recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Sapsan (dəqiqləşdirmə).

Sapsan raket sistemi Kiyev şəhərində keçirilən müstəqillik günü münasibətilə təşkil edilmiş olan parad zamanı
**Sapsan** (Ukraynca :"Оперативно-тактичний ракетний комплекс "Сапсан") Yuzhnoye Design Office Yuznaya Dizayn Ofisi) və Ukrayna Silahlı Qüvvələri üçün A. M. Makarov Southern Machine-Building Plant (Yuzhmash) (A. M. Makarov adına Cənub Maşınqayırma Zavodu) tərəfindən təkmilləşdirilmə mərhələsində olan mobil bir qısa mənzilli ballistik raket sistemidir. Sapsan taktiki raket sisteminin xüsusiyyətlərini və reaktiv yaylım atəş sistemlərinin xüsusiyyətlərini özündə birləşdirməlidir. Müəyyənləşdirilmiş raketin məhvetmə sahəsi 280 kilometrədəkdir.

Müqayisə sistemləri
-------------------

* İsgəndər 9K720
* Hrim-2 (raket sistemi)

İstinadlar
----------


1. ↑  Kyiv Post (28 January 2012). "Ukrainian army to take up Sapsan missile system in 2017, says space official" Arxivləşdirilib 2022-03-25 at the Wayback Machine. Kyiv Post. Retrieved 2012–01–28
**Bled gölü** (sloven. Blejsko jezero) — Alp dağlarının ətəyində dəniz səviyyəsindən 475 km yüksəklikdə yerləşir. Ümumi 1,45 km² sahəyə malik olan bu gölün uzunluğu 2,1 km, eni isə 1,4 km-dir. Maksimum dərinliyi 30 m-dir. Göl, Lyublyana Beynəlxalq Hava Limanından 35 km və paytaxt Lyublyana şəhərindən 55 km məsafədə yerləşir. Gölün ətrafını bir saata gəzmək mümkündür. Dağlar və meşələrlə əhatələnən bu göl gözəl mənzərəyə malikdir. Gölün üzərində Bled adası (Sloven. Blejski otok). yerləşir. Bu göl beynəlxalq Akademik avarçəkmə müsabiqəsinin (1966, 1979, 1989, 2011) keçirildiyi bir məkandır.

Coğrafiya
---------

Bled gölü buzlaşma dövründə yaranmış bir göldür. Bu səbəbdən Bled adasında həmin dövrdən əvvələ aid insan izləri aşkar edilməyib. Bu göl buzlaq və tektonik tipli göllərə aid edilir. Göl ilk əvvəl daha böyük idi və ondan 30 km aralıda olan Bohinj vadisinə doğru axırdı. Gölü əhatə edən yüksək dağlar soyuq havanın axmasına imkan vermir və vadidə xüsusi mikroiqlim yaranmasına səbəb olur. İyul və avqust aylarında gölün temperaturu 25 ° C-ə qədər yüksəlir. Göldə 19 balıq növü müəyyən edilmişdir.

Bled adası
----------

Gölün mərkəzində kiçik Bled adası yerləşir. Adada bir neçə tikili vardır ki, bunlardan ən çox ziyarət edilən məkanlardan biri də Məryəm kilsəsidir. Bled adasına getmək üçün "pletna" adlanan 20 sərnişin oturacağından ibarət ənənəvi taxta qayıqdan istifadə edilir.

Bled qalası
-----------

Sloveniyanın ən qədim qalalarından olan Bled qalası gölün şimal sahilində yerləşir. XI əsrə təsadüf edən qala 130 metrlik qayaların üzərində inşa edilmişdir.

Mətbəxi
-------

Sloveniyanın şirniyyat mətbəxi Habsburq dövrünə təsadüf etsə də, hazırkı "rəsmi" resept 1953-cü ildə Hotel Park's şirniyyat evinin köhnə meneceri Ištvan Lukačević tərəfindən yaradılmışdır. Burada hər il şirniyyat festivalı keçirilir. Məkana məxsus məşhur şirniyyat "kremsnita" (Sloven:kremna rezina və ya kremšnita) kremli tortudur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "2011 Media Guide. Results & statistics" (PDF). 2016-03-04 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-08.
2. ↑  Блейско озеро и остров Блед: сказочные места Словении Arxivləşdirilib 2016-11-04 at the Wayback Machineproboating.ru. Дата обращения 3 ноября 2016.
3. ↑  "The Pletna boat — Bled Arxivləşdirilib 2019-09-25 at the Wayback Machine www.bled.si. Retrieved 2018–10–24.
4. ↑  "A Slovenian resort is synonymous with a cream cake :: Prvi interaktivni multimedijski portal, MMC RTV Slovenija" Arxivləşdirilib 2014-10-22 at the Wayback Machinewww.rtvslo.si. Retrieved 2018–10–24.

Xarici keçidlər
---------------

1. "The Pletna boat – Bled"
2. "Lake Bled Cream Cake: A Confection Straight from the Storybooks" Arxivləşdirilib 2018-10-24 at the Wayback Machine
3. Блейско озеро и остров Блед: сказочные места Словении.
4. Lake Bled Tourism
Şavarma, pita içində
**Şavarma** — Levant ərəb və türk ət bişirmə növü. Qoyun əti, toyuq əti, hinduşka əti, mal əti, dana əti, və ya qarışıq ətlər fırlanan şişə çəkilir və müddətcə bir gün olaraq qril ola bilər. Ətin taraşları boşqabda yeyilir və ya sandviç şəklində pita çörəyinin içində yeyilir. Şavarma Fatuş, Tabule, Tabun çörəyi, pomidor, soğan, cəfəri, kahı, kələm və xiyar ilə yeyilir. Sousları tahini, humus, şalğam və iti mango turşusundan ibarətdir. İndi bütün dünyada fəstfud kimi tanınır. Şavarma türk sözü olub, "çevirmə"-dən ərəb dilinə "şavarma" kimi keçmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Philip Mattar.* Encyclopedia of the Modern Middle East & North Africa (Hardcover). Macmillan Library Reference. 2004. səh. 840. ISBN 0028657713. 2016-05-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-07-02.
2. ↑  *John A La Boone III.* Around the World of Food: Adventures in Culinary History (Paperback). iUniverse, Inc. 2006. səh. 115. ISBN 0595389686. 2013-12-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-07-02.
**Verxoyansk silsiləsi** (*Верхоянская горная система*) — Yakutiya ərazisinəd olan dağ silsiləsi. Uzunluğu 1200 km-dir. Silsilə Lena çayının deltasından başlayaraq Tompo çayına qədər uzanır. Silisilənin eni 100–250 km arasında dəyişir.

Ümumi məlumat
-------------

Silsilə onlarca xırda silsilədən ibarətdir. Orta yüksəkliyə malik Orulaqan, alçaq yüksəkliyə malik Kular və Xaraulax silsiləsi silsiləni təşkil edən əsas relyef formalarındandır. Silsilənin yalı Lena çayı hövzəsinin dərin çay dərələri ilə kəsilmiş. Verxoyansk silsiləsinin zirvələri 2000 metr yüksəkliyi keçir.

Silsilə Lena ilə Aldanın, Omolya, Yana ilə İndiqirka çayları arasında suayrıcı mövqeyi rolu oynayır. Verxoyansk silsiləsindən Menkere, Sobolox-Mayan, Undyulyunq, Dyanşka, Tompo, Bıtantay, Dulqalax, Sartanq, Nelsere və s. çaylar öz mənbəyini götürür. Silsilənin əsasını alevrolit, qum daşı, şist və əhəng daşından ibarət antiklinal təşkil edir.

İqlimi
------

Bölgə soyuq, kəskin kontinental iqlimə malikdir. Uzun qış aylarında zaman-zaman temperatur inversiyası adi haldır. Daha çox inversiya dağ ətəklərində, çökəkliklərdə və böyük çayların yataqlarında baş veriri. Yanvar ayının orta temperaturu — 36°, — 38 °C-dir. Yay dövrü qısa və nisbətən vadilərdə temperatur yüksək olur. İyulun orta aylıq temperaturu 12–14 °C-dir. Yayda illik yağıntının əsas hissəsi düşür. Orulqanın qərb ətəklərinə 600 m yağıntı düşür. Daima donuşluq təsir qalmış dağ süxurları hər yerdə yayılıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Большой Советской Энциклопедии. Верхоянский хребет". 2021-11-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-19.

Mənbə
-----

* Верхоянский хребет. Большая советская энциклопедия : в 30 т. / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969–1978.
* *Обручев С. В.* Объём и содержание понятий "Хребет Черского" и "Верхоянский хребет" // Известия Государственного географического общества. 1937. Т. 69. Вып. 4. С. 512–536.
* Нижняя Лена. Верхоянский хребет (физическая карта, масштаб 1:2 500 000) Arxivləşdirilib 2019-06-25 at the Wayback Machine
**Youlnir** (isl. Jólnir) — 28 dekabr 1965-ci ildə sualtı vulkan püskürməsi nəticəsində meydana çıxan İslandiya sahillərində qısa müddət ərzində mövcud olan ada. 1963-cü ildə sualtı püskürmələr nəticəsində meydana çıxan Surtsey adasından 0,9 km cənub-qərbdə yerləşirdi.

Youlnir kiçik bir ada olmuşdur. Sahəsi 0,3 km², ən yüksək nöqtəsi 70 m-ə çatırdı. Artıq 6 yanvar 1966-cı ildə ada tədricən aşınmağa başlayır. Avqustun 10-da püskürmələr dayandıqdan sonra Youlnirin konus formalı zirvəsi 64 metrə qədər azalır. Sentyabrın sonunda Youlnir demək olar ki, tamamilə su altında qalır. Oktyabr ayının sonunda isə ada tamamilə yoxa çıxır.

Bənzər bir şey Surtseyin yaxınlığında yerləşən Sirtlinqurda baş verir. Bir çox cəhətdən Youlnirə bənzəyirdi və yalnız 1965-ci ilin oktyabrında mövcud olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Thorarinsson, Sigurdur; Surtsey, Alemenna Bókafélagid, Rekyavik, Iceland, 1966.
2. 1 2 3  "Surtsey - General information". 2007-02-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-14.
3. ↑  "Surtsey, Iceland". 2012-06-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-04.

Mənbə
-----

* Иллюстрированная информация об островах Сюртсей и Йоульнир  (ing.)
**Naqornaya çayı** — Rostov vilayəti ərazisindən axan çay. Naqornaya çayı Bıstraya çayının sağ qolunu təşkil edir. O isə öz növbəsində Şimali Dones çayının bir qoludur. Bıstraya çayının mənsənibə 185 km qalmış ona tökülür. Suxaya çayının uzunluğu 21 kilometr təşkil edir. Hövzəsinin sahəsi isə 180 km²-dir. Xəritələrdə quruyan çay olaraq göstərilir.

Çay sistemi: **Naqornaya** → Şimali Dones → Azov dənizi.

Təsviri
-------

Suxaya çayı öz başlanğıcını Rostov vilayətinin Morozovski rayonu Qruzinov xutoru ərazisindən götürür. Xutor yaxınlığında kurqan cərgələri vardır. Onlar yaxınlığında yerləşdiyi çayın adına uyğun olaraq Qruzinov xutorun yaxınlığındakı "Naqornaya I" və Kozina xutorundakı isə "Naqornaya II" adlanır. Kurqanlar dövlət tərəfindən qorunur.

Burada nərəkimilər, karp, som və digər balıqlara azda olsa rast gəlmək mümkündür.

Çay əsasən yağış, qar və yer altı sularla qidalanır. Bölgəyə xass xüsusiyyətlərdən biri yazda suyunda gur sululuq müşahidə edilir. Bu isə qar sularınln əriməsi ilə əlaqədardır. Yay aylarında suyunun səviyyəsi azalır. Hətta tamamən quruyur. Bu isə regionun isti yay iqliminə xass xüsusiyyətdir.

Çayın axdığı rayonlar:Morozovski

Su reyster xidmətinin məlumatı
------------------------------

Dövlət su reyster xidmətinin məlumatına görə çay Don hövzəsi dairəsinə daxildir. Şimali Dones çayına daxildir. Aid olduğu hövzə — Don çayı (Rusiyaya aid hövzəsi).

Mənbə
-----

* Притоки Дона

İstinadlar
----------

1. ↑  "Список памятников археологии Морозовского района, состоящих на государственной охране". 2019-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-14.
2. ↑  "Государственный водный реестр РФ: Река Нагорная (Нагольная)".[*ölü keçid*]
**Elektron siqaret** — tütün məhsulları ilə mübarizə yollarından biri.[*mənbə göstərin*]

Elektron siqaretin xüsusi hazırlanmış tüstüsü var. Bu tüstü siqaret çəkən zaman elektron siqaretdən havadan ibarətdir. Onun tüstü vermə effekti öz xüsusiyyətlərinə görə seçilir. Belə ki, elektron siqaretdə yanma prosesi olmur və bu səbəbdən ziyanverici qazlar buraxmır. Həmçinin, onun tərkibində tənbəki yoxdur. Buna baxmayaraq bəzi ölkələrdə elektron siqaretlər də adi siqaretlərlə eyni tutularaq, onların çəkilməsi də qadağan edilmişdir.

Mədəniyyətdə
------------

* Turist filmində baş personaj (Conni Depp) elektron siqaret çəkir, amma sonra normal siqaretlərə keçməyə qərar verir.

Mənbə
-----

* Siqaretə yox deyirik!!!

Həmçinin bax
------------

* Qara qutu (siqaret)
* Siqaret

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) · Universalis |
| Normativ yoxlama | BNF: 16710996r · GND: 7861338-3 · LCCN: sh2014000074, sh2016002039 · Microsoft: 2776970978 · NKC: ph916433 |
**"Tayger Fors"** (*ing.* Tiger Force; hərf. "Pələng" dəstəsi) — ABŞ ordusunun xüsusi hərbi hissəsi. Vyetnam müharibəsi zamanı mövcud olmuşdur. Partizanlar ilə mübarizə aparmaq üzrə ixtisaslaşmışdır. 1967-ci ildə bir sıra hərbi cinayətlərdə iştirakı ilə şöhrət qazanmışdır.

ABŞ jurnalistləri Maykl D. Sallah və Mitç Vayss hərbi birləşmənin törətdiyi müharibə cinayətlərini tədqiq etmişdir. Vyetnam Xarici İşlər Nazirliyi Sallah və Vayssin tədqiqatının dərcindən dərhal sonra ona cavab vermək niyyətində olmadığını bildirmişdi.

2006-cı ildə Sallah və Veyssin araşdırmaları haqqında «*Tiger Force: A True Story of Men and War*» adında kitab buraxılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Вьетнам простил американцам отрезанные уши (Коммерсантъ)

Xarici keçidlər
---------------

* Статьи о «Тайгер Форс» в «Толедо Блэйд»  (ing.)
* John Kifner. Report on Brutal Vietnam Campaign Stirs Memories (New York Times)  (ing.)
**Lyuyşun qırğını** (Çin dilində: 旅顺大屠杀) — Birinci Yaponiya-Çin müharibəsinin gedişində 1894-cü il noyabr aylarının sonlarında Yaponiya ordusu tərəfindən Çinin dinc əhalisinin kütləvi şəkildə məhv edilməsi.

Qırğın ərəfəsi
--------------

Birinci yapon ordusu Koreya yarımadasında ağır döyüşlərdən sonra Çin ərazisinə, Mancuriyaya daxil oldu. Fentyan əyalətinin mərkəzi hissəsində düşmənin əsas qüvvələrinə yaxınlaşan yapon komandanlığı həlledici döyüş üçün feldmarşal Oyama İvaonun başçılıq etdiyi 2-ci ordunun birinci əyalət diviziyasını (Tokioda komplektləşdirilmişdir, komandanı general-leytenant Yamaci Motoharu) və 6-cı əyalət ordusunun 12-ci briqadasını (Kumamotoda komplektləşdirilmişdir) ayırdı.

Yalu çayının mənsəbində baş vermiş döyüşdən sonra dənizdə hökmranlığa nail olan Yaponiya donanması və 2-ci ordu 24 oktyabrda Lyaodun yarımadasına daxil olaraq dərhal cənuba doğru hərəkət etdi, 6 noyabrda Szinçjou şəhərini, 7 noyabrda liman şəhəri olan Dalyanı ələ keçirdi. 21 noyabr 1894-cü ildə yapon ordusu Lyuyşuna daxil oldu.

Kütləvi qırğın
--------------

Trambulla Vaytın "Çin, Yaponiya və Koreya:müharibələrin tam tarixi" kitabından şəkil"
Lyuyşuna soxulan Yaponiya ordusu ağır işgəncələrlə öldürülmüş əsir yapon əsgərlərinin cəsədlərini aşkar etdilər. Bu, yaponlara əsir əsgərlərə işgəncə verən və onları amansızlıqla öldürən Çin əsgərləri ilə vasitəçilik edən mülki əhaliyə divan tutmaq üçün bəhanə oldu.

Bir neşə gün ərzində yaponlar 20 mindən çox adam öldürdülər , onların arasında əsirlər, qadınlar və uşaqlar da var idi. Yerli əhalidən 36 nəfəri sağ saxladılar və onlar yaponların əmri ilə bir aydan çox cəsədləri yandırılmaq üçün nəzərdə tutulan yerə daşımaqla məşğul oldular.

Nəticə
------

İkinci yapon ordusunda olan qərb qəzetlərinin müxbirlərinin məlumatları əsasında kütləvi qırğın haqqında məlumat dünya ictimaiyyətinə məlum olmuşdur.

Mənbə
-----

* О. Е. Непомнин «История Китая: Эпоха Цин. XVII — начало XX века» — Москва, издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2005. ISBN 5-02-018400-4
* «История Востока» в 6 томах. Том IV «Восток в новое время (конец XVIII — начало XX в.)». Книга 2 — Москва, издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2005. ISBN 5-02-018473-X
* «История Китая» п/ред. А. В. Меликсетова — Москва, издательство МГУ, издательство «Высшая школа», 2002. ISBN 5-211-04413-4

İstinadlar
----------



1. ↑  "Cornell University Online Scans". 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-04.
**Lübek knyazlıq-yepiskopluğu** (*alm.* Fürstbistum Lübeck‎ və ya *Hochstift Lübeck*) — 1180-ci ildən 1803-cü ildə Almaniya mediatizasiyasına qədər Müqəddəs Roma imperiyası daxilində mövcud olmuş dini knyazlıq. Knyazlıq müasir Şlezviq-Holşteyn ərazisində yerləşirdi və 1500-cü ildən Aşağı Saksoniya imperiya dairəsinin bir hissəsi olmuşdur.

Gerbi
-----

Əvvəlcə Lübek knyazlıq-yepiskopluğunun gerbi qırmızı bir sahədə qızıl xaçın təsvir olunduğu heraldik qalxandan ibarət idi. Yepiskop tiarası qalxanın üstündə, yepiskop əyrisi isə qalxanın arxasında yerləşdirilmişdir. Son dövrdə gerb əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirilmişdir. Burada qalxanın sahəsi göy rəngə dəyişdirilmiş və yepiskop tiarası qızıl rəngli xaç kimi xaçın üstündəki qalxanın içərisinə yerləşdirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ernst Friedrich Mooyer: *Verzeichnisse der deutschen Bischöfe seit dem Jahre 800 nach Chr. Geb.* Minden 1854, S. 56-57 Arxivləşdirilib 2023-07-27 at the Wayback Machine.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Ольденбургский дом // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
Kürdəmir döyüşlərinin sxemi
Bakı Xalq Komissarları Sovetinin AXC-ni aradan qaldırmaq üçün Gəncə istiqamətində hərəkət edən bolşevik-daşnak dəstələrindən ibarət I Qafqaz qırmızı korpusunun qüvvələrinə qarşı 1918-ci ilin iyununda Müsüslü stansiyası yaxınlığındakı mövqe tutmuş milli hərbi hissə və bölmələr.

Təşkili
-------

Onların əsasını Müsəlman Korpusu tərkibində yaradılmış Azərbaycan hissə və bölmələri təşkil edirdi. Bolşevik-daşnak qüvvələrinin Gəncəyə doğru hücumu güclənərkən Qafqaz İslam Ordusunun qərərgah rəisi Nazim bəy 1918-ci ilin iyunun 14-də Müsüslü ətrafına gələrək buradakı milli hissə və bölmələrə ümumi rəhbərliyi öz üzərinə götürdü. 1918-ci ilin iyunun 27-də Nazim bəy Gəncəyə çağırıldı. Müsüslü ətrafındakı hərbi hissə və bölmələr isə vahid komandanlıq altında birləşdirildi və ona **Müsüslü dəstəsi** (müfrəzəsi) adı verildi. Qafqaz İslam Ordusu komandanının əmri ilə polkovnik-leytenant Həbib bəy Səlimov bu dəstəyə komandan təyin edildi. Dəstənin tərkibinə bu Azərbaycan hissə və bölmələri daxil idi:

* I Tatatr süvari alayının I və II bölükləri,
* II Süvari alayının II bölüyü,
* Qarayazı süvari-piyada bölüyü,
* Pulemyot bölüyü,
* Zirehli qatar,
* Səhra artilleriya batareyası,
* Teleqraf taqımı,
* Göyçay əsgər bölüyü.

Döyüş yolu
----------

Göyçay döyüşünün planı
Müsüslü dəstəsinə qarşı I Qafqaz qırmızı bolşevik-daşnak korpusunun I briqadası və təlimatçılar məktəbinin şəxsi heyətindən ibarət dəstə yaradılmışdı. Bolşeviklərin də zirehli qatarı var idi. 1918-ci ilin, iyulun 2-də Lazar Biçeraxovun dəstəsi də Müsüslü dəstəsinin qarşısında yerləşdirildi və cəbhə komandanlığı ona həvalə olundu. Müsüslü dəstəsi 3 döyüşdə-1918-ci il, iyunun 18–29-da Müsüslü-Qaraməryəm xəttində, iyulun 5–10-da Kürdəmir ətrafında və iyulun 12–14-də Karrar stansiyası ətrafında baş verən döyüşlərdə iştirak etmişdi. Döyüşün miqyasından asılı olaraq, Müsüslü dəstəsi həm türk hərbi qüvvələri, həm də könülü Azərbaycan dəstələri ilə möhkəmləndirilirdi. Məsələn, Kürdəmirdəki döyüşlərin gedişində Nuru Paşanın əmri ilə Ağdaş və Xaldandakı dəstələr, Qazaxda toplanmış 350 nəfərlik silahsız dəstə Müsüslü dəstəsinin tabeliyinə verlmişdi.
1918-ci ilin, iyulun 16-da Müsüslü dəstəsinin bazasında Cənub qrupu təşkil edildi və bununla da Müsüslü dəstəsinin mövcudluğuna son qoyuldu.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, "Müsüslü hərbi dəstəsi" maddəsi
* Azərbaycan tarixi 7 cilddə, cild 5, Bakı, 2001

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Manaf Süleymanov, Azərbaycan ordusu (1918–1920), Bakı, 1998
**Şio Dedabrişvili** *(Araqvispireli; Şio Zaxaryeviç Dedabrişvili*; *4 (16) dekabr 1867, Tiflis quberniyasının, Duşet qəzası, Karisxevi kəndi — 2 yanvar 1926, Tiflis)* — gürcü yazıçısı.

Həyatı
------

Şərqi Gürcüstanda yoxsul keşiş ailəsində anadan olub, uşaqlığını kəndlilər arasında keçirib. 1883-cü ildə Tiflis ruhani seminariyasına qəbul olub, 1887-ci ildə inqilabi ideyalarına görə seminariyadan kənarlaşdırılıb, 1889-cu ildə isə yenidən seminariyaya bərpa edilib. 1890-cı ildən 1895-ci ilə qədər Varşava veterinar institutunda təhsil almış və tələbə təşkilatının üzvü olub. Gürcüstanın azad edilməsi üçün Varşava Liqasının təşkilinə görə Rusiya imperiyası hökuməti tərəfindən həbs edilmişdir. Gürcüstanın azad edilməsindən sonra Tiflisdə inspektor olaraq işləmişdir, lakin donuz əti ilə zəhərlənməsi qalmaqalına görə vəzifəsindən qovulmuşdu.

Yaradıcılığı
------------

Prozalar, qısa hekayələr yazmağa 1895-ci ildə başlamışdır. Bu əsərlərdə müxtəlif avtobioqrafik təcrübələr öz əksini tapıb. "Budur bizim həyat!", "Qalx", "Mənim günahım deyil, Allahım!" , "Necə iyrəncliklə baxır" hekayələrində gürcü kəndinə kapitalist münasibətlərin necə daxil olması, kəndlilərin ağır həyatı təsvir olunub. "Mənim vətənim, mənim ürəyim" və "Zəncirlənmiş Amiran" povestləri milli-azadlıq motivlərini özündə əks etdirir. Onun ən yaxşı novellalarından biri "Yer" (1901) novellasıdır.

Sovet hakimiyyəti dövründə onun yaradıcılığı dəfələrlə tənqidə məruz qalıb. Buna görə həyatının son illərində onun tərəfindən o qədər də çox əsər yazılmamışdır. Onun son əsərlərindən nisbətən tanınanı sentimental yarımnağıl tipli roman — "Qırılmış ürək" (1920) əsəri bir şahzadə və sadə bir zərgərin sevgisindən bəhs edir.

Tbilisidə Didubi paneonunda dəfn edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "შიო არაგვისპირელი – Shio Aragvispireli (ka-GE), *ბურუსი - BURUSI*". 2018-06-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-19.
**Suffocation** — 1988-ci ildə Nyu Yorkda yaranmış amerikan det metal qrupu.

1991-ci ildə *"Effigy of the Forgotten"* adlı ilk demo albomunu çıxardaraq başlayan qrup, fəaliyyətə başlayandan arıtq yeddi studiya albomunu yayımlayıb. Cannibal Corpse, Immolation, Morbid Angel, Nile, Obituary, Deicide, Dying Fetus, Incantation kimi qruplarla yanaşı Suffocation da öz janrının əhəmiyyətli qruplarından biridir.

1993-cü ildə barabançı Mayk Smit qrupdan ayrılır və yerinə Doq Bon gəlir. Bu yerdəyişmədən sonra qrup ikinci studiya albomları olan *"Breeding the Spawn"*-ı çıxardır. 1995-ci ildə *"Pierced from Within"* adlı albomu yayımlayan qrup ABŞ, Meksika, Kanada və Avropanın da daxil olduğu genişmiqyaslı bir tura çıxır.

1998-ci ildə Vulture Records vasitəsilə *"Despise the Sun"* adlı bir EP yayımlayan qrup, qısa bir müddət sonra dağılır. Albom 2000 və 2002-ci ildə Relapse Records səsyazma şirkəti vasitəsilə yenidən yayımlanır.

2003-cü ildə qrup yenidən bir araya gəlir və albom hazırlıqlarına başlayır. Qrup 2004-cü ilin aprel ayında *"Souls to Deny"* adlı dördüncü studiya albomlarını çıxardır. Daha sonra qrupun ABŞ və Avropa səhnələrində 400'dən çox çıxışı olur. Wacken Festivalı çərçivəsində Almaniyada 33,000 dinləyici qarşısında çıxış edən qrup, 2006-cı ildə qrup ilə eyni adı daşıyan *"Suffocation"* albomunu çıxardır.

2008-ci ildə alman səsyazma şirkəti olan Nuclear Blast ilə müqavilə imzalayır və altıncı studiya albomu olan *"Blood Oath"*-ı bu şirkətin adı altında 2009-cu ildə çıxardır. Albom "Billboard 200" siyahısında 135-ci yerdə qərarlaşır.

2010-cu ilin may ayında qrup Napalm Death ilə birlikdə Meksika və Cənubi Amerika turuna çıxır. 2012-ci ilin fevral ayında Smit yenidən qrupdan ayrılır və onun yerinə Deyv Kalros gəlir.

2012-ci ilin sentyabr ayında qrup yeni albom üzərində işlədiklərini açıqlayır. Qrupun yeddinci studiya albomu olan *"Pinnacle of Bedlam*" 2013-cü il 15 fevral tarixində işıq üzü görür.

Studiya albomları
-----------------

* 1991 — *Effigy of the Forgotten*
* 1993 — *Breeding the Spawn*
* 1995 — *Pierced from Within*
* 2004 — *Souls to Deny*
* 2006 — *Suffocation*
* 2009 — *Blood Oath*
* 2013 — *Pinnacle of Bedlam*
* 2017 — *…Of the Dark Light*

Xarici keçidlər
---------------

* Suffocation rəsmi web səhifəsi Arxivləşdirilib 2009-11-01 at the Wayback Machine
* Suffocation rəsmi Myspace səhifəsi
* Suffocation Allmusic səhifəsi
* Suffocation mahnılarının sözləri
**1-ci süvari diviziyası** (*ing.* 1st Cavalry Division) — ABŞ ordusunun 1921-ci ildən mövcud olan taktiki hərbi birləşməsi. Ləqəbi "**Birinci dəstə**"dir (First Team).

Birləşmə mövcud olduğu dövrdə süvari, piyada, aviasiya və zirehli diviziya kimi xidmət etmişdir.

Tarixi
------

1855-ci ildə 1-ci süvari alayı yaradılmış, onun əsasında 1921-ci ilin sentyabrında ABŞ ordusunun 1-ci süvari diviziyası formalaşdırılmışdır.

ABŞ Ordusu üçün Birinci və İkinci Dünya müharibələri arasındakı dövr tənəzzül dövrü idi ki, bu da yeni birləşmədə öz əksini tapmışdı. Onun hər il təlimlər keçirəcəyi güman edilirdi, lakin 1923-cü ildə ilk təlimlərdən sonra növbəti təlimlər yalnız 1927-ci ildə baş tutmuşdur. Sonradan bölmə, birləşmələrinin optimal sayını və gücünü tapmaq üçün davam edən təcrübələr çərçivəsində strukturunu bir neçə dəfə dəyişdirmişdir.

28 fevral 1943-cü ildə diviziyanın sonuncu süvari birliyi atlarını itirmişdi. Formal olaraq süvarilərin adını saxlayan diviziya indi yüngül piyada (motorlu tüfəng) olmuşdu.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Ellis J.* Combat Divisions // World War II: The Encyclopedia of Facts and Figures. 1995. S. 115.

Xarici keçidlər
---------------

* Официальный сайт 1-й кавалерийской дивизии (ing.)
* Сайт РГ, "Танком по Европе.
**Vayxır qalası** — Babək rayonunda, Naxçıvançayın sol sahilində, eyniadlı kəndin yaxınlığında arxeoloji abidə.

Vayxır qalası hər tərəfdən dərin yarğan, yaxud sıldırım qayalarla əhatələnmiş və təbii mühafizəyə malikdir. Qala, eyni zamanda, əlavə müdafiə istehkamı ilə də möhkəmləndirilmişdir. Müdafiə divarının (cənub divarının uzunluğu 150 m. şimal divarının uzunluğu 140 m.) həm dördkünc bürcləri, həm də bucaqşəkilli çıxıntıları var. Müdafiə divarları yüngülcə yonulmuş iri qaya parçalarından hörülərək gil məhlulu ilə bərkidilmişdir.

Kəşfiyyat xarakterli tədqiqatlarda öyrənilmiş, bərpa layihəsi hazırlanmışdır. Qalanın e.ə. II minilliyə aid olması ehtimal olunur. Vayxır qalasının sahəsi 2 hektardan artıqdır. Qalanın divarları (eni 4–5 m.) yonulmamış iri qaya parçalarından, heç bir bərkidiçi məhlul olmadan tikilmişdir.

Abidədə genişmiqyaslı arxeoloji qazıntılar aparılmamış, yalnız yerüstü maddi-mədəniyyət nümunələri əsasında öyrənilmişdir. Buradan əldə olunmuş yerüstü maddi-mədəniyyət nümunələri, Son Tunc-Erkən Dəmir dövrünə aid boz və qara rəngli gil qab qırıqlarından və tunc asmadan ibarətdir.
**Litva Milli Muzeyi** (lit. Lietuvos liaudies buities muziejus) — Avropadakı ən böyük (195 ha) açıq hava etnoqrafik muzeylərindən biridir. 1966-cı ildə Vilnüsdən 24 km məsafədə, Kaunas su anbarının sahilindəki Rumşişkes kəndində qurulmuşdur.

Qurulma tarixi
--------------

1965-ci ildə Litva SSR Nazirlər Soveti Litva SSR Milli Həyat Muzeyini qurmaq qərarına gəlir və 1966-cı ildə onun dizaynı, təşkili üzərində iş başlayır. Muzey 1974-cü ildə ziyarətçilər üçün açılır.

1980-ci illərin ortalarında muzeyin sahəsi 176 hektar idi - 168 otaq (2130 m²). Litvanın dörd etnoqrafik bölgəsinin 14 mülkü - Cuki, Aukştayti, Suduva və Zemaiti - yol kənarındakı mehmanxana və digər tikililər, habelə daş və taxta heykəllərin eksponatları ekspozisiyanın obyektləri olur. Muzeyin kolleksiyasına 38 mindən çox muzey obyekti daxil idi ki, bunların arasında memarlıq kolleksiyası, məişət və məişət əşyaları, sənətkarların və kəndli texnikası, təsviri sənət əsərləri və xalq heykəltəraşlığı var. Muzeyi hər il 150 min nəfərə qədər insan ziyarət edir.

Çağdaş dövr
-----------

Bu gün Litva Milli Muzeyi Avropadakı ən böyük etnoqrafik açıq muzeylərdən biridir. 195 hektar ərazidə, 183 bina yerləşir. Muzey kolleksiyasına 86 min muzey eksponatı daxildir.

Hazırda muzey Litvanın 18-ci əsrin sonu - 20-ci əsrin birinci yarısındakı etnoqrafik bölgələrini təqdim edir: Cuki, Aukştaytiy, Suduva, Zemaiti və kiçik Litva. Bu bölgələrə xas olan binalarda o dövrün həyatı əks olunur, kənd təsərrüfatı texnikası sərgilənir, sənətkarlıq və incəsənət nümunələri nümayiş olunur.

Muzeyin şimal-qərb kənarında 18-ci əsrə aid Aristavel sarayı yerləşir. Litvanın taxta malikanə memarlığının nümunəsidir. 1987-ci ildə sökülərək Kedaynyay bölgəsindən muzeyə aparılmışdır. İnteryerində dominant klassik üsluba baxmayaraq, divar və tavan rəsmlərində XV Lüdovik üslubunda motivlər, eləcə də xalq motivləri yer alır.

Muzeyin ayrı bir bölməsi XX əsrdə Litva xalqının sürgün və müqavimət dövrünü əks etdirən bina və xatirələrdən ibarətdir. Burada Yakut yurtları (Qazma ev), sürgün üçün vaqon, gizlənən yerlər (bunker) nümayiş olunur. 30 may 2019-cu ildə Litva və Arktikada Çurapça sakinlərinin xatirəsinə 1942-ci ildə Yaqut oyma taxta sütununun ("Serqe") açılış mərasimi keçirildi.

Muzey mütəmadi olaraq müxtəlif festivallara ev sahibliyi edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Исторические и краеведческие музеи СССР: каталог / Центр. Музей революции СССР; сост. Л. Н. Годунова и др. — М. 1988. С. 449.
2. ↑  Петербуржцы смогут попробовать литовскую культуру «на вкус» Arxivləşdirilib 2023-07-26 at the Wayback Machine // ИА REGNUM. 2011. 15 sentyabr.
3. ↑  Поместье Ариставеле Arxivləşdirilib 2023-07-26 at the Wayback Machine. Сайт Литовской ассоциации замков и усадеб.
4. ↑  Замки и поместья Литвы: окунитесь в уникальное архитектурное путешествие Arxivləşdirilib 2020-08-12 at the Wayback Machine // Delfi.ru. 2019. 26 августа.
5. ↑  В Литве установлено сэргэ в память о ссыльных Арктического побережья Arxivləşdirilib 2020-02-13 at the Wayback Machine // ysia.ru.2019. 2019. 31 мая.
6. ↑  Якутия в мире: народный дипломат Александр Павлов Arxivləşdirilib 2023-07-26 at the Wayback Machine // НВК Саха. 2019.
**Vyetnama Hərbi Yardım Təminatı Komandanlığı** (*ing.* U. S. Military Assistance Command, Vietnam), **VHYTK** və ya **MACV** — Vyetnam müharibəsi zamanı mövcud olan və bütün ABŞ qoşunlarına rəhbərlik edən ABŞ Müdafiə Departamentinin nəzdində birgə qərargah strukturu. Əvvəlcə VHYTK yalnız Cənubi Vyetnama hərbi yardımın göstərilməsinə nəzarət edən Vyetnamda Hərbi Yardım Təminatı Məsləhət Qrupunun köməkçi təşkilatı hesab olunurdu.

Komandanlıq 8 fevral 1962-ci ildə ABŞ-nin Cənubi Vyetnama göstərdiyi hərbi yardımın həcminin genişləndirilməsi ilə əlaqədar yaradılmışdır. 15 may 1964-cü ildə artıq çox böyük olan məsləhət qrupu VHYTK-yə daxil edilmişdir. 29 mart 1973-cü ildə VHYTK ləğv edilmişdir. Onun əvəzinə bir sıra VHYTK funksiyalarını (Paris sülh sazişinə əsasən qoyulmuş məhdudiyyətlər ilə) özündə saxlayan və Sayqonun süqutuna qədər fəaliyyət göstərən Sayqon müdafiə attaşe ofisi fəaliyyət göstərmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Stanton, 1987

Xarici keçidlər
---------------

* "ADVISING THE REPUBLIC OF VIETNAM" (ingilis). richmond.edu. 2008-12-03 tarixində arxivləşdirilib.
**Maya Qurci** (*ukr.* Майя Михайлівна Гурджі; 25 may 1946, Simferopol – iyun 1992, Simferopol) — Sovet və Ukrayna musiqişünası və müəllimi. Ukrayna Bəstəkarlar İttifaqının üzvü.

Bioqrafiya
----------

25 may 1946-cı ildə Simferopolda krımçak ailəsində anadan olub.

Simferopol Musiqi Kollecinin məzunudur. 1971-ci ildə Qnessinlər adına Dövlət Musiqi və Pedaqoji İnstitutunun (Moskva) tarix, nəzəriyyə və bəstəkarlıq fakültəsini bitirmişdir. 1971-ci ildən Simferopol 1 saylı Uşaq Musiqi Məktəbində dərs deyirdi, 1975-ci ildən rayon radiosunda musiqi şərhçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1978-ci ildə Ukrayna Bəstəkarlar İttifaqının üzvü olur.

Jurnal və qəzetlərdə məqalələrin, mühazirələrin, radio və televiziya proqramlarının müəllifidir. O, bəstəkar A. S. Karamanovun əsərlərinin təbliği ilə məşğul olmuş, onun haqqında bir sıra məqalələr yazmışdır. Ələmdar yaradıcılığının böyük pərəstişkarı hesab olunur. Simferopol İncəsənət Muzeyində tematik incəsənət və musiqi gecələrinin təşəbbüskarı və təşkilatçılığı ilə məşğul olmuşdur. Hazırda İsraildə yaşayan yazıçı, 1 saylı Uşaq Musiqi Məktəbinin keçmiş direktoru Zinovy Petroviç Bekmanın xatirələrində institutu bitirdikdən sonra 1 saylı Uşaq Musiqi Məktəbində həyatının son günlərinə qədər Maya Qurji ilə çalışdığını bildirmişdir. 1992-ci ilin iyununda Simferopolda vəfat edir.

Xatirəsi
--------

2017-ci ildə "XX əsrdə Krımın mədəni, sosial-iqtisadi və hərbi tarixində qadınların rolunu göstərmək" məqsədilə Krım Respublikasının Dövlət Arxivində "Krımın tarixində qadınlar. Arxiv fondlarından Maya Qurqinin həyat və yaradıcılığına dair sənədləri təqdim edən "Oçerklər": fotoportret, avtobioqrafiya və "Musiqi və musiqiçilər" silsiləsindən "Simfonik premyera" proqramının stenoqramı.

17 may 2022-ci il tarixində Simferopolda Krimçakların "Krımçahlar" cəmiyyətinin təşkilatçılığı ilə Maya Qurcinin xatirə gecəsi keçirilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Пупкова, Наталья.* "Защитники, правители, творцы". Крымская правда. 2018-03-06. 2023-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-04.
2. ↑  "Спілка композиторів України. Фонд № 661. Опис № 2 особових справ членів Спілки за 1988—1996 рр" (PDF) (ukrayna). Державна архівна служба України. 2022-01-23 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-01-04.
3. ↑  Валит М. Мир музыки Алемдара Караманова // Брега Тавриды. — 2016. — С. 304.
4. ↑  *Глазунова С. А.* "Художественная жизнь Симферополя (XX век)". Музей истории города Симферополя. 2020-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-04.
5. ↑  "«Женщины в истории Крыма. Очерки»". Архивы Республики Крым. 2017-04-04. 2022-03-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-04.
6. ↑  "25 мая — день рождения музыковеда Майи Гурджи". Крымчаки. 2022-05-27. 2022-11-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-29.
**MEMZ** — MEMZ troyası, Microsoft Windows üçün hazırlanmış troya virusu şəklində zərərli bir proqramdır.

MEMZ, əvvəlcə Leurak tərəfindən YouTuber danooct1-in "Viewer-Made Malware" seriyası üçün yaradılmışdır. Daha sonra, danooct1 tərəfindən bir nüsxə ilə təmin edildikdən sonra Windows 10 virtual maşınına qarşı troyan nümayiş etdirən canlı yayım qrupu Vinesauce üzvü Vargskelethor ləqəbli Joel Johannson tərəfindən səsləndirildi. Virus, bir-birinin ardınca avtomatik olaraq aktivləşən, bəziləri də gecikmə ilə bənzərsiz və mürəkkəb faydalı yükləri ilə məşhurlaşdı. Yük yüklərinə misal olaraq, siçan imlecini təsadüfi hərəkət etdirmək, istifadəçinin veb brauzerində "virusu necə aradan qaldırmaq" və "pul qazanmaq" kimi satirik Google axtarışlarını açmaq və müxtəlif təsadüfi Microsoft Windows proqramlarını (məsələn, kalkulyator və ya idarəetmə paneli) açmaq daxildir.. Proqramın adına uyğun olaraq, virusun bir çox hissəsi İnternet memlərinə əsaslanır; məsələn, virus açılış sektorunu Nyan Cat animasiyası ilə yazır.  Xeyli olmayan bir versiya daha sonra Leurak tərəfindən yaradıldı. Bu təhlükəsiz versiya, xüsusi yük yüklərini söndürməyə imkan verir və yenidən başladan sonra açılış sektorunun üzərinə yazmayacaqdı.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *White, Daniel.* "Viewer-Made Malware 8 - MEMZ (Win32) (flashing lights warning)". Hackme.comYouTube. July 8, 2016. February 21, 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: December 21, 2018.
2. 1 2  *Dean, Madeleine.* "MEMZ virus: what is it and how it affects Windows PC?". Windows Report. August 26, 2016. November 17, 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: December 21, 2018.
3. 1 2  *Oberhaus, Daniel.* "Watch This Malware Turn a Computer into a Digital Hellscape". Motherboard. July 9, 2016. March 26, 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: December 21, 2018.
4. 1 2  *Maiberg, Emaneul.* "Preserving the Ancient Art of Getting Pwned". Motherboard. July 30, 2016. April 7, 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: December 21, 2018.
5. 1 2  *Kushman.* "Hãy xem cách Malware biến máy tính của bạn thành một địa ngục số kinh hoàng như thế nào". GenK (vyetnam). July 27, 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: December 21, 2018.
6. ↑  *Leurak,* [Vinesauce] Joel tries out the MEMZ Trojan (with chat), 2016-07-24, 2022-05-11 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 2019-06-26
7. ↑  Leurak (2016-07-10), MEMZ 4.0 - The Clean Version (ingilis), 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 2019-10-07

Həmçinin bax
------------

Danooct1'in həmin troya ilə bağlı paylaşdığı video
Cormack-Lehane təsnifat sistemi
Larinqoskop tiyəsi üzərindən görünən strukturlar
**Kormak-Leheyn təsnifat sistemi** birbaşa larinqoskopiya zamanı görünən strukturlar əsasında, endotraxeal intubasiyanın icrasının mümkünlük dərəcəsini müəyyən etmək üçün tərtib edilmiş təsnifatdır.
Təsnifat 1984 cü ildə R.S. Kormak və C. Leheyn tərəfindən tərtib edilmişdir. Gənc həkim anesteziyoloqların ixtisas hazırlıqlarında, çətin intubasiyaların icra vərdiş və texnikalarına yiyələnmələri üçün müxtəlif mümkün senarili modul vasitəsi kimi tətbiq edilməkdədir.

Kormak-Leheyn təsnifat sistemi.| Dərəcə | Şərhi | Rastgəlmə tezliyi | Çətin intubasiya ehtimalı |
| --- | --- | --- | --- |
| I | Qırtlaq tam görünür | 68% | <1% |
| IIa | Qırtlaq qismən görünür | 24% | 4.3% |
| IIb | Qırtlağın yalnız tək arxa ətrafi və ya çalovabənzər qığırdaq görünür | 6.5% | 67.4% |
| III | Qırtlağın yalnız tək qapağı görünür | 1.2% | 87.5% |
| IV | Qırtlaq və qapağı tamamilə görünmür | çox nadir | qəti |

Həmçinin bax
------------

* Mallampati təsnifatı
* Sellik manevri
* Traxeyanın intubasiyası

İstinadlar
----------

1. 1 2  Cormack, R.S.; Lehane, J. (1984). "Difficult tracheal intubation in obstetrics". Anaesthesia 39 (11): 1105–11. doi:10.1111/j.1365-2044.1984.tb08932.x. PMID 6507827.
**Maqdalena Kojena** (çex. Magdalena Kožená 26 may 1973[…], Brno) — Çex əsilli müğənnisi (Mezzo-soprano)

Bioqrafiyası
------------

Ziyalı alim ailəsində anadan olub (atası riyaziyyatçı, anası bioloqdur). Valideynlərinin hər ikisi Boxemiyadan idi. Atası on bir yaşında ikən dünyasını dəyişir. Əvvəlcə fortepianodan təhsil alır, lakin altı yaşında bir qolu sındıqdan sonra Brno Filarmoniya Orkestrinin uşaq xoruna daxil olaraq müğənnilik etməyə başlayır. Daha sonra Kojena Neva Meqova və Yirji Peşa ilə Brno Konservatoriyasında, Eva Blaxova ilə Bratislava Ali Musiqi Məktəbində (1995-ci ildə bitirmişdir) oxuyur. Elə həmin il Zalsburq festivalının laureatı seçilir. 1996-1997-ci illərdə Vyana Xalq Opera evinin solisti olur.
"Adi" klassik-romantik repertuardan əlavə Kojena barokko ("orijinal") tərzdə də işləyir. Con Eliot Qardiner ilə Bax cantatalarının yubileyi dövründə (2000) fəal əməkdaşlıq etmişdir. M. Minkovskinin Handel və Qlyuk musiqilərini (1996-2003), Musica antique orkestri (Köln) R. Qoebel ilə - Bax ailəsinin nadir kantataları (2000-2003) əsərlərini ifa etmişdir

2003-cü ildə Kojena Fransız Ədəbiyyat və İncəsənət Ordeninin Kavalieri adına layiq görülür. O, Saymon Rettl ilə evlidir. Bu evlilikdən Yonaş (2005), Miloş (2008) adlı oğlanları və Aneyka (2014) adlı qızları dünyaya gəlmişdir.

Mükafatları
-----------

* 2001 Gramophone Awardı - Solo vokal
* 2001 Czech Crystal Award, Golden Prague International Television Festival - Konsert performansının ən yaxşı səs yazısı (opera, operetta, balet, rəqs, musiqilik), Maqdalena Kojena və Teri Qrequar, Çex Televiziyası, Brno Televiziya Studiyası.
* 2003-cü il Fransa hökuməti tərəfindən mükafatlandırılan Ədəbiyyat və İncəsənət Ordeninin Kavalieri.
* 2004 Gramophone Award - İlin rəssamı

Səs yazıları
------------

* 2009 Moris Ravel, "Uşaq və sehr", dirijor - Simon Rettl.

Mənbə
-----

* Rəsmi sayt  (çex.) (ing.)
* «Enchantment»

İstinadlar
----------

1. 1 2  Magdalena Kozena // FemBio database (alm.).
2. 1 2  Magdalena Kožena // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2  The Fine Art Archive. 2003.
4. ↑  *Claire Prentice.* "The voice that goes straight to the heart". The Times. 7 августа 2005. 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2007-11-22.  (#apostrophe\_markup)
5. ↑  "Czech Television Yearbook 2001". 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-20.
**Omulyax körfəzi** — Şərqi Sibir dənizinin şərqində yerləşən körfəz. Xrom Oxu və Merkuşin Oxu yarımadası arasında yerləşir. Materik daxilinə 91 km məsafədə daxil olur. Eni isə 4 km-dir.
Sahillərində tundra bitkiləri yayılmışdır. Əsasən hamardır. Bəzi hissələrdə isə hündürlük 30 metrə çatır. Körfəzə Kyuenityax, San-Yuryax, Kustuktax, Merkuşina çayları tökülür. Semdolqen qolu ilə Zapadnı körfəzi birləşir.
Körfəz ətrafı bataqlıqlaşmışdır. Körfəzdən şimalda yerləşən göllər: Maloye Merkuşin gölü və Bolşoye Merkuşin gölü. İlin böyük qismi körfəz buzla örtülü olur.

İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyası Saxa Respublikası ərazisinə daxildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Топографическая карта западной части залива S-55-XXXI, XXXII — 1 : 200 000". 2021-06-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-04.
2. ↑  "Топографическая карта восточной части залива S-55-XXXIII, XXXIV — 1 : 200 000". 2021-06-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-04.
**Narodnaya dağı**, komi На́рода-Из, Şablon:Lang-mns) — Uralın ən yüksək zirvəsi. Dəniz səviyyəsindən yüksəklik 1895 metrdir. Dağ Komi Respublikası ilə Xantı-Mansi muxtar dairəsi sərhədində yerləşir. Zirvə Qütbönü Uralının ərazisində yerləşir.

Tarix
-----

Zirvəyə bu adı A. N. Aleşkov 1927-ci ildə SSRİ EA-nın Şimali Ural Kompleks Ekspedisiyası və Şimali Uralın ən yüksək dağlıq bölgəsini əvvəlcə ətraflı araşdıran 1924–1928-ci illərdəki Uralplan Kompleks Ekspedisiyasının tədqiqat işləri zamanı vermişdir (Sonralar bu ərazi Qütbönü Ural kimi tanınmağa başlayır). Sonra bir neçə qonşu zirvə də, Uralın tədqiqatçıları və ictimai xadimlərinin şərəfinə adlandırır: Karpinski, Didkovski.
Ədəbiyyatda dağın adı ilə bağlı iki variant vardır. Birincisi variant dağın ətəyindən axan Naroda çayının olması ilə bağlıdır. İkinci variant isə Sovetlər Birliyi dövründə yeni dövlətin ideoloji simvollarına adlar qoymaq meyli ilə bağlıdır. Bu misal olaraq Lenin zirvəsi və Komunizm zirvəsini göstərmək olar.
Aleşkov özü istifadə etdiyi ifadəyə dair yazılı dəlil qoymamışdır, lakin ekspedisiyanın təşəbbüskarı və onun ilk lideri B. N. Qorodkovu şəxsən tanıyan professor P. L. Qorçakovskinin ifadəsinə görə, Aleşkov hələ də rus dilindəki "xalq" sözündən yaranan Narodnaya adını xatırladır. Bu həqiqəti keçmişdə B. N. Qorodkov ilə aspiranturada oxuyan coğrafiyaçı və etnoqraf N. P. Arxipovda təsdiqləyir. Bu adla dağ 1954-cü ildə Böyük Sovet Ensiklopediyasına daxil edilir. Lakin onsuz da 1958-ci ildə Milkov və Qvozdetski universitetləri üçün yeni coğrafiya dərsliyində yeganə düzgün versiya Narodnayadır. Daha sonra elm adamları və yazarlar adın bu şərhinə qarşı dəfələrlə çıxış edirlər.
Komi dilində çay adından "Naroda" və ya "Naroda-İz" dən çıxan, təxminən 1930–1950-ci illər arasında istifadəyə verilmiş adlar da mövcuddur. Bu adlar 1954-cü ildə Böyük Sovet Ensiklopediyasına daxil edilmişdir. Bu o dövrün elmi ədəbiyyatında tez-tez rast gəlinir. "Naroda" adı 1 km-lik topoqrafik xəritədə də göstərilir (Q-41–97.98 nömrəli red. 1994)

Tarix
-----

Yerli tarixçi V. Q. Karelin tərəfindən kəşf edilən yazılı mənbələrə görə, 1846-cı ildə Narodnaya dağı, XIX əsrin Macarıstan araşdırmaçısı A. Requli tərəfindən mansi dilində adı Poen-Urr altında xəritəyə salınmışdır.

Coğrafi təsvir
--------------

Dağın özü Qütbönü Uralın ətraf dağlarının fonunda heç bir şəkildə fərqlənmir. Bu ərazinin relyefi dərinliklərində göllərin yerləşdiyi karların olması ilə xarakterizə olunur. Burada buzlaqlar və qar sahələri var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "журнал Первое сентября номер 2, Лазаревич К. 2006". geo.1september.ru (rus). 2017-02-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-25.
2. ↑  Матвеев А. К. Географические названия Урала. Свердловск, 1980. — С. 181.
3. ↑  "Матвеев А. К. Вершины Каменного пояса. Названия гор Урала. Челябинск, 1990". meridian.perm.ru (rus). 2018-06-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-25.
4. ↑  "Архипова Н. П. Ястребов Е. В. Как были открыты Уральские горы. Свердловск, 1990. — С. 172". urbibl.ru (rus). 2020-01-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-25.
**Dolomit CaMg [CO3]2** — triqonal sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: hər yerdə rast gələn.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Dəmir-, manqan- və qurğuşunlu dolomitlər.

Xassələri
---------

Rəng – rəngsiz, ağ, boz, sarı, qonuru, yaşılımtıl, qırmızımtıl, qəhvəyi, nisbətən az hallarda – cəhrayı, yaşıl; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə, xırdadənəli və gizlikristallik aqreqatlarda–tutqun, kristallarda–sədəfi; Şəffaflıq – şəffaf, yarımşəffaf, qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 2,85-3,00; Sərtlik – 3,5-4,0; Kövrəkdir; Ayrılma – romboedr {1011} üzrə mükəmməl; Sınıqlar – pilləli, farforabənzər əmələgəlmələrdə – qabıqvari, pizolitlərdə – qınabənzər; Lüminessensiya – katod şüalarında narıncı-qırmızı; Morfologiya – kristallar: adətən yəhərvarı əyilmiş üzlərlə səciyyələnən rombik; İkiləşmə: {0001}, {1010}, {1120} və {0221} üzrə tez-tez rast gəlir; qarşılıqlı nüfuzetmə və polisintetik; Mineral aqreqatları: kobud- və incədənəli, sıx, farforabənzər kütlələr, pizolitlər.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Əsas etibarilə dəniz hövzələrində xemogen-çökmə yolla əmələ gəlir. Böyük qalınlıqlı dolomit qatları çox vaxt əvvəl çökmüş əhəngdaşlarının maqnezial duzlarla əvəzlənməsi nəticəsində formalaşır. Mineralın iri yığınları həmçinin bir çox karbonatitlərlə bağlıdır. Dolomitin başqa karbonatlar, sulfidlər, kvars, barit, flüorit və s. ilə assosiasiya təşkil edən hidrotermal əmələgəlmələrinə nisbətən az rast gəlinir. Hidrotermal-dəyişilmiş hiperbazitlərdə qeyd edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kalsit, maqnezit, gips, anhidrit, kvars, qalenit, sfalerit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Moskva və Perm vilayətləri, Kunqur hövzəsi, Tuva (Rusiya); Balxaş gölü (Qazaxıstan); Stromberq, Xunsryuk (Almaniya); Celfa (Əlcəzair); Nyu-York və Yuta şt. (ABŞ); İsveçrə və b. Azərbaycanda bir sıra dolomit və dolomitləşmiş əhəngdaşı yataqları məlumdur: Nehrəm (Naxçıvan MR, Babək r-nu), Binəqədi (Abşeron y-ad.), Təgircal (Qusar r-nu); Boyanata və Qələndərtəpə yataqlar qrupu, Keçiqaya (Qobustan r-nu). Kiçik Qafqazın dəyişilmiş ultraəsasi süxurlarında, Mehmana qrupunun qurğuşun-sink yataqlarının filizlərində və b. rast gəlir.

Tətbiqi
-------

Tikinti işlərində, metallurgiya, kimya, keramika, şüşə sənayesində, kənd təsərrüfatında istifadə edilən çoxsahəli təyinatlı xammaldır. Şəffaf gözəl rəngli növ müxtəliflikləri bəzən zərgərlikdə tətbiq olunur.

Qırıntı dolomitlər
------------------

Qırıntı dolomitlər, karbonat və ya gilli karbonat sementlə sementləşmiş dolomit qırıntılarından təşkil olun­muş süxur. Dolomitli konqlomeratlar, konqlomerat-brekçiyalar, brekçiya-qra­ve­litlər və qumdaşları məlum­dur. Mənşəyinə görə konsedimentasion və ya törəmə ola bilərlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  rruff. International Mineralogical Association, Arizona Universiteti.
2. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

* THE MINERAL DOLOMITE
**Madatov adasına gediş və dönüş** -  Aka Morçiladzenin romanı.Postsovet dönəmi Gürcü ədəbiyyatının ən parlaq imzalarından biri Aka Morçiladzenin "Madatov adasına gediş və dönüş" adlı romanı Alatoran Yayınlarında işıq üzü görüb.

Məzmun
------

"Madatov adasına gediş və dönüş" romanını oxuyarkən insan fərqli düşüncələrin şahisi olur. Rəngsaz Hafo romanın əsas qəhrəmanıdır. Sənətində əsl peşəkar olan Hafo cəmiyyət tərəfindən əxlaqsız hesab olunur. İnsanlardan ondan şikayətlər edirlər. Hafo kişibazlıqda günahkar bilinir. Hətta romanda elə bir məqam var ki, yeddi kişi birlikdə münasibətdə olurlar. Rəngsaz lal oğlanı evinə gətirir. İnsanlar deyir ki, o oğlan Hafonun arvadını əvəz edir.

Guya ki, həmin uşağı Hafo qorxutmuş və bu qorxunun nəticəsində uşaq lal olmuşdu. Hafonu sevmirlər, sevməmələri üçün yetərincə səbəbləri var. O, heç kimdən çəkinmir, insanlara qürurla baxır. Bütün həyatı dedi – qodularla dolu olsa da heç nəyə əhəmiyyət vermir. Bəlli bir həqiqət var ki, Hafo təkcə rəngsaz deyil, başqa işlərlə də məşğuldur və bu işlər insanlarda nifrət duyğusu yaradır.

Romanda keşiş obrazı var. Belə ki, Hafonun etdiyi əxlaqsız hərəkətlərə görə insanlar keşiş Zaxariya ataya şikayət edirlər. Parmeniy ağa Zaxariya ataya söyləyir ki, Hafonun varlığı məhəlləmizin əxlaqını pozur. O , insanları pis yola çəkir.

Burada təriqət parçalanmasının yaratdığı gərginlik hiss olunur. Zaxariya ata kəskin qərar verməkdə çətinlik çəkir. Çünki özü də Hafonun əməllərindən çəkinir. Keşiş Hafonu görmək üçün evinə yollanır, lakin tapa bilmir, sonra Hafo özü kilsəyə gəlir. Keşiş isə onu kilsəyə qəbul etmək ismətir. Acıqlanır ki, sənin dinin, fikirlərin məlum deyil. Əsərin bu hissəsini oxuduğum zaman Kamyunun "Yad "povestini xatırladım. Hafo ilə Zaxariya atanın dialoqu ilə Mersonun keşişlə söhbəti arasında oxşarlıq var. Hafo da Merso kimi dinə qarşı etinasız münasibət göstərir. Keşişlərələ söhbətdə onlarla məzələnirlər. Hafo keşişə deyir :
- Sənə nə lazımdır ? Çörəyimi çətinliklə qazanıram, vəssalam.

Zaxariya atasa öz – özünə danışır, nə zavallı adamdır, öz dinini də bilmir. Zakariya atanın müəmmalı ölümü romana olan marağımı daha çox artırdı. Araşdırma aparılsa da keşişin ölümünü təsadüfi bədbəxt hadisə adlandıraraq istintaqa son qoyuldu.

Halfo general Şavişvilinin evindən qiymətli əşyaları oğurlamaqda günahkar bilinir. Onun ölümü vəziyyəti daha da çətinləşdirir. Kim idi onu öldürən, məqsədi nə idi ? İstintaq prosesi polkovnik Korqanova həvale edilir. O Korqanov ki, uzun müddət heç bir uğur qazanmayıb, yüksək nailiyyəti yoxdur. Təhmətlərlə rastlaşır. Bəs bu cinayətin istintaq prosesinin ona tapşırılmasında səbəb nədir ? Qatil tapılırmı ? Bu suallara cavab tapmaq üçün romanı oxumaq lazımdır .

Xarici keçidlər
---------------

Madatov adasına gediş və dönüş - goodreads.com

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-04-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-31.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-31.