recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mariya Pronçişeva buxtası** — Laptevlər dənizində, Taymır yarımadasının şərq sahillərində yerləşən buxta. Xatanqa körfəzindəndən 75 km şimalda yerləşir. Buxtanın uzunluğu 60 km, eni isə 3 – 10 km arasında dəyişir. Ən dərin yeri 22 metrdir. Buxtadan qərbdə Bırranqa dağları yerləşir. Bu hissədən buxtaya çaylar axır. İlin böyük qismi buzla örtülüdür. Ətrafında tundra bitkiləri yayılmışdır. İnzibati cəhətdən buxtanın böyük hissəsi Rusiya Federasiyası Krasnoyarsk diyarı ərazisinə daxildir.

1736-cı ildə Vasili Vasileviç Pronçişev tərəfindən kəşf edilmişdir. 1740-cı ildə isə Xariton Laptevin ekspedisiyası tərəfindən ziyarət olunmuşdur
Buxta uzun zaman adsız olmuşdur. Buxtada yerləşən burun 1913-cü ildə Boris Andreeviç Vilkiskinin ekspedisiyası tərəfindən Vasili Pronşiçevin həyat yoldaşı Tatyana Pronçişevanın şərəfinə adlandırılmışdır. 1920-ci ildə kartoqraflar səhvən xəritələrdə qeyd olunan burnu bildirən yazını buxtanın adı olmasını zənn etmişlər. Ancaq 1983-cü ildə tələbə olan V.Boqdanov bunu aça bilmşdir.

Buxta sahilində qütn stansiyası vardır. Buxtaya Xatanqa qəsəbəsindən turlar təşkil edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Владлен Троицкий. Записки Харитона Лаптева". 2013-12-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-29.
2. ↑  "Первая полярная путешественница Татьяна Федоровна Прончищева". 2009-04-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-06.
3. ↑  "Василий и Татьяна Прончищевы". 2012-05-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-06.
4. ↑  "Неделя с моржами Таймыра. Путешествие в бухту Марии Прончищевой". 2008-05-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-06.
**Radika** — Makedoniya Respublikasının qərbində çay. Radika Qara Drin çayının sağ qolu olub Srni-Kamen və Çafa-Kadis çaylarının birləşməsi nəticəsində formalaşır. Çayın uzunluğu 52 km-dir. Əgər mənbəni Srni-Kamen hesab etsək, bu zaman çayın ümumi uzunluğu 70 km olacaq.

Mənbə
-----

Srni-Kamen (Qara daş) öz başlanğıcını Vrasa silsiləsinin şimal yamaclarından, Şar dağlarının cənub ətəklərində yerləşən Vrasa zirvəsindən (2582 m) götürür.

Çay öncə Gora bölgəsindən keçməklə qərbə doğru axır, Vrasunu dolandıqdan sonra kəskin olaraq cənuba dönür və sonda Çafa-Kadis çayı ilə birləşir.

Çafa-Kadis çayı isə Vrasa silsiləsinin cənub ətəklərindən və Manqulova-Kula dağının şimal yamacından formalaşaraq qərbə doğru axır. Niçipur-Planina dağının şimal yamacından keçərək Srni-Kamen ilə birləşir.

Yuxarı Radika
-------------

Radikanın yuxarı axarı 8 km uzunluğa malikdir. Axım nizamlayıcı işlər nəticəsində çayın bu hissəsi Egey dənizi hövzəsinə aiddir. Çayın aşağı axarı isə Adriatik dənizi hövzəsinə daxildir. Cənuba doğru axan çay Korab və Niçapur-Planina dağları arasndan keçir. Volkoviya kəndi yaxınlığında süni olaraq çayın bifurkasiyasını yaratmışlar və yuxarı Radika süni yataqla Mavrov gölünə tökülür. Burdan isə çay Mavrov hidroenerji sistemi ilə Vardar çayına tökülür.

Aşağı Radika
------------

Çayın aşağı axarının uzunluğu 44 km-dir. Cəbuba doğru axan çay Korab və Deşat dağları arasında uzun və dərin (1 km) dərə yaradır. Çay yatağının bu hissəsi bir çox təbiət və tarixi abidələrlə zəngindir. Ərazidə Vele-Brdo, Rostuşa, Yançe, Prisonisa, Skidrine, Biqorski monastırı, Kasovraşt mineral hamamı və alebastrla zəngin olan Alçiya mağarası diqqəti cəlb edir.

Dərə zonasında çıxdıqdan sonra Radika soldan Kiçik Reka qolunu qəbul edir. Stoqovo dağının şimal yamaclarında keçən Radika cənub-qərbə doğru axır. Dolni-Kosovraştı, Dolni-Melniçan, Qorensi və Rayçisa kəndlərini keşdikdən sonra Radika Qara Drin çayına birləşir. Çayın mənsəbinə yaxın hissədə bənd qurulmuş və Debar gölü yaradılmışdır.

Adriatik dənizi hövzəsinə aid olan Radikanın hövzəsi 665 km²-dir və gəmiçilik üçün yararsızdır. Çayın yuxarı axarları SES tikintisi üçün əlverişlidir. Çay yatağından Oxrid və Poloq bölgələrini birləşdirən avtomobil yolu keçir.

Ədəbiyyat
---------

* *Mala Prosvetina Enciklopedija*, Third edition (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
* Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6
**Mariya Restituta Kafka**(*alm.* Maria Restituta Kafka‎, 1 may 1894-30 mart 1943) — Roma-Katolik kilsəsinin müqəddəsi, rahibə, tibb bacısı, kilsə fədaisi.

Bioqrafiyası
------------

Mariya Restituta Kafka 1894-cü il mayın 1-də çəkməçi ailəsində dünyaya gəlmişdir. İki yaşı olarkən valideynləri onu Vyanaya gətirirlər. İlk orta təhsilini bitirdikdən sonra Vyana xəstəxanalarının birində xadimə işləmişdir.
1913-cü ildə monastra daxil olaraq dördüncü əsr kilsə şəhidi Restitutun şərəfinə dini ad götürür. Birinci Dünya Müharibəsindən sonra cərrahi tibb bacısı işləyir. Avstriyadakı anşlussdan sonra 1938-ci ildə açıq şəkildə Avstriyada mövcud olan faşizm rejiminə qarşı çıxmağa başladı. Nazi rejimini tənqid edən açıq şəkildə iki məktub yazdı. Xəstəxananın direktorunun palataların birininin divarından xaçı götürmək göstərişinə qarşı çıxdı. Bütün bunlar onun sonrakı həbsinə səbəb oldu. 1942-ci ildə Gestapo tərəfindən dövlətə xəyanət səbəbi ilə həbs edilir.

O, 1943-cü il, martın 30-da edam olundu.

Vyanada vaxtilə Mariya Restitutanın işlədiyi Mödlinq xəstəxanası yerləşən köçəyə onun şərəfinə *Schwester Maria Restituta-Gasse* adı verilib.

Mariya Restituta Kafka 1998-ci il, iyunun 21-də Roma papası II İohan Pavel tərəfindən beatifikasiya (müqəddəsləşdirilib) edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Мария Реститута
2. ↑  restituta.net
3. ↑  Schwester Restituta Kafka
4. ↑  "Wir Franziskanerinnen von der christlichen Liebe". 2022-02-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-24.

Xarici keçidlər
---------------

* Catholic Forum Page about Maria Restituta  (ing.)
* Franziskaner Page about Maria Restituta  (ing.)
* Katolsk Page about Maria Restituta  (ing.)  (alm.)
* Santi Beati Page about Maria Restituta  (alm.)
* 
* 
* 
*
**"Kişi və qadın"** (*fr.* Un homme et une femme) — rejissor Klod Leluşun filmi.

Məzmun
------

Film gənc dul qadın Anna ilə avtomobil yarışçısı, dul kişi Jan-Luinin bir-birinə olan məhəbbətindən bəhs edir. Annanın əri kaskadyor olmuşdu və kino çəkilişləri vaxtı həlak olmuşdu. Jan-Luinin arvadı isə onun yarış zamanı həlak olduğunu eşidib özünə qəsd etmişdi.

Anna ilə Jan-Lui təsadüfən rastlaşmışdılar. Onların uşaqları Dovildəki pansionda oxuyur. Anna qatara gecikir və Jan-Lui onu evinə qədər aparmalı olur. Onların arasında dərhal qarşılıqlı cazibə hissi baş verir. Bu hiss isə tədricən sevgiyə çevrilir.

Mükafatlar və nominasiyalar
---------------------------

### Mükafatlar

#### 1966-cı ilin "Oskar" mükafatı:

Xarici dildə ən yaxşı filmə görə
Ən yaxşı orijinal ssenariyə görə
#### 1968-ci ilin "BAFTA" mükafatı:

Ən yaxşı xarici aktrisa – Anuk Eme
#### 1966-cı ilin Kann kinofestivalı:

Qızıl Palma Budağı – Klod Leluş
Beynəlxalq Kinematoqrafiya Katolik Təşkilatı (OCIC) – Klod Leluş
#### 1967-ci ilin "Qızıl qlobus" mükafatı:

Ən yaxşı xarici film
Ən yaxşı dram aktrisası – Anuk Eme
### Nominasiyalar

#### 1966-cı ilin "Oskar" mükafatı:

Ən yaxşı qadın roluna görə – Anuk Eme
Ən yaxşı rejissor işinə görə – Klod Leluş
#### 1968-ci ilin "BAFTA" mükafatı:

Ən yaxşı film
#### 1967-ci ilin "Qızıl Qlobus" mükafatı:

Ən yaxşı rejissor – Klod Leluş
Ən yaxşı musiqi – Fransis Ley
Ən yaxşı mahnı – "Kişi və qadın" (musiqisi: Fransis Ley, sözləri: Pyer Baru)

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifləri:** Klod Leluş, Pyer Utterhoven
**Rejissor:** Klod Leluş
**Operatorlar:** Klod Leluş, Patris Puge
**Bəstəkar:** Fransis Ley
**Prodüser:** Klod Leluş
### Rollarda

Anuk Eme – Anna Qotye
Jan-Lui Trentinyan – Jan-Lui Dürok
Pyer Baru – Pyer Qotye
Valeri Laqranj – Valeri Dürok
Antuan Sir – Antuan Dürok
Suad Amidu – Fransuaz Qotye
Anri Şemen – Jan-Luinin ortağı
Yan Barri – Jan-Luinin sevgilisi

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  .
2. 1 2 3 4  .
3. 1 2  .
4. ↑  .
5. ↑  "Full cast and crew for A Man and a Woman". Internet Movie Database. 2016-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-18.  (#apostrophe\_markup)

Xarici keçidlər
---------------

* *A Man and a Woman* — Internet Movie Database saytında.

* *A Man and a Woman* AllMovie saytında
* A Man and a Woman Rotten Tomatoes saytında  (ing.)
* Filmin sonluğu sayt YouTube
**Şərifov Səxavət Əsəd oğlu** (1965, Seyidlər (Zəngilan), Zəngilan rayonu – 1994, Füzuli rayonu) - Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Şərifov Səxavət Əsəd oğlu 1965-ci ildə Seyidlər kəndində anadan olub. Kənddə səkkizillik təhsil alaraq 1981-ci ildə Bakı şəhərində texniki peşə məktəbinə daxil olub və oranı qaynaqçı ixtisasına yiyələnməklə bitirib.

1983-1985-ci illərdə Rusiya SFSR Saratov şəhərində hərbi xidmət keçib. Tərxis olunduqdan sonra Sumqayıt şəhərindəki 1 nömrəli təmir tikinti trestində ixtisası üzrə əmək fəaliyyətinə başlayıb.

### Ailəsi

Ailəli idi, bir qız övladı var.

Birinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
--------------------------------------

1992-ci ilin əvvəllərindən etibarən Zəngilan rayonunun Seyidlər kəndindəki özünümüdafiə batalyonunun tərkibində döyüşlərdə iştirak etmişdir. 1994-cü il yanvarın 9-da Füzuli rayonunun Seyidəhmədli kəndində döyüş zamanı aldığı güllə yarasından şəhdi olmuşdur. 

Sumqayıt şəhərində yerləşən Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilib.

İstinadlar
----------
Miyagawa Isshō, *Samurai kişi aktyoru öpür*, təqribən. 1750
**Kişi fahişəliyi** — ödəmə qarşılığında cinsi xidmətlər göstərən kişilərin praktikasıdır. Bu seks işinin bir növüdür. Müştərilər istənilən cinsdən olsalar da, əksəriyyəti kişilərdir. Qadın fahişələrlə müqayisədə, kişi fahişələr tədqiqatçılar tərəfindən çox az öyrənilmişdir.

Kişi fahişələr üçün istifadə olunan terminlər ümumiyyətlə qadınlar üçün istifadə edilənlərdən fərqlənir. Bəzi şərtlər müştəri və ya iş metoduna görə dəyişir. Bu fahişəliyin qanunsuz yada qadağan olunduğu yerlərdə də, kişi fahişələrin öz işlərini xidmət haqqı qarşılığında, çılpaq modelliklə və ya rəqs, bədən masajı və ya digər seksual xidmətlər göstərirlər. Beləliklə, bir *kişi eskort*, *gigolo* (qadın müştəriləri nəzərdə tutan), *kirayə oğlanı*, *hustler* (ictimai yerlərdə xahiş edənlər üçün daha çox yayılmışdır), *model* və ya *masajçı kimi adlandırıla bilər*. Özünü gey və ya biseksual hesab etməyən, lakin kişi ilə pul qarşılığında cinsi əlaqəyə girən bir insana bəzən *ödəniş qarşılığında qey* və ya *ticarət deyilir*.

Həmçinin bax
------------

* Seks sənəti
* Seks sənayesi

İstinadlar
----------

1. ↑  *Savage, Dan.* "The Gigolo Myth". East Bay Express. 30 May 2012. 22 October 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 November 2015.
2. ↑  (Weitzer 2000)
3. ↑  *Clark, Tracy.* "Are they "Hung"?". Salon. 8 August 2009. 2009-10-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-10-17.
**Sarıtəpə yaşayış yeri** — Azərbaycan ərazisində arxeoloji abidə

Sarıtəpə yaşayış yeri Qazax şəhərinin cənub-şərqində yerləşir. Yaşayış yerində 1956-cı ildə İ.H.Nərimanov tərəfindən tədqiqat işlərinə başlanmışdır.
Aşkar olunan arxeoloji materiallar əhalinin məşğuliyyəti və həyat tərzi haqqında məlumat verir. Yaşayış məskəninin qalıqlarına əsasən binanın ilkin planını bərpa etmək mümkün olmuşdur. Daxili hissədə ümumi sahəsi 300 kv. m olan böyük zal, zalda «Persopol» üslubunda dirəklər vardı.

Tədqiqatçılar müəyyən etmişlər ki, e.ə. VII əsrdə Sarıtəpədə güclü yanğın baş vermişdir. Yanğından əmələ gəlmiş kül qatından ibarət təbəqənin qalınlığı 0,7 m-ə çatır. Həmin təbəqədən aşkar olunmuş yerüstü binaların inşasında çay daşlarından, saman qarışıqlı palçıqdan, həmçinin ağacdan geniş
istifadə olunmuşdur. Sarıtəpədə qeydə alınan yaşayış binaları uzunsov, dördkünc formalıdır. Binaların divarları çay daşları ilə hörülərək, gil məhlulu ilə möhkəmləndirilmişdir. Divarların içərisi və evlərin döşəməsi gillə suvanmışdır.

Arxeoloji qazıntılar zamanı Sarıtəpədən xeyli təsərrüfat və dini xarakterli binaların qalıqları aşkar olunmuşdur. Öyrənilmişdir ki, bu abidələr öz xarakterləri baxımından bir ailə və ya kiçik bir kollektivə aid deyil, böyük icmaya məxsus olmuşdur. Elə buna əsaslanaraq tədqiqatçılar Sarıtəpəni
böyük tayfa ittifaqlarından birinin mərkəzi hesab edirlər.

Arxeoloji tədqiqatlar zamanı yaşayaş yerindən Xocalı- Gədəbəy mədəniyyəti üçün xarakterik olan tunc bəzək əşyaları, boz və qara rəngli iri təsərrüfat küpləri, üzəri cızma naxışlı məişət qabları, yanmış taxıl və üzüm dənləri, xırdabuynuzlu və iribuynuzlu heyvan sümükləri əldə edilmişdir. Yaşayış yerindən aşkar olunan heyvan başlıqlı tunc qolbaqlar, dairəvi və düzbucaq formalı gil möhürlər diqqəti cəlb edir. Bu möhürlərin aşkar olunması, Son Tunc dövründə xüsusi mülkiyyətin mövcudluğunu təsdiq edən faktlardan biridir. Yaşayış yeri aşkar olunan arxeoloji materiallar əsasında e.ə. II minilliyin sonu, I minilliyin əvvəlinə aid edilir.

Mənbə
-----

* **Vəli Baxşəli oğlu Baxşəliyev**. *Azərbaycan arxeologiyası (Ali məktəb tələbələri üçün vəsait). I cild.* Bakı: Elm, 2007
* İradə Avşarova, Qənirə Pirquliyeva. Qafqaz arxeologiyası. Bakı,2010
**NMD Torayğırov Universiteti** (əvvəlcə — Pavlodar Sənaye İnstitutu, 1996-cı ildən 2020-ci ilədək — Sultanmahmud Torayğırov adına Pavlodar Dövlət Universiteti) — Pavlodar (Qazaxıstan) şəhərində ali təhsil müəssisəsi.

Universitet 7 fakültə və 11 elmi və praktik mərkəz, bir konsaltinq mərkəzi və tələbə dizayn bürosu bazasında mütəxəssislər hazırlayır.

Tarixi
------

NMD Torayğırov Universiteti, 1996-cı ilin may ayında SSRİ Nazirlər Sovetinin 1960-cı il tarixli, eyni il dekabrın 1-də açılan 20 sentyabr 1960-cı il tarixli Fərmanı əsasında yaradılmış sənaye institutunun bazasında quruldu. və 2020-ci ilin iyul ayına qədər Sultanmahmud Torayğırov adına Pavlodar Dövlət Universitetinin adını daşıyırdı. İnstitut keçmiş 24-cü hərbi məktəbin iki kazarmasında və 10 bir mərtəbəli kazarmasında yerləşdi. 400 tələbə üç fakültədə - maşınqayırma, mülki mühəndislik və enerji fakültələrində oxudu. Dərslər yalnız birinin dosent elmi adına sahib olan 16 müəllim tərəfindən tədris olunurdu.

Bu gün NMD Torayğırov Universiteti çoxsahəli bir ali təhsil müəssisəsidir. Universitetdə 63-dən çox ixtisas üzrə 22.000 tələbə təhsil alır. Təlim 20 professor, 40 elmlər doktoru və 177 elmlər namizədi, 104 dosent olmaqla 530 müəllim tərəfindən aparılır.

Pavlodar Universitetində aparılan tədqiqat işlərinin əsas istiqamətləri enerji və enerjiyə qənaət edən texnologiyalar, tikinti, maşınqayırma, psixologiya pedaqogikası sahəsindəki tədqiqatlar, ətraf mühitin monitorinqi, ətraf mühitin qorunması, təbii ehtiyatlardan səmərəsiz istifadə, regional iqtisadiyyatın problemləridir, ali məktəb və təlim probleminin sosiolinqvistik və linqvistik-mədəni tədqiqatları.

Adına Pavlodar Dövlət Universitetinin əsas binasının qarşısındakı parkda Sultanmahmud Torayğırov, 2003-cü ildə, Pavilyon bölgəsinin yerli sakinlərindən olan 9 görkəmli şəxsiyyətin büstü postamentlərə quraşdırılmışdır. Bu sərgiyə pedaqoqların və akademiklərin büst xiyabanı adı verildi.

Universitetin bazasında 7 fakültə var: təbiət elmləri, mühəndislik, humanitar və sosial elmlər, iqtisadiyyat və hüquq, enerji və kompüter elmləri, kənd təsərrüfatı elmləri (əvvəlki aqrotexnoloji fakültəsi).

İstinadlar
----------

1. ↑  "ПГУ им. С. Торайгырова официально переименован в Торайгыров Университет". 2021-07-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-16.
2. ↑  "Павлодарский государственный университет им. С. Торайгырова". 2022-01-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-16.
3. ↑  Рейтинг высших учебных заведений России и стран членов Содружества Независимых Государств.
**Lord Riçard Attenboro**(*ing.* Richard Attenborough; 29 avqust 1923[…], Kembric, İngiltərə, Böyük Britaniya və İrlandiya Birləşmiş Krallığı – 24 avqust 2014[…], Böyük London, London, İngiltərə, Birləşmiş Krallıq) — Aktyor və xeyriyyəçi, "Çelsi"nin ömürlük prezidenti hesab olunurdu.

Həyatı
------

1983-cü ildə prodüserliyi və rejissorluğunu etdiyi "Qandi" filmi ilə 2 Oskar mükafatı qazanan məşhur aktyor ayrıca 4 İngilis Film və Televiziya Sənətləri Akademiyasının (BAFTA) və 4 "Qızıl qlobus" mükafatı sahibi idi.

Lord Riçard 24 avqust 2014-cü ildə 90 yaşında vəfat edib.

2008-ci ildə iflic keçirən və həyatını əlil arabasında davam etdirən Atenburq həyat yoldaşı aktrisa Şeila Sim ilə bir qocalar evində yaşayırdı.

Lord Riçard və Çelsi FK
-----------------------

"Brayton qayaları" filminin çəkilişləri zamanı gənc aktyordan fiziki formada olmaq tələb olunur. Buna görə də Riçard bir neçə həftə London komandasının düşərgəsində məşq edir.Bu müddət ərzində aktyor klubun futbolçuları ilə dostlaşır. Beləcə, Attenbor "Çelsi"nin çılğın fanatı olur.

Riçard 1970-ci illərdə komandanın direktoru vəzifəsində çalışır. 1980-ci illərdə isə o, "Stemford Bric"i developerlərin hücumundan qoruyur.

O, "Çelsi"nin rəsmi xeyriyyə fondu olan "Help A London Child"in də qurucusudur. Lord Riçard Attenbora nəinki "Çelsi"nin, rəqib komandanın azarkeşləri də böyük sayğı və hörmət bəsləyirdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Richard Attenborough // RKDartists (nid.).
3. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118898752 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
4. 1 2  .
5. ↑  LIBRIS. 2014.
6. ↑  .
7. 1 2  "İki "Oskar"lı aktyor qocalar evində öldü" (az.). publika.az. 25 Avqust 2014 - 09:42. İstifadə tarixi: 2014-08-25.
8. 1 2 3 4  "Ömürlük prezident öldü" (az.). publika.az. 25 Avqust 2014 - 17:35. İstifadə tarixi: 2014-08-25.
**Luqu döyüşü** — 16 aprel 1899-cu ildə kapitan Pol Vule, onun adyutantı Jülyen Şanuenin rəhbərliyi altındakı Mərkəzi Afrika ekspedisiyasının Fransa müstəmləkə qüvvələri ilə kahinə Sarrauniyanın başçılığı altındakı Əzna bütpərəst tayfa arasında baş tutmuş döyüş. Vule və Şanuen 1898-ci ildə Niger çayı ilə Çad gölü arasındakı ərazini fəth etmək missiyası ilə ekspedisiyaya göndərilmişdi. 1899-cu ilin yanvarında onlar Fransa Sudanını tərk etdikdən sonra güclü müqavimət göstərməyən yerli xalqları zorakı şəkildə tabe özlərinə tabe etmişdir.

Döyüşmək qərarına gələn azsaylı yerlilərdən biri uzun müddət islamlaşan regionda yaşayan Əzna bütpərəst tayfasının başçısı sehrbaz-kraliça Sarrauniya idi. Ekspedisiyanın yolunu bağlamaq qərarına gələn Sarrauniya Vuleyə təhqirlərlə dolu təxribatçı məktub yazmışdır. Fransızlar çağırışı qəbul etmiş və 15 aprel 1899-cu ildə Sarrauniyanın qüvvələrini cəmləşdirdiyi Luqu və Tuqana kəndlərinə doğru yola düşmüşdür. Fransızlar güclü müqavimətlə qarşılaşmış, lakin nəticədə uğur qazanmış və Əzna tayfasını ərazidən qaçmağa məcbur etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Logéat, Yvon.* "Version grecque". Atala (3). 2003. 2006-08-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2006-09-19.
**Mikki Maus** (*ing.* Mickey Mouse) — cizgi filmi personajıdır. İlk dəfə 15 may 1928-ci ildə yaradılmışdır. Yaradıcıları Ab Ayverks və Volt Disneydir. 1977-ci ildən 2009-cu ilə qədər istehsal olunmuş cizgi filmlərində Mikki Maus personajı Uell Ollveyn tərəfindən səsləndirilmişdir.

Tarix
-----

### Osvald əvəzinə

1927-ci ildə Ab Ayverks tərəfindən yaradılan "Bəxtigətirən Dovşan Osvald" personajının uğursuzluğundan sonra Ab Ayverks digər personaj yaratmağa qərara alır. Bu səbəbdən 1928-ci ildə Ab Ayverks Mikki Maus adında personaj yaradır. Personaj kompaniyanın böyük uğuruna səbəb olur. Bir ildən sonra "Bəxtigətirən Dovşan Osvald" personajı da uğur qazanır. Volt Disney yenidən ilk personaj haqqında cizgi filmi üzərində işləməyə başlayır. Bu müddətdə isə Ab Ayverks və Les Klark gizi olaraq yeni personaj olan Mikki Maus personajı üzərində işləməyə başlayır.

### Yeni personaj

Ab Ayverks əvvəlcə Volt Disneyə qurbağa, pişik və it personajını təklif edir. Lakin Volt bu personjları qəbul etmir. Amma siçan personajı təklif olunan zaman Disney onu qəbul edir. Makkl Berrierin sözlərinə görə, Volt Disneyin bu personajı qəbul etməsini personajın cazibədarlılığı ilə əlaqələndirirdi. Voltun bu personajı seçməsinin əsas səbəb isə Voltun əvvəllər işlədiyi Kanzas-Sitidə yerləşən «Laugh-O-Gram» studiyasında olan çoxlu siçanların olması idi. Volt yadına həmin siçanlar düşdükdən sonra bu personajı qəbul edir və Mikki Maus personajı böyük uğur qazanır.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Mikki Maus*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Disney'in Miki Maus səhifəsi
* Mickey-Mouse.com

| ⛭Disney cizgi filmlərinin qəhrəmanları |
| --- |
| Baş qəhrəmanlar | Mikki Maus • Minni Maus • Donald Dak • Deyzi Dak • Qufi • Pluto |
| İkinci dərəcəli qəhrəmanlar | Pit • Çip və Deyl • Skruc MakDak • Hyui, Dyui və Lui • Lüdviq fon Dreyk • Qara qanadlı ördək • Magika De Spell • Maks Quf • Bəxtigətirən Dovşan Osvald |
**Mikotorfizm** (yun. mikros - kiçik) – ali bitkilərlə göbələklərin simbioz forması. İlk dəfə göbələklərin köməyi ilə qida maddələrini almağa, göbələklərin isə ali bitkilərin üzvi maddələrdən istifadə etməyə imkan yaradır.

Mikotorf bitkilər
-----------------

Qida maddələrini torpaqdan kökündəki göbələklər vasitəsilə alan və mikoriza əmələ gətirən bitkilər. Bitkilərin əksəriyyəti Mikotorf bitkilərə aiddir (qatırquyruğu, plaunlar, bəzi birillik və su bitkilərindən başqa). Mikotorf bitkilər 3 qrupa bölünür:

1. Simbiont göbələk yoluxmadan, toxumdan inkişaf etməyən bitkilər (məs. səhləb çiçəyi):
2. Mikorizasız inkişaf edə bilən, lakin göbələklə yoluxduqda daha yaxşı inkişaf edən bitkilər (bir çox ağaclar, kollar, kolcuqlar): çox vaxt mikorizası olan, lakin əlverişli qida mühitində göbələk yoluxmadan yaxşı inkişaf edən bitkilər (məs. cökə, tozağacı, bir çox kollar).

Xarici keçid
------------

* BİTKİ ÖRTÜYÜ Arxivləşdirilib 2017-05-10 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Bitkilər

İstinad
-------

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı 2008
**Başıayaqlılar** (*lat.* Cephalopoda) — heyvanlar aləminin molyusklar tipinə aid heyvan sinfi.

Haqqında
--------

Bu sinfin nümayəndələrinin ayaqları başlarında yerləşən bir neçə qolcuğa və hərəkəti təmin edən qıfa çevrilmişdir. Qolcuqlarda çoxlu sormaclar vardır. Suda aktiv üzürlər. Yırtıcıdırlar. Çox az nümayəndəsində çanaq vardır.

Normal duzlu dənizlərdə yaşayırlar. Həm xariciqabıqlı (*Nautilus* cinsi) həm də daxiliqabıqlı (kalmarlar, karakatisalar, osminoqlar) nümayəndələrlə təmsil olunmuşlar. Qazıntı halında ammonit və belemnitlər daha çox rast gəlirlər. Başıayaqlılar xarakterik nümayəndəsi *Nautilus* cinsinin qabığı bir müstəvidə spiralvari bükülmüş borucuğu xatırladır. Qabıq arakəsmələrlə (septa) 35–38 kameraya bölünür. Yumşaq bədən qabığın arxasını tutan sonuncu kamerada (yaşayış kamerası) yerləşir. Qalan kameralar isə fraqmokon adlanır. Yaşayış kamerasına yaxın kameralar qismən və ya tam hidrostatik maye ilə, ondan əvvəlkilər isə qazla dolu olur. Qısa kisəşəkilli bədənin baş hissəsində, erkəklərdə 65, dişilərdə 100-ə qədər barmaq (qol) olur. Ağızda çənələr və qidanı xırdalamaq vəzifəsini yerinə yetirən radula (sürtgəc) vardır. Yumşaq bədənin qarın tərəfində konusvari əzələli borucuq — qıf yerləşir. Bu qıf vasitəsilə su qarın boşluğundan təzyiq altında kənara atılır və heyvana əks istiqamətdə hərəkət etmək imkanını verir. Yumşaq bədənin arxa hissəsçindən bütün arakəsmələri kəsib keçən və adətən dairənin mərkəz hissəsində yerləşən sifon uzanır. Müasir təsnifata görə, başıayaqlılar 7 müstəqil yarımsinifə bölünür: *Nautiloidea* (Є-Q), *Orthoceratoidea* (O-T), ''Endoceratoidea *(O),* Actonoceratoidea *(O-C),* Bactritoidea *(S?, D-P, T?),* Ammonoidea *(D-K) və* Coleoidea *(D-Q). Bu yarımsiniflərin əksəriyyəti keçmiş geoloji dövrlərdə yaşayıb məhv olmuhlar. Onların müasir sistematikası qabığın quruluşuna, ilk növbədə, sifonun quruluşu və vəziyyəti, habelə arakəsmə (tikiş) xətlərinin tipinə, qabığın formasına və bəzəyinə əsaslanır.*

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1999.
2. ↑  Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press. 2006. 679.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (11-th) · Britannica (onlayn) · Universalis |
| Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 119311349 · GND: 4165260-5 · LCCN: sh85021974 · Microsoft: 2780438927 · NDL: 00573373 · NKC: ph208157 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q128257
* Wikispecies: Cephalopoda
* ADW: Cephalopoda
* AFD: Cephalopoda
* BioLib: 15054
* BOLD: 24
* EoL: 2312
* EPPO: 1CEPHC
* Fossilworks: 12315
* GBIF: 136
* iNaturalist: 47459
* IRMNG: 1476
* ITIS: 82326
* NCBI: 6605
* NZOR: 4b275167-b1c7-4c1d-b7f1-73d7eb40a34f
* Plazi: F1260A76-FFD7-FF8C-FF43-FD38FB94FB79
* uBio: 513159
* WoRMS: 11707

 |
Okean yer qabığı. Qırmız rəngli hissə daha cavan, mavi zolaq isə daha qədimdir.
**Okean yer qabığı** — Yer qabığı tipi olub okean ərazilərini əhatə edir. Okean yer qabığı planet səthinin 56 % - ni əhatə edir və onun başlıca cəhəti az qalınlığa (orta hesabla 5 –7 km -ə yaxın) malik olmasıdır. Lakin belə nazik qabıq da öz-özlüyündə iki qata ayrılır.

Çökmə qat
---------

Bu qatın qalınlığı okean çuxurları süxurlarında 1 km-dən 15 km-dək, qitə yaxınlığında isə 15 km-dək və daha çoxdur. Okean çuxurlarında çöküntülər, adətən, gillərdən, silisimlu və əhəngli lillərdən təşkil olunur. Okeanların çökmə qatından uzununa seysemik dalğaların keçmə sürəti 2–5 km/san-dir. Okean dərinliklərindəki ən qədim çöküntülərin yaşı 180 milyon ildən artıq deyildir. Belə bir təsəvvür yarana bilər ki, mezozoy erasının ortalarına kimi Yer üzündə, ümumiyyətlə, okean olmamışdır. Lakin bu heç də belə deyildir.

Bazalt qat
----------

Okean qabığının bu qatı, ümumiyyətlə, sualtı vulkanların püskürmə məhsulları olan bazaltdlardan təşkil olunmuşdur. Bunlar üçün yastıqvari bazaltlar səciyyəvidir. Onlar biri-birinin üzərində yatan qayrı-ayrı dəyirmi formalı lava yastıqlarından ibarətdirlər. Bu lava, san ki vulkan kanallarından sıxılaraq çölə çıxmışdır. Okean dərinliklərində su sütunu dibdə çox böyük təziq yaradır və bu lavanın yer səthində və yaxud dayaz su hövzələrində olduğu kimi azad axmasına, xüsusən də püskürməsinə imkan vermir.

Bazalt yastıqları qatından aşağıda biri-birinə paralel yerləşən, kiçik qalınlığa malik lakin nisbətən böyük davamiyyətli intruziv kütlələr - bazalt daykaları yerləşir. Məhz onlar bazalt maqmasının qalxması üçün nəqletdirici vulkanik kanal rolunu oynayırlar.

Okean yer qabığı bazalt qatının qalıənlığı 2 km -dən artıq deyildir. O, çökmə qata nisbətən böyük sıxlığa malik olduğundan, burada uzununa seysmik dalğaların sürəti yüksələrək 6,5 km/san çatır. Bunlardan aşağıda, seysmik dalğa sürətlərinin sıçrayışla 8,1-8,4-ə kimi yüksələn Moxoroviçiç səthi yerləşir. Bu artıq Yerin üst mantiyasıdır.

Mənbə
-----

* 
* Geologiya. Bakı. "Şərq-Qərb", 2008, 712 səh.
* 

| ⛭Yer |
| --- |
| Yerin xarici qabığı | 
Atmosfer •
Biosfer •
Noosfer •
Hidrosfer
 |  |
| Yerin daxili qatı | 
**1) Yer qabığı** (*Materik yer qabığı* •
*Okean yer qabığı*)**:** 
Çökmə qat •
Qranit qat •
*Konrada sərhədi* •
Bazalt qat •
Litosfer (*Litosfer piltələri*) •
*Moxoroviçiç sərhədi* 
**2) Mantiya:** 
Yuxarı mantiya (Astenosfer) •
*Seysimik bölmə 660 km* •
Aşağı mantiya •
*Nüvənin sərhədi - mantiya* 
**3) Nüvə:** 
Xarici nüvə •
Daxili nüvə
 |
**Başın transplantasiyası** — Günümüzdə ən çox yeniliklər olan sahələrdən biri orqan transplantasiyasıdır.Bu sahə o qədər inkişaf edib ki, hətta artıq başın transplantasiyası belə mümkündür.Bu transpalntasiyada ilk dəfə bir meymunun başı digərinin bədəninə köçürülüb.Meymun yeni başı ilə 9 gün yaşayıb, lakin onun imnun sistemi yad orqandan imtina edib.Serco Kanavero müasir tibbdə sıçrayış ola biləcək layihənin təfərrüatlarını ABŞ-də keçirilən konfransda təqdim edib. O əmindir ki, pasiyent özünə gəldikdən sonra öz üzünü hiss edəcək və təqribən 1 il ərzində yenidən yeriyə biləcək. İtaliyalı neyrocərrah Serco Kanavero başın köçürülməsi üzrə yoxlama əməliyyatından sağ çıxan heyvanların nümayiş olunduğu videonu dərc edib.Həkim heyvanların başını tam kəsməyib, o, yalnız onurğanı kəsib. Onurğanın bərpasının çətinliyi tam köçürülmənin həyata keçirilməsində maneədir.Kanaveronun sözlərinə əsasən, o, işində onurğa beyninin kəsilmiş sahələrinə daxil edilən polietilenqlikoldan istifadə edib ki, bu da minlərlə neyron arasında əlaqənin bərpasına yardımçı olub. Dünyada ilk dəfə keçiriləcəyi planlaşdırılan əməliyyatı italiyalı neyrocərrah Sercio Kanavero Rusiyada həyata keçirməli idi.Ömrünün 30 ilini bu əməliyyata hazırlaşan cərrah bir sıra çətinliklərlə üzləşib. Onun əməliyyat edəcəyi xəstə "Verdinq-Xofman" xəstəliyindən əziyyət çəkən və ömürlük əlil arabasına məhkum olan rusiyalı proqramçı Valeri Spiridonov idi. Əməliyyat 150 cərrahın iştirakı ilə 36 saat davam edəcəkdi. Əməliyyatın büdcəsi 20 milyon dollar müəyyən edilmişdi.Əməliyyata qədər həkim Kanavaro çinli cərrah Ren Syapinlə əməkdaşlığa başlayaraq heyvanlar üzərində bir sıra sınaq əməliyyatları həyata keçirmişdi. Ancaq elmi təşkilatlar bu əməliyyatlara skeptik yanaşaraq onun nəticələrini yayımlamaqdan imtina ediblər.

Baş transplantasiyası kimi riskli əməliyyata razılıq verən Spiridonov isə əməliyyatdan imtina edərək ABŞ-yə köçüb. Hal-hazırda o Floridada yaşayır.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* 
* 
*
**Bəxt gölü** (özb. Baxt, Бахт — «baxt») — Özbəkistanın Daşkənd şəhəri Bəyteymur tümənliyi ərazisinə daxil olan süni göl. Göl Çirçik çayının suları ilə doldurulmuşdur.

Göl istirahət zonası rolunu oynayır. Bura *park-göl* statusu verilmişdir.

Təsviri
-------

Bəxt gölü təqribi olaraq 27 ha ərazini əhatə edir. Göl sanki üçbucaqlı formaya malikdir. Ancaq kənarları düz xətt üzərində yerləşmir. Göl cənub-qərbdən, şimal-şərqə istiqamətlənmiş formaya malikdir. Gölün uzunluğu 900 metr, eni isə 300 metr təşkil edir. Gölün maksimal dərinli 10,0, metrdir. Gölün yaxınlığlnda iki elədə böyük olmayan su tutarı vardır.

Bəxt gölü Bəyteymur Tümənliyi, Daşkənd şəhərinin ucqar cənub-şərq qutaracağını təşkil edir. Göl Çirçik çayının yaxınlığında yerləşir. Çaydan bura axını gəlir və gölə lazım olan su onun vastəsi ilə təmin edilir. Bursdanda əks istiqamətdə su axır. Bu səbəbdəngölün suyu şirindir. Gölün əks tərəfində, çirçik çayının sol sahilində isə Rahat gölü yerləşmişdir. Gölün qərbindən Axanqaran şossesi keçir. Gölün sahəsi 0,27 km² təşkil edir.

Tarixi
------

Bəxt və Rahat su tutarlarını göl adlandırsalarda onlar əslində süni su obyektləridir. Göllər 1973—1975 illərdə meydana gəlmişdir. Onların hazırlanmasında məqsəd, Hamiz rayonu əməkçilərinin səmərəli isitirahətinin təmin olunmasına xidmət etməsi olmuşdur.

Su tutarı tikinti materialı olan qum və qraviya yığılan mədən olmuşdur. Gölün ərazisi mədəniyyət və istirahət psrkı statusu atmışdır. Hazırda isə göl *park-göl* statusu daşıyıtr. Sovet dönəmində Bəxt və Rahat gölləri vətəndaşlar arasında məşhurlaşmışdı. Axnqaran şossesi boyunca tramvay xətti çəkilmiş, gölə avtobus maşrutu açılmışdı.

XXI əsrdə artıq az ziyarət olunan əraziyə çevrilmişdir. Bu göldə çimmək ölkənin imkanlı təbəqəsini maraqlandırmırdı. Parkın əraxidi baxımsız vəziyyətə düşmüşdür. Göl məişət tullantıları ilə çirklənmişdi. Bu səbəbdən 2013-2014-cü illərdə göl quruyurdu.

2014-ci ilin noyabrında Beyteymur rayonunun rəhbəri Sərvər Mahametov keçmiş gölün yerində yeni daha iri gölü layihələndiriləyəcəyini bildirmişdir. Hətta mövsüm ərzində çimərlik təyyinatı üzrə belə fəaliyyət göstərməlidir.

Faunası
-------

Göl ərazisində bir çox quşları müşahidə etmək olur. Onlardan qarabatdaqlar, ördəklər və qağayıları göstərmək olar.

İstinadlar
----------

1. ↑  О счастье и блаженстве унылою порой Arxivləşdirilib 2014-12-06 at the Wayback Machine // Общественно-политический ежедневник «Зеркало-XXI», 27.10.2006
2. 1 2  *Холматов Қ. Баратов П.* Тошкент шаҳрининг ирригация шохобчалари. — Тошкент: «Фан», 1983. С. 43.  (özb.)
3. ↑  Ташкент. План города. — Ташкент: Госкомгеодезкадастр, 2013. ISBN 978-9943-15-130-7.
4. ↑  Ташкент. Энциклопедия / Зиядуллаев С. К. — Ташкент: Главная редакция УзСЭ, 1983. C. 135—136
5. 1 2  *Ионова А.* На месте озера «Бахт» вырастет грандиозный развлекательный комплекс на воде Arxivləşdirilib 2022-08-30 at the Wayback Machine. Агентство новостей Podrobno.uz Arxivləşdirilib 2022-09-09 at the Wayback Machine, 11.11.2014
**Abdulla Hacıbaba oğlu İbrahimov** — Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin sədri (1962–1980), əməkdar hüquqşünas.

Həyatı
------

Abdulla İbrahimov 1921-ci ildə Dəvəçi rayonunun Zöhrabkənd kəndində anadan olmuşdur.

Böyük Vətən müharibəsinin iştirakçısı olan A.İbrahimov 1948-ci ildə Ümumittifaq Hüquq İnstitutunu bitirmişdir.

Abdulla İbrahimov 1944–1958-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi və Daxili İşlər Nazirliyi sistemində müxtəlif vəzifələrdə çalışmış, o cümlədən Bakı şəhər milis idarəsi rəisinin müavini olmuşdur. 1958–1960-cı illərdə isə o, Bakı şəhərinin prokuroru vəzifəsində işləmişdir.

1960–1962-ci illərdə Azərbaycan respublikası Daxili İşlər nazirinin müavini işləmiş A.İbrahimov 1962-ci ilin martında Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin sədri seçilmişdir.

A.İbrahimov 1962-ci ildən 1980-ci ilədək fasiləsiz olaraq 18 il Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin sədri vəzifəsində işləmiş, 1980–1991-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Hüquq Şöbəsinin müdiri olmuşdur. Təqaüdə çıxdıqdan sonra isə ali məktəblərdə pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur.

Abdulla Hacıbaba oğlu İbrahimov 2003-cü il iyulun 5-də 82 yaşında vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------



| ⛭Azərbaycan Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin sədrləri Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası |
| --- |
| 
* İsay Dovlatov (1924–?)
* Seyidcəfər Yaqubov (1931–1932)
* Muxtar Hacıyev (1932–1933)
* Ayna Sultanova (1936)
* Teymur Quliyev (1936–1937)
* Böyükağa Hüseynov (1937–1939)
* Əlisultan Quliyev (1939–1941)
* Hüseyn Ələkbərov (1946–1948)
* Məhərrəm Hüseynov (1951–1957)
* Sənan Musayev (1957–1962)
* Abdulla İbrahimov (1962–1980)
* İbrahim İsmayılov (1980–1986)
* Hüseyn Talıbov (1986–1991)

 |
**Məlik Dinar** (v. 1195) — Kirman əmiri. Oğuz türklərindən idi.

Sərəxs hakimi
-------------

1153-cü ildə Sərəxs hakimi olaraq siyasi və hərbi həyatına başlamışdı. 1179-cu ilədək hakimiyyəti əlində saxlayan Məlik Dinar həmin il Qarakitayların vassalı və Xarəzmşahlığa iddiaçı olan Sultanşahın ordusu tərəfindən mühasirəyə alındı. Məlik Dinar ölümdən qurtulmaq üçün şəhəri Nişapur əmiri Əbu Bəkr Toğanşaha təslim etdi. 1180-ci ildə Toğanşahın sərkərdəsi Qaraquş şəhəri Sultanşaha təslim etməli oldu.

Kirman hakimi
-------------

1185-ci ildə Toğanşahın ölümündən sonra Məlik Dinar da Kirmandakı oğuzlara qoşulmaq üçün yola düşdü. 1186-cı ildə Kirmanı asanlıqla ələ keçirərək Səlcuq sülaləsinə son qoydu və hakimiyyətini tezliklə gücləndirdi. İqtisadiyyatı dirçəltdi, həmçinin Hörmüzü özündən asılı hala saldı.

Ailəsi
------

Kirman Səlcuqlu hökmdarı Toğrul şahın qızı ilə evlənmişdi. 1195-ci ildə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Bosworth, C.E. "The Political and Dynastic History of the Iranian World (A.D. 1000-1217)." *The Cambridge History of Iran, Volume 5: The Saljuq and Mongol Periods.* Edited by J.A. Boyle. Great Britain: Cambridge University Press, 1968. ISBN 978-0-521-06936-6
2. ↑  David Price, Chronological Retrospect, Or Memoirs of the Principal Events of Mahommedan History: From the Death of the Arabian Legislator to the Accession of the Emperor Akbar, and the Establishment of the Moghul Empire in Hindustaun, 1821 - səh. 384 Arxivləşdirilib 2020-11-12 at the Wayback Machine
**Abdulla xan**(? - 1855)—Qonquratlar sülaləsindən Xivə xanı.

Həyatı
------

Məhəmmədəmin xanın yerinə keçən Abdullah xan (Mart-sentyabr 1855) yeni bir ordu ilə türkmənlər üzərinə yürüdüysə də aparılan savaşda yenilərək öldürüldü və Xivə xanlığı türkmənlər üzərindəki hakimiyətini itirdi.

Xivə xanlarının Türkmənlərlə uğraşmasından faydalanan ruslar Cənubi Qazaxıstan torpaqlarını işğal edərək Aral gölünün şimal sahilinə qədər endilər. Xivə və Kokand xanlıqlarının etirazlarına rəğmən Aralın şimal sahillərində və Sırdəryanın eyni gölə töküldüyü yerdə qalalar inşa etdiler. Bu arada polkovnik İqnatiyev ilə şərqşünas Nikolay Xanıkov başçılığında bir heyəti Orta Asiyaya göndərən ruslar buradakı ölkələrin əsgəri və iqtisadi quruluşu haqqında bilgi topladılar. İqnatiyev ilə N. Xanıkov Rusiya hökumətinə öncə Kokandın, ardından Buxara ilə Xivənin işğalını tövsiyə etdilər. Bir yandan Orta Asiya Türk dövlətləri, Osmanlı dövlətinin birlik və bərabərlik tövsiyəsinə rəğmən bir-birləriylə sürəkli mücadilə içində olurdular. Buxara ilə Xivənin Mərv bölgəsi hakimiyəti üzündən etdikləri mücadilənin ardından bu dəfə Buxara ilə Kokand arasında mübarizə başladı.

Həmçinin bax
------------

* Xivə xanlığı
**Atıkan adası** — Oxot dənizinə aid olan Şelixov körfəzinin cənub hissəsində yerləşən ada. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Maqadan vilayəti ərazisinə daxildir. Yams adalarında ikinci ən böyük adadır.

Toponim
-------

SSRİ-nin Şimal-Şərqi Toponimik lüğətinə görə, Atıkan adı even dilindən olan "qoca qadın", "nənə" sözlərindən yaranmışdır.

Coğrafiya
---------

Matıkil adasının miniatür surətidir. Şəffaf divarları və sıldırım talusu olan qayalı zirvəli tirələr sudan səthə çıxır. Silsilə şimal-qərbdən cənub-şərqə yönəldilmişdir, yamaclar dənli və mamır bitkiləri ilə örtülmüşdür. Adanın cənub ucunda dərin, geniş bir mağara vardır. Onun yaxınlığında avtomatik mayak quraşdırılmışdır. Dənizdən adaya eniş çox təhlükəlidir, praktiki olaraq çimərliklər yoxdur.

Pyaqin yarımadasından və Udaça körfəzindən təxminən 17,2 kilometr şərqdə yerləşir. 11 kilometr qərbdə Yam adalarından olan Baran adası qəraralaşır. Atıkana eniş praktiki olaraq mümkün deyil.

Ən yüksək yeri 384 metrdir. Qonşu akvatoriyasının dərinliyi 67–70 metrdir.

Adada təxminən 15.000 cüt ağılsız, 4.000 cüt üçbarmaqlı qağayı , 25.000 cüt Uria lomvia və Uria aalge yuva qurur. Maqadan Təbiət Qoruğunun Yam adaları bölməsinin bir hissəsidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Обзорно-географический Атлас России. — Картография, АСТ, Астрель, 2010. — С. 124.
2. ↑  Леонтьев В. В. Новикова К. А. Атыкан // Топонимический словарь Северо-Востока СССР / науч. ред. Г. А. Меновщиков; ДВО АН СССР. Сев.-Вост. комплекс. НИИ. Лаб. археологии, истории и этнографии. — Магадан: Магад. кн. изд-во, 1989. — С. 77. — 15 000 экз. — ISBN 5-7581-0044-7.
Naxçıvan Müəllimlər Qurultayı — "İrəvan quberniyası xalq məktəblərinin sahə qurultayı" adı ilə 1893-cü il noyabrın 22-24-də Naxçıvan şəhərində keçirilmişdir.

Haqqında
--------

Qurultayda "Məktəblərdə müəllimlər heç bir əlavə vəsait sərf etmədən hansı kənd təsərrüfatı məşğələlərini təşkil edə bilərlər?" mövzusunda müzakirə aparılmışdır. Müzakirələrdə mahalın tanınmış müəllimlərindən olan Cəlil Məmmədquluzadə, Kərim bəy İsmayılov (Nehrəm məktəbi), Nəsrulla Əmirov (Naxçıvan şəhər məktəbi), Əbdülqasım Sultanov (Şahtaxtı məktəbi), Məmməd bəy Qazıyev (Şərur məktəbi) çıxış etmişlər. Qurultayın bu məsələ ilə əlaqədar qəbul etdiyi qərarda məktəblərdə ipəkçiliyin təşkili və inkişaf etdirilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Qurultayda Naxçıvan şəhər məktəbində müxtəlif fənlər üzrə keçirilmiş açıq dərslər də müzakirə olunur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  **Naxçıvan Müəllimlər Qurultayı**// Naxçıvan Ensiklopediyası / V.Y. Talıbov. — Təkminləşdirilmiş və yenidən işlənmiş ikinci nəşr. — Naxçıvan, 2005. — 2 cilddə. — II cild. — Səhifələrin sayı: 380. — Səh.: 159-160. — ISBN 5-8066-1468-9.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan müəllimlərinin I qurultayı

Xarici keçidlər
---------------

* Naxçıvanda müəllim kadrların hazırlığı və maarifçiliyin inkişafında onların rolu
**"Qarabağın maralı"** — Sözləri və musiqisi İskəndər Novruzluya məxsus mahnı.

Tarixi
------

"Qarabağın maralı" xalq mahnısı kimi məşhurlaşan bu sənət incisinin sözləri və musiqisi Ağdamlı İsgəndərindir. Mahnı Qarabağ gözəli, teatr aktrisası Suğra Bağırova-Abdullayeva həsr olunmuşdur. İlk dəfə 1951-ci ildə şuşalı xanəndə İsa Rəhimovun ifasında səslənib. Sonralar bir çox müğənnilər "Qarabağın maralı"nı böyük həvəslə oxuyublar. Bəzi hallarda da mahnının adını və sözlərini təhrif edərək "Azərbaycan maralı" kimi səsləndiriblər.

İfaçıları
---------

Bu mahnının ən gözəl ifaçıları isə xalq artistləri Sara Qədimova və Şövkət Ələkbərova olub.

Sözləri
-------

Ay qız, gəzmə aralı,  

Qəlbim səndən yaralı.  

Gözlərinə heyranam,  

Qarabağın maralı.  

  

Sən bulaq üstə gələndə,  

Qıyqacı baxıb güləndə  

Aldın səbri-qərarımı,  

Qarabağın maralı.  

  

Mən qurbanam gözlərə,  

Şirin-şirin sözlərə,  

Bir qonaq gəl bizlərə,  

Qarabağın maralı.  

  

O günə qurban kəsərəm,  

Gəlməsəm səndən küsərəm,  

Gəzərəm səndən aralı,  

Qarabağın maralı.  

  

Turşsu olsun yaylağımız,  

Gözəl Şuşa oylağımız,  

Sən olaydın qonağımız,  

Qarabağın maralı.  

  

çıxaq Qırxqız yaylağına,  

Ceyran-cüyür oylağına,  

Enək İsa bulağına,  

Qarabağın maralı

İzlə
----

* Oxuyur: Şövkət Ələkbərova--Qarabağın maralı
* Oxuyur: Sara Qədimova--Qarabağın maralı

Mənbə
-----

* 
* 
*

Xarici keçidlər
---------------

* [*ölü keçid*]
Romadan asılılı Sofena, Korduena, Kommagena və Osroenanın eramızdan əvvəl 31-ci ilə qədərki xəritəsi.
**Karduxi**, **korduenalılar** və ya **qorduenalılar** — qədim dövrdə, indiki Suriya Kürdüstanı ərazisində, Assuriya və Midiya sərhədləri yaxınlığında, Dəclənin yuxarı sahili boyunca yerləşən təpələrdə yaşamış döyüşkən tayfalar.

Mənşə
-----

Tarixçi Arşak Safrastiyanın yazılarına görə, klassik yunan ədəbiyyatında adı çəkilən midiyalılar və skiflər yalnız əvvəlcədən düşünülmüş anlayışlar kimi mövcud idilər. O, karduxiləri kutilər ilə eyniləşdirmiş və əlavə etmişdir ki, Parfiya ordusu Həmrin dağlarının aşağı yamacları ilə hərəkət edəndə onlar burada kuti tayfaları ilə təmasda olmuşdular ki, bu tayfalar da midiyalılar və ya skiflər kimi təqdim edilir. Digər alimlərin fikrincə, onların qutilərlə birbaşa əlaqəsi mümkün deyil, çünki kutilər Hind-İran xalqlarından deyildilər və yalnız Mesopotamiyanın cənubunda yaşadıqları məlumdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Josephus Nelson Larned.* History for Ready Reference ... C.A. Nichols Company. 1895. 1553.
2. ↑  "Кардухи | Симпосий Συμπόσιον". www.simposium.ru. 2021-12-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-12.
3. ↑  *Foundation, Encyclopaedia Iranica.* "CARDUCHI". iranicaonline.org (ingilis). 2022-05-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-19.
4. ↑  A. Safrastian, *Kurds and Kurdistan*, The Harvill Press, 1948, p. 29
5. ↑   Arxivləşdirilib 2021-12-19 at the Wayback Machine Patton, Laurie L. et al. (2004) The Indo-Aryan Controversy
**Sak adası-**(tay เกาะสาก)- Tailandın şərqində Siam körfəzi sahillərində Lan adası yaxınlığında ada.

Coğrafiyası
-----------

Sak adası cənuba doğru dönən at formasındadır. Bu ada Pattaye, Lan və Krok adaları ilə bir qrupa daxildir. Materikdən 7,5 km məsafədə, Lan adasından isə 600 m şimalda yerləşir. İnzibati cəhətdən Banqlamunqun Conburi əyalətinə daxildir. Adanın uzunluğu təqribən 500 metrdir. Əsasən kolluqlarla örtülüdür. Ən hündür nöqtəsinin hündürlüyü-19 metrdir. Adanın şimal və cənubunda qumlu plyajlar var. Şimalda yerləşən plyajın uzunluğu 250 metr olub, buxtada yerləşməklə üzmə üçün xarakterikdir. Cənubda yerləşən plyaj isə 80 metr uzunluğundadır. Hər iki plyaj yol ilə birləşir. Ərazidə infrastrukturlar və otel mövcuddur.

Turizm
------

Günün ilk yarısında adaya turistlərin axını olur. Adanın yaxınlığında bir neçə mərcan rifi mövcuddur. Bir çox şirkətlər məhz burda dayvinq həvəskarları üçün sualtı gəzintilər təşkil edirlər. Adaya Lan adasından sifariş edilən katerlərlə getmək mümkündür.

Həmçinin bax
------------

* Samet adası
* Çanq adası
* Tau adası
* Kut adası
* Tapu adası
* Similan adası
* Tailandda turizm

İstinadlar
----------

1. Расчеты произведены программой Google Планета Земля Про
2. ↑ Перейти к:***1*** ***2*** Koh Sark — on Pattaya Wave
3. ↑ Перейти к:***1*** ***2*** Ко Сак (остров)|Афиша Паттайя Arxivləşdirilib 2014-04-20 at the Wayback Machine — Описание острова
**Xərə-Zirə adası palçıq vulkanı** - Azə*rbaycan Respublikasın**ın palçıq vulkanlarından biri.*

Haqqında
--------

Xərə Zirə adası palçıq vulkanı Cənubi Xəzərdə neft və qaz yataqları ilə əlaqəsi olan vulkanik ada qurğularının xarakter nümunəsidir. Sahəsi 3,5 km² olan ada, dil və əlavə çıxıntısı istisna olmaqla, oval formaya malikdir və uzununa qırılmalarla mürəkkəbləşmiş pliosen-holosen çöküntüləri üzrə gömülmüş qalxımın tağında yerləşən nəhəng palçıq vulkanının krateri və krater bəndinə cavab verir. Krater meydançası dəniz səviyyəsindən yük­­səkliyə qalxmışdır və burada həm fəaliyyətsiz, həm də qaz və lilli palçıq ifraz edən qrifonları müşahidə etmək mümkündür. Adanın ətrafında və açıq dənizdə suyun üzərində qaz ifrazatları və zəif neft pərdəcikləri açıq-aydın görünür. Vulkanın ilk dəfə sənədləşdirilmiş püskürməsinin qeydə alınma tarixi 1810-cu ilə aiddir və o vaxtdan bu günə kimi onun aktivliyinin 13 parok­sizmi qeydə alınmışdır ki, onların da axırıncısı 2006-cı ilin payına düşür.

Mənbə
-----

* *"Azərbaycan Respublikasının Geoloji İrsi" // Bakı, "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2013 ''*

| ⛭ Azərbaycanın palçıq vulkanları  |
| --- |
| Abix  • Ağzıbir  • Ağzıbir (Bozdağ)  • Axtarma-Paşalı  • Atbatan  • Ayazaxtarma  • Ayrantökən  • Bahar  • Bahar (Ələt)  • Bəndovan  • Boğ-Boğa  • Boyanata-Sarıdaş  • Böyük Hərəmi  • Böyük Kənizədağ  • Böyük Mişovdağ  • Çeyildağ  • Daşgil  • Dəmirçi  • Diləngəz  • Durovdağ  • Gülbəxt  • Güzdək Bozdağı  • Xərə-Zirə  • Keçəldağ  • Keyrəki  • Kiçik Hərəmi  • Kiçik Kənizədağ  • Kiçik Mişovdağ  • Qalmaz  • Qaradağ Axtarması  • Qaradağ Pilpiləsi  • Qarasu adası  • Qələndəraxtarma  • Qırməki  • Qızmeydan  • Qobu Bozdağı  • Qoturdağ  • Quşxana  • Lökbatan  • Otman Bozdağı  • Pirəkəşkül  • Sarınca  • Şıxzərli  • Torağay  • Torpaqlı Axtarması  • Üçtəpə  • Zığ• Şonqar |
Xərc funksiyası bir faktorun qiyməti üzrə. C\*(p,y) isə xətti xərc funksiyasıdır
**Xərc funksiyası** (*ing.* cost function, məxaric funksiyası (*ing.* expenditure function) ilə qarışdırılmamalıdır) mikroiqtisadiyyatda istehsalın xərcini bildilir. Xərc funksiyası xammalın qiymətlərindən və məhsul miqdarından asılıdır.. Ümumi şəkildə c(p1, p2, y) kimi ifadə olunur (burada *p1* and *p2* xammalın ədəd qiymətləridir, *y* isə məhsulun miqdarı).

Xərc funksiyası və onun təhlili Pol Samuelson (1947) və Ronald Şepard (1953) işlərində təsvir olunub. Xərc funksiyanın ümumi xüsusiyyətləri bunlardır:

(1) Qeyri-mənfilik: C(p, y) > 0, əgər p > 0 və y > 0

(2) Dəyişməyən xərc yoxdur: C(p, 0) = 0

(3) y üzrə monotonluq: əgər y\* > y, onda C(p, y\*) > C(p, y)

(4) p üzrə monotonluq: if p\* > w, then C(p\*, y) > C(p, y)

(5) Qiymət üzrə bir dərəcəli homogenlik: C(Aw, y) = AC(w, y)

(6) Qabarıqlıq: C(p, y) p üzrə çökükdür.

(7) Davamlılıq: C(w, y) p üzrə davamlıdır.

(8) Şepard lemması: əgər C(w, y) diferensialı tapıla bilər, onda yeganə vektor x var ki, dC(w, y)/dpi = xi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-12-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-10-26.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2010-11-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-10-26.