İvar Smilqa
**İvar Smilqa** (1892-1938) - Bakının sovet Rusiyası tərəfindən işğalının (1920) təşkilatçılarından biri.

Həyatı
------

1892-ci ildə Rusiya imperiyasına daxil olan, idiki Latviya torpaqlarında yerləşən Litvoniya quberniyasının Aloja məntəqəsində anadan olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

1907-ci ildən
Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə (bolşeviklər) Partiyasının üzvü olub. Fevral inqilabından (1917) sonra Rusiya SosialDemokrat Fəhlə (bolşeviklər) Partiyası Kronştadt komitəsinin tərkibinə daxil olmuş, Finlandiya vilayət ordu, donanma və fəhlə icraiyyə komitəsinin sədri vəzifəsində işləmişdir. Oktyabr inqilabından (1917) sonra Rusiya Sovet FederativSosialist Respublikası Xalq Komissarları Sovetinin (RSFSR XKS) Finlandiyada müvəkkili, respublika hərbi-inqilab
Şurasının üzvü, Ali Xalq Təsərrüfatı şurası sədrinin müavini olmuşdur.

Bakının işğalı
--------------

Qafqaz cəbhəsinin rəhbərlərindən biri kimi
Bakının işğalı planının hazırlanması və həyata keçirilməsində iştirak etmişdir. 1920 il 16 yanvar- 21 may və 1921 il 26
yanvar - 26 mayda Qafqaz cəbhəsi hərbi-inqilab şurasının üzvü, həmin cəbhəyə daxil olan 11-ci Qırmızı ordunun Bakını
işğalı zamanı Qafqaz cəbhəsinin müvəqqəti komandanı (1920, 24 aprel - 15 may) olmuşdur. RSFSR XKS-nın sədri
V. Leninin Bakını işğal etmək haqqındakı 1920 il 17 mart tarixli şifrəli teleqramı Smilqa və Q.K.Orconikidzeyə
ünvanlanmışdı. Teleqramda deyilirdi:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| *Bakını almaq bizdə olduqca və olduqca zəruridir. Bütün səyinizi buna verin,*
həm də bəyanatlarda son dərəcə diplomat olmaq və möhkəm yerli Sovet hakimiyyəti hazırlandığını tamamilə yəqin
etmək lazımdır. Gürcüstan haqqında da eynilə belə hərəkət etməli, həm də Gürcüstana daha ehtiyatlı yanaşmağı
məsləhət görürəm. Qüvvələr yeridilməsi haqqında Baş komandanla şərtləşin. | "|

Həmin teleqramın Leninin əlyazması ilə
birlikdə arxivdən aşkar edilmiş surətində Orconikidze bu sözləri yazmışdır:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| *Teleqram Bakıya hücum hazırlanması*
dövrünə aiddir. Əməliyyat hazırlanmışdı və Levandovskinin başçılığı ilə aprelin 25-26-da Azərbaycan sərhədini keçdik,
28-də isə Bakıda olduq. | "|

Partiyadan xarici və güllələnməsi
---------------------------------

Smilqa 1920-1921 illərdə həmkarlar ittifaqı diskussiyası zamanı L.D.Trotski platformasının
tərəfdarı olmuşdur. Ümumittifaq Kommunist (bolşeviklər) Partiyasının 15-ci qurultayında (1927), trotskiçi müxalifətin
fəal xadimi kimi partiyadan çıxanılmışdır. 1930-cu ildə partiyaya bərpa edilmiş, lakin partiyanın siyasi xəttinə qarşı
fəaliyyətini davam etdirdiyinə görə yenidən xaric olunmuşdur. 1935-ci ildə Kirovun sui-qəsd nəticəsində öldürülməsindən sonra həbs edilmiş, 1938-ci ildə, Böyük təmizləmə zamanı güllələnmişdir. 1987-ci ildə bəraət almışdır.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Aprel işğalı

Mənbə
-----

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, *İvar Smilqa* maddəsi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Lenin V.İ. *Əsərlərinin tam külliyyatı*, c.51, Bakı, 1984
2. 1 2 3  *V.İ.Lenin Azərbaycan haqqında*, Bakı, 1970
3. 1 2 3 4  *Интернациональная помошь 11 армии в борьбе за победу советской власти в Азербаиджане. Документы и материалы. 1920-1921 гг.* Bakı, 1989.