**Əməliyyat marjası**, və ya **əməliyyat mənfəət marjası** (*ing.* operating income margin, operating profit margin, EBIT margin, return on sales (ROS)) — əməliyyat mənfəətinin xalis satışa nisbətinə bərabər olan satış gəlirinin göstəricilərindən biri. Adətən faizlə ifadə edilir.

Əməliyyat marjası = Əməliyyat mənfəəti/Satış həcmi.
Əməliyyat mənfəəti adətən **EBIT** — faiz və vergilərdən əvvəlki mənfəət kimi istifadə olunur, burada amortizasiya və amortizasiya xərcləri də nəzərə alınır (**əməliyyat EBIT marjası**).

Əməliyyat marjasının alternativ göstəricisi xalis mənfəətin gəlirə (satış həcmi) nisbətini göstərən xalis mənfəət üzrə əməliyyat marjasıdır (satışların gəlirliliyi və ya qısaca ROS):

Satışlardan Gəlir (ROS) = Xalis Mənfəət/Satış Həcmi = Gəlir - Ümumi Xərclər/Satış Həcmi.
ROS müxtəlif ölçülü şirkətlərin və sənayelərin gəlirliliyini müqayisə etmək üçün ən çox istifadə edilən şirkətin gəlirliliyinin ölçüsüdür. Eyni zamanda, ROS hesablanarkən, gəlirin əldə edildiyi vasitələr (investisiya və ya investisiyalar) nəzərə alınmır.

Faizlə ifadə edilən əməliyyat marjası birbaşa xərclər nəzərə alındıqdan sonra (EBIT üzrə əməliyyat marjası hesablanarkən) və ya bütün xərclər nəzərə alındıqdan sonra (xalis gəlir üzrə əməliyyat marjası hesablanarkən) hər bir satış dolları üçün əməliyyatlardan nə qədər gəlir əldə edildiyini göstərir.) həmin gəlirlərin yaradılması ilə bağlıdır. Daha yüksək əməliyyat marjası o deməkdir ki, hər bir satış dollarından daha çoxu mənfəət olaraq qalır.

Əməliyyat marjasının dəyəri
---------------------------

Hər iki əməliyyat marjası ölçüləri (EBIT və xalis mənfəət) şirkətin gəlirliliyini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur və bir-biri ilə sıx bağlıdır.

Əməliyyat EBIT marjası gəlirin faiz ödənişləri və vergi ödənişləri kimi qeyri-istehsal xərclərini ödəmək üçün mövcud olan hissəsini göstərir, ona görə də investorlar və kreditorlar buna xüsusi diqqət yetirirlər. Öz növbəsində, xalis əməliyyat marjası (ROS) şirkətin öz biznesini həyata keçirərkən çəkdiyi bütün xərclərdən sonra şirkətin sərəncamında qalan (və ya xalis mənfəət şəklində şirkətə "qaytarılan") hissəsini təmsil edir və fəaliyyətinin yekun nəticəsini və ümumilikdə səmərəliliyini əks etdirir. Üstəlik, bu göstəricilərin hər ikisi faiz ifadəsində gəlirin payını əks etdirir.

Əməliyyat marjası şirkətin fəaliyyəti haqqında yaxşı məlumat verir. Şirkətlər layihələr və bazarlar toplusu olduğundan, onların ayrı-ayrı sahələrinin fəaliyyəti bu sahələrin hər birinin şirkətin xalis mənfəətini nə qədər artırmaq (çoxaltmaq) qabiliyyətinə malik olması və ya qeyri-istehsal xərclərini ödəməsi ilə qiymətləndirilə bilər. Fərqli layihələrin ölçüsünü nəzərə almağa imkan verməklə, əməliyyat marjası müqayisə üçün lazımi əsas yaradır.

Əməliyyat marjalarını təkmilləşdirilmiş şirkət idarəçiliyi, resurslardan daha səmərəli istifadə, təkmilləşdirilmiş qiymətlər və daha effektiv marketinq vasitəsilə yaxşılaşdırmaq olar.

Əsas etibarilə, EBIT əməliyyat marjası şirkətin ümumi gəlirinə nisbətən əsas fəaliyyətlərindən mənfəət əldə etmək qabiliyyətinin ölçüsüdür. Bu, investorlara şirkətin əsas gəlir mənbəyinin onun əsas biznesindən və ya investisiya infuziyaları kimi digər vəsait mənbələrindən qaynaqlandığı barədə məlumat verir.

Sənayelərdə fərqləri
--------------------

Yüksək əməliyyat marjası olan sənayelər adətən xidmət sektorunu əhatə edir, çünki xidmət istehsalı, məsələn, montaj zavodundan daha az aktivləri əhatə edir. Beləliklə, proqram təminatı və ya kompüter oyunlarının işlənib hazırlanması şirkətləri yalnız müəyyən proqram təminatının/oyunların hazırlanmasının ilkin mərhələsində böyük xərclərə məruz qalırlar ki, bu da daha sonra onlara kifayət qədər az xərclə daimi böyük pul vəsaitlərinin hərəkətini təmin edir. Həmçinin, dəbdəbəli mallar və yüksək səviyyəli aksesuarlar aşağı satışla böyük qazanc əldə edən sənayelərdir.

Yanacağın qiymətlərində daimi dalğalanmalar, sürücüləri nəqliyyat vasitələri və digər zəruri avadanlıqlarla təmin etmək xərcləri və nəqliyyat vasitələrinə texniki xidmət xərcləri ilə üzləşən nəqliyyat şirkətləri kimi intensiv fəaliyyət göstərən müəssisələr adətən daha aşağı əməliyyat marjasına malikdirlər. Kənd təsərrüfatı müəssisələri də hava şəraitinə məruz qalma, böyük ehtiyatlar, yüksək əməliyyat məsrəfləri, əkin sahələrinə və anbar sahəsinə ehtiyac və resurs tutumlu əməliyyatlar səbəbindən adətən aşağı marjaya malikdirlər.

Avtomobil sənayesi həm də aşağı əməliyyat marjaları ilə xarakterizə olunur, çünki mənfəət və satışlar gərgin rəqabət, qeyri-müəyyən istehlakçı tələbi və diler şəbəkələrinin və logistikanın inkişafı ilə bağlı yüksək əməliyyat xərcləri ilə məhdudlaşır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Farris, Paul W.; Bendle, Neil T.; Pfeifer, Phillip E.; Reibstein, David J.* Marketing Metrics: The Definitive Guide to Measuring Marketing Performance. Upper Saddle River, New Jersey: Pearson Education, Inc. 2010. ISBN 0137058292. 2013-02-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-11.
2. ↑  "Operating Margin".. 2022-08-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-17.