recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Rebun adası** (*yap.* 礼文島) — Vakkanai şəhərinin qərbdə, Hokkaydo adasının şimal-qərb sahilindən təxminən 45 km məsafədə, Yapon dənizində yerləşən vulkanik ada. Yaponiyanın, Hokkaydo prefekturası, Soya dairəsi, Rebun qəzasına daxildir. Adanın sahəsi 81,33 km²-dir. Uzunluğu 29 km, eni isə 8 km-ə bərabərdir.

Adanın adı Aynu dilində işlənən *Rep-un* sözündən götürülmüşdür. Mənası *açıq dəniz adası* deməkdir.

Coğrafiya
---------

Vulkanik mənşəlli adadır. Sahil qayalıqlarında andezit-bazaltların sütunlu hissələrinə tez-tez rast gəlinir. Rişiri adasından Rebun boğazı ilə ayrılır. Qonşu Risiri ilə müqayisədə Rebun kişik adadır. Adanın ən yüksək nöqtəsi 490 m hündürlükdə olan Rebun dağıdır.

Adanın təpələrindən dənizə bir çox mənbə axır. Şimal hissəsində Kutane adlı şirin su gölü vardır. Sahil xətti zəif parçalanmışdır. Yalnız şimal sahilində Funadomari körfəzi var. Rebun adasının yaxınlığında (1 km şimaldan) kiçik Todo adası və Yanaqinosyo rifi vardır.

Ada iqlimi mülayim dənizdir (Yaponiyanın özündə Rebunun iqlimi rütubətli subarktik kimi təsnif olunur). Ada isti Soya cərəyanının təsirinə məruz qalır. Gündəlik temperatur amplitüdü olduqca azdır. Mütləq maksimum + 31.0 ° C (07.26.1989), mütləq minimum -19.4 ° C (02.16.1978) təşkil edir. Adaya miqdarda yağıntı düşür (1979-cu ildə 709 mm-dən 1999-cu ildə 1247 mm-ə qədər). Qışda buludlu və küləkli havalar müşahidə edilir.

Sərin iqlim səbəbiylə alp florası demək olar ki, dəniz səviyyəsindən əmələ gəlməyə başlayır. Adanın dik qərb sahillərində relyerf sərtdir, burada il boyu güclü küləklər əsir. Adada ağaclar bitmir. Ancaq yamaclar boyu boyuk bambuk kollarına rastlanılır. Ada çox sayda quş növünərastlamaq mümkündür. Yerüstü fauna isə kasıbdır. Əvvəllər adada qonur ayı və yapon samuru yayılmışdı. hazırda isə növlər adada tamamən məhv olmuşdur. Adada ilanlar yoxdur, qurbağalara isə az rastlanılır. Adanın ətrafındakı sularda pərayaqlılar, qatil balinalar və bəzən Kiçik zolaqlı balina müşahidə olunur.

Yaxınlıqdakı Risiri adası və Hokkaydonun şimal-qərb sahil zolağı ilə birlikdə 1974-cü ildə təşkil olunan Risiri-Rebun-Sarobesu Milli Parkının bir hissəsidir.

Nəqliyyat
---------

Hər gün Risiriyə üç bərə hərəkət edir və gündə bir dəfə bərə qonşu Rebun adası sahillərinə yan alır. Səyahət 1 saat 40 dəqiqə çəkir. Bir tərəfli biletin qiyməti 1880 ¥ (təxminən 20 dollar) təşkil edir. Maydan sentyabr ayına qədər bərə sayı gündə dördə, yanvar-fevral aylarında ikiyə düşür.

Rebunda eyni adlı hava limanı fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  礼文島 [Rebun Island] // Dijitaru Daijisen (Japanese). Tokyo: Shogakukan. 2012. OCLC 56431036. 2007-08-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-08-27.
2. ↑  礼文島 [Rebun Island] // Nihon Kokugo Daijiten (Japanese). Tokyo: Shogakukan. 2012. OCLC 56431036. 2007-08-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-08-27.
3. ↑  礼文島 [Rebun Island] // Nihon Daihyakka Zensho (Nipponika) (Japanese). Tokyo: Shogakukan. 2012. OCLC 153301537. 2007-08-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-08-22.

Mənbə
-----

* Google xəritə
**Polarcus** dünyada seysmik tədqiqat gəmilərinin donanmasını idarə edən bir dəniz geofiziki şirkətidir. Şirkət həm dəniz, həm də havaya atılan tullantıları azaltmağı hədəfləyən güclü bir ətraf mühit sahibi kimi fəaliyyət göstərməkdədir. Polarcus gəmiləri yüksək enerji səmərəliliyi və ətraf mühitin performans reytinqini qazanmışdır. Polarcus, dünya miqyasında seysmik məlumatların əldə edilməsi xidmətləri və Multi-Client kitabxana məlumatları, həmçinin enerji şirkətlərinin dənizdə neft və qaz ehtiyatlarını tapmasına kömək etmək üçün seysmik məlumatların görüntüləməsini təmin edir.  

Şirkət 2008-ci ildə BƏƏ-nin Dubay şəhərində təsis edilmişdir.

Səhmlər
-------

Polarcus Limited, səhmlərini 2008-ci ildə Oslo Birjasının birjalar siyahısında qeyd etdirmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Polarcus Receives DNV Level 1 Triple-E™ Rating". 2019-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-23.
2. ↑  Company Overview of Polarcus Limited

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt
* Polarcus | Offshore Energy Today
* Polarcus Minutes from 2019 Annual General Meeting
**Polett Qoddar** (*ing.* Paulette Goddard) — ABŞ aktrisası və prodüser.

Həyatı
------

Polett Qoddar (əsl adı: Marion Polin Levi) 3 iyun 1910-cu ildə Nyu-Yorkda anadan olmuşdur.

O, "Hal Roach Studios"la müqavilə imzalayır və "İspaniyadan olan uşaq" filminə çəkilir. 1932-ci ildə o, Çarli Çaplinlə tanış olur. Bir müddət keçmiş Çaplin Qoddarla birlikdə filmlər çəkməyi planlaşdırır. Beləliklə 1936-cı ildə "Yeni zamanlar" filmi meydana gəlir. Polett hətta az da olsa "Samuel Goldwyn Productions" şirkətində də bir neçə ekran əsərində çəkilir.

Bu zaman ərzində o, Çarli Çaplinlə birlikdə onun Beverli Hillsdəki evində yaşayır. Onların evlilik statusu olur və 1936-cı ildə Çində ailə həyatı qururlar.

Qoddarın növbəti işi "Paramount Pictures" kino şirkəti ilə olur. Bu şirkətlə müqavilə bağlayan Polett az sonra növbəti filminə çəkilir. 1939-cu ildə çəkilən bu filmin adı "Pişik və bülbül" adlanırdı.

Onun ən məşhur rolları Çarli Çaplinin çəkdiyi "Yeni zamanlar" (1936) və "Böyük diktator" (1940) filmlərdə olmuşdur. Məşhur "Küləklə sovrulanlar" filmində Skarlett O'Hara rolunu Polett ifa etməli idi. Lakin Çaplinlə olan nikahının qeydiyyatının qeyri-müəyyən olması ilə bağlı müqavilə ləğv olunmuşdur.

"Böyük diktator" filminin uğurundan sonra elə həmin ildə (1940) Fred Estayrın "İkinci xor" müziklində çəkilir. Bu musiqili filmdə Polett əsas qadın rolunda çıxış edirdi. Polett Qoddar ilk və yeganə "Oskar"ını 1944-cü ildə almışdır.

1936-1942-ci illərdə Çarli Çaplinin, 1958-1970-ci illərdə isə Erix Mariya Remarkın həyat yoldaşı olmuşdur.

1950-ci illərdə onun karyerasında durğunluq yaranmışdır. 1958-ci ildə o, Remarka ərə gedir və onlar birlikdə İsveçrəyə köçürlər.

Polett Qoddar 1990-cı ildə 80 yaşının tamam olmasına 2 ay qalmış İsveçrədə vəfat etmişdir.

Filmoqrafiya
------------

| İl | Azərbaycanca adı | Orijinal adı | Rol |
| --- | --- | --- | --- |
| **1929** | Yuxarı rəfdə | Berth Marks | *qatar sərnişini* |
| **1933** | Roma qalmaqalları | Roman Scandals | *qız* |
| **1936** | Yeni zamanlar | Modern Times | *qız* |
| **1938** | Bütün qəlbilə gənc | The Young in Heart | *Lesli Saunders* |
| **1939** | Qadınlar | The Women | *Miriam Aarons* |
| **1940** | Böyük diktator | The Great Dictator | *Hanna* |
| **1940** | İkinci xor | Second Chorus | *Ellen Miller* |
| **1941** | Dan yerinin ağarmasını ləngidin | Hold Back the Dawn | *Anita Dikson* |
| **1945** | Kitti | Kitty | *Kitti* |
| **1946** | Qulluqçunun gündəliyi | The Diary of a Chambermaid | *Selestin* |
| **1947** | Məğlubedilməz | Unconquered | *Ebbi* |
| **1948** | Şən yolumuzla | On Our Merry Way | *Marta* |
| **1949** | Anna Lukasta | Anna Lucasta | *Anna Lukasta* |
| **1952** | Bağdaddakı uşaqlar | Babes in Bagdad | *Kira* |
| **1953** | İezavelin günahları | Sins of Jezebel | *İezavel* |
| **1964** | Laqeydlik zamanı | Gli indifferenti | *Mariya Qraziya* |

İstinadlar
----------

1. ↑  *Dureau C.* Dictionnaire mondial des comédiens (fr.).
2. ↑  Les bonus du DVD du film montrent quelques-uns de ses bouts d'essai.
.

Şəkilləri
---------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Xarici keçidlər
---------------

* Polett Qoddar — IMDb səhifəsi
**Henri Kellett** (*ing.* Henry Kellett; 2.11.1806–1.3.1875) — Böyük Britaniyalı arktika dənizçisi, vitse-admiral (1868).

O, Afrikanın qərbində üzən qanunsuz gəmilərin təqiblərinə rəhbərlik etmişdir. Birinci Tiryək müharibəsində gəmi kanitanı olmuşdur.

1848–1850-ci illərdə Çukot dənizi ilə "Herald" (*ing.*  Herald) gəmisində ekspedisiya etmişdir. 1849-cu ildə Herald adasını kəşf etmiş və adlandırmışdır. 1852–1854 illərdə Con Franklinin Kanada Arktik arxipelaqında müəmmalı şəkildə itkin düşməsindən sonra ora təşkil edilən ekspedisiyaya rəhbərlik etmişdir. Bu zaman Şahzadə Patrik, Melvill, Emerald adaları və Fisuilyam, Kellett boğazlarını aşkarlamışdır.

1869–1871 illərdə isə Böyük britaniyanın Çindəki mülklərinə aid donanmaya rəhbərlik etmişdir.

Kellettın adı ilə burun və boğaz adlandırılmışdır. 1988-ci ildə Herald adasına edilən ekspedisiya zamanı burada yerləşən zirvələrdən biri "Kellett dağı" olaraq adlandırılmışdır

İstinadlar
----------

1. ↑  *O'Byrne W. R.* KELLETT, C.B. (ing.): Captain, 1842.. // *A Naval Biographical Dictionary*: *comprising the life and services of every living officer in Her Majesty's Navy, from the rank of Admiral of the Fleet to that of Lieutenant, inclusive. Compiled from Authentic and Family Documents.* London: John Murray, 1849. 1409 p. ed. size: 2000
2. ↑  *[Pridatko-Dolin V.]* "Herald ili" (pdf) (rus). Mənim Arktikam…My Arctic In Art. 2011-08-25 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2010-03-10.  (#redundant\_parameters);  (#bad\_paramlink)

Mənbə
-----

* Kellets' Storehouse
**Henri Taube** (30 noyabr 1915[…] – 16 noyabr 2005[…], Palo-Alto[d], Kaliforniya[…]) — amerikalı alim.

1937-ci ildə Ricaində Saskaçevan universitetini bitirmiş, sonra ABŞ-yə köçmüş və Berklidə Kaliforniya universitetində oxumuşdur. 1940-1941-ci ildə orada, 1941-1946-cı illərdə Kornel universitetində, 1946-1962-ci illərdə Çikaqo universitetində (1952-ci ildən professor) işləmişdir. 1962-ci ildən Stanford universitetində professor işləmişdir.

O, 2005-ci ildə noyabrın 16-da Kaliforniyada vəfat etmişdir.

Əsas işləri elektron ötürülməsi ilə reaksiyaların mexanizminin, xüsusən metalların komplekslərində öyrənilməsinə həsr olunub. 1940-cı ildə ilk dəfə olaraq sulu məhlulda solvatlaşmış kationun (üçvalentli xromun misalında) mövcudluğunu sübut etmişdir. 1952-ci ildə sulu məhlullarda kompleks birləşmələrin davamsızlığı ilə onların elektron strukturları arasında korrelyasiyanı müəyyən etmişdir. 1960-1970-ci illərdə məhlullarda keçid metallarının komplekslərinin iştirakı ilə çoxlu, həm də daha əhəmiyyətli nəticələri sferadaxili keçid adlanan keçidi öyrənərkən əldə etmişdir. Göstərmişdir ki, bu prosesdə metalın koordinasiyası sferasının liqandalarından biri iştirak edir və nəticədə iki metal ionu arasında körpücük əmələ gətirir, iki nüvəli kompleks adlanan birləşmə əmələ gətirir. Belə komplekslərin spektrlərini öyrənərək göstərmişdir ki, spektrin zolaqlarından biri ionlar arasında elektron keçidinə aid edilə bilər.

1967-ci ildə sübut etmişdir ki, molekulyar azot sulu məhlulda rutenium kompleksinin koordinasiya sferasında su molekulunu əvəz edə və möhkəm kompleks əmələ gətirə bilər. Aşkar etmişdir ki, azot ikinüvəli, iki rutenium ionuna malik kompleksdə körpü ola bilər. Göstərmişdir ki, bu molekul koordinasiya sferasında fırlana bilər (iona özünün bu və ya digər atomu ilə dönərək).

1983-cü ildə "Elektron keçidli reaksiyaların, xüsusən metalların komplekslərinin məhlullarında reaksiyaların mexanizminin öyrənilməsi sahəsində işlərinə görə" kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Henry Taube // Solomon Quqqenhaym muzeyi. 1937.
2. 1 2 3 4  Henry Taube // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2 3  Henry Taube Biography.
4. 1 2  The Life of Henry Taube - Henry Taube.
5. ↑  Saskatchewan-born Nobel laureate dies. CBC News, 2005.
6. ↑  .
7. ↑  .
8. ↑  NNDB (ing.). 2002.
Dəniz hidrobiontu Şirinsu hidrobiontu
**Hidrobiont** — suda yaşayan orqanizm. Su mühitinin sıxlığı hava mühitinə nisbətən orta hesabla 800 dəfə çox olur. Suyun sıxlığından asılı olaraq heyvanların suda hərəkəti təkmilləşmişdir. Paleontoloji materiallara əsasən Yer səthində həyatın inkişafı ilk dəfə suda başlamışdır. Lakin su şəraitində heyvanların proqressiv inkişafı balıqlar sinfindən yuxarı gedə bilməmişdir. İlk su heyvanları içərisində onurğalı heyvanların ali qruplarının olmaması, əsasən suda havaya nisbətən həll olmuş oksikenin 30 dəfə az olması ilə izah edilir. Əcdadı suda yaşamış quruda yaşayan ali heyvan siniflərinin bəzi nümayəndələri təkamül prosesi zamanı ikinci dəfə su həyatına keçmişlər. Bu çür ikinci su heyvanlarına pərayaqlılar, balinalar, sirenlər, bəzi sürünənlər, böcəklər, taxtabitilər, ağciyərlə tənəffüs edən bəzi molyusklar daxildir. Onlarda oksikenlə tənəffüsetmə xüsusiyyəti qalmışdır.

Təkamül prosesində su mühitində yaşayan orqanizmlər bir-birindən bir sıra əlamətlərilə fərqlənən üç əsas ekoloji mühitdə (plankton, bentos, neyston) yaşamağa uyğunlaşmışlar. Bu qruplaşmaların əsasını müxtəlif sistematik qruplara mənsub olan orqanizmlər təşkil edir.
Plankton qruplaşma su qatlarında, bentik qruplaşma su hövzəsinin dibini örtən torpaqda - bərk substratda, neyston qruplaşma isə su-hava sərhəddində yaşayan orqanizmləri əhatə edir. Hidrobiontların bu həyat formalarının daxilində bir sıra daha da xüsusiləşmiş kiçik qruplaşmalar əmələ gəlir. Pelagial həyat formaları plankton və nekton qruplaşmalara, bərk substratda formalaşan həyat qrupları bentos və perifiton, suyun səthi gərilmə pərdəsindəki həyat formaları isə neyston və pleyston kimi qruplaşmalara ayrılır.

Xarici keçidlər
---------------

* Основные группы гидробионтов

Ədəbiyyat
---------

* R.Ə.Əliyeva, Q.T.Mustafayev, S.R.Hacıyeva. "Ekologiyanın əsasları" (Ali məktəblər üçün dərslik). Bakı, "Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2006, s. 478 – 528.
* F.Q.Ağamalıyev, A.R.Əliyev, İ.Ə.Süleymanova, A.Q.Məmmədova. Hidrobiologiya, Bakı-2010

Həmçinin bax
------------

Bentos
**Qutman mağarası** (*latış.* Gūtmaņa ala‎) — Baltikyanı ölkələrin ən geniş və ən yüksək mağarası, Latviyanın Qauya Milli Parkında Qauya çayı hövzəsinə yaxın ərazidə yerləşir. Mağara son buzlaşma dövründən sonra ərimə sularının qayaların arasındakı qumları qazıması zamanı, 10000 il əvvəl meydana gəlməyə başlamışdır. Bu Latviyada ən qədim turistik məkandır. Mağaranın divarlarında 17-ci əsrə aid yazılar vardır. Bu mağara Turayda gülü haqqında əfsanənin başladığı yer olaraq bilinir.

Təsviri
-------

Qutman mağarası Baltikdəki ən geniş və ən yüksək mağardır. Dərinliyi 18,8 metr, eni 12 metr və hündürlüyü 10 metrdir. Mağara Qauya çayının sahilindəki qumlu daşdan əmələ gəlmişdir; onun meydana gəlməsi çay və yeraltı mənbənin min illik qarşılıqlı əlaqəsi ilə əlaqələndirilir.

Mağara Latviyanın ən qədim turistik məkanı sayılır, çünki ziyarətçilər hətta ən erkən zamanlardan mağaranın divarlarında adlarını, ziyarət tarixlərini qeyd etməklə "bəzək" qoyurdular. Mağaranın içərisində baronların gerbləri, isimləri və mülk sahiblərinin adları vardır. Bu yazıları mağara yaxınlığında alətləri ilə zəngin qonaqları gözləyəcən daş ustaları yazırdılar. Mağaranın divarlarına yazılmış kitabələr, qorunan arxeoloji və geoloji abidə olduğu üçün artıq divarlarda yazı yazmağa icazə verilmir.

Yerli xalq əfsanəsinə görə, mağaradan axan bulaq suları Rindauqun həyat yoldaşının göz yaşıdır. Hekayədə deyilir ki, lider öz vəfasız həyat yoldaşını Qauya çayının qum sahilində basdırır. Zavallı qadın günahından bezib o qədər ağladı ki, göz yaşları böyük bir mağaraya axdı. Bu günə qədər bulaq sularının müalicəvi xüsusiyyətə sahib olduğu deyilir. Başqa bir hekayədə mağaranın necə ad aldığını izah edir: uzun müddət əvvəl mağarada insanlara şəfa vermək üçün bulaq suyundan istifadə edən yaxşı bir insan yaşayırdı. Qut Mann alman dilində "yaxşı insan" deməkdir.

Qutman mağarası qədim ibadət yeridir. XIX əsrə qədər insanlar bura tanrılara qurban gətirməyə gəlirdilər. Bura bir çox əbədi əfsanə ilə də məşhurdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Easy Voyage.* "Gutmanis cave". Easy Voyage.co.uk. 2012-10-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 February 2012.
2. ↑  "Qutman mağarası". 2021-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-01.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Recep İvedik.

**Rəcəb İvedik** (*türk.* Recep İvedik) — 21 fevral 2008-ci ildə yayımlanan, Şahan Gökbakarın rol canlandırdığı bədii film. Rəcəb İvedik rolunun TV-də yayımlanmasının üzrəinə çəkilmişdir. Fraqmenti, 2008-ci ilin may tarixində YouTube adlı video paylaşma saytında təxmini 5 milyon 750 min dəfə izlənilən film, topladığı böyük marağın sonrasından 21 fevral 2008-də 230 kopiya ilə teatra verilmişdir. İlk üç gündə 791.536 nəfər tərəfindən izlənilən Rəcəb İvədik, Türkiyədə ilk 3 gündə ən çox izlənilən filmlər siyahısında ikinci yeri tutmuşdur. 17 gündə 3 milyon 150 min nəfər tərəfindən izlənmişdir.

Məzmun
------

Rəcəp İvədik küçədə tapdığı bir cüzdanı Antalyalı çox önəmli bir iş adamına aid olduğunu öyrənəndə cənuba tərəf yola çıxır. Yol boyu birbirindən gülməli sürprizlərlə qarşılaşan Rəcəb sonunda Antalyaya gəlir və pul qabını turizmçi Muhsin bəyə təslim edir. Muhsin bəy ona pul ilə hotelində qalmasını təklif edir. Rəcəb bunu qəbul etmir və gedərkən, uşaqlıq sevgilisi Sibeli görür. Ona özünü bəyəndirməyə başlayar. Ancaq Sibel, onu tanımır. Buna görə Rəcəb hoteldə qalmağı qəbul edir. Rəcəb oteldə Sibeli incitməyə çalışarkən birbirindən gülməli hadisələr yaşayır.

Rollarda
--------

| Rolu canlandıran | Rol | Qeydlər |
| --- | --- | --- |
| Şahan Gökbakar | Rəcəb İvedik |  |
| Togan Gökbakar | DJ |  |
| Fatma Toptaş | Sibel |  |
| Hakan Bilgin | Erim | Otel Müdürü |
| Lemi Filosof | Fazil | Bellboy |
| Tuluğ Çizgen |  | Sibelin Anası |
| Asiye Dinçsoy |  | Spa İşçisi |
| Nedim Doğan |  |  |
| Zeynep Aydemir |  |  |
| Serkan Altuniğne |  |  |
| Ertunç Şenkay |  |  |
| Murat Volkan Cal |  |  |
| Gamze İnci |  |  |
| Hakan Akın |  |  |
| Kaan Önal |  |  |
| Vural Buldu | Muhsin Başaran | Otel sahibi |
| Sütun Sütun |  |  |
| İsmail Hakkı |  |  |
| Kaya Gürel |  |  |
| Serkan Güler |  |  |
| Sevgi Berna Biber |  |  |
| Batuhan Ergun |  |  |
| Ferhat Uçar |  |  |
| Gözde Dəmirbilək |  |  |
|

### Digər aktyorlar

* Mehmet Yumurtacı
* Mehmet Güler

Merve Mutlu

* Murat Akdağ
* Uğur Dede
* Volkan Can
* Cenk Turanlı
* Okan Özden
* Onur Özyavaş

İstinadlar
----------

1. ↑  Freebase Data Dumps. Google.
2. ↑  .

Xarici keçidlər
---------------

* *Recep İvedik* — IMDb səhifəsi

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · IMDb · Rotten Tomatoes |
**Ksamil adaları** (alb. Ishuj të Ksamilit) və ya **Tetran adaları** (alb. Ishuj të Tetranisit) — Albaniyanın cənubunda, İon dənizi suları ilə əhatələnmiş 4 adadan ibarət olan qrup. Bəzən ədəbiyyatda üç adadan ibart olması bildirilir. İki ada bir-biri ilə dar və dayaz qumluqla birləşir. Arxipelaqın adı onun ərazisində yerləşən Ksamil adasının adınfan götürülmüşdür. Arxipelaqın şərqində Albaniyanın ən iri kurort turizm bölgəsi yerləşir. Bölgə çoxlu sayda turist qəbul edir. Adalarda elə də böyük olmayan restoranlar vardır ki, onlarada qayıqlarla getmək mümkündür. Ksamil çimərlikləri bölgənin ən böyük turistik zonası kimi tanınır.

Adaların sahillərini Ksamil körfəzinin suları yuyur. Arxipelaq materikdən Korfu boğazı ilə ayrılır. Dörd adadan ibarət olan arxipelaq 7,1 ha (0,071 km²) əraziyə sahibdir. Adaların maksimal hündürlüyü 15 metrdir. Adaların ərazisi Butrint Milli Parkı ərazisinə daxildir. İnzibati cəhətdən adalar Vlyera vilayəti, Saranda dairəsi, Ksamil kommunasına daxildir. 
Tipik ilə qayalı adalar Aralıq dənizi regionunda yayılmış bitki bitki örtüyünə sahibdir. Burada Daş palıd (Quercus Ilex), Adi qızılağac (Alnus glutinosa), qarağac (Ulmus campestris), Nəcib dəfnə ağacı (Laurus nobilis) və Adi mərsin (Myrtus communis) kimi bitkilər yayılmışdır. Qanunsuz kultivasiya eroziya səbəb olmuşdur. Üstəlik yanğın adalardan birinin bir hissəsini məhv etmişdir. Avropa Birliyinin dəstəyi ilə 2016/17 illərin qışı yerli konservasiya təşkilatları adalarda yaşıllaşdırma işləri aparmışdır.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Mənbə
-----

* Ksamil Beach - Islands - Ishujt e Ksamilit - Albania (HD) — YouTube

İstinadlar
----------

1. ↑  *National Tourism Agency.* "Albanian Nature and Active Holidays" (PDF). Albaniya Respublikası. 2009-07-31 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-03-04.
**Qazi Məhəmməd Bozqurd** — azərbaycanlı şair. 1866-cı ildə Urmiyanın Quluncu kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycan və türk dillərində şeirlər yazıb. O, Birinci Dünya müharibəsi və Qərbi Azərbaycanda ifrati millətçilik hərəkatı arasında, silahlı əsgərləri ilə İsmail Simko və silahlı ermənilərlə, assuriyalılarla (cilolarla) münaqişə etmişdir

Qazi Bozqurd, Osmanlı qüvvələri Xəlil Paşa komandanı ilə(1919-1918),gələndən sonra qoşunlar və əsgərlərin Osmanlı ordusu ilə inteqrasiya etdi və Osmanlı qüvvələrinin oturacaqın Quluncuda yerləşdirilməsi ilə Qərbi Azərbaycanın azadlığa buraxılması üçün İsmail Simko, Ümərxan və Cilolarla mübarizə aparmış. O, Cilolar üzərində qələbəsindən sonra, Türkiyəyə getmiş və 1948-ci ildə Hakkari ilində vəfat edib. Onun məzarı Hakkari ilinin şimalında yerləşir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Van valiliyi". 2013-07-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-12-24.
2. ↑  "Molla Bozo". 2010-09-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-12-24.

Həmçinin bax
------------

* Dədə Katib
* Kürəsünnilər
* Quluncu
**Qazi Husrev bəy mədrəsəsi** (bosn. Gazi Husrev-begova medresa) — Bosniya və Herseqovinanın paytaxtı Sarayevo şəhərində yerləşən mədrəsə. Mədrəsənin əsası 1537-ci ildə Qazi Husrev bəy tərəfindən qoyulmuşdur. Bosniya və Herseqovinada ən qədim təhsil ocaqlarından hesab edilir.

Tarixi
------

Qazi Husrev bəy XVI əsrin birinci yarısında Bosniya sancağının sancaqbəyi olmuşdur (1480—1541). O, Sarayevo şəhərinin infrastrukturuna öz töhfəsini vermişdir. 8 yanvar 1537-ci ildə Qazi Husrev bəy şəhərdə mədrəsə təşkil etmişdir. Hazırda mədrəsə onun adınını daşıyır.

Mədrəsənın binası çoxbucaqlıdır. Onun orta hissəsi sinif otaqları üçün ayrılmışdır. Yan tərəflərdə isə yaşayış otaqları yerləşir. Mədrəsə binası şəhərin mərkəzində yerləşir və o dövr Osmanlı imperatorluğunun aparıcı memarlarından olan fars Acəm Əzir-Əli tərəfindən layihələndirilmişdir. Mədrəsə Dubrovnikdən olan ustalar tərəfindən inşa edilmişdir. Bina İstanbul memarlıq məktəbi əsasında inşa edilmişdir. Binanın damı kirəmitlə örtülmüşdür. Kompakt, harmonik və monumental bir bina Sarayevin simvollarından birinə çevrilmişdir. Bütövlükdə binanın yenidən qurulmasına baxmayarq özünün orijinal tərzini qorumuşdur.

Mədrəsə professorları Qazi Husrev bəy tərəfindən nəzərdə tutulmuş ciddi meyarlar əsasında seçilirdi. Mədrəsədəki iş olduqca cəlbedici idi. Bir çox professorlar burada dərs deməyə can atırdı. Onlar arasında ərəb, türk, alban və boşnak alimlər vardı. Mədrəsədə müasir siniflər, yaxşı qidalanma və rahat yaşayış şərtləri mövcud idi. Yüksək təhsil standartları sayəsində mədrəsələrin məzunları sonradan uğurlu karyera qura bilirdilər. Onlar arasından hakimlər, generallar, imamlar, müftilər, proferrorlar, alimlər, akademiklər, icra başçıları, diplomatlar, nazirlər və digər məmurlar çıxırdı.

Qazi Husrev bəy mədrəsəsi iki tikilidən ibarətdir:qadın və kişilər üçün bütün təhsil şərtlərini ödəyən tədris sinifləri. Üstəlik qadın və kişilərin ayrılıqda qalması üçün yataqxanalar belə mövcud idi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "The Gazi Husrev Bey's Madrasah marks the 480th Anniversary of its Existence". sarajevotimes.com. 2017-01-08. 2017-01-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-19.
**Raça-Yay** (tay เกาะราชาใหญ่) — Tailand krallığının cənubunda, Andaman dənizi akvatoriyasında yerləşən ada. Elə də böyük olmayan 32-х adalar qrupununa daxildir. Ada həmçinin «Cənnət adası» olaraq da tanınır. Turistik zona kimi ranınır.

«Raça» sözü qədim pali dilindən tərcümədə «kral» mənasını verir. Bəzən adanı Raya olaraq adlandırırlar

Coğrafiya
---------

Raça-yay adası ona yaxın olan pxuket adaları qrupuna daxil edilir. Pxuket adası ilə arasında məsafə 23 km-dir. Bəzən isə müstəqil Raça adalrı qrupuna daxil edilir. Bu qrupa isə iki ada daxildir:Raça-Yay və Raça-Noy. Bu iki ada arasında məsafə 8 km təşkil edir. Əksər hallarda isə Raça-Yay аadası sadəcə olaraq raça olaraq deyilir.

Ada təpəlidir və tropik meşələrlə örtülmüşdür. Aadanın şimal sahillləri buxtalara sahibdir və əsrarəngiz çimərlikləri vardır. Cənub hissə isə təpəlidir və sahilləri sıldırımlıdır.

Çimərlikləri
------------

Adada olan buxtalarda mimnnimal infrastruktura sahib olan çimərliklər vardır. Bütün çimərliklər snorkelinq və dayvinq həvəskarları üçün əlverişlidir. Bu çimərliklərə piyada və ya motobaykılla getmək mümkündür.

**Patok buxtası** (*Patok Bay*) sahəsinə görə adanın ikinci çiməırliyidir. Burada otel və restoranlar belə vardır. Katerlər çimərliyə yan ala bilirlər.

**Siam buxtası** (*Siam Bay*) adanın ən böyük çimərliyidir. Çimərlikdə otel vardır. Katerlər turisləri bir-başa çimərliyə gətirə bilir.

**La buxtası** (*Lha Bay*) adanın şimalında yerləşir. Hər zaman insanların çox olduğu bir ərazidir.

**Tyor buxtası** (*Ter Bay*) adanın şərqində yerləşən kiçik çimərlik. Restoran belə vardır.

**Konkare buxtası**  (*Konkare Bay*) adanın şərqində yerləşən kiçik daşlardan ibarət olan çimərlik. Əsasən dayvinq və snorkelinq üçün əlverişlidir. Burada otel vardır.

Nəqliyyat
---------

Pxunet adası ilə dacvamlı dəniz əlaqəsinə sahibdir. Adaya sürətli katerlər hərəkət edir. Onlar əsasən turistləri bir başa otellərə aparır. Katerlərin böyük əksəriyyəti Patok buxtası çimərliyində dayanır. Bəzi katerlər isə Siam buxtası çimərliyinə qədər gəlir..

Adanın ziyarət edilməsi bir çox turistik maşrutlara daxil edilmişdir. 
Adada yollar şəbəkəsi vardır ki, onlar ya otellərə ya da priçala aparır.

Turizm
------

Ada ziyarət olunan kurort zonasıdır. Bu onun Pxuket adasından elə də uzaqda olmamaı və təmiz çimərliklərinə görədir. Adada kifayət qədər infrastruktur inkişaf etmişdir. Burada motobaykıl kirayələyə bilərsiniz restoran və otellərə saahibdor. Ada ərazisinin yarısını otellər təşkil edir.

Ada özünün varanları ilə seçilir. Onları istər yollarda istərsə otellərin həyətlərində görə bilərsiniz.

İstinadlar
----------

1. ↑  KOH RACHA ISLANDS Arxivləşdirilib 2018-01-09 at the Wayback Machine — Tourism Authority of Thailand
**Raziyyə Şirinova** (1940) – müğənni, aktrisa, film iştirakçısı.

Həyatı
------

R. Şirinova 1962–64-cü illərdə A. Zeynallı adına Bakı Musiqi texnikumunda qocaman xanəndə Seyid Şuşinskinin kursunda təhsil almış, daha sonra – 1977-ci ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunu bitirmişdir.

Hələ tələbə ikən "Lalə" qızlar ansamblının, 1964–1970-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının solisti olmuşdur. 1968-ci ildə gənc muğam ustalarının respublika müsabiqəsinin qalibi adına layiq görülmüşdür.

1980-ci ildə R. Şirinova Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet teatrına solist vəzifəsinə qəbul edilmiş, 2005-ci ilə kimi teatrda çalışmışdır. Teatrda çalışdığı illərdə o bir çox yadda qalan obrazlar – "Əsli və Kərəm"də Əsli, "Aşıq Qərib"də Şahsənəm, "Şah İsmayıl"da Ərəbzəngi, "Gəlin qayası"nda Tutu , Əmi qızı, "Leyli və Məcnun"da Məcnunun anası və s. rollarda çıxış etmişdir.

R. Şirinova bir konsert müğənnisi kimi də böyük uğur qazanmışdır. Sənətdə olduğu bu illər ərzində respublika televiziyası və radiosu ilə ifa etdiyi muğam, xalq və bəstəkar mahnıları tamaşaçılar tərəfindən rəğbətlə qarşılanır.

2005-ci ildən Prezident təqaüdçüsüdür.

Filmoqrafiya
------------

1. İnterpapa (film, 2006)
2. Raziyə Şirinova (film)

İstinadlar
----------
**Taksonların adlandırılmasında istifadə olunan işarələmələr**.

### ex

* **ex** (latınca) — dan, ilə, birlikdə, əlbir.

1. Botanikada iki müəllifin soyadı ilə bağlı işlənir və onu göstərir ki, taksonun adını ikinci müəllif həqiqətən nəşr etdirib, birinci müəllif isə təklif edib və nəşr etdirməyib;
2. Zoologiya və bakteorologiyada soyadla bağlı işlənir və onu göstərir ki, birinci müəllif taksonun adını nəşr etdirmiş, ikinci müəllif tərəfindən ad təklif olunmuş, amma nəşr etdirilməmişdir.

in
--

* **in** (lat.) — da, də; iki müəllifin adı ilə əlaqədar işlədilir. Belə ki, ikinci müəllif bütün nəşr və işlərin müəllifi, birinci isə taksonun adının elan edilməsi və ya yararlı olmasına məsul olur.

Nümunə: Pimpinella hookeri C.B.Clarke in Hook.f. — o deməkdir ki, Cozef Dalton Hukerin işində taksona verilən adı Çarlz Beron Klark elan etmişdir.

nom. cons.
----------

### nom. cons.

* **nom. cons.** (*lat.* nomen conservandum ifadəsinin qısaldılmış forması)

1. botanikada: *taksonun mühafizə edilmiş adı*; Botaniki Nomenklaturanın Beynəlxalq Kodeksindəki adlandırılmaya müxalif olmasına baxmayaraq, belə adın istifadə edilməsinə rəsmi olaraq icazə verilib.
Məsələn: Amborellaceae Pichon, nom. cons. (1948)
2. zoologiyada: *taksonun saxlanılmış adı*; Zooloji Nomenklaturanın Beynəlxalq Kodeksindəki adlandırılmaya müxalif olmasına baxmayaraq, belə adın istifadə edilməsinə rəsmi olaraq icazə verilib.
**Qafqaz susamuru** (*lat.* Lutra lutra meridionalis) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin məməlilər sinfinin yırtıcılar dəstəsinin dələlər fəsiləsinin amerika susamuru cinsinin adi susamuru növünə aid heyvan yarımnövü. Sayı getdikcə azalır.

Görünüşü
--------

Bədənin uzunluğu 700 mm. Quyruğunun uzunluğu 470 mm. Zahiri görünüşü Afrika susamuru kimidir. Belinin və yanlarının rəngi açıq-qəhvəyidir. Qarın hissəsinin rəngi yetərincə açıqdır. Quyruğu üstən və altdan eyni rəngdədir.

Arealı
------

Şimali Qafqazda, Cənubi Qafqazda, Azərbaycanda, İranda, ola bilər İraqda, Suriyada, Fələstində və Türkiyədə yayılmışlar. Dağ və dağətəyi, xüsusi ilə meşəli sahilləri və bol balığı olan çaylarda yaşayırlar. Yer səthindən 2000 metr hündürlükdə qarşılaşmaq olar. Adətən bir daimi və bir neçə müvəqqəti yuvaları olur. Daimi yuvanın girişi suyun altında olur. Alatoran və gecə vaxtı fəal olurlar. Adətən təklikdə qalırlar.

Qidalanması
-----------

Əsasən balıqla, eləcə də suda və suya yaxın yaşayan onurğalı canlılarla qidalanırlar.

Çoxalması
---------

Dölün inkişafında, vaxt baxımından xeyli tərəddüd edən, latent mərhələnin olması səciyəvidir. Qafqazda su samurunun qızışması qışın əvvəlində baş verir. Latent dövründən sonra boğaz olma müddəti təxminən 60 gündür. Dişi 2-4 bala doğur. Cinsi yetkinliyə, üç yaşında çatır.

Sayı
----

Dəqiq sayı məlum deyil. Ola bilsin 1980-ci ildə 6 min civarında idi. Onlardan Gürcüstanda 4,5 min. Bütün arealda nadirdir. Sayının azalması, birbaşa insan tərəfindən təqib olunması, çay axarlarının tənzimlənməsi, çayların qırağındakı meşələrin qırılması ilə əlaqəlidir.

Qorunması
---------

Laqodex, Kazbek, Liaxv, Zakatala, Dilican, Qafqaz, Kolxida, Riçin qoruqlarından saxlanırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q20907655
* Wikispecies: Lutra lutra meridionalis
* EoL: 1243937
* GBIF: 6163967
* ITIS: 727026
* MSW: 14001120

 |
Fransız yazıçısı Aleksandr Düma tərəfindən yazılan səyahətnamə.

Aleksandr Düma 1858-ci ilin ikinci yarısından 1859-cu ilin əvvəlinə kimi Qafqaz da daxil olmaqla Rusiya imperiyası ərazisində olmuşdur. Səyahətinə Peterburqdan başlayan A. Düma daha sonra Moskva, Qazan, Saratov və Həştərxandan keçməklə Qafqaza gəlmiş, burada bir sıra Azərbaycan şəhərlərində, o cümlədən Dərbənd , Quba , Bakı, Şamaxı və Nuxada olmuşdur. A. Düma Nuxadan Tiflisə , oradan da Potiyə getmişdir. O, Potidən gəmi ilə İstanbula, oradan da Marselə getmişdir. Vətənə qayıdan yazıçı səfər yaddaşını "Qafqaz Səfəri "adlı əsəri ilə oxucuları ilə bölüşüb. Bu əsər 1859-cu ildə Parisdə fransızca, 1861-ci ildə Tiflisdə rusca, 1962-ci ildə Nyu-Yorkda ingiliscə çap olunmuşdur. "Qafqaz səfəri" əsərinin fransızca ilk nəşrində A. Dümanı səfər zamanı müşayiət etmiş rəssam Moynenin çəkdiyi çoxsaylı şəkillərin reproduksiyaları verilmişdir. "Qafqaz səfəri" əsəri ümumilikdə 68 fəsildən ibarətdir. Əsər boyunca AZƏRBAYCANLILARDAN Tatarlar olaraq bəhs edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-09-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-29.
**Sərbəst dəmir α — Fe** — Kubik sinqoniya.

Rast gəlmə tezliyi şkalasıː nadir. Sərbəst dəmirin yaxın xassələrlə səciyyələnən tellurik – yer mənşəli (ferrit: adətən 2,9 at. %-dək Ni) və meteorit – kosmik mənşəli (kamasit: ~ 6,4 at. % Ni; tenit : 24 at. %-dən çox Ni) əmələ-gəlmələri ayrılır.

Xassələri
---------

*Rəng* – poladı-bozdan qarayadək; *Mineralın cizgisinin rəngi* – poladı-boz, parıltılı; *Parıltı* – metallik; *Şəffaflıq* – qeyri-şəffaf; *Sıxlıq* – 7,3 (ferrit) — 8,2 (tenit) ; *Sərtlik* – 4–5; *Ayrılma* – ferrit və kamasitdə {100} üzrə mükəmməl; *Sınıqlar* – tikanlı; *Başqa xassələr* – döyüləndir; güclü maqnitlik xassəsinə malikdir; tərkibində 30 %-dən çox Ni olduqda tenit maqnitlik xassəsini itirir; *Morfologiya* – XX: çox nadir hallarda: heksaedrik və oktaedrik; İ: {111} üzrə; *Mineral aqreqatları*: bütöv dənəvər kütlələr, püruzlar, qeyri-düzgün formalı aqreqatlar, pulçuqlar, lövhələr, dendritlər, meteorit mənşəli əmələgəlmələr üçün səciyyəvi olan vidman-ştett fiqurları, plessit – kamasit və tenitin incə qatışıqları.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Tellurik dəmir ilkin maqmatik əmələgəlmə, yaxud dəmirli birləşmələrin reduksiya məhsulu hesab edilir. Mineralın kütləsi bir neçə tona, nadir hallarda 20 tona çatan ən iri yığınları bazaltlarda yerləşir. Onun tapıntıları serpentinləşmiş ultrabazitlərdə də qeyd olunmuşdur. Ekzogen mənşəli ferritə kömürlü çökmə süxurlarda, filiz yataqlarının oksidləşmə zonalarında rast gəlinir. O, bataqlıq tipli dəmir filizinin formalaşması və daş kömür yangınları zamanı əmələ gəlir, bəzən səpintilərdə toplanır. Dəmir meteoritlərin əsas kütləsini təşkil edən, daş meteoritlərdə də qeyd olunan kosmik mənşəli minerallar – kamasit və tenit üstünlük təşkil edən dəmirlə nikelin təbii xəlitəsindən ibarətdir. Həm qatışığı olmayan dəmir, həm də nikelli dəmir ay süxurlarının nümunələrində də aşkar edilmişdir. BR: pirrotin, troilit, kogenit, maqnetit və b. Y: Disko ad. (Qrenlandiyanın qərb sahilləri yaxınlığında); Kassel yaxınlığında Bül (Almaniya); Krasnoyarsk ölkəsi, Cənubi Primorye, Kola yarımadası (Rusiya); Rovno vilayəti (Ukrayna); Kurduk çayı səpintiləri (Özbəkistan) və b. Azərbaycanda sərbəst dəmir hematitin reduksiya məhsulu kimi Zəylik alunit yatağının metasomatitləri içərisində qeyd edilmişdir. Sərbəst dəmirə Qaladərəsi sulfid təzahüründə də rast gəlinir. Azərbaycanda dəmirin ən maraqlı tapıntısı Yardımlı meteoritidir (düşmə tarixi: 24. XI.1959-cu il; ölçüləri: 27x29x43 sm; kütləsi: 127 kq); tərkibində 92,5 % Fe, 6,7 % Ni, 0,4 % Co və az miqdarda qrafit aşkar edilmişdir.

Tətbiqi
-------

Qrenlandiyanın qərb sahilləri yaxınlığındakı Disko adasında yerləşən böyük yığınlar istisna olmaqla dəmir filizi kimi hələlik praktik əhəmiyyəti yoxdur. Kosmos haqqında müxtəlif informasiyalar saxlayan kosmik mənşəli minerallar elmi nöqteyi-nəzərdən böyük maraq doğurur.

İstinadlar
----------

1. ↑  mineralienatlas.de (ing.).

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

* Iron, Native
**Üçbarmaqlılar** (*lat.* Tridactyloidea) Qısabığcıqlı düzqanadlılar (*lat.* Caelifera) yarımdəstəsinə aid fəsiləüstü.

Ümumi məlumat
-------------

Bu fəsiləüstünə uzunluğu 4–9 mm-dən artıq olmayan və kiçik danadişiləri xatırladan xırda düzqanadlılar aiddir. Bu oxşarlıq bədənin eynitipli konfiqurasiyası və qazma üçün uyğunlaşmış ön ayaqların quruluşu ilə ifadə olunmuşdur. Bığcıqlar qısa olub cəmi 10 buğumdan ibarətdir. Bədəni bir qədər yastılanmışdır. Qanadüstüləri qısa, buynuz maddədən qismən atrofiya olunmuş damarlıdır. Qanadlar qanadüstündən uzun və ya qısa olur. Ayaqları qısa, ancaq tullanandır. Yırtıcı həyat tərzi keçirərək xırda cücülər və yağış qurdları ilə qidalanırlar.

Təsnifatı
---------

* *Cylindrachetidae*
* *Ripipterygidae*
* *Tridactylidae*

İstinad
-------

1. ↑  Azərbaycanın heyvanlar aləmi. II cild. Buğumayaqlılar tipi. Bakı: Elm, 2004, (388 s.) səh. 118

Mənbə
-----

* BioLip
* Avropa faunası Arxivləşdirilib 2016-03-12 at the Wayback Machine
**Triqlav Milli Parkı** (sloven. Triglavski narodni park) — Sloveniyada yerləşən milli park. Sloveniyanın yeganə milli parkıdır. Milli park ölənin şimal-qərbində, Alp dağlarının cənub-şərq hissəsində yerləşmişdir. Triqlav dağları Yuli Alp dağlarının ən hündür zirvəsi olmaqla yanaşı Sloveniyanın da ən hündür nöqtəsidir. Dağ düz milli parkın ortasındadır. Bu milli parkdan bir neçə çay başlanğıc götürür. Soça və Sava çayları uyğun olaraq Adriatik dənizi və Qara dənizə tökülür.

Tarixi
------

Milli parkın emblemi
Triqlav Gölləri dərəsinində qoruma bölgəsi yaratmaq fikri ilk dəfə 1906 və ya 1908-ci ildə seysmoloq Albin Belar tərəfindən irəli sürülmüşdür. Amma bu təklif qəbul olunmamışdır, çünki qanun hər hansı təbiət ərazisinə girişin məhdudlanmasını qadağan edirdi. "Memorandum" başlığı ilə sənəddə Beların məqsədi aydın şəkildə təsvir edilmişdi və sənəd 1920-ci ildə Sloveniya Əyalət Hökumətinə göndərilmişdi. Nəhayət, bu təklif 1924-cü ildə həyata keçirilmişdir. Sloveniya Muzey Cəmiyyəti Sloven Alpinizm Cəmiyyəti ilə birlikdə Triqlav Gölləri vadisini qorumaq üçün cəmi 14 km2 sahəni 20 illiyinə icarəyə almışdır. Milli park ilk zamanda Alp Qoruma Parkı adlanırdı, lakin park ərazisində mühafizəyə diqqət yetirmək mümkün deyildi. Triqlav Milli Parkı adı ilk dəfə 1926-cı ildə Fran Yesenko tərəfindən səsləndirilmişdir.

1961-ci ildə çoxillik səylərdən sonra milli parkın mühafizəsi yenilənmiş və sahəsi 20 km2-a çatmışdır. Parkın adı da dəyişdirilərək ölkənin simvolu Triqlav dağının şərəfinə Triqlav Milli Parkı olmuşdur. Lakin həmin il düşünülən hədəflərin hamısı yerinə yetirilə bilməmiş, növbəti 20 ildə milli parkın genişdirilməsi yenidən əsas məqsədə çevrilmişdir.

Nəhayət, 1981-ci ildə Triqlav Milli Parkı rəsmi olaraq qurulmuş və müasirləşdirilmişdir. Milli parkın sahəsi 838 km2 olmuşdur. 2010-cu ildə park ərazisinə Tolmin təpələri də əlavə olunmuşdur. Hazırda Triqlav Milli Parkının sahəsi 880 km2-dir (Sloveniya ərazisinin 4 %-i).

Hidroqrafiya
------------

Milli parkda iki iri çay vardır: Soça çayı və Sava çayı. Milli parkda bir çox şəlalə də vardır, çoxu Soça çayı və qollarında yerləşir. Ən hündür şəlalə Boka şəlaləsidir (106 metr). Milli parkdakı btün göllər buzlaq mənşəlidir. Ən böyüyü Bohinj gölüdür. Digər göllərə Triqlav gölləri, Krin gölü, Aşağı və Yuxarı Krij gölləri aiddir.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-10-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-17.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-17.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2016-04-25 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-04-17.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt.
* Triglav National Park.

| ⛭**Sloveniya milli parkları** |
| --- |
| Triqlav Milli Parkı |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 4948843-0, 1087415063 · LCCN: sh86004479 · NKC: ge1083499 · SUDOC: 177234911 · VIAF: 315526935 · WorldCat VIAF: 315526935 |
Xarici təsir olmadıqda yarımkeçiricilərdə əsas yük daşıyıcıların generasiyası valent zonasından keçirici və ya akseptor səviyyələrinə və yaxud donor səviyyəsindən keçirici zonaya keçidlərlə elektronların istilik həyəcanlanması hesabına baş verir. Bu zaman keçirici zonasında sərbəst elektronlar, valent zonasında isə sərbəst deşiklər əmələ qəlir.

İki tərs proses - yük daşıyıcıların generasiyası və rekombinasiyası nəticəsində, yarımkeçirici kristalın tərkibində elektronların - n0 və deşiklərin -р0 konsentrasiyası tarazlıq halına gələrək istilik tarazlıq halını yaratmış olurlar.

Sərbəst yük daşıyıcıların generasiyası hesabına yarımkeçiricilərdə hər zaman əks qiymətə malik yük daşıyıcılar əmələ gəlir. Beləliklə yarımkeçiri kristallarda yüklənmiş hissəciklərin cəm yükü sıfıra bərabər olur, bu isə yarımkeçiricinin elektrik olaraq tam neytrallığı deməkdir. Elektrik neytrallıq şərti bu cür ifadə olunur:

{\displaystyle n\_{0}+N\_{A}^{-}=p\_{0}+N\_{D}^{+}}

burda **n0** və **р0** – elektronların keçirici zonasında və deşiklərin valent zonasında tarazlıq konsentrasiyasıdır; {\displaystyle N\_{A}^{-}} və {\displaystyle N\_{D}^{+}} - akseptor və donorların bir qat ionlaşmış atomların konsentrasiyasını ifade edir.

İstinadlar
----------

Ədəbiyyat
---------

* В.Л.Бонч – Бруевич, С.Г.Калашников, "Физика полупроводников",М.1977,1990.685 с,
**İbrahim Heydər oğlu Xəlilov**  — publisist, jurnalist, lüğətşünas.

1923-cü il may ayının 9-da Zəngibasar rayonunun Zəngilər kəndində anadan olmuşdur. Burada yeddiillik məktəbi bitirib İrəvan Azərbaycanlı kənd təsərrüfatı texnikumunda təhsilini davam etdirmişdir (1938-1942). İkinci dünya müharibəsində ön cəbhədə vuruşmuşdur. Döyüşlərdən birində ağır yaralanmışdır. Tərxis ediləndən sonra Zəngibasar rayonunun Zəngilər, Mehmandar və Dəmirçi kəndlərində müəllimlik etmişdir (1944-1950). Orada Şöllü-Zəngilər kənd kolxozuna sədr müavini, sonra sədri seçilmişdir (1950-1954). İ.Xəlilov təhsilini davam etdirərək 1959-cu ildə İrəvan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun tarix-ədəbiyyat fakültəsini bitirmişdir. O, uzun illər Zəngibasar rayonunun Aşağı Necili, Zəngilər və Zəngibasar kənd orta məktəblərində direktor (1959-1970), İrəvan Pedaqoji Dövlət İnstitutunda müəllim (1970-1974) Zəngilər kənd sovxozunda direktor, Yuxarı Necili kənd məktəbində direktor, Zəngibasar rayon maarif şöbəsində metodist müəllim (1974-1988) olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  
	* Əsgər Zeynalov İrəvan xanlığı... gerçəkliyin aydınlığı.Bakı."Mütərcim", 2016, 656 s
**Pikolinlər** — metilpiridinin izomeri.

Fiziki-kimyəvi xassələri
------------------------

Pikolilnlər (monometilpiridinlər). molyar kütləsi 93,18. 2-metil(α-pikolin), 3-metil (β-pikolin) və 4- metil (γ-pikolin) məlumdur. onlar hamısı rəngsiz mayedir.

Piridinə oxşar iylidir. Suda və üzvi həlledicilərdə yaxşı həll olur. Su ilə azeotrop qarışıq əmələ gətirir ki, tərkibində məsələn 52% kütləyə görə α-pikolin (tqayn93,5°C), 39% kütləyə görə β-pikolin (tqayn96,2°C) olur. kimyəvi xassələrinə görə pikolilnlər piridinə oxşayır. Güclü katalizatorlar və alkil halogenidlərlə duz əmələ gətirir. Persirkə turşusu ilə N- oksidlərə asan oksidləşir. Hidrogenlə və ya Na-la (Pt katalizatorunun istirakında) spirtlərlə piperidin törəmələrinə bərpa olunur. KmnO4, HNO3 və O2 təsiri altında havada V2O5 katalizatorunun istirakı ilə α-, β-, γ- pikolinlər uyğun olaraq pikolin, nikotin və izonikotin turşusuna qədər oksidləşir. Pikolinlərin oksidləşdirici ammonolizi bu tursulıarın nitrillərinə SeO2-nin istirakı ilə oksidləşmə müvafiq aldehidlərə gətirib çıxarır. β-pikolindən fərqli olaraq α- və γ- pikolinlər metil qruplarındakı hidrogen atomlarının deytero mübadiləsinə məruz qala bilir. Aldehidlər, ketonlar və nitrotörəməli başqa birləşmələrlə kondensləşir. Pikolinlər zəhərlidir. Dəriyə, gözə ağız boşluğuna düşməsi təhlükəlidir.

Sintezi, alınması
-----------------

Sənayedə pikolinlərəi daş kömür qətranı və yanar şistlərdən, digər piridin əsaslı qarışıqlardan qarışıqların ardıcıl rektifikasiyasından alınır: α- pikolin qovulma zamanı ayrılır, β- və γ- pikolinlər β-pikolin fraksiyası tərkibində 2,6 – lütidinlə biirgə ayrılır hansı ki, β-pikolin CuCl- la kompleks şəklində ayrılır, γ- pikolin NiCl2-lə kompleks şəklində ayrılır. Pikolinlər amonyakın CH3CHO- ilə kondensasiyasından – Çiçibabin reaksiyası, həmçinin N-alkilpiridin duzlarının termiki parçalanmasından –Jia-denburq reaksiyası ilə sintez olunur. α- pikolin yüksək faizlə həmçinin piridinin diazometanla qarşılıqlı təsirindən əmələ gəlir.β-pikolin amonyakın akroleinlə qarşılıqlı təsirindən alınır.

Tətbiqi
-------

α- pikolin α- vinilpiridin və pestisidlərin alınması üçün, β-pikolin nikotin turşularının alınması üçün, γ- pikolin izonikotin turşusunun və onun əsasında olan dərman preparatlarının istehsalında tətbiq olunur.

Mənbə
-----

* Яхонтов Л. H. Карпман Я.С, "Химия гетероциклических соединений", 1981, № 4, с. 435-47;
* Л. H. Яхонтов. Общая органическая химия, пер. с англ. т. 8, M. 1985, с. 15- 104.
**Zəngəzur Gorus Futbol Klubu** (*erm.* Ֆուտբոլային Ակումբ „Զանգեզուր" Գորիս) — Ermənistanda Gorus şəhərini təmsil etmiş futbol klubu. 1982-1997-ci illər aralığında fəaliyyət göstərib.

Tarixi
------

Zəngəzur Gorus FK 1982-ci ildə Ermənistan Respublikasının Gorus şəhərində yaradılıb.

Klub ilk dəfə 1993-cü ildə Ermənistan Çempionatının Birinci Liqasında çıxış edərək birinci yeri tutmuş və yüksək liqaya vəsiqə qazanmışdır. Yüksək liqada ard-arda 4 mövsüm çıxış etsə də 1996/97 mövsümündə axırdan ikinci - 11-ci yeri tutaraq aşağı liqaya yuvarlanmış, bununla da klub faəliyyətini 1997-ci ildən bəri dayandırmışdır.

Uğurları
--------

 Ermənistan Çempionatının bürünc mükafatçısı1995

Baş məşqçiləri
--------------

* Ermənistan Sovet Sosialist Respublikası A. Arakelyan (1991)
* Ermənistan Vrej Davatyan (1994)
* Ermənistan Serj Petrosyan (1995 - 1996)
* Ermənistan Feliks Veranyan (? - oktyabr 1996)
* Ermənistan Seyran Qalstyan (oktyabr 1996 - iyun 1997)

Xarici keçidlər
---------------

* Klub haqqında www.weltfussballarchiv.com-da Arxivləşdirilib 2012-11-27 at the Wayback Machine  (ing.)


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ermənistan ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbol klubu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Zərbəli Mirzağa oğlu Səmədov** (1 yanvar 1908, Bakı – 4 oktyabr 1979, Bakı) — Azərbaycan SSR əməkdar müəllimi (1960), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1968).

Həyatı
------

Zərbəli Mirzağa oğlu Səmədov 1 yanvar 1908-ci ildə Bakı şəhərində doğulmuşdur.

Bakıda pedaqoji məktəbi (1927) və V.İ.Lenin adına Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun dil-ədəbiyyat fakültəsini (1941) bitirmişdir. 1929 ildən Bakı məktəblərində (1945-ci ildən ömrünün sonunadək Qırmızı Əmək Bayrağı ordenli 190 nömrəli orta məktəbdə) Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi işləmişdir. Rus məktəblərinin 9-cu sinifləri üçün "Azərbaycan dili" dərsliyinin (1958 – 1978), "Rusca – azərbaycanca danışıq kitabı"nın (1964, 1969), "8-ci sinifdə ədəbiyyat dərsləri" metodik vəsaitinin (1971) müəlliflərindən biridir.

Lenin ordeni, 2 "Şərəf nişanı" ordeni və medallarda təltif olunmuşdur.

Zərbəli Mirzağa oğlu Səmədov 4 oktyabr 1979-cu ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "SƏMƏDOV ZƏRBƏLİ MİRZAĞA OĞLU". 2021-06-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-31.

| ⛭SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • V  • Y  • Z **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** |  |
**Əbül Hica Salar** (v. 989) — Erməni mənbələrində adı keçən, Arazdan şimalda hakimiyyətdə olmuş son Salari hökmdarı.

Hakimiyyəti
-----------

Atası İbrahimin ölümündən sonra Dvində hakimiyyətə gəlmiş Əbül Hica Azərbaycanı Rəvvadilərə verməyə məcbur olmuşdu. Bu vaxt qonşuluqdakı iki erməni knyaz I Smbat və əmisi Muşel ədavətdə idilər. Muşel 982-ci ildə ona Smbata hücum etməsini təklif etmiş, lakin elə bu ərəfədə Ordubad hakimi Əbu Dulaf Şeybani Dvini ələ keçirmişdi.

Sonrakı həyatı
--------------

Bundan sonra sərgərdan həyatı yaşamağa başlayan Əbül Hica və ailəsi Bizans imperatoru II Bazilin yanına gedərək torpaqlarını geri almaq üçün kömək istəmişdi. 989-cu ildə II Smbatın köməyi ilə Əbu Dulafa hücum etmiş, lakin məğlub olmuş və öz qulluqçuları tərəfindən boğulmuşdur

İstinadlar
----------

1. ↑  Ter-Ghewondyan, Aram N. (1976). *The Arab Emirates in Bagratid Armenia.* Trans. Nina G. Garsoïan. Lisbon: Calouste Gulbenkian Foundation, pp. 100-01.
2. ↑  The Cambridge History of Iran, Volume 4 by Richard Nelson Frye[*ölü keçid*]

| ⛭Salarilər |
| --- |
| Deyləmdə | 
* Məhəmməd
* Vəhsudan
* II Mərzban
* İbrahim (II Mərzbanın oğlu)
* Cüstan
* Müsafir

 |  |
| Azərbaycanda | 
* Məhəmməd
* I Mərzban
* Məhəmməd
* I Mərzban
* I Cüstan
* İsmail
* İbrahim (I Mərzbanın oğlu)
* Nuh
* İbrahim (I Mərzbanın oğlu)
* II Mərzban

 |
| Dvində | 
* Mərzban
* İbrahim
* Əbül Hica

 |