recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Əsərin audioversiyasından bir parça
**İnsanlar və siçanlar** (*ing.* Of Mice and Men) — ABŞ yazıçısı Con Steynbekin 1937-ci ildə çap olunmuş əsəri.

Əsərin orijinal variantı Steynbekin Maks adlı iti tərəfindən yeyilmişdir.

Mövzusu
-------

Əsərdə Kaliforniyada Böyük depressiya vaxtı fəhlə kimi işləyən iki nəfərin – Corc Milton və Lenni Smolun faciəvi həyatından, arzu, günah və mərhəmət kimi anlayışlardan bəhs edilir. 1920-ci illərdə kənd təsərrüfatı ilə məşğul olan Steynbek bu kitabda öz şəxsi təcrübəsinə əsaslanıb. Əsərin adı Robert Börnsün şeirindən götürülüb: "kotanımdan yuvası xaraba qalmış siçana" (ingiliscə "To A Mouse, on Turning Her Up in Her Nest, with the Plough")

"Siçanlar və insanlar haqqında" romanında müəllif fərdin öz arzusunu həyata keçirmək cəhdlərini təsvir edir. Oxucular tərəfindən müsbət qarşılanmış əsərin qəhrəmanları Corcla Lenninin arzularının puç olması minlərlə sadə insan qəlbinə təsir göstərdi.

Əsərdə maraqlı məqamlardan biri də budur ki, artıq gəncliyini bu fermer təsərrüfatında işləyərək keçirmiş, hətta burada bir qolunu itirərək əlil olmuş qoca Plümün, Corc və Lenni ilə razılaşaraq birlikdə torpaq sahəsi almaq həvəsi heç də gənclərin arzu və istəyindən az deyil.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Robert McCrum.* "First drafts". The Guardian. UK. January 18, 2004. February 14, 2008 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: December 27, 2006.

Xarici keçidlər
---------------

* Əsərin audioversiyası (az.)
**Vilyam Marş Rays** (*ing.* William Marsh Rice; d. 14 mart 1816, Sprinqfild, Massaçusets, ABŞ – ö. 23 sentyabr 1900, Nyu-York, Nyu-York, ABŞ) — ABŞ-nin Massaçusets ştatından olan biznesmen; Rays Universitetinin yaradıcısı.

Həyatı
------

14 mart 1816-cı ildə Massaçusets ştatının Sprinqfild şəhərində anadan olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

Texas ştatında pambıq satışı ilə məşğul olmuş və nəticədə yüksək məbləğdə vəsait əldə etmişdir.

Təhsilə qayğısı
---------------

 *Əsas məqalə: Rays Universiteti*
1891-ci ildə Rays Hyuston şəhərində öz adını daşıyan müstəqil təhsil müəssisəsi yaratmaq qərarına gəlir. Lakin o, 1900-cü il sentyabrın 23-də qəflətən vəfat edir. Ölümündən sonra onun vəsiyyətnaməsi ətrafında mübahisələr yaranır. Sonradan Raysın vəkili Albert Patrikin vəsiyyətnamədə saxtakarlığa yol verdiyi məlum olur və o, həbs edilir. Ali məktəb isə, yalnız 1912-ci ildə yaradılır.

Xatirəsi
--------

1912-ci il sentyabrın 23-də, Raysın ölümünün ildönümündə Rays İnstitutunun Vilyam Marş Rays adına Ədəbiyyat, Dəqiq və Humanitar Elmlərin İnkişafı İnstitutu fəaliyyətə başlamışdır.

1930-cu ildə Rays İnstitutunun hazırda "Lovett Holl" kimi tanınan inzibati binasının yaxınlığında Raysın əyləşmiş şəkildə böyük tunc heykəli qoyulmuşdur.

1960-cı ildə **Rays İnstitutu** rəsmi olaraq **Vilyam Marş Rays Universiteti** adlandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Lamiyə Əliyeva, *Dünya universitetləri: Rays Universiteti* Arxivləşdirilib 2014-09-09 at the Wayback Machine, "Azərbaycan müəllimi" qəzeti, 17.11.2011, № 45.  (az.)
**Böyük Zirə mayakı** (əvvəlki adı **Nargin mayakı**) — Abşeron arxipelaqında gəmilərə yol göstərmək məqsədi ilə sahil yaxınlığında inşa olunan hündür mərtəbəli tikili.

Tarixi
------

Böyük Zirə mayakı 1884-cü ildə Abşeron arxipelaqında gəmilərə yol göstərmək məqsədilə fəaliyyətə başlamışdır.

Böyük Vətən müharibəsinin əvvəlində alman aviasiyasının diqqətini çəkməmək üçün partladılıb. 1958-ci ildə bərpa olunub və həmin vaxtdan indiyədək fəaliyyət göstərir.

Göstəriciləri
-------------

Mayak gecələr Bakı buxtasına daxil olan gəmilərin yolunu işıqlandırır və dənizçilər üçün əsas bələdçi rolunu oynayır.

Hündürlüyü 18 metrdir. Mürəkkəb optik-naviqasiya sistemi ilə təchiz edilib. Mayak günəş batareyaları ilə təmin edilir.

Poçt markası üzərində
---------------------

2013-cü ildə buraxılmış poçt markası
2013-cü ilin may ayında Bakı şəhərində Azərbaycan Respublikası Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyinin "Azərmarka" şirkəti tərəfindən Abşeron arxipelaqının mayaklarına həsr olunmuş 5 ədəd poçt markası təqdim edilmişdir. Qiyməti 50 qəpik olan həmin markalardan biri Böyük Zirə mayakına həsr olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Böyük Zirə mayakı - FOTOREPORTAJ Arxivləşdirilib 2022-03-25 at the Wayback Machine. report.az, 07.04.2015  (az.)
2. ↑  Lighthouses of Azerbaijan. **azermarka.az** Arxivləşdirilib 2013-06-24 at the Wayback Machine  (az.)
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qızıldaş.

**Qızıl Daş** — Azərbaycanın Qaradağ rayonunda qəsəbə.

Mədəniyyəti
-----------

Qəsəbə ərazisində 180 saylı orta məktəb və 8 saylı peşə məktəbi, 1 məscid, 2 aptek, 1 poliklinika, mədəniyyət evi, poçt məntəqəsi, futbol stadionu, 2 park, 2 şəhid abidəsi vardır.[*mənbə göstərin*]

Coğrafiyası və iqlimi
---------------------

Qəsəbə dağlarla əhatə olunub. Şimalda və şərqdə Xəzər dənizi, cənubda daş karxanaları ilə əhatə olunub. Qəsəbə ərazisinin bir hissəsi Abşeron rayonu ərazisində yerləşir.

Əhalisi
-------

Əhalisi 12.000 nəfərdir. qəsbədə 26 çoxmərtəbəli , 64 ikimərtəbəli, 907 həyət evi vardır.[*mənbə göstərin*]

İqtisadiyyatı
-------------

Qəsəbə ətarfında daş karxanaları yerləşir, fermer toyuq təsərrüfatları vardır. Sement zavodu inşa edilir. Zavod Qaradağ rayonu ərazisində, Səngəçal Neft Terminalından 2,6 kilometr şimalda tikilir. Norm MMC-nin sifarişi ilə tikilən zavodda istehsal gücü gündə 5,000 ton klinker, ildə 2 milyon ton sement təşkil edir. Zavodun tikintisi təxminən 400 milyon ABŞ dollarına başa gələcək. Zavodda bilavasitə 400 nəfər, xammal mədənlərində isə 100-150 nəfər işləyəcəkdir. Bundan əlavə istehsaldan satışadək, o cümlədən kimya, nəqliyyat, yanacaq, qida və digər xidmət sahələrində daha 2500 nəfər ümumi dəyərdən bəhrələnəcək. 2013-cü ilin may ayında yeni sementin istehsalına başlanacaqdır.

Din
---

Qəsəbədə Qızıldaş qəsəbə məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

Şəxslər
-------

* Ağamirzə Gülməliyev — Vətən müharibəsi şəhidi
* Elşən Aslanov - Vətən müharibəsi şəhidi
* Nurəddin Məstəliyev - Vətən müharibəsi şəhidi
* Seymur Sərxoşov - Vətən müharibəsi şəhidi
* Zəka Abışov - Vətən müharibəsi şəhidi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycanın yeni sənaye nəhəngi- "Qızıldaş Sement" zavodu". 2013-04-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-08.
2. ↑  MÜSƏLMAN DİNİ İCMALAR - 2015-ci ildə qeydiyyatdan keçənlər Arxivləşdirilib 2022-06-26 at the Wayback Machine. scwra.gov.az  (az.)

| ⛭Qaradağ rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Qəsəbələr | Baş Ələt • Ələt • Çeyildağ • Heybət • Lökbatan • Qaradağ • Qarakosa • Qızıldaş • Qobustan • Korgöz • Kotal • Müşfiqabad • Pirsaat • Puta • Sahil • Səngəçal • Şonqar • Şubanı • Şıxlar • Ümid • Yeni Ələt |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Bakı | *Bakı şəhəri ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Vəlvələ** — kətan lifini əyirməyin bir səmərəli əmək aləti; pərsəngli əyircək. Əsasən Şahdağ xalqlarının məskunlaşdığı dağ kəndlərində geniş istifadə olunmuşdur. Şahdağ xalqları keçmişdə vəlvələdən təkcə kətan (kəndir) lifi deyil, həm də lazım gəldikdə yun ip əyirərmişlər.

Quruluşu və istifadəsi
----------------------

Vəlvələ bir qarış uzunluğunda ağac hərləncəkdən, onun ortasına keçirilmiş ox rolunu oynayan dəstəkdən, hərləncəyin hər iki ucunda açılmış gəzlərə siyirtmə bağlanan 25-30 sm uzunluğunda əyircək ipindən ibarət olurdu. Hərləncəyin sürətlə fırlanmasını təmin etmək üçün onun bir başına pərsəng daşı bağlanırdı. Çox vaxt uzunsov və hamar çaydaşından ibarət olan pərsəng hərləncəkdən 6-7 sm-ə qədər ondan aralı qalırdı.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  A.H.Mustafayev. Azərbaycanın maddi mədəniyyət tarixi (etnoqrafik materiallar əsasında tipoloji tədqiqat). Arxivləşdirilib 2016-03-09 at the Wayback Machine Bakı: "Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2009, səh. 57.  (az.)
**Vərni** — mifik dünya, əfsanələr aləmini xatırladan, xovsuz xalçalar növünə aid xalçalar[*mənbə göstərin*].

Ümumi məlumat
-------------

Xovsuz xalçalar növünə aid olan Vərni xalçalarının istehsalının əsas mərkəzləri Ağcabədi, Bərdə (Ləmbəran) və Cəbrayıldır[*mənbə göstərin*].

Vərni Qarabağ, Naxçıvan, İrəvan və Qazax-Borçalı bölgələrində geniş yayılmışdır.

Bəzən Muğanda toxunmuş vərnilərə də rast gəlmək mümkündür. Mürəkkəb sarıma üsulu ilə toxunduğuna görə "Vərni" xalçalarının üzərində mürəkkəb naxışlar qoymaq mümkün olurdu. Orta əsrlərdə ornamental naxışlarla zərif hazırlanmış yüksək keyfiyyətli parçalar "perni" və ya "berni" adlandırılırdı. O zamanlar şahlar bayram günlərində və xüsusi təntənəli günlərdə bu parçalardan libas geyinərdilər. Hesab olunurdu ki, bu libası onlara cənnətdən Cəbrayıl adlı mələk gətirmişdir və buna görə də onunla ehtiyatla davranırdılar. Fərz etmək olar ki, sonrakı dövrlərdə ornamental naxışlı, zərif toxunuşlu "Vərni" xalçaları məhz həmin "perni" və ya "berni" adlanan parçalardan toxunmuşdur və adı da bununla bağlıdır. "Verni" xalçaları xalçaçılar tərəfindən "As-tan" adlandırılan 2 hissədən hazırlanır. Bu söz "astar" sözünün qısaldılmış formasıdır. Qarabağ vərniləri bir neçə nümunədə toxunur. Onların içərisində ən məşhur olanının kompozisiyası bir – birinn yanında yerləşdirilmiş səkkizəbənzər böyük elementlərdən ibarətdir. Bu mürəkkəb və orijinal element mifoloji səciyyə daşıyır. O, Uzaq Şərq və türk xalqlarının tarixi əfsanələrində və eposlarında, təsviri və dekorativ incəsənətində tez – tez rast olunan əjdahanı ifadə edir. Həm qədim dövrlərdə, həm də orta əsrlərdə Orta Asiyanın, Yaxın Şərqin və türklərin tətbiqi və dekorativ incəsənətində istifadə olunan səkkizəbənzər element suyu ifadə edirdi və rəmzi və sehirli məna daşıyırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Xalça Sənəti. **azembassy.org.eg** Arxivləşdirilib 2007-10-27 at the Wayback Machine  (az.)
2. ↑  Vidadi Muradov, Azərbaycan Xalçaçılıq Sənəti, Bakı: Elm, 2013, səh.21

Xarici keçidlər
---------------

* Vərni
**Tübingen Universiteti**, rəsmi adı **Eberhard və Karl Universiteti** (*alm.* Eberhard Karls Universität Tübingen‎) — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağındakı Tübingen şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

Tarixi
------

Universitetinin əsası 1477-ci ildə Vyurtemberq qrafı V Eberhard tərəfindən qoyulmuşdur.

Fəaliyyət göstərdiyi ilk 10 il ərzində burada Martin Lüterin dostu, məşhur alman humanist Filip Melanhton, həmçinin Yohan Reuxlin, Qabriel Biel və Heinrix Bebel kimi məşhur alimlər tədris fəaliyyəti ilə məşğul olmuşlar.

1977-ci ildə universitet özünün 500 illik yubileyini qeyd etmişdir.

İdarəçilik
----------

Nizamnaməyə əsasən, 1831-ci ildən buranı Universitet Senatı tərəfindən seçilmiş rektor idarə edir.

Fakültələri
-----------

Universitetin əsas fakültələri tibb və ictimai elmlərdir.

Xarici əlaqələri
----------------

Universitet beynəlxalq tələbə və müəllim mübadiləsi proqramlarında fəallıq göstərir və dünyanın 35 ölkəsinin 120 universiteti ilə mübadilə həyata keçirilir.

2010-cu ilin mayından Tübingen Universiteti Dartmut Kolleci (ABŞ), Darem (Böyük Britaniya), Kuins (Kanada), Otaqo (Yeni Zellandiya), Qərbi Avstraliya (Avstraliya) və Uppsala (İsveç) universitetləri ilə birgə əməkdaşlıq çərçivəsində Matariki Universitetləri Şəbəkəsinə qoşulub.

Mənbə
-----

* History of the University Arxivləşdirilib 2013-08-18 at the Wayback Machine  (ing.)

İstinadlar
----------

1. ↑  Directory of Open Access Journals. 2003.
2. 1 2 3 4 5 6  Tübingen universiteti Arxivləşdirilib 2017-02-05 at the Wayback Machine. banker.az, 10.09.2014  (az.)
3. ↑  Our Members Arxivləşdirilib 2022-02-23 at the Wayback Machine. matarikinetwork.org  (ing.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Universitet ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Almaniya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Andreas Vagenhaus** (29 oktyabr 1964) — Almaniya futbolçusu

Andreas Vagenhausun keçmiş Almaniya Demokratik Respublikasının (ADR) casusu olduğu 2010-cu ildə üzə çıxıb. İsveçrənin "Tages Anzeiger" qəzetinin araşdırmasına görə, Vagenhaus 1989–1993-cü illərdə "Dinamo" (Drezden) komandasında oynadığı vaxt ADR-in STASİ adlı kəşfiyyat orqanına "işləyib". O, komanda yoldaşı Detlef Şösslerlə birgə bu işi həyata keçirib. Hər iki oyunçu "Dinamo" Avropa kuboku matçlarına gedərkən, komandadakı digər oyunçuların ADR-dən qaçma planlarını STASİ-yə ötürüblər.

Andreas Vagenhaus 1993–1994-cü il mövsümündə "Fənərbaxça"ya transfer olub. İstanbul klubu ilə 2 illik müqavilə bağlayan müdafiəçi 20 oyunda 1 qol vurub. O, müqaviləsi başa çatmadan mövsümün sonunda qarşılıqlı razılıq əsasında komandanı tərk edib. Vagenhaus 1990-cı ildə ADR yığmasının heyətində 3 matçda iştirak edib.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Andreas Wagenhaus // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. 1 2  Andreas Wagenhaus // FBref.com (çd.).
3. ↑  "Fənərbaxça"nın sabiq futbolçusu casus çıxdı Arxivləşdirilib 2010-09-17 at the Wayback Machine  (az.)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | eu-football.info (oyunçu) · Fussballdaten.de · Kicker.de · National Football Teams.com · Transfermarkt (oyunçu) · worldfootball.net (oyunçu) · Немецкий футбольный союз · ТФФ (oyunçu) |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbolçu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Cənubi Afrika Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası** (*ing.* Confederation of South African Workers' Unions) — Cənubi Afrikanın ən irimiqyaslı və aparıcı həmkarlar ittifaqı təşkilatlarından biri. Baş qərargahı Yohannesburqda yerləşir.

Tarixi
------

Konfederasiyanın yaranması 2003-cü il mart ayının 8-də keçirilən Milli Şuranın konfransında təsdiqlənmişdir.

Tərkibi
-------

Hazırda təşkilatın tabeçiliyində 27 həmkarlar ittifaqı təşkilatı fəaliyyət göstərir. Konfederasiya 290 min üzvü özündə cəmləşdirir.

Fəaliyyəti
----------

Konfederasiya iş yerlərində mövcud olan ayrı-seçkiliklərə qarşı mübarizə aparır.

Konfederasiyanın siyasəti iş yerlərində ekspluatasiya, diskriminasiya və ayrı-seçkiliyi aradan qaldırmaq prinsipləri üzərində qurulub. Bununla yanaşı, təşkilat hər zaman işçilərin iqtisadi-sosial durumunda bərabərliyi tənzimləmək üçün əlindən gələni edir.

Rəhbərləri
----------

Hazırda təşkilata Joel Mfinqvana rəhbərlik edir.

Mənbə
-----

* **Afaq HÜSEYNOVA**. *Cənubi Afrika Həmkarlar İttifaqları*[*ölü keçid*]. "Ülfət" qəzeti, 5 oktyabr 2012-ci il.  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* consawu.co.za — Cənubi Afrika Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının rəsmi saytı
**Səmayə Əliyeva** (1934 və ya 1937, Tütəpeştə, Lənkəran rayonu – 18 oktyabr 2013, Lənkəran) — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1966); Azərbaycan prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2002-ci ildən).

Həyatı
------

Səmayə Dadaş qızı Əliyeva 1934-cü ildə Lənkəranın Tütəpeştə kəndində anadan olmuşdur.

Kənd məktəbini bitirdikdən sonra sıravi kolxozçu kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Lənkəran Kənd Təsərrüfatı Texnikumunda təhsil almışdır. Rayondakı Dövlət Maşın Sınaq Stansiyasında manqa başçısı, briqadir və sahə aqronomu vəzifələrində çalışmışdır.

1966-cı ildə çaybecərmə sahəsində göstərdiyi yüksək nəticələrə görə ona Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adı verilib. Bir neçə çağırış SSRİ Ali Sovetinin və Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilib. Dəfələrlə ÜLKGİ və Azərbaycan Kommunist Partiyası qurultaylarının nümayəndəsi, Azərbaycan KP MK-nın üzvü olub.

Səmayə Əliyeva 2002-ci ildən Azərbaycan prezidentinin fərdi təqaüdçüsü idi.

2013-cü ilin oktyabr ayında Lənkəranda vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycanda əmək qəhrəmanı vəfat etdi Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine  (az.)
**Con Milton Qreqori** (*ing.* John Milton Gregory; d. 6 iyul 1822 — ö. 19 oktyabr 1898) — Urbana-Şampeyn İllinoys Universitetinin yaradıcısı və ilk prezidenti (1867–1880).

Təhsil sahəsində
----------------

 *Əsas məqalə: Urbana-Şampeyn İllinoys Universiteti*
Urbana-Şampeyn İllinoys Universitetinin yaranmasını və əsas fənlərarası ali məktəb kimi formalaşmasını Con Milton Qreqorinin adı ilə əlaqələndirirlər. Belə ki, İllinoys ştatının bir sıra şəhərləri arasında sərt qiymət təklifi (auksion) müharibəsindən sonra 1867-ci ildə yeni yaradılacaq ali məktəbin ərazisi kimi Urbana şəhəri seçilir. Ali təhsil müəssisəsi **İllinoys Sənaye Universiteti** adlandırılır və ilk prezidenti Con Milton Qreqori təyin edilir. C. M. Qreqori humanitar ənənələrə söykənən universitet yaratmaq niyyətində idi, lakin İllinoys Sənaye Liqası, ştat sakinləri və Morill Qanununu qəbul edən şəxslər ali məktəbin yalnız "sənaye yönümlü" olmasını istəyirdilər. Bu məsələ ilə bağlı C. M. Qreqori və həmin şəxslər arasında mübahisələr yaranır. Nəhayət, 1868-ci il martın 2-də iki müəllim və kiçik tələbə qrupu ilə universitetdə dərslər başlanır.

Universitet fəaliyyətə başladıqdan sonra da Qreqori və ştat rəhbərliyi arasında debatlar davam edir. Nəticədə 1880-ci ildə Qreqori istefaya getmək məcburiyyətində qalır.

Məzarı
------

Məzarı
Onun məzarı Urbana-Şampeyn İllinoys Universitetinin kampusunda Altgeld Holl və Henri inzibati binasının arasında yerləşir. C. M. Qreqorinin məzarı üzərindəki lövhədə *"Əgər siz onun abidəsini axtarırsınızsa, ətrafınıza baxın"* sözləri qeyd olunub.

İstinadlar
----------

1. "findagrave.com". 2023-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-10.
2. ↑  "findagrave.com". 2023-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-10.
3. ↑  Find a Grave (ing.). 1996.
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Lamiyə Əliyeva, *Dünya universitetləri: Urbana-Şampeyn İllinoys Universiteti* Arxivləşdirilib 2014-09-09 at the Wayback Machine, "Azərbaycan müəllimi" qəzeti, 04.02.2011, № 05.  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* Presidents of Kalamazoo College Arxivləşdirilib 2008-05-24 at the Wayback Machine
**Muğan Babazanlı abidələri** — Azərbaycanın Salyan rayonu ərazisində yerləşən arxeoloji abidə.

Ümumi məlumat
-------------

Bu yaşayış məskəni Ələt-Astara magistral yolunun tikintisi zamanı aparılan qazıntılar zamanı aşkarlanıb. Dörd hektara yaxın ərazini əhatə edən yaşayış məskəni Salyan rayonunun Çuxanlı və Şorkənd kəndləri ərazisində Babazənən adlı dağın ərazisində yerləşir. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun arxeoloji ekspedisiya qrupu qədim yaşayış məskənində araşdırmalar aparıb. İlkin nəticəyə görə, bu ərazidə eramızdan əvvəl III əsrdən bizim eranın III əsrinədək yaşayış olub. Ərazinin keçmişindən təfsilatı ilə xəbər verən bu tapıntının unikallığı ondadır ki, burada yaşayış yeri ilə məzarlıq bir ərazidə yerləşir və eyni dövrə aiddir. Aparılan araşdırmalar zamanı 5 küp qəbir və 5 torpaq qəbir tapılıb. Bunların arasında həm uşaq, həm də böyüklərə aid qəbirlər var. İnstitutun professoru, arxeoloq Arif Məmmədov bildirib ki, arxeoloji qazıntılar zamanı aşkar edilən küp qəbirlərdən birinin üzərində şamanizmlə bağlı təsvirlər verilib. apılan saxsı qabların üzərindəki işarələr sənətkarlar arasında ixtisaslaşmanın mövcudluğunu və burada məskunlaşmanın qədimliyini təsdiq edir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 29 oktyabr 2013-cü il tarixli Sərəncamına əsasən Muğan Babazanlı abidələrinin 2800 illiyinin qeyd olunması qərara alınmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Babayev, Mahir.* "Salyanda aşkar edilən Muğan Babazanlı abidələri Azərbaycanın qədim tarixindən xəbər verir". azertag.az. 01.05.2016. 2019-04-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-23.
2. ↑  Muğan Babazanlı abidələrinin 2800 illiyinin qeyd edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı. Arxivləşdirilib 2017-11-08 at the Wayback Machine  (az.)
**Ramazan Həmzət oğlu Xəlilov** (1901 – 11 yanvar 1999) — jurnalist, tərcüməçi. professor (1995).

Haqqında
--------

Ramazan Xəlilov 1901-ci ildə anadan olmuşdur. 1908–1914-cü illərdə Tiflisdə, 1914–1917-ci illərdə Moskvada gimnaziyada oxumuş, 1918-ci ildə "Ləzgi alayı"nın tərkibində Zaqatala, Qəbələ, Şəki və Gəncənin erməni daşnaklarından təmizlənməsində iştirak etmişdir. R. Xəlilov 1923-cü ildən jurnalistika ilə məşğul olmuş, 1933-cü ildə Moskva Redaktə-Nəşriyyat İnstitutunu bitirmişdir. O, 1933–1938-ci illərdə Sankt Peterburqda yaşamış, jurnalist fəaliyyətini davam etdirmişdir. Dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəyovun dəvəti ilə Bakıya gələn Ramazan Xəlilov əvvəlcə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında Ü. Hacıbəyovun ədəbi katibi, 1941–1953-cü illərdə isə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının rektorunun birinci müavini vəzifəsində çalışmışdır. R. Xəlilov 1975-ci ildən Üzeyir Hacıbəyovun xatirə ev-muzeyinə rəhbərlik etmişdir.

1995-ci ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Ramazan Həmzət oğlu Xəlilov 1999-cu ildə vəfat etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Üzeyir Hacıbəyovun baldızı oğludur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *"R. H. Xəlilovun "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında"* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 16 sentyabr 1995-ci il tarixli, 384 nömrəli **Fərmanı** [*ölü keçid*]  (az.)
2. ↑  Üzeyir Hacıbəyov Ensiklopediyası. Bakı, 2007, səh.108.
Vorvik İncəsənət Mərkəzi
**Vorvik İncəsənət Mərkəzi** (*ing.* Warwick Arts Centre) — Böyük Britaniyanın Londondan kənarda yerləşən ən böyük mədəniyyət mərkəzidir; Vorvik Universitetinə məxsusdur.

Tarixi
------

Mərkəz Cek Martin ailəsinin Vorvik Universitetinə xeyriyyə yardımları hesabına yaradılmışdır.

2009-cu ilin yazında yenidən tikilmiş binası istifadəyə verilmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Mərkəzdə hər il 3000-dən çox müxtəlif tədbirlər keçirilir. Bu tədbirlərə klassik və müasir musiqi, dram, rəqs, komediya, film və təsviri incəsənət aiddir.

Mərkəzin ildə 300000-dən çox ziyarətçisi olur.

Burada konsert zalı, iki teatr, kinozal, Mid qalereyası, musiqi mərkəzi, konfrans zalları, lüks otaqlar, restoran, kafe, mağazalar, iki bar, kitab mağazası və s. mövcuddur.

Mərkəzin Battervort zalı 1500-dən çox tamaşaçı tutumuna malikdir.

"Ağ Koan"
---------

Lilian Lijnin "Ağ Koan" əsəri
Vorvik İncəsənət Mərkəzinin girişində rəssam Lilian Lijna aid müasir incəsənət əsəri olan "Ağ Koan" yerləşir. 6 metr hündürlüyündə olan ağ rəngli koan flüoressensiya (işıqlanma təsiri altında bəzi cisimlərin işıqvermə xassəsi) lampaları ilə elliptik işıqlandırılmaya malikdir və elektrik mühərrikin köməyi ilə fırlanır. Koan cavabsız suallar ətrafında buddistlərin axtarışlarını təcəssüm etdirən abidədir. Koan 1971-ci ildə Plimutda Piter Stayvesant Fondu Şəhər Abidə Layihəsinin bir hissəsi kimi yaradılıb. Daha sonra koan Londonda Heyvord Qalereyasında yerləşdirilib, 1972-ci ildə isə Vorvik Universiteti tərəfindən alınıb.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Lamiyə Əliyeva, *Dünya universitetləri: Uorvik Universiteti* Arxivləşdirilib 2014-09-09 at the Wayback Machine, "Azərbaycan müəllimi" qəzeti, 24.12.2010, № 50.  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* warwickartscentre.co.uk — Vorvik İncəsənət Mərkəzinin rəsmi saytı
**Hirş-Dunker həmkarlar ittifaqları** — Burjua proqressist partiyasının xadimlərindən M. Hirş və F. Dunker tərəfindən 1868-ci ildə yaradılmış Almaniya reformist həmkarlar ittifaqı təşkilatılarıdır.

Hirş-Dunker həmkarlar ittifaqlarının təşkilatçıları əmək və kapital mənafeyinin "ahəngdarlığı ideyasını təbliğ edir, ittifaqlara fəhlələrlə yanaşı kapitalistlərin də qəbul olunmasını mümkün sayır, tətil mübarizəsinin məqsədəuyğunluğunu inkar edirdilər. Onlar belə bir iddia irəli sürürdülər ki, kapitalizm cəmiyyəti çərçivəsində burjua dövlətinin qanunvericiliyi vasitəsi ilə, həmkarlar təşkilatının köməyi ilə fəhlələri kapital zülmündən xilas etmək mümkündür; onlar həmkarlar ittifaqlarının başlıca vəzifəsini fəhlələrlə sahibkarlar arasında vasitəçilik etməkdə və pul toplamaqda görürdülər.

Hirş-Dunker həmkarlar ittifaqlarının tətillərə mənfi münasibəti bu həmkarlar ittifaqlarını ştreykbrexer təşkilatlarına çevirirdi; onların fəaliyyəti başlıcxa olaraq qarşılıqlı yardım kassaları və mədəni-maarif təşkilatları çərçivəsi ilə məhdudlaşırdı.

1933-cü ilin mayınadək mövcud olmuş Hirş-Dunker həmkarlar ittifaqları burjuaziyanın bütün səylərinə və hökumət orqanlarının köməyinə baxmayaraq heç bir zaman Almaniya fəhlə hərəkatında ciddi qüvvə olmamışdır. 1933-cü ildə Hirş-Dunker həmkarlar ittifaqlarının opportunist xadimləri faşist "əmək cəbhəsinə" daxil oldular.

Mənbə
-----

* V.İ.Lenin, *"Demokratik inqilbda sosial-demokratiyanın iki taktikası"*, Bakı, "Azərnəşr", 1969, səh. 155.  (az.)
**Ələsgərov Abbas Abbas oğlu** (13 dekabr 1937, Bakı – 18 fevral 2018, Bakı) — "Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi" (1987), "Azərbaycan Respublikasının əməkdar memarı" (2007), Azərbaycan Respublikası Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin sədri (4 aprel 2007–18 fevral 2018)

Həyatı
------

Abbas Ələsgərov 13 dekabr 1937-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Azərbaycan Politexnik İnstitutunu bitirmişdir.

16 mart 1959-cu ildən 11 mart 1960-cı ilə qədər Azərbaycan SSR Xalq Təsərrüfatı Şurasının "Təchizat və satışı" Respublika Kontoru "Sovnarxozmaşsnabsbıt"da mühəndis, həmin tarixdən 16 iyun 1961-ci ilə qədər isə Azərbaycan SSR Xalq Təsərrüfatı Şurasının İxtisaslaşdırılmış "Tikinti mexanizasiyası sənayesi" Trestində mühəndis və usta vəzifələrində çalışmışdır.

Abbas Ələsgərov 25 sentyabr 1961-ci ildən 29 oktyabr 1962-ci ilə qədər Azərbaycan SSR Kommunal Təsərrüfatı Nazirliyinin Əsaslı tikinti şöbəsində mühəndis, həmin tarixdən 22 noyabr 1976-cı ilə qədər Azərbaycan SSR Sənaye Tikinti Nazirliyinin Tikintidə yeni texnikanı tətbiq edən trest "Orqtexstroy"də Layihənin baş mühəndisi, şöbə müdiri və trestin baş mühəndisi, 5 avqust 1977-ci ilə qədər isə Azərbaycan SSR Sənaye Tikinti Nazirliyinin 4 №-li Trestinin 42 №-li Tikinti İdarəsində baş mühəndis kimi vəzifələrdə işləmişdir.

5 avqust 1977-ci ildən 21 iyun 1982-ci ilə kimi SSRİ Dövlət Tikinti Komitəsinin "Azərdövlətsənayelayihə" İnstitutunda baş mühəndisin müavini, 17 noyabr 1983-cü ilə qədər "Bakıbaştikinti"nin Layihə — Konstruktor Texnoloji Bürosunda direktor və 4 aprel 2007-ci ilə qədər isə Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin Bakı Dövlət Layihə İnstitutunda direktor olmuşdur.

4 aprel 2007-ci ildən Azərbaycan Respublikası Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin sədri vəzifəsində çalışır.

7 sentyabr 2007-ci ildən 6 noyabr 2012-ci ilə qədər Azərbaycan Memarlar İttifaqının sədri olmuşdur.

18 fevral 2018-ci ildə axşam saatlarında vəfat etmişdir.

Təltifləri
----------

* "Şərəf nişanı" ordeni — 1971.
* Xalqlar Dostluğu ordeni — 1986.
* "Şöhrət" ordeni — 2012.
* "Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi" — 1987.
* "Azərbaycan Respublikasının əməkdar memarı" — 9 noyabr 2007

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  "Komitə haqqında: Rəhbərlik: Sədr: Ələsgərov Abbas Abbas oğlu". Azərbaycan Respublikası Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin rəsmi saytı (az.). arxkom.gov.az. 2014. 2014-07-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-03.
2. ↑  Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin sədri vəfat edib Arxivləşdirilib 2020-01-11 at the Wayback Machine. xeberle.com, 19. fevral 2018  (az.)
3. ↑  Bakı Dövlət Layihə İnstitutunun əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 9 noyabr 2007-ci il tarixli, 2485 nömrəli Sərəncamı Arxivləşdirilib 2022-10-28 at the Wayback Machine. e-qanun.az  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin yeni tərkibi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı — **president.az** saytı  (az.)
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Kolanlı.

**Aralıq Kolanlı** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indi Üçkilsə (Eçmiədzin) rayonu kənd, türk mənşəli toponim.

Haqqında
--------

Aralıq Kolanlı kəndi İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indi Üçkilsə (Eçmiədzin) rayonun mərkəzindən 6 km cənub-qərbdə, Alagöz dağının qərb tərəfində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Aralıx formasında qeyd edilmişdir. Erməni mənbələrində kəndin adı həm Aralıq, həm də Aralıq Kolanlı formalarında qeyd edilir. 

Əhalisi yalnız azərbaycanlılardan ibarət olan bu kənddə 1831-ci ildə 284 nəfər, 1873-cü ildə 676 nəfər, 1886-cı ildə 701 nəfər, 1897-ci ildə 886 nəfər, 1904-cü ildə 768 nəfər, 1914-cü ildə 887 nəfər, 1916-cı ildə 772 nəfər, 1919-cu ildə 1118 nəfər yaşamışdır. 1919-cu ilin sonunda kəndin sakinləri erməni təcavüzünə məruz qalaraq qırğınlarla deportasiya olunmuşdur. Kəndə xaricdən köçürülən ermənilər yerləşdirilmişdir. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kəndi tərk etmiş azərbaycanlılardan sağ qalanlar ata-baba torpaqlarına qayıda bilmişdir. Burada ermənilərlə yanaşı, 1922-ci ildə 224 nəfər, 1926-cı ildə 248 nəfər, 1931-ci ildə 294 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarları ilə kənddə yaşayan azərbaycanlılar 1948-1949-cu illərdə tarixi-etnik torpaqlarından zorla Azərbaycana deportasiya olunmuşdur.

1986-cı ildə çap edilmiş «Ermənistan və ətraf vilayətlərin toponimlər lüğəti»ndə burada yaşayan azərbaycanlı əhali erməni əhalisi kimi göstərilir. Guya, burada elə tarixən ermənilər yaşamışdır. Bu, erməni saxtakarlığının bir formasıdır.

Toponim Azərbaycan dilində «orta, iki yerin arası, ara» mənasında işlənən aralıq sözü ilə mənsubluq bildirən -lı şəkilçisinin qəbul etdiyi kolanı türk tayfa adı əsasında əmələ gəlib «aralıqda kolanı tayfasına aid kənd» mənasını ifadə edir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Kəndin adı əvvəlcə dəyişdirilib Aralıq, sonra Ermənistan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 25 yanvar 1978-ci il fərmanı ilə yenidən dəyişdirilib Qriboyedov qoyulmuşdur.

Mənbə
-----

* İbrahim Bayramov. Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri. Bakı, 2002.  (az.)
* İrəvan əyalətinin icmal dəftəri (araşdırma, tərcümə, qeyd və əlavələrin müəllifləri: Z.Bünyatov və H.Məmmədov (Qaramanlı), Bakı, «Elm», 1996, 184 səh.
* Пагирев Д.Д. Алфавитный указатель к пятиверстной карт Кавказского края, Тифлис, Типография К.П.Казловского, 1913,530 с.

1. ↑  Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքները (erm.).
**Fici Həmkarlar İttifaqları Konqresi** və ya qısaca **FHİK** (*ing.* Fiji Trades Union Congress - *FTUC*) — Ficinin ən irimiqyaslı və nüfuzlu həmkarlar ittifaqı təşkilatı. Beynəlxalq Əmək Təşkilatının üzvüdür.

Tarixi
------

Təşkilat 1952-ci ildə yaranmışdır. İlk illərdə **Fici Sənaye İşçilərinin Konqresi** adlanırdı. 1973-cü ildə qurumun adı dəyişdirilir və həmin vaxtdan **Fici Həmkarlar İttifaqları Konqresi** adlanır.

Tərkibi
-------

Konqresin tabeçiliyində 26 həmkarlar ittifaqı təşkilatı fəaliyyət göstərir. 33 min üzvü var.

Konqres Okeaniya ölkələrinin işçilərini müdafiə edən üçüncü ən böyük qurumdur.

Rəhbərləri
----------

Hazırda Konqresə Daniel Uray başçılıq edir.

Məqsədi
-------

Konqresin əsas məqsədi demokratik təşkilatlar yaratmaq və onları inkişaf etdirməkdir.

Konqres ölkədə işçilərin maarifləndirilməsi istiqamətində bir sıra işlər görür. Onlar üçün iqtisadi-sosial məsələləri əhatə edən treninq və kurslar təşkil edir. Hətta FHİK işçilərin peşəkar mütəxəssis kimi yetişməsi məqsədilə onlar üçün xüsusi dəvət olunmuş müəllimlərin iştirakı ilə seminarlar hazırlayır.

Konqres beynəlxalq münasibətlərə də çox geniş yer verir. Digər ölkələrin həmkarlar ittifaqları ilə sıx əməkdaşlıq aparır, ölkələrarası layihələr hazırlayır.

Təşkilatın əsas məqsədlərindən biri də odur ki, ölkə iqtisadiyyatına düzgün müdaxilə etsin. Qurum bu yolla Ficidə tam məşğulluğu təmin etmək və işsizliyi aradan qaldırmağı məqsədəuyğun sayır.

FHİK qadın problemlərini də hər zaman diqqətdə saxlayır. Baxmayaraq ki, Ficini inkişaf etmiş və ya inkişaf edən ölkələrin sırasına daxil etmək olmaz; lakin burada qadın və kişinin bərabər hüquqlara sahib olması öndəgedən məsələlərdən biridir. Bu mövzuya ən çox diqqəti isə məhz FHİK ayırır. Konqres hər zaman bildirir ki, istər ictimaiyyətdə, istər iş yerlərində, istərsə də ailədə hər iki cinsin nümayəndəsi bərabərdir. Təşkilatda artıq uzun müddətdir ki, **Qadın Komitəsi** yaradılmışdır. Bununla yanaşı, Konqres gənclərin məşğulluğu məsələsinə də geniş yer ayırır, gənclərlə bağlı çoxsaylı proqramlar hazırlayır. Tabeçiliyində olan bütün təşkilatlarda **Gənclər Şurası** yaradılmışdır.

Mənbə
-----

* **Afaq HÜSEYNOVA**. *Fici Həmkarlar İttifaqları Konqresi* Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine. "Ülfət" qəzeti, 22 iyun 2013-cü il, № 22 (859).  (az.)
**Məmmədov Zülfüqar Əlif oğlu** — Azərbaycan Respublikasının əməkdar memarı (09.11.2007), Azərbaycan Memarlar İttifaqının üzvü, Bakı Dövlət Layihə İnstitutunun baş mühəndisi.

Həyatı
------

Zülfüqar Məmmədov 1941-ci il yanvar ayının 30-da Bərdə rayonunun Qılışlı kəndində müəllim ailəsində anadan olub. 1948-1958-ci illərdə Bərdə şəhərində 1 saylı orta məktəbi bitirmişdir. 1961-1967-ci illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun İnşaat Fakultəsinin Memarlıq şöbəsində təhsil almış və 1967-ci ildə ali təhsilini memar ixtisası üzrə başa vurmuşdur.

O, ilk dəfə memar kimi fəaliyyətə "BakıDövətLayihə" institutunda başlamışdır. Tez bir zamanda onun işgüzarlığı və bacarığı nəzərə alınaraq 1969-cu ildə o, baş memar vəzifəsinə, 1973-cü ildə isə qrup rəhbəri vəzifəsinə təyin edilmişdir.. Bir çox mülki və sosial obyektlərin müəllifidir.

Məmmədov Z.Ə. 1974-cü ildən Azərbaycan Memarlar İttifaqının üzvüdür.

Məmmədov Z.Ə. 01.02.2008-ci il tarixindən 08.08.2011-ci il tarixinə kimi Azərbaycan Respublikası Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsində şöbə müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

Hal-hazırda "Bakı Dövlət Layihə İnstitutu"nun Baş mühəndisi və memarlıq şöbəsinin rəisi vəzifələrində fəaliyyət göstərir.

Mükafatları
-----------

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə 09.11.2007-ci ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar memarı fəxri adı ilə təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Bakı Dövlət Layihə İnstitutunun əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 9 noyabr 2007-ci il tarixli, 2485 nömrəli Sərəncamı Arxivləşdirilib 2022-10-28 at the Wayback Machine. e-qanun.az  (az.)
2. 1 2 3 4 5  "Bakı Dövlət Layihə İnstitutunun baş mühəndisi: Məmmədov Zülfüqar Əlif oğlu". Bakı Dövlət Layihə İnstitutunun saytı (az.). bdli.az. 2014. 2019-09-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-06.
Məktəbin binası
**Alpert Tibb Məktəbi** (*ing.* The Warren Alpert Medical School of Brown University) — Braun Universitetində tibb proqramını həyata keçirən təhsil müəssisəsi

Tarixi
------

1811-ci ildə yaradılmışdır.

1991-ci ildən məktəb **Braun Tibb Məktəbi** adlandırılır.

2007-ci ildə iş adamı Uorren Alpert məktəbə 100 milyon dollar vəsait yardım edir. Bunun qarşılığında məktəbin adı dəyişdirilərək **Uorren Alpert Tibb Məktəbi** olur.

Fəaliyyəti
----------

Hazırda bu məktəb Amerikanın ən rəqabətli məktəblərindəndir. Məktəbə qəbul olmaq istəyənlərin yalnız 2%-dən aşağısı müsabiqədən uğurla keçir.

Məktəbdə hüceyrə biologiyası, fiziologiyası, biokimya, qidalanma, immunologiya və genetika, mikroskopik anatomiya, ümumi patologiya, neyrobiologiya, patofiziologiya, neyrofarmokologiya, mikrobiologiya, epidemiologiya, endokrin patofiziologiya, kardiologiya, nefrologiya, pulmonologiya, gematologiya, qastroenterologiya və s. elmlər öyrədilir.

Burada 4 il təhsil aldıqdan sonra tələbələr bakalavr diplomu alır və avtomatik olaraq təhsilini MD (latın dilindən "Medicinae Doctor" - tibb doktoru) dərəcəsi almaq üçün davam etdirir. Ümumilikdə, tibbi təhsil burada 8 ildir. Məktəb MD/PhD/MPH və tibb doktoru /MPP dərəcələri təklif edir.

Mərkəz və hospitalları
----------------------

Alpert Tibb Məktəbinin nəzdində Providens Tibb Mərkəzi və Rod Aylend, Miriam, Memorial, Batler, Emma Pendlton Bradli, Qadın və Uşaq hospitalları fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Lamiyə Əliyeva, *Dünya universitetləri: Braun Universiteti* Arxivləşdirilib 2014-09-09 at the Wayback Machine, "Azərbaycan müəllimi" qəzeti, 09.04.2010, № 13.  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* brown.edu/academics/medical/ — Alpert Tibb Məktəbinin rəsmi saytı
* Brown University Laboratories for Molecular Medicine
* Brown Medicine Magazine
* Program in Liberal Medical Education
* Lifespan Partners
* Care New England Health System
Milli Okeanoqrafiya Mərkəzi
**Milli Okeanoqrafiya Mərkəzi** (*ing.* National Oceanography Centre Southampton) — Sauthempton Universitetinin elmi-tədqiqat müəssisələrindən biri

Tarixi
------

Milli Okeanoqrafiya Mərkəzi Sauthempton Universiteti tərəfindən dəniz dibinin, səviyyəsi, sahil tədqiqatları və s. öyrənilməsi məqsədilə xüsusi tikilmiş mərkəzdir. 1995-ci ildə açılmışdır.

Gəmiləri
--------

"RRS Discovery" gəmisi
Mərkəzdə elmi-tədqiqat məqsədlərinə xidmət edən "RRS Discovery", "RRS Ceyms Kuk" gəmiləri mövcuddur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Lamiyə Əliyeva, *Dünya universitetləri: Sauthempton Universiteti* Arxivləşdirilib 2014-09-09 at the Wayback Machine, "Azərbaycan müəllimi" qəzeti, 21.10.2011, № 41.  (az.)

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Milli Okeanoqrafiya Mərkəzi ilə əlaqəli mediafayllar var.

* noc.soton.ac.uk — Milli Okeanoqrafiya Mərkəzinin rəsmi saytı
* National Oceanography Centre
* University of Southampton
* NERC
* Proudman Oceanographic Laboratory
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Sumqayıt hadisələri.

**Sumqayıt hadisələri** — 1963-cü ilin noyabrında Sumqayıt şəhərində baş vermiş hadisələr.

1963-cü il noyabrın 7-də keçirilən nümayiş zamanı bir qrup fəhlə əsas dəstədən ayrılaraq tribunaya sarı getmiş, Nikita Xruşşovun böyük portretini qopararaq ayaqlar altına atmışdılar. 600-800 nəfərə qədər adam 3 gün ərzində Sumqayıtı bir-birinə qatmışdı.

Tom De Vallın "Qara bağ" kitabının rus dilindəki nəşrində bu hadisəyə qismən aydınlıq gətirilib. Müəllif yazır: *"1963-cü ildə-Xruşşovun hakimiyyəti illərində Sumqayıtda ciddi çaxnaşma baş verdi. 1963-ci il noyabr ayının yeddisində Oktyabr inqilabının növbəti ildönümünə həsr edilmiş nümayişdə Boru Prokat Zavodunun bir qrup fəhləsi əsas dəstələrdən ayrılaraq şəhər rəhbərliyinin dayandığı tribunaya üz tuturlar və mədəniyyət evinin fasadından Xruşşovun böyük portretini qoparıb ayaqları altına atırlar. Milislər rezin zopaları işə salsalar da, meydanda bir neçə saat sonra əmin-amanlıq yaradılır"*.

İstinadlar
----------

1. ↑  Tarixi yazmağın mühümlüyü... Niyə Sumqayıt?[*ölü keçid*]
2. ↑  Sumqayıt-1963: Antisovet çıxışları kimlər təşkil etmişdi?

Xarici keçidlər
---------------

* ASƏF QULİYEVİN ARXİVİNDƏN: "Çörək qiyamı"  (az.)

|  |  |
| --- | --- |
| Sumqayıt | *Sumqayıt şəhəri ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Hədəf Bakıdır. Hitler neft uğrunda döyüşü necə uduzdu** və ya qısaca **Hədəf Bakıdır** — İkinci Dünya müharibəsi barədə çəkilmiş sənədli film.

Məzmun
------

Film Azərbaycan xalqının və onun ən böyük sərvəti olan neftin faşizm üzərində qələbədə rolundan bəhs edir. Filmdə *mühərriklər müharibəsi* adlandırılan İkinci Dünya müharibəsinin tarixinə tamamilə yeni mövqedən — neft uğrunda döyüş mövqeyindən baxılır. 1941–1945-ci illər müharibəsi zamanı Sovet İttifaqının sərf etdiyi neftin 70 faizindən çoxu, benzinin 80 faizi, motor yağlarının isə 90 faizi Azərbaycanın payına düşmüşdür.

Qələbənin təmin edilməsində həlledici rol oynamış tank və təyyarələrin tam əksəriyyəti Bakı neftçilərinin göndərdiyi yanacaqla hərəkətə gətirilirdi. Təsadüfi deyil ki, Bakı və onun *qara qızılı* Hitlerin ələ keçirmək istədiyi ən qiymətli sərvət idi. Filmdə bugünədək nümayiş etdirilməyən kinokadrlar restavrasiya olunaraq rəngli formatda təqdim edilir.

Haqqında
--------

Film Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə çəkilmişdir. Filmin layihə rəhbəri Arzu Əliyevadır.

Təqdimatı
---------

"Hədəf Bakıdır. Hitler neft uğrunda döyüşü necə uduzdu" filminin təqdimat mərasimində Azərbaycanın birinci xanımı, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyeva iştirak edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Abdullayeva, S. "Hədəf Bakıdır..." sənədli filminin təqdimatı olub: [Heydər Əliyev Mərkəzində] //525-ci qəzet.- 2015.- 6 may.- S.7; Mədəniyyət.- 2015.- 6 may.- S.3.
2. ↑  Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə faşizm üzərində Qələbəyə həsr olunan "Hədəf Bakıdır. Hitler neft uğrunda döyüşü necə uduzdu" filmi istehsal edilib //Azərbaycan.- 2015.- 30 aprel.- S.11.
3. ↑  "Hədəf Bakıdır..." filmi Fransa telekanalında: [Arzu Əliyevanın layihə rəhbəri olduğu sənədli film haqqında] //Mədəniyyət.- 2015.- 13 noyabr.- S.16.
4. ↑  "Hədəf Bakıdır. Hitler neft uğrunda döyüşü necə uduzdu" filminin təqdimatı keçirilib: Azərbaycanın birinci xanımı, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyeva təqdimat mərasimində iştirak edib: [filmin rejissoru Robert Maqnerotdur (Robert Mugnerot)] //Azərbaycan.- 2015.- 5 may.- S. 4-5.

Xarici keçidlər
---------------

* 1945.az — rəsmi sayt  (az.)  (ing.)  (rus.)
* YouTubeda Filmi izlə  (az.)
* YouTubeda Documentary "Objective Baku. Hitler’s War on Oil"  (ing.)
* "Hədəf Bakıdır" sənədli filminin anonsu
**Müşkür düzü** — Quba və Xaçmaz inzibati rayonlarının ərazisindəki yerin adı, etnonimik oronim.

Bu coğrafi ad eramızın əvvəllərində Qafqaz Albaniyasının şimal-şərqində yaşamış maskut xalq adının təhrif formasıdır. Sonuncu dəfə bu oroqrafik obyekt adı "Maskut" yazılış formasında XVI əsr ingilis səyyahı, taciri və diplomatı Antoni Cenkinsonun Azərbaycanda olması haqda yazdığı yol qeydlərində rast gəlinir

Yalnız XVII əsrin ortalarında Azərbaycanda olmuş Hollandiya dənizçisi Yan Streys "müşkür" oronimini "muskar" kimi yazmışdır. Deməli, təxminən bir əsr müddətində "muskat" sözü "müskür" və "müşkür" formasına çevrilmişdir. XVII əsrin sonlarında isə toponimin adı artıq "muskur" kimi çəkilir.
Çox qəribədir ki, "maskut" etnonimi özünün ilkin formasında müasir Xaçmaz və Quba inzibati rayonları arasında mövcud olan "Maskatar düzü" oronimində indiyədək saxlanmışdır. Oronim "maskut" (Maskat) və ləzgi dilindəki "ar" şəkilçisindən ibarət olub "Maskut düzü" mənasını daşıyır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Путешественники об Азербайджане, том I. Баку, 1961, стр. 132.  (rus.)
2. ↑  **Nadir Məmmədov.** *"Azərbaycanın yer adları" (oronimiya).* Bakı, "Azərnəşr", 1993, səh. 155.  (az.)
**Bəşirov metodu** — kənd təsərrüfatı heyvanlarının çoxaldılmasına, onların cins tərkibinin yaxşılaşdırılmasına, sağlam nəsil alınmasına, məhsuldarlığın 1000 dəfəyə qədər artırılmasına və s. kimi çox mühüm, böyük nəticələr əldə etməyə imkan verən bir metoddur. Bu metodun yaradıcısı akademik Eyyub Bəşirovdur.

XX əsrin ortalarında işlənib hazırlanmış bu orijinal, mütərəqqi metod bu gün də dünyanın heyvandarlıq təcrübəsində geniş istifadə edilir və çox böyük uğur gətirir.

Eyyub Bəşirov cərrahi yolla erkək heyvanların çoxalma üzvünü 30–45 dərəcə bucaq altında öz təbii yerindən kənara çəkməklə süni mayalamada istifadə etmək üçün yüksək keyfiyyətli toxum alınmasına, törədici-seçici-stimuləedici kimi istifadə edilməsinə, bununla da bir çox mühüm problemlərin aradan qaldırılmasına nail olmuşdur.

Belə ki, əgər adi, təbii cütləşmədə naxırda 1 ildə 1 törədici ilə ən yaxşı halda, ən çoxu 20–25 inək mayalamaq mümkün olursa, dondurulmuş toxumla aparılan süni mayalamada "Bəşirov metodu"nu və Eyyub Bəşirovun işləyib hazırladığı yeni, orjinal texnologiyaları tətbiq etməklə, 25000 camış və inək mayalamaq mümkündür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  3 ölkənin milli qəhrəmanı olan alimimiz Arxivləşdirilib 2015-05-16 at the Wayback Machine. aztoday.az, 14.05.2015  (az.)
Loqosu
**"Avropada ilin muzeyi" müsabiqəsi** (*ing.* **E**uropean **M**useum of the **Y**ear **A**ward - EMYA) — dünyada muzey işi sahəsində ən nüfuzlu və böyük tarixi olan müsabiqələrdən biri.

Tarixi
------

Müsabiqə 1977-ci ildən bəri Avropa Muzey Forumu tərəfindən keçirilir. Hər il onlarla Avropa muzeyi bu yarışmada iştirak edərək nailiyyətlərini və qabaqcıl təcrübəsini həmkarları arasında paylaşmaq imkanı qazanır. Müsabiqə, eyni zamanda, geniş ictimaiyyətin diqqətini muzeylərdə keyfiyyət səviyyəsinin artmasına və innovasiyalara cəlb etmək məqsədi daşıyır.

Şərtləri
--------

Mövcud şərtlərə görə, müsabiqədə son iki ildə açılmış, yaxud eyni dövrdə əsaslı yenidənqurmadan keçmiş, yeni bölüm yaratmış muzeylər iştirak edə bilərlər. Əsas seçim meyarları muzeyin ictimaiyyətlə sıx əlaqə qura bilməsi, muzey mövzularının və əşyaların təqdimatında yeni və eksperimental üsullardan istifadə etməsi, ümumiyyətlə, əhaliyə yüksək mədəni xidmət göstərməsidir.

Qalibləri
---------

| İl | Muzey | Şəhər | Ölkə |
| --- | --- | --- | --- |
| 1977 | Ayronbric muzeyi | Ayronbric | Böyük Britaniya Birləşmiş Krallıq |
| 1978 | Raydt qalası muzeyi | Münhenqladbax | Almaniya Almaniya |
| 1979 | Kamarque muzeyi | Arles | Fransa Fransa |
| 1980 | Katarine Konvent muzeyi | Utrext | Niderland Niderland |

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  Qız Qalası "Muzeyin ictimai əhəmiyyətliyinin artırılması sahəsində əldə etdiyi mühüm nailiyyətlərə görə" nominasiyasında yer almışdır. Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine icherisheher.gov.az  (az.)
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Ağayeva.

**Zivər Sübhan qızı Ağayeva** (1934, Qarasu – 22 iyun 2015, Bakı) — Azərbaycan şairəsi.

Həyatı
------

Zivər Ağayeva 1934-cü ildə Hacıqabul rayonunun Qarasu kəndində dəmiryolçu ailəsində anadan olmuşdur. İbtidai və orta təhsilini Hacıqabulda alıb. Bakı Tibb Texnikumunu və ADPU-nun dil və ədəbiyyat fakültəsini bitirmişdir. "Azərbaycan qadını" jurnalında işləmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Zivər Ağayeva ədəbiyyata, poeziyaya erkən yaşlarından maraq göstərir. Dövri mətbuatda şeirləri ilə çıxış edib. Şeirləri Azərbaycan türkcəsindən Türkiyə türkcəsinə tərcümə olunub.

Azərbaycanın bır çox tanınmış müğənniləri onun sözlərinə yazılan mahnılar oxuyublar.

Kitabları
---------

* "Özün seç, özün bəyən", 1975
* "İlk baharda gəlmişəm", 1980

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2  Azərbaycanın tanınmış şairəsi vəfat edib Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine. report.az, 22.06.2015  (az.)
3. ↑  "Azərbaycan qadın şairləri antologiyası", Bakı: "Avrasiya press", 2005. səh.200
4. ↑  "Debüt: Zivər AĞAYEVA (Hacıqabul). Yeni şeir" (az.). edebiyyat-az.com. July 11, 2013. İstifadə tarixi: 20-03-2014.
Ebenezer Place küçəsi. Soldakı River, sağda isə Union küçəsidir.
**Ebenezer-pleys** (*ing.* Ebenezer Place) — dünyanın ən kiçik küçəsi; uzunluğunun cəmi 2,06 metrdir və sadəcə bir evin divarını əhatə edir.

Ebenezer-leys Böyük Britaniyada, daha dəqiqi Şotlandiyanın kiçik şəhəri olan Uikdə (*ing.* Wick) yerləşir.

Divarını əhatə etdiyi evin inşası başa çatdıqdan sonra, 1883-cü ildə həmin ev heç bir küçəyə aid olunmadığından, bu ev üçün xüsusi olaraq bu küçəni salmışdırlar. Beləliklə də, Ebenezer-pleys ən kiçik küçə adını almışdır.

Küçə yalnız 2006-cı ildə dünyanın ən kiçik küçəsi kimi Ginnesin Rekordlar Kitabına daxil ola bilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  Dünyanın ən kiçik küçəsi – cəmi 2,06 metr Arxivləşdirilib 2015-09-08 at the Wayback Machine. banker.az  (az.)

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Ebenezer-pleys ilə əlaqəli mediafayllar var.


|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Şotlandiya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |