recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Qazaxıstan türkləri** — diasporası XX əsrin 20-ci illərində SSRİ tərəfindən həyata keçirilən sürhün siyasəti nəticəsində formalaşmışdır. Hazırda az saylı xalqlar arasında əhalisinin sayına və yüksək artım xüsusiyyətlərinə görə seçilir. 1 yanvar 2014-cü il məlumstına görə ölkədə 105 min türk yaşayır. Bu göstəriciyə görə isə milli azlıqlar arasında doqquzuncudur. Qazaxıstan SSR statistikasına ilə bü günki nəticələri incələdikdə əhalinin sayının iki dəfə artdığını müşahidə etmək mümkündür. Qazaxıstanda yayılmış türklərin böyük hissəsi Gürcüstandan sürgün edilmiş mesxeti türklərdir. Bununla belə 1990-ci illərdə Qazaxıstanda Türkiyədən olan vətəndaşlar peyda olmuşdur. Eyni dilə sahib olsalarda Mədəni baxımından iki qrup arasında fərqli həyat tərzi və düşüncəsi vardır. Burada yaşayan mesxeti türkləri şəhər ətrafı kənd təsərrüfatı ilə məşğul olduğu halda, Türkiyədən gəlmiş türklər isə tikinti, neft hadilatı və təhsil sahələrində çalışırlar.

Formalaşma tarixi
-----------------

Qazaxıstan SSR ərazizisinə mesxeti türkləri Stalin represiyası və deportasiyası zamanı peyda olmuşlar. Onlar əsasən Qazaxıstanın cənub vilayətlərinə və Mərkəzi Asiyanın digər ərazilərinə köçürülmüşdür. 1956-cı ilə qədər onlar yaşadığı ərazini tərk edə bilməzdilər. Sonradan onlar haqsızlığa uğramış xalq olaraq qeydə alınmışdır. Bu hüququn əldə edilməsinə baxmayaraq onların bir qismi geriyə qayıtmamışdlr. Ancaq kütləvi emmiqrasiya 1990-cı ildə başlanmışdır. Bununla belə 1994-ci ildə emmiqrasiyanın pik dönəmi olmuşdur. Əhalinin artmasının səbəbi isə Özbəkistan və Qırğızıstandan mesxeti türklərin böyük qismi Qazaxıstana köçmüşdür. Qazaxıstanda olan mesxeti türklərin böyük qismi Almatı və Cambul vilayətləri ərazisində cəmləşmişdi. Köç nəticəsində Cambul vilayətində əhali sayına görə özbək əhalisinin sayından çoxalaraq 4-cü yeri tutmuşdur. Sovetlər dönəmində türklər Qazaxlstan SSR ərazisində təşkil edilən kolxoz sisteminə uyumlu deyildilər. Hələ sovet dönəmində həyətyanı təsərrüfatla məşğul olur, hazırladığı məshulları Almatı bazarına çıxarırdılar.

Konflikt
--------

2006-ci ilin oktyabr ayında Tenqiz yatağı ərazisində türklərlə (Türkiyədən gəlmiş işçilər) qazaxlar arasında kütləvi daha olmuşdur. 

Mesxeti türkləri ilə qazaxlar arasında demək olar ki, bir problem yaşamamışdır. Ancaq 17 fevral 2016-cı ildə Burıl kəndində Mesxeti türkləri ilə qazaxlar arasında millətlər arası narahatlıqlar yaşanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Турки-ахыска: 70 лет в Казахстане - МИР24". 2014-12-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-10.
2. ↑  "КОНТИНЕНТ : Главная тема". 2015-03-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-10.
3. ↑  "Турки и Казахи". 2015-04-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-10.
4. ↑  "Национальный состав мигрантов". 2020-02-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-10.
5. ↑  "На юге Казахстана начались массовые беспорядки - ИА REGNUM". 2022-03-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-10.
**Qazaxıstan parlamenti**—1995-ci ildə Qazaxıstan Konstitusiyası na görə, İki palatalı parlamentdir. Aşağı palata,  *'Məcburi'* , 107 yerlə (98 yer partiya siyahılarından, 9 nəfər - Xalq Məclisindən) dörd illik müddətə seçilənlərdir.Senatın 47 üzvü var. 2007-ci ilin yanvar ayına olan məlumata görə, parlament nümayəndələrinin 10% -i qadın, yerli və şəhər məclisi işçilərinin isə 19% -i qadındır.

Seçkilər
--------

Qazaxıstan 1 oktyabr 2014-cü ildə Senata seçkilər keçirdi.Qazaxıstan Mərkəzi Seçki Komissiyasının məlumatına görə, bu "açıq və demokratik seçki prosesi" idi.ATƏT -nin məlumatına görə, "26 aprel seçkisinə hazırlıqlar səmərəli şəkildə aparıldı, lakin həqiqi demokratik seçkilərin keçirilməsi üçün lazımi islahatlar hələ də həyata keçirilməlidir. Mövcud şəxsin üstünlük təşkil edən mövqeyi və həqiqi müxalifətin olmaması məhdud seçici seçimidir. Məhdud media mühiti ictimai müzakirələri və ifadə azadlığını boğdu.Səsvermədə Müstəqil Dövlətlər Birliyi və Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı nın 250-dək müşahidəçisi iştirak etmişdir.Senatın 16 açıq yeri uğrunda mübarizə aparan 80 namizəd arasında dörd qadın var idi.Nəticələr 7 oktyabr 2014-cü ildə elan edildi.Altıncı çağırış Qazaxıstan Respublikası Parlamentinin Məclisinə seçkilər 20 mart 2016-cı ildə keçirildi. Seçkilərdə altı siyasi partiya iştirak etdi, onlardan üçü səslərin 7% -dən çoxunu aldı və Parlament Məclisinə keçdi.. Bunlar Nur Otan Partiyası (82,20%), Qazaxıstan Demokratik Partiyası "AK Zol" (7,18%), Qazaxıstan Kommunist Xalq Partiyası (CPPK) (7,14%). Nur Otan Partiyası Məclisdə 84 deputat, AK Zol Partiyası - 7 millət vəkili, CPPK - 7 deputat, Qazaxıstan Xalq Məclisindən 9 deputat seçilmiş və əvvəlki çağırışın 43 deputatı Altıncı Məclisə keçdi Çağırış. Ümumilikdə deputat tərkibi 60% yeniləndi. Məclisin yeni tərkibinə 78 (73%) kişi, 29 (27%) qadın daxildir. Deputatların orta yaşı 55-dir (31 mart 2016-cı il tarixinə); 40 yaşdan aşağı - 7 deputat; 40 yaşdan 60 yaşa qədər - 77 deputat; 60 ildən yuxarı - 23 deputat. Deputatların 34 (32%) fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsinə malikdir. Deputatlar müxtəlif sahələri təmsil edirlər: ictimai xidmət, biznes, QHT, təhsil, elm və s. Məclisin etnik tərkibi aşağıdakılardır: qazaxlar, ruslar, ukraynalılar, həmçinin Azərbaycan, erməni, Dungan, Koreya, özbək, uyğur nümayəndələri. , Çeçen və digər etnik qruplar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Kazakhstan: Presidential adviser spells out advances by women Arxivləşdirilib 2007-09-30 at the Wayback Machine RadioFreeEurope/RadioLiberty
2. 1 2 3 4 5  "Kazakhstan holds Senate elections "without incident"". Fox News Latino. 2016-04-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-01.
3. ↑  "OSCE ELECTION OBSERVATION MISSION Republic of Kazakhstan – Early Presidential Election , 2 April 2015 STATEMENT OF PRELIMINARY FINDINGS AND CONCLUSIONS". 19 January 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 March 2016.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**İlyin xulu** (*lat.* Knipowitschia iljini) — Knipoviç xulları cinsinin nümayəndəsidir.

Morfoloji əlamətləri
--------------------

D VI (18-9), A I (8-9),yan xətt pulcuqlarının sayı 33-35-dir. Bədəni çox uzunsov və əvvəlki növə nisbətən bir qədər ensizdir.Gözüstü kanallarının qovuşduğu yerdən geriyə uzanan hiss kanalı yoxdur. Quyruq üzgəci dairələşmiş və simmetrik şəkildədir. Bədəninin üzərində eninə yerləşən tünd zolaqlar vardır. Cinsi dimorfizm inkişaf etmişdir. Erkəklərin bel üzgəcində uzununa tünd zolaqlar olur, dişilərin bel tərəfində kiçik xallar yerləşir. Uzunluğu 47 mm-ə qədər olur.

Yayılması
---------

Xəzər dənizinin endemikidir, orta hissəsində yayılmışdır. Azərbaycan sularında ən çox Yalama-Xudat yaxınlığında təsadüf edilir. Muxtadır, Xaçmaz, Giləzi və Astara rayonlarında çoxsaylıdır. Qalan rayonlarda seyrəkdir.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Dəniz balığıdır.

Çoxalması
---------

Kürüsünü may-iyun aylarında tökür.Sayı 300-400 arası olur.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Vətəgə əhəmiyyəti yoxdur, həvəskar balıqçılar tərəfindən ovlanır.

Ədəbiyyat
---------

1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, 145.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-13.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q949823
* Wikispecies: Knipowitschia iljini
* EUNIS: 16338
* FishBase: 47959
* GBIF: 2375667
* iNaturalist: 614660
* IRMNG: 10142881
* ITIS: 637545
* IUCN: 123435142
* WoRMS: 273443

 |
**Mübariz (Snayper tüfəngi)** — Azərbaycan Müdafiə Sənayesi Nazirliyi tərəfindən istehsal olunan snayper tüfəngi.

Tarixi
------

Azərbaycan Respublikasının Müdafiə Sənayesi Nazirliyi tərəfindən istehsal olunan Mübariz snayperi ilk dəfə 2012-ci il noyabrın 7-dən 10-dək İndoneziyanın paytaxtı Cakarta şəhərində "İndoDefence −2012" müdafiə sərgisində nümayiş olunub. Bu tüfəng eyni zamanda Azərbaycanın lisenziyası ilə Türkiyənin MKEK (Mechanical and Chemical Industry Corporation) şirkəti tərəfindən də istehsal edilir. Azərbaycan, İordaniya, Türkiyə və Pakistan Silahlı Qüvvələrində silahlanmaya qəbul edilib.

Adlandırılması
--------------

Mübariz snayperi 2013-cü ilin əvvəllərində orduda silahlanmaya qəbul edilib. Sınaqlar zamanı milli silahımız üzərində xeyli təkmilləşdirmələr aparılıb. "İstiqlal" snayper tüfəngi ailəsindən olan yeni tüfəng, silahlanmaya Azərbaycanın Milli qəhrəmanı Mübariz İbrahimovun şərəfinə "Mübariz" adı ilə qəbul edilib.

Texniki xüsusiyyətləri
----------------------

İST −12,7 "Mübariz" — 12,7 mm-lik iri çaplı yarımovtamat snayper tüfəngidir. "Mübariz" uzaq məsafələrə dəqiq atəş aparmaq üçün nəzərdə tutlmuş atıcı silahdır.

12.7x108 mm-lik patronlardan atəş açan "Mübariz" tüfəngi müxtəlif istismar şəraitində — havanın 93–97% nisbi rütübətliliyində, −50 dərəcədən +50 dərəcə temepratura qədər effektiv istifadə oluna bilir. Yağış, toz və qar şəraitində etibarlı işləyir. O, vacib düşmən hədəflərinə tək-tək və dəqiq atəşin açılması üçün nəzərdə tutulub. Tüfəngin hədəfə tuşlanması optik və mexaniki nişangahlarla yerinə yetirilir. "Mübariz" snayper tüfəngi yerli müəssisədə hazırlanmış daha müasir optik nişangahla və ya Aselsan Pyton termal görüntüləmə nişangahı ilə təchiz olunur.

Taktiki-Texniki xüsusiyyətləri:

Sursat — 12,7×108 mm

Çapı — 12,7 mm

Atəş tezliyi — 15 atəş/ dəq

Başlanğıc surət B-32–845m/san

Silahın uzunluğu — 1700mm

Lülənin uzunluğu — 1100mm

Hədəf məsafəsi — 2000mm

Sursat sandığı — 7 ədəd

Çəkisi — 16 kq

İş prinsipi — yarım avtomat

İstifadə edən ölkələr
---------------------

Azərbaycan Azərbaycan  
Türkiyə Türkiyə  
Pakistan Pakistan  
İordaniya İordaniya

Həmçinin bax
------------

* İstiqlal (snayper tüfəngi)
* Yalquzaq (snayper tüfəngi)
* Yırtıcı (snayper tüfəngi)

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2020-10-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-26.
2. ↑
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-11-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-26.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-10-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-26.
**Qazaxıstanda neft sənayesi** zəngin təbii ehtiyatları və oradakı əlverişli liberal rejimi ilə burada çoxlu investisiyaların cəlb olunmasına səbəb olmuşdur. Qazaxıstan kəşf olunmuş dünya neft ehtiyatlarına görə 13-cü, qaz və kondensat ehtiyatlarına görə 15-ci, neft hasilatının səviyyəsinə görə 28-ci yeri tutur. Burada təkcə Tengiz neft yatağında 2-3 milyard ton neft-qaz ehtiyatlarının olması güman edilir. Hətta bəzi ölkədaxili mənbələrdə Qazaxıstanın neft ehtiyatlarının miqyasının liderlər sırasında ən qabaqçıl mövqedə olması səslənməkdədir. Lakin böyük neft ehtiyatları bu ölkənin müvafiq resurslarının ixracı məsələsində əngəllər törədir. Bu məqsədlə Qazaxıstan dövləti yeni neft kəmərlərinin inşasında maraqlıdır. O, bu kəmərləri Avropaya, Rusiya, Xəzər dənizi, İran vasitəsilə çıxarmağa və hətta Çinə nəql etməyə belə hazırlaşır. Neft hasilatı burada hazırda 55 yataqda təmin edilir. Bunlardan da Mangistaun və Atırau vilayətlərində ümumi neftin 60%-i hasil edilir. Ölkənin quru sahələrində 7,8 milyard ton neftin olması güman olunur və bunun da 65-70%-i Xəzər hövzəsinin payına düşür. Daha iri ehtiyatların, 13 milyard ton şərti-yanacağın Xəzər dənizinin Qazaxıstan sektorunda olması ehtimal edilir. Dünyanın nəhəng 9 neft şirkəti Xəzərin Qazaxıstan sektorundakı şelfində seysmik göstəricilərə əsaslanan axtarış kəşfiyyat işləri aparır. Kaştana neft yatağınınn ölçülərinin «Tengiz» yatağından 2 dəfə böyük olması güman edilir. Kommersiya dəyərindən daha çox siyasi əhəmiyyət daşıyan bu layihə regional potensiala sürət verəcək və böyük dövlətlərin Xəzərə olan siyasətində dəyişikliklərə gətirəcəkdir. Ölkə həm də mühüm daş kömür ehtiyatlarına malikdir. Qazaxıstan hökuməti iqtisadiyyatın, xüsusən də neft sənayesinin yenidən təşkili üçün çox mühüm addımlar atmışdır. Aparılan islahatlar neft sənayesində köklü dəyişilliklərə səbəb olmuşdur. Burada ehtiyatların istismarı üçün lisenzision kontrakt sistemi müvəffəqiyyətlə həyata keçirilir. 90-cı illərdə bu ölkənin neft-qaz sənayesinə 3 milyard dollardan çox xarici sərmayə qoyulmuşdur. Qazaxıstan 2015-2020-ci illərdə hətta ən pis mütəxəssis rəyinə görə belə illik neft hasilatını 120 milyon tona çatdıracaqdır ki, bunun da yarısı dəniz yataqlarında hasil ediləcəkdir. Qazaxıstan 2013-cü ildə dəyər ilə ifadə edildikdə neft ixracından $55,2 milyard gəlir əldə edib. Qazaxıstan Respublikasının Milli Fonduna daxil olmuş vergilər və ödənişlər isə $22,1 milyard təşkil edib. 2013-cü ildə Qazaxıstan 81.8 milyon ton neft hasil edib.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycanda neft sənayesi

İstinadlar
----------

1. ↑  "XƏZƏR HÖVZƏSİ REGİONUNDA VƏ TÜRKDİLLİ ƏRAZİLƏRDƏ ENERGETİK POTENSİAL". 2015-03-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-17.
2. ↑  "2013-cü ildə Qazaxıstan neft ixracından $55,2 mlrd gəlir əldə edib". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-17.
**Sadıq Əhmədov-Vəkilov** (5 fevral 1960 – 16 dekabr 2022, Bakı) — Azərbaycan teatr və kino aktyoru.

Həyatı
------

Sadıq Əhmədov 5 fevral 1960-cı ildə anadan olmuşdur. Əslən məşhur Vəkilovlar nəslindəndir. 1978–1982-ci illərdə İncəsənət İnstitutunda görkəmli sənətkar Mehdi Məmmədovun kursunda təhsil almışdır. Hərbi xidmətdən sonra — 1984-cü ildə Rus Dram Teatrında, sonra isə "APOPOS" Teatrında, 2000–2012-ci illərdə isə, Rüstəm İbrahimbəyovun İbrus Teatrında aktyor kimi fəaliyyət göstərmişdir. İbrus Teatrında "Şirəbənzər", "Arabir görüşməyə kişi axtarıram" və s. tamaşalarda maraqlı obrazlar yaratmışdır.

62 yaşlı aktyor 18 dekabr 2022-ci ildə Bakıda yaşadığı evdə ölü tapılıb. Tanınmış aktyorun iki gün öncə vəfat etdiyi məlum olub.

Filmoqrafiya
------------

1. Dronqo (serial, 2002)
2. Əlvida, cənub şəhəri (film, 2006)
3. Cavid ömrü (film, 2007)
4. Qafqaz (film, 2007)
5. Məhkumlar (film, 2007)
6. Səhərə inan... (film, 2011)
7. Dolu (film, 2012)
8. Hakim (ORT, Rusiya)

İstinadlar
----------

1. ↑  *Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqı.* "Sadıq Əhmədov - 60" (az.). AKİ.az. 05.02.2020. 2021-10-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-07.

Xarici keçidlər
---------------

* Sadıq Əhmədov: "Rüstəm İbrahimbəyov mənə 50 dollar maaş verirdi"

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | IMDb |
**İlıqsu** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun ərazisində müalicəvi əhəmiyyətli mineral bulaq.

Ümumi məlumat
-------------

İlıqsu — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun ərazisində, dəniz səviyyəsindən1600 metr hündürlükdə Minkənd və Əhmədli kəndlərinin ərazilərində yerləşir. Bu bulaqlar hidrokarbonat-xlorid-natriy-maqniy-kalsiy xassəli olub ilıq 280J Narzandır. Bu su yerli əhalinin sevimli müalicəvi vasitəsi sayılır.

Qeyd edək ki, Laçın rayonunun , xüsusilə də Minkənd və Əhmədli kəndlərinin ərazilərində onlarla Narzan tipli soyuq mineral su bulaqlarına rast gəlmək olur.

İlıqsu hidronimi bəzi mənbələrdə "İlxısu", "İstisu" variantlarda işlənmişdir. Hətta keçən əsrin sonlarında ətraf rayonlardan bura dincəlmək üçün minlərlə insan gələrdi.

Həmçinin bax
------------

* Aşağı İstisu bulağı
* Yuxarı İstisu bulağı

Mənbə
-----

* **Azərbaycan toponimlərinin ensklopedik lüğəti, II cilddə. Bakı-2007. I cild, səh.257.**

Xarici keçidlər
---------------
**Mübariz Hüseyn oğlu Tağıyev** (31 yanvar 1948, İrəvan) - azərbaycanlı müğənni, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2006).

Həyatı
------

Mübariz Tağıyev 31 yanvar 1948-ci ildə İrəvan şəhərində anadan olub. İrəvan şəhərində Axundov adına 9 saylı orta məktəbdə oxuyub. Peşəkar idmançı olaraq üzgüçülüklə məşğul olub.

Ermənistan Dövlət Orkestrində solist kimi fəaliyyət göstərib.
Sonralar Bakıda Rəşid Behbudovun rəhbərliyi ilə Mahnı Teatrında solist kimi çalışıb. 1985-ci ildən Azərbaycan Dövlət Teleradio Komitəsində Rafiq Babayevin rəhbərliyi ilə Estrada-simfonik orkestrinin solisti vəzifəsində işləyib.

Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə 2000-ci ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti fəxri adına, 16 may 2006-cı ildə isə Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti fəxri adına,14 sentyabr 2012-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.

Ailəsi
------

Atası Hüseyn Tağıyev musiqiçidir, kamança ifaçısı olub. Anası Rübabə xanım Babayeva isə "Sovet Ermənistanı" qəzetində jurnalist vəzifəsində işləyib.

Mübariz Tağıyev iki dəfə ailəli olub. İkinci evlilikdən iki qızı var. M.Tağıyevin ikinci dəfə ailə qurduğu xanım rəqs müəlliməsidir.

Filmoqrafiya
------------

1. Cin mikrorayonda (film, 1985)
2. Bircəciyim (film, 1986)
3. Yay gününün xəzan yarpaqları (film, 1986)
4. Bəxt üzüyü (film, 1991)
5. 3 bacı (film, 2012-2014) (bədii serial) (rol: münsif)
6. Sirr (serial, 2012)

İstinadlar
----------

1. ↑  *President.az.* "M.H.Tağıyevə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünün verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 14.09.2012. 2021-01-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14.09.2012.
2. ↑  "Şou-biznesimizin boşanmış tanınmışları". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-10-06.

Xarici keçidlər
---------------

* Mübariz Tağıyev kanalı — YouTube
* Mübariz Tağıyev — Facebook səhifəsi
Asfalt yol üzərində müşahidə edilən ilğım
Dəniz üzərində müşahidə edilən ilğım
**İlğım** — dünya dillərinin böyük qismində bu hadisə *fr.* mirage olaraq işlədilir. Yer Atmosferində baş verən bu optik hadisə ani, müxtəlif işıq axınlarının və havada olan temperatur qatlarının fəaliyyəti ilə yaranır. Bu hadisənin özəlliyi ondadır ki, real obyektlə onun səmada təzahürünü müşahidə etmək olur

İlğım

Təsnifat
--------

İlğımlar alçaq, obyekt üzərində görünən, obyektin altında görünən, aldadıcı və yan olmaqla beş tipə bölünür.

### Aşağı ilğım

Bu tip ilğım düzən ərazilərdə yüksək temperaturda əsasən səhra şəraitində, yol üzərində müşahidə edilir. Mövcud olmayan bu qeyri maddi təsvir yer sətindən suyun buxarlanması fonunda yaranır.

### Yuxarı ilğım

Bu tip isə əsasən soyun səthə malik ərazilərdə müşahidə edilir. Yuxarıya qalxdıqca temperatur artırsa bu tipi müşahidə etmək mümkünləşir. Çox nadir hallarda müşahifə edilsə də, dəyişməz görünüşü ilə fərqlənirlər. Səbəb isə soyuq havanın ağırlığı səbəbindən səmaya qalxa, isti havanın isə yüngül olması səbəbindən aşağı enə bilməməsindəndir.

Yuxarı ilğım əsasən qütblərdə daimi temperatur şəraitində görünür. Qrenlandiya və İslandiyada daha tez-tez müşahidə edilir. Qrenlandiyanın mövcudluğu İslandlar üçün bu hadisənin sayəsində məlum olmuşdur. İslandlar bu hadisəni *hillingar* olaraq adlandırırlar.

Yuxarı ilğım hadisəsi çox maraqlı effekt yarada bilir. İlk dəfə rəsmi sənədlərdə 1596-ci ildə Villem Barensin rəhbərlik etdiyi gəmi Şimal dəniz yolunu tapmaq məqsədi ilə ilə etdiyi ekspedisiya zamanı Şimal Torpağı arxipelaqı yaxınlığında buzlar arasında sıxılaraq qalır. Ekipaj Qütb gecələrinin bitməsini gözləməli olur. Ancaq günəş qütb gecələrinin bitməsinə iki həftə qalmış görünür. XX əsrdə bu hadisə «Yeni torpaq effekti» adlandırılır.

### Yan ilğım

Yan ilğım kifayət qədər günəş tərəfindən qızdırılmış divarın fonunda yaranır. Hətta qalanın düz beton divarının dalğavari şəkildə əksi yarana bilir. Əsasən isti günlərdə istənilən pridmedim yan ilğımı yarana bilər.

### Fata-Morqana

İlğımın nadir tipidir. Bu hadisə Fata Morqana (it. fata Morgana) olaraq adlandırılır. Atmorferdə baş verən hadisə, müxtəlif tip ilğımların bir yerdə cəmlənməsidir. Bu zaman uzaqda olan obyektlər çoxlu sayda və müxtəlif istiqamətdə dalğavari görünüşü fonunda görsənir.

Bu hadisə əsasən atmosferin aşağı qatlarında temperatur fərqindən formalaşır.

### Aldadıcı ilğım

Dağlarda nadir hallarda müşahidə edilən hadisədir. Yaxın məsafədən öz əksini dalğvari şəkildə müşahidə etmək olar. Bu hadisə havada asılı vəziyyətdə olan su buxarlarının sayəsində müşahidə edilir.

Həmçinin bax
------------

* Qütb parıltısı

İstinadlar
----------

1. ↑  Oswalt W. H. Eskimos and Explorers. — 1999. — P. 8. — ISBN 0-8032-8613-9.
2. ↑  Перельман Я. И. «Занимательная физика». Книга 1. Глава 8. Отражение и преломление света

Xarici keçidlər
---------------

* ATMOSFER HADİSƏIƏRİ — TƏSNİFAT VƏ TƏSFİR
* Статья про миражи в журнале «Вокруг Света»
**Hirkan böyürtkəni** (*lat.* Rubus hyrcanus) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin moruq cinsinə aid bitki növü.

Ümumi yayılması
---------------

İranda təbii arealına rast gəlinir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanda Talış bölgəsində təbii halda rast gəlinir.

Statusu
-------

Azərbaycanın nadir bitki növüdür. VU D2.

Bitdiyi yer
-----------

Lənkəran rayonunda düzən və dağlıq sahələrdə, meşə və yol kənarlarında kolluqlarda rast gəlinir.

Təbii ehtiyatı
--------------

Azərbaycanda arealı geniş deyildir.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Təbiətdə hündürlüyü 2 m-ə çatan alçaqboylu koldur. Çiçək açan budaqlar aydın tilli, üzəri sıx tüklü, enli qaidəli, uzunəyilmiş tikanlıdır. Meyvə verən budaqları tilli, üzəri sıx tükcüklü və əyilmiş, nisbətən uzun tikanlıdır. Yarpağı 3–5 yarpaqcıqdan ibarət olub, qısa saplaqlıdır. Ucdakı yarpaqcıqlar enli tərs yumurtavarı, dəyirmi və ya pazvarı qaidəli, üstdən tüklü, altdan boz keçətüklü, kənarları qeyri-bərabər, iki qat mişardişlidir. Çiçəkləri qısa saplaqlı, iri, aşağıdan keçə tükcüklü, kasa yarpaqcaqlar ilə örtülüdür. Ləçəkləri ağımtıl rəngli, enli, tərs yumurtavarıdır. May ayında çiçək açır, iyun-iyul aylarında meyvəsi yetişir.

Çoxalması
---------

Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
---------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi
-----------

Mədəni halda Nəbatat bağlarında becərilir.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitab"ına daxil edilməsi zəruridir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17245819
* EoL: 629302
* GBIF: 2995711
* IPNI: 737511-1
* IRMNG: 10584624
* Plant List: rjp-2386
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:737511-1
* Tropicos: 27805100
* WFO: wfo-0000994435

 |
**Samsung Galaxy S5** Samsung şirkəti tərəfindən hazırlanan, inkişaf etdirilən və satışa çıxarılan Android əməliyyat sistemli bir smartfondur. Samsung Galaxy S4-ün xələfidir.

Galaxy S5 24 fevral 2014 tarixində WMC texnologiya sərgisində təşkil edilən Unpacked adlı mətbuat konfransında tanıdılmışdır. IPX6 / 7 lisenziyasına malikdir. Yəni (1 metrə qədər, 30 dəqiqə boyunca) suya qarşı davamlıdır və toz keçirmir. Ancaq Samsung etdiyi şərhdə Galaxy S5 ilə duş alına biləcəyini, ancaq suya atılması lazım olduğunu ifadə etmişdir.
Qara , Ağ , Qızıl və Mavi rəng variantları mövcuddur .

Galaxy S5-də Galaxy S4-dən fərqli olaraq səhiyyə proqramlarında təkmilləşdirmələr edilmişdir. Cüt LED flaşa (sarı və ağ) malikdir. Barmaq izi oxuyucusu əlavə olunmuşdur. 30 FPS-də 4K və HDR videolar çəkə bilir. **Ultra enerji qorunması modu** ilə telefonun axtarış və SMS xüsusiyyətləri xaricində bütün xüsusiyyətləri bağlanılmaqdadır, beləcə böyük bir enerji qənaəti təmin edilə bilməkdədir.

Dizayn
------

Galaxy S5-in qabı polikarbon, arxa qapağı isə plastikdir. Arxa qapağı mat, nöqtəli bir görünüşə malikdir. Görünüş olaraq Galaxy Note 3-ə bənzəyir. Galaxy S4-dən fərqli olaraq suya qarşı dayanıqlı və toz keçirməzlik kimi xüsusiyyətlərə malikdir.

Təchizat
--------

Galaxy S5 :

* 2.5 GHz Snapdragon (prosessor) | Qualcomm Snapdragon 800 (dörd nüvəli) prosessor
* 2 GB RAM
* Aderno 330 GPU
* Düym | 5.1 düym Super AMOLED, (Çözünürlük (optik və elektron) | 1920x1080 Çözünürlük (432ppi)
* 16 meqapiksel kamera (1080p video qeydi)
* 2.1 meqapiksel ön kamera (1080p video qeydi)
* 16/32/64GB daxili yaddaş (64 GB-a qədər MicroSD)
* 4G | LTE (150 Mbit/s), Wi -Fi (802.11 a/ac/b/g/n 150 Mbit/s) və NFC
* 2800 mAh batareya

xüsusiyyətlərinə malikdir.

Həmçinin bax
------------

* Samsung Galaxy Note 10.1
* Samsung Galaxy R
* Samsung Galaxy S II
* Samsung Galaxy S II HD LTE

Mənbə
-----

* Samsung Galaxy S5 - Türkçe Vikipedi

Xarici keçidlər
---------------

* www.e.samsung.web.tr Arxivləşdirilib 2014-04-25 at the Wayback Machine
**Konstantin sütunu** — 330-cu ildə imperator I Konstantinin şərəfinə, İstanbulun yeddi təpəsindən biri olan və indiki adıyla "Çemberlitaş" olaraq adlandırılan bölgədəki təpədə ucaldılmış bir sütundur. Sütun hər biri 3 ton ağırlığında və 3 metr olan halqalarla bir-birinə bağlanmış cəmi 8 ədəd sütun və bir kürsünün üst-üstə qoyulması ilə yaradılmışdır.

Tarixi
------

Bizans imperatoru Konstantin sütunu Romadakı Apollon məbədindən sökdürərək uzunluğu 57 m olan bu sütunu əvvəllər Forum Konstantin adı verilən bir meydan olan günümüzdəki yerinə düzəltdirmişdi.

İlk qurulan zaman sütunun üzərində doğan günəşi qarşılayan Apollonun heykəli olduqda, 330-cu ildə İstanbula tikildiyində imperator Konstantin bunun yerinə öz heykəlini sütunun üstünə qoydurmuşdu. Daha sonra isə Bizans imperatoru olan Yulian və I Feodosinin heykəlləri qoyuldu.

Sütun 1081-ci ildəki ildırım vurması səbəbindən yandı, zədələndi və üzərindəki heykəl aşdı. Bundan sonra I Alexios sütunu düzəltdirmiş və üstündə baza olan bir başlıq ilə böyük bir xaç qoydurmuşdu.

1453-cü ildə İstanbulun fəthindən sonra üzərindəki xaç endirildi və sütun ilk dəfə 1470-ci illərdən sonra I Səlimin dövründə yenilənmişdir. Sonralar, Osmanlı dövründə sütun böyük bir yanğın keçirmiş, sütunun mərmərləri zədələndiyindən, Sultan II Mustafa (1695–1704) sütunun altını divar ilə gücləndirilmiş, dəmir halqalarla möhkəmləndirilmişdir. Bu səbəblə həmin gündən sonra onun adı "Çemberlitaş" adlandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ÇEMBERLİTAŞ (KONSTANTİN SÜTUNU)". 2012-12-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-12-21.

Xarici keçidlər
---------------

* Çemberlitaş (Burnt Column)
* FORUM CONSTANTINE
* The Burnt Column, Constantinople, Turkey
* Çemberlitaşın Sırları Arxivləşdirilib 2020-09-18 at the Wayback Machine
**Litl-Kornuollis adası** (*ing.* Little Cornwallis Island) — Kanada Arktik arxipelaqının bir hissəsidir. Adada hazırda yaşayış yoxdur (2012).

Coğrafiya
---------

Litl-Kornuollis adası.
Adanın sahəsi 412 km²-dir. Sahil xəttinin uzunluğu 158 km-dir. Ada Kuin boğazının iki böyük adanı - Kornuollis və Batersti ayıran dar bir hissəsində yerləşir. Kornuollis adası 5,4 kilometr şərqdə (Pullen boğazı boyunca) və Kornuollisin Marşal yarımadası Litl-Kornuollis adasının cənub-şərq ucundan cəmi 3,5 kilometr məsafədədir. 

Litl-Kornuollis adası nizamsız bir formaya malikdir. Templeton buxtası adanın dərinliklərinə qədər irəliləyir və adanı iki demək olar ki, bərabər hissəyə bölür. Yalnız eni 500 metrdən az olan dar bir bərzəx şərq və qərb hissələrini birləşdirir. Bir qədər kiçik olan şərq hissəsi 22 ilə 15 kilometr, qərb hissəsi 27 ilə 15,5 kilometr ölçüdədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Atlas of Canada. List of Islands". 2013-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-08-12.
2. ↑  "The Island Encyclopedia. Little Cornwallis Island". 2010-12-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-08-12.
Şumadiya
Şumadiya bölgəsinin xəritəsi
Serbiyanın müasir inzibati-ərazi bölgüsü
Şumadiya
**Şumadiya** (*serb.* Шумадија) — Serbiyanın tarixi bölgəsi. Bu ərazi özündə Şumadiya vilayətini və bir neçə başqa əraziləri birləşdirir. Şumadiya vaxti ilə zəngin meşə örtüyünə malik olmuş və məhz o üzdən belə adlandırılmışdır(*Şuma(Šuma)* — meşə). Bölgənin və Şumadiya vilayətinin mərkəzi şəhəri Kraquevasdır.

Tarixi
------

XVII-XIX əsrlərdə Şumadı meşələri hayduklar üçün sığınacaq yeri idi. 1804-cü ildə Şumadi kəndi olan Oraşasda birinci serb üsyanı baş verdi. Üsyana Serbiyanın milli qəhrəmanı Karaqeorqi başçılıq edirdi. İkinci serb üsyanınına isə Miloş Obrenoviç rəhbərik edirdi. Rusiya imperiyasının dəstəyi ilə Belqrad paşalığı müstəqil Serb knyazlığı statusunu əldə etdi.

1922—1929-cu illərdə Yuqoslaiya krallığının inzibati rayonlarından biri də, Şumadiya bolgəsi idi. Məhz həmin ərazinin sərhədləri müasir Şumadiyanın sərhədlərinə uyğun gəlirdi. Bölgənin mərkəzi o zaman da, Kraquevas şəhəri idi.

Şəhərləri
---------

Şumadiyanın böyük şəhərləri:

* Arandjelovas
* Çaçak
* Qorni Milanovas
* Yaqodina
* Çupriya
* Paraçin
* Kraquevas
* Kralevo
* Smederevo
* Smederevska Palanka

Digər şəhərləri— Velika Plana, Varvarin, Trstenik, Çiçevas, Topola, Lapovo, Mladenovas, Lazarevas, Belanovisa və Luçanı. Belqrad şəhəridə Şumadiya bölgəsinə aid olsada, ayrıca inzibati statusa malikdir.

Siyasi durum
------------

Serbiyada olan bir çox siyası partiyalar (Demokratik Serbiya partiyası, Şumadiya koalisiyası) ölkədə olan durumu stabilləşdirmək məqsədi ilə inzibati bölgüdə bəzi reformaların aparılması təklif edirlər. Bu təklif həm də, regionların iqtisadi inkişafına da, planlaşdırılıb. Mövcud olan iki muxtar əyalətin (Kosovo, Voevodına) və mərkəzi inzibati regionun əvəzinə 6 yeni regionun yradılması təklif edilir:

* Voevodina (paytaxt: Novi-Sad)
* Kosovo (paytaxt: Priştina)
* Şumidiya (paytaxtı: Kraquevas)
* Podunave (paytaxtı: Niş)
* Podrine (paytaxtı: Ujise)
* Belqrad.

İstinadlar
----------

1. ↑  Drobnjaković, 1998, intro

Mənbə
-----

* Stragari — village in Šumadija Arxivləşdirilib 2009-02-01 at the Wayback Machine
* Kraquevas Arxivləşdirilib 2017-10-01 at the Wayback Machine
**Hadrian fallusu** (Elmi adı - *Phallus hadriani*) — IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Nadir növdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Göbələyin meyvə cismi torpaqda inkişaf edir. Cavan meyvə cismi yumurtavari və ya şar formalı, əsasında saçaqlı mitseliyə malikdir. Peridi yetişdikdə partlayır və azad olan reseptakul ayaqcığın əsasında volva kimi qalır. Reseptakul silindrik, məsaməli, ağ, sarımtıl-ağ və ya zambaqvari çəhrayi rənglidir, 18x2 ölçüdədir. Ayaqcığın təpəsində yerləşən papaqcıq 3-4 sm hündürlükdə, torvari-oyuqludur, papaqcığın kənarı düz olmayandır və reseptakulun kənarındaki nazik dəricikli örtüklə qovuşmuşdur. Sporlar hamar, 2-2,5 x 1,5 sm, ellipsoidal, rəngsiz və ya zəif yaşılvari-sarıdır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Humus saprotrfodur. May-oktyabr aylarında iynəyarpaqlı əkinləri olan parklarda və bağlarda rast gəlinir.

Yayılması
---------

Balakən rayonu şəhər parkı; Abşeron, Mərkəzi Nəbatət bağı ərazisidir.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiya az rast gəlinir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Naməlumdur, güman edilir ki, iqlim şəratinə çox tələbkardır.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Populyasiyanın vəziyyətinə nəzarət vacibdir. Yeni bitmə yerlərinin aşkarlanması, biologiyasını və ekologiyasının ətraflı öyrənilməsi məqsədəuyğundur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Index Fungorum (ing.).
2. 1 2 3 4 5 6 7  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabı  Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri II nəşr, Bakı-2013
3. 1 2 3 4 5 6 7  "Arxivlənmiş surət". 2021-01-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-21.
4. ↑  Сосин П.Е. 1973
5. 1 2  Sadıqov A.S. 2003
6. 1 2 3 4  Tərtibçilərin məlumatları.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q768006
* BioLib: 60805
* EoL: 189005
* Fungorum: 245853
* GBIF: 2524103
* iNaturalist: 128521
* IRMNG: 10781727
* MycoBank: 245853
* NBN: NHMSYS0001493100
* NCBI: 299189
* NZOR: ebf45e08-26ad-46aa-95f8-1a6c36356845
* uBio: 1458531
* WoRMS: 426221

 |
**Chilevision** (tez-tez **CHV** olaraq qısaldılır) Çilidə pulsuz yayımlanan bir televiziya kanalıdır. WarnerMedia Latın Amerikasına məxsus üçüncü ən yaşlı Çili televiziya şəbəkəsidir. Çili Universiteti tərəfindən qurulan bu televiziya kanalının əhəmiyyətli bir hissəsi Venevision-a satıldıqdan sonra adını Chilevision olaraq dəyişdirdi. Daha sonra Claxson Interactive Group-a, daha sonra Çilili investor Sebastián Pineraya satıldı.

28 Avqust 2010-cu il tarixində Turner Broadcasting System Latın Amerikası bürosu onu almaq üçün bir razılığa gəldiyi açıqladı. Bu müqavilənin müddəti 2018-ci ildə bitdi və yalnız stansiyanın istifadə etdiyi analoq tezliklərə aid oldu. Satış 6 oktyabr 2010-cu ildə tamamlandı.

30 sentyabr 2021-ci ildə ViacomCBS Chilevisionu WarnerMedia-dan aldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Grupo Time Warner materializa compra de Chilevisión". La Tercera. 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-18.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt  (isp.)
**I Stefan Nemanya** (təq. 1113 və ya 1114 – 13 fevral 1199) — serb Raşka dövlətinin böyük jupanı, Nemaniçlər sulaləsinin banisi.

Nemanya öz böyük qardaşı Tixomiri devirməyi və Raşkanın Bizans imperiyasından müstəqilliyini əldə etməyi bacardı. Sonralar Bizans imperatorlarının süzerini tanımaq məcburiyyətində qalmasına baxmayaraq, Nemanya ölkənin Balkan yarımadasında mövqeyini gücləndirməyi bacardı və onun dövründə həmçinin Kosovo, Duklya, Travuniya, Zahumye və Neretva çayı ətrafındakı torpaqlar kimi serblərin yaşadığı əraziləri ölkənin tərkibinə daxil oldu. Bundan başqa, o, Raşka daxilində mərkəzləşdirmə siyasəti yürüdürdü və boqomilləri təqib edirdi.

Nemanyanın hakimiyyəti serb mədəniyyətinin inkişaf dövrünə təsadüf etdi. Onun hökmranlığı monumental zadujbinaların inşası ilə həkk olundu, memarlıq sahəsində isə Raşka üslubunun çiçəklənməsi başladı, bunun ən parlaq nümunəsi 1171-ci ildə Nemanya tərəfindən açılan Curcevi stupovi monastırıdır. Nemanyanın iştirakı ilə Studenitsa və Hilandar monastırları da daxil olmaqla bir çox kilsə və monastır tikilib təmir edildi.

1196-cı ildə o, hakimiyyəti ortancıl oğlu Stefana təhvil verdi və Simeon adı altında rahibliyə girdi. 1199-cu ildə Hilandar monastırında öldü, qalıqları bu gün də saxlanılan Studenitsa monastırına köçürüldü.

Serb Pravoslav Kilsəsi tərəfindən müqəddəs Simeon Mirotoçivı adı verildi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118922459 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
3. ↑  *Lundy D. R.* Stephen Nemanja // The Peerage (ing.).
**İnsbruk** (*alm.* Innsbruck‎) — Avstriya şəhəri. Ölkənin qərbində, İnn çayının sahilində yerləşir. Şəhərin sahəsi — 104,91 km², əhali 117.000 nəfərdir. Böyük sənaye, turizm, mədəniyyət və idman mərkəzidir.

1964 və 1976-cı illərdə Qış Olimpiya Oyunlarına ev sahibliyi edib.

Tarixi
------

Bizim Eradan əvvəl 15-ci ildə imperator Avqustun hakimiyyəti illərində, Dunaya qədər əraziləri fəth etmiş onun oğulluqları Tiberinin və Druzun komandanlığı altında Roma qoşunları Alp ərazisinə girdi. Tirolun əyalətinin ərazisi o zamandan Şimal-Cənub ticarət marşrutunda əhəmiyyətli tranzit regionuna çevrildi.
İmperator Septimiy dövründə bizim eranın 200-cü ilində Şimal yolunda Auqsburqda Veldidena (müasir Velden) qalasının əsası qoyulmuşdur. Qərbi Roma imperiyasının süqutundan sonra Tirolun ərazisini German tayfaları zəbt etdilər. 550-ci ildə xalqların Böyük Köçü zamanı müasir Bavariyalıların əcdadları İnn çayının vadisində məskunlaşdılar və vadidəki bütün ərazilər Bavariya hersoqluğunun hakimiyyətinin altında düşdü. İrland və anqlosakson missionerləri bu ərazilərin xristianlaşdırılması üçün burada fəaliyyətə başladılar. İlk dəfə İnsbruk adı tarixi mənbələrdə 1180-ci ildə çəkilmişdir. İnsbruk şəhər kimi 1234-cü ildə tikilmişdir. 1239-cu ildə şəhər özünü idarəetmə haqları və imtiyazları aldı. 1363-cü ildə hakimiyyətə vərəsəlik hüququ əsasında hersoq Rudolf IV Qabsburq gəldi. Həmin dövrdən etibarən İnsbruk Habsburqlar sülaləsinin hakimiyyəti altında oldu. 1420-ci ildə İnsbruk Tirol vilayətinin paytaxtı olur.

1504-cü ildə o vaxtlar Avstriya hersoqu olan (sonradan Müqəddəs Roma imperiyasının imperatoru) I Maksimilianın əmrinə görə İnn çayının şərq sahilindəki Myuxlau kəndindən İnsburka silah ustaları köçürüldülər və şəhərdə böyük silah manufakturalarının əsasını qoydular. Daha sonra İnsbruk Avropanın əsas silah mərkəzlərindən biri olur. Avropada ilk dövlətə məxsus silah istehsalı müəssisəsi İnsburkda tikilir. 1508-ci ildə I Maksimilian Müqəddəs Roma imperatoru seçilir, onun hakimiyyətdə olduğu dövrdə İnsburk Avropanın vacib iqtisadi və mədəni mərkəzlərindən birinə çevrilir.

Əhalisi
-------

İqtisadiyyatı
-------------

Şəhərdə keçirilmiş beynəlxalq tədbirlər
---------------------------------------

* 1964 Qış Olimpiya Oyunları
* 1976 Qış Olimpiya Oyunları


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Avstriya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #4027096-8 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
2. ↑  Dauersiedlungsraum der Gemeinden Politischen Bezirke und Bundesländer - Gebietsstand 1.1.2018. Avstriya Statistika Bürosu.
**Qıyığvari qərənfil** (*lat.* Dianthus subulosus) — qərənfilkimilər fəsiləsinin qərənfil cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Təhlükəli həddə yaxın olanlar" kateqoriyasına aiddir – NT.

Təbii yayılması
---------------

Böyük Qafqazın Quba, şərq və qərb hissələri, Qobustan, Bozqır yaylası, Kiçik Qafqazın şimal, mərkəzi hissələri və Kür düzündə yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Çoxillik ot bitkisidir. Gövdə 11-47 sm hündürlükdədir. Yarpaqlar xətvari, 2-3 mm enində, oturaq, 8-20 mm uzunluğunda olan qına bitişib. Çiçəkqrupu başcıqlı, ağ-dərivari üst yarpaqlarla örtülmüşdür, bu yarpaqlar tərs-yumurtavari, uzunsov və ya ellipsivaridir, birdən-birə bizvari qurtaracağa keçirlər. Kasacıq silindrvari, lansetvari iti dişciklidir. Qutucuq silindrvari, kasacıqdan qısadır. Toxumlar yumurtavari, yastı, nöqtəli-təpəciklidir.

Ekologiyası
-----------

Çiçəkləmə-meyvə əmələgətirmə dövrü iyun-iyul aylarına təsadüf edir. Mezokserofit bitkidir. Aşağı və orta dağ qurşaqlarında kolluqlarda, meşə talalarında, otlu yamacalarda rast gəlinir. Antropogen və iqlim amillərinə həssaslıq göstərir. Məhdudlaşdırıcı amillər otarılma, tapdalanma, biçənəklərdir. Yayılma yerlərində antropogen təsirlərin azaldılması təklif olunur.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın nadir növüdür.

İstifadəsi
----------

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan növlər. 2-ci nəşr. Bakı: 2013
2. ↑  Флора Азербайджана, 1953
3. ↑  Qırmızı kitab. Azərbaycan Respublikası[*ölü keçid*]

Ədəbiyyat
---------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17242435
* Wikispecies: Dianthus subulosus
* GBIF: 3807828
* GRIN: 434709
* IPNI: 153934-1
* NCBI: 746809
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:153934-1
* Tropicos: 6302521
* WFO: wfo-0000644333

 |
**Beyləqan mədrəsəsi —** XI əsrə aid mədrəsə.

Haqqında
--------

XI əsr yerli müəlliflərdən Məsud ibn Namdarın yazdığı əsərdə Azərbaycan şəhərlərindən Beyləqan mədrəsəsi haqqında da bəzi məlumatlara rast gəlmək olur. Əsərdə "məktəbdən qayıdan uşaqlardan" və "məktəblilərin imla yazı lövhələrindən söz açılır. Məsudun məlumatından aydın olur ki, bu mədrəsələrdən biri şəhərin qərbində, qala divarlarından xaricdə yerləşmişdir. Orta əsrlər Beyləqan şəhərini arxeoloji cəhətdən tədqiq edən görkəmli arxeoloq Qara Əhmədov bu məlumatları əsərində təsdiq edir. Beyləqan qazıntılarından tapılmış epiqrafik məlumatdan aydın olur ki, əhalinin aşağı təbəqəsinə mənsub olan adamlar içərisində də savadlı adamlar varidi. Buna misal olaraq müəllif Beyləqan dulusçularını göstərir. O yazır ki, Beyləqanda istehsal olunmuş saxsı qabların üzərində xeyli miqdarda yazılar vardır. Bu yazıların dulusçular tərəfindən yazıldığı bizdə şübhə oyatmır. Yazıları bəziləri lirik beyt və rübailardən ibarətdir, yəni artıq şeir şəkli almış yazılardır.

Həmçinin bax
------------

* Nizamiyyə mədrəsəsi
* Gəncə mədrəsəsi
* Ordubad mədrəsəsi
* Zaviyə mədrəsəsi
* Nizamiyyə mədrəsəsi (Gəncə)
* Şamaxı mədrəsəsi

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Nərgiz Əliyeva. Orta əsrlərdə Azərbaycan alimlərinin elmi əlaqələri və tədris fəaliyyəti. Bakı: «Turxan» NPB, 2015. - s.73" (PDF). 2021-09-25 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-03-07.
2. ↑  Əhmədov Q. M. Orta əsr Beyləqan şəhəri. Bakı: Elm, 1979, 57 s

Xarici keçidlər
---------------

Nərgiz Əliyeva. Orta əsrlərdə Azərbaycan alimlərinin elmi əlaqələri və tədris fəaliyyəti. Bakı: «Turxan» NPB, 2015.
**Çakvi** (*gürc.* ჩაქვი) — Gürcüstanın Acarıstan ərazisində şəhər tipli qəsəbə. Çakvi Gürcüstanın cənub-qərbində, Qara dəniz sahilində yerləşir. Qəsəbə Kobuleti rayonunda yerləşir. Qəsəbədə Natanebi-Batumi dəmir yol stansiyası yerləşir. Müasir dövrdə Çakvi populyar turizm və istirahət zonasıdır.

Əhalisi
-------

Çakvi son 20 ildə yetərincə azlmışdır. 2002-ci ilin məlumatına görə qəsəbədə 8100 nəfər yaşayırdı. 2014-cü ilin siyahıya alınmasına görə qəsəbədə 6720 nəfər yaşayır. Milli tərkib baxımdan əhalinin 95,6 %-ni gürcülər təşkil edir. Ermənilər 1,7 %, ruslar isə 1,5 %-dir.

| 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2014 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 6183 | 5365 | 6374 | 7199 | 8100 | 6720 |

Tarixi
------

Gürcü çayçılığının tarixi Çakvidə başlayıb. Onun şərq ətrafı Çaysubani ("çay məhəlləsi") adlanır. Hələ Rusiya İmperiyası dövründə çay mütəxəssisi Lau Con Zhau Çindən buraya gətirilib və ilk çay növlərini bura gətirib.

1954-cü ildən Çakvi şəhər tipli qəsəbə statusu almışdır. Keçmiş adı — Çakva olmuşdur.

Sovet dövründə Çakvidə üç çay fabriki, çay presi, meyvə-giləmeyvə və sitrus şərab zavodu fəaliyyət göstərirdi. Çay və sitrusçuluq sovxozları olmuş. Ümumittifaq Elmi-Tədqiqat Çay və Subtropik Bitkilər İnstitutunun filialı var idi.

Burada məşhur sovet çayçısı Kseniya Baxtadze işləyirdi.

Turizm
------

Dəniz subtropik iqlimi, gözəl çınqıl və qumlu çimərliyi olan isti təmiz dəniz, mənzərəli sahil turisləri cəlb hər zaman cəlb etmişdir. Ətraf ərazidə olan şam və evkalipt bağları, bir çox park və bağçalar Çakvini istirahət etmək və müalicə almaq üçün əla məkana çevirmişdir. Şimal hissəsində uzun müddətdir ki, yeksək beton örtüklü sahil zolağı var. Bu ərazidən dəniz çox gözəl görəsnir. Yaxınlıqda Yaşıl və Sixisdziri burunları yerləşir. "Kastello Mare" otel qəsri burda yerləşir. Bu bölgənin əsas üstünlüklərindən biri insan sıxlığının az olmasıdır.

2007-ci ildə ABŞ ordusu Mühındislər Birliyi Avropa Bölgəsi üçün Çakvidə 600 000 dollarlıq radar stansiyası inşa etmişdir. Stansiya hım ticarət, həm də hərbi məqsədlər üçün istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ethnic composition of Georgia 2014". 2018-11-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-29.
2. ↑  Georgian Post. 1805.
3. ↑  "Перепись-1959". 2012-05-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-29.
4. ↑  "Перепись-1970". 2013-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-29.
5. ↑  "Перепись-1979". 2013-09-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-29.
6. ↑  "Перепись-1989". 2012-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-29.
7. ↑  "Группировка городских населённых пунктов по типу и численности населения (Urban settlements by type and by size of population)" (ingilis). Национальная статистическая служба Грузии. 2016-08-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-02.
8. ↑  "Население городских населённых пунктов Грузии". 2018-05-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-29.
9. ↑  "Чакви". www.travelgeorgia.ru. 2021-12-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-22.
10. ↑  https://web.archive.org/web/20110604061603/http://www.army.mil/-images/2009/12/09/58075/
**Pac-Man World 3**  — "Namco" oyun şirkəti tərəfindən 2005-ci ildə yaradılan macəra oyunudur. "Pac-Man World" videooyun seriyasının üçüncü seriyasıdır. Videooyun 15 raunddan ibarətdir. Raundlar isə çox uzun olmasına görə fərqlənir. Həmçinin, oyunun bir neçə raundunda ilk "Pac-Man" oyununu oynamaq mümkündür. Videooyun "PlayStation 2", "Nintendo", "GameCube", "Xbox", "PlayStation Portable", "Nintendo DS" və Microsoft Windows platformaları üçün hazırlanmışdı.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***
Qəddar ağıllı Ervin hakimiyyət uğrunda keçirdiyi macəralarında Kabuslar dünyasından (Spectral Realm) energetik pendiri sormaq üsulunu tapmışdır. Ervin Kabuslar dünyasına girmək üçün xüsusi Sifon hazırlamışdır. Bu da kabus dünyasını real dünyaya (Pac-Land) çevirir. Bu çevrilmə zamanı dünyanın fəlakətinə gətirib çıxaracaqdır. Həmin müddətdə Pac-Man 25 yaşını ailəsi ilə birlikdə qeyd edir. Bu zaman Orson onu teleportasiya edir. Pac-Man ətrafına baxan zaman qəribə bir dünyaya düşdüyünü güman edir. Orson isə danışıq apparatı vasitəsilə Pac-Mana hər şeyi başa salır. İlk növbədə Orson ona "Spectral Realm" dünyası haqqında danışır. Pac-Man isə Orsonun onun ad gününü pozduğu üçün peşmanlıq hissi keçirir. Pac-Man yoluna davam edən zaman onun üzərinə müxtəlif bədheybətlər gəlir. Pac-Man üzərinə düşən vəzifə isə onların hamısını dəf edərək yoluna irəliləməkdir. Macəralardan aydın olur ki, Pac-Manın gördüyü bütün bu bədheybətlər əslində Ervinin hipnozu altındadır. Ervin İnki və Blinkini oğurlamışdır, lakin Pinki və Klayd qaça bilmişdlər. Pac-Man artıq Orson, Pinki və Klaydın ruhları ilə gücünü birləşdirməlidir ki, Ervinə qalib gəlsin. Macəraların birində Pac-Man Ervinə qalib gəlir, lakin Ervin qaça bilir. Bütün macəraların sonunda isə Pac-Man yenidən Ervini məğlubiyyətə düçar edir. Bununla da Ervinin planı baş tutmur və Pac-Man dünyanı böyük fəlakətdən xilas edir.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Dünyalar
--------

| Raundlar | Ad | Tərcümə |
| --- | --- | --- |
| 1 | Bot Boneyard | *azərb.* Qəbiristanlıq markeri‎ |
| 2 | Banny Wastelands | *azərb.* Banni çölləri‎ |
| 3 | The Spectral Cliffs | *azərb.*  Spektral Sıldırım qayalar‎ |
| 4 | Gogekka Central | *azərb.* Qoqekka mərkəzi‎ |
| 5 | The Spectral Vale | *azərb.* Skeptral ayrılma‎ |
| 6 | Zephyr Heights | *azərb.*  Şleyf hündürlükləri‎ |
| 7 | Ancient Catacombs | *azərb.* Qədim katakombalar‎ |
| 8 | Gogekka Heights | *azərb.* Qoqekka hündürlükləri‎ |
| 9 | Banny Canyon | *azərb.* Banni Kanyonu‎ |
| 10 | Toc-Man Battle | *azərb.* Tok-Men savaşı‎ |
| 11 | Cragstone Bridge | *azərb.* Kreqstoun körpüsü‎ |
| 12 | Erwin's Fortress | *azərb.* Ervinin qalası‎ |
| 13 | Dungen Gunden | *azərb.* Qunqen Qunden‎ |
| 14 | The Spectral Zenith | *azərb.* Spektral Zenit‎ |
| 15 | Shadow Temple | *azərb.* Kölgə məbədi‎ |

Xarici keçidlər
---------------

* Pac-Man World 3 on Gamespot Arxivləşdirilib 2007-03-11 at the Wayback Machine
[*mənbə göstərin*]

**Beynəlxalq Elmlər Akademiyaları Assosiasiyası (BEAA)** — 1993-cü ildə MDB ölkələri və Vyetnam elmlər akademiyalarının ən vacib elmi problemlərin çoxtərəfli əsasda həlli, tarixən inkişaf etmiş əlaqələrin qorunub saxlanılması və alimlər arasında əlaqələrin inkişaf etdirilməsi səylərini birləşdirmək məqsədi ilə yaradılan beynəlxalq bir qeyri-hökumət təşkilatıdır. BEAA-dakı elmlər akademiyalarının hər biri müstəqildir. BEAA qərarları elmlər akademiyaları üçün tövsiyə olunur. Assosiasiyanın qərargahı Kiyev şəhərində yerləşir.

Beynəlxalq Akademiyalar Birliyi (BEA) və ya 1899-cu ildə qurulan Beynəlxalq Akademiyalar Birliyi (Association Internationale des Academies) ilə **qarışdırmaq olmaz**.

Tarixi
------

1991-ci ilin oktyabr-dekabr ayları ərzində Kiyevdə Akademiyanın yaradılması üzrə işçi qruplarının üç iclası keçirildi. 1992 və 1993-cü illərdə Akademiyanın yaradılması ilə bağlı daha 2 iclas keçirildi.

Xronologiyası
-------------

* Oktyabr 1991, Kiyev, Ukrayna. IAAS-ın yaradılması məsələsini öyrənmək üçün işçi qrupunun yaradılması. Elmlər Akademiyaları Prezidentləri Şurasının qərarı ilə bir işçi qrupu yaradıldı (sədr Ukrayna Elmlər Akademiyasının prezidenti, Ukrayna Elmlər Akademiyasının akademiki B. E. Paton)

Rəhbəri
-------

Üzvləri
-------

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------