**Kazalinsk** (*qaz.* Қазалы) — Qazaxıstanın Qızılorda vilayətinin Kazalin rayonundakı şəhər. Kazalinsk şəhər rəhbərliyinin inzibati mərkəzi və yeganə yaşayış məntəqəsi. KATO kodu - 434423100 .

Şəhər Sırdərya çayının sağ sahilindədir. 1903-cü ildə qurulan Orenburq-Daşkənd dəmir yolu (Kandıaqaş-Arıs hissəsi) üzərində Kazalinsk dəmir yolu stansiyası (kod 670507), şəhərdən 12 km şimalda, bölgə mərkəzi - şəhər- tipli qəsəbə Ayteke-Bi (keçmiş Novokazalinsk). Bu yaşayış məntəqəsinə Kazalinsky sifəti də tətbiq olunur.

XX əsrin ikinci yarısında Aral dənizi və Sırdərya deltasının deqradasiyasından əvvəl sakinlərin əsas məşğuliyyəti balıqçılıq və balıq emalı idi. Hal-hazırda bağlanmış bir balıq və kərpic zavodu var idi.

Şəhər rəsmi olaraq Aral dənizi ekoloji fəlakət zonasına daxil edilmişdir.

Əhalisi
-------

Şəhər sakinlərinin əksəriyyəti qazaxlardır. Həm də onlarla rus köhnə mömin ailəsi yaşayır. Sakinlər iş axtarmaq üçün şəhəri tərk edərək Baykonur, Kızılgül, Qazaxıstanın və Rusiyanın digər şəhərlərinə yola düşdülər.

2019-cu ilin əvvəlində şəhərin əhalisi 5777 nəfər idi (3053 kişi və 2724 qadın) .

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **İl** | 1970 | 1991 | 1999 | 2009 | 2016 |
| **Əhalisi,  nəf.** | 9 | 7 | 7,3 | 7,7 | 6,8 |

Coğrafiyası
-----------

Ayteke-Bi-Birlik yolu şəhərdən keçir. Aralsk-Josalı-Qızıdorda magistral yolu şəhərdən 15 km şimalda uzanır; M-32 (Samara-Şımket) nömrəsinə malikdir.

Kazalinsk şəhəri rüblük inkişafa malikdir. Evlər əsasən birmərtəbəli, palçıq kərpicdən və ya kərpicdən tikilmişdir. Şəhərin mərkəzində bişmiş kərpicdən tikilmiş iki mərtəbəli ofis binaları. 20-30 m enində əsas küçələrdə asfalt və ya çınqıl var, digərlərində 10-20 m genişlikdə asfalt örtüklüdür. Kazalinsk, Sırdərya daşqını zamanı daşqından qorunmaq üçün cənubdan torpaq bəndlə hasara alınıb.

### Təbiəti

Ərazisi şəhərdən 1 km cənubda axan Sırdərya çayı ilə şərqdən qərbə keçilən düz bir düzənlikdir. Relyefin mütləq yüksəklikləri 55-65 m-dir.Sırdərya daşqını genişdir (30-50 m-ə qədər), yerlərdə bataqlıq var, çox sayda kanal, göl və sıx suvarma şəbəkəsi var.

Sırdərya 50-150 m enində, 0.7-3 m dərinlikdə, cari sürət 0.8 m / s, dibi qumlu və viskozdur. Çay yatağı çox sayda ada və kanalla dolaşıqdır. Sahillər dik və dik, qayalıqların hündürlüyü 2-6 m-dir.Çayda və kanallarında su təzə, palçıqlıdır, hərtərəfli təmizləndikdən sonra içməyə yararlıdır. Çayda ən yüksək su səviyyəsi aprel-avqust aylarıdır. İyun ayının sonu-iyul ayının əvvəlində su orta səviyyədən 3 m-ə qədər yüksəlir, dekabrın əvvəlində Sırdərya və mövcud bütün su anbarları donur, martın sonunda açılır; şiddətli qışlarda buzun qalınlığı 1,1 m-ə çatır, bəzi yerlərdə 1,2 m-ə qədər olan kiçik gəmilər Sırdərya boyunca üzürlər

Sırdəryanın sel sahilində və adalarda tikanlı kol - toqay kolları geniş yayılmışdır. Tuqaylar arasında ayrı söyüd, djida (loha) və qovaq ağacları dayanır. Göllərdə və çay sahillərində bəzi yerlərdə qamış 3-4 m hündürlükdə böyüyür və çox vaxt keçilməz kolluqlar əmələ gətirir. Suvarılan torpaqlarda tərəvəz və düyü yetişdirilir.

Ərazinin qalan hissəsində səhra və yarımsəhra bitki örtüyü 2 m hündürlüyə qədər nadir kollar (yarımqol, biyurgün, kəkpək, yovşan) və 0,5 m hündürlüyündə (çəmənlik, lələk) kollarla təmsil olunur. ot, dəvə tikanı). İyunun əvvəlinə qədər ot örtüyü tükənir.

Şəhər söyüd, qarağac və qovaq ilə abadlaşdırılıb, özəl sektorda meyvə bağları var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Population Census in Kazakhstan (1999).
2. ↑  "Классификатор административно-территориальных объектов". Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан. 2016-07-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-06-30.
3. ↑  "Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на начало 2019 года". Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан. 2020-06-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-22.
4. ↑  "Коды ж/д станций". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-11.
5. ↑  Фотографии станции Казалинск[*ölü keçid*]
6. ↑  "Филиал РГП "Казгидромет" по Кызылординской области". 2018-04-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-21.
7. ↑  «Современный толковый словарь»: изд. «Большая Советская Энциклопедия», 1997 г.
8. 1 2  "Итоги Национальной переписи населения 2009 года. Население Республики Казахстан (том 1)". Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан. 2015-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-12.
9. ↑  "Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на 1 января 2016 года". Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан. 2016-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-06-30.

Xarici keçidlər
---------------

* Tarixi materiallar Arxivləşdirilib 2020-02-18 at the Wayback Machine
* Описание Казалинска начала XX века П.И Пашино, «World Discovery Kazakhstan», № 01(12) 2007 г.
* Оренбургско-Ташкентская железная дорога (История дороги и Казалинска)
* "История и экономика Казалинского района (сайт акимата Кызылординской области)".[*ölü keçid*]