recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Oxuma** (en. read) - İnformasiyanın qaynaqdan alınması. Kompüterin informasiyanı başlıca olaraq diskürənlərdən alması üsulu; bunun "əks" prosesi olan yazma informasiyanın yaddasaxlama qurğusuna (məsələn, diskə), printerə, ekrana, yaxud lent quğusuna verilməsidir. Diskdən oxuma dedikdə informasiyanın diskdən yaddaşa ötürülməsi başa düşülür. Klaviaturadan simvolların alınmasını da kompüter üçün oxuma əməli hesab etmək olar. 

  
**Readme – ("məni oxu")** istifadəçiyə gərəkli olan, ancaq verilmiş proqram məhsulunun sənədlər toplusuna daxil edilməmiş, yaxud satışa buraxılma anında meydana çıxmış informasiyaların olduğu faylın adı. README faylları diskdə adi formatlanmamış mətn şəklində yerləşdirilir ki, onları istənilən proqramda – mətn redaktorunda asanca açmaq olsun. Bu fayllar READ.ME, README.1ST, README.NFO, README.TXT, READ\_ME.TXT, yaxud README.DOC kimi də adlana bilər. 
  
**Oxuma xətası** (en.read error) kompüterin informasiyanı yaddasaxlama qurğusundan, yaxud başqa qaynaqdan (məsələn, xarici daşıyıcıdan) alması prosesində yaranan xətadır. 
  
**Yalnız oxuma üçün** (en. read only)– dəyişdirilə, yaxud üzü köçürülə bilməyən, yalnız oxuna və baxıla bilən informasiya. Yalnız oxuma üçün atributu (dəyişdirilməsinə icazə verilməyən, ancaq oxuna və çap oluna bilən) fayla, yaxud sənədə, daimi yaddaşı (ROM) dəstəkləyən və dəyişdiriməsinə izin verilməyən dürlü proqramlara mənimsədilə bilər; bu termin informasiyanın yazıla bilmədiyi, ancaq oxuna bildiyi yaddasaxlama qurğularına da (məsələn, CD-ROM) aid işlədilir.
  
**Oxuma-yazma** (en. read/write (R/W)– yaddaşın, yaxud informasiyanın oxunduğu və yazıldığı hər hansı başqa qurğunun xarakteristikası. Oxuma-yazma faylla aparılan əməliyyatlara da aid ola bilər: bu halda həm oxuma, həm də yazma əksliklər kimi çıxış edir.   

**Oxuma-yazma yaddaşı** (en. read/write memory)– verilənlərin oxunduğu və yazıldığı yaddaş. Belə yaddaşdan proqramların və verilənlərin müvəqqəti (operativ) saxlanması üçün isifadə olunur.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
**Əmək nəğmələri** — əsas etibarilə bədii estetik xüsusiyyətləri ilə yox, mövzusu ilə müəyyənləşdirilən və bilavasitə əmək prosesinin doğurduğu hiss-həyəcanları ifadə edən poetik mətnlər. Misraların sayından tutmuş qafiyələnmə prinsipinəcən heç bir ümumi qəlibə sığmayan bu nəğmələrin təsnifatı mövzusuna görə aparılır: hana nəğmələri, sağın nəğmələri, gümçü-ipəkçi nəğmələri, balıqçı nəğmələri, ovçu nəğmələri və s.

Əmək nəğmələri şifahi xalq ədəbiyyatın ən qədim janrıdır. Ovçuluq, əkinçilik, maldarlıqla məşğul olan qədim insanlar əmək prosesində müəyyən ahəng və ritmikadan istifadə edərək görülən işi asanlaşdırmağa, şux əhvali-ruhiyyə yaratmağa çalışmışlar. İlk mərhələdə bu nəğmələr yalnız müəyyən ritmika üzərində qurulduğu üçün məzmun və forma baxımından qeyri-kamil olmuşdur.
Məsələn;

Güc ver ho, güc ver ho, güc ver ho!  

Avalım düzdə qalıb.  
  

Güc ver ho, güc ver ho, güc ver ho!  

Ehhe, ehhe, güc ver ho!

İstinadlar
----------

1. ↑  Elçin. Seçilmiş əsərləri. 10 cilddə. IX cild. Bakı: ÇİNAR-ÇAP, 2005, səh.423

Mənbə
-----

* Elçin. Seçilmiş əsərləri. 10 cilddə. IX cild. Bakı: ÇİNAR-ÇAP, 2005, 509 səh.

Xarici keçidlər
---------------

* Savalan Fərəcov. Xalq poeziyası: əmək nəğmələri
**Reçitativ** — simmetrik ritmə tabə olmayan vokal musiqi forması və nəğməkar danışıq cinsi. Təbii nitqin intonasiya və ritmik şəklini ifadə edir.

Mətnin daha lirik olmasından və musiqi baxımından daha çox dolğunluq alaraq, forması genişlənməsindən aslı olaraq, reçitativ 3 cür olur:

* quru (secco)
* ahəngli  (a tempo)
* nəğməkar

Hər üç növdə düzgün, dərrakəli deklamasiya böyük əhəmiyyətə malikdir.

Vokal musiqisində birindən digərinə keçərək 3 aralıq reçitativ növündən tez-tez istifadə edilir. Hər reçitativdə mətn nəsr formasında ola bilər.

Operalarda və oratoriyalarda reçitativ adətən quru akkompanimentlə müşayiət olunur və ariyalar arasında bağlayıcı rol oynayır. Reçitativlərdə dramatik hadisələr əks olunur, ariyalarda isə personajların ona olan emosional reaksiyası.

Quru reçitativ
--------------

Quru reçitativin dörd rübündə bir ölçüsü var. Akkompaniment fiqurları olmayan fasiləli akkorddan ibarətdi və əhvali-ruhiyyənin ifadə etmir, ancaq müğənniyə tonallığ göstərişi verir və durğu işarələrini qeyd edir. Akkordlar əsasən reçitativin fasilə yerlərində götürülür. Bəzən aralarında fasilə olan iki cümlə arasına əhvali-ruhiyyəni ifadə edən fiquralı qısa riturnel qoyulur. Belə reçitativin çox az melodik məzmunu olur. Mətnin hər hecasına yalnız bir səs tələb olunur. Belə reçitativin Forması qeyri-müəyyəndir və tam olaraq mətndən asılı durumundadı. Müğənni onu sərbəst şəkildə ifadə edir, temp formasında yox. Tonallıqların əvəzlənməsi ixtiyaridi, amma ucqar tonallığlara tez tez və kəskin modulyasiyalar (əvəzləmə) etmək lazım deyil. Tonallığın dəyişikliyi mətnin fikir dəyişkliyi ilə uyğun gəlməlidir. Əgər reçitativin taktında akkord yoxdursa, onda kapelmeyster (xor kapellasının və ya orkestranın rəhbəri) dörd rübündə oynamır və yalnız bir çalma verir. Belə reçitativin vokal partiyası orta registrda yazılır, güclü dram əhvali-ruhiyyə məqamlarda bu registrdan çıxa bilər (yuxarıya və ya aşağıya)

Ahəngli reçitativ
-----------------

Ahəngli reçitativ  (a tempo) 3/4, 4/4 və s. hesabda olur.  Zəngin melodiyası olmayan reçitativin oxunuluşu zamanı, akkompaniment, dəyanılan yada ifa olunan akkord şəklində , başdan-başa gedir. Belə akkompanimentdə motiv, yəni rəsm, olmur. Forması qeyri-müəyyəndir, tonallıqların bir birini əvəzləməsi İxtiyaridi. Hər bir hecaya bir nota düşür. Belə reçitativ templə ifa olunur və dirijorluğu başdan-başa edilir.

Nəğməkar reçitativ
------------------

Nəğməkar reçitativ reçitativin ən inkişaf etmiş formasıdı. Vokal partiyası melodik məzmunla fərqlənir. Bəzən bir hecaya iki və ya daha artıq səs düşə bilər. Ahəngli reçitativ kimi modulyasiya planı ilə məhdudlaşdırılmıyıb. Forması daha çox sərbəstdı. Əvvəlki reçitativlə ilə müqayisədə, akkompanimentin musiqi məzmunu  həm harmoniya, həm də ritmik cəhətdən zəngindir, həmçinin burada bir fiqura (motiv) keçirilir.

Həmçinin bax
------------

* Ariya
* Leytmotiv
**Nadejda Karpova** (rus.: Наде́жда Алексе́евна Ка́рпова , 9 mart 1995, Yaroslavl) — Rusiyalı qadın futbolçu. Mövqeyi hücumçudur. İspaniyanın "Espanyol" klubunun və Rusiya Milli komandasının şərəfini qoruyur.

Karyerası
---------

Nadejda Karpova futbol ilə məşğul olmağa doğulduğu Yaroslavl şəhərində başlayıb. Futbolun sirrlərini öyrənməyə başladığı ilk klub, Yaroslavl şəhər 13 nömrəli "Uşaq Gənclər İdman Məktəbi" olub. Futbolçunun ilk məşqçisi Nikolay Vladimiroviç Fadyenko olub.

2010-cu ilin iyununda, Rusiya birinci liqada yarışan "Rosiyanka" klubuna məxsus olan "Zveniqorod Olimpiya Ehtiyatları Məktəbi"ndən dəvət təklifi alır.

2013-cü ildə "Zorkaya" klubuna keçir. 2014-cü ilin may ayında bu klub ilə ilk peşəkar müqaviləsini imzalayır.

Rusiya çempionatında "Zorki"nin heyətində debütu, 11 may 2014-cü il tarixində "Mordovoçki" ilə oyunda baş tutur.

2015-ci ildə "Çertanovo" klubuna keçir. "Çertanovo"nun heyətində debüt oyunu 19 aprel 2015-ci il tarixində, "Kubanoçki" ilə oyunda baş tutur.

20 sentyabr 2017-ci ildə rəsmi olaraq "Valensiya"ya keçərək, İspan klubu ilə iki illik müqavilə imzalayır. İspaniya çempionatında ilk qolunu, 30 oktyabr 2017-ci ildə "Atletiko"nun qapısına vurur. 2017-ci ilin noyabr ayında İspaniya çempionatının 9-cu turunun ən yaxşı oyunçusu seçilir.

2018-ci ilin dekabr ayının sonunda, "Valensiya" və Karpova qarşılıqlı razılıq əsasında, bağladıqları müqaviləni ləğv edirlər və Karpova "Valensiya"nı tərk edir.

4 yanvar 2019-cu il tarixində xanım futbolçu İspaniyanın başqa bir klubu "Sevilya"ya keçir. "Sevilya" klubunda bir mövsumdə meydana çıxdığı 20 oyunda 6 qol vurur.

Futbolçu 23 iyun 2020-ci il tarixində "Sevilya"dan ayrılır. Karpovanın budəfəki dayanacağıda İspaniya olur. Nadejda "Espanyol" klubuna keçir.

Titulları
---------

* Rusiya çempionatının gümüş mükafatçısı: 2014
* Rusiya çempionatının ən yaxşı bombardiri: 2016
* Braziliyada keçirilən beynəlxalq turnirin bürünc mükafatçısı: 2016

İstinadlar
----------

1. 1 2  Nadezhda Karpova // Soccerdonna (alm.). 2010.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-11-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-21.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-07-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-21.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-01-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-21.
5. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2021-04-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-21.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Foto, video və audio | Instagram |
| Tematik saytlar | ESPNFC.com · soccerdonna.de (oyunçu) · Soccerway · playmarkerstats.com (oyunçu) · worldfootball.net (oyunçu) · УЕФА |
**Sirrli və müəmmalı Dədə-Qorqud** — Bir çox alimlər Nüvə erası başladıqdan sonra Yer üzərində baş vermiş qlobal fəlakətlərin izlərini və onların müxtəlif xalqların eposlarındakı təsvirini öyrənərkən belə qənaətə gəlmişlər ki, uzaq zamanlarda Yerdə qlobal nüvə müharibəsi baş verib. Onlar belə hesab edirlər ki, nüvə silahına ya yerin yox olmuş sivilizasiyasının nümayındələri, ya da başqa planetlərdən gəlmələr sahib olmuşlar. İfrat güclü nüvə fəlakəti haqqında dəlillər bir çox qədim xalqların epos və əfsanələrində var. Bu kitabda məlumatların tədqiqatı aparılıb və belə nəticəyə gəlinib ki, müasir alim fiziklər üçün nüvə partlayışı ən aydın Azərbaycan xalqının qəhrəmanlıq eposu "Kitabi-Dədə Qorqud" un ("Mənim babam Qorqud") ikinci hissəsində təsvir edilib. Əldə olunmuş materialın təhlili belə nəticəyə gəlməyə əsas verir ki, "Mənim babam Qorqudun kitabı" eposunun və ya onun ayrı-ayrı mahnılarının yaranma tarixini yuxarıda gətirilən analoji hadisələrlə əlaqələndirərək, nüvə fəlakətlərini xatırladan fəlakətlərin baş vermə səbəblərinin dərinliklərinə vurmadan ən azı 2000 il əvvələ çəkmək lazımdır.
**Xəzər sarıbaşı** (*lat.* Kalidium caspicum) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin pəncərkimilər fəsiləsinin sarıbaş (bitki) cinsinə aid bitki növü.

Arealı
------

İranda, Qafqazda, Avropada və Orta Asiyada yayılmışdır. Xəzər dənizin Qafqaz sahillərində təsvir edilmişdir.

Botaniki təsviri
----------------

15-75 sm hündürlüyündə kolcuqdur. Çılpaq, əksər hallarda birillik, ağımtıl zoğlu, çox asan qırılan, oduncaqlaşmış gövdə və budaqlara malikdir. Yarpaqları növbəli düzülüşlü, çılpaq, zəif inkişaf etmiş, ətli, şirəli və ya kiçik yarpaqaltlığa malikdir. Pulcuqşəkilli çiçəkaltlıqlarının qoltuğunda üç-üç yerləşən çiçəkləri vardır. Meyvələrdə çiçəkyanlığı 4-5 künclüdür. Aprel ayında çiçəkləyir. Meyvələr dəyirmi ovalşəkillidir, uzunluğu 1-1,5 mm, üzəri qısa əmziklərə oxşar çıxıntılarla örtülüdür, oktyabr ayında yetişir.

Ekologiyası
-----------

Duza və istiyə davamlı bitkidir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqaz, Kür-Araz ovalığı və Naxçıvanda təpəli şoranlıqlarda və şorlaşmış yerlərdə, səhra və yarımsəhralarda təsadüf edilir və seyrəlmiş təmiz cəngəlliklər əmələ gətirir. Abşeronda dənizkənarı ərazilərdə rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Yanacaqda istifadə olunur. Bəzi heyvanlar tərəfindən yeyilir. Tərkibində az miqdarda alkaloidli maddələr vardır. Bu bitkinin yaşıl sabunla qarışığı insektisid xüsusiyyətlərinə malikdir. Yaşıllaşdırmada istifadə olunmur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Kalidium caspicum* | 
* Wikidata: Q15230806
* Wikispecies: Kalidium caspicum
* EUNIS: 167963
* FoC: 200006876
* GBIF: 3758429
* iNaturalist: 936822
* IPNI: 165908-1
* NCBI: 240077
* Plant List: kew-2334134
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:165908-1
* Tropicos: 7201228
* WFO: wfo-0000356466

 |
| *Salicornia caspica* | 
* Wikidata: Q21877265
* GBIF: 5567952
* GRIN: 32667
* IPNI: 166501-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:166501-1
* Tropicos: 7201215

 |
**Həlimə binti Əbu Zuayb** (*ərəb.* **حليمة السعدية**‎; VI əsr – 629, Mədinə) — İslam peyğəmbəri Məhəmmədin süd anası. 4 yaşına kimi ona süd vermişdir. Həlimə və əri Əl-Haris ibn Əbdül-Uzzanın ərəblərin Xavazin qəbiləsinin Səd ibn Bəkr qoluna mənsub idilər.

Bioqrafiyası
------------

Məhəmmədin doğulduğu ildə Səd ibn Bəkrin ailəsi uşaqlara baxmaq üçün Məkkəyə gəlir. Süd anaları olanlar ataları sağ olan uşaqları götürməyə üstünlük verirdilər. Məhəmmədin atasının hələ doğulmamış ölməsinə baxmayaraq, Həlimə 8 günlük uşağı götürür. İslam ənənəsinə görə, quraqlıq və qıtlıq üzündən Həlimə öz uşağını yedizdirə bilmirdi, lakin Məhəmmədi götürdükdən sonra Məhəmmədə və öz oğluna kifayət qədər süd verə bilirdi.

Sad ibn Bəkr Hüdeybiyyədə, sonra isə Mədinədə yaşayırdı. Məhəmməd iki yaşında olanda Həlimə uşağı anasına qaytarmaq istəyir, lakin Aminə binti Vəhb Həlimədən uşağı bir müddət daha saxlamasını istəyir.

Məhəmməd Xədicə ilə evləndiyi zaman Həlimə acınacaqlı vəziyyətindən ona şikayət edir və Məhəmməd Xədicədən ona 40 qoyun verməsini istəyir. Məhəmmədin peyğəmbərlik missiyası başlayandan sonra Həlimə əri ilə Məhəmmədin yanına gələrək İslamı qəbul edir. Hüneyn günü Həlimə Məhəmməd peyğəmbərin hüzuruna gələndə o, paltarını çıxarıb qabağına yaydı ki, otursun.

Həlimənin üç övladı var idi: oğlu Abdullah, qızları Ənis və Xuzaf.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Muhammad (prophet of Islam)". Encyclopædia Britannica. 2015-03-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-11-08.
2. ↑  "Halimah bint Abi Dhuayb". The Oxford Dictionary of Islam. 2022-02-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-11-08.
**İmam Hüseyn türbəsi** (*ərəb.* مقام الامام الحسين‎‎) — Şiəlikdə III imam olaraq qəbul edilən Hüseyn ibn Əlinin məzarının yerləşdiyi türbə kompleksi. İslam peyğəmbəri Məhəmmədin nəvəsi olan İmam Hüseyn Kərbəla yaxınlığında baş vermiş Kərbəla döyüşündə şəhid olduqdan sonra həmin şəhərdə yaradılan türbədə dəfn edilmişdir. Miladi təqvim ilə 680-cı ilin 10 oktyabr tarixində baş vermiş Kərbəla döyüşü şiəlikdə mühüm önəmə sahibdir. Əməvilər sülaləsindən olan ikinci ərəb xəlifəsi I Yezid qoşunu tərəfindən qətlə yetirilən Hüseyn ibn Əli və tərəfdarlarının xatirəsi hər il ənənvi şəkildə qeyd edilən Aşura günlərində xatırlanır.

İslamın Şiə məzhəbindən olan milyonlarla şəxs hər il şəhərə həcc ziyarətləri təşkil etməkdədir. Həcc ziyarətləri adətən Aşura günlərində və Hüseyn ibn Əlinin ölüm günündə təşkil edilir. 2014-cü ildə şəhər 3.000.000 şiə müsəlmanı tərəfindən ziyarət edilmişdir. Türbənin yerləşdiyi Kərbəla şəhəri Məkkə və Mədinə şəhərlərindən sonra İslam dünyasında ən müqəddəs şəhərlərdən hesab olunur. Əməvilər və Abbasilərin xilafəti dönəmində şəhərə və türbəyə ziyarət həyəta keçirmək qadağan edilmişdir.

Türbə kompleksi Abbasi xəlifəsi Əl-Mütəvəkkil tərəfindən (850-851) dağıdılmış və şiələrin şəhərə həcc ziyarəti həyata keçirlmələri növbəti dəfə qadağan edilmişdir. İmam Hüseyn türbəsi yalnız 980-cı ildə Buveyhilər sülaləsindən olan Əbdul-Əl-Davla tərəfindən restavrasiya edilmişdir. Hüseyn ibn Əlinin məzarı türbə daxilində yerləşən məscidin içərisində, qızıl suyuna çəkilmiş məzarda yerləşir. Şiəlik üçün digər bir mühüm şəxs olan Abbas ibn Əlinin türbəsidə İmam Hüseyn türbəsinin yaxınlığındadır.

Qalereya
--------

* İmam Hüseyn türbəsi
* Türbənin ümumi görünüşü (1932)Türbənin ümumi görünüşü (1932)

İstinadlar
----------

1. ↑  Shimoni & Levine, 1974, p. 160.
2. ↑  Aghaie, 2004, pp. 10-11.
3. ↑  Interactive Maps: Sunni & Shia: The Worlds of Islam Arxivləşdirilib 2007-09-30 at the Wayback Machine, PBS, accessed 9 June 2007.
4. ↑  al Musawi, 2006, p. 51.
5. ↑  Litvak, 1998, p. 16.
**Mixail Botvinnik** (*rus.* Михаи́л Моисе́евич Ботви́нник; d. 17 avqust 1911 — ö.  5 may 1995) — SSRİ və Rusiya beynəlxalq qrosmeysteri, üç dəfə dünya çempionu, öz dövrünün ən güclü şahmatçılarından biri hesab olunurdu. O, həmçinin kompüter şahmatının təşəbbüsçüsü idi.

Həyatı
------

Mixail Botvinnik 1911-ci il avqustun 17-də Kuokkalada anadan olmuşdur. Şahmatla 12 yaşından məşğul olmağa başlamışdır. Bir çox dünya çempionlarından və qrosmeysterlərindən fərqli olaraq, onun şahmat müəllimi olmamışdır. Botvinnik hər hansı bir şahmat kitabını təkbaşına öyrənər, öz görüşlərini təhlil edərdi.

Botvinnik (1927)
14 yaşında o, Leninqrad birinciliyinin yarımfinalında çıxış edərək, əla nəticəyə nail olmuşdur 12 mümkün xaldan 11,5 xal toplamışdır. 16 yaşı tamam olanda ölkənin beşinci çempionatında usta normasını ödəmişdir. Botvinnik 1931-ci ildə 20 yaşında ikən ilk dəfə olaraq ölkə çempionu adını qazanır.

Botvinnikin şahmatda növbəti vəzifəsi beynəlxalq aləmdə şöhrət qazanmaq, mühəndislik fəaliyyətində isə elmlər namizədi diplomunu almaq idi. 1935-ci ildə II Moskva beynəlxalq turnirində Laskeri və Kapablankanı geridə qoyaraq, Florla birlikdə 1–2-ci yerləri bölüşdürdü. Bir il sonra isə beynəlxalq Nottingem turnirində Alyoxini,Eyveni, Laskeri ötərək, Kapablanka ilə 1–2-ci yerləri bölüşdürdü.

Dünya çempionluğu
-----------------

1947-ci ildə FİDE beş qrosmeysterin arasında çempion adını qazanmaq üçün turnir təşkil etdi. Bir ildən sonra keçirilən matç Botvinnikin qələbəsi ilə nəticələndi. Beləliklə Botvinnikin 15 illik "şahlığı" başlanır. Düzdür, bu müddət ərzində o iki dəfə—1957-ci ildə Vasili Smıslova və 1960-cı ildə Mixail Tala öz tacını uduzmuşdur, lakin hər dəfə bir il sonra keçirilən təkrar matçda çempion adını yenidən özünə qaytarmışdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azər Zeynallı, Pərviz Əliyev, Şahmat aləminə səyahət, səh 59, Bakı 1986

Xarici keçidlər
---------------

* Mikhail Moiseyevich Botvinnik – hundredth anniversary
* Личная карточка Михаила Ботвинника на сайте 365chess.com
* Личная карточка Михаила Ботвинника на сайте OlimpBase.com
* Краткая биография Михаила Ботвинника и статистика выступлений в турнирах, матчах


Vikianbarda Mixail Botvinnik ilə əlaqəli mediafayllar var.

| ⛭Rusiya bayrağı Rusiya şahmatçıları |
| --- |
| Yaşayanşahmatçılar | 
Ernesto İnarkiyev |
Aleksandr Motılyov |
Aleksandr Qrişçuk |
Aleksandra Kostenyuk |
Pyotr Svidler |
Vasili Smıslov |
Vladimir Kramnik |
Sergey Karyakin |
Anatoli Karpov |
Nikita Vityuqov |
Yevgeni Tomaşevski |
Dmitri Andreykin |
Dmitri Yakovenko |
Yan Nepomnyaşşiy |
Vladislav Artemyev‎ |
Maksim Matlakov
 |
| Mərhumşahmatçılar | 
Aleksandr Alyoxin |
Mixail Botvinnik |
İvan Bukavşin
 |
II Ferens Rakoçi-(mac. II Ferenc Rákóczi; 27 mart 1676 – 8 aprel 1735, Təkirdağ) 1703–1711 Macar istiqlaliyyət hərəkatının rəhbəri, Transilvaniya şahzadəsi

Həyatı
------

Ferens Rakoçi 1676-cı ildə Transilvaniyada dünyaya gəlmişdir. I Ferens Rakoçi və İlona Zirininin 3 uşağından sonuncusudur. Atası hələ o uşaq ikən vəfat etdiyi üçün anası uşaqlarını tək başına yetişdirmişdir. Daha sonra İlona ikinci dəfə İmre Tököli ilə ailə həyatı qurur. Ögey ata Rakoçinin təhsilinə laqeyd yanaşır. Bütün diqqətini siyasət sahəsinə yönəldən Tököli 1683-cü ildə türklər Vyana şəhərini tuta bilmədikdə Yuxarı Macarıstan kralı olmaq aruzlarının puç olacağını başa düşür və Rakoçini Konstantinapola xoş niyyətinin simgəsi olaraq göndərmək istəyir. Lakin anası bu addıma qarşı çıxır. 1688-ci ildə I Leopold onu öz himayəsinə götürür və anası ilə birlikdə Vyana şəhərinə köçür. 1694-cü ildə Sarolta Amaliya ilə ailə həyatı qurur və Rakoçi qalasına yerləşir.

Rakoçinin istiqlaliyyət müharibəsi
----------------------------------

Rakoçi 1700-cü ildə Habsburq sülaləsinə qarşı üsyana başlamaq məqsədilə Fransadan yardım istəyir. Avstriya kəşfiyyatının bundan xəbər tutması nəticəsində həbs edilir. O, edam edilcəyini bildiyi üçün həbsdən qaçaraq, Polşaya gəlir. 1703-cü ildə İspan irsi uğrunda müharibə nəticəsində Avstriya qoşununun bir hissəsi Macarıstandan çıxarılır. Beləliklə yeni bir üsyanın başlaması üçün şərait yaranır. Ferens Rakoçi Fransanın köməyi ilə Macarıstana qayıdaraq 1703-cü ildə Transilvaniya şahzadəsi titulunu alır. 1705-ci ildə isə əsillər məclisi tərəfindən Macar şahzadəsi tituluna layiq görülür. 1708-ci ildə Trençin döyüşündə Macar üsyançıları məğlub olur. Belə ki, məğlubiyyətdən sonra üsyançılar imperatorla sülh müqaviləsi bağlamaq qərarına gəlirlər. 1711-ci ildə sülh danışıqları başlasa da, Rakoçi təhlükəsizliyinin təmin etmək üçün Macarıstanı tərk edərək Polşaya gedir. Rakoçinin yoxluğunda üsyançılarla Avstriya nümayəndələri arasında Szatmar sazişi imzalanır. Beləliklə Rakoçinin rəhbərliyidə başlayan istiqlaliyyət müharibəsi sona çatır.

Ölümü
-----

Rakoçi 1711–1717-ci illərdə Polşa, İngiltərə və Fransada yaşayır. 1715-ci ildə Osmanlı dövlətinin təklifini qəbul edərək Osmanlı torpaqlarına səfər edir və burada yaşamağa başlayır. O ailəsi ilə birgə Təkirdağa yerləşir. Və 1735-ci ildə burada vəfat edir. 1906-c ildə Macar hökumətinin qərarı ilə nəəşi Macarıstana gətirilir və burada Kassa şəhərində dəfn edilir.
Təkirdağdakı evi halhazırda muzey kimi fəaliyyət göstməktədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Czech National Authority Database.
2. 1 2  Ferenc Rakoczi II // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. ↑  *Brozović D. Ladan T.* Ferenc II. Rákóczy // Hrvatska enciklopedija (xorv.). LZMK, 1999. 9272 s. ISBN 978-953-6036-31-8
4. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118812513 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
5. ↑  "PRINCE OF TRANSYLVANIA". 2022-06-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-06.
6. ↑  "RAKOCZİ MÜZESİ (MACAR KRALI II. FERENC RAKOCZİ)". 2021-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-06.
**Selma Rza** (5 fevral 1872, Konstantinopol – 5 oktyabr 1931, İstanbul) — ilk Türk qadın jurnalisti.. O həmçinin ilk hekayə yazan Türk hekayəçidir. Onun ölmündən sonra onun adını "Feraçeli" ləqəbi ilə əbədiləşdiriblər. Bəzən o "Selma Rza Feraçeli" kimi adlanırdı.

Tərcümeyi halı
--------------

O 1872-ci ilin fevral ayının 5-də anadan olmuşdur. Onun atasının adı Əli Rza idi. O Avstriya və Belçika Osmanlı imperiyasının diplomatı olmuşdur. Selma Rzanın anası isə Nailə xanım Avstriyalıdır. O ilk təhsilini İstanbulda almışdır. O Parisə Fransaya 1898-ci ildə səyahət edərkən böyük qardaşı Əhməd Rza ilə görüşür. Qardaşı Gənc Türk təşkilatının üzvlərindən biri idi. Selma özü Sorbonn universitetinin məzunudur. O Birlik və Tərəqqi Komitəsinin üzvü idi. O komitənin yeganə qadın üzvü idi. O Parisdə Birlik və Tərəqqi Komitəsinin qəzetində fransızca *Mechveret Supplément Français* və türk dilində *Şura'i Himmet* məqaləsini dərc elətdirib. 1908-ci ildə o yenidən Türkiyəyə İstanbula qayıdır. BUrada iki qəzetdə məqalə dərc elətdirməyə başlayır. Bu qəzetlərdə o*Hanımlara Mahsus Gazete* ("Newspaper for Women") and *Kadınlar Dünyası* ("Ladies' World") hissəsinində öz məqalələrini dərc eləyir. 1908–1913-cü illərdə Türkiyədə baş qaldıran qırmızı kərəkatın iştirakçısı və banisi olur. Osmanlı imperiyası dövründə o Adil Sultan sarayına göndərilir. Bu saray İstanbulda yerləşir və qızlar məktəbi idi. Qardaşının köməkliyi ilə saray qızlar üçün Kandilli məktəbi olur. Bu məktəb 1986-cı ildə tamamilə yandı.
O 1931-ci ildə 5 oktyabr ayının 5-də vəfat etdi.

Hekayələri
----------

1892-ci ildən o bir çox hekayələr yazmışdır. Ancaq onların heç biri dərc olunmayıbdı. Novellərini *Uhuvvet* ("Dostluq") ləqəbi ilə yazırmış. 1999-cu ildə ölmündən xeyli müddət keçdikdən sonra Mədəniyyət Nazirliyi onun novellərini dərc eləyir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Writers of turkey page (in Turkish)". 2019-03-31 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-06.
2. ↑  "Women's movement page (in Turkish)". 2018-04-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-06.
3. ↑  "Women's Museum page". 2019-03-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-06.
4. ↑  ""Selma Rıza'nın Uhuvvet Romanında Kurmaca Yapı"" (PDF). 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-04-06.
5. ↑  "İlk Türk Kadın Gazeteci Selma Rıza" Arxivləşdirilib 2015-12-08 at the Wayback Machine. Şubat 1994. Erişim tarihi: 1 aralık 2015.
6. ↑  "Selma Rıza Feraceli" Arxivləşdirilib 2018-04-11 at the Wayback Machine. Erişim tarihi: 1 Aralık 2015.
7. ↑  "Adile sultan palace page (in Turkish)" (PDF). 2016-08-28 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-06.
**Ağ küstüşam** (*lat.* Bryonia alba) — bitkilər aləminin balqabaqçiçəklilər dəstəsinin balqabaqkimilər fəsiləsinin küstüşam cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Ağ küstüşam lian tipli, zərif görünüşlü olsa da,  kökləri insanı xatırladır. Gövdəsi zərif və incə olmaqla 1–2 m uzana bilir. Yumru yarpaqları 3-4 bölümlüdür. Meyvləri qara rəngli və yumrudur.

Ədəbiyyat mənbələrinə görə kökündə kişi cinsi orqanı görünən fərdlərinin dərman əhəmiyyəti daha güclü sayılır. Slovyan xalqlarının "maqiada" bu bitkidən  istifadəsi barədə məlumatlar vardır.

Bizim ekspedisiya zamanı tapdığımız bitkinin kökü məhz bu qəbildəndir.

Təsiri və tərkibi
-----------------

Adamotunun köklərində qülkozidlər, aşı maddəsi, kumarin, karbohidrat, efir və piyli yağ, brinolov turşusu, alkaloidlər, saponin, qatran, fitosterin , triterpenoidlər,  kukurbitasinlərdən D (elaterin A) və B, E(elaterin B), C, K vitaminləri tapılmışdır. Bu bioloji fəal maddələrdən alınmış preparatlar revmatizmada, qankəsici, ağrı kəsici, iflic vuran insanlara təyin edilir.

Tibbi məqsəd üçün köklərindən istifаdə оlunur. Kökündə və bаşqа hissələrindən iki аmоrf zəhərli qlükоzid-briоnin və briоnidin, аşı məddəsi, nişаstа, qətrаn, pоlisахаridlər və s. vаrdır.

Еkspеrimеntаl tədqiqаtlаr zаmаnı müəyyən оlunmuşdur ki, bu bitkilərdən аlınаn qlükоzidlər ürək əzələsinin tоnusunu аrtırır və аrtеriаl təzyiqi yüksəldir. Spirtli еkstrаktındаn аlınаn mаyе isə yüngül işlədici təsirə mаlikdir.

Bu bitki zəhərli оlduğunа görə хаricə sürtməklə оynаq rеvmаtizmində istifаdə оlunur.

Xalq təbabətinə görə əsasən kökunü qaynadıb içdikdə  tutulan oynaqlar açılır, epilepsiyalı xəstəliklərin  müalicəsiiində effektiv təsir vasitəsi kimi tətbiq edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 1012.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q157980
* Wikispecies: Bryonia alba
* BioLib: 38893
* EoL: 585692
* EPPO: BYOAL
* EUNIS: 168474
* FNA: 220001974
* GBIF: 2874497
* GRIN: 401582
* iNaturalist: 159507
* IPA: 5191
* IPNI: 291541-1
* IRMNG: 10198423
* ISC: 112827
* ITIS: 22348
* NCBI: 243967
* PFI: 3307
* Plant List: kew-2684337
* PLANTS: BRAL4
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:291541-1
* Tropicos: 9200458
* uBio: 450920
* WFO: wfo-0000572927

 |
biyan
**Tüksüz biyan** (*lat.* Glycyrrhiza glabra) — paxlakimilər fəsiləsinin biyan cinsindən olan çoxillik ot bitkisi.

Botanik təsviri
---------------

Hündürlüyü 1,5 m-ə qədər, yoğun və dərin kökü vardır. Gövdəsi, yarpaqlarının saplaq və oxları, eləcə də çiçək qrupu qısa tüklüdür. Yarpaqları ardıcıl 9-15 yarpaqcıqlardan ibarət, mürəkkəb lələkvaridir, yarpaqcıqlar uzunsov yumurtavaridir, alt tərəfindən bir qədər parıltılı, xırda qatranlı vəziciklərin mövcudluğu səbəbindən yapışqanlıdır. Çiçəkləri xırda, açıq bənövşəyi rəngdədir. Meyvəsi qonur rəngli, yasti-uazunsov lobyavari, bir və ya bir neçə toxumludur. Kökünün rəngi sarı, iyi zəif, dadı isə şirindir. İyun-iyul aylarında çiçəkləyərək iyul-sentyabr aylarında meyvə verir.

Yayılması
---------

Quba, Qusar, Xaçmaz, Füzuli, Laçın, Zəngilan, Cəbrayıl, Qubadlı rayonlarında, Samur-Dəvəçi, Xəzəryanı, Kür- Araz və Lənkəran ovalıqlarında, Kür və Naxçıvan düzənliklərində, Abşeronda və Qobustanda arandan dağətəyi hündürlük qurşagına kimi (dəniz səviyyəsindən 400 m-ə qədər) rast gəlinir. Əsasən çay kənarlarında, nəmişlik yerlərdə və otlu yamaclarda bitir.

Tərkibi
-------

Flavonid, kumarin, efir yağları, steroid, C vitamini, aşı maddələr, karotin, antosian, qatran və digər bioloji fəal maddələrlə zəngindir.

Təsiri və tətbiqi
-----------------

Farmakopeyaya daxil olan rəsmi dərman bitkisidrir. Əsasən mədə və onikibarmaq bağırsaq xoralarında, qaraciyər, nəfəs yolları, bronxial astma, böyrək, vərəm, dəri xəstəliklərinə qarşı, bəd xassəli şişlər, revmatizm, podaqra, zəhərlənmə, yanıqlar və digər hallarda istifadə olunur. Bakterisid, sidikqovucu, funqisid, bəlğəmgətirici, yumşaldıcı, spazmolitik, estrogen, şişlərə və iltihab proseslərinə qarşı təsirə malikdir.

Əks təsirləri
-------------

Hamiləlik dövründə istifadə etmək olmaz.

İstifadə olunan hissələr
------------------------

Kökü, yerüstü hissəsi, yarpaqı və toxumları istifadə olunur.

İstifadə formaları
------------------

Cövhər, dəmləmə və siroplar şəklində.

Digər faydalı xüsusiyyətləri və istifadəsi
------------------------------------------

Köklərdən alınmış ekstraktlar və şirələr yeyinti sənayesində, habelə ev şəraitində alkoqolsuz içkilərin, pivə, kvas, kompot, kisel, halva və konfetlərin, habelə marinadların hazırlanmasında istifadə olunur. Bakterisid və fungisid xassələrə malik olan bir komponent kimi Yaponiya və Misirdə ərzaqlara və içkilərə əlavə edilir. Tütün sənayesində köklər tütünün aromatizasiyasında, Yaponiyada – nikotinsiz siqaretlərin istehsalında istifadə olunur.

Bal və çiçək tozu verən, dekorativ, boyaq və yem bitkisidir.

Mənbə
-----

* Azərbaycanda geniş yayılmış dərman bitkiləri. AMEA Botanika İnstitutunun Azərbaycan Botanika Cəmiyyəti.

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Mehdiyeva N.P. Azərbaycanın dərman florasının biomüxtəlifliyi. Bakı: 2011
Bilyard stolu, kiyi və şarları
**Bilyard** (*fr.* billard, bille – şar sözündən) – bir idman növüdür. Son illərdə idman budaqları içində əhəmiyyətli bir yer tutmağa başlamışdır. Bu anda Avropanın ən çox maraqlanılan 5 idmanı arasındadır. Bilyard oynamaq üçün lazım olan alətlər; bilyard masası, kiy, bilyard topları, təbaşir (kiyin topa daha ölçülü vurmasını və gərəksiz yerə sürüşməməsini təmin edir, xüsusilə səhvli vuruşlarda çox işə yarayar), körpü (kiyə görə) (çətin uzanılan toplara çatmağı təmin edir) lazımdır.

Bilyardın özünəməxsus xüsusiyyətləri
------------------------------------

Xüsusi stol üzərində şarlarla oyun. Üzərinə mahud çəkilmiş stolun bortlarında 6 luza (tor səbətcikli halqa) var. Bəzi Bilyardlarda luza olmur (məs. fransız Bilyardı). Bilyard 3, 5 və ya 16 (15-i nömrəli, biri nömrəsiz) şarla oynanılır. Şarlar fil sümüyündən və ya mastikadan düzəldilir; luzaya salmaq üçün ona kiy (uzunluğu 1,30–1, 45 m olan davamlı ağacdan düzəldilən xüsusi çubuq) ilə zərbə vurulur. Bilyard oyununun 30-a yaxın növü mövcuddur (karam bol, snuker, pul, amerikanka, kiçik rus piramidası, Mosk va piramidası, bilyardda keqli, alager, artistsayağı bilyard, kennon və s.). İlk Bilyard stolu 1469-cu il də Fransa kralı XI Lüdovikin sifarişi ilə düzəldilmişdir. 1873-cü ildə Bilyard üzrə ilk dünya çempionatı (karambol üzrə ümumdünya idman turniri) keçirilmişdir. 1912-ci ildə Parisdə Həvəskar Bilyard Federasiyalarının Beynəlxalq Birliyi yaradılmışdır. Bilyard üzrə (karambol, pul və snuker) nümunəvi yarışlar Olimpiya Oyunları proqramına daxil edilmişdir (2004).

Qaydalar
--------

Bilyard şarları
Bilyardda bucaq hesablamaq və sürəti nizamlamaq iki təməl qaydadır. Bilyard bağlı bir sahədə oynanılır. Bilyard ən başda cibli (dəlikli) bilyard və cibsiz (dəliksiz) bilyard olaraq iki təməl qrupa ayrılar. Cibli bilyarda nümunə olaraq bilinən 8-Top (Amerikan) bilyardı və Snooker vardır. Cibsiz bilyarddırsa 3-Top (3-Bant) bilyard olaraq bilinər. Təbii bunların bu günə qədər çata bilməyən növləri də vardır.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İdman** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


| ⛭İdman növləri |
| --- |
| Alpinizm  ·  At yarışı  ·  Avarçəkmə  ·  Avtoidman  ·  Basketbol  ·  Beysbol  ·  Bilyard  ·  Boks  ·  Boulinq  ·  Buzüstü xokkey  ·  Cüdo  ·  Dalğıclıq  ·  Fiqurlu konkisürmə  ·  Fitnes  ·  Futbol  ·  Gimnastika  ·  Güləş  ·  Həndbol  ·  Xizəkçilik  ·  Körlinq  ·  Kriket  ·  Qolf  ·  Lakros  ·  Marafon  ·  Oxatma  ·  Paraşütlə atlama  ·  Raftinq  ·  Reqbi  ·  Skeytbordinq  ·  Stolüstü tennis  ·  Su polosu  ·  Suya tullanma  ·  Tennis  ·  Triatlon  ·  Üzgüçülük  ·  Velosiped idmanı  ·  Voleybol  ·  Yelkənli qayıqsürmə ·  Yüngül atletika |
**Naxtel** — Naxçıvan Muxtar Respublikasında yerləşən GSM və LTE operatoru.

Tarixi
------

NAXTEL Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti 2015-ci ilin iyul ayında Naxçıvan şəhərində təsis olunub. "NAXTEL" 4-cü nəsil GSM + LTE operatorudur. Öz nizamnaməsi və Naxçıvan Muxtar Respublikası Rabitə və Yeni Texnologiyalar Nazirliyi tərəfindən verilmiş 07 sentyabr 2015-ci il tarixli 0001503 nömrəli lisenziya əsasında fəaliyyət göstərir. Hazırda 130 baza stansiyası vasitəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının bütün yaşayış məntəqələrini əhatə edir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Hər bir baza stansiyası ilə Mərkəzi İdarəetmə Sistemi arasında fiber optik kabel xətləri çəkilmiş və saniyədə 1Gb informasiya daşıya bilən avadanlıqlar qurulmuşdur. NAXTEL 4G mobil şəbəkəsində 800 Mhs, 900 Mhs və 1800 Mhs tezlik diapozonlarının hər üçündən istifadə olunur. Bu da abunəçilər üçün ideal imkanlar yaratmışdır. Milli və beynəlxalq rominq əlaqələri NAXTEL 4G-nin dünyanın 10-dan artıq ölkəsində fəaliyyətini təmin edir. Buraya səs, data və sms xidmətləri daxildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Fourth mobile operator to operate in Azerbaijan". www.azernews.az. 29 January 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 August 2014.
2. ↑  "Fourth mobile operator to receive GSM frequency range in Azerbaijan". en.trend.az. 18 June 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 August 2014.
3. ↑  "В Нахчыване сдана в эксплуатацию система беспроводной связи "Нахтел"". www.trend.az. 3 September 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 August 2014.

Xarici keçidlər
---------------

* naxtel.az — Naxtel rəsmi saytı



|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Telegram · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram · YouTube |
Milli muzeyin binası
Macarıstan Milli Muzeyi, Budapeşt
**Macarıstan Milli Muzeyi** (mac. Magyar Nemzeti Múzeum) — 1802-ci ildə təsis edilən və Macarıstanın tarixinə, incəsənətinə və arxeologiyasına, eləcə də, müasir dövrdə Macarıstanın sərhədlərinə daxil olmayan Transilvaniya kimi ərazilərinə aid maddi mədəniyyət nümunələrini özündə əks etdirən muzey. Muzeyin binası 1837-40-cı illərdə memar Mixai Pollakın memarlığı ilə neoklassik üslubda inşa edilmişdir.

Tarixi
------

Əsas pilləkanları
Macarıstan Milli Muzeyinin yaranma tarixi 1802-ci ildə Ferenç Seçeninin Macarıstan Milli Kitabxanasının əsasını qoyduğu vaxtdan hesablanır. Muzey kitabxana yaranandan bir il sonra Seçenin həyat yoldaşının minareal kolleksiyasını oraya təqdim etməsi ilə formalaşmışdır. Bu, Macarıstan Milli Muzeyinin ümumi və təbii tarix muzeyi kimi yaradılmasına gətirib çıxardı. 1807-ci ildə Macarıstan Milli Parlamenti yeni qurum haqqında qanunvericiliyi qəbul etdi və macar xalqından muzeyə vəsaitlər bağışlamasını xahiş etdi.

1832-1834-cü illərdə Macarıstan Parlamenti də muzeyin böyüməsinə kömək etdi. Parlament muzey üçün yeni binanın tikintisinə yardım etmək üçün yarım milyon avro ayrılmasının lehinə səs verdi. Bu dövrdə Macarıstan Milli Tarix Muzeyi rəsmi olaraq Macarıstan Milli Muzeyinin nəzdində yaradıldı. Sonralar 1846-cı ildə muzey indiki ünvanına köçürüldü. Burada muzey Mixai Pollakın memarlığı ilə neoklassik üslubda inşa edilmişdir.

Macarıstan Milli Muzeyi 1848-ci ildə Macarıstan inqilabında böyük rol oynadı. İnqilab muzeyin giriş pilləkanlarında Şandor Petöfinin və məşhur şair Nemzetinin çıxışı ilə daha da gücləndi. Bu muzeyin Macarıstan üçün böyük bir milli sərvət kimi tanınmasına kömək etdi. İnqilabın xatirəsini əbədiləşdirmək üçün muzeyə iki dənə heykəl əlavə etdilər. Birinci heykəl Yanoş Arana, digəri isə Şandor Petöfiyə aid idi. Bununla yanaşı, bu dövrdə Parlamentin yuxarı palatası muzeyin zalında iclaslar keçirmişdir. Parlamentin yeni binası inşa edilənə qədər bu ənənə davam etdi. Bu gün 1848-ci ildə baş verən Macarıstan İnqilabının ildönümü mərasimləri qarşısında keçirilir.

1949-cu ildə Macarıstan Milli Muzeyinin etnoqrafik və təbii tarixi hissəsinin əsas muzeydən ayrılması və indiki Macarıstan Təbiət Tarixi Muzeyi və Etnoqrafik Muzeyi adı altında yaradılması haqqında qanun qəbul edildi. Bu da Seçeni adına Milli Kitabxananın yaradılmasına kömək etdi. Bu ayrı-ayrı muzeylər hələ də bir-biri ilə əlaqəli fəaliyyət göstərir və zamanla digər muzeylər və abidələr də onlarla qarşılıqlı işləyirlər. Onlara qoşulan ən son muzey 1985-ci ildə Eserqomdakı Qala muzeyidir.

Ekspozisiyası
-------------

Macarıstan Milli Muzeyində 7 davamlı sərgi var.

Binası
------

Macarıstan Milli Muzeyinin hazırda yerləşdiyi bina 1837-1847-ci illərdə inşa edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Seçeni adına Milli Kitabxana

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Official **Hungarian National Museum** website Arxivləşdirilib 2017-05-21 at the Wayback Machine— (ing.)
* Museums in Budapest


Vikianbarda Macarıstan Milli Muzeyi ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Şərqi Türkistanın emblemi** (uyğ. شەرقىي تۈركىستان دۆلەت گېربى) — Şərqi Türkistan İslam Respublikasının müstəqilliyi elan edilərkən — 1933-cü ilin 12 noyabrında yaradılmışdır. Respublika süqut etdikdən sonra Şərqi Türkistan azadlıq hərəkatının simvollarından biri halına gəlmişdir.

Strukturu
---------

Bismillah ortada gözəl xəttatlıq üslubunda yazılır. Bismillahın altında isə aypara yerləşir. Emblemin yuxarı hissəsində isə 3 ulduz əks olunmuşdur. Bu 3 ulduz Şərqi Türkistan torpaqlarında yaranmış və inkişaf etmiş 3 türk xaqanlığını tərənnüm edir. Bu xaqanlıqlar bunlardır.

* Göytürk xaqanlığı
* Uyğur xaqanlığı
* Qaraxanilər dövləti

Emblemdə həmçinin müxtəlif ölçüdə 18 dairə vardır. Bu dairələr bu regionda yaşayan 18 yerli tayfanı tərənnüm edir. Bu tayfalar bunlardır:

* Peçeneqlər
* Qıpçaqlar
* Oğuzlar
* Basmıllar
* Qayılar
* Yabqular
* Tatarlar
* Qırğızlar
* Çigillər
* Toqsilər
* Yağmalar
* Oğraqlar
* Çaruqlar
* Çamullar
* Uyğurlar
* Tanqutlar
* Qitanlar
* Tabğaclar

İstinadlar
----------

1. ↑  Constitution — East Turkistan Government in Exile Arxivləşdirilib 2018-04-02 at the Wayback Machine. Article 4.

Həmçinin bax
------------

* Şərqi Türkistan
* Uyğurlar
* Şərqi Türkistan bayrağı
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Meteora (dəqiqləşdirmə).
Meteora
**Meteora** — Yunanıstanın Tessali şəhərində yerləşən ortodoks monastrı. Təxminən 10-cu əsrə aid olduğu güman edilir. Theopetranın 5 kilometr cənubunda və Kalakamba şəhərinin 21 kilometr cənubunda yerləşir. Hündürlüyü 600 metrdir. Bu tapa şəkilli sildırım qayaların 20 milyon il əvvəl suyun çəkilməsi nəticəsində əmələ geldiyinə inanılır. Görünüşündən havada asılı olan daşlara bənzədiyinə görə Meteora (yun. Göylərdə dayanan) mənasındadır. UNESCO tərəfindən mühafizə edilən tarixi monastrlardan biridir.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Abidə** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


| ⛭Yunanıstanda yerləşən UNESCO-nun Ümumdünya irsi |
| --- |
|  | Apollon məbədi  • Delfi  • Afina akropolu  • Epidaurus  • Afon dağı  • Meteora monastırları  • Saloniki şəhəri  • Rodos orta əsr şəhəri  • Olimpiya  • Mistra şəhəri  • Dafni, Osios Lukas və Nea Moni monastrıları  • Dilos adası  • Samos adasında yerləşən Pifaqoreya və Herayon  • Vergina şəhərinin arxeoloji abidələri  • Miken və Tirins arxeoloji abidələri  • Patmos adasındakı abidələr  • Qədim Korfu şəhəri  • Filippi şəhəri |  |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Hornet.
M93 HORNET minası, ABŞ tərəfindən hazırlanmış, geniş ərazidə 100 metrə qədər məsafədən atəşlənə bilən tank əleyhinə mina növüdür.

Dizaynı
-------

1987-ci ilin avqustunda Amerikan Honeywell Defense System (Honeywell Müdafiə Sistemləri) və Textron Inc. firmaları tenderdə iştirak etdilər. 1990-cı ilin aprelində Textron şirkəti tələb olunan şərtləri yerinə yetirərək tenderi qazandı.

Tərifi
------

Həm seysmik, həm də akustik sensorlarla işləyən M93, bununla da yanından keçən vurulması mümkün hədəfləri müəyyənləşdirir. Mənzilinin içində bir hədəf tapdıqdan sonra, mina istiqamətini o tərəfə çevirib, başlatmanın atəş edəcəyi bucağı müəyyənləşdirir. Sonra qaz generatorunun köməyi ilə mina işə salınır. İnfraqırmızı sensorlar hədəfi izləyir və istiqamətini dəyişir. Hədəfə yaxınlaşdıqdan sonra, minanın içindəki detonator işə düşür. Döyüş başlığının daxilində olan partlayıcı Misznay Schardin təsiri ilə hərəkət edir və hədəfini vurur. Ancaq hədəfini yan tərəfdən deyil, üst hücum üsulu ilə vurur. Döyüş başlığında 450 qram tantal mövcuddur
**Zemestan Yurd kömür mədəni qəzası** (*fars.* معدن زغال سنگ زمستان یورت آزادشهر‎) — İran İslam Respublikasının Gülüstan ostanının Azadşəhr şəhristanınında yerləşən *Zemestan Yurd* kömür mədənində 2017-ci ilin 3 may tarixində baş vermiş partlayış. Hadisə 1300 metr uzunluğu olan mədənin 700 metr dərinliyində baş verib. Partlayışa metan qazının sızması və qığılcımın səbəb olduğu bildirilir. Azadşəhr şəhristanındakı *Zemestan Yurt* daş kömür mədəni Gülüstan ostanının mərkəzi olan Qorqan şəhərindən 90 kilometr şərqdə yerləşir.

Hadisə nəticəsində 35 nəfərə yaxın mədənçinin həlak olduğu və 15 nəfərə yaxın mədənçinin dağıntılar altında qaldığı bildirilir. Ərazidə axtarış və xilasetmə tədbirləri *İran qırmızı aypara cəmiyyətinin Axtarma və xilasetmə şöbəsi* tərəfindən aparılır. İran İslam Respublikasının prezidenti Həsən Ruhani partlayışdan sonra hadisənin baş verdiyi mədəni ziyarət edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Iran coal mine death toll confirmed as 35". Agencia EFE. 8 May 2017.
**Maserati**, yarış və idman avtomobilləri çıxaran məşhur İtalyan avtomobil firması. 1914-də Bolonyada quruldu. Ferrari tərəfindən satın alınmasıyla birlikdə zaman içərisində Fiat tərəfindən idarə olunmağa başlandı.

Maserati qardaşları

Tarixi
------

Maserati avtomobil firması 6 nəfərdən ibarət olan Alferi,Bindo,Karlo,Ettore,Ernesto və Mario Maserati qardaşları qurmuşdur.Mario özünü incəsənət sahəsində sınamağa qərar verir.Karlo Maserati öz uğurlu karyerasına avtomobil yarışlarında iştirak etməklə başladı.Ancaq 1919-cu ildə vərəm xəstəliyi nəticəsində vəfat edir.Bindo,Alferi və Ernesto Maserati isə İsotta-Fraschinni adlı avtomobil şirkətində işləyirdilər.Alferi Maserati 1914-cü ildə Bolonya ətrafında öz emalatxanasını açmağa qərar verir.Bir müddət sonra ona 2 qardaş qoşulmağa başlıyır və onlar birlkdə ilk dəfə olaraq idman avtomobili istehsal etməyə nail olurlar.1926-cı ildə edilən maliyyə yardımı köməyi ilə "Maserati" şirkətinin əsasını qoyurlar.Daha sonra şirkət 4,6 və 8 silindrli avtomobillər istehsal etməyə başladı. 

Maserati 250F

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Maserati ilə əlaqəli mediafayllar var.

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Avtomobil** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**4 ay 3 həftə 2 gün** (*rum.* 4 luni, 3 săptămâni și 2 zile) — 2007-ci il Rumıniya istehsalı olan film. Rejissoru Christian Mungiu olan film 2007-ci il Kann kinofestivalında Qızıl Palma Budağı mükafatını qazanmışdır.

Məzmun
------

Kommunizmin son nəfəslərini verdiyi 1980-ci illərin Rumıniyasında keçən film Otilia və Gabita adındakı iki universitet tələbəsi gənc qızın çətin keçən bir gününü bəs etməkdədir. Evlilik xarici cinsi əlaqədən hamilə qalan Gabita abort olmaq istəməkdədir, lakin Çavuşesku, ölkənin iş gücünə ehtiyac duyduğu üçün o illərdə abortu qadağan etmişdir. Buna görə Gabita körpəsini yox etmək üçün qeyri-qanuni yola müraciət edir. Gabita, bu müddətdə Otilianın dəstəyinə də ehtiyac duyur və bu mövzularda onu tək buraxmamasını istəyir. Gabitanın utancaqlığından ötəri bütün işləri Otilia edir. Bebe deyilən adamla görüşür və onu otel otağına gətirir. Dostlarından aldıqları məlumatlarla müəyyən miqdarda pul ilə nəticələndirəcəklərini düşündükləri abort işini, Bebenin istəkləriylə gözləmədikləri nəticəyə gətirirlər.

Resenziyalar
------------

Film tənqidçilər tərəfindən böyük maraqla qarşılanmış və dəstəklənmişdir. Rotten Tomatoe saytında peşəkar tənqidçilər tərəfindən 96% müsbət səs almışdır. Cey Vaysberqə görə film, uzun çəkən, təbii dialoqları olan, idarəolunan kamera istifadəsi ilə çəkilən yeni rumın kinosunun xüsusiyyətlərini daşıyır.

Mükafatlar
----------

2007 Kann kinofestivalı- Qızıl Palma Budağı, "FIPRESCI Mükafatı", "Fransız Milli Təhsil Sistemi Kino Mükafatı"

2007 Avropa Film Mükafatları – "Ən Yaxşı Avropa Filmi", "Ən Yaxşı Avropalı Rejissor"

2007 Hollywood Film Festivalı – "Hollywood Dünya Mükafatı"

2007 San Sebastian Beynəlxalq Film Festivalı – "FIPRESCI İlin Filmi"

2007 Stockholm Film Festivalı – "Ən Yaxşı Aktrisa", "Bürünc At"

2007 Chicago Film Tənqidçiləri Birliyi Mükafatları – "Ən Yaxşı Xarici Film"

2007 Los Angeles Film Tənqidçiləri Birliyi Mükafatları – "Ən Yaxşı Xarici Film", "Ən Yaxşı Köməkçi Kişi Oyunçu"

2007 Toronto Film Tənqidçiləri Birliyi Mükafatları – "Ən Yaxşı Xarici Film"

2008 New York Film Tənqidçiləri Qrupu Mükafatları – "Ən Yaxşı Xarici Film"

2008 Palm Springs Beynəlxalq Film Festivalı – "Ən Yaxşı Aktrisa"

2009 Goya Mükafatları – "Ən Yaxşı Avropa Filmi"

2009 Central Ohio Film Tənqidçiləri Birliyi – "Ən Yaxşı Xarici Film"

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  europeanfilmawards.eu.
4. ↑  .
5. ↑  .
6. ↑
Test adını ABŞ karikaturaçısı Elison Bekdeldən almışdır.
**Bekdel testi**, **Bekdel-Uolleys testi** və ya **Mo qanunu** – uydurmada gender bərabərliyinin qorunub-qorunmadığını müəyyən edən test.

Elison Bekdelin 1985-ci ildə aid "Dykes to Watch Out For" adlı komiks-stripindən adını alan bu testin 3 qanunu var:

1. Əsərdə ən azı iki qadın personaj olmalıdır.
2. Bu iki qadın personaj bir-biriləri ilə danışmalıdır.
3. Danışdıqları şey kişi haqqında olmamalıdır.

Bekdel dostu Liz Uolleysdən, Uolleys isə Virciniya Vulfun 1929-cu ilə aid "Birinin sahib olduğu otaq" adlı kitabından ilhamlanmışdır. Bekdelin ən sevdiyi film olan "Marmot günü" filmi də testi keçməmişdir. Komiks-stripin baş personajı Mo Testa olduğundan bu testə Mo qanunu da deyirlər.

Bekdel testi çox vaxt filmlərə tətbiq olunur. Filmlərin Bekdel testini keçib-keçmədiklərini müəyyən edən BechdelTest.com saytına əsasən 1990-2013-cü illərdə 1.615 film bu testi keçə bilməyib. 1970-2013-cü il statistikasına görə isə bu rəqəm 1.794-dür. Testi mükəmməl şəkildə keçən filmlərin sayı 50 %-dən aşağıdır. Lakin 1970-ci illərdən başlayaraq Bekdel testini keçən filmlərin sayında artım müşahidə olunur.

Bekdel testi əsasında Mako Mori testi və Sfinks testi kimi bənzər testlər ortaya çıxmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Bechdel testi". Daima Kadın (türkcə). 2021-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 aprel 2019.
2. 1 2 3 4  "Bechdel Testi Nedir?". ObicimSinema (türkcə). 28 iyun 2017. 2020-11-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 aprel 2019.
3. ↑  "5 Dakikada Bechdel Testi Hakkında Bilmeniz Gerekenler". Filmloverss (türkcə). 2021-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 aprel 2019.

Xarici keçidlər
---------------

* Bechdeltest.com
**Layoş Fekete**, Macar tarixçisidir, Birinci Dünya Müharibəsində əsir düşüb, Türkcə öyrənən Layoş (ya da Lajos), müharibədən sonra Macarıstan və Avropa arxivlərindəki Osmanlı sənədlərini incələdi, Budapeşt universitetində Türk tarixi üzrə professor təyin olundu. Sonra İstanbula çağırılıb, Baş Nazirlik Arxivindəki sənədləri araşdırmaq tapşırılır. Türkcə sənədləri araşdırdıqdan sonra *Einführung in die Osmanisch-Tür-kische Diplomatik der Türkischen Botmassigheit in Ungarn* (Macarıstandakı Türk Hakimiyyətində Osmanlı Türk diplomatiyasına giriş, 1926) adlı əsərini yazmışdır.
*Türkische Schriften aus dem Archive des Palatins Nikolaus Esterhazy 1606–1645* (Palatinus Miklos Esterhazynin arxivindəki Türkcə sənədlər 1606–1645, 1932) adlı əsərində XVII əsrin II yarısındakı Osmanlı-Macar münasibətlərini araşdırmışdır. Bundan başqa *Budapest a Törökkorban* (Osmanlı dönəmində Budapeşt,1944) və *Rechnungsbücher des Türkischer Finazstellen in Buda 1550–1580* (Budində Türk maliyyə təşkilatının hesab dəftərləri 1550–1580, 1962) adlı əsərlərini də nəşr etdirmişdir.

Layoş Feketeni Azərbaycan tarixi üçün önəmli edən tərəf isə ondadır ki, o Səfəvi dövlətinin iki şahının- I Səfinin və Şah Sultan Hüseynin Azərbaycan Türkcəsində iki məktubunu arxivlərdən tapıb, nəşr etdirmişdir. Bunlar I Səfinin (1629–1649) Avstriya imperatoru və Macarıstan kralı II Ferdinanda (1619–1639) məktubudur. İkincisi isə Şah Sultan Hüseynin(1694–1722) Polşa kralı Fridrix Avqusta(1694–1733) məktubudur. Bu məktubların əhəmiyyəti ondadır ki, bunlar vasitəsi ilə Səfəvilərin son şahlarının belə Azərbaycan türkcəsindən diplomatiyada istifadə etməsi sübut olunur.