recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Dəvəli yаşаyış yеri** — Оrtа əsr аbidəsidir. Аbidə Gümüşli kəndinin şimаlındа dаğ silsiləsinin Аrpаçаyа еnən yаmаcındа yеrləşir. Sаhəsi 2 hеktаrа yахındır. Mədəni təbəqə sахlаnmаmışdır. Yеrüstü mаtеriаllаr çəhrаyı rəngdə bişirilmiş sаdə və şirli qаb hissələrindən ibаrətdir. Bəzi yеrlərdə dаirəvi və düzbucаqlı plаndа оlаn dаş düzümlərinə, bəzən isə dördkünc fоrmаlı çаlаlаrа təsаdüf оlunur. Şirsiz sахsı məmulаtı bаnkа və kаsа tipli qаblаrlа təmsil оlunmuşdur. Оnlаrın bəzisinin lеntşəkilli qulpu vаr. Kаsа tipli qаblаr nаrın qum qаrışığı оlаn gildən hаzırlаnаrаq yахşı bişirilmiş, içərisində dulus çаrхındа fırlаnmа nəticəsində kоnsеntrik izlər sахlаnmışdır. Şirli sахsı məmulаtı kаsа tipli qаblаrlа təmsil оlunmuşdur. Qаblаr təmiz gildən səliqəli hаzırlаnаrаq yахşı bişirilmiş, hər iki üzdən göy rəngli şirlə örtülmüşdür. Yаşаyış yеrindən tаpılаn kаşı dördkünc fоrmаdа оlub künclərdə dəyirmiləşdirilmişdir. Gili аğ rəngdədir. Yахşı bişirilmiş və üzəri göy şirlə örtülmüşdür. Dəvəli yаşаyış yеri burаdаn аşkаr еdilmiş mаtеriаllаr əsаsındа ХХVII əsrlərə аid еdilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bахşəliyеv, Vəli.* Nахçıvаnın аrхеоlоji аbidələri (PDF) (az.). Bakı: "Elm". 2008. 301s. 2019-04-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-04-12.
**Sona xanım İsgəndər bəy qızı Axundov** — İsgəndər bəy Axundovın qızı, Qara Qarayevin anası.

Sona xanım 1898-ci ildə Bakı şəhərində dünyaya gəlib. On üç yaşında ikən valideynləri onu Bakı Şəhər Bələdiyyə İdarəsi yanında qız məktəbinə qoyurlar. Bu məktəbi bitirib "Müqəddəs Nina" məktəbinin Bakı bölməsində təhsilini davam etdirir. Daha sonra fortepiano ifaçılığı üzrə musiqi təhsili də alır.
Sonra Rusiyada ali təhsil alıb Bakıya dönən tanınmış həkim Əbülfəz Qarayevlə ailə qurur. Lakin bundan sonra bədii yaradıcılıqla məşğul olmayıb. Həyatını ailə qayğılarına həsr edib. Dünya şöhrətli bəstəkar Qara Qarayev, görkəmli həkim, gözəl insan Mürsəl Qarayev kimi övladlar böyüdüb. Ondan soruşulanda ki, nə üçün yaradıcılıqla məşğul olmursunuz? O deyərmiş: "Xalq üçün, cəmiyyət üçün faydalı övladlar böyütmək yaradıcılıq deyilmi!"

Cəmiyyət üçün, xalq üçün görüləcək hər bir işi yaradıcılıq hesab edən Sona xanım Axundova 1971-ci ildə vəfat edib.

Mənbə
-----

Fədakar qadın, şairə ana:Sona xanım Axundova

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------
**Milli botanika bağı** (*latış.* *Nacionālais botāniskais dārzs*‎) — Latviyanın Salaspils şəhərində yerləşən botanika bağı. Bağ Pribaltika ərazisində ən böyük bağlardan biri hesab olunur.

Tarixi
------

Bağın yaranma tarixi 1836-cı ildir. Riqalı Annoy Hertrud Verman tərəfindən dəvət edilmiş alman bağban Kristian Vilhelm Şox Riqa şəhərində bağçılıq şirkəti yaratdı. Şirkət daxilində həm də şitillik fəaliyyət göstərirdi. Ştillik şəhər kənarında, Hanibu Dambis küçəsində yerləşirdi. 1898-ci ildə ştilliyin sahəsi böyüdükdən sonra onu Salaspils şəhərinə köçürdülər. İkinci Dünya müharibəsinə kimi ştillik Baltikyanı ölkələrdə ən böyük idi.

1944-cü ildə Salaspilsdə *Dövlət meyvə və giləmeyvə ağacları bağı* yaradıldı. Burada həmçinin dekorativ bitkilər də yetişdirilirdi. 1947-ci ildə bağın adı dəyişdirilərək *Bağçılıq təcrübə stansiyası* adlandırıldl. Latviya alimlərinin təşəbbüsü ilə 1 sentyabr 1956-cı ildə bağda 2000 dən çox bitki növü cəmləndi. Bu bağın bazası əsasında Latviya SSR Elmlər Akademiyasının Botanika bağı yaradıldı. 1968-ci ildə bağa elmi-araşdırma institutu statusu verildi. Latviyanın müstəqilliyindən sonra bağa 1992-ci ildə Milli Botanika Bağı statusu verildi. Bağ dövlət əhəmiyyətli mədəni, elmi əhəmiyyətli obyek hesab olunur.

23 aprel 2015-ci ildə Latviya prezidenti Andrisa Berzinşa və ekologiya naziri Kaspar Herhardsanın iştirakı ilə botanika bağının yeni sahəsinin açılışı olmuş. Ümumi sahəsi 3300 m² olan ərazidə ekzotik bitkilər, eləcə də qiymətli otaq və istisevər bitkilər becərilir.

Ümumi məlumat
-------------

Botanika bağının ümumi sahəsi 129 hektardır. Bağda 14 000 növ və sort bitki qorunur. Bunlardan 5000 növü ağacdır. 1400 növ istisevər bitkidir. Elmi araşdırma mərkəzi olan bu bağ həm də şəhər əhalisinin sevimli istirahət məkanıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Vēsture" (latış). Nacionālā botāniskā dārza. 2019-05-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-28.
2. ↑  "Prezidents Andris Bērziņš: Lai labi aug viss, kas iestādīts!" (latış). Salaspils. 2015-04-24. 2019-05-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-28.
3. ↑  "Nacionālais botāniskais dārzs". Slaspils tūrisma portāls (latış). 2019-05-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-28.
**Mirzə Ağaəli Mirzə Əziz oğlu Əliyev** ( 1878 – 1941) — Lənkəran tarix-diyarşünaslıq muzeyinin banisi, Azərbaycanın ilk muzeyşünaslardan biri, maarifçi Mirzə Ağaəli Əliyev.

Həyatı
------

M.A.Əliyev 1878-ci ildə Lənkəran şəhərində müəllim Mirzə Əzizin ailəsində dünyaya göz açıb. Məşhur Mirzə İsmayıl Qasiddən dərs alıb, fars dilini mükəmməl öyrənib. Həmçinin, indiki Lənkəran şəhər 1 nömrəli tam orta məktəbində təhsil alıb. O, Lənkəranda ilk məktəblərin təşkil olunmasında yaxından iştirak edib, 1931-ci ildə müəllimlərin II qurultayına nümayəndə seçilib. Maarifçilik fəaliyyəti ilə məşğul olan Mirzə Ağaəli Əliyev dövrünün istedadlı şairi və jurnalisti kimi də tanınıb. O, Cəlil Məmmədquluzadənin dostu, indiki Lənkəran şəhər 1 nömrəli tam orta məktəbində müəllim, ilk dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, tank qoşunları general-mayoru Həzi Aslanovun müəllimi olub.

Ailəsi
------

Fatmanisa adlı xanımla ailə həyatı qurub.Tohidə və Aliyə adında qız övladları, Nizami adında bir oğlan övladı olub.

Yaradıcılığı
------------

Ağaəli Əliyev bədii yaradıcılıqla da məşğul olmuşdur. Yazıları və satirik şeirləri "İctihad", "Şərqi-rus", Baxçasarayda çıxan "Tərcüman", habelə Hindistanda nəşr olunan "Həblümətin" qəzetlərində dərc edilib.
Azərbaycan EA-nın Yaxın və Orta Şərq Xalqları İnstitutu tərəfindən 1970-ci ildə buraxılan "Məruzələr" məcmuəsində Mirzə Ağaəli Əliyevin Əfqanıstanda çıxan "Siracül-Əxbari Əfqaniyyə" qəzetində dərc olunmuş məktubu və bu məktubu şərh edən məqalə böyük maraq doğurur. O dövrdə Lənkəranda "Nicat" qiraətxanasının müdiri işləyən Mirzə Ağaəli Əliyev Əfqanıstana göndərdiyi həmin məktubda yazırdı ki, Kabil də yeni qəzetin çıxmasına çox sevinir, "Buna görə də mən, "Nicat" qiraətxanasının işçisi iftixar və qürurla sizin mübarək idarənizi rəsmən təbrik edirəm. Məhz insaniyyət və ülviyyət naminə pulsuz olaraq hər il Lənkəranın "Nicat" qiraətxanasına qəzet göndərirsiniz. Ona görə də qiraətxana işçiləri adından bu insanpərvərlik və mehribanlığın qarşısında sizə səmim-qəlbdən təşəkkür edirəm (Siracül-Əxbari, Əfqaniyyə, Kabil, 1912-ci il)".

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-05-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-29.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-09-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-29.
**Mirzə Adıgözəl bəy Qarabaği** (?-1848) – tarixçi.

Həyatı
------

Əslən Qazax mahalından olan Mirzə Adıgözəl bəy Qarabaği 1780-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. O, ibtidai təhsilini bu şəhərdə alıb. Uşaqlıq dövrü köçkünlükdə kеçib. Ağaməhəmməd xan Qacarın Qarabağa yürüşü zamanı ailəsi ilə birlikdə qaçıb Gürcüstana sığınıb. Gürcüstanda işğalçılıq əməllərini həyata kеçirən rus ordusunda qulluğa başlayıb. Savadlı olduğuna görə "Mirzə" ünvanı daşıyırdı.

Qarabağa qayıdan Mirzə Adıgözəl bəy Mehdiqulu xan Cavanşirə xidmət еdib. Xan İrana qaçandan sonra komеndant tərəfindən mahala naib təyin еdilib. Bioqrafiyasında yazır: "Məzkur xan sərhəddin o tərəfinə gеtdikdə dövlət başçıları məni İyirmidörd mahalına naib təyin еtdilər".  Mirzə Adıgözəl bəy və qardaşlarının əsas mülkləri İyirmidörd mahalının ərazisində yеrləşirdi. Onların mal-mülkləri Rus-İran savaşlarında talan olunmuşdu. Qardaşlar özlərini barışdan sonra düzəldə bildilər. Mirzə Adıgözəl bəy isə əsirlik həyatı yaşamışdı. Qayıdandan sonra naib vəzifəsini yеnidən icra еtməyə başladı.

1828-ci ildən sonra Mirzə Adıgözəl bəyin mahal ərazisində xеyli mülkü vardı. Bayəhmədli, Cinli-Boluslu, Qazaq-Nəsibli obaları, Varvara, Alpout, Rəhimli və başqa kəndlər onun özəl mülkü sayılırdı. Bunlardan başqa Balçılı obası, Manik, Şamabad, Divararxı mülkləri ona məxsus idi. Kabablı, Şütur, Baldaşin, Goran, Talış, Qaraçinar, Sarov kəndlərində torpaqları vardı. Goran çayı boyunca bütün yataqlar onun idi. O, xeyli yaylaqlara, qışlaqlara, ayrı-ayrı yеrlərdə yataqlara, zavod ərazisinə və saysız torpaq sahələrinə yiyələnmişdi. 

Mirzə Adıgözəl bəy rus ordusunda podporuçik, poruçik və kapitan rütbələrində xidmət еtmişdi. Təqaüdə çıxandan sonra əyalət məhkəməsində çalışmışdı. 

O, 1736-cı ildən 1828-ci ilədək Qarabağın siyasi olaylarına güzgü tutan "Qarabağnamə" adlı tarixi əsər yazmışdır.

Mirzə Adıgözəl bəy 1848-ci ildə sеntyabrın 9-da vəfat еtmiş, özəl mülkü Rəhimlidə dəfn olunmuşdur.

Yaradıcılığı
------------

Mirzə Adıgözəl bəy Azərbaycan dilindən başqa o, rus, fars, erməni və gürcü dillərini bilir, Şərq poeziyasını sevir, şeirlər yazırdı. Nizamin yaradıcılığının pərəstişkarı olan Mirzə Adıgözəl bəy böyük şairin 1826-cı ildə Gəncə döyüşü zamanı dağıdılmış sərdabəsini öz vəsaiti hesabına bərpa etdirmişdi. 1845-ci ildə Mirzə Adıgözəl bəy Azərbaycan dilində 1736-cı ildən 1828-ci ilə qədər Qarabağın siyasi tarixini şərh edən salnaməsini görmə qabiliyyətinin zəiflədiyindən, diktə edərək yazdırmışdır. Əsər 1950-ci ildə nəşr olunmuşdur.

Ailəsi
------

Mirzə Adıgözəl bəyin Hüsеyn bəy, Haqvеrdi bəy, Məmmədqasım bəy və Həsənqulu bəy adlı oğulları, Balaxanım xanım, Sayalı xanım adlı qızları vardı.

Həmçinin bax
------------

* Qarabağnamələr

İstinadlar
----------

1. ↑  Qarabağnamələr. 1-ci kitab. səh. 91.
**Antonio Kasseze** (it. Antonio Cassese; 1 yanvar 1937, Atripalda, İtaliya krallığı – 21 oktyabr 2011, Florensiya) — italyan hüquqşünas, beynəlxalq hüquq üzrə mütəxəssis. Keçmiş Yuqoslaviya Beynəlxalq Tribunalının prezidenti (1993-1997), Livan Xüsusi Tribunalının Prezidenti (2009-2011).

Bioqrafiyası
------------

Atripalda anadan olub, Pisa Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirib. 1972-1974-cü illərdə bu universitetdə beynəlxalq hüquq professoru olmuşdur. 1975-2008-ci illərdə Florensiya Universitetinin professoru. Erasmus mükafatı laureatı.

Antonio Cassese beynəlxalq strukturlarda geniş təcrübəyə malikdir. 1984-1988-ci illərdə Avropa Şurasının İnsan hüquqları üzrə Rəhbər Komitəsinin üzvü və sədri, 1989-1993-cü illərdə Avropa Şurasının İşgəncələrə Qarşı Komitəsinin üzvü və sədri olmuşdur. 1993-1997-ci illərdə keçmiş Yuqoslaviya Beynəlxalq Tribunalının prezidenti vəzifəsində çalışıb. 2004-cü ilin oktyabrında, BMT-nin Baş Katibi Kofi Annan tərəfindən Darfur hadisələri ilə bağlı beynəlxalq araşdırma komissiyasına rəhbər təyin edildi. 2009-cu ilin martından 2011-ci ilin oktyabrına qədər Livan üçün Xüsusi Tribunalın prezidenti idi.

22 oktyabr 2011-ci ildə 74 yaşında vəfat etmişdir.

Şəxsi arxivlər
--------------

2015-ci ildə professor Antonio Kassezenin həyat yoldaşı Silviya Fano, vəfat edən ərinin şəxsi arxivlərini Avropa Birliyinin Tarix Arxivinə bağışladı. Bu sənədlər məsləhətləşmə üçün açıqdır.

Barış, Ədalət və İnsanlıq üçün Antonio Kassezenin təşəbbüsü
-----------------------------------------------------------

2012-ci ilin aprel ayında Cassese'nin bir qrup dostu və pərəstişkarı Cenevrədə Barış, Ədalət və İnsanlıq üçün Antonio Kasseze Təşəbbüsünü başlatdı. Təşəbbüs, professor Kassezenin təlimlərində yer alan dəyərləri qorumağa və geniş bir sıra təhsil və tədqiqat fəaliyyətləri ilə beynəlxalq sülhü, insan haqlarını və qanunun aliliyini təbliğ etməyə çalışır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  .
3. ↑  *Antonio Cassese.* "Man's inhumanity to man: essays on international law in honour of Antonio Cassese". Google Books. Martinus Nijhoff Publishers. 2 December 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 October 2011.
4. ↑  "International law expert Antonio Cassese dies". Yahoo! News. 22 October 2011. 2012-09-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 October 2011.
5. ↑  "Archived copy". 2014-06-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-06-05.

Xarici keçidlər
---------------

* "Prof. Antonio Cassese". antoniocassese.it; archive.org. 2012-02-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-02-16.\*  (ing.)
* Əsərləri və ya müəllifi olduğu işlər: Antonio Kasseze İnternet arxivində

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNE: XX954085 · BNF: 118954465 · CiNii: DA00738162 · CONOR: 6831715 · GND: 135883970 · ICCU: CFIV014379 · ISNI: 0000 0000 8122 3484 · LCCN: n79124627 · NDL: 00464332 · NKC: xx0016089 · NTA: 068968795 · NUKAT: n00057148 · LIBRIS: 180535 · SUDOC: 026770911 · VIAF: 44296443 · WorldCat VIAF: 44296443 |

 |
**Tərsimi həndəsə**  — riyaziyyatla texnikanın vəhdətini təşkil edən həndəsənin bölməsi. Həndəsənin bu bölməsində fəza cisimlərinin (hansı ki, nöqtələr, xətlər və səthlər çoxluğundan təşkil olunur)
müstəvilər üzərində təsvir olunma (proyeksiyasının alınması) üsullarından və müstəvilər
üzərindəki təsvirlər (proyeksiyalar) vasitəsi ilə cismin fəzadakı vəziyyətini müəyyən edilməsi
qaydalarından bəhs olunur (ümumi halda bu deyilənlərə m ölçülü fəzanın n ölçülü fəzada təsviri
kimidə baxıla bilər). Həmçinin, müstəvilər üzərində təsvir
olunmuş cisimlərə aid həndəsi xarakterli məsələlərin
qrafiki həll üsulları da bu bölmədə öyrənilir.
Tərsimi həndəsə bölməsi mühəndis təhsilinin əsasını
təşkil edən fənlərdəndir və onun əsas vəzifələrindən biri
gələcək mühəndislərdə fəza təsəvvürünü inkişaf
etdirməkdir.
Tərsimi həndəsə bölməsində alınan bəzi nəticələr
praktikada cizgilərin tərtibində geniş istifadə olunur.

Ədəbiyyat
---------

* Tərsimi həndəsə - MÜHƏNDİS QRAFİKASI, Ali məktəblər üçün dərslik ― Mustafayev M.R. , Qurbanov N.Ə. Mirzəyev S.H. Bağırov A.M. ― Bakı. 2003. 293səh.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Elm** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Nato Vaçnadze** (*gürc.* ნატო ვაჩნაძე; 4 (17) iyun 1904, Varşava, Polşa çarlığı, Rusiya imperiyası – 14 iyun 1953, Zuqdidi) — Sovet gürcü səssiz və səsli film aktrisası. Gürcüstan SSR xalq artisti (1941), RSFSR-nin əməkdar artisti. İkinci dərəcəli Stalin mükafatı laureatı (1941). Aktrisa və rejissor Kira Andronikaşvilinin böyük bacısı.

Bioqrafiyası
------------

1 iyun (14) 1904 -cü ildə Varşavada anadan olub. Hussar polkovniki Şahzadə Georgi Andronikov (1875-1911) və Ekaterina Semyonovna Slivitskayanın (1877-1947) dörd övladından ikincisidir.

1919-cu ildən gələcək aktrisa Prometey kibrit fabrikində, daha sonra musiqi müəllimi olaraq çalışır.

Tiflisdəki bir fotoqrafın pəncərəsindəki Nato portretini 1923-cü ilin yazında Dövlət Sənaye Komitəsinin idarəçisi görür. Qız daha sonra yaşadığı Gürcaani şəhərində tapılır və ona iki rol təklif olunur: Hamo Beknazaryanın "Ata qatili" və Vladimir Barskinin "Quldur Arsen" filmi. Filmindəki rollar ona dərhal böyük uğur qazandırır. Portretləri jurnalların üz qabığını və reklam afişalarını bəzəyir. Ancaq əziyyət çəkən gözəllik qəhrəmanının rolu, daha dərin və daha mürəkkəb obrazları ekranda canlandırmağa çalışan Vaçnadzeni qane etmir. İlk belə rol L. Puş və Nikolay Şengelayanın rejissorluq etdiyi eyni adlı filmdəki Gülli rolu olur. Səsli filmlər dövrünün başlaması ilə Vaçnadze, ekranı tərk etmək istəməyərək, diksiyası üzərində çox çalışır. Aktrisanın yaratdığı lirik obrazlar poetik cazibə ilə rənglənir.

Çəkilişlər arasında Vaçnadze sənədli filmlər də daxil olmaqla rejissor köməkçisi olaraq çalışır. 1932-ci ildə Esfir Şub ilə çalışır və burada redaktor peşəsinə yiyələnir. Şubun sözlərinə görə, Vaçnadze "sənədli film çəkilişi və sənədli filmin taleyi ilə həqiqətən maraqlanırdı".

1943-cü ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü olur. Tiflisdə Vukola Beridze küçəsi, 11 ünvanında yaşayır.

14 iyun 1953-cü ildə Moskvadan Tiflisə gedərkən 50 yaşında təyyarə qəzasında ölür. Əsas versiya Zuqdidi üzərində təyyarəyə ildırım düşməsi olur.

Ailəsi
------

1 -ci əri - Şahzadə Merab Nikolaeviç Vaçnadze.

2 -ci əri - Nikolay Şengelaya.

3 -cü əri - kapitan Anatoli Kaçarava.
Oğulları - Eldar Şengelaya və Qeorqi Şengelaya. Vaçnadze, Tengiz Meraboviç.

Aktrisanın Gürcaani şəhərində xatirə muzeyi açılmışdır.

Mükafatları
-----------

İkinci dərəcəli Stalin mükafatı (1941) - "Qızıl Vadi" filmindəki kolxozçu Nanai rolunu ifa etməsinə görə (1937),

Gürcüstan SSR xalq artisti (1941),

Gürcüstan SSR əməkdar artisti (1935),

RSFSR-nin əməkdar artisti,

Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni (03/22/1936; 6.3.1950)

"Şərəf nişanı" ordeni (04/01/1938) - "Arsen" filmində Neno rolunu oynadığına görə (1937).

İstinadlar
----------

1. 1 2  Nato Vachnadze // filmportal.de. 2005.
2. ↑  "Район Мтацминда". 2018-11-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-07.

Mənbə
-----

* Нато Вачнадзе
* О фильме «Кварталы прдместья»
* Нато Вачнадзе на сайте «Актёры советского кино»
* Нато Вачнадзе на сайте «Энциклопедия отечественного кино»[*ölü keçid*]
**Ağbəniz və Yeddi Cırtdan** — ilk dəfə 1812-ci ildə alman Qrimm qardaşları tərəfindən toplanmış və çap edilmiş olan bir xalq nağılıdır. Pisqəlbli və qısqanc ögey anası tərəfindən ondan daha gözəl olduğu üçün öldürülmək üzrə meşəyə göndərilən və meşədə cırtdanlarla birlikdə yaşamağa başlayan bir şahzadənin macəralarından bəhs edir. Bir neçə dəfə teatra və kinoya uyğunlaşdırılmışdır. Hekayənin (və baş qəhrəmanın) ilk çapındakı almanca adı Sneewittchendir (Qarbəyazı).

Mövzusu
-------

Ağbənizin anası ölüncə atası (kral) yenidən evlənir. Ancaq ögey ana (yeni kraliça) Ağbənizə pis davranmaqdadır. Pis kraliçanın sehrli bir aynası vardır və tez-tez bu aynadan dünyadakı ən gözəl adamın kim olduğunu soruşar. Doğrunu söyləyən sehrli ayna hər daim kraliçanın gözəlliyini təsdiqləyər ta ki Ağbəniz böyüyüb gənc və gözəl bir qız olana qədər.

Ağbənizin özündən daha gözəl olduğunu öyrənincə qısqanclıq böhranına girən kraliça ovçulardan birinə gənc qızı öldürməsini əmr edər. Ovçu Ağbənizə qıya bilməz və meşədə sərbəst buraxar. Ağbəniz meşədəki bir cırtdan ailəsi ilə birlikdə yaşamağa başlayar.

Bir müddət sonra gənc qızın həyatda olduğunu öyrənən pis kraliça yaşlı bir qadın qılığında cücələrin evinə gedərək Ağbənizi zəhərli bir alma ilə zəhərləyər. Cırtdanlar dərin bir yuxuya gedən gənc qızı şüşədən bir tabutda mühafizə etməyə başlayarlar. Yoldan keçən bir şahzadə tabutdakı qıza aşiq olar və cırtdanları razı salaraq tabutu yanında aparar.

Xidmətçilər meşədə irəliləyərkən tabutu salarlar. Ağbənizin boğazındakı zəhərli alma parçası düşməsinin təsiriylə çıxar və gənc qız oyanar. Gənc cütlük evlənməyə qərar verərlər və yaşlı kral ilə pis kraliçanı da toylarına dəvət edərlər. Ağbənizin öldüyünü zənn edən kraliça aynasından gənc kraliçanın özündən daha gözəl olduğunu öyrənincə toya gəlməyə qərar verər. Burada gerçəklər ortaya çıxar və kraliça cəza olaraq ona geyindirilən qızğın dəmirdən hazırlanmış ayaqqabılar içərisində rəqs edərək ölər.

Mənbə
-----

* Jacob Grimm & Wilhelm Grimm: Kinder- und Hausmärchen; Band 1, 7. Ausgabe (children's and households fairy tales, Cild 1, 7. nəşr). Dietrich, Göttingen 1857.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-06.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2010-09-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-06.
3. 1 2  Jacob Grimm & Wilhelm Grimm: Kinder- und Hausmärchen; Band 1, 7. Ausgabe (children's and households fairy tales, Cild 1, 7. nəşr). Dietrich, Göttingen 1857, səh. 264–273.
**Tərxan Qut yarımadası** (*ukr.* Тарханкутський півострів, krımtat. Tarhan Qut yarımadası, Тархан Къут ярымадасы) — Krım yarımadasının qərb qutaracağını təşkil edən yarımada. Sahillərini Qara dənizin suları yuyur.

Yarımadanın adı krım tatarlarının dilində işlənən krımtat. Тархан sözlü ilə əlaqədardır. Bu isə vergidən azad bölgə mənasını verir

Coğrafiyası
-----------

Cangöl
Böyük Atkeş
Xarabalıq
Qərb qutaracağı Priboyski burnu ilə bitir. 1953-cü ilə qədər krımtatar dilində olan Qaramburun adlanırdı. Bu nöqtə Krım yarımadasının ucqar qərb nöqtəsini təşkil edir. Cənub-qərbində isə Tərxan Qut burnu yerləşir. Relyefi təpəlikdən ibarətdir. Ən hündür nöqtəsi Tərxan Qut yüksəkliyidir ki, onunda hündürlüyü 179 metrdir. Bitki örtüyü çöl tiplidir.

Əhalisi
-------

Krımın ən az məskunlaşılmış bölgələrindən biridir. Burada Çernomorskoe qəsəbəsi, Kraskoselskoe, Olenevka, Marino, Mejvodnoe və kəndlər vardır.

Mənbə
-----

* Tərxan Qut yarımadasının relyefi
* Tərxan Qut yarımadası haqqında

İstinadlar
----------

1. ↑  "Тарханский кут. Под властью короны". 2020-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-27.
**Müqəddəs Boris və Qleb kilsəsi** (*belar.* Каложская царква, Царква Св. Барыса і Глеба) — Belarusiyanın Qrodno şəhərindəki ən köhnə tikilidir. Qara Ruteniya memarlığının yeganə sağ qalan abidəsidir. Bu memarlıq üslubu digər Pravoslav kilsələrindən divarda xaç və ya digər fiqurlar yaratmaq üçün düzülmüş göy, yaşıl və ya qırmızı rəngli daşlarla bəzədilmiş fasadı ilə fərqlənir.

Memarlıq
--------

Kilsə altı dairəvi sütun tərəfindən dəstəklənən çarpaz damlı bir binadır. Binanın xarici binanın özü kimi dairəvi formalı künclərə sahib sütunlarla dəstəklənib. Yandakı çıxıntılarda iki pilləkən aşkar edilmişdir və bunların məqsədi aydın deyil. Döşəmə dekorativ naxışlar təşkil edən keramik kafel ilə döşənmişdir. Daxili adətən Şərqi pravoslav kilsələrində rezonator kimi xidmət edən, lakin bu tikilidə dekorativ görüntü üçün vurulmuş saysız-hesapsız küplərlə örtülmüşdür. Bu səbəbdən mərkəzi salon heç vaxt rənglənməmişdir.

Tarixi
------

Kilsə 1183-cü ildən əvvəl tikilmiş və 1840-cı illərdə Michal Kulesza tərəfindən 1853-cü ilə, cənub divarı, Nemanın yüksək sahilində təhlükəli yerləşiminə görə dağılana qədərki son halı təsvir edilmişdir. Bərpa işləri zamanı memarlıq abidələrini araşdıran tarixçi Vasili Qriaznov tərəfindən burada 12-ci əsr freskalarının bəzi parçaları aşkar edilmişdir. Daha sonra Qrodno və Vaykavyskda eyni tərzdə, freskalar əvəzinə rəngli daşlarla bəzədilmiş daha dörd kilsənin qalıqları aşkar edilmişdir. Köhnə Qrodno qalasındakı ilk sarayın qalıqları kimi, hamısı 13-cü əsrin əvvəllərinə aiddir.

Kilsə 2004-cü ildə kilsə UNESCO-nun Ümumdünya irsinin Müvəqqəti siyahısına daxil edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""SS. Boris and Gleb (Kalozha) Church in the city of Hrodna"". 2020-06-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-11.

Xarici keçidlər
---------------

* Globus.TUT.by saytında şəkillər (Rusca)
* Radzima.org-da şəkillər (Belarusca)
**Səfərov Natiq Əli oğlu** — tərcüməçi, 1988-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Jurnalistlər İttifaqının "Qızıl qələm" mükafatı laureatı (1976).

Həyatı
------

Natiq Səfərov 1943-cü il iyunun 27-də Azərbaycanın Naxçıvan şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Burada 4 saylı şəhər orta məktəbində təhsil almışdır (1951-1961). ADU-nun fılologiya fakültəsini bitirmişdir. 

Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində texnik kimi başlamışdır (1966). Sonra orada kiçik redaktor (1968-1971), redaktor (1968-1979), "Azərbaycan" jurnalında ədəbi işçi (1979-1980), böyük redaktor (1980-1984), Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində ştatdankənar müxbir (1984-1985), "Yazıçı" nəşriyyatında bədii tərcümə şöbəsinin böyük redaktoru (1985-1989), Azərbaycan Bədii Tərcümə və Ədəbi Əlaqələr Mərkəzində şöbə müdiri, orada sədr müavini (1989-1991), "Qanun" jurnalının baş redaktoru vəzifələrində işləmişdir (1992-ci ildən). 

Dünya ədəbiyyatından müntəzəm tərcümələr etmiş, İlya İlf və Yevgeni Petrovun "Qızıl dana", Vasili Şukşinin "Qırmızı qalina", Sanbayevin "Ağ arvana", Hrant Matevosyanın "Çəhrayı ilxı", Oljas Süleymanovun "Aziya" əsərlərini, eləcə də Uilyam Folkner və Qabriel Qarsiya Markesdən tərcümələri rəğbətlə qarşılanmışdır. A.Çxandzenin "Çinari manifesti", J.Z.Anuyun "Medeya", Lev Tolstoyun "Hacı Murad", Redyard Kiplinqin "Öz kefinə gəzən pişik", Vsevolod Vişnevskinin "Nikbin faciə", Aleksandr Vampilovun "Qarğa qarıltısı" pyesləri onun tərcüməsində respublika teatrlarında tamaşaya qoyulmuşdur.

2004-cü il sentyabrın 26-da dünyasını dəyişmişdir.

* Yazıçı, jurnalist Günel Natiqin atasıdır.

Tərcümələri
-----------

(ruscadan)

1. H.Matevosyan. Başlanğıc (povestlər və hekayələr). Bakı: Yazıçı, 1987, 188 səh.
2. Mahabharata və ya Baharata övladlarının böyük vuruşları haqqında dastan. Bakı: Gənclik, 1988, 165 səh.
3. Hind mifləri. Bakı: Azərnəşr, 1993, 320 səh.
4. Oljas Süleymanov. Aziya. Bakı: Azərnəşr, 1993, 250 səh.
5. V.Tukkunov. Canilər. Bakı: Yazıçı, 1992, 432 səh.
6. Ç.Abdullayev. Mavi mələklər. Bakı: Yazıçı, 1993
7. Robert Dahl. Demokratiya haqqında
8. Lev Tolstoy. Hacı Murad (povest)
9. İlya İlf və Yevgeni Petrov. Qızıl dana (roman)
10. Vasili Şukşin. "Vanya, sən hara, bura hara?", "Canavarlar" (hekayələr)
11. Sətimcan Sanbayev. Ağ arvana (povest)
12. Aleksandr Çxeidze. Çinari manifesti (pyes)
13. Artur Opere. "Polkovnik", "Elçilik" (hekayələr)
14. Jan Anuy. Medeya (pyes)
15. Vasili Şukşin. Qırmızı kalina (povest)
16. Tosio Udo. Qırmızı alp bənövşəsi (hekayə)
17. Andrey Platonov. "Üçüncü oğul", "Dəmir qarı" (hekayələr)
18. Con Steynbek. Basqın (hekayə)
19. Uilyam Folkner. "Yanğın", "Qırmızı yarpaqlar" (hekayələr)
20. Qarsia Markes. "İsabel Makondada yağışa baxır", "Baltasarın həyatında unudulmaz gün", "Dünyanın ən gözəl ölüsü" (hekayələr)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Natiq Səfərov". 2021-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-14.

Mənbə
-----

Natiq Səfərovun bioqrafiyası – www.adam.az Arxivləşdirilib 2011-11-17 at the Wayback Machine
İrlandiya Respublikasının Dublin şəhərində cəmiyyətin baş qərargahı
**İrlandiya Qırmızı Xaç Cəmiyyəti** (*ing.* Irish Red Cross) — 1939-ci il iyulun 1-də 1938-ci il Qırmızı Xaç Qanununun şərtləri ilə Dublin Şəhər Xəstəxanasının tibb bacısı Elizabet O Herrin tərəfindən təsis edilmişdir. Onun konstitusiyası 1949-cu il Cenevrə Konvensiyasına, 1977 və 2005-ci ildəki İrlandiyanin da bir hissəsi olduğu əlavə protokollara (Cenevrə Konvensiyaları), İrlandiya Parlamentinin aktlarına və Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Hərəkatının müvafiq müddəalarına əsaslanır.

Fəaliyyəti
----------

Cəmiyyət İrlandiya Müdafiə Nazirliyi tərəfindən dəstəklənir və ümumi xərci 739.000 avroya başa gəlir. Bununla yanaşı Müdafiə Nazirliyi hər il Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinə 130 min avro verir. Son bir neçə il ərzində təşkilat əhəmiyyətli idarəetmə və struktur dəyişikliklərini həyata keçirmişdir. 2011-ci ildə yeni idarə heyəti ilə yeni baş katib təyin olundu.

Cəmiyyət könüllü olaraq təşkil edilir. İrlandiyada onların fəaliyyətlərinə dağ xilasetməsi, ictimaiyyətin ilk yardım təhsili, ictimai tədbirlərdə ilk yardım və təcili yardım xidmətlərinin təmin edilməsi, yaşlılar üçün müəyyən xidmətlər və qayğıya ehtiyacı olan digər xidmətlər daxildir. İrlandiyadan kənarda cəmiyyət təbii fəlakətlərə və münaqişə bölgələrinə reabilitasiya və humanitar xidmətlər göstərir.

İrlandiya Qırmızı Xaç Cəmiyyətinin qərargahı Dublin şəhərindəki 16-cı Merrion meydanında yerləşir. Cəmiyyət Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Cəmiyyətlər Federasiyasının üzvüdür.

Həmçinin bax
------------

* Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Hərəkatı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-03-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-27.
2. ↑  "Department of Defence Annual Report 2013" (PDF). 2019-10-13 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-03-27.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-02-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-27.

Xarici keçidlər
---------------

* İralndiya Qırmızı Xaç Cəmiyyətinin rəsmi internet səhifəsinin ünvanı
**Tərs siyahılı verilənlər bazası** ( ing. inverted list database ~ ru. база данных инвертированного списка ~ tr. ters listeli veritabanı) – relyasiyalı verilənlər bazasından aşağıdakı fərqləri olan verilənlər bazası: 

• Tərsinə çevrilmış siyahı cədvəlinin sətirləri (yazıları və ya kortejləri) hər hansı indeksləmə ardıcıllığından asılı olmayaraq müəyyən fiziki ardıcıllıqla yerləşir.
• Ümumi verilənlər bazasını, bazanın cədvəlləri üçün qurulmuş müəyyən məntiqi birləşdirmə meyarlarından istifadə etməklə nizamlamaq olar.
• Siyahının açarlarının sayı istənilən qədər ola bilər, həm də istər sadə, istərsə də mürəkkəb açarların əksinə olaraq, burada onlar istənilən sahə və ya sahələrin kombinasiyası ola bilər.
• Bütövlüyə və ya unikallığa heç bir məhdudiyyət yoxdur.
• Nə indekslər, nə də cədvəllər istifadəçiyə göstərilir.

Belə verilənlər bazasının idarə olunması sistemindəki bu fərqlərə görə verilənlərin uzlaşmasını, bütövlüyünü və təhlükəsizliyini təmin etmək çox çətindir.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
**Qasımov Böyükağa Məmməd oğlu** – şair, tərcüməçi, 1939-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Böyükağa Qasımzadə 1916-cı il martın 18-də Bakı quberniyası Bakı qəzasının Maştağa kəndində xırda sahibkar-dəmirçi ailəsində doğulmuşdur. Atası Məmməd kişi 1903-cü ildə Bakıya köçüb xırdavat dükanı sahibi, sonra adi fəhlə olmuşdur. Böyükağa yeddiillik məktəbi Bakıda bitirib fəhlə fakültəsində (1932), sonra isə sənaye institutunda (1937) təhsil almışdır.

Ədəbi yaradıcılığa 30-cu illərdə başlamış, ilk şerlərini məktəblilərə həsr etmişdir. Onun ilk kitabı – "Murad" poeması 1937-ci ildə çapdan çıxmışdır. APİ-nin dil və ədəbiyyat fakültəsini bitirmişdir (1937-1941). İkinci Dünya müharibəsinin ilk günlərində səfərbərliyə alınmış, hərbi məktəbdə kursant, 1941-ci ilin dekabrında Cənub cəbhəsində atıcı rotasının komandiri, siyasi şöbənin təlimatçısı, Zaqafqaziya cəbhəsində "Döyüşçü" qəzeti redaksiyasında məsul katib işləmişdir (1942-1945). Xüsusi tapşırıqla İrana göndərilmiş (1945-1946), sonra təyyarəçilik məktəbində xüsusi qrupda siyasi rəhbər, hərbi klubda rəis vəzifələrində işləmişdir (1947-1948).

Ordudan tərxis ediləndən sonra "Ədəbiyyat qəzeti"ndə incəsənət şöbəsinin müdiri (1948-1950), daha sonra "Azərbaycan" jurnalında poeziya şöbəsinin müdiri (1953-1957) olmuşdur. A.S.Puşkin, N.Nekrasov, N.V.Qoqol, T.Şevçenko, İ.Franko, M.Bajan, P.Tıçina kimi sənətkarların və bir sıra xarici ölkə yazıçılarının poetik əsərlərini doğma dilə çevirmişdir. Füzulinin "Yeddi cam" əsərini, M.F.Axundovun "Puşkinin ölümünə Şərq poeması"nı farscadan, "Sasunlu David" eposunu ermənicədən tərcümə etmişdir. Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında bədii ədəbiyyat şöbəsinin müdiri olmuşdur (1951-1952). Sonra bütün qüvvə və bacarığını yaradıcılıq işinə vermişdir.
1957-ci il avqustun 29-da 41 yaşında vəfat etmişdir.

Əsərləri
--------

Tərcümələri
-----------
**Böyük İrmandinya üsyanı** (qalis. Gran Guerra Irmandiña) - 1467-1469-cu illərdə İspaniyanın Qalisiya bölgəsində baş vermiş üsyan. XV əsrdə Avropada baş vermiş ən böyük üsyanlardan biridir. Bu və 1431-1435-ci illərdə baş vermiş kiçik üsyanda yerli ziyalıların böyük rolu olmuşdur. Həmin dövrdə Qalisiyanın bağlı olduğu Kastiliya Krallığı tərəfindən hər iki üsyan yatırılmışdır.

Səbəblər
--------

İrmandinya sözü bir çox dəfə Qalisiyada istifadə olunmuşdur. "Kiçik qardaş" və ya "dəliqanlı" mənasını daşıyır və orta əsrlərdə İspaniyada istifadə olunan bir söz olmuşdur. Bu dövrdə Qalisiya Kastiliya və Leon Krallıqlarından asılı olsa da, dağların arxasında yerləşdiyindən mərkəzi hakimiyyət burada zəif idi. IV Henri və qardaşı Alfonso arasında baş verən vətəndaş müharibəsi səbəbi ilə də krallıq zəifləmişdi.

Üsyan 1467-ci ildə başlasa da, üsyana hazırlıq bir neçə il başlanmışdı. Xüsusilə ərzaq problemi və vəba epidemiyaları üsyanın əsas səbəbləri olmuşdur. Kəndlilər, şəhərlilər, din adamları, ziyalılar üsyana qoşulanlar arasında idi. Üsyanda ümumilikdə 80.000 nəfər iştirak etmişdir. Üsyançılar iki il ərzində krallığa məxsus 130 qalanı darmadağın etmişdilər.

Üsyanın ilk illərində kral və tərəfdarları Portuqaliyaya qaçmışdılar. Lakin 1469-cu ildə Pedro Madruqanın başçılığı altında krallıq Portuqaliya tərəfdən əks-hücuma başlamışdır. Daha yaxşı silahlanan kral ordusu üsyanı yatırmışdır. Üsyanda iştirak edən bir çox nəfər ya edam edilmiş, ya da həbs edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  ISBN 978-84-96931-10-7
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2008-05-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-07.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2010-04-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-07.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-12-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-07.

Xarici keçidlər
---------------

* h-debate.com


|  |  |
| --- | --- |
|  |  *İspaniya tarixi ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Qalisiya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Avqust Vilhelm İffland** (*alm.* August Wilhelm Iffland‎*;* 19 aprel 1759[…], Hannover – 22 sentyabr 1814[…], Berlin) — dövrünün ən böyük alman aktyoru, dramaturqu, rejissoru. İffland üzüyünün ilk sahibi.

Haqqında
--------

Pastorun oğlu, atasının istəyi ilə dini təhsil aldı, lakin aktyorluq karyerasına üstünlük verdi. 1777-ci ildə Konrad Ekhofun rəhbərliyi altında teatrda aktyor kimi işə götürərək Qotaya köçdü. Ekhofun ölümündən sonra 1779-cu ildə Mannheim Teatrının dəvətini qəbul edir və burada məşhur aktyor olur və daha sonra qastrol səfərlərində Almaniya şəhərlərinə getməyə başlayır. 1792-ci ildə teatrın baş rejissoru oldu. 1796-cı ildə Hötenin dəvəti ilə Berlinə səfər etdi, 1798-ci ildə Berlin Kral Milli Teatrının direktoru, 1811-ci ildən isə bütün teatr saray tamaşalarının baş rejissoru oldu. 

O, ən məşhurları "Die Jäger", "Dienstpflicht", "Die Advokaten", "Die Mundel" və "Die Hagstolzen" pyesləri, həmçinin "Almanach für Theater" və "Theaterfreunde" jurnallarında tənqidi məqalələr yazıb.

1798-1802-ci illərdə onun tərcümeyi-halı da daxil olmaqla 16 cildlik "Dramatişen Werke" adlı yazılar toplusu nəşr olundu.
1807-1809-cu illərdə "Neue dramatische Werke"nin iki cildi nəşr olundu.
Seçilmiş əsərlər iki (Leypsiq, 1827-1828) və on cilddə (Leypsiq, 1844 və 1860) nəşr edilmişdir. "Mənim teatr sahəsim" xatirələr kitabı (1798, 1885-ci ildə çap olunub).
1864-cü ildə Mannheim Teatrının fasadında İfflandın bürünc portreti quraşdırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  August Wilhelm Iffland // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. 1 2 3 4  Иффланд Август Вильгельм // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
4. 1 2  August Wilhelm Iffland // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
**İtaparika adası** (*isp.* La Orchila) — Karib dənizində Venesuellaya məxsus olan ada. Ada Karakasdan 180 km şimalda yerləşir. Sahəsi 40 km²-dir.

Adada Venesuela Hərbi Dəniz Qüvvələrinə aid olan aerodrom vardır.

Tarixi
------

Orçila çimərliyi
1938-ci ildə ada ətrafındakı adalarla birlikdə federal idarəçiliyə verilir. 1950-ci ilə qədər adada yaşayış olmuşdur. 121 nəfər ada sakini Markos Evangelista Perez Ximenezin hakimiyyəti dönəmində adadan qovulmuşdur. Onun hakimiyyəti dövründə 32 hərbi obyekt, bir necə bina və prezident rezidensiyası inşa edilmişdir. Bu rezinensiyada bir çox prezinentlər yay istirahətini edir.

2002-ci ildə prezident Uqo Çavesə qarçı edilən uğursuz çevriliş zamanı o, adada girov saxlanılmışdır.

17 may 2008-ci ildə ABŞ Hərbi-hava qüvvələrinə aid təyyarələr ada hissəsdən Venesuelanın hava məkanını pozur. Venesuela hökumıti buna öz etirazını bildirir. Pentaqon bunun bir naviqasiya səhvi olduğunu bildirir.

14 mart 2009-cu ildə Uqa Çaves Rusiya HHQ-nin adada müvəqqəti yerləşdirilməsini təklif etmişdir.

Mənbə
-----

* 

* Vikianbar Vikianbarda **Orçila adası** ilə əlaqəli mediafayllar var.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "США признали нарушение воздушного пространства Венесуэлы". 2016-03-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-16.
2. ↑  "Реставрация по-анчурийски, или «Короли и капуста» на новый лад". 2004-10-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-03-15.
3. ↑  "Чавес предложил России остров". 2009-03-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-16.
**Sonay** — Azərbaycan folklorunda yazın son aylı gecələridir. 

Azərbaycan mifik düşüncəsində Günəş və Ay əbədi aşiqdir. Onlar heç vaxt bir-birlərinə qovuşmurlar. Sonay payız gecə-gündüz bərabərliyi zamanı baş verir. Beləliklə, Sonayın bütöv ayı çıxanda günəş batır. Bu əbədi aşiqlərin bir neçə dəqiqə ərzində üz üzə görüşə biləcəyi vaxtdır. O gecə Sonayın görünüşü sevgi ilə dolu hesab edilir.

Əsli və Kərəmin sevgi hekayəsi əslində Sonayın sevgisinin təkrarıdır. Bu iki aşiq bir-birini axtarır. Bir az bir-birlərin görüb yenə itirirlər. Evləndiklərində, bu qədər sınaqlardan və əzablardan sonra bir-birlərinə çatdıqları toy gecəsi odda yanırlar (sanki günəş yanır).

Sonay gecələrində gənclər toplanmağa çağırış olaraq əllərini ağızlarına vuraraq AVAVA səsi çıxarır. Sonra toplanır və ay işığı altında oynayırlar. Oynanılan oyunlar Mallaharay və Bənövşə Bəndə Düşəfit.

Sonaydan sonra Novruz (yeni il və baharın başlanğıcı) bayramına qədər sevgi təklifləri, nişanlar və toylar baş verir.

İstinadlar
----------

* Dilmac Journal (34) special issue (2007), Tehran
* Avava, Naser Manzuri, 2005
* Qaraçuxa, Naser Manzuri, 1994
* Scrutiny over Naser Manzuri's AVAVA Novel, Masters Thesis, (Nasır Menzuri’nin AVAVA ROMANI ÜZERİNE BİR İNCELEME), Sedef Ahenpençe, yüksek lisans tezi, CELAL BAYAR ÜNİ. SOSYAL BİLİMLER ENS. YENİ TÜRK EDEBİYATI ANABİLİM DALI, 2010
* 

| ⛭Azərbaycan təqvim inancları və mərasimləri |
| --- |
| Yaz | 
* Novruz
* Qarayaz
* Gül bayramı
* Qodu
* Sucəddim
* Qarıborcu

 |
| Yay | 
* Susəpən
* Abrizəgan
* Qoradöyən
* Quyruqdoğdu
* Elqovan
* Sonay

 |
| Payız | 
* Paqtıqan
* Qoçqarışan
* Şanıdər
* Mehrigan
* Nar bayramı
* Kövsəc
* Qırovdüşən ay
* Naxırqovan

 |
| Qış | 
* Böyük Çillə
* Çillə gecəsi
* Qaraqış
* Kiçik Çillə
* Səddə
* Xızır Nəbi
* Boz ay
* Çərşənbələr
	+ Su çərşənbəsi
	+ Od çərşənbəsi
	+ Yel çərşənbəsi
	+ Torpaq çərşənbəsi
* Aləmin yatdığı vaxt

 |
| Mərasimlər | 
* Adqoyma
* Duz ayini
* Evlilik
* Kos-kosa
* Kürmükoba
* Qurd ağzı bağlama
* Saya
* Təkə
* Ölümdən sonra evlilik
* Vəsfi-hal
* Yağış yağdırma
* Yuğ
* Ziyarətlər

 |
| Həftə günləri | Adına günü |
**Ataa Caber** (3 oktyabr 1994) – Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Neftçinin yarımmüdafiəçisi.

Karyerası
---------

### Makkabi Hayfa

Makkabi Hayfada ilk matçına 2 aprel 2012-ci ildə keçirilən Makkabi Hayfa-Aşdod matçında çıxıb. Matça start heyətdə başlayan Ataa Caber 46-cı dəqiqədə əvəzlənib. Matç Makkabi Hayfanın 3-0 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb.Makkabi Hayfada ilk qolunu 11 avqust 2015-ci ildə keçirilən Makkabi Hayfa-Hapoel Akko matçında vurub. Matça 53-cü dəqiqədə daxil olan Ataa Caber 90+3-cü dəqiqədə fərqlənməyi bacarıb. Matç Makkabi Hayfanın 3-0 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb.2 fevral 2017-ci ildə Makkabi Hayfadan ayrıldı.

### Bney Saxnin

2 fevral 2017-ci ildə Bney Saxnin klubuna transfer olundu. 31 avqust 2021-ci ildə Bney Saxnin klubundan ayrıldı.

### Aşdod

31 avqust 2021-ci ildə Aşdod klubuna transfer olundu. Aşdodda ilk matçına 12 sentyabr 2021-ci ildə keçirilən Aşdod-Hapoel Hayfa matçının 59-cu dəqiqəsində çıxıb.Həmçinin o matçın 88-ci dəqiqəsində sarı vərəqə ilə cəzalanıb. Matç Hapoel Hayfanın 1-3 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. Aşdodda ilk qolunu isə 16 yanvar 2022-ci ildə keçirilən Hapoel Hadera-Aşdod matçının 29-cu dəqiqəsində vurub. Matç Hapoel Haderanın 2-1 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. 

### Neftçi

23 iyun 2022-ci ildə Neftçiyə transfer olundu.Neftçidə ilk matçına 21 iyul 2022-ci ildə keçirilən Aris-Neftçi matçında çıxıb. Matça start heyətdə başlayan Ataa Caber 75-ci dəqiqədə əvəzlənib. Matç Arisin 2–0 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. Neftçidə ilk qolunu 4 avqust 2022-ci ildə keçirilən Neftçi-Rapid maçının 44-cü dəqiqəsində vurub. Eyni zamanda matçın 43-ci dəqiqəsində sarı vərəqə ilə cəzalanıb.Matç Neftçinin 2–1 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb.

Karyera statistikası
--------------------

### Klub

*9 noyabr 2014-cü il tarixində yenilənib*

| Klub | Mövsüm | Liqa | Kubok | Toto Kuboku | Avropa | Toplam |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Matçlar | Qollar | Matçlar | Qollar | Matçlar | Qollar | Matçlar | Qollar | Matçlar | Qollar |
| Makkabi Hayfa | 2011–12 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 |
| 2012–13 | 8 | 0 | 2 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 10 | 0 |
| 2013–14 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 2014–15 | 3 | 0 | 0 | 0 | 5 | 0 | 0 | 0 | 8 | 0 |
| Karyera toplamı | 12 | 0 | 2 | 0 | 5 | 0 | 0 | 0 | 19 | 0 |

İstinadlar
----------

1.Ataa Caber Soccerway

2.Makkabi Hayfa 3-0 Aşdod Soccerway

3.Makkabi Hayfa 3-0 Hapoel Akko Soccerway

4.Aşdod 1-3 Hapoel Hayfa Soccerway

5.Hapoel Hadera 2-1 Aşdod Soccerway

6.Ataa Caber rəsmən Neftçi-də!

1. ↑  Ataa Jaber // As (isp.). Madrid: Grupo PRISA, 1967.
2. ↑  Aris 2–0 Neftçi Arxivləşdirilib 2022-07-22 at the Wayback Machine **Soccerway**  (ing.)
3. ↑  Neftçi 2–1 Rapid Arxivləşdirilib 2022-08-10 at the Wayback Machine **Soccerway**  (ing.)
4. ↑  "Jaber at IFA website". 2014-11-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-11-13.

Xarici keçidlər
---------------

* Ataa Caberin instagram səhifəsi
Ovçuluqla məşğul olan atabask ata və oğul. (1821)
**Atabasklar** – Şimali Amerikada atabask dillərində danışan hindi xalqları qrupu. Sayları ABŞ-də 422 min nəfər (o cümlədən Alyaskada 19 min nəfər, Kaliforniya və Oreqonda 8 min nəfər, apaçilər və navaxolar 395 min nəfər; 2000): bunların arasında əsl atabasklar. 346 min nəfərdir; Kanadada, müxtəlif məlumatlara görə, 24 mindən 45 min nəfərədək Atabaskyada yaşayır. Atabaskların, eyak hindilərinin və tlinkitlərin (na-dene dillərinin daşıyıcıları) ümumi əcdadları Şimal-Şərqi Asiyadan Amerikaya sonuncu köçənlərdən olmuşlar. Təqribən eramızdan əvvəl 1500-cü ildə praatabasklar sahildən uzaq, qitənin daxilindəki yaşayış mühitinə meyilli olan qrup kimi bu birlikdən ayrılmışlar. Atabaskların ilk vətənlərinin Yukon çayının yuxarı axarında yerləşdiyi ehimal olunur. Atabaskların məskunlaşma prosesində 3 qrupa bölünmüşlər.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 208. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Atal türkmənləri** (türkm. Аталың түркменлери Atalyň Türkmenleri) — Rusiyanın Həştərxan oblastının Atal kəndində yaşayan və türkmənlərin bir qolu olan xalq. 5 qəbilədən ibarət olan Atal türkmənlərinin əsas hissəsi 1793-cü ildə buraya köç edən İğdır boyundan olan Türkmənistan türkmənlərinin nəslidən gəlirlər. Bu türkmənlərin gəldikləri yer kimi Manqışlaq yarımadası qəbul edilir.

Dini baxımdan sünni müsəlmandırlar.

Tarix
-----

Əsilləri Mnaqışlar yarımadasından XVII və XVIII əsrin əvvəllərində köç edən İğdır boyundan olan Türkmənistan türkmənlərinə dayanır. 5 qəbilədən (Mamıt, Gökler, Tever, Qoldağlı, Yaxşıxoca) ibarətdirlər. Bundan əlavə, kənddə adları türkmən dilində açıqlanmayan, ehtimal ki, Xəzər xaqanlığından qalma Peçenek soyları (Ellindel, An-Bollar, Arindan, İrrahir, İntedaal) da vardır.

Müasir Atal türkmənlərinin əsas hissəsi 1793-cü ildə köç edən İğdır türkmənlərin nəsilləridir. Manqışlaq yarımadasından, Çovdur və Soyunaji tayfaları ilə birlikdə türkmən ığdır tayfasından ayrıldı. Onların sıraları fərdi köçəri türkmən ailələri tərəfindən 1813-cü ilə qədər artırılmağa davam etdi, P.I. Nebolina, 600 manqışlaq türkməninin son qrupu, aşağı Volqaya yerləşdi. Əvvəlcə aşağı Volqada otlaq üçün öz torpaqları yox idi, amma Noqai-Qaragaş onları onlara icarəyə verdi. Həştərxan türkmənlərinin dilində və mədəniyyətində bir neçə təbəqə nogay, tatar və rus mənşəli var.

Yuxarıda qeyd edildiyi kimi kənddə İğdır türkmanları yaşayır. Bu baxımdan beş qəbilə bölgüsü (çuxurlar) var: mamyt, gokler, tever, golddagles, yagshyhoja. Bundan əlavə, Mamyt cinsi Qara-Mamıt və Ak-Mamıt, gokler isə geok, Qızıl və Hırık Mergenə bölünür. İğdır mənşəli bütün ailələr yuxarıdakı nəsillərdən birinə aiddir. Klanların hər birinin özünəməxsus fərqli əlaməti (tamgası) var.

Əhali
-----

2002-ci il əhalinin siyahıyaalınmasına görə, Qafqaz türkmənləri ilə Atal türkmənləri daxil, Rusiyadakı türkmənlərin ümumi sayı 33.053 nəfərdən ibarətdir.

Dil
---

Dilləri türkməncənin Qafqaz türkməncəsi deyilən formasına yaxın olan Böyük İğdır türkməncəsidir. Türkiyənin İğdır bölgəsinin adı ilə bu türkmənlərin adlarının eyni mənşədən gəlməsi düşünülür. Qafqaz və Anadolu türklərinin dilə oxşarlıq təşkil edir.

Həmçinin bax
------------

* Əfqanıstan türkmənləri

* Türkmənlər

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Serqey Deminov.* "У туркмен Ставрополья". 31 mart 2003. 2 aprel 2015 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  *Serqey Deminov.* "Поездка к астраханским туркменам". 27 mart 2003. 2 aprel 2015 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "История формирования этноса Ставропольских туркмен на территории Туркменского района". 24 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  Итоги Всероссийской переписи населения 2002 г. Том 4 — Национальный состав и владение языками, гражданство. Таблица «Национальный состав населения» Arxivləşdirilib 2020-01-09 at the Wayback Machine (текст: в браузере Arxivləşdirilib 2012-02-20 at the Wayback Machine
**Ata evi** - Türk yazıçısı Orxan Kamal tərəfindən yazılmış roman. Müəllifin başqa bir romanı olan Avara illərin prequelindən bəhs edir. Roman yazıçının *"Kiçik Adamın Romanı"* seriyasının ilk kitabıdır. Beyrutdan Adanaya qədər yoxsulluq içində olan bir ailənin hekayəsindən bəhs edir.

Məzmun
------

Müstəqillik Müharibəsində könüllü iştirak edən vəkil ata müharibədən sonra hökumətlə toqquşduğu zaman böyük ailəsi ilə Beyruta qaçmalı olub. Orada kiçik bir restoran açır və iki oğlu ilə işləməyə başlayır. Amma işlər pis gedir və ailə bir araya gələ bilmir; Üstəlik, atanın ciddi xəstəliyi var idi. Ailə uşaqların qazandığı üç-beş qəpiklə dolanmağa çalışarkən atasının təzyiqi ilə sıxılan böyük oğlu - əslində çox gənc - işdən qovulur, özünə yeni iş tapa bilmir və qarşıdurmaya başlayır. Nəhayət, atasını razı salaraq vətəninə - Adanaya qayıdır. O, hələ də kasıbdır, amma zülmdən xilas olub, yaşamağın sevincini tapıb; Dostlaşır, futbolda qalib gəlir, həyatına qızlar daxil olur... Tıxanmış həyatlarında fərdi çıxış axtaran balaca insanlardan bəhs edən "*Küçük Adamın Romanı*" silsiləsinin ilk kitabı "*Ata evi*" Orxan Kamalın yoxsulluq və ailə təzyiqi altında keçən uşaqlıq və yeniyetməlik illərindən bəhs edir.

Xarici keçidlər
---------------

* Baba Evi
* Baba Evi
* Baba Evi
* Baba Evi - Küçük Adamın Romanı 1
**Huxanye** (v. e.ə. 30) — Hunların XIV şanyüsü.

Huxanye əyanların dəstəyi ilə üsyan qaldıraraq hakimiyyətə gəlmişdi. Əvvəlki adı **Tsihouşan** idi. Eramızdan əvvəl 57-ci ildə Hun dövlətində 5 şanyü var idi və hamısı hökmdarlığa iddialı idi. Çuki, Hüge, Utzsi, Yuydi özünü şanyü elan etmişdi. Bu şəxslərin hamısı Mete xaqanın ayrı qadınlardan olan nəvələridi idi. Çuki əvvəlcə Hüge, Utzsi və Yuydinin müttəfiq ordularına qarşı vuruşmağa başladı və məğlub olaraq qaçdı. Yuydi isə Huxanyeyə tabe olduğunu bildirdi. Digər tərəfdən general Li Linin oğlu Utszini şanyü elan etdi. Utszi öldürüldükdən sonra Huxanyenin yeni rəqibləri baş qaldırdı. Sünsün adlı hun generalı bir şahzadəni II Günçen şanyü adı ilə hökmdar elan etdi. Daha qərbdə isə Huxanyenin qardaşı Çiçi şanyü özünü hökmdar elan etdi. Çiçi və Günçen ittifaqa girərək Huxanyeni məğlub etdilər. Huxanye öz əyanları ilə qurultay çağırdı amma əyanlar onun Çin vassallığını qəbul etməsi fikrinə etiraz etdilər. Hun generallarından biri İçjiçzı isə o dövrlərin geridə qaldığını Çinin artıq güclü olduğunu dedi. Huxanye onunla razılaşdı. Huxanye Çinə yola düşdü. 147 ildən sonra ilk dəfə idi ki, Çin imperatoru və şanyü görüşürdü. İmperator ona ordu və ərzaq verərək ölkəsinə göndərdi. Çiçi şanyü bu arada öz dövlətini qurmağa hazırlaşırdı. Talas döyüşündə Çin ordusu Çiçini məğlub edərək başını kəsdi və üsyan yatırıldı. Huxanyenin hakimiyyəti dövründə qəbilə başçılarının Çinə axını davam edirdi. Huxanye imperatorun qızı ilə evlənmiş və İtuzyaşi adlı oğlu anadan olmuşdu. Öləndən sonra isə yerinə Fuculi şanyü keçdi.

İstinadlar
----------


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **SƏLƏF**Tutsitan |  | **Huxanye**E.ə. 58 - E.ə. 31 |  | **XƏLƏF**Fuculi |