Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Milan (dəqiqləşdirmə).
**Milan** (*it.* Milano, *lat.* Mediolanum — "düzənliyin mərkəzi" və ya "çölün ortası", *alm.* Mailand‎) — İtaliyanın ikinci böyük şəhəri, Lombardiya regionunun paytaxtı.

Milan moda paytaxtı, yüksək incəsənət mərkəzidir. Burada Avropa qotikasının şedevri olan Duom kilsəsinin şpilləri göylərə ucalır. Milanda Leonardo Da Vinçinin qiymətli əsəri olan "Sirli şam yeməyi" saxlanılır.

Milan italyanları və xariciləri öz məşhur tədbirləri — moda nümayişləri, müxtəlif sərgilər, çoxsaylı idman və mədəni hadisələrlə cəlb edir. Duom kilsəsi, Viktor Emmanuil qalereyası və La Skala teatrı burada yerləşir. Milanın Duom meydanında bir neçə diqqətəlayiq abidə vardır — kilsə, Viktor Emmanuil abidəsi, Emmanuil qalereyası.

Duomo kilsəsi Milanın əsas görməli yeridir, o hər gün saat 9.00–12.00 və 14.30–18.00 kimi açıq olur. Kilsənin tikintisinə 1386-cı ildə başlansa da, o 1813-cü ildə başa çatdırılmışdır. Kilsə dünyada qotika üslublu ən böyük kilsələrdən biridir.

Erkole Roza tərəfindən inşa edilmiş Viktor Emmanuil abidəsi Duomo meydanının mərkəzi və turistlərin görüş yeridir.

Viktor Emmanuil qalereyası zəfər tağı motivli girişlə başlanır və getdikcə şüşəli küçələrlə davam edir. Bu gün bu qalereya şəhərin mədəni həyatının mərkəzi hesab olunur. Burada məşhur kitab mağazaları, kafe və restoranlar yerləşir. Qalereyanın mərkəzi günbəzinin altında isə mozaikalı öküzü görmək olar. Hesab edilir ki, əgər 3 dəfə saat əqrəbinin əksi istiqamətində onun başına dolansanız arzunuz yerinə yetəcək.

Tarixi və ümumi məlumat
-----------------------

Milan ən böyük italyan regionu olan Lombardiyanın paytaxtıdır və ölkənin maliyyə-iqtisadi mərkəzidir. Şəhər dəniz səviyyəsindən 100 metr yüksəklikdə yerləşir. Uzun müddət almanca "Maylənd" adlanan Milan sözünün mənası latın dilindən tərcümədə "düzənlikdə məskunlaşma" deməkdir. Milan eramızdan əvvəl 6–5-cı əsrlərdə qallar (fransızlar) tərəfindən salınıb. Uzun tarixi boyunca bütün Avropa işğalçıları Milanı idarə ediblər. Milan bir neçə dəfə Böyük Roma İmperiyasının paytaxtı olub. 1157-ci ildə Milan müstəqil olsa da, bu, uzun sürmədi. 1277-ci ildən 1500-cü ilə qədər növbə ilə Milanı Viskont və Sforts sülaləsi idarə edib. Elə bu dövrlərdə də şəhərdə bir sıra abidələr ucaldılıb.

Coğrafiyası
-----------

Milan şəhəri Italiyanın şimalında, Padana düzündə (it. Pianura Padana), Olona və Lambro çaylarının əhatəsində yerləşmişdir.

İqlimi
------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Milan üçün aylıq orta temperatur və yağıntı** 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Yan | Fev | Mar | Apr | May | İyn | İyl | Avq | Sen | Okt | Noy | Dek |  |  |
| Max. Temperatur (°C) | 4,6 | 8,2 | 13,2 | 17,5 | 21,9 | 26,1 | 28,9 | 27,7 | 24,3 | 18,8 | 10,2 | 5,4 | **Ø** | **17,2** |
| Min. Temperatur (°C) | −1,9 | 0,1 | 3,3 | 7,0 | 11,2 | 15,0 | 17,3 | 16,7 | 13,5 | 8,4 | 3,6 | −0,9 | **Ø** | **7,8** |
|
|  |
| Yağıntı (mm) | 64,3 | 62,6 | 81,6 | 82,2 | 96,5 | 65,4 | 68,0 | 93,0 | 68,5 | 99,7 | 101 | 60,4 | **Σ** | **943,2** |
|
|  |
| Yağışlı günlər (g) | 7,2 | 6,7 | 7,9 | 8,3 | 8,1 | 7,6 | 5,8 | 7,1 | 5,2 | 6,8 | 8,5 | 6,3 | **Σ** | **85,5** |
|
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Temperatur | 

4,6|  |
| --- |
| −1,9 |

 | 

8,2|  |
| --- |
| 0,1 |

 | 

13,2|  |
| --- |
| 3,3 |

 | 

17,5|  |
| --- |
| 7,0 |

 | 

21,9|  |
| --- |
| 11,2 |

 | 

26,1|  |
| --- |
| 15,0 |

 | 

28,9|  |
| --- |
| 17,3 |

 | 

27,7|  |
| --- |
| 16,7 |

 | 

24,3|  |
| --- |
| 13,5 |

 | 

18,8|  |
| --- |
| 8,4 |

 | 

10,2|  |
| --- |
| 3,6 |

 | 

5,4|  |
| --- |
| −0,9 |

 |
| Yan | Fev | Mar | Apr | May | İyn | İyl | Avq | Sen | Okt | Noy | Dek |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Atmosferçöküntüsü | 64,3  | 62,6  | 81,6  | 82,2  | 96,5  | 65,4  | 68,0  | 93,0  | 68,5  | 99,7  | 101  | 60,4  |
|   | Yan | Fev | Mar | Apr | May | İyn | İyl | Avq | Sep | Okt | Noy | Dek |

**Mənbə:** Milanın iqlimi 1961 - 1990 |

Əhalisi
-------

Milanın əhalisi 1,3 milyon nəfərdir.

İnzibati bölgüsü
----------------

Milanın Memarlıq abidələri
--------------------------

* Milan kafedralı (it. Duomo di Milano)
* Müqəddəs Ambroze bazilikası (it. Basilica di Sant’Ambrogino)
* San Lorens Major (it. San Lorenzo Maggiore)
* Santa-Маriya-delle-Qrasia (it. Santa Maria delle Grazie)
* Sforçesko qəsiri (it. Castello Sforzesco)
* La Skala (it. Teatro alla Scala или La Scala)

Milan müasir dövrdə
-------------------

Bugünkü Milan İtaliyanın işgüzar və sənaye mərkəzidir. Şəhərdə iri monopoliyalar, banklar, birjalar fəaliyyət göstərir. Milanda il ərzində dünyanın sənaye sərgiləri təşkil olunur. Milanda ən böyük beynəlxalq hava limanı — Malpens yerləşir. Həmçinin ölkədə ən yaxşı metro və dəmiryolu kommunikasiyası da buradadır. Milan əsl moda mərkəzidir. Dəbdəbəli Milan Armani və Versaçi kimi dünya şöhrətli dizaynerlərin vətənidir. Buradakı iri moda evləri, mağazalar, outletlər bütün Avropadan şəhərə alıcı cəlb edir. Moda həvəskarları buraya ildə iki dəfə — yayda və qışda gəlirlər. Şəhərdə bankomatlar çoxdur, amma bir dəfəyə 250 avrodan çox pul çıxarmaq olmur. Bankların işləmə vaxtı hər banka görə fərqlidir.

Nəqliyyat
---------

Malpensa Hava Limanının görnüşü
Milan adətən İtalyanın ən böyük avtomobil magistralı qovşağı sayılır. Belə ki, A1 (Roma — Neapol), A4 (Turin — Triest), A7 (Genua), A8/A9 (İsveçrə) və dairəvi A50(qərb)/A51(şərq)/A52(şimal) avtomobil magistralları məhz burada kəsişirlər.

### Hava nəqliyyatı

Milan iki Malpensa və Linate beynəlxalq hava limanına malikdir. Milandan bir qədər aralı Varezdə yerləşən Malpensa Beynəlxalq Hava Limanı eyni zamanda tranzit uçuşlar üçün bir qovşaqdır. Şəhərlə intensiv dəmir yol bağlantısı (Malpensa express) vardır. Linate Hava Limanı şəhər çərçivəsində yerləşmiş xüsusən avropadaxili və yerli uçuşlara, "Orio al Serio bei Bergamo" isə daha kiçik hava limanı olub əsasən ucuz, çarter uçuşlara və yök daşımalara xidmət göstərir. Milanın hava limanları ildə 30 million sərnişin daşıma gücünə malikdir.

### Dəmir yol nəqliyyatı

Mərkəzi Milan (it. Milano Centrale) — 1931 ci ildə tikilmiş, Avropanın ən böyük dəmir yol vağzallarından sayılır. Vağzal Art Deco üslubunda inşa edilmişdir. Kümbəzinin uzunluğu 341 m, sahəsi 66.500 m², binanın fasadı 200 m, hündürlüyü 72 m dir. 24 platformaya və gündəlik 330 000 nəfər sərnişin dövriyyəsinə malikdir.
"S" (Suburban Railway Service) dəmir yol xidməti 8 xəttə malik olub əsasən şəhərətrafı, şəhərlərarası və "R" regional sərnişin daşımalarını əhatə edir.

### İctimai nəqliyyat

Milan traleybusu
Avropada böyük tramvay və traleybus şəbəkəsinə malikdir.

**Traleybus xətti**

* 90: Dairəvi saat əqrəbi istiqamətində
* 91: Dairəvi saat əqrəbi əksi istiqamətində
* 92: viale Isonzo – Bovisa FN
* 93: viale Omero – piazzale Loreto

  

**Metro**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Xəttlər | İstiqamət | Tikilmə tarixi | Uzunluğu | Dayanacaqların sayı |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Sesto I Maggio ↔ Rho Fiera / Bisceglie | 1964–2005 ci illər | 24,9 km | 36 |
|  | Abbiategrasso ↔ Cologno Nord / Gessate | 1969–2005 ci illər | 34,7 km | 33 |
|  | San Donato ↔ Comasina | 1990–2011 cü illər | 16,7 km | 21 |

Qardaşlaşmış şəhərlər
* Fələstin Fələstin Dövləti, Vifleem
* Böyük Britaniya Birləşmiş Krallıq, Birminhem
* ABŞ ABŞ, Çikaqo
* Seneqal Seneqal, Dakar
* Almaniya Almaniya, Frankfurt
* Meksika Meksika, Qvadalahara
* Polşa Polşa, Krakov
* Fransa Fransa, Lion
* Avstraliya Avstraliya, Melburn
* Yaponiya Yaponiya, Osaka
* Braziliya Braziliya, San Paulo
* Rusiya Rusiya, Sankt-Peterburq
* Çin ÇXR, Şanxay
* İsrail İsrail, Təl-Əviv
* Kanada Kanada, Toronto
* Filippin Filippin, Manila

İstinadlar

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011. Italian National Institute of Statistics.
3. ↑  .

| ⛭İtaliya şəhərləri |
| --- |
| 1 000 000 + şəhərlər | Roma • Milan |
| 500 000 + şəhərlər | Neapol • Turin • Palermo • Genuya |
| 200 000 + şəhərlər | Bolonya • Florensiya • Bari • Kataniya • Venesiya • Verona • Messina • Padova • Triest |
| 100 000 + şəhərlər | Taranto • Breşiya • Prato • Rekko Kalabriya • Parma • Modena • Rekko nel Emiliya • Peruca • Livorno • Ravenna • Kalyari • Focca • Rimini • Salerno • Ferrara • Sassari • Sirakuza • Peskara • Montsa • Latina • Berqamo • Forli • Culyano in Kampanya • Trento • Viçentsa • Terni • Novara • Boltsano • Pyaçentsa • Ankona |
| 75 000 + şəhərlər | Arettso • Andriya • Udine • Çezena • Spetsiya • Leççe • Pezaro • Alessandriya • Barletta • Katantsaro • Pistoya • Brindizi • Piza • Torre del Qreko • Komo • Lukka • Pottsuoli • Quidoniya Monteçelyo • Marsala • Trevizo • Busto Arsitsio • Vareze • Qrosseto • Sesto San Covanni • Kazoriya • Kazerta • Cela • Asti |
| 50 000 + şəhərlər | Çinizello Balsamo • Raquza • L'Akuila • Kremona • Kuartu Sant'Elena • Paviya • Lametsiya Terme • Massa • Trapani • Apriliya • Kozentsa • Fyumiçino • Altamura • İmola • Potentsa • Karpi • Karrara • Kastellammare di Stabiya • Viarecco • Fano • Afraqola • Vicevano • Viterbo • Vittoriya • Savona • Benevento • Krotone • Matera • Pometsiya • Kaltanissetta • Molfetta • Marano di Napoli • Aqricento • Çerinyola • Lenyano • Monkalyeri • Folinyo • Faentsa • Manfredoniya • Sanremo • Tivoli • Avellino • Bitonto • Baqeriya • Açerra • Kuneo • San Severo • Olbiya • Modika • Erkolano • Teramo • Bişelye • Antsio • Siena • Portiçi • Kyeti • Trani • Kava de' Tirreni • Velletri • Açireale • Roviqo • Çivitavekkya • Aversa • Madzara del Vallo • Pordenone • Qallarate • Askoli Piçeno • Battipalya • Kampobasso • Kazalnuovo di Napoli • Skafati • Ro • Montesilvano • Kyocca • Kollenyo • Skandiççi |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *İtaliya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


Xarici Keçidlər
Milanda gəzməli-görməli yerlər
Milan şəhər bələdçisi

 |