isə Səmərqənd idi. Məlikşah dövründə müstəqil dövlət olanda Səlcuqluların suverenliyinə girməyi qəbul etdilər. Qərbi Karahan hökmdarı Əhməd Xan Səlcuqlular tərəfindən əsir götürüldü və Səlcuqlu valisi buraya təyin edildi. Qaraxanlı torpaqlarında üsyan başlayanda Əhməd xan vilayət valisi kimi Səlcuqluların hakim olduğu Qaraxanlı torpaqlarının idarəçiliyinə gətirilir.

1141-ci il Katvan müharibəsinin sonunda Qara Xitaylara bağlanan Qərbi Qaraxanlılar 1212-ci ildə Xarəzmşahlar tərəfindən tamamilə darmadağın edildi.

Hökmdarları
-----------

1. I Məhəmməd (1041 - 1052)
2. I İbrahim (1052 - )
3. I Nəsr (1068 - 1080)
4. Xıdır (1080 - 1081)
5. I Əhməd (1081 - 1089)
6. Yaqub (1089 - 1095)
7. I Məsud (1095 - 1097)
8. Süleyman (1097)
9. I Mahmud (1097 - 1099)
10. Cəbrayıl (1099 - 1102)
11. II Məhəmməd (1102 - 1130)
12. II Əhməd (1129 - 1132)
13. Həsən (1130)
14. II İbrahim (1132)
15. II Mahmud (1132 - 1141)
16. III İbrahim (1141 - )
17. Əli (1156 - 1160)
18. II Məsud (1160 - ?)
19. IV İbrahim (? - 1203)
20. Uluğ Sultan Osman (1203 - 1212)
**Metasekvoya** (lat. Metasequoia) — bitkilər aləminin çılpaqtoxumlular şöbəsinin i̇ynəyarpaqlılar sinfinin cupressales dəstəsinin sərvkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Bitkinin adı yunanca "meta" — "arasında" sözündən götürülmüş və yapon paleobotaniki S.Miki tərəfindən sekvoya cinsinə yaxın olduğu qeyd edilmişdir.
Təbii şəraitdə ancaq Çinin Siçuan və Xubeydə rayonlarında rast gəlinir. Metasekvoyanın qazıntı halında tapılmış qalıqları Asiyada, Şimali Amerikada, Qrenlandiyada və Şpisbergendə aşkar edilmişdir. Bu cins Tabaşir dövründə yaranmışdır və Oliqosendə inkişaf etmişdir. Hazırda merasekvoyaya bitkisinə Fransa, İngiltərə, Polşa, Norveç, Finlandiya və Alyaskada rast gəlmək olar. Bu bitki isti continental iqlimi olan ölkələrdə bitir, ancaq rütubətli subtropik iqlimli ərazilərdə yaxşı inkişaf edir. Hündürlüyü 40 m, gövdəsinin diametri 2,5 m olub, yarpağınıtökən ağacdır. Budaqları və cavan zoğları qarşılıqlı yerləşir. Çətirinin forması konusvarı, yaşlandıqda isə şarşəkilli olur. Qabığı tünd-qonur, qırışlı, soyulandır. İynəyarpaqları yayda tünd-yaşıl, payızda qırmızı-qonur olur, sonrakı dövrdə isə qısa zoğlarla birlikdə tökülür. Alt tərəfində hər birində 4-6 sıra olmaqla 2 ağızcıqlı kanal yerləşir. Erkək çiçəkləri zoğun ucunda yerləşir, erkəkcikləri 20 ədəddir, tozcuq toxumları qabarcıqsızdır. Dişi çiçəkləri 22-26 meyvə yarpağının birləşməsindən əmələ gəlib, üzbəüz yerləşir, üst və alt cütləri sterildir. Sallaq qozaların uzunluğu 1-1,5 sm olub, 20-28 qabıqlıdır, 5-9 yumurtacıqlıdır, qoza qabıqları qalxanşəkilli, oduncaqlıdır. Toxumları yığcam (5-9) qanadlıdır. Hazırda 10-dan çox növü vardır. Toxum və qələmlərlə çoxaldılır. Göllərin sahillərində və yapon bağlarında yaşıllaşdırmada istifadə olunur. Son dövrlərdə Bakının park və bağlarında rast gəlinir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------
**Yanlış döngə 6: Son çarə** (*ing.* Wrong Turn 6: Last Resort) Amerika istehsalı olan və rejissor Valeri Milevin çəkdiyi qorxu/triller filmidir. Hazırda çəkilişlərin davam etdiyi film 2014-cü ilin oktyabr ayında nümayiş olunacaq. Bu film *Yanlış Döngə* filmlər seriyasının altıncı filmidir.

İstehsal
--------

Verilən məlumata görə bu film üçün rejissor Deklan O'Breyn rejissor Valeri Milev ilə əvəz olunub. Filmin VOB/DVD versiyasının eləcədə altıncı seriasının 2014-cü ilin mart ayında Bolqarıstanda çıxarılması nəzərdə tutulub.

Məzmun
------

Qəfildən gizlin itmiş miras Deni və onun dostlarını unudulmuş Qərbi Viciniya dağlarındakı Hobb Springsə gətirir. O burada bir vaxtlar heç vaxt bimlədiyi itmiş uzaq qohumları haqqında məlumatlar öyrənir. Amma tezliklə o həmin qohumlarının tamam fərqli bir yaşam tərzi sürdüyünü də kəşf edəcək. Bu kəşf isə heç də yaxşı nətilcələnməyəcək. İndi Deni dostarı ya da qohumları arasında seçim etməlidir.

Rollarda
--------

* Sadie Katz / Selli
* Antoni Ilot / Deni
* Aquella Zoll / Toni
* Rolo Skinner / Viktor
* Roksana Pallet / Cilian
* Luk Kauzins / Nik

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-06-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-04.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-03-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-04.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-11-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-04.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-02-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-04.

Xarici keçidlər
---------------

* *« Yanlış Döngə 6: Son Çarə»* — Internet Movie Database saytında.
**İrimeyvəli fındıq**

Təbii yayılması
---------------

Avropanın cənub-qərbində, Asiyada təbii halda yayılmışdır. Türkiyədə, Şimali Amerikada, Fransada, Almaniyada geniş arealları vardır.

Botaniki təsviri
----------------

3-10 m hündürlükdə ağacvari koldur. Gövdəsinin və iri budaqlarının qabığı külrəngli bozdur. Cavan şaxələrinin üzəri sıx tüklü, qırmızımtıl-yaşıl, tumurcuqları yumurtavari, açıq-qonur rəngdədir. Yarpaqları dəyirmi-ürəkvari və ya enli-ovaldır, 7-12 sm uzunluqda və 6-10 sm enindədir, qısa sivriləşmişdir və zəif, ikiqat dişlidir, yaşıl və ya tünd-qırmızı rəngdədir. Tozluq sırğalarının uzunluğu 10 sm-ə qədər, qalınlığı isə 1 sm-dir. Meyvələrinin 3-8-i bir yerdədir, uzunluğu 3 sm-ə qədər olan ayaqcıq üzərindədir; yanları dişli, enli, qırmızı-yaşıl rəngdə dilimlərə bölünmüşdür, məxməri tüklüdür və nazik vəziləri vardır. Qozu uzunsov yumurtavari, silindrik və digər formalarda olub, uzunluğu 2-2,5 sm-ə, diametri 1,5 sm-ə çatır. Fevral-mart aylarında çiçəkləyir, avqust-sentyabr aylarında meyvə verir.

Ekologiyası
-----------

Təzə, çürüntü ilə zəngin olan torpaqlarda bitir.Üst kök sisteminə görə güclü torpaq qatı tələb etmir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük və Kiçik Qafqazın dağ-meşə rayonlarında və Zaqatalada becərilən fındıq sortlarının zəngin kolleksiyası cəm edilmişdir; Qutqaşen-Niç 30-B sortu, 1-ci çərkəz sortu,5/39 №-li Qutqaşen sortu, qıvrım sortu və s.

İstifadəsi
----------

İrimeyvəli fındıq dekorativ bitkidir. Ləpələri çox yağlı və tərkibində protein olması ilə fərqlənir. Fındıq ləpəsi və yağı qənnadı və yeyinti sənayesində geniş istifadə edilir.

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine