recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bavariya-İnqolştadt hersoqluğu** (*alm.* Bayern-Ingolstadt‎) və ya **Yuxarı Bavariya-İnqolştadt** (*alm.* Oberbayern-Ingolstadt‎) 1392–1447-ci illərdə Müqəddəs Roma İmperiyasının tərkibində olan bir dövlət idi.

Tarixi
------

Hersoqluğun yaradılmasının kökləri bavariyalı Müqəddəs Roma imperatoru IV Lüdviqin ölümünəcən uzanır. Lüdviqin imperiyasını parçalayan 1349-cu ildə imzalanmış Landsberq müqaviləsinə görə oğulları Stefan, Vilhelm və Albert Aşağı Bavariya və Niderlandı birgə idarə etməli idilər. Dörd il sonra 1353-cü il Regensburq müqaviləsi ilə miras yenidən bölündü; Stefan Bavariya-Landsxutun yeni hersoqu edildi. 1363-cü ildə Stefan eyni zamanda Yuxarı Bavariya hersoqu oldu və onu yenidən Bavariya-Landsxut ilə birləşdirdi. Stefanın ölümündən sonra onun üç oğlu hersoqluğu birgə idarə edirdi. Lakin 1392-ci ildə Bavariya-Landsxut yenidən üç hersoq üçün bölündü və beləliklə, Bavariya-Münhen və Bavariya-İnqolştadt yaradıldı. Bavariya-İnqolştadtın ilk hersoqu II Stefanın oğlu III Stefan olmuşdur.

1413-cü ildə Stefanın ölümündən sonra VII Lüdviq atasının taxtına oturdu. 1429-cu ildə Bavariya-Ştraubinqin bəzi hissələri Bavariya-İnqolştadtla birləşdirildi. Lüdviq, öz oğlu VIII Lüdviq 1443-cü ildə taxt-tacını qəsb edənə və onu düşmənləri Bavariya-Landsxut hersoqu XVI Henrixə təslim edənə qədər hersoqluq etdi. VIII Lüdviq iki il sonra öldü. Atası isə əsirlikdə öldü. Varisi olmayan Bavariya-İnqolştadt Bavariya-Landsxuta qaytarıldı.

Ərazisi
-------

Bavariya-İnqolştadt Bavariyadakı müxtəlif, bitişik olmayan torpaqlardan bir yerə yığılmış dövlət idi. Paytaxt İnqolştadt idi və onun ətrafındakı əraziləri də əhatə edirdi: Şrobenhazuen, Ayxax, Fridberq, Reyn-am-Lex və Höştadt-an-der-Donau. Bundan əlavə, hersoqluq aşağıdakı şəhərləri birləşdirirdi:

* Cənubi Bavariya:
	1. Vasserburq-am-İnn
	2. Ebersberq
	3. Kufşteyn
	4. Kitzbüel
	5. Rattenberq
* Şərqi Bavariya:
	1. Şardinq
	2. Dinqolfinq
	3. Mallersdorf-Pfaffenberq
* Şimali Bavariya:
	1. Hilpoltşteyn
	2. Hersberq
	3. Lauf-an-der-Peqnitz
	4. Veyden-in-der-Oberpfalz
	5. Valdmünhen

İstinadlar
----------

1. ↑  *Anderson, Emily-Jan; Farquhar, Jill; Richards, John.* Visible Exports / Imports: New Research on Medieval and Renaissance European Art and Culture (ingilis). Cambridge Scholars Publishing. 2020-05-15. 239–240. ISBN 978-1-5275-5181-7. 2022-10-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-15.
2. ↑  *KG, Fritz Rudolf Künker GmbH & Co.* Künker Auktion 130 - The De Wit Collection of Medieval Coins, 1000 Years of European Coinage, Part II: Germany, Switzerland, Austria, Bohemia, Moravia, Hungary, Silesia, Poland, Baltic States, Russia and the golden Horde (ingilis). Numismatischer Verlag Künker. 331–332. 2022-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-15.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 4225495-4 |
**Mariel gəmi köçürülməsi** (*ing.* Mariel boatlift) (*isp.* Exodo del Mariel) — kubalıların 1980-ci ilin 15 aprel – 31 oktyabr tarixləri arasında kütləvi olaraq Kubanın Mariel limanından ABŞ-yə emiqrasiyası.

Kuba iqtisadiyyatının kəskin tənəzzülü ilə əlaqədar olaraq ölkədəki gərgin vəziyyət və 10.000-ə yaxın kubalının Peru səfirliyinə sığınacaq istəyi ilə müraciət etməsi bu prosesə təkan verdi.

Bunun ardınca Kuba hökumətinin bəyanatında ölkəni tərk etmək istəyən hər kəsin bunu edə biləcəyi qeyd olundu və köçürülmə qısa müddət sonra başladı. Təşkilatçılıq Kuba əsilli amerikalılar tərəfindən Kuba rəhbəri Fidel Kastronun razılığı ilə həyata keçirilirdi. Emiqrantların böyük bir qisminin Kubanın həbsxanaları və ruhi xəstəliklər dispanserlərindən buraxılmış şəxslərdən ibarət olduğunun aşkar edilməsi o dövrkü ABŞ prezidenti Cimmi Karterin siyasi mövqeyini ciddi şəkildə sarsıdmışdı. Nəticə etibarilə Amerika Kubanın arzuolunmaz şəxslərini qəbul edərək aldadılmışdı. Kastro bəyanatında açıq olaraq qeyd etmişdi: "Mən Kubanın tualetlərini ABŞ üzərinə boşaltdım".

Mariel gəmi köçürülməsi iki hökumət arasında əldə edilmiş razılaşma ilə 1980-ci ilin oktyabırında sona çatmışdı. Köçürülmə dövründə təxminən 125.000 kubalı Floridaya emiqrasiya etmişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
**Bavariya-Landsxut hersoqluğu** (*alm.* Teilherzogtum Bayern-Landshut‎) — 1353–1503-cü illərdə Müqəddəs Roma İmperiyasında mövcud olmuş dövlət.

Tarixi
------

Hersoqluq bavariyalı Müqəddəs Roma imperatoru IV Lüdviqin ölümündən sonra yaradılmışdı. Lüdviqin imperiyasını parçalayan 1349-cu ildə imzalanmış Landsberq müqaviləsinə görə oğulları Stefan, Vilhelm və Albert Aşağı Bavariya və Niderlandı birgə idarə etməli idilər. Dörd il sonra 1353-cü il Regensburq müqaviləsi ilə miras yenidən bölündü; Stefan Bavariya-Landsxutun yeni hersoqu edildi. 1363-cü ildə Stefan eyni zamanda Yuxarı Bavariya hersoqu oldu və onu yenidən Bavariya-Landsxut ilə birləşdirdi. Stefanın ölümündən sonra onun üç oğlu hersoqluğu birgə idarə edirdi. Lakin 1392-ci ildə Bavariya-Landsxut yenidən üç hersoq üçün bölündü və beləliklə, Bavariya-Münhen və Bavariya-İnqolştadt yaradıldı.

1429-cu ildə Bavariya-Ştraubinqin bəzi hissələri, o cümlədən 1447-ci ildə bütün Bavariya-İnqolştadt hersoqluğu Bavariya-Landsxut ilə birləşdirildi. Bavariya-Landsxut o zamanlar Rattenberq və Kitzbüeldəki mədənlərinə görə Bavariyanın ən varlı hissəsi idi və ən müasir idarəetmə üsuluna sahib idi. Hersoqların paytaxtı Landsxutdakı Trausnitz qalası idi. 1475-ci ildə isə Burqhauzen qəsrindəki ikinci iqamətgahlarına köçdülər.

Hersoqluq, son hersoq Zəngin Georqun ölümünün səbəb olduğu Landsxut varislik müharibələrinə qədər ümumilikdə 150 il davam etdi. 1505-ci ildə müharibənin sonunda torpaq yeni yaradılmış Pfals-Noyburq hersoqluğu və Bavariya-Münhen arasında bölündü. Kufştayn və Kitzbüel isə Bavariya-Münhenə verdiyi dəstəyə görə təzminat olaraq Müqəddəs Roma İmperatoru I Maksimiliana verildi və sonra Tirol ilə birləşdirildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Bavariya Sarayı İdarəsi. "Burghausen"  Arxivləşdirilib 2021-06-24 at the Wayback Machine

Mənbə
-----

* *Irmgard Biersack.* Bavariya-Landshut "zəngin hersoqlarının" məhkəməsi // Regensburqun regional tarixiə töhfələri (PDF). 2. Regensburq. 2006 [Die Hofhaltung der „reichen Herzöge" von Bayern-Landshut / Regensburger Beiträge zur Regionalgeschichte]. ISBN 3-939112-14-3.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 4312315-6 · LCCN: n94026910 · VIAF: 125641851 · WorldCat VIAF: 125641851 |
**Marietta Yannaku** (*yun.* Μαριέττα Γιαννάκου; 6 iyun 1951 – 27 fevral 2022, Afina) — Yunan siyasətçi və dövlət xadimi, Yeni Demokratiya Partiyasının üzvü, Yunanıstan Parlamentinin deputatı (2019-cu ildən), Avropa Parlamentinin sabiq üzvü və Avropa Xalq Partiyası fraksiyasının üzvü (1984–1990, 1999–2000, 2009–2014), Təhsil və Dini İşlər naziri (2004–2007), Səhiyyə naziri (1990–1991).

Bioqrafiyası
------------

5 iyun 1951-ci ildə Lakoniyanın Erakion kəndində anadan olmuşdur. Panayotis Yannakisin qızıdır.

Afina Universitetinin Tibb fakültəsini bitirmişdir.

1974-cü ilin oktyabrında Yeni Demokratiya gənclər təşkilatının qurucularından biri kimi icraiyyə komitəsinin üzvü olmuşdur. 1979-cu ildə Yeni Demokratiya Partiyasının, 1997-ci ildən Mərkəzi Komitənin, 1998-ci ildən İcraiyyə Komitəsinin üzvü olmuşdur. 29 iyul 2004-cü ildə partiyanın VI qurultayında partiyanın siyasi şurasının üzvü seçilmişdir. 2007-ci ilin iyul ayında VII Konqresdə Siyasi Şuranın üzvü olaraq yenidən seçilir. 1981–1984-cü illərdə partiya prezidentinin müşaviri olmuşdur.

İlk dəfə 1984 seçkilərə qatılmış, ümumiyyətlə isə dörd dəfə Avropa Parlamentinə seçilmişdir. Avropa Xalq Partiyası fraksiyasının üzvü olmuş, Avropa Parlamentindəki Yeni Demokratiya qrupuna rəhbərlik etmişdir.

Beş dəfə Yunanistan parlamentinə seçilmişdir. 1993-cü ildə keçirilmiş seçkilərin nəticələrindən sonra ilk dəfə Yunanistan Parlamentinə seçilmişdir. 11 aprel 1990-cı ildə Konstantinos Mitsotakis hökumətində Səhiyyə Naziri portfelini alır, 7 avqust 1991-ci ilə qədər bu vəzifəni yerinə yetirir. 10 mart 2004-cü ildə Kostas Karamanlisin ilk kabinetində Təhsil və Dini İşlər Nazirinin portfelini alır. 2006-cı ildə onun təşəbbüsü ilə Yunanıstan parlamenti Afina məscidinin yaradılması haqqında bir qanun qəbul edir. 2006-cı ilin yazında şagird və müəllimlərin kütləvi etirazlarına səbəb olan bir təhsil islahatı elan edir. 16 sentyabr 2007-ci ildə isə istefa verir.

2009-cu ildə Avropa Parlamentinə edilən seçkilərin nəticələrindən sonra yenidən millət vəkili seçildi, Avropa Parlamentindəki Yeni Demokratiya qrupuna rəhbərlik edir.

2019-cu il parlament seçkilərinin nəticələrindən sonra yenidən millət vəkili seçilir. Yunanistan Parlamentinin NATO Parlament Assambleyasındakı nümayəndə heyətinin rəhbəridir.

Fransız, ingilis, ispan və alman dillərində sərbəst danışır.

Şəxsi həyatı
------------

1983-cü ildə (1997-ci ildə boşanan) Panayotis Kutsikos ilə evlənir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2  .
3. ↑  "Μαριορή (Μαριέττα) Παναγιώτη Γιαννάκου" (yunan). Βουλή των Ελλήνων. 2021-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-20.
4. ↑  "Постійна делегація Верховної Ради України в Парламентській Асамблеї НАТО взяла участь у засіданні 66-ї щорічної сесії ПА НАТО". Верховна Рада України. 2020-11-26. 2022-03-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-20.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Twitter |
| Tematik saytlar | Avroparlament |
| Normativ yoxlama | GND: 170609510 · ISNI: 0000 0000 5124 5930 · LCCN: no2008071633 · NLG: 208806 · VIAF: 34267268 · WorldCat VIAF: 34267268 |
**Ufa dəmiryol körpüsü** (*rus.* Уфимский железнодорожный мост, başq. Өфө тимер юл күпере) — Ağidel çayının Ufa şəhərindən axan hissəsi üzrərində inşa edilmiş dəmiryol körpüsü.

Tarixi
------

Ufa dəmiryol körpüsünün tikintisinə 1886-cı ildə başlanmışdır. Tikinti işləri 1888-ci ildə tamamlanmışdır. Körpü dəmir yolunun Ufaya çəkilişini təmin etmişdir. Sonradan isə bu xətt Çelyabinskə (1892) qədər uzadılmışdır.

Körpünün aşılış mərasimi, 8 sentyabr 1888
Aşırımlı körpünün layihəsini Nikolay Belelyubski 1884-cü ilin nörmativləri əsasında hazırlamışdır. Tikilidə lazım olan hissələri Votnik zavonunda hazırlayırdılar. 
Belelyubski körpüdə özünün yeni ixtira etdiyi tenikianı tətbiq edir. 1890-cı ildə təşkil edilən Edinburq sərgisində bu dizayn Qızıl Medal ilə mükafatlandırıldı və daha sonra "Rusiyasayağı dəstək növü" adı altında xaricdə yayıldı.

8 sentyabr 1888-ci ildə körpünün açılışını Dəmir yolları naziri admiral Kostantin Poset etmişdir. Körpüdə əlavə piyada keçidi də vardı.

Körpünün sxemi — hərəsinin arasında 109,25 metr məsafə olan 6 aşırım.

Ufa dəmiryolu körpüsü 1919
1919-cu ildə Vətəndaş müharibəsi zamanı, altıncı aşırım kolçaklar tərəfindən partladılmış və dağılmışdır
Körpünün bərpası iki mərhələdə aparılmışdır. Əvvəlcə aşırım hazırlanmış, sonra isə əsaslı təmir edilmişdir. 10 oktyabr 1919-cu ildə Vladimir Lenin tərəfindən körpünü bərpa edən işçilər təbrik ediir.

Əsaslı təmir edilərkən professor Lavr Proskuryakovun dizaynının istifadə edilməklə edilmişdir. Diqqətlə hazırlanan layihə qatar yolunda minimal fasilə ilə təmin etdilmışdır.

XX əsr ərzində körpü dəfələrlə möhkəmləndirilmiş və ya təmir edilmişdir. 1937-1939-cü illər ərzində aşırım strukturlarının böyük ölçüləri aradan qaldırılması və gücləndirici metal əlavə edilməsi çəkisi 4% -ə qədər gücləndirilir. 1949 - 1951-cu illərdə isə körpüdə təmir işləri aparılmışdır.

Maraqlı fakt
------------

1888-ci ildə Dyoma çayı üçün süni yataq qazılmışdı; müasir avtomobil körpüsündən yüz metr aşağıda başlayır və Ağidel istiqamətində birbaşa axır. Bu kanal Dyoma üərində belə bir dəmir yolu körpüsünün qurulmasından qaçınmaq üçün qazılmışdır.

Körpünün ilk rəngli fotosunu 1910-cu ildə Serqey Qorski çəkmişdir.

Qalereya
--------

* Ufa dəmiryol körpüsüUfa dəmiryol körpüsü
* AçıqcaAçıqca
* Körpünün tikintisiKörpünün tikintisi

Mənbə
-----

* Körpü[*ölü keçid*]

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ağidel çayı üzərində körpü". 2014-01-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-03.
2. ↑  "Железнодорожный мост через реку Белую близ Уфы. С. М. Прокудин-Горский". 2014-01-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-03.
Rəqs verilmiş sistemin hər hansı bir təsir sayəsində tarazlığının pozulması və onu əvvəlki vəziyyətə qayatrmağa məcbur edən qüvvə nəticəsində yaranan hal dəyişməsidir. Sistemin rəqsi iki enerji forması arasında çevrilməyə əsaslanır.

Hal dəyişməsi periodik baş verə bilər. Bu zaman sistem sərt vaxt intervalında öz ilkin vəziyyətindən keçir. Yırğalanmaının başqa tərifi, fiziki hal parametrlərinin vaxtdan asılı olaraq təsvir edən funksiyadır.

Rəqsin növləri
--------------

Xassəsindən asılı oaraq müxtəlif yırğalanma növləri fərqləndirilirlər:

Fiziki təbiətinə görə:

* mexaniki (səs, titrəmələr),
* elektromaqnit (işıq, radio dalğalar),
* yuxarıdakıların kombinasiyası,

Təsir qüvvəsinə görə:

* məcburi, xarici qüvvələrin təsiri nəticəsində yaranır,
* sərbəst, heç bir xarici qüvvə təsir etmədən, ilkin qüvvənin təsirindən sonra öz-özünə həyacanlanır.

Rəqsin xassələri
----------------

Аmplituda {\displaystyle A\,\!} **(m)** — yırğalanan ölçünün sistemin orta qiymətindən meyillənməsi.

Sistemin halının dəyişdiyi hər hansı bir vaxt aralığına period deyilir.

Vahid zamanda baş verən yırğalanamların sayına tezlik {\displaystyle f\,\!} deyilir. O Hs (Hers, alman fizikinin şərəfinə) ilə ölçülür.

Period {\displaystyle T\,\!} və tezlik {\displaystyle f\,\!} bir-birin əksinə olan ölçülərdir.

{\displaystyle T={\frac {1}{f}}\qquad \,\!} və {\displaystyle f={\frac {1}{T}}\,\!}
Çevrəvi hərəkətdə tezlik əvəzinə çox vaxt çevrəvi və ya tsiklik tezlik işlədilir {\displaystyle \omega \,\!} **(Hs, san−1, dövr/san)**, {\displaystyle 2\pi } ərzində baş verən rəqsləri göstərir:

{\displaystyle \omega ={\frac {2\pi }{T}}=2\pi f\,\!}
Ufa platosundan bir mənzərə
**Ufa platosu** — Cənubi və Orta Uralda yerləşən plato. İnzibati baxımdan Başqırdıstan, Perm diyarı və Sverdlovsk vilayəti ərazisinə daxildir. Başqırdıstanın əsasən şimal-qərb ərazilərini əhatə edir. Ufa platosunun uzunluğu şimaldan cənuba 265 km-dir. 

Platonun uzunluğu 350—450 metrdir (ən hündür nöqtəsi 517,9 m). Şərqdən pilləvari hündürlüklə bitir. Burada hündürlük 100 metrdir. Qərbdə hündürlük azalır və Şərqi Avropa düzənliyində itir. 

Bir vaxtlar Ufa platosu okeanın dibində olmuşdur. Bu səbəbdən müxtəlif materiallardan təşkil olunmuşdur. 

Bununla belə Ufa platosunun əsasını əhəng daşı təşkil edir. Bu isə asanlıqla su ilə yuyulur. Bununla belə Ufa platosunda çayların sayı elə də çox deyildir. Əsas çayları Ufa çayı və onun qolları: şimalda — Ayz, Sars, Tyuy; şərqdə — Ağıdel, Baryaşka, Yuryuzan, Sıraya Kirya, Yan-Eqla, Şaravarka, Simka; qərbdə — Bayki, Uryuş, İrış. Onlardan bəzizi uzun illər boyunca qazıyıcı fəaliyyəti nəticəsində dərin kanyonlar əmələ gətirmişlər. 
Karstın inkişafı ilə əlaqədar olaraq bəzən çaylar daimi eyni yatağa malik olmur və məcralarını tez-tez dəyişirlər. Ümumən isə burada daimi axarlı çaylar azlıq təşkil edir. Axarsız çaylar yağış və qarın yağması ilə meydana gəlir və bir müddət sonra isə quruyur. Bütün çaylar dəliklər və çatlarla yerin dərinliyinə doğrü axır. burada isə yeraltı çaylar əmələ gətirirlər. Yamanelqa çayı 60 km məsafədə torpağın altı ilə axır və Krasnı Klyuç bulağı şəklində üzə çıxır. Buna bənzər çaylara Saula və Aksanı misal göstərmək olar. 

Plato dərin dərəli yollara sahibdir. Bu dərələr onun daxili hissələri ilə əlaqəni təmin edir. Bir zamanlar bölgədə olan meşələrin tədarükü ilə əlaqədar ensiz dəmir yolu çəkilmişdir. 

Ufa platosunun bir hissəsi sıx iynəyarpaqlı meşə ilə örtülüdür. Onun meşə örtüyünün zənginliyi XX əsrin birinci yarısına burada meşə tədarükü həyata keçirilirməsinə imkan verirdi. Hətta bu sahənin mütəxəsislərini bura cıəlb edirdi. 1990-cı ilə qədər ensiz dəmir yolu ilə Krasnı Klyuç kəndi ilə əlaqə təmin edilir .

Plato ərazisində «Askinski», «Pervomayski» yasaqları yerləşir. Krasnı Klyuç bulağı, Sabakay qayasında olan mağarası, Yamaneqla və Sarva çayları təbiət abidəsi elan edilmişdir.
Yağıntının miqdarı 600—700 mm təşkil edir. Orta temperatur: yanvar — −15-16°C.; iyul — 17-18°C. Son donmaların müşahidə edildiyi orta tarix 24-27 iyundur. Qar örtüyünün qalınlığı isə 50 — 70 sm arasında dəyişir.

Mənbə
-----

* Ufa platosu — Perm, Perm diyarı
* Справочная статья об Уфимском плато. Сайт «Весь Южный Урал» Arxivləşdirilib 2012-05-18 at the Wayback Machine
* Ufa platosu

İstinadlar
----------

1. ↑  "Başqırd ensiklopediyası". 2014-01-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-01.
**Marie Under** (est. Marie Under 27 mart 1883[…], Tallin – 25 sentyabr 1980[…], Stokholm) — Eston, rus, isveç şairəsi və tərcüməçisi.

Bioqrafiyası
------------

Maria Under 25 sentyabr 1883-cü ildə müəllim ailəsində anadan olur. Valideynləri Hiyumaa adasından idi. 1891–1900-cü illərdə Reveldəki xüsusi alman qadın məktəbində oxuyur. 1902-ci ildə evlənir və 1906-cı ilə qədər yaşadığı Moskvaya yollanır. Bundan sonra Revelə qayıdır. On dörd yaşında şeir yazmağa başlayır.

Alman dilində yazdığı şeirlərini yaxın dostu, eston sənətçisi Ants Laykmaaya təqdim edir. Laykmaa şairi estonca yazmağa həvəsləndirir. 2 avqust 1904-cü ildə Postimees qəzeti Marie Underin "Bu necə oldu …" adlı ilk şeirini nəşr edir. Şairə Mutti təxəllüsündən istifadə etməyə başlayıər. 1917-ci ildə Siuru ədəbi qrupuna daxil olur, bu dövrdə M. Under poeziyası simvolizmdən güclü təsirləndir. Şairin şeirləri şən olur. Sevgi və Təbiəti tərənnümünə həsr edilir. Siuru qrupu dağıldıqdan sonra Tarapita qrupuna daxil olur. 1917-ci ildə nəşr olunan "Sonnets" şeirlər toplusu ona böyük bir uğur qazandırır. 1920–1930-cu illərdə Marie Under eston söz ustalarından biri idi. Müstəqil Estoniyada müharibələr arası dövrdə yaşayan şair İqor Severyanin, Marienin rus dilinə tərcümə etdiyi əsərlərini "Öncəki" şeir toplusunu adı ilə nəşr edir. Marie Underin poeziyasını Estoniyada yaşayan rus şairəsi Elizabet Roos-Bazilevskaya da tərcümə etmişdir. 1944-cü ildə Sovet Ordusunun irəliləməsi və alman qoşunlarının Estoniyadan çıxarılması zamanı Marie ailəsi ilə birlikdə bir il qaçqın düşərgəsində yaşadığı İsveçə köç edir. 1945-ci ildə Stokholm şəhərinə köçür və burada teatr muzeylərindən birində çalışır. Rus dilindən eston dilinə Anna Axmatovanın "Rekiem", Boris Pasternakın "Doktor Jivaqo" şeirlərini çox tərcümə edir. Sovet hökumətinə qarşı düşmən münasibəti bəslədiyindən uzun illər SSRİ-də onun işləri gizli olaraq saxlanılır. 1980-ci ildə Stokholmda vəfat edir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Maria Under // FemBio database (alm.).
3. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #119247186 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
**Ulduz Parkı** — Ulduz Qoruğu olaraq da bilinir, İstanbulun, Beşiktaş rayonunda yer alan tarixi park. Balmumcuda Ortaköyə uzanan Şkiv prospektinin şimal və şərq sərhədini, Ortaköy Beşiktaşa uzanan Çırağan prospektinin cənub sərhədini təşkil edir. Biri Şkiv prospektinə, digəri də Çırağan prospektinə iki ayrı qapısı olan Ulduz Parkının içində Malta köşkü və Çadır köşkü adı altında iki köşk vardır.

Osmanlı dövründə, xüsusilə 1600-cü illərin əvvəllərində ön plana çıxmağa başlamışdı. O zamanlar Kazancıoğlu Bağçası adını daşıyan və bu ailənin mülkü olan torpaqlar padşah IV Murad tərəfindən satın alınaraq qızı Qaya Sultana hədiyyə edilmişdir. Lalə Dövrü dövründə bəzəmə zövqünə söykənən təşkil edilən çırağan aləmləri zamanı müxtəlif əyləncələrə məkan olmuşdur. Divarın dəniz tərəfindəki közülük və içindəki Çadır və Malta Köşkləri isə İstanbul Bələdiyyəsinə verildi. Əvvəl Çırağan Sarayının arxa bağçası, sonra da 1877-ci ildə etibarən genişləndirilməsinə başlanan Ulduz Sarayının çöl hissəsi olan yaşıllıq, 1940-cı ildən sonra Ulduzz Parkı olaraq adlandırıldı.

1925-ci ildə bir İtalyan iş adamın verilən və bir kazino olaraq istifadə Şəalə köşkü, Atatürkün müdaxiləsilə həmin iş adamından alınmışdır. 1930-cu illərdə üç yerə bölünərək, təpə qisimindəki strukturlar Hərb Akademiyasına verildi (1978-ci ildə Mədəniyyət Nazirliyinə buraxıldı), divarın arxasında şimal istiqamətində olan Şale köşkü Türkiyə Böyük Millət Məclisinə verildi.

1979-cu ildə Türkiyə Turing və Avtomobil Təşkilatı (TTOK) ilə İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsi arasında imzalanan bir müqaviləyə əsasən, Malta və Çadır köşklərinin təmiri birlikdə Yıldız Parkının bütün baxımı 15 illiyinə bu quruluşa buraxıldı. 1994-cü ildə razılaşmanın yenilənməməsi üzərinə istifadə haqqı təkrar İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsinə keçdi.

Mənbə
-----

* Arxivləşdirilib 2007-06-29 at the Wayback Machine
*
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Abdal.

**Boz Abdal** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında dağ silsiləsinin adı.

Toponim
-------

XIX əsrin ortalarında Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında da bir dağ Bezabdal adlanırdı. Yerli tələffüz forması Baz-Avdal. Azərbaycanda və Ermənistanda toponimlərdə *boz* sözü iki mənadadır. 1. Bir sıra coğrafi adlarda bu söz *bozqır yer*, *torpağın süxuru boz rəngə çalan yer*, *bitkisiz (yaxud seyrək bitkili)*, *çılpaq, meşəsiz*, *əkilməyən yer* bildirir. 2. Qaya və dağ adlarında *boz* sözü Altay dillərindəki bayts, bayz, bays (Azərbaycan dilində *baz*) *sıldırım qaya*, *dik qaya*, *ətəyində dar dərədə çay axan dağ* sözününün təhrifidir. Lakin çox hallarda boz sözü danışıqda *baz*, *bez*, *vaz* formalarında tələffüz edildiyinə görə onun mənalarını müəyyən etmək olmur. *Sıldırım qaya* mənasında bu söz ilk dəfə Babəkin Bəzz qalasının (Cənubi Azərbaycanın Qaradağ mahalı) adından məlumdur. Şimali Azərbaycan ərazisində Teyvaz, Canbaz, Lehvaz, Kəpəz və b. toponimlərdə *baz*, *vaz* sözləri də məhz Bəzz (əsli Bayz) qalasının adındakı mənanın ifadə edir. Beləliklə, Boz Abdal dağının adı ya *Abdal qayası*, ya da *Abdal boz süxurlu dağı* mənasındadır. Oronimdəki *Abdal* komponenti isə ya Abdal şəxs adı (yaxud dərviş mənasında), ya da hunların Abdal tayfasının adından ibarətdir. XIX əsrdə Gürcüstanın Borçalı qəzasında Boz Abdal (digər adı Todardağ) dağı, Qars əyalətinin Kaqızman dairəsində Vays-Kom kəndi və Vayz-Kom qışlağı, Ordubad rayonunda Nəsirvaz kəndi, Dağlıq Qarabağda Canbaz (qədim türk dillərində çanq *sıldırım dağ yarğanı* *əlçatmazdaq* ) dağı və Mavas dağı, Qasım İsmayılov rayonunda Sarvaztəpə dağı, Qubadlı rayonunda Bezmintəpə dağı, Şamaxı rayonunda Dostu-Bazı və Osman-Bazı dağ adları və s. bu sözdən yaranmışdır. Fərmanla bu dağın adı ermənicə Bazum adlandırılmışdır. Görünür ermənilər dağ adlarında *baz* sözünün türkcə olduğunu bil-mirlər.

Həmçinin bax
------------

* Beş Aqal
* Bərkli
* Bəhlulqaya

Ədəbiyyat
---------

* Mirmahmudova S.N. Ermənistanda türkmənşəli yer adları. Bakı, 1995.
* Армянская география VII века по Р.Х. Спб. 1877.
* Məmmədov H. "Dəftəri-müfəssəl-əyaləti Tiflis"də yer adları. "Azərbaycan filologiyası məsələləri", II c. Bakı, "Elm", 1984.
**Ufa direktoriyası** — Oktyabr çevrilişindən (1917) sonra Ufada bolşeviklərə qarşı yaradılmış hakimiyyət orqanı.

Tarixi
------

1918-ci il sentyabrın 23-dən noyabrın 18-dək fəaliyyət göstərmişdir. Ufa direktoriyası oktyabrın 9-da Ufadan Omska köçmüşdü. Direktoriya Rusiyanın yenidən birləşdirilməsi uğrunda mübarizə aparır, Avstriya-alman blokuna qarşı müharibənin davam etdirilməsi tərəfdarı kimi çıxış edirdi. Sibir, Ural və Uzaq şərqdə Kolçak hakimiyyətinin bərqərar edilməsinə kömək göstərirdi. Lakin A.V. Kolçak 1918-ci il noyabrın 18-də çevriliş edərək Ufa direktoriyasını da qovmuş, özünün hərbi diktaturasını qurmuşdu. General Biçeraxov Kolçakla əlaqə yaratmışdı. O, Bakıya müdaxilə edən ingilis hərbi qüvvələrinin komandanı Tomsonla əlaqə yaradaraq. Kolçak hökumətinə tabe olmadığı halda, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətini buraxmağa təhrik edirdi. Lakin Biçeraxovun dövlət çevrilişi cəhdlərinin üstü açıldıqdan sonra, onun hərbi hissələri buraxıldı.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti

Ədəbiyyat
---------

* Nəsibzadə N. Azərbaycan Demokratik Respublikası (məqalələr və sənədlər). B.. 1990;
* От первого лица, М. 1990.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ufa direktoriyası // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II. Bakı: "Lider". 2005. səh. 414. ISBN 9952-417-44-4.
**Titanomaxiya** (*yun.* Τιτανομαχ Titanlar müharibəsi) — qədim yunan mifologiyasında Olimp tanrıları ilə titanların Ofris və Olimp dağları arasında qərar tutan müharibəsi.

Hakimiyyət uğrunda mübarizə
---------------------------

### Zevsin doğulması

Tanrı Kron bir vaxtlar onun özünün atası Uranın hakimiyyətini ələ keçidiyi kimi, uşaqlarının da onun hakimiyyətini ələ keçirə biləcəklərindən ehtiyat edərək onları udmuşdur. Bu səbəbdən Reya ilahəsi Zevsi Krondan gizlin olaraq Krit adasındakı Psixro mağarası adlanan bir yerdə dünyaya gətirmişdir. Reya əri Kronu aldadaraq ona yemək üçün Zevsi yox, bələnmiş daş parçasını vermişdir. Keçi Amalfeya körpə Zevsi əmizdirmiş, Kuretlər onu qorumuş, nimfa Adrasteya və İdeya isə onu Kretada balla bəsləyib böyütmüşlər. Mağaranı gözətçilər qoruyarmış və hər dəfə körpə Zevs ağlarkən, onlar nizələrini qalxanlarına vurub taqqıldadaraq onun səsinin Kron tərəfindən duyula bilməsinə mane olmuşlar.

### Qisas

Boyüyüb başa çatdıqdan sonra Zevs zəhər içirdərək atası Kronu əvvəlcə daşı , sonra uşaqları qusaraq geri qaytarmağa məcbur edir. Sonra Zevs bacı-qardaşları ilə birlikdə Kronun Tartara salmış olduğu yüzqollular və təpəgözləri azad edir və titanlara qarşı müharibə elan edirlər. Titanlar Ofris, Zevs və müttəfiqləri isə Olimp dağında qərar tuturlar.

### Savaş

Titan ilahələr Teya, Reya, Temis, Mnemosina, Feba və Tefida baxmayaraq ki, qardaşları titanlar ilə nigahda idilər müharibədə onların tərəfini saxlamamışdırlar. Bu nigahlar dünyaya müxtəlif növ tanrılar gətirmək məqsədi güdürdü.
Müharibə on il davam etsə də bu və digər tərəf üstünlüyü əldən vermir. Bu zaman Geya Kronun bir vaxtlar Tartara salmış olduğu yüzqollular və təpəgözlər azad etməsini məsləhət görür. Azad edildikdən sonra 
olimplərə köməyə gələn təpəgözlər Zevsə şimşək və ildrımı, Aidə "kineyi" – közəğörünməz edən, it dərisindən olan, papağı verirlər. Zevs ildırım və şimşəyi sağa-sola çaxdıraraq hər tərəfi oda, alova qərq edir, okeanı qaynadır. Üç yüzqollular isə malik olduqları üçyüz əl-qol vasitəsilə düşmən istiqamətinə nəhəng qayaları atırlar. Titanlar nəhəng sal qayalar altında qalaraq əzilmiş olurlar, beləliklə də müharibənin taleyi həll edilmiş olur. Qaliblər məğlubları zəncirləyərək Tartara atırlar. Zevs yüzqolluları tartara salınmışların bir daha geri qayıda bilməmələri üçün gözətçi təyin edir.

### Atlant

Titanomaxiya zamanı qardaşı Menetiy kimi rəqib tərəfdə iştirak etdiyi üçün Zevs tərəfindən əbədi olaraq kürəklərində yeri və göyü saxlamağa məhkum olunmuşdur. Onun yeddi gözəl qızı – Pleyadlar atalarının çəkmiş olduğu zülümə dözməyərək ulduzlara çevrilmişlər.

Yerin, dənizin və axirətin hakimləri
------------------------------------

Qardaşları Aid və Poseydonun köməyi ilə atasını əl çəkməyə məcbur edərək onu taxt-tacına sahib olurlar. Beləki, bütün yer üzünün tanrısı Zevs, yeraltı dünyanın – cəhənnəmin tanrısı Aid, dənizlərin tanrısı isə Poseydon olur.
**Yakovlev Yak-141**, Yak-38 modelinin təkmilləşdirilmiş versiyası olan Yak-41 təyyarələrinin yerini alması üçün prototip işləri həyata keçirilmiş olan Rusiya istehsalı döyüş təyyarəsidir. NATO kod adı Freestyle olmuşdur. 1991-ci ildən sonra layihə SSRİ-də büdcə problemləri səbəbinə görə dayandırılmışdır. İlk uçuşunu 9 mart 1987-ci ildə həyata keçirmişdir.

Yakovlev Yak-141 təyyarəsi 1992-ci ildə Farnborough aviaşousunda
Yak-141 dünyanın ilk süpersonik (səsdən iti) VTOL/CTOL döyüş təyyarəsidir. İlk uçuşunu 1989-cu ildə həyata keçirmişdir. Üç turbofanla hərəkət edən təyyarənin əsas mühərriki hərəkət edə bilən eqzosları sayəsində həm dırmanmağa kömək edir, həm də normal uçuş zamanı istifadə edilirdi. Buna əlavə yalnız təyyarənin havaya qalxması zamanı istifadə edilən və kokpitin həmən arxasında yerləşən düz şəkildə yerləşdirilmiş iki ədəd kiçik reaktiv mühərriki də vardır. Bu motorlar sayəsində Yak-141 15800 kq ağırlığa qədər VTOL dırmanma edə bilir. Ayrıca olaraq 19500 kq ağırlıqda 60 ilə 120 metrəlik qısa pistlərdən də (enmə-qalxma zolağı) STOL dırmanmaya qadirdir. Ancaq əsas motorda "afterburner" olmaması böyük bir qüsurdur. OKB Yakovlev, böyük oxşarlıqlar göstərməsi səbəbi ilə "JSF" layihəsində Lockheed ilə ortaq işlərdə iştirak etmişdir.
**Kolumbiya Konservativ Partiyası** (*isp.* Partido Conservador Colombiano) həmcinin **S partiyası** kimi də tanınır. Kolumbiyada XIX əsrdə mövcud olmuş iki əsas partiyadan biri olmuşdur. Partiyanın əsası 1848-ci ildə qoyulmuşdur. Partiyanın proqramı 1849-cu ildə təstiqlənmişdir. Əsası Mariano Ospina və Xose Eysebio Koro tərəfindən qoyulmuşdur. İlk əvvəl partiya Kolumbiya Liberal Partiyasına rəqib olaraq yaradılmışdır. 1948-ci ildə iki partiya arasında 10 il sürən münaqişə baş verir. Bu münaqişə tarixə La Violensiya müharibəsi kimi düşür.1957-ci ildə Konservativlər və Liberallar arasında ümumi razılığa gəlinərək barışıq elan edilir və *Milli Cəbhə* yaradırlar. Bu birlik Ölkəni 12 il idarə edir.

Fəaliyyəti
----------

XIX əsrdə Kolumbiyada seçilən prezidentlərin yarısı Konservativ partiyasının üzvü olur. Bu partiyadan seçilən ən son prezident Andres Pastrana Aronqo olur ki, oda ölkəni 1998–2002 illər ərzində idarə edir.2002-ci ildə isə Kolumbiya tarixində ilk dəfə olaraq nə Konsevativlərdən nə də Liberallardan deyil, Demokratlardan olur. 2010-cu ildə Konservativlərin nümayyəndəsi Noemi Sanin 893,819 (6,13%) səs topluya bilir. Deputatlar Palatasına 2,057,849 (21,4%) səs toplayaraq 166 yerdən 38-nə Senatda isə 2,298,748 (21,2%) səslə 102 yerdən 22-nə dahib olmuşdur.

Mənbə
-----

* partidoconservador.org — Kolumbiya Konservativ Partiyasının rəsmi saytı
**Yaqub Nuriyev** (*azərb.* *Yaqub Qayubqulu oğlu Nuriyev*‎; d.10 iyul 1953, Zəngəzur mahalının Sisyan rayonu) — Azərbaycanın əməkdar jurnalisti.

Həyatı
------

Yaqub Nuriyev 1953-cü il iyul ayının 10-da Zəngəzur mahalının Sisyan rayonunda anadan olub. 1970-ci ildə Sofulu kənd orta məktəbini bitirərək ali təhsil almaq üçün Bakıya gəlib. Azərbaycan Politexnik İnstitutunun axşam şöbəsində təhsil almaqla bərabər Yeni Bakı Neftayırma zavodunda çilingər işləyib. O vaxtlar zavodun çoxtirajlı "*Neftayıran*" qəzetində idman mövzusunda çıxışlar edib. 1988-ci ildə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunu bitirib və o vaxtdan həmin ali təhsil ocağının "*Bədən tərbiyəsi nəzəriyyəsi və metodikası*" kafedrasının baş müəllimidir.

Fəaliyyəti
----------

1974-cü ildən respublika mətbuatı, xüsusilə "*İdman*", "*Azərbaycan gəncləri*", "*Bakı*" qəzetləri və Azərbaycan radiosu ilə əməkdaşlığa başlayıb. Radioda müxbirlikdən şöbə müdiri vəzifəsinədək yüksəlib və 2009-cu il oktyabrın 1-dək həmin təşkilatda çalışıb. 6 dəfə Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin, habelə Azərbaycan İdman Jurnalistlər Assosiyasiyasının mükafatları ilə təltif olunub, dəfələrlə ilin ən yaxşı idman jurnalisti seçilib. 2003-cü ildə "*Fəxri bədən tərbiyəsi və idman işçisi*", 2008-ci ildə isə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə "*Əməkdar jurnalist*" fəxri adına layiq görülüb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yaqub Nuriyev". 2019-11-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-15.
**Kəngərlinski Yaqub paşa İsmayıl oğlu** (1877-1.9.1937) - repressiya qurbanı, həvəskar aktyorlar

Yaqub paşa Kəngərlinski 1877 ci ildə Naxçıvanda doğulmuşdur. 
Yaqub Paşa cəmi dörd sinif oxusa da, elmlərə bələd, siyasətdən baş çıxaran bir adam kimi tanınmış, ərəb, fars, rus dillərini və osmanlıcanı bilməsi ilə seçilmişdi. İran və Osmanlı ziyalıları ilə əlaqələr saxlayan, zəngin kitabxana yaradan Yaqub Paşa Kəngərli rus şərqşünası Konstantin Smirnova "Naxçıvan elinin tarixi və etnoqrafiyasına dair materiallar" kitabını yazmaqda kömək göstərmişdir. 1918-ci ilin qanlı erməni basqınlarının qarşısının alınmasında ağıl və hünəri ilə fərqlənmişdi. Belə bir mühitdə və huşyar ailədə böyüyən Nəsrulla sovet dovrünün ilk illərində məktəb təhsili almış, 1929-cu ildə Naxçıvan Pedaqoji Texnikumunu və 1939-cu ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunun (indiki Neft Akademiyası) memarlıq-inşaat fakültəsini bitirdikdən sonra muxtar respublikanın kəndlərində dərs demişdi. Yaqub Paşa isə sovet quruculuğunda fəal iştirak etsə də İran vəTürkiyə ilə əlaqə saxlamaqda şərlənib güllələnmişdi. Ailə Qazaxıstana sürgün olunmuş, yalnız 1964-cü ildə vətənə qayıda bilmişdi.

Ailəsi
------

Nəsrulla Kəngərlinin atası
İsmayıl ağa Kəngərlinin oğlu, Bəhruz Kəngərlinin dayısı.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-03-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-19.
**Titrəmə** (en.dithering), (ru.дрожание) – boz rəngin çalarlarının (*monoxrom displey və ya printerdə*), yaxud tamamlayıcı rənglərin (*rəngli displey və ya printerdə*) dəyişilməsi illüziyasını yaratmaq üçün kompüter qrafikasında tətbiq olunan üsul.

Titrəmə effekti
Bu üsul ona əsaslanır ki, görüntünün hissələrinə bu və ya başqa rəng naxışlarını əmələ gətirən nöqtələr qrupu kimi baxılır. Titrəmə üsulu ilə yaradılmış görüntülər yarımton (*HALFTONE*)
görüntülərə və müəyyən dərəcədə puantilizm (POINTILLISM) texnikası ilə işlənmiş rəsmlərə çox yaxındır; titrəmə, insan gözünün, müxtəlif rəngli ləkələri qaralamaqla onların təsirini ortalaşdırmıq və onları qavranılan bir çalar və ya rənglə qatışdırmaq xassəsindən istifadə edir. Verilmiş sahənin daxilində olan qara və ağ nöqtələrin nisbətindən asılı olaraq ümumi effekt bu və ya başqa boz rəng çalarını verəcək. Analoji olaraq, ağ nöqtələrlə səpələnmiş qırmızı nöqtələr çəhrayı rəngin çalarlarının dəyişilməsi illüziyasını yaradacaq. Titrəmədən kompüter qrafikasında daha yüksək realizm vermək üçün və çözmə imkanı aşağı olduqda əyrilərin və diaqonal xətlərin girintili-çıxıntılı qıraqlarını hamarlamaq (*ALIASING*) üçün istifadə olunur.

Titrəmə üsulları
----------------

* Halftone
* Pointillism
* Aliasing

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Xarici Keçidlər
---------------

*

Həmçinin bax
------------

* Yarımton
* Fotoelektrik effekt
**Maqnezit – Mg [CO3]** — triqonal sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Ferromaqnezit (7,5%-dək FeO).

Xassələri
---------

Rəng – ağ, bozumtul, sarımtıl, qəhvəyi, bəzən rəngsiz; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə; Şəffaflıq – şəffaf, bəzən qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 2,9-3,1; Sərtlik – 4,0-4,5; Kövrəkdir; Ayrılma – romboedr {1011} üzrə mükəmməl; Sınıqlar – pilləli; sıx farforabənzər aqre-qatlarında – qabıqvari; Morfologiya – kristallar: nadir rast gələn romboedrik; Mineral aqreqatları: massiv, sıx, dənəvər, farforabənzər, torpaqvari.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Hidrotermal maqnezit dolomit və dolomitləşmiş əhəngdaşlarının metasomatik əvəzlənməsi məhsuludur. Hiperbazitlərin hidrotermal dəyişilmə prosesində isti karbonat məhlullarının təsiri zamanı olivin və piroksenlərin hesabına əmələ gəlir. Mineralın infiltrasion yataqları ultraəsasi süxur massivlərinin kimyəvi aşınması zamanı formalaşır. Çökmə maqnezit duz- və gips saxlayan süxur qatlarında qeyd edilir. Mineralın metamorfik əmələgəlmələri kristallik magnezial şistlər üçün adidir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: dolomit, kalsit, kvars, xalsedon, opal, barit, talk, serpentin, gips, halit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Radenşteyn və Kraubat (Avstriya); İtaliya; İspaniya; Satkin və Xəlilov yataqları (Rusiya); Kvebek (Kanada); Kaliforniya, Nevada, Nyu-Meksiko ştatları (ABŞ); Salem (Hindistan) və b. Azərbaycanda Kiçik Qafqazın ofiolit qurşağının hiperbazitləri içərisində yerləşən bir sıra kiçik maqnezit təzahürləri vardır.

Tətbiqi
-------

Yandırılmış maqnezit 3000°C temperaturadək dayanıqlı olan yüksəkodadavamlı material kimi metallurgiyada, həmçinin abraziv sənayesində və tikintidə istifadə edilən Sorel sementinin istehsalında tətbiq edilir. Kimya, keramika, kağız, rezin, əczaçılıq və başqa sənaye sahələrində də istifadə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Magnesite // Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.
2. ↑  .

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (onlayn) · Müasir Ukrayna |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2779117930 |

* THE MINERAL MAGNESITE
**Əsədi Abbasəli Əsədulla oğlu** - Təbriz teatrının yarandığı ilk günlərdən bu sənət ocağı ilə bağlı olan teatr fəadailərindən biri.

Həyatı
------

Abbasəli Əsədi 1888-ci ildə Təbrizdə şöhrətli hərbçi ailəsində doğulub. İbtidai təhsilini şəhərdəki "Loğman" mədrəsəsində alıb. Elmə, maarifə rəğbət bəsləyən Əsədulla kişi təhsilini davam etdirmək üçün Abbasəlini Tehran şəhərinə göndərib. Abbasəli Əsədi burada orta təhsilə yiyələnib. Bayram günlərində bu məktəbin dram dərnəyində fars dilində kiçik məzhəkə və məsxərələr hazırlanıb oynanılırdı. Abbasəli göstərilən məzhəkələrdən birində uşaq rolu oynamaqla səhnəyə ilk dəfə qədəm basıb.

Təhsilini başa vurub Təbrizə qayıdan Abbasəli Əsədi 1918-ci ildə inqilabi hərəkata qoşulub. İnqilab yatırılanda Təbrizi tərk etməli olub. 1921-ci ildə Cəlil Məmmədquluzadə ilə Əhar şəhərində görüşüb. Təbrizdə yaşayan Mirzə Cəlil orada "Ölülər" tragikomediyasını tamaşaya hazırlamaq istədiyini bildirib. Abbasəli Əsədi dramaturqla Təbrizə gəlib və "Ölülər" tamaşasında Mirbağır ağa rolunu oynayıb. Aktyor bu əsərdə Şeyx Nəsrullanın da dəyərli ifaçılarından sayılır. Bir qədər sonra teatr xadimi Mehdi xan Şəfizadənin yaratdığı "Azərbaycan artistləri dəstəsi"nə üzv olub. Elə buradan da onun Cənubi Azərbaycan teatrında şöhrətli yaradıcılıq yolu başlayıb. Dəstədə ilk rolu Böyük xan Naxçıvaninin quruluş verdiyi, bir neçə dəfə oynanılmış Üzeyir bəy Hacıbəyovun "Arşın mal alan" operettasında Vəli obrazı olub.

Abbasəli Əsədi Vəli obrazını uzun illər bir neçə quruluşda ifa edib. Bundan əlavə Üzeyir bəy Hacıbəyovun "O olmasın, bu olsun" ("Məşədi İbad". Məşədi İbad), "Əsli və Kərəm" (Keşiş), "Leyli və Məcnun" (Leylinin atası), özünün yazdığı "Əyyaşlıq" ("Ay can-ay can". Əhməd), "Mirzə bacı məktəbi" (Mirzə) pyeslərinin tamaşalarında uğurlar qazanıb.

1944-cü ildə "Azərbaycan" cəmiyyəti yanındakı Təbriz teatrı yenidən qurulanda, SSRİ-İran dostluq cəmiyyətinin truppası yaradılanda dəstənin başında duranlardan biri də Abbasəli Əsədi olub.

Mənbə
-----

* İlham Rəhimli. Təbriz Azərbaycan Teatrı. Bakı: Çaşıoğlu, 2005, səh. 141-142.
**Yaqub Satar**(d. 11 mart 1898, Krım – v. 2 aprel 2008, Əskişəhər) — Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində və Birinci Dünya müharibəsinin İraq cənhəsində döyüşən, İstiqlal medalı sahibi və İstiqlal veteranı.

Həyatı
------

Yaqub Satar 1898-ci ildə Rusiya imperiyasının müstəmləkəsi olan Krımda anadan olmuşdur. Rusiya imperiyasının türklərə göstərdiyi təzyiqlərə görə 5 yaşında ailəsi ilə birlikdə Əskişəhərə köç etmişdir. Osmanlı imperatorluğunun Birinci Dünya müharibəsinə girdiyi illərdə hərbi xidmətə çağırılmışdır. 

Müharibədən sonra və çavuş mayoru rütbəsinə çatdıqdan sonra Satar altı övladı ilə əkinçilikdən yaşadığı Eskişehir şəhərində 2 aprel 2008-ci ildə 110 yaşında ağciyər xərçəngindən vəfat edənə qədər yaşadı. illər. 4 Növbəti gün hərbi ehtiramla dəfn edildi.6 aprel 2008-ci ildə Əskişəhərdə dünyasını dəyişmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Alman komandirinin xüsusi bir missiya üçün seçdiyi 200 əsgər arasında idi və Gizli Qaz İttifaqı adlanan bu komanda ilə kimyəvi silah olaraq istifadə edilə bilən zəhərli qazlar üzərində təlimlər keçmişdir. Bu komanda öyrəndiklərini cəbhədəki əsgərlərə öyrətmək üçün hazırlanmışdı. Yaqub Satar o günləri belə xatırlayır: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Almanlar bizə qazdan necə istifadə etməyi öyrətdilər. Fasilə komandası var idi, geyinirdik. Bu qaz silahla atıldı. Partladığı yerdə tüstü dağılırdı. Qaz zəhərləyirdi. | "|

Təlimdən sonra Gizli Qaz birliyinin üzvləri dörd ayrı qrupa ayrıldı və müxtəlif cəbhələrə göndərildi. Yaqub Satar 50 nəfərlik bir qrup ilə on günlük səyahətdən sonra Bağdada getdi. Vəzifə gizlədildiyi üçün hadisə barədə heç kimə məlumat verilmədi. Yaqub Satar vəziyyəti belə izah etmişdi:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Bağdada müharibə üçün getmədim. Heç kim ora niyə getdiyimizi bilmirdi. Nə komandir, nə də başqası. 
 | "|

Bu gizli missiya ləğv edildikdə normal batalyona qoşuldu. Batalyonda da bir çox fəalliyəti olmuşdur. İstanbul eyni günlərdə işğal edilmədiyi zaman mövcud qoşunlar İngilislərə təslim oldu və Bağdada qoşun göndərildi. Yaqub Satar 2 il həbs düşərgəsində olduqdan sonra 65 gün xəstəxanada sağ qaldı və məhbus mübadiləsindən sonra xilas oldu və 22 gündə Bağdaddan İstanbula gəldi. Əskişəhərə qayıtdıqdan sonra İstiqlaliyyət müharibəsinə qoşuldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  *nethaber.com.* "Onun SON GAZİ olduğunu İlker Başbuğ ortaya çıkartmıştı". 13 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib.
**İndoneziya Kommunist Partiyası** (ind. Partai Komunis İndoneziya, PKI) 20-ci əsrin ortalarından İndoneziyadakı bir kommunist partiyası idi. 1965-ci ildə ləğv olunmadan əvvəl dünyanın ən böyük qeyri-hakim kommunist partiyası idi və növbəti ildə qadağan edildi. Partiya 1955-ci il seçkilərində 2 milyon üzvü ilə ölkənin 16 %, Şərqi Yavada 30%-ə yaxın səsi ilə seçildi. 1965-ci ildə PKİ-nin aradan qaldırılmasına qədər müstəqillik qazandıqdan sonra dövrün çox hissəsi PKİ İndoneziyanın siyasi sistemində açıq şəkildə fəaliyyət göstərən hüquqi bir partiya idi.

Sələfləri
---------

Henk Sneevliet
Sosial Demokrat İttifaqı (nid. *Indische Sociaal-Democratische Vereeniging*,ISDV) adı altında, əsasən 1914-cü ildə liman əməyini yaradan holland sosialist Henk Sneevliet və digər indoneziyalı sosialisti tərəfindən mühüm ilk təşkilat yaradıldı. **ISDV** əsasən Niderland Ost-Hindi rəhbərliyində mövcud Hollandiyanın sosialist partiyalarının 85 üzvləri tərəfindən,o cümlədən Hollandiyanın Sosialist Partiyası (sonradan kommunist **SDP**) və **SDAP** tərəfindən yaradılıb. İSDV-nin holland üzvləri müstəqil indoneziyalılara müstəmləkə hakimiyyətinə qarşı çıxmağı düşünən marksist ideyaları təqdim etdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Mortimer (1974) p19
2. ↑  Ricklefs(1982) p259
3. ↑  "The Indonesian Counter-Revolution". 2021-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-26.
4. ↑  *Marxism, In Defence of.* "The First Period of the Indonesian Communist Party (PKI): 1914-1926". 17 March 2009 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 June 2016.
**Maqnezioferrit** — kubik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.

Xassələri
---------

Rəng – qəhvəyi, qara; Mineralın cizgisinin rəngi – bozumtul-qaradan tünd qırmızıyadək;  Parıltı – güclü metallik; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 4,6-4,7; Sərtlik – 6-6,5; Başqa xassələr – maqnit xassəlidir; Morfologiya – kristallar: oktaedrik; Mineral aqreqatları: dənəvər.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Lavalarda, fumarolların fəaliyyəti ilə əlaqədar olan çöküntülərdə və skarnlarda az miqdarda müşahidə edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: hematit, kvars və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Vezuvi və Etna (Siciliya ad.), Stromboli və Vulkano (Lipar adaları) vulkanları; Taymırda Quli, Sibirdə Anqara-İlim rayonu (Rusiya). Azərbaycanda maqnezioferritə Daşkəsən rayonunda eyni adlı filiz yatağında rast gəlinir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.
2. ↑  mineralienatlas.de (ing.).

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2778409146 |

* Magnesioferrite
Çenduda çıxış edən teatr sənətçiləri.
**Teatr sənəti** Çin xalqının mənəvi həyatında teatr sənəti mühüm yer tutur. Çin musiqili teatrı (opera) ustalıqla yazılmış mətn və həyata keçirilmə texnikası ilə musiqi, oxuma, rəqs, akrobatika və hərb sənəti təmrinləri elementlərini özündə birləşdirir. Ənənəvi Çin operasında şərtilikdən geniş istifadə olunur, simvolika aktiv tətbiq edilir. Belə ki, məsələn, evə girmə və ya çıxma, pilləkənləri qalxma və ya enmə və s. xüsusi hərəkətlərlə təsvir edilir.

Çin ənənəvi teatr formalarından ən mötəbəri Pekin operasıdır. Onun musiqisi, əsasən, zərb alətlərinin böyük emosional effekt yaratdığı orkestr musiqisidir. Əsas zərb alətləri qonq və barabanlardır. Həmçinin ağac və bambukdan hazırlanmış şıx-şıxlardan, simli alətdən (Pekin skripkası) də istifadə olunur.

Çin üçün teatr sənətinin yeni forması, meydana gəlməsi 1906-cı ilə aid edilən danışıq dramıdır, hazırda bu incəsənət növü geniş yayılmışdır. 2000-ci ildən artıq tarixi olan kukla teatrı Çin tamaşaçısı tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılanır.

İstinadlar
----------
***Ellinizm ədəbiyyatı*** qədim yunan ədəbiyyatının əsas mərhələlərindən biridir.
Bu dövr ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələri Kallimax, Feokrit, Rodoslu Apolloni, Menandr olmuşdur.

Kallimax
--------

Ellinizm ədəbiyyatının ən görkəmli şairidir. Dastanın dövrünün keçdiyini və kiçik şeirlər yazmaq lazım olduğunu söyləmişdir. Epiqramlar və satirik şeirlər yazmışdır. Dörd hisədən ibarət "Səbəblər" kitabı kiçik mənzum hekayələrdən ibarətdir.

Rodoslu Apolloni
----------------

Kallimaxın tələbəsi olmuş və onun fikirləri əleyhinə çıxmışdır. "Arqonavtiklər" dastanını yazmışdır.

Feokrit
-------

Feokrit ellinizm dövründə yaranan kiçik şeirlər yazmaq ənənəsinin davamçısı olmuş İskəndəriyyə şairlərindən biridir. Qədim yunan ədəbiyyatında kiçik şeirləri xüsusən bukolikaları ilə tanınır. Bukolika- çoban nəğməsi janrının banisidir.

Menandr
-------

Yeni attik komediyanın ən görkəmli nümayəndəsi olmuşdur.

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ədəbiyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Çin ərkəvanı** (*lat.* Cercis chinensis) — bitkilər aləminin paxlaçiçəklilər dəstəsinin paxlakimilər fəsiləsinin ərkəvan cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Mərkəzi Çində geniş yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 15 m olan, yarpağını tökən ağac və ya koldur. Düz budaqlı gövdəsi sıx çətirlidir. Yarpaqları yumru, diametri 6-12 sm, çılpaq, parlaq, dəricikli, alt tərəfi göyümtüldür. Yumru, yaşıl yarpaqları payızda saralır. Mayda çiçəkləyir, çiçəkləri yarpaqları açılanadək budaqları örtür. Çiçəkləməsi adi ərgəvana nisbətən daha bol və parlaqdır. 5-8 ədəd çəhrayı, al-qırmızı çiçəkləri dəstələrdə yerləşir, uzunluğu 1,5-1,8 sm-dir. Meyvəsi sentyabrda yetişir. Paxlaları qonur, qınlı, uzunluğu 7-12 sm-dir. Toxum və qələm vasitəsilə çoxalır.

Ekologiyası
-----------

İsti və işıqsevəndir. Abşeronda yaxşı inkşaf edir və zəif şoranlaşmaya davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Dendrologiya İnstitutunun təcrübə sahəsinə 1994-cü ildə introduksiya olunmuşdur. Yaşıllaşdırmada mədəni şəraitdə rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Balverən bitkidir. Yarpaqlarında aşı maddələri vardır. Vitaminlərlə zəngindir. Tək və ya qrup əkinlərində istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q12955905
* Wikispecies: Cercis chinensis
* EoL: 643987
* EPPO: CCSCH
* FoC: 200012037
* GBIF: 5353599
* GRIN: 9943
* iNaturalist: 139471
* IPNI: 485670-1
* IUCN: 19893034
* MoBotPF: 280441
* NCBI: 161750
* NZOR: e829cf58-82eb-4c6b-9403-7ed0c5974918
* PalDat: Cercis\_chinensis
* Plant List: ild-32953
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:485670-1
* Tropicos: 13028558
* WFO: wfo-0000186494

 |