recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Adam (dəqiqləşdirmə).

***Adam*** qısametrajlı bədii filmi rejissor Şamil Mahmudbəyov tərəfindən 1996-cı ildə çəkilmişdir. Film 2010-cu ildə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin sifarişi ilə "Yeni dalğa" prodüser mərkəzində tamamlanmışdır. Filmdə Əhməd kişinin timsalında tənhalıq problemi əks etdirilir. Film insanların bir-birinə qarşı olan etinasızlığından, vəfasızlığından bəhs edir. Filmdə əsas rolları Arif Kərimov, Ruslan Nəsirov, Rahib Əliyev, Arif Qasımov, İdris Rüstəmov, Bəhram Bağırzadə, Elxan Quliyev, Yuri Rjov, Zilli Namazov və Sona Quliyeva ifa edirlər.

Məzmun
------

Filmdə Əhməd kişinin (Arif Kərimov) timsalında tənhalıq problemi əks etdirilir. Əhməd tək yaşayır. Dost-tanışlardan heç kəs onu axtarmır, onunla maraqlanmır. Əhməd özü onları tapmaq qərarına gəlir. Şəhərdə bir neçə dost-tanışını görür, lakin onlar da müxtəlif bəhanə ilə onunla görüşməyi ləngidirlər. Hətta dostu Elxan (Elxan Quliyev) da təyin olunan yerə gəlib çıxmır. Əhməd çarəni xəstəxanada yatmaqda görür. Sağlam olduğu halda özünü xəstəliyə vuran Əhmədin ilk günlər planı baş tutur. Dost-tanışları onun başına yığışırlar. Lakin yenə ara səngiyir. Tənhalıq xəstəlikdir, tənhalıq ölümdür. Nəhayət tənhalıq sağlam Əhməd kişini də öldürür...

Film insanların bir-birinə qarşı olan etinasızlığından, vəfasızlığından bəhs edir.

Film haqqında
-------------

* Filmin çəkilişləri 1996-cı ildə həyata keçirildi. Lakin rejissor Şamil Mahmudbəyovun səhhətinin pisləşməsi filmi yarımçıq qoydu. Rejissor 1997-ci ildə vəfat etdi. 13 il sonra film Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin sifarişi ilə "Yeni dalğa" prodüser mərkəzində tamamlanmışdır.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenarist: Balaş Abbaszadə, Nəriman Əbdülrəhmanlı  

Rejissor: Şamil Mahmudbəyov  

Operator: Nizami Abbas  

Prodüser: Rasim Həsənov

Rollarda
--------

Arif Kərimov — Əhməd  

Ruslan Nəsirov — Daşdəmir  

Rahib Əliyev — Yusif  

Arif Qasımov — Səməd  

İdris Rüstəmov — Yaqub  

Bəhram Bağırzadə — kommersant  

Elxan Quliyev — Elxan

İstinadlar
----------

1. ↑  "Film kimi ömür". 2021-06-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-13.
2. ↑  *Şahanə Müşfiq.* ""Şərikli çörək"lə qazanılan şöhrət" (az.). Azərbaycan Milli Kitabxanası. 08.12.2018. 2024-02-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-02-29.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

2010-cu ilin Azərbaycan filmləri  

2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
***Azərbaycan kauçuku*** filmi rejissor Rauf Nağıyev tərəfindən 1983-cü ildə çəkilmişdir. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Film Azərbaycanda kauçukun istehsalından, ondan sənaye və məişətdə istifadə edilməsindən danışır.

Məzmun
------

Film Azərbaycanda kauçukun istehsalından, ondan sənaye və məişətdə istifadə edilməsindən danışır.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenari müəllifi: Əkbər Nəsirov  

Rejissor: Rauf Nağıyev  

Operator: Köçəri Məmmədov

İstinadlar
----------

1. ↑  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 2 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 234

Mənbə
-----

Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 331.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

1983-cü ilin Azərbaycan filmləri  

1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Məzmun
------

Qonşularının əli ilə dəlixanaya saldırılan Arif *(Rafael İsgəndərov)* oradan qaçır və öz doğma məhəlləsinə qayıdır. Lakin onun evini qonşusu Ağarza *(Muxtar Maniyev)* mənimsəmişdir. Belə olan vəziyyətdə Arif məsələni öz bildiyi kimi həll etməyə çalışır və bütün qonşuların iç üzü açılmış olur.

Film haqqında
-------------

Film 2005-ci ildə çəkilmişdir. Lakin tamaşaçılara 2007-ci ildə VHS və DVD formatında təqdim edilmişdir.

Səhv
----

Filmin əvvəlindəki titrlərdə Şahin Həsənov sonundakı titrlərdə Şahin Həsənli, Müşfiq Hətəmov isə Müşviq Hətəmov kimi göstərilir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Qasım Səfəroğlu
**Bəstəkar:** Rauf Məmmədov
**Səs rejissoru:** Teymur Kərimov
**Quruluşçu rəssam:** Şahin Həsənli
**Montaj:** Elşad Rəhimov
**İcraçı prodüser:** Fərid Məmmədli
**Prodüserlər:** Müşfiq Hətəmov, Azər Cabbarov
**Quruluşçu operator:** Nadir Mehdiyev
**Quruluşçu rejissor:** Rəşad Mehdiyev
**Rejissor:** Elman Şeydayev
**İnzibatçılar:** Məmməd Nuri, Mail Mansurov
**Rejissor assistenti:** Bəxtiyar Qurbanov
**İşıq ustaları:** Tahir Bağırov, Əliağa İbrahimov
**Operatorlar:** Yaşar Kərimov, Asif Şirəliyev
**Səs operatoru:** Zaur Məmmədov
**Qrim ustası:** İlqar Cəfərov
**Geyim Ustası:** Təranə Qurbanova
**Rejissor köməkçisi:** Elgün Əzimov
### Rollarda

Muxtar Maniyev-Ağarza
Nəsibə Eldarova-Minəxanım
Rafael İsgəndərov-Arif
Coşqun Rəhimov-Mirzəbaba
Sabir Məmmədov-Səlim
Mehriban Xanlarova-Səriyyə
Naibə Allahverdiyeva-Balaxanım
Mirzə Ağabəyli-Əliş kişi
Rüfət Axundov-Bədəl
Vəfa Zeynalova-Badam
Rövşən Kərimduxt-Balababa
Cəfər Namiq Kamal-Baş həkim
Məhərrəm Musayev
Möhsün Hüseynxanlı-Polis rəisi
Aslan
Heybət Heybətov
İlham Rəsulzadə
Sənan Ağaəli
Məmmədhüseyn Səmədov
Asif Ağayev-Həkimin köməkçisi
Elşən

Həmçinin bax
------------

* Hərənin öz payı+tayı (film, 2006)
* Moskva-Bakı qatarı (film, 2005)
* Milçək (film, 2006)

Xarici keçidlər
---------------

* İzlə
Gənc memar (film, 1978)
-----------------------

### Məzmunu

Filmdə "Gənclərə geniş yol" şüarındakı mənalara toxunulmuşdur. Lakin heç də hər yerdə bu şüara əməl edilmir. Öz layihəsini qəbul etdirmək istəyən gənc memarın başına gələn əhvalat əks etdirilir.
### Film haqqında

* "Mozalan" Satirik Kinojurnalı № 41, 1-ci süjet

### Filmin heyəti

#### Film üzərində işləyənlər

**Müəllif :** Tahir Piriyev
**Rejissor :** Əsgər Məmmədov
**Operator :** Antonina Korotnitskaya
**Rəssamlar :** Əsgər Məmmədov, Tahir Piriyev
**Səs operatoru :** Kamal Seyidov
**Musiqilərindən istifadə edilən bəstəkar :** Xəyyam Mirzəzadə ("Günlərin Bir Günündə..." cizgi filmindən) (titrlərdə yoxdur)
**Baş Redaktor :** Eyvaz Borçalı
### Xarici keçid

#### Video

##### İzlə

**YouTube**

* **Filmi izlə** sayt YouTube

Qozbeli qəbir düzəldərmi? (film, 1972)
--------------------------------------

### Məzmunu

Filmdə anonim məktubların doğurduğu nəticələr öz əksini tapır.
### Film haqqında

* "Mozalan" Satirik Kinojurnalı № 6, 1-ci süjet

### Filmin heyəti

#### Film üzərində işləyənlər

**Müəllif :** İntiqam Qasımzadə
**Rejissorlar :** Nazim Məmmədov, Bəhmən Əliyev
**Quruluşçu rəssam :** Kamil Nəcəfzadə
**Operator :** Aleksandr Milov
**Səs operatoru :** Ələkbər Həsənzadə
**Baş redaktor :** Eyvaz Borçalı
### Xarici keçid

#### Video

##### İzlə

**YouTube**

* **Filmi izlə** sayt YouTube

Sınaq (film, 1985)
------------------

### Məzmunu

Filmdə alverçilik problemlərinə toxunulur.
### Film haqqında

* "Mozalan" Satirik Kinojurnalı № 96, 2-ci süjet

### Filmin heyəti

#### Film üzərində işləyənlər

**Müəllif :** M. Lipskerov
**Rejissor :** Vahid Talıbov
**Rəssam :** Elçin Axundov
**Operator :** Ramiz Ağayev
**Səs operatoru :** Akif Nuriyev
**Redaktor :** Vidadi Paşayev
#### Filmi səsləndirən

Ramiz Əzizbəyli-Robot (titrlərdə yoxdur)
### Xarici keçid

* **Filmi izlə** sayt YouTube

Yerli kadr təsdiqə gedir (film, 1973)
-------------------------------------

### Məzmunu

Filmdə işə düzəlmək istəyən maralın əvvəl buynuzunu çıxarırlar, sonra qulaqlarını uzadırlar. Nəhayət müdirin-şirin yanına gələndə şir deyir : "Bunların hamısı bir-birinə oxşayır ki!?.."
### Film haqqında

* "Mozalan" Satirik Kinojurnalı № 10, 2-ci süjet

### Filmin heyəti

#### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi :** Fikrət Qoca
**Rejissor :** Nazim Məmmədov
**Quruluşçu rəssam :** Bəhman Əliyev
**Operator :** Aleksandr Milov
**Baş Redaktor :** Eyvaz Borçalı
#### Filmi səsləndirənlər

Kamil Qubuşov-Ulaq (titrlərdə yoxdur)
Məmmədrza Şeyxzamanov-Şir (titrlərdə yoxdur)
### Xarici keçid

### Video

#### İzlə

**YouTube**

* **Filmi izlə** sayt YouTube

Həmçinin bax
------------

* "Mozalan" Satirik Kinojurnalı
* "Mozalan" studiyası
* Mozalan kinojurnalının süjetlərinin siyahısı

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
Məzmunu
-------

Televiziya tamaşası işləmək istəməyən tənbəl kişilərdən bəhs edir. Bunlardan bəziləri arvadları hesabına dolanır, bəziləri isə işgüzar qadınlarla evlənərək rahat həyat şəraiti əldə etmək istəyənlərdir. Lakin sovet ab-havasında çəkilən tamaşada bu tüfeylilər sonda tərbiyə olunurlar və düzgün yola qaytarılırlar.

Televiziya tamaşası haqqında
----------------------------

Televiziya tamaşasında Emin Sabitoğlunun musiqisindən istifadə edilmişdir.

Televiziya tamaşasının heyəti
-----------------------------

### Televiziya tamaşası üzərində işləyənlər

**Əsərin müəllifi:** Altay Məmmədov
**Quruluşçu rejissor:** Lütfi Məmmədbəyli (Lütfi Məmmədbəyov kimi)
**Rejissor:** Kərim Kərimov
**Quruluşçu rəssam:** İbrahim İbrahimov
**Operatorlar:** Eldar Məmmədov, Tahir Atakişiyev, İzzət Əzizov (İzzətulla Əzizov kimi)
**Səs rejissoru**: Fikrət Ağazadə
**Rejissor köməkçisi**: Sevil İbrahimova
### Rollarda

Zərnigar Ağakişiyeva — Rəxşəndə
Şahin Cəbrayılov — Cəlilzadə
Hacıbaba Bağırov — İnşallah
Əminə Babayeva — Fərruxbəyim
İlham Əhmədov — Hüseynağbacı
Sevil Xəlilova — Səlimə
Yaşar Nuri (Yaşar Nuriyev kimi) — Göyüş
Sevil Abbasova — Səmayə
Hacı İsmayılov — Səməndər
Pərviz Bağırov — Fərhad
Mirvari Novruzova — Darçın
Elxan Ağahüseynoğlu — Güləli
Məcnun Hacıbəyov — Tumacov
Mərziyyə Məmmədbəyli — Diləfruz
Firuz Xudaverdiyev — İsgəndər
Əfqan Soltanov — Əliabbas
Oqtay Quliyev — Tofiq

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
Məzmun
------

Cizgi filmi uşaqların düzgün tərbiyəsi probleminə toxunmuşdur. Kinolentdə ailələrdən birində valideynlərin uşaqla dil tapa bilməməsi öz əksini tapmışdır.

Əsəbi vəziyyət, yuxusuz gecə-valideynlərin düzgün hərəkət etməmələrinin nəticəsidir. Yalnız balaca qız-çığır-bağır salan uşağın bacısı onu başa düşür. O, heç bir çətinlik çəkmədən, səs-küysüz balacaya adi əmzik verir, uşaq sakitləşir.

Cizgi filmi körpə yaşlarından uşaqlarını yeni dəblə tərbiyə edən bəzi valideynlərin sonradan peşimançılıq çəkmələrindən danışır. Burada müəlliflər qarşıya belə bir sual qoyurlar: müasir ailədə kim-kimi tərbiyə edir: böyüklər uşaqları, yoxsa əksinə?..

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Dinarə Seyidova
**Rejissor:** Arif Məhərrəmov
**Quruluşçu rəssam:** Yelena Qolubeva
**Operator:** Ramiz Ağayev
**Bəstəkar:** Mobil Babayev
**Səs operatoru:** Nataliya Nuriyeva (Natalya Nuriyeva kimi)
**Cizgi rəssamı:** Vaqif Məmmədov, Rauf Dadaşov, Bəhmən Əliyev, Vahid Talıbov, Arifə Hatəmi, Nigar Nərimanbəyova
**Assistent:** Z. Rəhimova, Ziya Xəqani, Elman Mirzəyev
**Montaj edən:** Nailə Dadaşova
**Redaktor:** Çingiz Qaryağdı, A. Vəliyeva
**Filmin direktoru:** Faiq Abdullayev

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 314.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 815.

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
Məzmun
------

Filmdə Toplan adlı balaca bir itin başına gələn maraqlı hadisələrdən bəhs edilir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenarinin müəllifi:** Əzizə Əhmədova
**Rejissor:** Nazim Məmmədov
**Quruluşçu rəssam:** Bəhman Əliyev
**Operator:** Antonina Korotnitskaya
**Bəstəkar:** Oqtay Rəcəbov
**Səs operatoru:** Kamal Seyidov
**Rəssamlar:** Tahir Piriyev, Tamilla Əsgərova
**Cizgi rəssamları:** Vaqif Məmmədov, Vahid Talıbov, Arifə Hatəmi, Hüseyn Cavid İsmayılov (Cavid İsmayılov kimi), Gülşən Quliyeva, Rauf Dadaşov, Solmaz Hüseynova
**Rejissor assistenti:** Sima Qurbanova
**Operator assistenti:** Ramiz Ağayev
**Montaj edən:** Nailə Dadaşova
**Mahnıları oxuyur:** Flora Kərimova
**Redaktor:** Ədhəm Qulubəyov
**Filmin direktoru:** Kamil Rəhmanzadə
### Filmi səsləndirənlər

Sadıq Hüseynov — köpək
Almaz Mustafayeva — toplan

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 258-263.

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
JPEG formatındakı şəkil — piksel qrafikası
vektorlaşdırılmış şəkil — vektor qrafikası
**Qrafik redaktorlar** — informatikanın xüsusi bölməsi olub yeni şəkillər çəkmək, hazır şəkillər üzərində müxtəlif dəyişikliklər etmək üçün istifadə edilir. Belə proqramlara Paint, Adobe Photoshop, Picture Publisher, Photostiller, Corel DRAW, Macromedia Flash, Paint.net ,Macromedia Freehand, Macromedia Fotographer, Macromedia DreamWeaver, Ulead Gif Animator və s. missal göstərmək olar. Kompüterin diskində saxlanılan şəkillər rəqəmsal təsvirlər adlanırlar. Belə ki, kompüterin yaddaşında bütün şəkillər rəqəm şəklində (0 və1) saxlanılır.

Qrafik redaktorlar üç qrupa bolünürlər: rastr (piksel), vektor və fraktal.

Rastr qrafika
-------------

Rastr qrafika, başqa sözlə piksel qrafikası şəkillərin skanerləşdirilməsi, rəqəmli fotoaparat, videokamera çəkilişləri vasitəsilə alınır və nöqtələrdən təşkil olunur. Rastr qrafika üçün əsas xarakteristika vahid uzunluğa düşən nöqtələrin sayıdır. Rastr qrafika termini İngilis dilində "Bitmap-qrafika" termininə uyğun gəlir və mənası – bit ölçüsünün yerləşdiyi xəritə deməkdir. Rastr qrafik redaktoruna Paint, Adobe Photoshop, Photostyler, Adobe Photo-Paint, Picture Publisher, Corel Photo-Paint proqramları daxildir.
Rastr təsvirlərin mənfi cəhəti kompüterin yaddaşında iri həcmli yer tutmasıdır, bu da təsvirin hər bir nöqtəsinin yaddaşda özünəməxsus həcm ayırması ilə izah olunur.

Vektor qrafika
--------------

Vektor qrafika redaktorlarında bütün xətlər başlanğıc nöqtə ilə və bu xətti riyazi əks etdirən tənliklərlə təyin olunur. Burada əsas element xətt nəzərdə tutulduğundan qrafiki əks olunma daha sadə və asandir. Vektor qrafik redaktorlarına Adobe İllusrator, Macrpmedia Freehand və Corel DRAW proqramları daxildir.

Fraktal qrafika
---------------

Fraktal qrafika vektor qrafikası kimi riyazi hesablamalara əsaslanır, onun baza elementlərini isə riyazi düsturların övbh
zləri təşkil edir. Bu düsturların köməyilə üçölçülü obyektlərin, süxur laylarının və s. imitasiyaları yaradılır. Şəkillər tənliklərlə yazılır, tənliklərin əmsalları dəyişildikdə şəkillərdə dəyişir. Ona görə də informasiyalar yaddaşda tənlik kimi saxlanılır. Adi fraktal üçbucaq fraktal qrafikaya missal ola bilər.

Qrafik şəkillərdən istifadə edərkən nəzərə almaq lazımdır ki, onlar kompüter yaddaşında GIF, JPEG, PNG, BMP formatlarında saxlanılmalıdırlar.

Həmçinin bax
------------

* İnformatika
* kompüter Əməliyyat Sistemləri
* Qurğular
* kompüter şəbəkələri
* kompüter proqramları

Keçidlər
--------

* 
* 
* Arxivləşdirilib 2009-08-27 at the Wayback Machine
* Arxivləşdirilib 2007-12-16 at the Wayback Machine
* 
* 
* 
* Arxivləşdirilib 2007-10-25 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kimi əlavə font Paint Net". 2020-12-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-02.
2. ↑  Gözəlova R. Y. Gözəlova H. Y. "CorelDraw" Praktiki Vəsait, Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2015, 226 səh. ISBN 978-9952-434-62-0
**Puerto-Karreno** (*isp.* Puerto Carreño) — Kolumbiyada yerləşən şəhər və bələdiyyə. Viçada departamentinin inzibati mərkəzi.

Coğrafi mövqeyi
---------------

Şəhər departamentin şimal-şərq hissəsində, Orinoko çayının sol sahilində, paytaxt Boqota şəhərindən təxminən 740 kilometr uzaqlıqda, Meta çayının birləşməsi yaxınlığında yerləşir. Mütləq hündürlük dəniz səviyyəsindən 39 metrdir. Şəhərin sahəsi 12 410 km²-dir.

Əhalisi
-------

Kolumbiya Milli Statistika İdarəsinin məlumatlarına görə 2012-ci ildə şəhər və bələdiyyənin ümumi əhali 15.012 idi.

İl ərzində şəhər əhalisinin statistikası:

İllərə görə əhali: Puerto-Karreno| İl | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Əhali | 13 288 | 13 535 | 13 783 | 14 030 | 14 276 | 14 522 | 14 767 | 15 012 |

2005-ci il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, kişi əhalinin 50,5% -ni, qadınlar isə müvafiq olaraq 49,5% -ni təşkil edirdi. İrqi ağ və mestizo şəhər əhalisinin 70,7% -ni; hindlilər — 23,8%; zəncilər — 5,5% təşkil edirdi. 15 yaşdan yuxarı əhali arasında oxuma yazma səviyyəsi 85,8% təşkil etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Kolumbiyanın inzibati bölgüsü
* Boqota
* Tunxa
* Monteriya
* Kibdo
* Florensiya (Kaketa)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Municipalities of Colombia" (ingilis). Statoids.com. 2013-06-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-06-12.
2. ↑  "Proyecciones de Población departamentales y municipales por área 2005 - 2020" (ispan). Departamento Administrativo Nacional de Estadística. 2013-06-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-06-11.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Puerto-Karreno ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Rəsmi saytı
* Puerto Karreno
**Şəmsəddin Hüseynqulu oğlu Xan-Babayev** (1 aprel 1939, Aşağı Əndəmic, Ordubad rayonu) — Azərbaycan ictimai-siyasi və dövlət xadimi.

Həyatı
------

Şəmsəddin Xan-Babayev 1939-cu il aprelin 1-də Naxçıvan MR-nın Ordubad rayonunun Aşağı Əndəmic kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini doğulduğu kənddə almışdır. 1959-cu ildə Azərbaycan Kommunal və Tikinti Texnikomunu bitirmişdir. 1964–1969-cu illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunda təhsilini davam etdirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1963-cü ildə Bakı şəhərindəki Ağac Emalı Kombinatında başlamışdır. 1965-ci ilədək II dərəcəli dəzgahçı, yığma sexinin ustası işləmişdir. 2 il Abşeron Rayon Kommunal Təsərrüfatı şöbəsində mühəndis olmuşdur. 1967-ci ildən Abşeron Rayon Təmir-tikinti idarəsində iş icraçısı, baş mühəndis, 1968-ci ildən həmin idarənin rəisi, 1976-cı ildən Naxçıvan MR Kommunal Təsərrüfatı nazirinin müavini, 1977-ci ildən Ordubad Rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri, 1980-ci ildən Ordubad Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi, 1983-cü ildən Naxçıvan Şəhər Partiya Komitəsinin birinci katibi, 1990–1992-ci illərdə Naxçıvan MR Dövlət Plan Komitəsinin sədri, Naxçıvan MR baş nazirinin müavini, 1992-ci ildən Naxçıvan Muxtar Respublikasının baş naziri, 2000–2004-cü illərdə isə Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi nazirinin müavini vəzifələrində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 oktyabr 2004-cü il tarixli Sərəncamı ilə Xaçmaz Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilib.

30 mart 2009-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Şöhrət" ordeni, 04 aprel 2014-cü il tarixli sərəncamı ilə "Şərəf" ordeni, 28 mart 2019-cu il tarixli sərəncaml ilə "1-ci dərəcəli əmək" ordeni, 2 fevral 2024-cu il tarixli serencami ile "Heyder Eliyevin 100 illiyi yubiley metali ilə təltif olunmuşdur.

Ailəlidir, iki övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ş. H. Xan-Babayevin Xaçmaz Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 oktyabr 2004-cü il tarixli Sərəncamı [*ölü keçid*]

Mənbə
-----

* "Azərbaycanda Kim Kimdir" Ensiklopedik məlumat kitabı.
**Mauna Kea** — (hav. ˈmɔunə ˈkea — *белая гора*; *ing.* Mauna Kea) Havay adalarında vulkan. Dəniz səviyyəsindən 13.803 fut (4,207 m) dayanan zirvəsi, ABŞ-nin Havay əyalətinin ən yüksək nöqtəsi. Mauna Keanın yaşı təxminən bir milyon ildir ki, onun fəaliyyətinin ən fəal dövrü yüz minlərlə il əvvəl idi. Vulkanın son püskürməsi qonşu vulkanlara nisbətən daha qüvvətli olmuşdur. Son püskürməsi təxminən 4500 il əvvəl baş vermişdir. İndi isə vulkan qeyri-aktivdir. Havay dilində Mauna-Kea "Ağ dağ" deməkdir. Onu qəbiləsinin yüksək rütbəli rəhbərləri ziyarət edə bilərlər. 3975 metr yüksəklikdə kiçik Uaiau gölü yerləşir. Vulkanın yamacında yaşayan qədim havaylılar, yemək üçün geniş meşələrdən istifadə edirdilər. Mauna-Keaya XVIII əsrdə Avropalıların gəlişi ilə ekoloji vəziyyət kəskin deyişdir. Vulkan ekoloji cəhətdən 3 zonadan ibarətdir ki, alp zona-ən hündür hissəsidir. Meşələr şəkər sənayesində istifadə edilirdi. Mauna Kea astronomik müşahidələr üçün dünyanın ən yaxşı yerlərindən biridir. 1964-cü ildən yolun yaradılmasından bu yana 11 ölkədən 13 teleskop vulkanın üstündə tikilmişdir. Bu mərkəzlərdən, elektromaqnit spektrinin bütün sahələrində tədqiqat üçün istifadə olunur. Mauna Keanın ekoloji vəziyyətini müəyyən etmək üçün də işlər aparılır.

Mauna Loadan Mauna Keaya mənzərə

Xarici keçidlər
---------------

* USGS: Mauna Kea Volcano, Hawai`i Arxivləşdirilib 2006-10-21 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Vulkan
* Sakit okean

İstinadlar
----------

1. **↑** *Clague, David A.; Dalrymple, G. Brent.* «Гавайский хребет — геологическая эволюция» = «The Hawaiian-Emperor Volcanic Chain – Geological Evolution». — USGS, 1987. — P. 32.
2. **↑** *Sherrod, David R.; Sinton, John M.; Watkins, Sarah E.; Brunt, Kelly M.* «Геологическая карта штата Гавайи» = «Geological Map of the State of Hawaii». — USGS, 2007. — P. 44—48.  (англ.) (Проверено 13 февраля 2011)
3. **↑** What in the world is the Hilo Ridge? (англ.). USGS (8 January 1998). Проверено 13 февраля 2011. Arxivləşdirilib 2011-10-22 at the Wayback Machine 16 февраля 2012 г


Vikianbarda Mauna Kea ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Əbdül Hüseyn Sərdari Qacar** (*fars.* عبدالحسین سرداری‎; 1914, Tehran – 1981, Nottinqem, Nottinqemşir[d]) – əslən azərbaycanlı olan İran diplomatı. İkinci dünya müharibəsi zamanı bir çox yəhudini Holokostdan xilas etdiyinə görə **"İranlı Şindler"** ləqəbi ilə tanınır. Paris konsulluğunun rəhbəri olmuşdur.

Bioqrafiya
----------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Burada yolunu azmış, öz karyerasını, mal-mülkünü təhlükəyə ataraq, həmvətənlərini xilas edən bir müsəlman var… Onun üçün "Mən müsəlmanam, sən isə yəhudi" – bunun heç bir mənası yox idi… F.Muxtari | "|

İkinci dünya müharibəsi zamanı Paris nasistlər tərəfindən işğal olunandan sonra orada yaşayan İran yəhudilərin həyatı təhlükə altına düşmüşdü. Bunun qarşısını almaq üçün konsulluğun rəhbəri Əbdül Hüseyn Sərdari yəhudilərə İran pasportları paylayırdı. Bu, onların İran vətəndaşı kimi xilas olmaları demək idi. Çünki o zaman Almaniya ilə İran arasında nasistlərin heç bir İran vətəndaşına toxunmaması barədə razılaşma mövcud idi.

Bu zaman Sərdari öz əlaqələrindən istifadə edərək, 2 mindən çox iranlı yəhudini xilas edə bildi.

1941-ci ildə SSRİ və Böyük Britaniya İrana hücum edən zaman Sərdarinin diplomatik fəaliyyəti üçün təhlükə yarandı. İranla müttəfiqlər arasında müqavilə imzalandıqdan sonra Sərdariyə mümkün qədər tez bir zamanda evə dönməyi əmr etdilər. Buna baxmayaraq, o, Parisdə qalmağa qərar verdi və yenə də öz yəhudilərə kömək etməyə davam etdi. Sərdarinin nasist ideoloqları ilə yazışmaları F. Muxtarinin "Aslanın kölgəsində" kitabında öz əksini tapmışdır. O, yazır ki, "fars hökmdarı Kir yəhudiləri Babil əsarətindən xilas edərək İrana gətirir. Bu zaman bir çox iranlı Musanın kitabı ilə tanış olur və bu təlimə yiyələnir. Ancaq bunların yəhudilərlə bir bağlılığı yoxdur və xüsusi qrup olaraq "Djuguten" ("Cuhud") adlanır".

Sərdari ömrünün sonlarını İngiltərədə, diplomat məvacibindən və İrandakı mülkündən məhrum olunmuş şəkildə yaşadı və Nottingemdə ölmüşdür.

O, ölümündən sonra 2004-cü ildə Los-Ancelesdə fəaliyyət göstərən yəhudi təşkilatlarından biri olan Simon Vizental Mərkəzi tərəfindən mükafatla təltif olundu.

Populyar mədəniyyətdə
---------------------

"0 dərəcəli N dairəsi" teleserialı qismən də olsa Əbdül Hüseyn Sərdarinin fəaliyyətindən bəhs edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Library of Congress Authorities (ing.). Library of Congress.
2. 1 2 3  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1043117946 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
3. 1 2 3 4 5 6  ""İranlı Şindler": Yəhudi ailələrini nasist təqibindən xilas edən diplomat". Libre.az (az.). 25 iyun 2018. 2018-06-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 iyul 2018.

Xarici keçidlər
---------------

* Yəhudiləri nasistlərdən xilas edən İranlı Şindler
**Kron xəstəliyi**, **terminal ileit** – mədə-bağırsaq sisteminin ayrı-ayrı sahələrinin iltihabı, qalınlaşması, xoralaşmasıdır. Xroniki formada ağrı, ishal, malabsorbsiya, üveit, oynaq sindromu (iri, asimmetrik, çox vaxti aşağı ətrafların periferik artriti, spondilit, sakroiliit, neqativ RF və ANA, düyünlü eritema) yaranır. Periferik artrit epizodları bağırsaq kəskinləşməsi dövründə olur, halbuki spondilit isə bağırsaq patologiyasının ağırlığından asılı olmayaraq yaranır.

Ailə üzvləri arasında Crohn xəstəliyi olan insanlarda xəstəlik 25 dəfə çox rast gəlir.

Kron xəstəliyinin Aşkenazi yəhudiləri arasında rastgəlmə tezliyi yüksəkdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Disease Ontology (ing.). 2016.
2. ↑  F.Y.Talıbov, N.T.Zamanov, G.R.Ələkbərova, N.R.Abdullayeva. Revmatologiya (Terminlər, anlayışlar). Bakı, "Elm və təhsil", 2022.
3. ↑  *Bayramov N.Y. Rüstəm Ə.M. Zeynalov B.M.* Nazik bağırsağın cərrahi xəstəlikləri (PDF). Bakı: Təbib. 2016. 171. ISBN 978-9952-536-20-1.
4. ↑  *İmanova S.S. Bayramov N.Y.* Düz bağırsaq və anal nahiyənin cərrahi xəstəlikləri (PDF). Bakı: Təbib. 2017. 127. ISBN 978-9952-536-24-9.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | NDL: 00561182 · NKC: ph117486 |
Iş başında olan meliatorlar
**Kimyəvi meliorasiya** — Torpağın xassələrini yaxşılaşdırmaq və kənd təsərrüfatı bitkilərinin məhsuldarlığını yüksəltmək üçün torpağa kimyəvi təsir göstərmək üsulları sistemi. Kimyəvi meliorasiya üsulları: torpaqda yüksək turşuluğa qarşı əhəngli gübrələrdən istifadə edilməsi. (əsasən çimli podzol torpaqlar üçün; torpağın gipslənməsi (şorakətli torpaqlar üçün) – qələviliyi azaltmaq üçün torpağa gips verilir; torpağın turşulaşdırılması (neytral və qələvi reaksiyalı torpaqlar üçün), bu məqsədlə torpağa natrium 2-sulfat verilir. (bəzi bitkilər üçün, məs. çay bitkisi); Kimyəvi meliorasiyaya həmçinin melorasiya olunan torpağı tam yaxşılaşdırmaq üçün yüksək dozada mineral və üzvi gübrələrin verilməsi də aid edilir. Kimyəvi meliorasiya adətən hidrotexniki meliorasiya ilə birlikdə aparılır. (məs. şorakət torpaqların yuyulması).

Kimyəvi optium
--------------

Torpaq və su mühitində orqanizmin maksimum məhsuldarlığını təmin edən kimyəvi elementlərin tərkibi və nisbəti.

Həmçinin bax
------------

* Meliorasiya

İstinadlar
----------

1. ↑  Məmmədov Q. Ş. Xəlilov M. Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm" nəşriyyatı. Bakı: 2003

Xarici keçidlər
---------------

* Kənd təsərrüfatı meliorasiyası
Meliorasiyan işləri
**Meliorasiya** (*lat.* melioratio - yaxşılaşdırmaq) — torpaqların faydalı istifadəsi üçün yararlı olmayan təbii şəraitin yaxşılaşdırılmasına yönəldilmiş təsərrüfat və texniki tədbirlər sistemi: əsasən torpağın su, hava, qida və istilik rejimlərini nizamlamaq yolu ilə həyata keçirilir.Tətbiq sahəsinə görə meliorasiya üç əsas qrupa bölünür: 

1. **Su rejimi əlverişli olmayan torpaqların meliorasiyası** - Bataqlıq, su basmış torpaqların, həmçinin quru bozqırların, susuz səhra və yarımsəhra sahələrinin meliorasiyası. Buraya izafi nəmliyə qarşı mübarizə tədbiri kimi qurutma meliorasiyası, quraqlığa qarşı suvarma meliorasiyası (irriqasiya) daxildir.
2. **Əlverişli olmayan fiziki-kimyəvi xassələrə malik (şorakətli, şor, ağır gilli, lilli) torpaqların meliorasiyası.** Bu qrupa şor torpaqların duzsuzlaşdırılması və şorakətli torpaqların kimyəvi meliorasiyası daxildir.
3. **Suyun və küləyin mexaniki təsirindən eroziyaya uğramış torpaqların meliorasiyası.** Su ilə səthi yuyulmuş, həmçinin suyun yarğanlar əmələ gətirdiyi, sürüşmələr törətdiyi, küləyin qum yaratdığı sahələrin meliorasiyası.

Qurutma, duzsuzlaşdırma və kimyəvi meliorasiyası da əsas mübarizə tədbiri ərazinin drenlənməsi, suvarma meliorasiyasında isə əsas tədbir suvarma şəbəkəsinin yaradılması və onun su mənbəyinə birləşdirilməsidir. Hər iki halda torpağın su-duz rejimi normal saxlanmalı, lazımi aqrotexniki, fitomeliorasiya və hidrotexniki üsullarla aparılır. Azərbaycan Respublikasının düzənlik rayonlarında yarıdan çoxu müxtəlif dərəcədə şor olan, suvarılmalı, şorakətli, qurudulmalı və su eroziyasına qarşı mübarizə aparmalı torpaq vardır. Respublikada müxtəlif drenlər, Ceyranbatan, Sərsəng, Ağstafa, Xanbulançay, Xaxınçay, Arpaçay, Bəhramtəpə su anbarları və qovşaqları tikilib istifadəyə verilmişdir. Muğan-Salyan, Mil-Qarabağ, Şirvan, Şabran-Xaçmaz zonalarında 100 min hektarlarla ərazi suvarılaraq duzsuzlaşdırılmış və kənd təsərrüfatı üçün yararlı hala salınmışdır.

Meliorativ bitkilər
-------------------

Öz təsirilə torpağın bərpasına və münbitliyinin artmasına, torpaqəmələgəlmə prosesinə demək olar ki, əksər bitkilər meliorativ xüsusiyyətə malikdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı 2008

Həmçinin bax
------------

* Bitkilər
* Torpaq
* Eroziya
* Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı ASC
* Kimyəvi meliorasiya

Xarici keçidlər
---------------
**Kimyəvi sintezatorlar** – üzvi sintezdə istifadə olunmaq məqsədilə, verilmiş proqram üzrə işləyən avtomatik cihazdır.

Ümumi məlumat
-------------

Bu cihaz kimyəvi reaksiyaların dəfələrlə təkrar olunmasını həyata keçirir ki, bu reaksiyalardan da aminturşuların böyüyən polipeptid zəncirinə birləşmə prosesi yaranır. Bütün reaksiyalar proqramlaşdırılmış ardıcıllıqla bir reaksiya kamerasında aparılır. Reaktivlər kameraya avtomatik olaraq nasoslar vasitəsilə dozalarla verilir. Hər reaksiya dəqiq müəyyən olunmuş vaxt ərzində gedir. Reaktivlərin artığı və yanaşı məhsullar, sintezin hər mərhələsində hissəciklərin süzülməsi və müvafiq həlledicilərlə diqqətlə yuyulması yolu ilə kənar olunur. Bu əməliyyat da proqramlaşdırıcı qurğunun köməyi ilə yerinə yetirilir. Sintez tamamilə sona çatdıqdan sonra alınmış peptidi daşıyıcıdan, yeni yaranmış peptid rabitəsinə toxunmayan reaksiyadan istifadə etməklə, ayırırlar.

Kimyəvi sintezatorların yaranma tarixi
--------------------------------------

Kimyəvi sintezatorlar ilk dəfə P. Merifild və onun əməkdaşları tərəfindən 1964-cü ildə istifadə olunmuş və elmə "Merifild üsulu" kimi daxil olmuşdur. Bu üsul hər mərhələdə məhsulların olduqca yüksək çıxımını və sintezin yüksək sürətini təmin edir. Məsələn, avtomatlaşdırılmış üsulun köməyi ilə Merifildə hələ 1964-cü ildə bradikininin nonapeptidini 27 saata 85% ümumi çıxımla, insulinin hər iki zəncirinin (A-zənciri, 21 aminturşu qalığı, 8 günə, B-zənciri, 30 qalıq, 11 günə) almaq müyəssər olmuşdur.
1969-cu ildə isə onun tərəfindən bir neçə həftə ərzində, 124 α-aminturşu qalığından ibarət olan ribonukleaza fermentinin polipeptid zəncirinin sintezi başa çatdırılmışdır.

Kimyəvi sintezatorların müasir tətbiqi
--------------------------------------

Kimyəvi sintezatorlardan indi nuklein turşularının fermentlərinin sintezində istifadə olunmağa başlanılıb.
Hal-hazırda peptid və nukleotidlərin sintezi üçün, xüsusi proqram üzrə işləyən avtomatlar buraxılır.

İstinadlar
----------

* Петров А.А. Бальян Х.Б. Трощенко А.Т. Органическая химия. 4-ое изд. М.-1981–590.с
* S. F. Qarayev, G. M. Talıbov, A. H. Həbibova, R. Ə. Teymurova. Zərif üzvi sintezin prinsipləri (dərs vəsaiti), Bakı-1998.-120 s.
**Hüceyrənin daxili tərkibi** — protoplast adlanır. Protoplast hüceyrə orqanellərindən, mikroborucuqlardan, mikrostrukturlardan, membran sistemlərindən ibarətdir. Nüvəsiz hüceyrə tərkibi sitoplazma termini ilə ifadə olunur. Sitoplazmanın hüceyrə elementləri ilə zəif təchiz olunmuş hissəsi qialoplazma adlanır.

Protoplastın membranı
---------------------

Protoplastın üst hissəsində, hüceyrə qlafı ilə əlaqədə olan xarici membranı – plazmolemma yerləşir. Vakupllar sitoplazmadan tonoplast – daxili membran vasitəsilə ayrılır. Mikroborucuqlar və mikrosisternlərdən ibarət olan endoplazmatik retikulum və ya endoplazmatik tor sitoplazmanın daxili membranları sayılır. Bütün membran sistemi dəyişkəndir. Onların eni 4–10 nm-dir. Membranların əsas komponentləri fosfolipid və zülallar hesab olunur; fosfolipidlərin daxili ikiqat qatı zülallrın ikiqat qatı arasında yerləşir. Belə ki, zülalların əksəriyyəti fermentlərdir. Membranların üst təbəqəsində maddələr mübadiləsi ilə bağlı reaksiyalar məhz bu fermentlərin iştirakı ilə baş verir.

Əgər membranların səthində ribosomlar olarsa, onları qranulyar membranlar, əgər ribosomlar olmazsa, onları aqranulyar membranlar adlandırırlar.

Bütün membranlar üçün nisbətən ümumi sayılan funksiya – nəqliyyat funksiyasıdır. Bunun üçün tələb olunan osmoelektrik potensial şəraiti membranın tərkibindəki metal ionları yaradır.

Endoplazmatik retikulum membranları hüceyrə orqanellərinin membranları ilə əlaqəlidir. Müxtəlif fizioloji proseslər zamanı zəncirdəki qoşulma və ayrılma reaksiyaları membran boşluğunda baş verən dəyişikliklər hesabına olur. Bu dəyişikliklər hüceyrə tərkibinin müəyyən paylara bölünməsinə səbəb olur.

Membranlar yenidəmn əmələ gəlmirlər, onların minimal sayı yumurta hüceyrəsi vasitəsiə ötürülür.

Membranda diametri 0,5-dən 10 Hm-ə qədər dəyişən məsamələr (dəliklər) vardır. Fərziyyəyə görə bu məsamələr vasitəsilə lipidlərdə həll olmayan maddələrin mübadiləsi baş verir. Hüceyrələr arasındakı maddələr mübadiləsi membranlardakı pazmodesmalar – dartılmalar vasitəsiə həyata keçirilir. Bu dartılmalar hüceyrə qişasından başlanğıc götürür. Canlı hüceyrə protoplastlarının membranlar vasitəsiıə vahid sistemdə birləşməsinə — simpast deyilir.

Protoplastın nüvə daxil olmayan hissəsi sitoplazma adlanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  A. Ş. İbrahimov, C. Ə. Əliyev, R. İ. Bəşirov, A. Q. Qarayeva Botanika (dərslik) Sumqayıt-2004 səh. 16,18

Həmçinin bax
------------


Vikianbarda Protoplast ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Hüceyrə nəzəriyyəsi
* Sitologiya

| ⛭Eukariotik hüceyrələrin orqanoidləri |
| --- |
| Akrosom • Qolci aparatı • Vakuol • Vezikula • Hüceyrə membranı • Hüceyrə qılafı • Lizosom • Melanosom • Miofibrillər • Mitoxondri • Peroksisom • Plastidlər • Kirpikciklər/Qamçılar • Ribosom • Yığıla bilən vakuol • Stiqma • Xloroplastlar • Sentrosom • Sitoplazma • Endoplazmatik şəbəkə • Nüvə • Nüvəcik |  |
**Bundestaq**, **Birlik seymi** (*alm.* Bundestag, Bundesversammlung‎) — Alman Konfederasiyasının ali orqanı, Vyana Konqresi ilə Almaniyanın birləşməsi arasındakı dövrdə Alman dövlətlərinin nümayəndələrinin iclası.

Görüşlər Frankfurt-Maynda keçirilirdi.

1815-ci ildən 1848-ci ilə qədər və 1851-ci ildən 1866-cı ilə qədər, 1804-cü ilə qədər Müqəddəs Roma İmperiyasının bir hissəsi olan bütün Alman dövlətlərinə cavabdeh olan yeganə mərkəzi qurum idi.

1816-cı il noyabrın 5-dən etibarən Bundestaq hər həftə iclas keçirirdi. Sədr Avstriyanın nümayəndəsi idi.

1848-ci ilin iyulunda mart inqilabından sonra Bundestaq öz səlahiyyətlərini ilk Almaniya parlamenti olan Milli Assambleyaya verdi. İnqilabın süqutundan sonra Bundestaq bərpa olundu.

İnkişafı
--------

12 iyul 1848-ci ildə günorta saatlarında Konvensiya öz vəzifələrini Regentə təhvil verdi və rəsmi olaraq ləğv edildi. Bu qanunvericilik yeni ofisə legitimlik və ən azı nəzəri cəhətdən hüquqi cəhətdən məcburi səlahiyyətlər verdi. Lakin regent öz səlahiyyətlərindən istifadə etməkdən imtina etdi və bu müddət ərzində passiv qaldı. Milli Məclis nüfuzunu itirdi və 19 iyun 1849-cu ildə bağlandı. Regent 20 dekabr 1849-cu ildə istefa verdi, lakin müvəqqəti hökumətin bütün vəzifələrini sentyabrın 30-da Avstriya və Prussiyaya təhvil verməzdən əvvəl.

Prussiya növbəti ili Avstriyanın Almaniyada hökmranlıq iddiasına meydan oxumaqla keçirdi, lakin 30 noyabr 1850-ci ildə "Olmützün punktuasiyası" Prussiyanı Almaniyanın siyasi tərkibini öz xeyrinə dəyişmək təklifindən imtina etməyə məcbur etdi. O vaxta qədər bütün alman dövlətləri öz konstitusiyalarını, xalq tərəfindən seçilmiş parlamentləri və demokratik klubları ləğv etmiş, bununla da inqilabın bütün işlərini ləğv etmişdilər. 30 may 1851-ci ildə Turn və Taksis sarayında köhnə Konfederasiya seymi yenidən keçirildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Hozier, Henry M. *The Seven Weeks War*, MacMillan & Co. 1871, pp. 47-48.
2. ↑  *Colburn's United Service Magazine and Naval and Military Journal,* Vol. 29, p. 586.
3. ↑  Heinrich Sybel, *The Founding of the German Empire by William I.*, 1880, Vol. 1, p. 215.
4. ↑  Deutsche Bundesakte 1815 Arxivləşdirilib 2019-09-16 at the Wayback Machine - *German Federal Act*, 1815
5. ↑  William Nassau Sr. *Journals Kept in France and Italy from 1848 to 1852 with a Sketch of the Revolutions of 1848*. Henry S. King & Co. 1871, page 239.
6. ↑  Charles Eugene Little, *Cyclopedia of Classified Dates: With an Exhaustive Index*, 1900, page 819.
Birinci Dünya müharibəsi illəri zamanı Osmanlı imperiyasının açtığı İran cəbhəsində neytral Qacar ərazilərinin Osmanlı tərəfindən işğala məruz qalması — **Osmanlının Qacar torpaqlarını işğalı (1915–1918)** adlanır.

Neytral Qacar imperiyasının işğalı
----------------------------------

İran cəbhəsi — Osmanlı İmperiyası, Britaniya İmperiyası və Rusiya İmperiyası arasında o zaman neytral Qacar imperiyasının müxtəlif bölgələrində 1914-cü ilin dekabrında başlayan bir sıra hərbi münaqişələr idi. Müharibədə yerli qacar qoşunları da iştirak edirdi. Münaqişə İran üçün dağıdıcı təcrübə idi, əsasən 1917–1919-cu illər arasında İngiltərə və Rusiyanın hərəkətlərinin təsiri ilə İranda baş verən aclıq səbəbindən 2 milyondan çox iranlı mülki şəxs həlak olub. Qacar ​​hökumətinin I Dünya Müharibəsi zamanı və dərhal sonra ölkənin suverenliyini qoruyub saxlamaması 1921-ci ildə dövlət çevrilişinə və Rza şahın Pəhləvi sülaləsini qurmasına səbəb oldu.

Osmanlının hücumu
-----------------

7 fevral 1915-ci ildə Osmanlı tərəfindən Amarra yaxınlığına hücum edildi.12 Apreldə isə İraqdan İslamabad Qərb üzərinə hücum edildi. Aprelin 28-i Qacarlar şəhərin nəzarətini yenidən ələ keçirib Osmanlı qüvvələrini sərhədə qədər qovdu. Lakin Mayın 1-indən 7-sinə qədər Osmanlılar Quhdəşt, İlam, Cəvanrud, Kamyaran, İslamabad Qərb və Kirmanşahı tutdu. Aylar sonra isə Avqustun 1-indən 6-sına qədər Qacarlar Osmanlı tərəfindən işğal olunmuş şəhərləri geri aldı. Osmanlının cavabı isə Noyabrın sonu, Dekabrın 1-ində böyük bir hücum olmuşdu. Qacarların ələ keçirdiyi şəhərlərlə birliktə Savə, Həmədan, Sənəndəc, Burucərd, Qəzvin və Məlayir Osmanlı əlinə keçmişdi. Beləliklə, İranın şimalı tamamilə itirildi. Lakin, Ruslar Dekabrın 5-indən 1916-cı ilin Mayın 8-inə qədər bütün Şimali İrandakı Osmanlı qüvvələrini təmizlədi və bu dəfədə torpaqlar Rusların əlinə keçdi. Qacar torpaqlarının 50 %-i Rusların əlində idi.

Qacar əks-hücumu
----------------

1917-ci ilin Mayın 1-indən 9-una qədər Ruslar İranın Tehran bölgəsinin qərbindən, İsfahan bölgəsinin şimalından Kirmanşah bölgəsinin şimalı ilə ortasından qovuldu.1918-ci ildə Yanvarın 29-undan Aprelin 2-sinə qədər İsmail Nəvbarinin Urmiya gölünün şərqindəki qüvvələri, Tehrana doğru irəlləmiş ingilis qüvvələri, Gilan hərəkatının əhatə etdiyi kiçik bir bölgə, Urmiya gölünün qərbindəki rus və osmanlı qoşunu xaricində bütün Cənubi Azərbaycan Qacarların nəzarətinə keçdi.

1918-ci ildə hadisələr
----------------------

İyunun 12-sindən Sentyabrın 8-inə qədər Osmanlı qoşunu Təbriz və Cənubi Azərbaycanın tamamını işğal etdi. Lakin Osmanlı qoşunu 1. Dünya müharibəsindən məğlub olaraq çıxdı və Mudros barışığını imzalamağa məcbur oldu. İşlər bu yerə gəlmişkən Qacar qüvvələri 18 Noyabrda Cənubi Azərbaycana hərəkət etdi və Osmanlı qoşunu bölgədən çıxarıldı.

Mənbə
-----

1. Mohammad Ghori Majd (2013) — "The Great Famine & Genocide in Iran: 1917–1919"
2. Touraj Atabaki (2006) — "Iran and the First World War: Battleground of the Great Powers"
3. Percy Sykes (1921) — "A History Of Persia, Volume 2"
**Volvoksidlər dəstəsi**  (*lat.* Volvoxida) — protozoylar tipinə aid olan dəstə.

Haqqında
--------

Tək yaşayan yaşıl və ya rəngsiz qamçılılardır. Bədən forması girdə, ovalvari, uzunsov, ellipsvarı, olur. Eyni uzunluqda olan qamçıların sayı 2 və ya 4 olur. Onlar bədənin ön ucunda — pellikulanın azacıq qalınlaşıb papilla əmələ gətirdiyi yerdən başlanır. Pellikulası qalındır. Stiqma bədənin ön ucunda yerləşir. Rəngsiz növlərdə stiqma və xloroplastlardan məhrumdur. Qamçıların əsasında iki yiğılıb-açılan vakuol yerləşir. Ehtiyat – maddəsi nişastadır. Nüvə girdədir. Hüceyrənin mərkəzində yerləşir. Çoxalması aqam yolladır. İzoqamiya və ya anizoqamiya formasında cinsi prosesi də məlumdur. Avtotrof və ya saprofitdir. Üzvi maddələrlə zəngin olan şirinsu hövzələrində yaşayır. Suyun təmizlənməsində və durulaşmasında iştirak edirlər. 250 növü məlumdur. Azərbaycanda *Chlamydomonadidae* fəsiləsinə daxil olan *Polytoma* cinsinin nümayəndələri tapılmışdır.

Mənbə
-----

**Azərbaycanın heyvanlar aləmi**. I cild. Birhüceyrəlilər və çoxhüceyrəlilər (buğumayaqlılar və xordalılardan başqa). – Bakı, Elm. 2002. – 268 s.

Həmçinin bax
------------

* Qamçılılar
* Bitki qamçılıları

Xarici keçidlər
---------------

* Вольвокс
* VolvoKs — Globator

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s
2. ↑  Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s
**Ditiokarbomatəvəzli tiiran və tietanlar** — bu inhibitorlar tərkibində azot, kükürd və digər elementlər saxlayan çoxlu sayda üzvi birləşmələrdir.

Ditiokarbomatəvəzli tiiran və tietanların sürtkü yağlarına aşqar kimi tədqiqi
-----------------------------------------------------------------------------

Sürtkü yağlarının mühafizəedici xassəsini yaxşılaşdırmağın səmərli üsullarından biri, onlara yağlarda həll olan ditiokarbamatəvəzli (tiiran və tietanların) birləşmələri sürtü yağlarına aşqar kimi tədqiqidir.
Məlum olduğu kimi təkibində azot və kükürdsaxlayan bəzi üzvi birləşmələr yüksək adsorbsiya aktivliyə malik olur. Metalla təmasda ona passivləşdirici xassə verir. Ona görə də bu birləşmələr sərt istismar şəraitində intensiv sürtülmə rejimləri kimi birgə təsir şəraitində effktiv mehafizəedici xassə göstərirlər.

Ditikarbomatəvəzli tietanların və tiiranların tərkibində mühafizəedici xassələrinin tədqiqatı
---------------------------------------------------------------------------------------------

Aparılan sistematik tədqiqatlar əsasında sintez edilmiş birləşmələrin quruluşu ilə onların yeyilmə və siyrilmə xassələri arasında bir sıra qanunauyğunluqlar aşkar edilmişdir.
Ditiokarbomadəvəzli tietan və tiiranların MS-20 yağının siyrilmə və yeyilmə xassələrinə təsirinin müqayisəsi aparılmışdı. Əgər tiiran birləşmələrinə nəzər yetirsək onda görərik ki, ən yüksək siyrilmə xassələrinə (C2H5)2 fraqment daşıyan tiiranlar malik olur.
Reaksiya qarışığında tietan törəməsini alınması qarşılıqlı sintez yolu ilə sübut olunmuşdur.
Bu məqsədlə natrium-dietilditiokarbamatla 3-xlortietanını reaksiyası 80–900C-də 5 saat müddətində su mühitində aparılmış, nəticədə yalnız 3-tietanil-N, N-dietilditiokarbamat alınmışdır.
Tərkibində tiiran və tietanil fraqmentləri olan birləşmələrin (1–4) siyrilmə xassələrin bir-biri ilə müqayisə etdikdə aydın olur ki, ən yüksək siyrilmə və yeyilmə xassəsinə malik ditiokarbomatəvəzli üçüzvlü tiiran saxlayan birləşməlidir.
Deyilənlərdən belə nəticəyə gəlmək olar ki, tietan-tiiran qarışığı transmissiya yağının həm siyrilmə, həm də yeyilmə xassələrinə müsbət təsir göstrən aşqar kimi istifadə edilə bilər.

Mənbə
-----

1. Кулиув А. М. "Химия и технология присадок к маслам и топливам" — Л. Химия, 1985-с. 182
2. Щехмер Ю. Н. Крецн С.Э. Темерина Д. Н. "Маслорастворимые поверхностно активные вещества", М,- Химия, 1978-с. 16
3. "Топлива, смазочные материалы, технические жидкисти" Справочные издание под. Ред. В. М. Школьникова М. Химия, 1989-с. 323–325
4. Кулиев А. М. "Химия и технология присадок к маслам и топливам" — Л. Химия, 1985-с. 102–112, 130–139
5. Allahverdiyev M. A. Farzaliyev V. M. Akperov N. A. Babayev S. S. Thirans and tietanes as new effective grean oil additives. Азерб. Хим. Журн. 2000 № 1 с. 26–29
**NGC 7041B**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Hindi bürcü istiqamətində yerləşir. **S?** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Con Herşel tərəfindən 1834-cü ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 7041B: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 7017 |
NGC 7018 |
NGC 7019 |
NGC 7020 |
NGC 7021 |
NGC 7022 |
NGC 7023 |
NGC 7024 |
NGC 7025 |
NGC 7026 |
NGC 7027 |
NGC 7028 |
NGC 7029 |
NGC 7030 |
NGC 7031 |
NGC 7032 |
NGC 7033 |
NGC 7034 |
NGC 7035 |
NGC 7036 |
NGC 7037 |
NGC 7038 |
NGC 7039 |
NGC 7040 |
**NGC 7041** |
NGC 7042 |
NGC 7043 |
NGC 7044 |
NGC 7045 |
NGC 7046 |
NGC 7047 |
NGC 7048 |
NGC 7049 |
NGC 7050 |
NGC 7051 |
NGC 7052 |
NGC 7053 |
NGC 7054 |
NGC 7055 |
NGC 7056 |
NGC 7057 |
NGC 7058 |
NGC 7059 |
NGC 7060 |
NGC 7061 |
NGC 7062 |
NGC 7063 |
NGC 7064 |
NGC 7065 |
NGC 7066



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Seysmik qurşaqlar**– Tektonik zəlzələlərin müəyyən zonalar daxilində seysmik qurşaqların daxilində cəmləşməsidir. Alp-Himalay və Sakit okean ərazilərində zəlzələlər sıx cəmləşərək seysmik qurşaqlar əmələ gətirilər

Sakit okean seysmik qurşağı
---------------------------

Bu zonalardan ən böyüyü Sakit okean seysmik qurşağıdır. Kamçatkanın şərq sahillərindən başlayan bu zona Aleut adalarını keçməklə Alyaskaya doğru uzanır. Bu zona daxilində seysmiklik çox yüksəkdir. Kaliforniya ərazisi istisna olmaqla, onun cənub hissəsində seysmikliyin səviyyəsi nisbətən azalır. Sonra qurşaq mərkəzi Meksika, oradan isə Sakit okean sahilləri boyu cənubi Amerikaya tərəf uzanır. Digər tərəfdən bu iri seysmik qurşaq Kuril və Yapon adaları boyu keçir. Mərkəzi Yaponiyada zona iki-şərq və qərb qollarına ayrılır. Şərq qolu cənubda Marian adalarına qədər, Qərb qolu isə Filippin adalarını keçməklə cənuba doğru istiqamətlənir. Dünyada baş verən bütün zəlzələlərin 90 %-i, o cümlədən fəlakətli zəlzələlərin böyük əksəriyyəti bu zonada baş verir.

Alp-Himalay seysmik qurşağı
---------------------------

Yüksək seysmik aktivliyə malik digər zona Alp-Himalay seysmik qurşağı hesab edilir. Bu qurşaq Aralıq dənizindən başlayaraq Yunanıstan, Türkiyə, Qafqaz, İran ərazilərindən keçməklə Hindistanın şimalına qədər uzanır. Yerdəki zəlzələlərin 5–6 %-i bu qurşaq daxilində baş verir. Qalan 4–5 % zəlzələlər isə orta okean dağ sıralarını və rift zonalarını əhatə edən zolaq daxilində baş verir.
Qafqaz, o cümlədən Azərbaycan, eləcə də Xəzər dənizi Alp-Himalay qırışıqlıq sisteminin tərkib hissələrindən olub, Avrasiya və Ərəbistan tektonik plitələrinin kollizion təmas zonasında yerləşir və kifayət qədər yüksək seysmik aktivliklə səciyyələnir.

Həmçinin bax
------------

* AMEA nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzi
* Arif Həsənov (seysmoloq)
* Qurban Yetirmişli
* Tahir Məmmədli
* Merkalli şkalası
* Rossi-Forel şkalası
* Medvedyev-Şponhoyer-Karnik şkalası
* Zəlzələ
* Maqnituda

İstinadlar
----------

1. ↑  *Arif Həsənov,Tahir Məmmədli.* "Seysmologiyanın əsas elementləri". səh:13-19. ek.anl.az. 27 aprel 2023-cü il tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* Earthquake belts
* The Science Behind the Massive Turkey-Syria Earthquakes
**NGC 7084**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Peqas bürcü istiqamətində yerləşir. **\*Grp** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Con Herşel tərəfindən 1825-ci ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 7084: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 7060 |
NGC 7061 |
NGC 7062 |
NGC 7063 |
NGC 7064 |
NGC 7065 |
NGC 7066 |
NGC 7067 |
NGC 7068 |
NGC 7069 |
NGC 7070 |
NGC 7071 |
NGC 7072 |
NGC 7073 |
NGC 7074 |
NGC 7075 |
NGC 7076 |
NGC 7077 |
NGC 7078 |
NGC 7079 |
NGC 7080 |
NGC 7081 |
NGC 7082 |
NGC 7083 |
**NGC 7084** |
NGC 7085 |
NGC 7086 |
NGC 7087 |
NGC 7088 |
NGC 7089 |
NGC 7090 |
NGC 7091 |
NGC 7092 |
NGC 7093 |
NGC 7094 |
NGC 7095 |
NGC 7096 |
NGC 7097 |
NGC 7098 |
NGC 7099 |
NGC 7100 |
NGC 7101 |
NGC 7102 |
NGC 7103 |
NGC 7104 |
NGC 7105 |
NGC 7106 |
NGC 7107 |
NGC 7108 |
NGC 7109



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |