recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Əli Cəfər Çağatay** (1 yanvar 1899, Konstantinopol – 24 aprel 1991, İstanbul) — türk futbolçudur. 1924 Yay Olimpiya Oyunlarına qatılan heyətdə iştirak etdi. Futboldan çıxdıqdan sonra əczaçı kimi həyatına davam etdi. O, həmçinin Fənərbaxçanın idarə heyətində müxtəlif vəzifələrdə işlədi. Türk ud ifaçısı, violonçel ifaçısı, kemençe ifaçısı və bəstəkar və İstiqlal Marşının ilk bəstəkarı Əli Rıfat Çağatayın oğlu.

Klub karyerası
--------------

 1922–23 mövsümündə oynanan Hilal matçından əvvəl Fənərbaxça heyəti. Ayaqda duran futbolçulardan soldan üçüncü sırada Cəfər Çağatay dayanmışdır.
Futbola Saint-Joseph Liseyində tələbə olduğu illərdə Fənərbaxçanın infrastruktur komandalarında *(2. və 3. komandalar) başladı*, burada məşq etdi və A komandasına yüksəldi. Altınordu İdmanyurdu Klubu qurulduqda bu komandaya qoşuldu və çempion heyətində iştirak etdi. 1922-ci ildə yenidən Fənərbaxçaya qayıtdı, barışıq və işğal illərində işğalçı orduların futbol komandalarını bir-birinin ardınca pərişan edən və 1922–1923 mövsümündə 58 qol atıb, heç qol buraxmadan çempion olmaq kimi dünya çempionatı matçları tarixində bu günə qədər bənzəri görülməmiş misilsiz bir uğurun sahibi olan heyətin bütün matçlarında iştirak etmişdir. Hər iki ayağından da istifadə edərək dövrünün ən yaxşı müdafiəçilərindən olmaqla A Milli Komandasına yüksəlmiş və Milli Komandanın ilk müdafiəçilərindən biri olmuşdur. Cəfər Çağatay Fənərbaxçaya qayıtdığı 1922-ci ildən 5 il daha futbol oynadı və 1927-ci ildə futbolla vidalaşdı. 7 dəfə Milli komandada oynamış Cəfər bəy 106 dəfə də Fənərbaxça formasını geyinib.

Fənərbaxçada 106 matçda iştirak edib və 10 qol vurub. İstanbul Universiteti Əczaçılıq Fakültəsini də bitirib və futbolu buraxdıqdan sonra uzun müddət əczaçılıqla məşğul olub.

Milli komanda karyerası
-----------------------

Türkiyənin ilk milli matçında Rumıniyaya qarşı (2–2) milli formanı geyən futbolçular arasında idi. Ümumilikdə 7 dəfə Milli Komandada oynadı. 1924 Paris Yay Olimpiya Oyunlarına qatılan A Milli Komandasında iştirak etdi. Sərt oyun tərzi səbəbiylə adından Fransız mətbuatında çox bəhs edildi. Şimali Avropa ölkələrində Milli Komandanın oynadığı bütün matçlarda böyük uğurlar qazandı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Saint-Joseph Bülten. Nisan 1991, Sayı 1. Röportaj: Nihal Ün
2. ↑  "26 Ekim 1923 Türkiye-Romanya maç raporu — TFF". 2017-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-13.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-01-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-13.

Xarici keçidlər
---------------

* Cəfər Çağatay at the Turkish Football Federation
* Cəfər Çağatay at Mackolick.com  (türk.)
* weltfussball.de Veb Saytı — *Futbolçu Cafer Çağatay Profili*
* footballdatabase.eu Veb saytı — *Futbolçu Cafer Çağatay adlı istifadəçinin profili*
**Robert de Klermon** (*fr.* Robert du Clermont; təq. 1256[…] – 7 fevral 1317) — Fransa kralı IX Lüdovikin oğlu, Burbon sülaləsinin banisi.

Həyatı
------

Robert 1256-cı ildə Fransa kralı IX Lüdovik və onun xanımı Provanslı Marqaritanın ən kiçik oğlu olaraq dünyaya gəlib. Uşaqlıq illəriylə bağlı yetərli məlumat olmasa da, azyaşlı ikən yaşadığı bədbəxt hadisə əsnasında aldığı zədəylə ömürlük şikəst qaldığı məlumdur. Bu səbəblə həyatda ikən aktiv siyasi fəaliiyəti olmamışdır.

Buna baxmayaraq, 1272-ci ildə dövrün nüfuzlu ailələrindən olan Burqundiya hersoqu IV Hüqonun nəvəsi Beatrisayla evləndirildi. Onun məhz bu evlilikdən dünyaya gələn böyük oğlu Lüdovik, 1589-cu ildə taxta çıxan IV Henrinin ulu babasıdır. Beləcə, onun törəmələri özündən 9 nəsil sonra taxta çıxdı.

Mənbə
-----

* *Bourbon*, John Bell Henneman Jr. Medieval France: An Encyclopedia, Ed. William W. Kibler, (Routledge, 1995), 138
* Brett, E.T. *Humbert of Romans*, (PIMS, 1984), 37

İstinadlar
----------

1. 1 2  Robert de France, Comte de Clermont // British Museum person-institution thesaurus.
2. 1 2  *Lundy D. R.* Robert de France, Comte de Clermont // The Peerage (ing.).
3. 1 2  Foundation for Medieval Genealogy (ing.).
4. ↑  Keen, Maurice (1984). "The Rise of the Tournament". *Chivalry*. Yale University Press. pp. 87. ISBN 0-300-03360-5
**Fəlsəfə doktoru** (PhD; *lat.* philosophiae doctor və ya doctor philosophiae; *ing.* Doctor of Philosophy) — elm sahələri üzrə doktoranturada verilən yüksək elmi dərəcə.

Haqqında
--------

Fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi müvafiq ali məktəbin magistratura pilləsini bitirmiş, müəyyən edilmiş imtahanları müvəffəqiyyətlə vermiş, alimlik dərəcələrinin və elmi adların verilməsi haqqında Əsasnamə ilə müəyyən edilmiş qaydada dissertasiya müdafiə etmiş şəxslərə verilir. Bu dərəcə ali məktəblərin (fakültələrin), yaxud elmi-tədqiqat müəssisələrinin ixtisaslaşdırılmış elmi şuralarının təqdimatı əsasında Ali Attestasiya Komissiyasında təsdiq olunur. Fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini almaq üçün təqdim edilmiş dissertasiya aktual elmi məsələnin yeni həllini verən və müəyyən bilik sahəsi üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən yetkin elmi tədqiqat işi olmalıdır.

Həmçinin bax
------------

* Elmlər namizədi
* Elmlər doktoru

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Təhsil haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu (19 iyun 2009-cu il)" (az.). e-qanun.az. 2023-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-04.
2. ↑  Fəlsəfə doktoru // İsgəndər Səklikov. Pedaqoji terminlər lüğəti. — Bakı: "Azəri" nəşriyyatı, 2021. — səh. 135.
**Məcnun heyvanlar arasında** — I Şah Təhmasibin sifarişi ilə 1539–1543-cü illərdə hazırlanmış və Təbriz miniatür məktəbinin sənətkarları tərəfindən çəkilmiş rəsmlərlə bəzədilmiş Nizami Gəncəvinin *"Xəmsə"* əlyazmasına daxil olan, Ağa Mirək Mirzə Qiyas tərəfindən çəkilmiş rəsm əsəridir. Miniatürün daxil olduğu əlyazma hazırda Britaniya Milli Kitabxanasında (MS Or. 2265) saxlanılır.

Mövzu
-----

Nizaminin *"Leyli və Məcnun"* poemasında, Leylinin atasının elçilərə etiraz etməsindən sonra, Məcnun insanlardan uzaqlaşaraq səhrada yaşamağa qərar verir. Vaxt keçdikcə o, vəhşi heyvanlarla dostlaşır, dərdlərini onlarla bölüşür.

Təsvir
------

Üslub və dəst-xəttinə görə Ağa Mirəkə aid edilən miniatür, zəngin koloriti, mənzərənin göz oxşayan məziyyəti ilə seçilir. Lakin, bu məziyyət süjetin kədərli səciyyəsi ilə bir yerə sığmır. Miniatürün bütün səthi qayalıq dağlara, Yamaclardan kükrəyən qaynaqlara, ala-bula gövdəli tozağacı və sərv ağaclarına, bəyaz çiçək və kollara qərq olmuşdur. Belə lirik səpkidə verilən mənzərə ağac kölgəsində yatan nakam bir eşq mücəssəməsi və onun iztirabları ilə təzad təşkil edir.

Miniatürün aşağı hissəsində təsvirin aid olduğu səhnədən beytlər yazılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Khamsah of Nizami". bl.uk. Britaniya Milli Kitabxanası. 2016-10-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 avqust 2017.
2. 1 2 3 4  Zamanov, 1981. səh. 46

Ədəbiyyat
---------

* *Zamanov, Nadir.* Nizami poeziyası və təsviri sənət (Azərbaycan SSR EA Memarlıq və İncəsənət İnstitutu). Bakı: Elm. 1981. səh. 190.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Nizami Gəncəvinin *"Leyli və Məcnun"*u |
| --- |
| Personajlar | Leyli  • Məcnun |  |
| Təsirləri | Dəhləvi  • Məktəbi  • Cami  • Nəvai  • Hatifi  • Həqiri  • Füzuli  • Zəmiri  • Qaracadaği |
| Musiqi | Opera  • Qarayevin baleti  • Balasanyanın baleti  • Simfonik poema |
| Digər | Leyli və Məcnun xalçaları  • Gəncədə Leyli və Məcnun heykəli  • Xəmsə  • Film  • Məcnun Leylinin çadırı qarşısında  • İbn Salamın elçiliyi  • Məcnun heyvanlar arasında |

| ⛭Ağa Mirəkin əsərləri |
| --- |
| 
Xosrov və Şirinin xidmətçilərin nağıllarını dinləmələri  • Məcnun heyvanlar arasında  • Xosrovun taxta çıxması  • Şapurun Xosrovun yanına qayıtması
 |
**Qara lalə əməliyyatı** (nid. Operatie Black Tulip — Niderlandın ədliyyə naziri Hans Kolfşoten tərəfindən 1945-ci ildə İkinci Dünya müharibəsi başa çatdıqdan sonra irəli sürülmüş, bütün almanları ölkədən zorla deportasiya etmək planı. Əməliyyat 1946–1948-ci illər arasında davam etmiş və ümumilikdə 3,691 alman (Niderlandda yaşayan almanlar 15%-i) deportasiya edilmişdi.

Əməliyyat
---------

Əməliyyat 11 sentyabr 1946-cı ildə Amsterdamda başlamışdır. Burada almanlar ailələri ilə birlikdə gecə yarısı evlərindən çıxarılmış və onlara əlli kiloqram baqaj toplamaq üçün bir saat vaxt verilmişdir. Onlara yüz gulden götürməyə icazə verilmiş, qalan mülkləri dövlətə keçmişdir. Onlar Qərbi Almaniya ilə sərhədə yaxın internat düşərgələrinə aparılmışdılar. Əməliyyat 1948-ci ildə yekunlaşdırılmışdır. 26 iyul 1951-ci ildə Almaniya ilə müharibə vəziyyəti rəsmən başa çatmış, almanlar artıq dövlət düşməni hesab edilmirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bogaarts, Melchior D.* Weg met de moffen // Parlementaire geschiedenis van Nederland na 1945 (holland), D (2), Nijmegen, 1995, ISBN 90-71478-37-8
2. ↑  *Bogaarts, M. D.* "'Weg met de Moffen' – De uitwijzing van Duitse ongewenste vreemdelingen uit Nederland na 1945", Bijdragen en Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden (holland), Royal Dutch Historical Society, 96 (2), 1981: 334–351
**Palavan** (taqal Palawan) — Filippin arxipelaqına daxil olan ada. Uzunluğu 425 km, eni 8,5 – 40 km arası dəyişir. Adanın sahəsi — 12 188,6 km². İnzibati mərkəzi və ən iri şəhəri Puerto-Prinsesdir. Palavan Cənubi Çin dənizi (şimal-qərb) ilə Sulu dənizi (cənub-şərq) arasında yerləşir.

Relyef və iqlim
---------------

Adanın böyük hissəsini dağlar, cəngərliklər və Manqrov meşələri tutur. Sıra dağlar adanı iki yerə bölür, bu gölgü sayəsində adada iqlim fərqlilikləri yaranır. O cənub-qərb Mussonlarının təsirinə məruz qalır. Yağıntı əsasən may-dekabr ayları düşür. Qalan vaxtlar isə quru, isti hava olur. İllik orta temperatur 26°/29°S arasında dəyişir.

* 
* 
* 
*

Tarixi
------

Hələ qədim zamanlarda çinli taçirlər Filippinə Palavan adası vastəsi ilə gəlirdilər. XII əsrdə adala malayzilalılar gəlir. Onlar burada balıqçılıq, əkinçilik və ovçuluqla məşğul olurdular. XVII əsrdə ispan misionerləri adaya ayaq basırlar. Moro xalqının müqaviməti ilə rastlaşırlar. 1749-cu ildə Borneo sultanlığı Cənubi Palavanı İspanlara verir. 1898-ci ildə isə İspanlar adanı tərk edir ABŞ ərazidə xalq hakimiyyətini qurur. 1903-cü ildən isə ərazidə eyni adlı vilayət yaradılır.

Əhali və mədəniyyət
-------------------

Palavanda 87 mədəni və milli qruplar yaşayır. 2010-cu il siyahıya almasına əsasən adada 900 000 insan yaşayır. Çoxlrarı Avstroneziya dillərində danışır. Ada Kalimantan, Çin və Yaxın şərin mədəni təsirinə məruz qalıb. Adaya Filippin daxili köç daha geniş yalılıb. Miqrantların çoxu milli azlıqlardır. Bunlara misal: taqbanua, pinalavan, batak, ken-uy, kalamyan, tausunq, molboq, cama-mapuni və samal-banqinqi.

Dini mənsubiyyəti
-----------------

Puerto-Prenses dini məbəd
Burada hakim din xristian, məzhəbi olan katolizmdir. Bundan əlavə burada Mormon və Protestant kilsələridə fəaliyyət göstərir. Adanın cənub hissəsində az sayda olsada müsəlman yaşayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-04-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-22.
**Naxçıvan uşaq dəmir yolu**— Azərbaycanda, Naxçıvan MR-ın Naxçıvan şəhərində 1978-ci ildə daxili istismara verilmişdir.

Ümumi məlumat
-------------

Yolun uzunluğu təxminən 700 metr (digər yol maksimum uzunluğuna görə 1,6 km idi).) olmuşdur.

Dəmir yolu "Sovetabad" adlı 1 platformadan və "Pionerlər sarayı", "İdman" (digər mənbələrə görə həmçinin "Gənclik") adlı stansiyalardan ibarət olmuşdur.

2 lokomativ və 3 vaqon fəaliyyət göstərirdi. Lokomotivlərdən biri dizel lokomativi TU-7 digəri isə TU-2 idi.

Tarixi
------

TU2-206.
1978-ci ildə TU2-099 Naxçıvan Uşaq Dəmir Yoluna göndərildi. Əvəzində Naxçıvandan, Bakıya TU2-206 gətirildi. 1987-ci ildə Bakıya yeni teplovoz TU7-0204 gətirildi. Həmin ildə bu teplovoz Naxçıvan Uşaq Dəmir Yoluna göndərildi.2000-ci ildə Naxçıvan UDY-nin fəaliyyəti dayandırıldı.

Mənbə
-----

* Нахичеванская ДЖД на сайте Д. Сутягина «Детские железные дороги СССР — История и современность».

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Нахичевань (ДЖД))". 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-04.

Həmçinin bax
------------

* Bakı uşaq dəmir yolu
* Naxçıvan
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Nazim İbrahimov.

**Nazim Sadıq oğlu İbrahimov** (1 fevral 1935, Bakı – 1 sentyabr 2019, Bakı) — publisist, naşir, jurnalist, ictimai xadim, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1996), Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1986).

Həyatı
------

İbrahimov Nazim Sadıq oğlu 1935-ci ilin 1 fevralında Bakıda anadan olub. 1957-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirib. İxtisasca geoloq-geofizikdir, elmlər namizədi olmuşdur.

İki övladı və dörd nəvəsi olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

1957–1970-ci illərdə mühəndis-geoloq, partiya rəhbəri, ekspedisiya başçısı, Bakı şəhərinin Yasamal (keçmiş Oktyabr) rayonu partiya komitəsinin I katibi (1971–1980), Poliqrafiya və Kitab Ticarəti Komitəsinin (Mətbuat və İnformasiya Nazirliyi) sədri (1980–1988), 1991-ci ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyası prezidentinin müavini, 1991–1992-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Ensiklopediyasının baş redaktoru, 1993–2005-ci illərdə "Azərbaycan" nəşriyyatının baş direktoru olub.

1975-ci və 1990-cı illərdə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı, Respublika Ali Sovetinin plan-büdcə komissiyasının sədri olub. Elmi tədqiqatla məşğul olub.

"Prezident Heydər Əliyev", "Zərifə Əliyeva" kimi fundamental kitabların, həmçinin, "Üzeyir Hacıbəyov", "Cəlil Məmmədquluzadə" ensiklopediyalarının baş redaktoru və 10 cildlik Azərbaycan Ensiklopediyasının baş redaksiya heyətinin və Üzeyir Hacıbəyovun 100 və 110 illik yubileylərinin keçirilməsi üzrə dövlət komissiyalarının üzvü olub. Bir sıra kitabların müəllifi və tərtibçisi olub.

1995–2004-cü illərdə Olimpiya Komitəsinin üzvü, Azərbaycan Tennis Federasiyasının prezidenti, həlledici səslə Beynəlxalq və Avropa Tennis Federasiyasının üzvü olub.

2006-cı ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin məsul katibi olub.

Mükafatları
-----------

* "Xalqlar Dostluğu" ordeni
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni
* "Şərəf nişanı" ordeni
* "Humay" mükafatı — 2000

İstinadlar
----------

1. ↑  "İbrahimov Nazim Sadıq oğlu". 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-06-23.
2. ↑  *Teymur Əhmədov.* "Azərbaycan yazıçıları (XX-XXI yüzillikdə)". Bakı: "Nurlar" NPM. 2011. 1056. ISBN 978 9952 460 06 3.
3. ↑  "Cəlil Məmmədquluzadə Ensiklopediyası". 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-06-23.
**Səddə bayramı** — Novruza 50 gün qala keçirilən bayram.

İcrası
------

Səddə bayramı da insanların qışa qarşı münasibətlərini, qışdan qorxmadıqlarını nümayiş etdirən bir bayramdır. Xalqımız Səddə deyimini yanvarın son günü, iki çillə arasındakı sərhəddə, Böyük çilləni əvəzləyən Kiçik çillənin sərt şaxtalarının qarşısını almaqdan ötrü çəkilən böyük maneə, odlu-alovlu bənd, yaxud sədd kimi mənalandırıb. Bayramın bütün tədbir və ayinləri də məhz bu məqsədə xidmət etmişdir. Novruza nə az, nə çox, düz əlli gün qaldığını bildirmək üçün icra olunan Səddə bayramında insanlar axın-axın gəlib təyin olunmuş meydana toplaşır. Meydanda böyük bir tonqal yandırılır. Toplaşanlar əl-ələ tutub tonqalın çevrəsinə dolanır, "əlli gün Novruza qədər, yüz əlli gün biçinə kimi" sözlərilə başlanan mahnı oxuyur, şənlik keçirir, rəqs edib əyləncəli tamaşalar göstərirlər.

İstinadlar
----------

* Azərbaycan etnoqrafiyası, Üç cilddə III cild. (2007), Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu, Bakı: Şərq-Qərb.

| ⛭Azərbaycan təqvim inancları və mərasimləri |
| --- |
| Yaz | 
* Novruz
* Qarayaz
* Gül bayramı
* Qodu
* Sucəddim
* Qarıborcu

 |
| Yay | 
* Susəpən
* Abrizəgan
* Qoradöyən
* Quyruqdoğdu
* Elqovan
* Sonay

 |
| Payız | 
* Paqtıqan
* Qoçqarışan
* Şanıdər
* Mehrigan
* Nar bayramı
* Kövsəc
* Qırovdüşən ay
* Naxırqovan

 |
| Qış | 
* Böyük Çillə
* Çillə gecəsi
* Kiçik Çillə
* Səddə
* Xızır Nəbi
* Boz ay
* Çərşənbələr
	+ Su çərşənbəsi
	+ Od çərşənbəsi
	+ Yel çərşənbəsi
	+ Torpaq çərşənbəsi
* Aləmin yatdığı vaxt

 |
| Mərasimlər | 
* Adqoyma
* Duz ayini
* Evlilik
* Kos-kosa
* Kürmükoba
* Qurd ağzı bağlama
* Saya
* Təkə
* Ölümdən sonra evlilik
* Vəsfi-hal
* Yağış yağdırma
* Yuğ
* Ziyarətlər

 |
| Həftə günləri | Adına günü |
**Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının 1-ci maddəsi** Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının ilk maddəsidir. Burada qeyd olunur ki, "Razılığa gələn Yüksək Tərəflər onların yurisdiksiyası altında olan hər kəs üçün bu Konvensiyanın 1-ci bölməsində müəyyən olunmuş hüquq və azadlıqları təmin edirlər."

Yurisdiksiya
------------

Yurisdiksiyanın nə dərəcədə ərazi xarakteri daşıması baxımından üzv dövlətlərin "yurisdiksiyası" Məhkəmədə bir neçə dəfə mübahisələndirilmişdi. Məhkəmə Konvensiyaının ərazi təbiətindəki istisnaların tanınması arasında bir yol seçdi və *Loizidou Türkiyəyə qarşı işində (İlkin Etirazlar)* (1995) 20 AHRR 99 İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi müəyyən etdi ki:

> Konvensiyanın məqsədini nəzərə alaraq, Razılığa gələn Tərəfin məsuliyyəti, hərbi əməliyyat nəticəsində — qanuni və ya qanunsuz — milli ərazisi xaricindəki əraziyə təsirli nəzarət həyata keçirdiyi zamanda da yarana bilər. Konvensiyada göstərilən hüquq və azadlıqların belə bir ərazidə təmin edilməsi öhdəliyi, birbaşa, silahlı qüvvələri və ya tabe olan yerli idarəetmə vasitəsi ilə həyata keçirilməsindən asılı olmayaraq, bu cür nəzarət faktından irəli gəlir.
> 
> 

Bu səbəbdən, Türkiyənin öz nəzarətində olan Şimali Kiprdəki hərəkətləri Konvensiyanın tətbiq dairəsinə düşür.

Müvafiq məhkəmə işləri
----------------------

* *Issa Türkiyəyə qarşı* (2004) 41 AİHH 567
* *Ocalan Türkiyəyə qarşı* (2005) 41 AİHH 985
* *Bankovic Belçikaya qarşı* (2007)
* *Al-Skeini və digərləri Birləşmiş Krallığa qarşı* [2007] BKP 26

İstinadlar
----------

1. ↑  "European Convention on Human Rights and its Five Protocols". www.hri.org. 2006-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-06.
2. 1 2  *Ryngaert, Cedric.* "Clarifying the Extraterritorial Application of the European Convention on Human Rights (Al-Skeini v the United Kingdom)". Merkourios. 28 (74). 2012: 57–60. doi:10.5334/ujiel.ba. 2018-01-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-06.
3. ↑  Giampiero Buonomo, Non sempre la guerra "offre" giurisdizione extraterritoriale: l'occasione mancata del caso Bankovic Arxivləşdirilib 2016-01-05 at the Wayback Machine.

Xarici keçidlər
---------------

* Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının 1-ci maddəsinin mətni
* Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının 1-ci maddəsi üzrə bələdçi

| ⛭Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının maddələri |
| --- |
| Maddə 1  • Maddə 2  • Maddə 3  • Maddə 4  • Maddə 5  • Maddə 6  • Maddə 7  • Maddə 8  • Maddə 9  • Maddə 10  • Maddə 11  • Maddə 12  • Maddə 13  • Maddə 14  • Maddə 15  • Maddə 16  • Maddə 17  • Maddə 18 |
| Protokollar |
**Avropa Dillər Günü** — hər il sentyabrın 26-sı Avropada qeyd olunan bayramdır. Avropa Dilləri Günü Avropa Şurası və Avropa Birliyi tərəfindən ortaq şəkildə təşkil edilən Avropa Dillər İli (2001) sonunda, 6 dekabr 2001-ci il tarixində Avropa Şurası tərəfindən elan edildiyi kimi 26 sentyabrda qeyd olunur. Məqsəd Avropada dil öyrənməyə təşviq etməkdir.

Tarix
-----

2001-ci il 6 dekabrda Avropa Şurası tərəfindən təsis edilib. Növbəti il sentyabrın 26-dan etibarən üzv dövlətlər bu günlə əlaqədar müxtəlif tədbirlər təşkil etməyə başlayıblar.

Avropa Dilləri Günü ilk dəfə 2001-ci ildə Avropa Dilləri İli zamanı qeyd olundu.

Məqsəd
------

Avropa Dilləri Gününün qeyd edilməsinin əsas səbəbini Avropa Şurası belə izah edir:

1. Mədəniyyətlərarası anlaşmanı artırmaq üçün dil bilmənin əhəmiyyətini öyrətmək;
2. Avropanın zəngin linqvistik və mədəni müxtəlifliyini təşviq etmək;
3. Məktəbdə və məktəb xaricində ömürlük dil öyrənməyi təşviq etmək.

Bu qaydalara uyğun olaraq gənc və yaşlı insanlar bir dil seçməyə və ya mövcud dil bacarıqları ilə xüsusi qürur duymağa təşviq olunur.

Veb-sayt
--------

Avropa Dillər Günü üçün nəzərdə tutulan veb sayt 36 dildə mövcuddur. Saytda üzlərlə tədbir və fəaliyyət xüsusi təqvimdə qeyd olunur. Avropa Dillər Günü çərçivəsində Avropa və digər qitələrdə baş verən fəaliyyətlər bu saytda, əsasən, məktəblər, universitetlər, dil və mədəniyyət institutları, birliklər və Avropa Komissiyasının tərcümə sahəsindəki ofisləri tərəfindən qeyd olunur. 2016-cı ildə 1100-dən çox tədbir qeydə alınıb.

Mənbə
-----

* 
* 
*

İstinadlar
----------
**Neslihan Atagül** (20 avqust 1992, İstanbul) — Türkiyə aktrisası.

Həyatı
------

Neslihan Atagül 20 avqust 1992-ci il tarixində İstanbulda doğulmuşdur. Anası rus, atası çərkəz mənşəlidir.13 yaşında Sevinc Erberkin sahibi olduğu Erberk Ajansın nömrəsini tapıb ünvanını almış və anasıyla gedib qeydini etdirmişdir. Bir ay sonra da bir reklam çarxında oynamışdır.
Yeditepe Universitetində teatr bölümündə oxuyur.

2006-cı ildə "Yarpaq tökümü" serialında canlandırdığı Deniz xarakteri ilə aktyorluq dünyasına addım atdı.
2006-cı ildə ilk uzun metrajlı filmi "İlk eşk"-da Vahide Gördüm, Çetin Tekindor ilə birlikdə oynadı. Bu filmdəki rolu ilə Qızıl Koza Film Festivalında "Ümüd verən gənc aktrisa" mükafatını aldı.

18 noyabr 2011-ci ildə Atv-də yayımlanan, Mahsun Kırmızıgülün senaristliyini və rejissorluğunu etdiyi ilk serial çalışması olan "Həyat davam edir" adı serialda Neslihan Atagül, Fikret Kuşkan, Menderes Samancılar, Arif Erkin Güzelbeyoğlu kimi ustalarla oynamışdır.

2012-ci ildə Yeşim Ustaoğlunun yazıb idarə etdiyi, baş rollarında Neslihan Atagül, Özcan Deniz, Nihal Yalçın və Barış Hacıhanın iştirak etdiyi və avtobusların uğradığı bir fasilə yerində çalışan iki gəncin əhvalatını izah edən "Əraf" filmində, gənc aktrisa Neslihan Atagül də öz qabiliyyətini gözəl bir şəkildə göstərdi.

Neslihan Atagül 2013-ci ildə Pəyami Səfanın eyni adlı romanından uyğunlaşdırılan baş rolları Kadir Doğulu, Yunus Emre Yildirimer ilə paylaşdığı televiziya serialında rol aldı.

Mükafatları
-----------

2013 - 45-ci Kino Yazarları Dərnəyi Mükafatları, "Ən yaxşı aktrisa mükafatı" ("Əraf")
2012 - 25-ci Tokyo Beynəlxalq Film Festivalı, "Ən yaxşı aktrisa mükafatı" ("Əraf")
2012 - Qızıl Koza Film Festivalı, "Ümüd verən gənc aktrisa mükafatı" ("Əraf")
2012 - Moskva Sabah Film Festivalı "İndinin və gələcəyin ən yaxşı aktrisası mükafatı" ("Əraf")
2007 - Qızıl Koza Film Festivalı, "Ümüd verən gənc aktrisa mükafatı" ("İlk eşk")

Filmoqrafiya
------------

* 2015 - "Kara Sevda"
* 2015-Səndən mənə qalan
* 2013 - "Fatih-Hərbiyyə"
* 2011-2012 - "Həyat davam edir"
* 2012 - "Əraf"
* 2011 - "Qəlbim səni seçdi"
* 2011 - "Canım atam"
* 2006 - "İlk eşk"
* 2006-2010 - "Yarpaq tökümü"


1. 1 2  .
**Nero** — köhnə adı Ahead Software. CD-dən CD-yə DVD-dən DVD-yə (diskdən disqə), faylı CD-yə və DVD-yə köçürməyə kömək edir. Bu proqramın Nero 6,7,8,9, və s. versiyaları vardır. Bu proqramla müxtəlif audio, video, animasiya və şəkilləri diskə köçürmək olur. Nero AG şirkəti tərəfindən istehsal edilmişdir.Microsoft Windows və Linux əməliyyat sistemləri üzərində işləyən bir disk yazma proqramıdır. Ümumiyətlə CD-yə və DVD-yə yazmaq üçün Nero Express varsiyası olur.

Ad
--

CD-yə və DVD-yə fayl köçürmək ingilis dilində əsasən "Optical Disc Burning" deməkdir və bu azərbaycanca "Optik Disk Yandırmaq" mənasını daşıyır. Məşhur tarixə görə Roma İmperatoru Nero, Böyük Roma yanğınında lir çalıp,mahnı oxumuşdu. Almanca "Roma", "Rom" deməkdir. Proqramın adı ingiliscə olsaydı "Nero Burning Rome" olaraq yazılacaqdı.Buda o deməkdirki "Nero" Roma imperatorunun adından,"Burning" "Optical Disc Burning" sözündən, "Rom" isə Roma şəhərinin Almanca tərcüməsindən yaranıb. Proqramın adı həmçinin də rəsmi simvolu Romanın tarixi ilə çox bağlıdır.Təsadüfi deyil ki, "Nero Burning Rom"-un rəsmi simvolunda yanan Kolizey-in şəkli var.Buda "Nero Burning Rom"-un adının Roma ilə bağlı olmasını tam təsdiqləyir.Artıq "Nero Burning Rom" Nero yazısını öz qısa simvolu kimi işlədir.

Xüsusiyyətlər
-------------

Versiya 6-ya qədər Nero, digər əlavə proqramlarla birlikdə satılırdı. (Nero Wave Editor, Nero ImageDrive, Nero BackItUp və Nero Recode kimi ...) Versiya 7-dən etibarən Nero Vision (DVD Authoring proqramı) Premium paketə əlavə olundu. Bu paket indilərdə dəyişik ölkələrdə; "Nero" ana distributiv sayı və distributiv adının keçdiyi dəyişik şəkillərdə xatırlanmaqdadır. (Məsələn, ABŞ-də Nero 7 Ultra Edition Enhanced ya da Birləşmiş krallıqlar (İngiltərə) və Avstraliyada Nero 7 Premium Reloaded) Nəticədə ana proqram Nero Burning ROM olaraq xatırlanmağa davam edir.
Nero, ISO və NRG formatlarında CD Görünüş sənədləriylə işləyər. Nero Burning ROM 7.5.1.1 distributiviylə LightScribe'ı və Blu-ray Disc yazma uyğunluğu qazandı.

Nero StartSmart
---------------

Nero StartSmart, Nero Burning ROM 6ın bir hissəsi olaraq çıxdı və istifadəçiyə asanlıq gətirməsi məqsəd qoyuldu. Sürücüyə bir disk ilişdiyində də təsirli ola bilir.

1. ↑  .
**Draupadi Murmu** və ya **Droupadi Murmu** (santali dilində: ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ; 20 iyun 1958, Mayurbxanc[d], Orissa) — — Hindistanlı siyasətçi. Murmu 25 iyul 2022-ci ildən Asiya qitəsində yerləşən ölkə olan Hindistanda dövlət başçısıdır.

18 iyul 2022-ci ildə Hindistanda keçirilən prezident seçkiləri üçün 2022-ci ilin iyununda namizədliyi irəli sürmüş Murmu həmin seçkilərdə ən çox səs toplayaraq prezident seçilmişdir. Murmu Pratibha Patildən sonra Hindistan tarixində ikinci qadın prezident oldu, Santal yerli xalqının üzvü olaraq isə Hindistan tarixində ilk etnik santal prezident oldu.

Murmu 2015–2021-ci illər arasında Karxand qubernatoru vəzifəsində çalışıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Hindistan'da yeni devlet başkanı Murmu oldu". 21 Temmuz 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 Temmuz 2022.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 1267823488 · VIAF: 10166002509675022726 · WorldCat VIAF: 10166002509675022726 |
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Anatoli.

**Zöhrabbəyov Anatoli Həsən oğlu** (14.05.1909 - 1946) — şair, 1940-cı ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

1909-cu il mayın 14-də Bakıda dəmiryolçu ailəsində doğulmuşdur. Burada orta məktəbi bitirmişdir. APİ-nin kimya fakültəsində təhsil almışdır (1931). Bir neçə il Azərbaycan SSR Neft sənayesi Elmi-Tədqiqat neft-kimya institutunda laborant, kiçik elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır (1932-1933).

Ədəbi fəaliyyətə 1940-cı ildən başlamışdır: dövri mətbuatda lirik şerlər, mahnı mətnləri çap etdirmişdir. Poetik yaradıcılığında Nizami Gəncəvidən tərcümələr başlıca yer tutur. Şairin "İsgəndərnamə" mənzum romanından rus dilinə etdiyi tərcümələr rəğbətlə qarşılanmışdır Əsərlərini rus dilində yazmışdır. "Odlu diyar" tarixi\* romanı "Drujba narodov" almanaxında, "Vətən uğrunda" jurnalında, sonra isə ayrıca kitab Halında buraxılmışdır (1945). Burada XII əsr Azərbaycan ictimai-siyasi Hadisələri, xalq Həyatı, onun mübarizəsi maraqlı lövhələrlə təsvir edilmişdir. Vaxtsız ölüm əsərin ikinci cildini başa çatdırmağa imkan verməmişdir.

1946-cı ildə Bakıda vəfat etmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Anatoli.

**Anatoli Petroviç Novoseltsev** (26 iyul 1933, İrkutsk, SSRİ – 12 sentyabr 1995, Moskva) Görkəmli Sovet şərqşünası. Rusiya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvüdür. Qafqaz, Zaqafqaziya, İran, Qədim Rusiya ölkələrinin orta əsrlər tarixi üzrə mütəxəssisdir.

Bioqrafiyası
------------

Anatoli Novoseltsev 1933-cü ildə fəhlə ailəsində dünyaya gəlmişdir. Orenburq vilayətinin Medenqorsk şəhərində orta məktəbi bitirmiş, 1950-ci ildə Moskva Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinin şərqşünaslıq şöbəsinə daxil olur. 1955-ci ildə universiteti əla qiymətlərlə bitirərək, SSRI EA-nın Tarix İnstitutunun aspiranturasının feodalizm bölməsinə daxil olur. Elmi rəhbəri L. V. Çerepninin təqdimatı əsasında 1958-ci il də Tarix İnstituna işə qəbul eilir. İnstitutda 1958–1968-ci illərdə kiçik elmi işçi, 1968–1984-cü illərdə böyük elmi işçi kimi çalışmışdır. 1959-cu ildə Cənubi Qafqaz tarixinə dair "XVII-XVIII əsrlərdə Azərbaycan və Şərqi Ermənistan şəhərləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1974-cü ildə "Zaqafqaziya ölkələrində feodalizm qurluşunun inkişaf yolları və xüsusiyyətləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1982-ci ildən institutun professoru, 1984-cü ildən SSRİ EA-nın müxbir üzvü seçilmiş, 1984–1988-ci illərdə Tarix Institunun SSRİ ərazisində qədim tarixi dövlətlər şöbəsinə rəhbərlik etmişdir. !985–1995-ci illərdə illik "SSRİ ərazisində qədim tarixi dövlətlər" (1994-cü ildən – "Şərqi Avropanın qədim dövlətləri") müəciməsinin məsul redaktoru; eyni zamanda da "SSRİ xalqlarına aid qədim mənbələr" (1993-cü ildən – "Şərqi Avropa tarixinə aid qədim mənbələr") külliyyatının məsul redaktor müavini olmuşdur. 1985–1988-ci illərdə Rusiya – Fələstin cəmiyyətinin sədri olmuş, ömrünün son illərinə qədər Rusiya Tarixinin Elmi Mərkəzinə rəhbərlik etmişdir.

Tədqiqat fəaliyyəti
-------------------

Dyakonov İ. M, Reysner İ. M-in tələbəsi, Rusiya şərqşünaslığının gözəl ənənələrinin davamçısı olmuşdur. Alim unikal linqvistik erudisiya fenomeninə malik olmuş, 20 artıq: fars, gürcü, ərəb, qədim yəhudi, erməni, Suriya, yunan, latın və s. dillərə mükəmməl yiyələnmişdir. Onun ilk tədqiqatlarının maraq dairəsi əsasən Zaqafqaziyanın tarixi olmuşdur.

Mənbə
-----

* *Т. М. Калинина, Е. А. Мельникова, И. И. Попов.* Анатолий Петрович Новосельцев (1933–1995) // Древнейшие государства Восточной Европы, 1998. М. 2000.

Xarici keçidlər
---------------

* Сайт, посвящённый А.П. Новосельцеву
**Yaşıl nezara** (*lat.* Codophila varia F.- ) — Buğumayaqlılar tipinin Yarımsərtqanadlılar və ya Taxtabitilər  dəstəsinə aid olan növ.

Biologiyası
-----------

Əksər hallarda bədəni tamamilə yaşıl, bəzən isə tutqun boz, səthi sıx, zərif xətlidir. Baş nisbətən qabağa çıxmış və əyilmiş formadadır. Qarnının II seqmentindən (buğumundan) qabağa doğru şiş çıxıntı uzanmışdır. İy vəzilərinin dəliyi qısa və enlidir. İy vəzinin axarı arxa döşün ortasına qədər ancaq uzanır. Bu ön tərəfdən kəsik və bir qədər qalxmış haldadır. Bədəninin uzunluğu 11 – 17 mm – dir. İmaqo mərhələsində qışlayır. Erkən yazda qışlamadan çıxıb (aprelin əvvəllərində) müxtəlif bitkilər və xüsusən taxıllar üzərində qidalanır. Aprel – may aylarında yumurta qoyur. Sürfələr 5 dəfə qabıq dəyişdikdən sonra yetkin formaya keçir. Azərbaycan şəraitində ildə bir nəsil, daha isti olan cənub rayonlarında 5 nəsil verir.

Yayılması
---------

Bu növün ən geniş yayıldığı yer tropik və subtropik qurşaqdır. Bu növ müxtəlif bitkilərə zərər verir. İranda pambığın qorxulu zərərvericisi hesab olunur. Bu növ Gürcüstanda qarğıdalıya, lobyaya, tütünə, yoncaya və acıpaxlaya zərər verir. Azərbaycanda Yaşıl nezara əsasən Lənkəran – Astara zonasının düzən, dağətəyi və Şəki – Zaqatala zonasının dağətəyi rayonlarında yayılmışdır. Bu növ Lənkəran zonasında dənli bitkilərin üzərində kütləvi şəkildə qidalanaraq onlara zərər verir. Bundan başqa, o, Talışda tut üzərində, Şəki – Zaqatala zonasında isə müxtəlif ağaclar üzərində qidalanır.

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycanda Kənd təsərrüfatı bitkilərinə zərər verən Yarımsərtqanadlılar (Taxtabitilər) C. A. Hidayətov, 42

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  Azərbaycanda Kənd təsərrüfatı bitkilərinə zərər verən Yarımsərtqanadlılar (Taxtabitilər) C. A. Hidayətov, 42

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q5140337
* BioLib: 72061
* BOLD: 522120
* EoL: 2645007
* Fauna Europaea: 454112
* Fauna Europaea (new): e20b4a31-b480-427f-8916-1079226006f7
* GBIF: 2078908
* iNaturalist: 468901
* ITIS: 108806
* NCBI: 1171623

 |
***Amorphophallus titanum***, titan arum, Araceae fəsiləsinin çiçəkli bitkisidir. Bu, dünyada ən böyük budaqsız çiçəklənməyə malikdir. Talipot xurma, Corypha umbraculifera, çiçəklənməsi daha böyükdür, lakin budaqsız deyil, budaqlanmışdır. A. titanum Sumatra üçün endemikdir.

Etimologiya
-----------

*A. titanum* adını Qədim Yunandan götürüb (ἄμορφος amorfos, "formasız, forması pozulmuş" + φαλλός phallos, "phallus" və Τιτάν *Titan (mifologiya)*, "titan, nəhəng").

Təsvir
------

Titan arumun çiçəklənmə hündürlüyü 3 m-dən (10 fut) çox ola bilər. Əlaqədar kuku pinti və kalla zanbağı kimi, böyük bir ləçək kimi bükülmüş çiçəklərdən ibarət ətirli spadiksdən ibarətdir. Titan arum vəziyyətində, spathe kənarda tünd yaşıl, içəridə isə tünd tünd qırmızı, dərin şırımlı teksturaya malikdir. Həm erkək, həm də dişi çiçəklər eyni çiçəklənmədə böyüyür. Əvvəlcə dişi çiçəklər açılır, sonra bir-iki gün sonra erkək çiçəklər açılır. Bu, adətən çiçəyin öz-özünə tozlanmasının qarşısını alır. Çiçək yenidən öləndən sonra yeraltı budaqdan kiçik bir ağac ölçüsünə qədər tək bir yarpaq böyüyür. Yarpaq yuxarıda üç hissəyə bölünən bir az yaşıl sapda böyüyür, hər birində çoxlu vərəqlər var. Yarpaq strukturunun hündürlüyü 6 m (20 fut) və eni 5 m (16 fut) ola bilər. Hər il köhnə yarpaq ölür və yerində yenisi böyüyür. Corm kifayət qədər enerji saxladıqda, təxminən dörd ay ərzində hərəkətsiz qalır. Sonra proses təkrarlanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Amorfofallus Titan". 2021-05-09 tarixində arxivləşdirilib.

* (ing.)
**Məryəmin otağı** (*ing.* Mary's Room) — Frenk Ceksonun "Epifenomenal Qualia" (1982) əsərində təklif etdiyi və "Məryəmin bilmədiyi şeylər"də (1986) genişləndirilmiş idrak fəlsəfəsində düşüncə təcrübəsi. Bu təcrübə fizikalizmə, kainatdakı hadisələrin, o cümlədən zehninin sırf fiziki təbiətə malik olması fikrinə qarşı bir arqumentdir.

İlkin şərtləri
--------------

F. Ceksonun düşüncə təcrübəsi tamamilə yeni ideya deyildi, oxşar arqumentlər XVIII əsrin ortalarından etibarən ifadə edilmiş və müzakirə edilmişdir. Con Lokk əməliyyatdan sonra anadangəlmə kor olanlar tərəfindən əşyaların ilkin vizual qavranılmasının təbiəti haqqında sensasiyalı epistemologiya məsələsini qaldırdı ki, bu da təcrübə ilə təsdiqləndi. Beləliklə, Çarli Brod 1925-ci ildəki işində qeyri-məhdud riyazi və məntiqi qabiliyyətlərə malik olan və maddələrin atom quruluşunu birbaşa müşahidə edə biləcək bir baş mələk təsəvvür etməyi təklif etdi. Belə bir baş mələk hər hansı bir maddənin kimyəvi xassələrini proqnozlaşdıra bilərdi: məsələn, ammonyakın suda həll olunan rəngsiz qaz olduğunu proqnozlaşdıra bilərdi. Ancaq Broda görə, o, qoxusunun burundakı reseptorlara necə təsir edəcəyini və insan beynində hansı neyronların iştirak edəcəyini bilsə belə, insan üçün necə olacağını təxmin edə bilməyəcək.

Düşüncə eksperimenti
--------------------

Məryəm rəngləri öyrənir
Təcrübə 1982-ci ildə *The Philosophical Quarterly* jurnalında "Epifenomenal Qualia" məqaləsində dərc edilmişdir. Bu məqalədə F. Cekson oxucunu alim, rəng tədqiqatçısı Məryəm ilə tanış etməyi təklif edir. Məryəm bütün həyatı boyu ağ-qara otaqda, qara-ağ monitor vasitəsilə rəngin neyrofiziologiyasını öyrənir. Eyni zamanda, Məryəm rəngi o qədər yaxşı öyrənmişdir ki, rəng haqqında əldə edilə bilən bütün məlumatları bilir. O, bütün rənglərin dalğa uzunluqlarını bilir, hansı neyronların tor qişadan beyinə siqnal ötürdüyünü və o zaman beynin özündə nə baş verdiyini dəqiq bilir. Cekson soruşur ki, əgər Məryəmi ağ-qara otağından real dünyaya buraxsaq, nə baş verəcək, o, yeni bir şey öyrənəcəkmi?

İstinadlar
----------

1. ↑  В. Н. Кузнецов. Примечания к Письмо о слепых, предназначенное зрячим // Дени Дидро. Сочинения в 2 томах. Т. 1. — М.: Мысль, 1986. — С. 555.

Xarici keçidlər
---------------

* The Knowledge Argument Against Physicalism

Ədəbiyyat
---------

* *Peter Ludlow, Yujin Nagasawa, Daniel Stoljar.* There's Something about Mary: Essays on Phenomenal Consciousness and Frank Jackson's Knowledge Argument. A Bradford book. MIT Press. 2004. ISBN 0262621894.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 2775943793 |
Hərbi həkim Əfqanıstanda sovet əsgərinə kömək edir, 10 May 1988-ci il 
**Hərbi həkim** ali tibb təhsili olan, tibbi mövqe tutan bir əsgərdir.
1864-cü ildə ilk Cenevrə Konvensiyası tibb işçilərinin xüsusi neytral statusunu müəyyənləşdirdi və bu, "yalnız tibbi" funksiyaları yerinə yetirməyi, müharibə və silahlı münaqişələrin bütün qurbanlarına "qərəzsiz" tibbi yardım göstərməyi özlərinə vəzifə olaraq qoymaq idi.

Tarixi
------

Qədim yunanların qoşunlarında xüsusi həkimləri var idi. Bəziləri yalnız daxili xəstəliklərin müalicəsi ilə məşğul olurdular, digərləri cərrahi. Həkimlər ordunun tərkibini təşkil edirdi, düşərgə qurarkən onların fikirləri soruşulurdu. Onlar İlahiyyat və dünyəvi tibb məktəblərində təhsil alırdılar. Romanın mövcud olduğu dövrdə tibb xəstəliklərinin müalicəsinə ruhların qovulması və müxtəlif batil müalicə metodları öz əksini tapmışdır. Epidemiyaya qarşı müharibə zamanı qoşunlarda dualar təyin olunur, keşişlər müxtəlif dini mərasimlər təşkil edirdilər.  

Əsgərlər yaralanan zaman bir-birlərini sağaldır və ya təsadüfi həkimlərin xidmətlərindən istifadə edirdilər. Daimi ordu olmadığı üçün daimi hərbi həkimlər olmurdu. Zaman keçdikcə Roma ordusu qalıcı olur və onunla kateqoriyalara bölünən hərbi həkimlər təşkil olunurdu. Hər bir hərbi hissənin öz həkimi var idi. Həkim nümayəndələri, demək olar ki, yalnız yunanlar idi, öyrəndikləri elmi yunan təbabətinə tətbiq etmişdilər.  

Bizans İmperiyasında qoşunların da Romalılar kimi daimi həkimləri var idi, onlar kateqoriyalara bölünür və baş həkim müfəttişinə tabe olurdular.  

Roma imperiyasının süqutundan sonra, XI əsrə qədər əsgərləri müalicə edəcək daimi həkimlər yox idi və xəstəxanalar da yox idi. İlk dəfə İtaliyada xaçlıları geri qaytarmaq üçün xəstəxanalar qurulmağa başladı. Böyük İtalyan şəhərlərinin də öz qoşunları var idi və onlar üçün həkimlər işə götürməyə və Florensiya, Bolonya və digər yerlərdə xəstəxanalar tikməyə başladılar.   

Döyüşlərdə odlu silah tətbiqindən sonra həkimlərə ciddi ehtiyac oldu. Buna görə də 14-cü əsrdən başlayaraq hər bir bölmədə xüsusi cərrah həkimlər tətbiq edildi. Yalnız daxili tibb və cərrahiyyə ilə eyni dərəcədə tanış olan həkimlər tibb məktəblərini yalnız 18-ci əsrdə bitirməyə başladılar.
Ordu və donanma üçün həkimlər, hərtərəfli təhsilli və üstəlik yaxşı cərrahlar tələb olunurdu. Rusiya imperiyası dövründə hərbi həkimlər hərbi məmurlara aid idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "COMBAT MEDIC SPECIALIST". 2020-11-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-30.
2. ↑  "Женевская конвенция (1864)". 2022-06-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-30.
3. ↑  "Военный врач и его место в истории". 2023-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-30.
4. ↑  ИСТОРИЯ ВОЕННОЙ МЕДИЦИНЫ. ВОЗНИКНОВЕНИЕ ВОЕННОЙ МЕДИЦИНЫ И ЕЕ РАЗВИТИЕ В XIV - XVIII ВВ.

Xarici keçidlər
---------------

* Hərbi tibbi kadrların hazırlanması
* Hərbi həkimlərimizin döyüş meydanında rolu
**Həsən Türkməni** — (*ərəb.* حسن توركماني‎ ‎; 1 yanvar 1935, Hələb — 18 iyul 2012, Dəməşq) — Suriyalı dövlət xadimi. 12 may 2004-cü ildən 3 iyun 2009-cu ilədək Suriyanın Müdafiə Naziri

Həyatı
------

Həsən Türkməni 1 yanvar 1935 –ci ildə Suriyanın Hələb şəhərində türkmən ailəsində doğulub.

Hərbi təhsili
-------------

O, hərbi təhsili aldıqdan sonra 1954-cü ildə səhra artilleriyası leytenantı rütbəsində Suriya ordusunda xidmətə başlamışdır.1955-ci ildə Hüms Hərbi Akademiyasında səhra zabiti, 1963-cü ildə Mexanikləşdirilmiş Atıcı və Batalyon Kursunu bitirmişdir.1965-ci ildə Almaniya Demokratik Respublikasında Ali Zabit kursunu bitirən Həsən Türkməni bu sahədə 1969-cu ildə Qahirədə hərbi elmlər üzrə magistr,1972-ci ildə hərb elmləri üzrə doktor dərəcələrini almışdır.

Hərbi və siyasi fəaliyyəti
--------------------------

Türkməni 1973-cü ildə 4-cü ərəb-İsrail müharibəsi zamanı 9 mexanikləşdirilmiş diviziyaya başçılıq etmişdir. 1978-ci ildə o general-mayor hərbi rütbəsinə yüksəldi.

2002-ci ilin yanvarında H.Türkməni Əli Aslanı əvəz edib Suriya ordusunun qərargah rəisi təyin edilmişdi. Onun sünni müsəlman olmasına ələvilərin üstünlük təşkil etdiyi Suriya ordusunda dini qrupların hüquq bərabərliyinin bərpasına addım kimi baxılırdı.Həsən Türkməni 12 may 2004-cü ildə Mustafa Tlasanı əvəz edib Suriyanın müdafiə naziri oldu.

2009-cu ilin iyununda onu Mahmud Əli Həbib əvəz etdi. 3 iyun 2009-cu il Suriya prezidenti Başar əl-Əsəd Həsən Türkmənini vitse-prezidentin köməkçisi təyin etdi. Türkməni həmçinin vitse-prezident Şaraa Farukasın hərbi məsləhətçisi idi.

Həsən Türkməni 18 iyul 2012-ci ildə Dəməşqin şimal-qərbində Suriyanın Milli Təhlükəsizliyinin Xidmətinin binasına hücum zamanı həlak oldu. Həmin hücum zamanı müdafiə naziri Daud Rajiha və onun müavini Asif Şövkət da həlak olmuşdu. Həsən Türkməni hücumdan sonra aldığı çoxlu yaralardan dünyasını dəyişdi.
BAAS partiyasının üzvü olan Həsən Tükmani ingilis dilində həftəlik nəşr olunan "Black and White" ( Abyad va Asvad ) adlı siyasi jurnalının təsisçisi idi (2001-ci il).Onun Lətifə Türkmani adlı bir qızı qalmışdır.

Ölümü
-----

Həsən Türkməni 18 iyul 2012-ci il Dəməşqin şimal-qərbində Suriyanın Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin binasına hücum zamanı onun müavini Asif Şövkət və Müdafiə Naziri Daud Racixa ilə birlikdə həlak oldu. Həsən Türkməni hücumdan sonra alınmış yaralanmalardan öldü.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-02.

Həmçinin bax
------------

Hafiz Əsəd

Xarici keçidlər
---------------
**Həsənalı bəy Mehdi bəy oğlu Sarıcalınski** — aktyor. Mirzə Mehdi bəy Sarıcalinskinin oğlu.

Həyatı
------

Şuşa qəza məktəbində oxumuşdur. Uzun illər vəkil işləmişdir.Şuşa Teatrında aktyor kimi çalışmışdır.

1882-ci ildən etibarən isə Şuşada teatr tamaşaları daha da təkmilləşməyə başlayır. Mənbələrdə deyilir: "Burda hətta müəllimlər də yay tətili zamanı bir araya toplaşaraq M.F.Axundovun əsərlərindən ibarət tamaşalar hazırlayırdılar. Bu tamaşalarda Yusif bəy Məlikhəqnəzərov, Haşim bəy Vəzirov, Bədəlbəy Bədəlbəyov, Firudin bəy Köçərli, Həsənəli Sarıcalinski, Mirzə Mııxtar Məmmədov, İsmayıl Şəfibəyov, Cabbar Qaryağdı oğlu iştirak edirdilər. Onlar əsasən M.F.Axundovun komediyalarını oynayırdılar".

Ailəsi
------

Yaradıcılığı
------------

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan ədəbiyyatı


1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-11.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-11.
**Mixail Efimoviç Nikolayev** (rusca: *Михаил Ефимович Николаев*, 13 noyabr 1937 – 4 avqust 2023, Moskva) — 1991-ci ildən 2002-ə qədər Saxa Respublikasının (Yakutiya) prezidenti, Rusiya Federal Məclisi Federasiya Şurası sədrinin müavini, VI çağırış Federal Məclisi Dövlət Dumasının üzvü.

Həyatı
------

Mixail Nikolayev 13 noyabr 1837-ci ildə Yakutiya SSR-də anadan olmuşdur.

O, əmək fəaliyyətinə 1961-ci ildə Omsk Dövlət Baytarlıq İnstitutunu bitirib baytar kimi başladı. Daha sonra isə işini komsomol kimi davam etdirdi:Komsomol rayon komitəsinin birinci katibi, Komsomol Yakutiya Regional Komitəsinin Komsomol orqanlarının şöbə müdiri,Yakutiya Komsomol Şəhər Komitəsinin birinci katibi oldu.

1963-cü ildən 1991-ci ilə qədər(Sov.İKP bağlanana qədər) Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü oldu.

1969–1971-ci illərdə Sov. İKP-in Ali Partiya Məktəbində təhsil alıb.

1975-ci ildən 1979-cu ilə qədər Yakutiya SSR Nazirlər Şurasının sədr müavini olmuşdur.

1979–1985-ci illərdə Respublika Kənd Təsərrüfatı naziri olmuşdur.

1985-ci ildən 1989-cu ilə qədər Sov. İKP-in Yakutiya Regional Komitəsinin katibi, kənd təsərrüfatı məsulu oldu.

dekabr 1989-cu ildə o, YaSSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri seçilib.

aprel 1990-cı ildə YaSSR Ali Sovetinin sədri seçildi. Ali Soveti YASSR IX–XI çağırış müavini və Yakutiya XII çağırış xalq müavini oldu.

20 dekabr 1991-ci ildə 76,7% səslə Yakutiyanın ilk prezidenti seçildi.

16 yanvar 1992-ci ildə eyni zamanda Respublika hökumətinə rəhbərlik edib.

1996-cı ildə, yenidən səslərin 58,96% -i yığaraq ikinci dəfə prezident seçildi.

Birinci və ikinci çağırış Federasiya Şurasının üzvüdür.28 yanvar 2002-ci il Saxa Respublikası(Yakutiya) Federal Məclisinin Federasiya Şurasının nümayəndəsi təyin edildi və Federasiya Şurasının başçısı seçildi. fevral 2007-ci ildə yenidən Saxa (Yakutiya) Respublikasının Prezidenti Federasiya Şurası Respublika Saxa nümayəndəsi təyin edildi.

Iyul 2010-cu ildə Saxa Respublikası (Yakutiya) prezidenti Borisovun fərmanı ilə Saxa Respublikası (Yakutiya) dövlət müşaviri təyin edildi.

dekabr 2011-ci ildə o, "Vahid Rusiya" Federal Məclis VI çağırış Dövlət Dumasına seçilmişdir. Regional siyasət üzrə Dövlət Duması Komitəsinin və Şimal və Uzaq Şərq problemləri üzvüdür.

O, həmçinin bir sıra dövlət şirkətlərinin direktorudur. Buna misal olaraq Beynəlxalq İctimai Hərəkatı,"Şərq Ölçü", Milli İctimai Komitəsi, "Rusiya Ailə"nin prezidentini göstərmək olar.

Ailəsi
------

Nikolayev Fedora Nikitiçna ilə evlidir, üç uşağı və nəvələri var.

Mükafatları
-----------

* Vətənə Xidməti üçün Orden 2-ci sinif
* Vətənə Xidməti üçün Orden 3-cü sinif
* Vətənə Xidməti üçün Orden 4-cü sinif
* ''Qırmızı Əmək Bayrağı'' Ordeni
* ''Xalqlar Dostluğu'' Ordeni
* Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi ilə əlaqədar Yubiley Medalı
* ''Baykal-Amur Dəmir Yolunun Tikintisi üçün'' Medal
* Miner Şöhrət Medalı

İstinadlar
----------

1. 1 2  .

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| Normativ yoxlama | GND: 129383813 · ISNI: 0000 0003 5667 7750 · LCCN: nr95002499 · SUDOC: 251848906 · VIAF: 191482390 · WorldCat VIAF: 191482390 |
Indigenization (Yerliləşmə) bir şeyi daha yerli etmək aktıdır; xüsusilə dövlət idarəçiliyində, məşğulluqda və s. daha çox yerli əhalinin istifadəsi ilə xidmətin, ideyanın və s. yerli mədəniyyətə uyğun olaraq dəyişdirilir.

Termin ilk növbədə antropoloqlar tərəfindən yerli insanlar kənardan bir şey götürüb mənimsədikdə nə baş verdiyini təsvir etmək üçün istifadə olunur (məsələn, afrikalılaşma, amerikanlaşma)

Tarix
-----

### Sözün tarixi

OED tərəfindən yerliləşdirmə sözünün ilk qeydə alınmış istifadəsi 1951-ci ildə Hindistanda xristian missionerlərin öyrənilməsinə dair məqalədə olmuşdur. Bu söz Hindistanın cənubundakı kilsələrin yerliləşməsi prosesini təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir. 1962-ci ildə The Economist jurnalında rəhbər vəzifələri təsvir etmək üçün və 1971-ci ildə Con Spenserin ingilis dilinin qəbulunu təsvir etmək üçün Qərbi Afrikada İngilis dili kitabında istifadə edilmişdir. Indigenization tez-tez 19-cu və 20-ci əsrin əvvəllərində Avropa müstəmləkəçiliyinin təsirləri səbəbindən Afrikada müstəmləkə mədəniyyətinin mənimsənilməsini təsvir etmək üçün istifadə olunur.

### İstifadə tarixçəsi

Tarix boyu bir şeyin yerli olması prosesi müxtəlif formalarda olmuşdur. Bir şeyin lokallaşdırılmasının oxşar proseslərini təsvir etmək üçün digər sözlər afrikalılaşma, lokalizasiya, qlokallaşma və amerikanlaşmadır. Bununla belə, bu terminlər nəyisə doğma etmək prosesinin xüsusi halını təsvir edir. Bu terminlər daha ümumi yerliləşdirmə termininin lehinə rədd edilə bilər, çünki digərlərinin əhatə dairəsi çox dar ola bilər. Məsələn, xristianlaşma bölgələri və qrupları xristianlığa tabe olmağa çevirməklə yerliləşmənin bir formasıdır.

Dilçilik
--------

Bu kontekstdə yerliləşdirmə, Afrikada fransız kimi müəyyən bir bölgədə bir dilin necə qəbul edildiyini ifadə etmək üçün istifadə olunur. Termin təqdim olunan dil baxımından müəyyən bir bölgənin mədəniyyət və anlayışlarının ötürülməsi prosesini təsvir etmək üçün istifadə olunur. Bir dilin yerliləşdirilməli olduğu ümumi bir vəziyyət Afrikada idi, burada keçmiş müstəmləkəçinin dili Afrika dininə və mədəniyyətinə bəzi istinadlar tələb edirdi, lakin orijinal dildə bunun üçün bir söz yox idi. Bu prosesi həyata keçirərkən, adətən orijinal dil və əlavə dilin birləşməsindən ibarət superdil yaradılır.