recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Cəmiyyət adaları** (*fr.* Îles de la Société), Yoldaşlıq adaları — Sakit okeanın cənubunda, Polineziyada arxipelaq. Fransanın mülkü.

Sahəsi
------

Sahəsi 1,6 min *km2*
.

Əhalisi
-------

Əhalisi 235,3 min (2012). İnzibati mərkəzi Papeete şəhəridir.

Coğrafi xüsusiyyətləri
----------------------

Ceyms Kukun rəhbərlik etdiyi səyahət qrupu
İki qrup: Küləktutan və Küləktutmayan adalardan ibarətdir. Ən böyük adası Taitidir (*sahəsi 1042 km2*
*). Adaların çoxu vulkan mənşəlidir, mərcan rifləri ilə əhatələnmişdir. Maksimum hündürlüyü 2241* m *(Taiti adasında). Tropik dəniz iqlimi var. Ortaaylıq temperaturlar 20-dən 26 °C-yədəkdir. Yağıntıların illik miqdarı 1500–2500* mm*. Rütubətli meşələr, tropik bitki plantasiyaları var. Fosforit çıxarılır. Sədəf və mirvari əldə edilir. Balıq ovlanır. Cəmiyyət adalarını 1767-ci ildə ingilis C. Uollis kəşf etmişdir. London Kral Cəmiyyətinin şərəfinə adlandırılmışdır.*

Həmçinin bax
------------

* Taiti
* Cerba
* Polineziya
* Papeete

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  **Cəmiyyət adaları**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M.K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V cild. — Səhifələrin sayı: 592. — Səh.: 276. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Cəmiyyət adalarının kosmosdan görünüşü
**Əkpər Feyzullayev** (*Feyzullayev Əkpər Əkbər oğlu*; d. 02.11.1945, Bakı şəhəri) — Geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, Professor, AMEA-nın müxbir üzvü (2007), AMEA-nın həqiqi üzvü (2017)

Həyatı
------

Əkpər Feyzullayev 2 noyabr 1945-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub.

Təltifləri
----------

* Azərbaycanın Dövlət Mükafatı laureatı
* "Tərəqqi" medalı
* AR Prezidentinin fəxri diplomu
* AMEA-nın Prezidiumunun və Yer Elmləri bölməsinin fəxri fərmanları

Elmi əsərləri
-------------

1. Carbon Isotopic Composition of the Hydrocarbon Fluids of the South Caspian Megadepression. Geochemistry International, 39(3), 2001, 237–243. (Həmmüəlliflər: Guliev I.S. D.A. Husseynov).

2. Isotope geochemistry of oils from fields and mud volcanoes in the South Caspian Basin, Azerbaijan. Petroleum Geoscience. 2001, 7(2), 201-209 (Həmmüəlliflər: Guliyev I. Husseynov D.).

3. Source potential of the Mesozoic-Cenozoic rocks in the South Caspian Basin and their role in forming the oil accumulations in the Lower Pliocene reservoirs. Petroleum Geoscience, 2001,7(4), 409-417 (Həmmüəlliflər: Guliyev I. M. Tagiyev).

4. Углеводородный потенциал майкопских отложений Азербайджана. Литология и полезные ископаемые. 2001, 3, 324-329. (Həmmüəlliflər: Гулиев И. Тагиев М.).

5. Methane emission from mud volcanoes in eastern Azerbaijan. Geology, 2004, 32(6), 465-468 (Həmmüəlliflər: Etiope G. Baciu C. Milkov A.).

6. Геохимические особенности и источники флюидов грязевых вулканов Южно-Каспийского осадочного бассейна в свете новых данных по изотопии С, Н, и О. Геохимия, 2004, 7, 792-800 (Həmmüəlliflər: Гулиев И. Д. Гусейнов).

7. Comparative characteristics of composition and radioactivity of Oligocene clays in the Greater Caucasus and Talysh. Lithology and Mineral Resources, 2005, 40(4), 376–385 (Həmmüəlliflər: Kheirov M. Aliyev Ch. Abbasova S. Aliyev K.).

8. Mud volcano model resulting from geophysical and geochemical research. G.Martinelli and B.Panahi eds. Mud volcanoes, Geodynamics and Seismicity. Springer. 2005, 251-261 (Həmmüəlliflər: Kadirov F. Aliyev Ch.).

9. Feyzullayev A.A. Petroleum Content and Mud Volcanism in the Po (Italy) and South Caspian (Azerbaijan) Basins: Differences and Their Possible Origins. Energy Exploration & Exploitation, 2007, Volume 25, Number 5, 313-324

10. Stratigraphy and geochemical characterization of the Oligocene–Miocene Maikop series: Implications for the paleogeography of Eastern Azerbaijan. Tectonophysics, 2008, 451, 40–55 (Həmmüəlliflər: Hudson S.M. C. L. Johnson, M.A. Efendiyeva, H.D. Rowe, C.S. Aliyev.).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Feyzullayev Əkpər Əkbər oğlu" (az.). science.gov.az. 2017. 2021-01-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-28.
2. ↑  "AMEA-nın həqiqi və müxbir üzvlüyünə keçirilən seçkilərin nəticələri açıqlanıb". 2020-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-02.
**Trombositlər** - qanda mikro litrdə 200-300.000 nisbətində olur. Trombositlərin təxminən 30%-i dalaqda toplanır. Trombositlərin əsas funksiyası qanın laxtalanması ilə bağlıdır. Bundan əlavə onlar immunoloji reaksiyalar,məsələn;iltihab prosesində də iştirak edirlər. Trombositlərin hüceyrə nüvəsi yoxdur və bunlar laxtalanma üçün əhəmiyyətlidir. Trombosit qeyri-kafiliyi halında qanama görülər. Bu qanamanın əlaməti göyümsü ləkələrdir. Bu narahatlığın mütləq müalicəsi lazımdır əks halda təhlükəli ola bilər.

Trombositlər, qanın laxtalanmasında əhəmiyyətli vəzifəyə sahib olub, çox ədəddə granül ehtiva edən rəngsiz hüceyrə parçalarıdır. Megakaryosit deyilən sümük iliyinin böyük hüceyrələrinin parçalarından meydana gələr. Ortalama 10 günə qədər yaşayarlar. Ömürü dolan Trombositlər dalak və qaraciyərdəki makrofajlar tərəfindən yox edilər. Hər gün təxminən 200 milyon trombosit çıxarılar.Trombositlərin tərkibində bioloji aktiv maddələr olan sitoplazmatik qranullar olur.Onlarda qranulların 2 tipi müəyyənləşdirilmişdir. Bərk cisim və α qranullar. Bərk cismin tərkibində serotinin və ADP,α qranullarda isə proteazalar,kation zülallar və P-selektin toplanır.

Trombositlər bir-birinə və bağ toxuması ipliyi olan kollajene bağlanaraq laxta meydana gəlməsində rol oynayarlar. Laxtalanmasi 40-45% olur.

Mənbə
-----

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-11-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-09-02.
II. Mahmud'un Tuğrası
**Tuğra** (*ərəb.* طغراء‎) — Gerb, dövlət nişanı. Osmanlı dövlətində sultanın şəxsi imzası və möhürü kimi istifadə olunan ərəb hərfləri ilə yazılmış xəttatlıq nişanəsi.

Tarixi
------

Tuğra (və ya təğma) xətti (monqol mənşəli sözdür) – Bu xətt növünü monqolların quş toteminə və simurq kimi əfsanəvi quşlara olan inam və etiqadlarının yadigarı hesab etmək olar.

Toğrul bəyin hakimiyyəti dövründə tuğra xətti xəttatların diqqətini cəlb etməyə başlamışdır. Özünəməxsus üslub və elementlərlə yazılan tuğra xətti özündə əfsanəvi quşların qanadlarını əks etdirir. Meydana gəldiyi ilk dövrdən müxtəlif tuğra növləri yaranmış və görünüşünü daha da gözəlləşdirən elementlər əlavə olunmuşdur.
Tuğradan daha çox hökmdarların möhür və adlarının yazılmasında istifadə olunmuşdur. Bəziləri bu xətti "asılı xətlər", "turə", "hilalvari" və
"qərğan" da adlandırmışlar.

Osmanlı sultanlarının tuğraları
-------------------------------

* Tuğra elementləriTuğra elementləri
* I Orxanın (1326) ilk tuğrasıI Orxanın (1326) ilk tuğrası
* Sultan Süleyman Qanuninin tuğrası (1520)Sultan Süleyman Qanuninin tuğrası (1520)
* III Səlimin tuğrası (1789)III Səlimin tuğrası (1789)
* II Əbdülhəmidin tuğrası (1876)II Əbdülhəmidin tuğrası (1876)
* V Mehmedin tuğrasıV Mehmedin tuğrası
*

Xarici keçidlər
---------------

* TUĞRA NƏDİR? Arxivləşdirilib 2012-04-11 at the Wayback Machine
* Ottoman Sultan Tughras
* Tughra of the Ottoman Sultan Mahmud II Arxivləşdirilib 2010-12-26 at the Wayback Machine
* Tughras of the Ottoman Sultans Arxivləşdirilib 2007-01-04 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Bayraqların tarixi[*ölü keçid*]
**Hezer Lencenkemp** (17 iyul 1964, Talsa) — ABŞ aktrisasıdır. Ən məşhur filmi "Qarağac küçəsində dəhşət" filmidir. Bu filmdə Nensi Tompson personajının ifa etməsi ilə film səhnəsində böyük populyarlıq qazanmışdır.

Həyatı
------

Hezer Lencenkemp 17 iyul 1964-cü ildə Oklahoma ştatının Talsa şəhərində rəssam Meri Elis və neft maqnatı Dobi Lencenkempin ailəsində dünyaya gəlmişdi. Atası Dobi Karter və Klinton administrasiyasının energetika komissiyasının müavini vəzifəsində işləyirdi. Hezer 1983–1994-cü illər arasında bir çox filmlərə çəkilmişdi. Hezer Lencenkemp Devid Leroem Anderson ilə ailə həyatı qurmuş və ondan iki övladı dünyaya göz açmışdı. Cütlük Kaliforniya ştatının Los Anceles Sahəsinə məxsus Malibu şəhərində yaşayırlar.

Filmoqrafiya
------------

| **İl** | **Film** |
| --- | --- |
| 1983 | Atılmışlar |
| 1984 | Qarağac küçəsində qarabasma |
| 1987 | Qarağac küçəsində qarabasma 3: Yuxu döyüşçüləri |
| 1989 | Şoker |
| 1994 | Ues Kreyvenin yeni qarabasması |

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* *Hezer Lencenkemp* — Internet Movie Database saytında.
**Pampers** - 1961-ci ildə Procter & Gamble şirkəti tərəfindən yaradılmış uşaq bezləri. Pampers yumşaq, birdəfəlik və rahat olduğu üçün istehlakçılar tərəfindən böyük maraqla qarşılanmışdır. Pampers brendi Procter & Gamble şirkətində çalışan kimya mühəndisi Viktor Mils tərəfindən yaradılmışdır. ABŞ-də XX əsrin ikinci yarısından etibarən evdar qadınlar öz körpələrinin baxımı üçün birdəfəlik və rahat olacaq bezlərə çox ehtiyac duyurdular. Layihənin üzərində 1950-ci illərdən etibarən işləməyə başlayan Mils, yaratdığı yeni brendi ilk dəfə nəvəsinin üzərində sınamış və uğurlu nəticə əldə etmişdir. Pampers sözü bolqar dilindən olan (bolq. Памперси) sözündən götürülmüş, tərcüməsi (*azərb.* uşaq bezi‎) deməkdir.

Pampersin sonrakı illəri və bu günü
-----------------------------------

1966-cı ildə Pampersə *Wingfold* dizaynı əlavə edilir və 1969-cu ildə isə müxtəlif yaşlı,bədən ölçülü körpələrə uyğun *üçünçü ölçü* yaradılır. 70-ci illərin əvvəllərində Pampers bezlərindən Amerika Birləşmiş Ştatlarında geniş istifadə olunurdu. Bezin həssas körpə bədəninə uyğun formada hazırlanması və ən əsası birdəfəlik olması ona olan təlabatı artırırdı. 1971-ci ildə Procter & Gamble şirkəti tərəfindən bezlərə rahat açılıb-bağlana bilən sancaqlı sarğı lentlər əlavə edildi. Görülən əsas işlərdən biri də bezlərin müxtəlif yaşda olan körpələr üçün nəzərdə tutulması idi. Belə ki, yeni doğulan və ya müəyyən yaş həddində olan körpələrin bezləri bir-birindən fərqləndirilmişdi. Həmin dövrə aid maraqlı məlumatlardan biri də Pampersin təkcə marketlərdə yox, eyni zamanda apkteklərdə və ofis ləvazimatları satılan dükanlarda belə satılması idi.

1973-cü ildə Pampers Procter & Gamble mütəxəssisləri tərəfindən inkişaf etdirildi. Mayeni hopduran hissə bir az da genişləndirildi və ən əsası körpələrin rahat hərəkət etmələri üçün ayaq və bel hissələri üçün olan yerlər daha da elastikləşdirildi. 1990-cı ildə Pampers uşaq bezləri körpələrin cinslərinə uyğun olaraq da istehsal olunmağa başlandı. Elə həmin il bezlərin yeni nəsli *Ultra Thins* təqdim edildi. 1998-ci ildə Procter & Gamble şirkəti Pampersin *altıncı ölçü* bezlərinin tanıtımını keçirdi. Bu gün Pampers uşaq bezləri dünyada analar tərəfindən ən çox tərcih edilən uşaq bezi hesab olunur.

Xarici keçidlər
---------------

* Pampersin rəsmi saytı - Pampers.com
* Pampersin Azərbaycanla bağlı olan saytı - Pampers.az Arxivləşdirilib 2018-04-30 at the Wayback Machine

| ⛭Procter & Gamble |
| --- |
| Simalar | Uilyam Prokter  • Ceyms Qembl  • Alan Corc Lafley |  |
| Brendlər | Safeguard  • Gillette  • Pampers  • Wella  • Ariel  • Fairy  • Pantene  • Head & Shoulders  • Blend-a-Med  • Always |
| Keçmiş brendlər | İvory
 |
**Ser Cozef Norman Loker** (*ing.* Joseph Norman Lockyer, 17 May 1836-16 Avqust 1920)- İngilis alim və astronom. 1868-ci ildə Günəşin atmosferində də rast gəlinən Heliumu kəşf etmişdir.

Həyatı
------

**Cozef Norman Loker** (*ing.* Joseph Norman Lockyer) 17 May 1836-cı ildə İngiltərənin Uorikşir (*ing.*  Warwickshire) əyalətinin **Reqbi** şəhərində doğulmuşdur.
1870-ci ildə krallığın elmi irəliləyişlər komissiyasına sədr təyin olunana qədər, 1857-ci ildən başlayaraq müharibə ofisində çalışıb. Komissiyanın iş müddəti 1875-ci ildə bitəndə hal-hazırda London İmperial Kollecinin bir hissəsi olan krallığın elm akademiyasına cəlb olunmuşdur. 1885-ci ildə Astronomiya sahəsində Dünyada ilk dəfə professor adına layiq görülən alim olmuşdur. Özü üçün günəş rəsədxanası inşa etdirmiş və 1902-ci ilə qədər bu rəsədxananı idarə etmişdir. 1920-ci ildə 84 yaşında olanda ölmüşdür.

Elmə töhfələri
--------------

Etdiyi spektral müşahidələr nəticəsində Günəş atmosferinin tərkibini müşahidə etmiş, Yer üzündə kəşf edilməsindən düz 27 il əvvəl Helium elementinin Günəş atmosferində olduğunu müəyyən etmişdir. Loker günəşin səth temperaturunu hesablamışdır. 1870 və 1905-ci illər arasında 8 dəfə Günəş tutulmasını araşdırmaq məqsədilə elmi səfərlər etmişdir.

Loker Günəşdə baş verən dinamik hərəkətlərin Dünyanın iqlimi və hava şəraitinə təsir etdiyini iddia etmişdir. Fəaliyyətinin böyük bir hissəsini 1860-cı illərin sonlarında həyata keçirib.

Norman Loker həmçinin 1869-cu ildə "Nature" akademik jurnalını qurmuş təxminən 50 il ərzində bu jurnalın naşiri olmuşdur.

Londonda alimin xatirəsinə həsr olunan lövhə

Həmçinin bax
------------

* Helium
* Astronomiya

İstinadlar
----------

1. ↑   Joseph Norman Lockyer British astronomer.
2. ↑   Arxivləşdirilib 2016-04-17 at the Wayback Machine Joseph Norman Lockyer K.C.B. F.R.S
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2012-02-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-15.
4. ↑   Arxivləşdirilib 2017-05-14 at the Wayback Machine: History of the Nature Journal.
**Tuşet itburnusu** (*lat.* Rosa ×tuschetica) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Ümumi yayılması
---------------

Qafqazda (Beşit) yayılmışdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR (Biçənək, Nurqut) ərazisində rast gəlinir.

Statusu
-------

Azərbaycanın nadir bitkisidir.VU A2c+3c.

Bitdiyi yer
-----------

Subalp və alp qurşaqlarında daşlı qayalı yerlərdə yayılmışdır.

Təbii ehtiyatı
--------------

Azərbaycanda dar bir arealda yayılmışdır.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Təbiətdə hündürlüyü 1 m-ə qədər olan koldur. Qopartikanları 2 cürdür, qaidə hissəsi bir qədər enliləşmiş düz, bizvarı qopartikanlar və qılvarı xırda qopartikancıqları vardır. Çiçək daşıyan budaqlarda qopartikancıqlar daha çox olur. Yarpaqları 5-6 sm uzunluqda olub, 7, tək-tək hallarda 9 və ya daha çox xırda yumurtavarı, vəziciklərlə örtülü yarpaqcıqlardan ibarətdir. Çiçəkləri tək-təkdir, 2,5 sm-ə qədər uzunluqda vəzili, qıllı saplaqlıdır. Çiçəkləri çəhrayı rəngdədir. Meyvəsi yumurtavarı ovalşəkillidir. İyun-iyul aylarında çiçək açır.

Çoxalması
---------

Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
---------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi
-----------

Məlumat yoxdur.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Xüsusi mühafizə ölçüləri tərtib edilməmişdir.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi zəruridir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q20585057
* GBIF: 3010322
* GRIN: 32187
* IPNI: 734579-1
* IRMNG: 10665340
* ITIS: 836399
* Plant List: rjp-15853
* PLANTS: ROTU2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:734579-1
* Tropicos: 27805033
* WFO: wfo-0001131913

 |
**Heyva parabüzəni** (*lat.* Epilachna chrysomelima Fabr.) — Əsasən balqabaq, qovunun, xiyar və s. bostan bitkilərinin yarpaqları və qismən də meyvələri ilə qidalanır

Biologiyası
-----------

Əsasən balqabaq, qovunun, xiyar və s. bostan bitkilərinin yarpaqları və qismən də meyvələri ilə qidalanır, böcəklər adətən may ayının ikinci yarısından başlayaraq oktyabr ayının sonuna qədər aktiv fəaliyyətdə olur. Uzunluğu 3-4 mm, üzərində sarı fonda 22-24 qara ləkələri var.
İl ərzində iki nəsil verir. Kütləvi surətdə iyulun ortalarından sentyabr ayının sonuna qədər müşahidə olunur, sonra tədricən say dinamikası aşağı düşür. Yağıntıların başlaması ilə əlaqədar olaraq, tədricən qış sığınacaqlarına çəkilirlər. Qışlama dövrünü də qidalandıqları sahələrdə quru ot və xəzəllərin altında, bəzən də, bükülmüş xəzəllərin içərisində keçirirlər. Ümumiyyətlə, rütubətli sahələrə meyillidirlər.

Yayılması
---------

Ən çox Qərbi Avropada, Şimali Afrikada və Orta Asiyanın Sırdərya vadisində yayılıblar.

Ədəbiyyat
---------

1. Naxçıvan Muxtar Respublikasında yayılan yırtıcı cücülərin xeyirli fəaliyyəti və onların mühafizəsi. A.Mehdiyev, M.M.Seyidli
2. Ümumi entomologiya I-II hissələr. Ağayev B.İ. Bakı 1979-1981
3. Naxçıvan MR-da yayılan parabüzənlər (Coleoptera, Coccine elidae) və onların bioloji mübarizədə istifadə imkanları. Mehdiyev A.M.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan Muxtar Respublikasında yayılan yırtıcı cücülərin xeyirli fəaliyyəti və onların mühafizəsi. A.Mehdiyev, M.M.Seyidli
**Əklil çubuqlucası** (*lat.* Philadelphus coronarius) — hortenziyakimilər fəsiləsinin çubuqluca cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Qərbi Avropanın cənubunda yabanı halda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 3 m, çətirinin diametri 1,5-2 m olan koldur. Çətiri şaxələnmiş, orta sıxlıqdadır. Zoğları çılpaq və ya cavan vaxtı tüklə örtülmüş olur. Qabığı qəhvəyi-qonur rəngli olub, çatlayandır. Yarpaqları yumurtavari və ya uzunsov - yumurtavari, uzunluğu 4-8 sm, eni isə 1,5-5 sm-dir. Uc tərəfdən sivri, bünövrəsi enli, pazvari və ya dairəvi, kənarları seyrək dişli, üst tərəfdən çılpaq, alt tərəfdən isə tüklüdür. May ayında çiçəkləyir. Çiçəkləmə müddəti 20 gündür. Çiçəkləri ağ, çox ətirli, 2,5-3,5 sm diametrindədir. Ləçəkləri yumurtavari, 5-9 ədəd çiçəkləri salxımvari çiçək qrupunda toplanmışdır. Çiçək saplağı və yarpaqları çılpaq və ya tüklüdür. Sütuncuqlarının 2/3 hissəsi bitişik olur. Meyvəsi iyul ayının axırında yetişir. Meyvəsinin 1-7 ədədi birlikdə yarımçətirlərdə toplanmış, dördkünc qutucuqdur. Çox vaxt yaza qədər budaqların üzərində qalır. Toxumları çox xırda, narıncı-qırmızı rəngdədir. Həyat müddəti 30-50 ildir.

Ekologiyası
-----------

Torpağa tələbkar deyil, çox rütubəti sevmir. Tez zoğ əmələgətirmə qabiliyyətinə malik olduğundan sıx kollanır, ona görə vaxtaşırı kolları seyrəldilməli, meyvə verən gövdələr və 5-6 yaşlı budaqları kəsilməlidir. Sərt keçən qış zamanı zoğları şaxtadan donur, meyvə vermir. Kölgəyə və soyuğa davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın bəzi rayonlarında mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Gözəlliyinə, çiçəklərinin ətrinə görə bağ və parklarda, tək-tək və ya qrup əkinlərində, canlı hasarların salınmasında istifadə edilir. Uzun illər boyu (XVI əsrin ortalarından) becərilmə prosesində çoxlu miqdarda müxtəlif bağ formaları alınmışdır.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q163791
* Wikispecies: Philadelphus coronarius
* APA: 5424
* APNI: 216082
* BioLib: 39418
* EoL: 584045
* EPPO: PHICO
* EUNIS: 173160
* FNA: 220010298
* GBIF: 2986045
* GRIN: 27664
* iNaturalist: 52468
* IPNI: 792194-1
* IRMNG: 10203836
* ITIS: 24421
* MichiganFlora: 1444
* NBN: NBNSYS0000004616
* NCBI: 1403168
* NZOR: 3eae08a8-83cf-41eb-aa85-d3e2c9835e99
* PalDat: Philadelphus\_coronarius
* PFI: 1866
* Plant List: kew-2530174
* PLANTS: PHCO7
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:792194-1
* Tropicos: 29100146
* VASCAN: 6113
* WFO: wfo-0000465348

 |

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 470.
**Qreko**, **Kapo Qreko**, **Kavo-Qreko** (*yun.* Κάβο Γκρέκο, it. Capo Greco «yunan burnu») — Kipr adasının cənub-şərqində yerləşən burun. Famaqusta körfəzinin cənub, Ayiya Nap buxtasının şərq nöqtəsini təşkil edir.

Təsviri
-------

Qreko burnu Kiprin ən ucqar şərq nöqtəsidir. Halbuki, Kipr adasının ən ucqar nöqtəsi Zəfər burnudur. Zəfər bunu isə Şimali Kipr Türk Respublikasının ərazisinə daxildir. Burun ensiz bərzəxlə adaya birləşir. Burunla ada arasında nisbətən iri körfəz vardır. Körfəz bərzəxin cənub-qərbindədir. Onun şimal-şərqində isə Mavi laqun yerləşir.

Ayi-Anariri monastrı
Burun məşhur turizm zonaları olan Ayoiya-Napa və Protaras arasında yerləşir. İnzibati cəhətdən Ayoiya-Napaya daxildir. Burun daşlıq ərazini əhatə edir. Burada dayvinq, snorklink və su altı ov həvəskarlarını özünə cəlb edir. Əfsanəyə görə Qreko burnu sularında Ayya-Nap adlı bədheybəd yaşayır. Dəniz üzərindən köçən quşlar adətən burunda dincəlirlər. 
Burunun ucqar şərq hissəsində mayak yerləşir. Burun Yunan Kiprinin Yaxın Şərq regionuna ən yaxın nöqtəsidir. Beyrutla arasında məsafə 177 km-dir. Sahillərini Aralıq dənizinin bir hissəsi olan Livan dənizi ilə yuyulur.

Radiolakasiya stansiyası
------------------------

Qreko burnunun şərq hissəsi turistlər üçün qapalıdır. Bu əsasən Souqla yarımadasının ərazisidir. Belə ki, bura Kipr adasında Britaniyaya məxsus olan dörd anklavdan biridir (Olimbos dağı, Akrotiri və Dekeliya). Bura bir Britaniya hərbi bazasıdır və burada radiolakasiya yerləşir. Hərbi radardan başqa Yaxın Şərqdə yayımlanan «Monte Marlo» radiosunun stansiyasına sahibdir (Trans World Radio).

Milli park
----------

Ayoiya-Napa əzasində, «Kavo Qreko» meşə parkı yerləşir. Park 384,9 ha ərazini əhatə edir. Onun ərazisində nadir bitki növləri vardır. Burad təkcə səhləbkimiləırə aid 39 növ yayılmışdır. Burad Vaxtsızçiçək, Zəfəran və Süsən bitkiləri yayılmışdır. Avropa ittifaqının Narura 2000 proqramına daxil edilmişdir.

Parkın ikişaf planına əsasən burada idman meydançası hazırlanmış, piknik əraziləri təşkil edilmişdir. Dayvinq, üzgüçülük, paraselinq (paraşutla uçuş katerlə üzmək), balıq ovu, velosiped, alpinizm, piyada və atla gəzinti kimi sahələr təşkil olunmuşdur. 
Burunda Afrodita məbədi yerləşir. Burun sıldırımlı sahilləri və şəffaf suları seçilir.

Parkın ən görməli yerləri siyahısında «Sevgililər körpüsü» və ya «qarğa arkası» (*yun.* «Γέφυρα Ερωτευμένων» ή «Καμάρα του Κόρακα») və Ayoiya-Anar məbədi ön yerdədir

İstinadlar
----------

1. ↑  "Радиостанция «Голос Америки» будет вещать с Кипра. «РИА Новости»". İstifadə tarixi: 2010-07-26.
2. ↑  "Θαλασσινές Σπηλιές - Άγιοι Ανάργυροι (Γραμμικό) - Επαρχία Αμμοχώστου, Εθνικό Δασικό Πάρκο Κάβο Γκρέκο Μονοπάτι της Φύσης" (yunan). Κυπριακός Οργανισμός Τουρισμού. 2018-04-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-06.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
*
Bristoldakı Cabot qülləsi
**Qüllə**, hər hansı bir tikinti materialından hazırlanmış, uzunluğu enindən ən azı iki dəfə çox olan bir tikilidir. İlk əvvəllər düşmənləri əvvəlcədən görmək və onlardan müdafiə olunmaq üçün tikilmiş qüllələr zaman keçdikcə;

* aşağı yerlərdə su paylanması,
* sənət əsəri,
* yaşayış məntəqəsi,
* nəzarət məntəqəsi,
* həm də turistik məqsədlər üçün istifadə edilmişdir.

Əsasən kvadrat və ya silindrik hündür bina mənasını verən "qüllə" adının mənşəyi ərəbcə "qüllə" sözündəndir. Sivri uclu piramida formalı tikililər hündürlüyünə baxmayaraq qüllə adlandırılmırlar. Qüllə sözündə daha çox "qala" mənası axtarılmalıdır. Buna görə piramida və zikkurat tipli tikililəri qüllə adlandıra bilmərik.

Qüllə çox fərqli məqsədlər üçün oxşar üsullarla müasir dövrə qədər tikilmişdir. Bu əvəzolunmaz binanın növlərindən biri də mövcuddur ki, xüsusilə orta əsr müharibələrində çox geniş şəkildə istifadə olunurdu. Bunlar, qalaları dağıtmaq və müdafiəsi ciddi şəkildə təmin olunmuş müdafiə divarlarına çıxa bilmək üçün istifadə olunan təkərlərlə hərəkət edən "hücum qüllələridir". Makedoniyalı İsgəndərin məşhur generalı Antigonosun oğlu Demetrius Poliorcéte tərəfindən ixtira edildiyi deyilən bu qüllələr taxtadan düzəldilmiş, kvadrat planlı, zirehli və ya qalın heyvan dəriləri ilə örtülmüş çoxmərtəbəli piramidal gövdəli idi. Hücumlar zamanı divarların yaxınlığına qədər aparılan bu qüllələrə böyük daşlar və güllələr ata bilən mancanaq kimi digər silahlar da yerləşdirilə bilərdi. Bundan əlavə, hər mərtəbədə zədələnmiş divar səviyyəsinə görə enmək üçün bir mexanizm və əsgərlər mövcud idi.
**Səmədov Qüdrət Aşur oğlu** (4 aprel 1904, Sarvan, Cavad qəzası – 8 yanvar 1972, Salyan, Salyan rayonu) — kolxoz sədri, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.

Həyatı
------

Qüdrət Səmədov 1904-cü il aprelin 4-də Salyan rayonu Sarvan kəndində anadan olmuşdur. Pambıqçılığın inkişafında xidmətləri olub. İki əllə pambıq yığılmasının ilk təşəbbüsçülərindəndir.

1922-ci ildən 1946-cı ilədək SSRİ-nin 50 illiyi adına 1 nömrəli sovxozda, Muğan tikinti idarəsində fəhlə, Sarvan kəndindəki "Qırmızı Azərbaycan" kolxozunda kolxozçu, manqabaşçısı işləyib. 1946-cı ildən ömrünün sonuna qədər Nizami adına kolxozda sədr olub. 1947-ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı alıb.

Azərbaycan SSR Ali Sovetinin (4–7-ci çağırış), SSRİ Ali Sovetinin (8-ci çağırış) deputatı olmuş, kolxozçuların 1, 2, 3-cü Ümumittifaq qurultaylarının nümayəndəsi seçilmişdir. Azərbaycan KP 21, 22, 24–28-ci qurultaylarında AKP MK üzvü seçilib.

2 dəfə "Lenin" ordeni, "Oktyabr inqilabı" ordeni, "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni və medallarla təltif edilib.

Qüdrət Səmədov 1972-ci il yanvarın 8-də vəfat edib.

Anadan olmasının 100 illiyi yüksək səviyyədə qeyd edilib və 100 illiyi münasibətilə sərbəst güləş üzrə respublika turniri keçirilib.

Adına Salyan şəhərində küçə var.

Xalq Artisti Həsən Məmmədovun dayısıdır.

Mənbə
-----

* Ağacavad Əlizadə — Qüdrət Səmədov (sənədli povest). Bakı: İşıq, 1977, 40 səh.

Haqqında yazılan kitablar
-------------------------

1. Ağacavad Əlizadə "Qüdrət Səmədov" kitabı 1977
2. "Ağ saçların dastanı" 2005.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Muğan ağsaqqalının 100 illiyi qeyd ediləcək". 2021-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-08.
2. ↑  Salyanda Sosialist əməyi Qəhrəmanı Qüdrət Səmədovun xatirə turniri keçirilmişdir. Arxivləşdirilib 2021-09-24 at the Wayback Machine

| ⛭SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • V  • Y  • Z **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** |  |
**Qüntər Teçş**  (*alm.* Günter Titsch‎) — Bəşəriyyətin ən qlobal incəsənət hadisəsi hesab edilən "Dünya Xor Oyunları"nın yaradıcısı. O, eyni zamanda təşəbbüskarı olduğu İnterkultur fondunun prezidentidir.

Həyatı
------

Qüntər Teçş 28 yanvar 1946-cı ildə, indiki Çexiyanın Bruntalo rayonunda dünyaya gəlmiş və doğumundan az müddət sonra ailəsi Almaniyaya yerləşmişdir. Frankfurt şəhərində təhsilini tamamladıqdan sonra, Ştutqart kompüter istehsalçısı ICL-də, sistem analitiki kimi təcrübələrdən keçir və müxtəlif şirkətlərdə İT məsləhətçisi və təlimçi kimi iş fəaliyyətinə başlayır.

Qüntər Teçş eyni zamanda, xor musiqisinin azarkeşi, ifaçısı idi və bu səbəblə bütün həyatını xor müsabiqələri və konsertlərinin təşkilinə həsr etmək qərarını alır. Onun musiqi sahəsi üzrə ilk quruculuq fəaliyyəti, 1988-ci ildə 1-ci Budapeşt Beynəlxalq Xor Müsabiqəsini təşkil etməklə həyata keçir.

Qüntər Teçş tədbirin nəticəsi olaraq, 1990-cı ildə, beynəlxalq xor hərəkatının qlobal miqyasda fəal təşkilatçısı hesab edilən İnterkultur Assosiasiyasının əsasını qoymuşdur.

İnterkultur fondunun uğurlu və məqsədli işgüzar fəaliyyətinin nəticəsi olaraq, 2000-ci ildə "Dünya Xor Oyunları"(O zamanlar-*Xor Olimpiadaları*) adlı qlobal musiqi müsabiqəsi yaradılmışdır.(Daha ətraflı-"Dünya Xor Oyunları")

Qüntər Teçş xor musiqisinin genişmiqyaslı təbliğindəki uğurları səbəbilə, müxtəlif milli və beynəlxalq mükafatlara layiq görülür. O, Almaniyanın Hessen əyalətinin baş naziri tərəfindən "Ölkəmizin musiqi səfiri" kimi anılaraq, xüsusi fəxri fərmanla təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-06-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-17.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-08-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-17.
**Qrehem-Bell** — Frans-İosif Torpağı arxipelaqının ucqar şərqində, Barens dənizində, Avropanın şimalında yerləşir. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Arxangelsk vilayəti ərazisinə daxildir. Sahəsi 1,7 min km² təşkil edir.

Ada 1899-cu ildə amerikalı meteoroloq İvlin Briqqs Bolduin tərəfindən kəşf edilmiş və Aleksandr Qreyam Bellin şərəfinə adlandırılmışdır.

Ən hündür nöqtəsi 509 metrdir.

Ən iri gölləri — Melkoe, Şimal gölü.

Ən ucqar nöqtələri— Aerosyomki burnu, qərb — Semerıx burnu, şərq Olni burnu, şimal Kolzat burnu, cənub Leyter burnu.

Qərbində Matuseviç köfəzi, şərqində isə İlistaya buxtası yerləşir.

Ən yaxın adaları — Perlamutovıy və Tryoxluçevoy. Qərbində yerləşən Vilçek Torpağından Morqan boğazı ilə ayrılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "MАН — FRANS-İOSİF TORPAĞI". 2020-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-20.

Mənbə
-----

* Arktikanın təmizliyinə başlanıldı — RTR xəbərləri
* Qrehem-Bell buz aerodromu Arxivləşdirilib 2018-07-02 at Archive.today
**Qüds sindromu** — şəhərin mistik atmosferi tərəfindən Qüds şəhəri və ya həcc ziyarəti edən turistlərdə yaranmış yanlış fikirlər, müqəddəsləşdirmə, dini mərkəzli motivlər kimi psixozların yaratdığı bir sindromdur. Bu sindrom tək bir dinə və məzhəbə aid deyildir, həm yəhudilərə, həm xristianlara və müsəlmanlara təsir edə bilər. Əvvəllər ədəbiyyatda tanımlanmamış sindrom, adi bir isteriya olaraq təyin olunurdu.

Tarixi
------

1930-cu illərdə psixiatr Heinz Hermanın tərəfindən isteriyadan ayrılması bir çox alim tərəfindən aşkar edilmiş və tanınmışdır. Oxşar psixoloji problemlər digər din mərkəzli şəhərlər kimi Məkkə və Roma şəhərlərində də görülmüşdür. 2000-ci ildə son dərəcə yaxşı psixolojisi olan insanlar bu sindromu kollektiv davranışlar sərgiləyib xəstəxanalara düşdülər və sindromun nüfuzu artdı. Bu qəribə sindrom bir çox digər sindrom kimi müzakirə etmək üçün açıqdır və bir çox şəxslər tərəfindən qəbul edilmir. Psixiatr M. Kalian və E. Vitztum Qüds sindromu olaraq adlandırılan şeyin əvvəlki psixoloji problemləri olan insanlar tərəfindən yaşanan bir sıra tutmalardan ibarət olduğunu iddia edirlər.

Növləri
-------

### Birinci növ

Qüdsə gələn insanların psixi rahatsızlıqları olur və şəhərə gəlir-gəlməz içində qaldıqları ağır dini atmosfer bu sindromu üzə çıxarır. Bu insanlar qatı dindar olub, Qüdsdə yarım qalmış dini missiyanı tamamlayacaqlarını və ya din adına gerçəkləşdirilməsi lazım olan bir məqsəd olduğuna inanırlar. Bu insanlar özlərini daha çox "Yeni doğmuş Məsih" hesab edirlər.

### İkinci növ

İkinci növ insanlar özlərini qatı dindar kimi aparıb qəribə davranışlar sərgiliyirlər.

### Üçüncü növ

Üçüncü növ birincidən sadəcə bir cəhədinə görə fərqlənir. Bu növdəki insanların əvvəlcədən problemləri olmur. Bu növ digərlərindən daha mürəkkəb olur. Üçüncü növə aid semptomlar

* Anxsiyete, həyəcan və gərginliyə səbəb olur. — Tək səyahət etmək və olduqlarıdan qrupdan ayrılmaq istəyirlər.
* Təmizlənmək saplantısı başlayır. Tez tez duş alır və təmizliyinə artıq dərəcədə önəm verir.
* Mümkün olduğunca ağ geyinirlər.
* Çoxlu insanlar olan yerdə İncildə və digər müqəddəs kitablardan hissələri yüksək səsdən oxuyur.
* Ağlama divarına uyğun addımlarla gedirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Jerusalem Syndrome in Biblical Archaeology Arxivləşdirilib 2012-01-14 at the Wayback Machine.
2. ↑  Kalian M, Witztum E. (2000) "Comments on Jerusalem syndrome". *British Journal of Psychiatry*, 176, 492. Full text Arxivləşdirilib 2011-07-19 at the Wayback Machine
3. ↑  Kalian M, Witztum E. (1999) "The Jerusalem syndrome—fantasy and reality a survey of accounts from the 19th and 20th centuries." *Isr. J. Psychiatry Relat Sci.*, 36(4):260–71. Abstract Arxivləşdirilib 2017-12-21 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2776491330 |
**Qülləli bina** — Rostov vilayəti Novoçekassk şəhəri ərazisində yeləşən bir bina. Novoçekassk şəhəri Krasnı spusk küçəsi, ev 17 ünvanında yerləşir. Bina ampir stilində inşa edilmişdir. XIX əsrin ortalarında inşa edilmişdir. Arxitektur abidə 17 dekabr 1992-ci ildə Rostov vilayətinin məclisinin 325 saylı qərarı ilə regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

Tarixi
------

«Qülləli bina» özlüyündə bir villa olmuşdur. Bina Novoçerkassk şəhəri Krasnı spusk küçəsi, ev 17 ünvanında yerləşir. Üstəlik küçənin künçündə mövqe tutur. Təxmini olaraq XIX əsrin ortalarında inşa edilməsi ehtimal edilir. Bina ampir stilinə sahibdir. Fasadı Qafqaz küçəsinə baxır. Bina XIX əsrin ikinci yarısında dağ mühəndisi, şəhərdə ilk mövcud olan çuqun zavodunun sahibi A. V minenkova mənsub olmuşdur. Zavod 1880-ci ildə alman fabrikaçısı Qersberq tərəfindən təsis edilmişdir. Burada müxtəlif növ dəmir məmulatları hazırlanırdı. Burada hazırlanam məmulatlar şəhərin bir çox tikililərində istifadə edilordi. Məsələn bunlardan Ermak meydanında yerləşən on doqüuzuncu və iyirminci əsrlərə aid stildə inşa edilən Novoçerkassk voneseniya kilsəsini göstərmək olar. Bu tikili yeni bizans stilində 1891-1904-cü illər ərzində inşa edilmişdir. Onun müəllifi arxitektorlar Aleksandr Aleksandriviç Yaşenko və Vladimir Akeksadroviç Beklemişev olmuşdur. Mühındus Minenkov tez-rez xaricdə olur (İspaniya, Fransa) istehsal sənayesi haqqında məlumat toplayırdı. Belə bir məlumat vardır ki, Dmitri İvanoviç Mendeleyev Novoçerkasska gələrkən Menenkovun evində qalırdı. Onlar tanış idilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ОСОБНЯК по улице Красный Спуск, 17". 2017-03-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-04.
2. ↑  "Новочеркасск энциклопедия: посвящается 200-летию Новочеркасска Издательство: Novoprint, 2005. — 720 С. — 1257 ил. — С. 69—70". 2017-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-04.
**Osmanlı qəhvəxanası** və ya **Osmanlı qəhvə evi** — Qəhvə və çaydan əlavə müxtəlif sərinləşdirici içkilərin və qəlyan kimi tütün məmulatlarının təqdim olunduğu, stolüstü oyunların oynanıldığı, söhbətlərin və bir çox müxtəlif fəaliyyətlərin keçirildiyi məkandır.

Kafe və barlardan fərqli olaraq, belə məkanlarda yeməklər ümumiyyətlə təqdim edilmir və spirtli içkilərdə xüsusi üstünlük təşkil etmir. Xüsusilə müsəlman cəmiyyətlərində qəhvəxanalar kifayət qədər geniş bir formada yayılmışdır. XVI əsrdən bəri qəhvəxana Yaxın Şərq ölkələrində kişilərin yığışdığı, kofe kimi içkilər içdiyi, söhbət etdiyi, kitab oxuduğu və müxtəlif stolüstü oyunlar oynadığı yerlərdən biri olmuşdur.

Qəhvəxanalar həm də bəzi ədəbi, siyasi və bədii formalaşmaların doğulmasına da yol açmışdır; Onlar həm də sosial problemlərin müzakirə olunduğu mədəniyyət məkanı kimi fəaliyyət göstərirdilər və bu səbəbdən onları **"söhbətxana"** və ya **"qiraətxana"** da adlandırırdılar.

Mənşəyi
-------

Qəhvə sözü türkcəyə ərəbcədəki مقهى (qəhvə) sözündən gəlmişdir. Bu sözün ilkin mənşəyinin isə Efiopiyanın Kaffa regionundan götürüldüyü düşünülür. Xana (ev) sözü isə fars mənşəlidir.

Osmanlı tarixçisi İbrahim Peçevinin qeydlərinə görə, İstanbulda ilk kafe açıldıqdan sonra bu söz bir çox dildə formasını dəyişdirərək işlədilmişdir: fransızca, portuqalca: café, ispanca: cafetería və ya café; İtalyanca: caffè, almanca: café və s.
**Osmanlı-Polşa müharibəsi (1672–1676)** 17-ci əsrdə Osmanlı-Polşa müharibələrinin sonuncusu idi.

Səbəbləri
---------

III Jan Sobieski
17-ci əsrin ortalarında Ukrayna adlı bir dövlət yox idi. Dnepr çayı ukraynalıları ikiyə bölmüşdü. Dnepr çayının sağ sahili (qərb sahili) Polşanın əlində idi. Sol sahili isə rusların əlində idi. Sağ sahili ukraynalıların Atamanı Petro Doroşenko Osmanlı sultanı IV Mehmed ilə razılaşdı və Osmanlı himayəsini qəbul etdi. Beləliklə, bütün Ukraynaya hakim olacağına ümid edirdi. Krım xanı I Səlim Gəray Doroşenko ilə birlikdə Polşaya hücum etdi. Ancaq Polşa kralı III Jan Sobieskiyə məğlub oldular və Osmanlı dövlətindən kömək istədilər.

abidə Osmanlı-Polşa müharibəsi (1672–1676)

Müharibənin irəliləməsi
-----------------------

Körpülü Fazil Əhməd Paşa
Sədrəzəm Körpülü Fazil Əhməd Paşanın komandanlığı altında 80 min Osmanlı əsgəri 1672-ci ildə Ukraynaya girdi. Kamenets-Podolskini tutdu və Lvovu mühasirəyə aldı. Böyük bir məğlubiyyətə uğrayan Polyaklar, 18 oktyabr 1672-ci il tarixində Buçaş müqaviləsinə razı oldular. Dnepr çayının sağ sahilini Osmanlılara buraxmağa və 22 min dukat qızıl ödəməyə razı oldular.

Bu razılığa baxmayaraq, polyaklar məğlubiyyəti qəbul edə bilmirdi. Polşa kralı Maykl Koribut Visnioviecki öldü və məşhur Polşa komandiri III Jan Sobieski kral seçildi.

1674-cü ildə Osmanlıların ruslarla müharibə şəraitində olmasını fürsət bilən Polyaklar yenidən Osmanlılara hücum etdilər. Ancaq yenə də tam bir uğur qazana bilmədilər. 27 oktyabr 1676-cı ildə İzvança müqaviləsi (Zuravno Müqaviləsi) bağlandı. Bu müqavilə əsasən Buçaş müqaviləsi ilə eyni idi. Ancaq Polşanın pul ödəmək öhdəliyi ləğv edilmişdi və Ukraynanın qərb sahilindəki bölgənin üçdə biri Polşaya qalırdı.

Müharibədən sonra
-----------------

Bu müharibənin sonunda Osmanlı İmperiyası qərbdə ən geniş sərhədlərinə çatdı. Osmanlılar 1683-cü ildə hazırlanan Vyananın ikinci mühasirəsi (Vyana döyüşü) və Osmanlı-Müqəddəs İttifaq müharibəsində ağır məğlub oldu. Yalnız Polşa cəbhəsində Osmanlı orduları uğur qazandılar. 1699-cu ildə Osmanlıların imzaladığı Karlovitsa müqaviləsi ilə böyük miqdarda torpaq itirdi və bir daha heç bir zaman əvvəlki qüvvəsinə çata bilmədi.

Polşa Avstriyanın köməyi ilə Podolye və Ukraynanı geri alsa da gücdən düşdü, hətta 1710-cu illərdə İsveç və Rusiyanın işğalına məruz qaldı. Nəhayət 1772, 1793 və 1795-ci illərin bölünmələri ilə Rusiya, Prussiya, Avstriya arasında paylaşılaraq, 1806–1815-ci illər arasında Fransız rəhbərliyi altında qurulan Varşava Hersoqluğu və 1815–1846-cı illər arası Krakov Respublikası dövrləri istisna olmaqla, 1918-ci ilə qədər müstəqilliyini itirdi.

Mənbə
-----

* Polşa kralı Jan Sobieskinin hökmdarlıq dövrü (1674–1696), Sabire Arık, Ankara Üniversitesi, 2005 [*ölü keçid*]
**Turan Cavid** — C.Cabbarlı adına Azərbaycan Dövlət Teatr Muzeyinin direktoru, şair Hüseyn Cavidin qızı.

Həyatı
------

Turan Cavid Hüseyn Cavid qızı 2 oktyabr 1923-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuş, 1940-cı ildə Bakı şəhəri 189 N-li məktəbi, 1950-ci ildə isə Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunu fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Müharibə illərində — 1942-1943-cü illərdə Azərbaycan Radio Verilişləri Komitəsində arxivarius, 1943-1944-cü illərdə həmin komitədə məsul redaktor, 1944-1945-ci illərdə Nizami adına Ədəbiyyat Muzeyində kiçik elmi işçi, 1945-1949-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun Teatrşünaslıq fakültəsində baş laborant, 1950-1953-cü illərdə müəllim (1983-cü ilə kimi), 1953-1967-ci illərdə, eyni zamanda C.Cabbarlı adına Azərbaycan Dövlət Teatr Muzeyində elmi işçi, 1968-1991-ci illərdə həmin muzeyin direktoru vəzifələrində çalışmışdır. Hüseyn Cavidin ev muzeyi yarandığı gündən ömrünün sonuna qədər həmin muzeyə rəhbərlik etmişdir. Muzeyin yaradılmasında, eksponatların toplanıb sərgiyə hazırlanmasında, onların tədqiqi və təbliğ edilməsində çox böyük xidmətləri olmuşdur. Onun gərgin əməyi nəticəsində bu gün muzeyin əsas fondunda 5000, elmi-köməkçi fondlarında isə 300-dən artıq eksponat toplanmışdır. O, Hüseyn Cavidin ev muzeyinin ekspozisiya və fonotekasını Hüseyn Cavid irsinə aid yeni audio və video yazılarla zənginləşdirmişdir.

Turan xanım Hüseyn Cavidin 120 illik yubileyi ərəfəsində H.Cavidin əsərlərini öz qələmindən çıxan kimi, onun üslubunda latın qrafikası ilə nəşr edilməsi üçün böyük zəhmət çəkmişdir.

Turan Cavid "Əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adına layiq görülmüş, "Əmək rəşadətinə görə" medalı, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının "Fəxri Fərmanı" ilə təltif edilmişdir, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü olmuşdur.

2004-cü il sentyabrın 12-də ömrünün 81-ci ilində vəfat etmişdir.

Filmoqrafiya
------------

1. Cavid ömrü (film, 2007)
2. Cavidi xatırlarkən (film, 1982)
3. Əbədiyyət elçisi (film, 2005)
4. Qayıdış (film, 1992)
5. Liderlik missiyası. 1-ci hissə (film, 2008)
6. Memar (film, 2006)
7. Səma şairi (film, 2003)
8. Tikdim ki, izim qala (film, 1997)
9. Topal Teymur (film, 1983)

Həmçinin bax
------------

* Ərtoğrol Cavid
**Kuba-Taba** (kab.-çərk. Къуэбэ-Тӏэбэ) — Mərkəzi Qafqazın ön dağlıq zonasında yerləşən dağ massivi. Massivin ən yüksək nöqtəsi eyni adlı Kuba-Taba zirvəsidir. Kabarda-Balkariya Respublikasının Baksan və Zolski rayonları arasından keçən inzibati sərhəd massivin suayrıcı xəttindən keçir.

Coğrafiyası
-----------

Kuba-Taba dağı Baksan rayonun şimal-qərb hissəində yerləşən tənha dağ massividir. Massivin daha yüksək hissəsi onun cənub hissəsidir. Şimala doğru hündürlük tədricən alçalır və Kuba kəndi yaxınlığında, Malka çayı yatağında itir. Kuba-Tobanın dəniz səviyyəsindən mütləq hündürlüyü 672 metrdir.

Dağ massivinin cənub yamacı yaxınlığından Qafqaz federal avtomobil magistiralı keçir. Dağa ən yaxın yaşayış məntəqəsi Kuba-Taba cənub-şərqdə, Malka cənub-qərbdə, Kuba isə şimal-şərqdə yerləşir.

Etimologiyası
-------------

Kuba-Taba sözünün kabardin dilindən tərcüməsi — "çoxlu quru dərə", *къуэ* — "dərə" və *бэ* — "çoxlu". Ehtimal olunur ki, massivi ərazidə olan çoxlu quru və ya müvəqqəti dərələrin olmasına görə belə adlandırıblar.

Digər versiyaya görə dağın adı kabardin və ərəb sözlərinin birləşməsindən yaranıb — *къуба́*, tərcümədə "günbəz" mənasını verir. Məhs dağ massivinin forması məscid günbəzini xatırladır deyə belə adlandırılıb.

1924-cü ildə dağ massivinin cənub-şərqində, dağ ətəyində yeni salınmış kənd Kuba-Taba adlandırılmışdır. Məhs yeni kəndin ilk sakinləri Kuba kəndindən olan iyirmi ailə olmuşdur. Onlar özü doğma kəndlərinin və Taba dağının şərəfinə yeni yaşayış yerini Kuba-Taba adlandırmışdılar. Əhalisi 3000 nəfər olan kəndin 95 %-i kabardinlərdi.

Dolu əleyhinə heyət
-------------------

Dağ zirvəsində Kuba-Tabin dolu əleyhinə heyət fəaliyyət göstərir. Heyət Şimali Qafqazda meteoroloji və digər geofiziki proseslərə aktiv təsir göstərmək üçün hərbi xidmət göstərir. Dolu əleyhinə heyət ilk dəfə 1964-cü ildə yaradılmışdır. 1973-cü ildə isə bu ərazidə ilk dəfə olaraq xüsusi RLS MRL-5 təcrübədən keçirilmişdir. Xidmətin nəzarət etdiyi ümumi sahə 794 min hektardır. Onun 621 min hektarı kənd təsərrüfatı sahəsidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Схема границ сельского поселения Куба-Таба и описание границ сельского поселения Куба". 2021-10-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-17.
2. ↑  "Гора Куба-Таба". 2021-10-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-17.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-17.
4. ↑  "История ФГБУ СКВС". 2016-01-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-17.
**Qaronna** (*fr.* Garonne, *lat.* Garumna, oks. Garona) — Fransa və İspaniya sərhədində çay. 1872 m hündürlükdən Priney dağlarından başlayıb, Atlantik okeanının Biskay körfəzinə tökülür.

Coğrafiyası
-----------

слева

Priney dağları ətəkləri ilə dar, dərin dərələrlə yüksək meyillikli ərazilərdən axır(meyilliyi 67 ‰. Düzənlik hissələrdə isə artıq geniş dərələrlə axır ki, Bordo şəhərində onun eni 500 m keçir. Bordo şəhərinin aşağı hissələrində Dordon çayına qarışır və uzunluğu 75 km olan Jironda estuarisini yaradır. Çayın uzunluğu 647 km (523 km-i Fransa ərazisindən keçir),sahəsi isə 56 min km²-dir(Doron çayı ilə birlikdə isə 84 811 km², su sərfi isə 680 m³/san). Qidalanmasında yağış suları və qar suları başlıca yer tutur.

İstifadəsi
----------

Biskay körfəzi ilə Aralıq dənizini birləşdirən uzunluğu-190 km olan kanaldan geniş istifadə olunur. Onun üzərində su anbarları və SES-ləri mövcuddur.

Tarixi
------

Sahilində qədim, YUNESKO-nun 2007-ci ildə siyahısına daxil olan Bordo və Luna kimi tarixi şəhərləri yerləşir.

Qolları
-------

* Sav
* Jer
* Baiz
* Arej
* Tarn
* Lo

Yaşayış məntəqələri
-------------------

* Bordo
* Ajen
* Tuluza

Həmçinin bax
------------

* Fransa
* Pireney
* Biskay körfəzi

İstinadlar
----------
**Qürbət Qurbanov** teatr xadimi.

Həyatı
------

Tanınmış teatr xadimi **Qürbət Qurbanov** 1924-cü il martın 12-də Şirvan şəhərinin Qarabağlı kəndində (hal-hazırda Salyan rayonuna daxildir) dünyaya göz açıb. İlk təhsilini kənd məktəbində alıb. 1934-cü ildə ailəsi Bakıya köçür və o, orta təhsilini Bakıda davam etdirir. Qürbət müəllim görkəmli Azərbaycan ədibi Süleyman Sani Axundov un rəhbərlik etdiyi 172 saylı məktəbdə təhsil alır. 1939-cu ildə aktyor Ağadadaş Qurbanov 172 saylı məktəbdə dram dərnəyi təşkil edir. Qürbət Qurbanov həmin dərnəyə üzv olur. 1942-1945-ci illərdə Bakı Teatr Texnikumunda təhsil alır. Təhsil aldığı illərdə Azərbaycan Dövlət Dram Teatrı nda təcrübə keçməyə başlayır. Böyük Vətən Müharibəsi illərində hərbi xəstəxanalarda, kənd zəhmətkeşləri qarşısında çıxışlar edir. Buna görə də 1941-1945 ci illər Böyük Vətən Müharibəsi illərində fədakar əməyə görə medalı ilə təltif olunur. Texnikumu bitirdikdən sonra Akademik Dram Teatrında aktyor və rejissor köməkçisi kimi fəaliyyətə başlayır. O, bu teatrın səhnəsində 40-a yaxın müxtəlif xarakterli obrazlar yaradıb. Qürbət müəllim 1960-cı ildən Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında truppa müdiri kimi fəaliyyətə başlayır. Qısa müddət sonra o, Gənc Tamaşaçılar Teatrında truppa müdiri vəzifəsini icra edir. 1961-ci ildən yenidən Dram Teatrına qayıdaraq truppaya rəhbərlik edir. Qürbət Qurbanov keçmiş SSRİ məkanında yeganə insan idi ki, uzun müddət truppa müdiri vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdi. O, öz fəaliyyəti dövründə Azərbaycan Dövlət Akademik Dram Teatrının zəngin salnaməsini yaratdı. 1956-cı ildən ömrünün sonuna qədər teatrda baş verən bütün prosesləri xüsusi dəftərlərdə qeyd edib. Hal-hazırda Cəfər Cabbarlı adına Dövlət Teatr Muzeyinin zəngin fondunu bəzəyən fotoşəkillərin bir çoxunu Qürbət Qurbanov lentə alıb. 1957-ci ildən 1987-ci ilə qədər teatrda oynanılan bütün tamaşaları, eləcə də rayonlarda qastrol zamanı oynanılan tamaşaları fotolentə alaraq əbədiləşdirib. 1956-cı ildə fəaliyyətə başlayan Azərbaycan Televiziyasında da Qürbət müəllim fəaliyyət göstərib. O illərdə canlı olaraq uşaqlar üçün nümayiş olunan "Bilici baba" verilişində Bilici babanı canlandırır. 1967-1972-ci illərdə M. Əliyev adına Teatr İnstitutunun rejissorluq fakultəsində təhsil alıb. 1988-ci ildən etibarən xalq şairi Nəriman Həsənzadə nin dəvəti ilə o zamankı Ədəbiyyat və incəsənət qəzetində təsərrüfat müdiri vəzifəsində fəaliyyətə başlayıb. 1996-cı il yanvarın 17-də Qürbət Qurbanov yenidən Akademik Milli Dram Teatrına qayıdır və truppa müdiri vəzifəsini icra etməyə başlayır. 2000-ci ildə ümummilli liderimiz Heydər Əliyev Qürbət Qurbanovu Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adına layiq görüb. 2003-cü il oktyabrın 9-da Qürbət Qurbanov Bakı şəhərində vəfat edib.
**Meyci Universiteti Muzeyi** (明治大学博物館, *Meyci Dayqaku Hakubutsukan*?) – Yaponiyanın Tokio şəhərinin Oçanomizu məhəlləsində yerləşən, Meyci Universitetinin nəzdində olan muzey.

Tarixi
------

Muzey üç bölmədən ibarətdir: kriminal materiallar, əmtəələr və arxeologiya. Bu bölmələr, müvafiq olaraq, 1929, 1951 və 1952-ci illərdə yaradılmışdır.

Bölmələr
--------

Kriminal materiallar bölməsi XVIII əsrin ikinci yarısında cinayətkarları cəzalandırmaq üçün istifadə olunan işgəncə növlərinə həsr olunmuşdur. Bu bölmədə haritsuke, qokumon və işidaki qoqu kimi işgəncə metodlarına dair miniatür nümunələr, Edo dövrünün feodal polisləri tərəfindən istifadə olunan citte və sasumata kimi silahlar və Kamakura dövrünə aid leqal sənədlər sərgilənir. Ənənəvi işgəncə metodlarından əlavə bu bölmədə gilyotin və dəmir gəlin kimi Qərb işgəncə alətlərinin replikalarına da rast gəlmək mümkündür.

Əmtəələr bölməsi yapon əl işlərinə həsr olunmuşdur. Burada dulusçuluq, bambuk, metal və lak məmulatları, vaşi nümunələri, kalliqrafiyada istifadə olunan fırçalar, kokeşi kuklaları, parçalar, mətbəx bıçaqları sərgilənir.

Arxeologiya bölməsində Hoşikuso keçidi obsidianı, Yamaqata saxsısı, İvacukuda tapılmış paleolit ox ucluqları kimi Əhəmiyyətli mədəni mülk elan edilmiş eksponatlar sərgilənir. Muzeyin arxeoloji eksponatlarına İvacuku, İzuruhara, Sunqaqava arxeoloji qazıntı yerlərindən və Natsuşima qabıq təpəsindən tapılmış tapıntılar daxildir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  "Meiji University Museum". Time Out Tokyo (ingiliscə). Archived from the original on 2022-09-05. İstifadə tarixi: 5 sentyabr 2022.
2. 1 2 3  "Meiji University Museum's Criminal Materials Department". Atlas Obscura (ingiliscə). 5 avqust 2022. Archived from the original on 2022-09-05. İstifadə tarixi: 5 sentyabr 2022.
3. 1 2  "Meiji University Museum 明治大学博物館". Japan Experience (ingiliscə). Archived from the original on 2022-09-05. İstifadə tarixi: 5 sentyabr 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* meiji.ac.jp/museum/index.html — Meyci Universiteti Muzeyinin rəsmi saytı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Sina Weibo · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Normativ yoxlama | NDL: 00745732 |