recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
CET
**CET** (JET; Birləşdirilmiş Avropa Tokamakı-*ing.* Joint Eurorean Torus) — tokamak tipli eksperimental qurğu.

Tarixi
------

Birlik ölkələri ilə Britaniyanın atom enerjisi üzrə idarəsinin laboratoriyasında (Kalem, Oksford yaxınlığında) qurulmuşdur. CET-də yüksəktemperaturlu plazma ilk dəfə 1983-cü ildə alınmışdır.

Təsviri
-------

Qurğuda plazmanın həcmi 100 *m³*-ə qədərdir; cərəyan bir neçə meqaamperə çata bilir, plazmanın saxlanma müddəti bir neçə saniyədir. CET-də aparılmış sınaqlar deytron-tritron plazmasında termonüvə sintezinin həyata keçirilməsinin mümkünlüyünü (1991); maqnit sahəsinin gərginliyi 3,8 Tl, ionların temperaturu 30 keV, elektronların sıxlığı 5.1019 *m³* olduqda termonüvə reaksiyasından maksimum enerji ayrılmasına (16 *MVt*; 1997) nail olmaq imkanını təsdiq etdi. Plazmanın CET-də alınmış parametrləri və onun saxlanma vaxtı (müddəti) idarəolunan termonüvə sintezinin praktiki həyata keçirilməsi üçün lazım olan qiymətə çatmışdır. 2006-cı ildə Kadaraş şəhərində (Fransa) ITER (Beynəlxalq termonüvə eksperimental reaktoru -*ing.* International Thermonuclear Experimental Reactor – ) tipli daha güclü termonüvə qurğusunun tikilməsi qərara alınmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentlik

İstinadlar
----------

1. 1 2  **CET**// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 226.

Xarici keçidlər
---------------

* Photos from JET Torus Hall
* The United Kingdom Atomic Energy Authority
**NGC 2074**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktik dumanlıqdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. **EN** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Con Herşel tərəfindən 1835-ci ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Proje Veritabanı". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 2074: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 2050 |
NGC 2051 |
NGC 2052 |
NGC 2053 |
NGC 2054 |
NGC 2055 |
NGC 2056 |
NGC 2057 |
NGC 2058 |
NGC 2059 |
NGC 2060 |
NGC 2061 |
NGC 2062 |
NGC 2063 |
NGC 2064 |
NGC 2065 |
NGC 2066 |
NGC 2067 |
NGC 2068 |
NGC 2069 |
NGC 2070 |
NGC 2071 |
NGC 2072 |
NGC 2073 |
**NGC 2074** |
NGC 2075 |
NGC 2076 |
NGC 2077 |
NGC 2078 |
NGC 2079 |
NGC 2080 |
NGC 2081 |
NGC 2082 |
NGC 2083 |
NGC 2084 |
NGC 2085 |
NGC 2086 |
NGC 2087 |
NGC 2088 |
NGC 2089 |
NGC 2090 |
NGC 2091 |
NGC 2092 |
NGC 2093 |
NGC 2094 |
NGC 2095 |
NGC 2096 |
NGC 2097 |
NGC 2098 |
NGC 2099



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Ülkər Piriyeva** (24 avqust 1988, Şərəfə, Masallı rayonu) — politoloq, Beynəlxalq dərəcəli jurnalist, *"Beynəlxalq İş Adamları və İş Qadınları Konfedarsiyası"*nın Azərbaycan və Türk Cümhuriyyətləri üzrə Sədri, Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü, Avropa Jurnalistlər Birliyinin Azərbaycan təmsilçisi, EkoAvrasya-Avrasiya İqtisadi Əməkdaşlıq birliyinin Media qurumunun üzvü, YediKəmər jurnalının Azərbaycan üzrə təmsilçisi.

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

Ülkər Piriyeva 24 avqust, 1988-ci il Masallı rayonunun Şərəfə kəndində anadan olmuşdur. İbtidai təhsilini Şərəfə kənd Qəhrəman İsmayılov adına tam orta məktəbdə almışdır. Orta təhsilini Masallı Şəhər "Dəfinə" məktəb liseyində başa vurmuşdur. I Ali təhsilini Azərbaycan Universitetində ingilis dilinin filologiyası fakültəsində almışdır. Bakı Slavyan Universitetinin Yaradıcılıq fakültəsini bitirmişdir. Eyni zamanda, Türkiyə Cumhuriyyətində Ankara şəhərində Hacettepe Universitetinin İqtisadi İdarəetmə fakültəsinin Siyasət bölümü və Dövlət İdarəçiliyini bitirmişdir.

Tələbəlik illərindən təhsil aldığı universitetlərin ictimai-siyasi həyatında fəal iştirak etmişdir. Bir sıra xarici ölkələrdə Azərbaycan Gənclər siyasətinin fəal təbliğatçısı olmuşdur. Türkiyə-Ukrayna, Türkiyə-Qazaxıstan, Türkiyə-Azərbaycan, Türkiyə-Özbəkistan, Türkiyə-Türkmənistan və digər ölkələrlə bağlı keçirilən bir sıra beynəlxalq kofransların, konqreslərin, simpoziumların və tədbirlərin iştirakçısı və təşkilatçısı olmuşdur.

İxtisasca, Politoloq, Beynəlxalq dərəcəli Jurnalist, baş ofisi Türkiyə Cümhuriyyətində yerləşən "Beynəlxalq İş Adamları və İş Qadınları Konfedarsiyası"nın Azərbaycan və Türk Cümhuriyyətləri üzrə Sədridir.

Azərbaycanın ilk dəfə Türkiyə Cümhuriyyətində Azərbaycan dilində və eyni zamanda, 4 dildə (azərbaycan, türk, rus və ingilis fəaliyyət göstərən "Avrasya Bulteni" xəbər portalını qurmuşdur, portalın təsisçisi və baş redaktorudur. Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvüdür. İki kitab və iki albom müəllifidir.

Beynəlxalq tədbirlər
--------------------

Beynəlxalq tədbirlərdə iştirakına və Azərbaycan dövlətini beynəlxalq tədbirlərdə layiqincə təmsil etdiyi üçün bir sıra fəxri fərmanlar və diplomlar ilə təltif edilmişdir.

Mükafatları
-----------

* İlhamlı Azərbaycan Ali Media Mükafatı Medalına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qazaxıstan gənc yazarları Milli Məclisdə". 2020-02-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-05.
2. ↑  "Masallıda Ülkər Piriyeva "Fikir qayıqları" adlı ilk kitabını təqdim etdi". 2020-02-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-05.
3. ↑  ""Müharibə uşaqların gözü ilə"". 2020-02-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-05.
4. ↑  "Türk Dünyası Parlamentarlar Birliyi Xocalı soyqırımına ədalətli yanaşma tələb edib". 2020-02-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-05.
5. 1 2 3  "Ankarada azərbaycanlı gənc həkimlər və tibb sahəsində təhsil alan tələbələrin VI Forumu keçirilib". 2021-12-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-05.
**İsrail–Yəmən münasibətləri** — İsrail və Yəmən arasında hazırda rəsmi diplomatik münasibətlər yoxdur və bu ölkələr arasında mövcud qeyri-rəsmi münasibətlər çox gərgindir. İsrail pasportu və ya İsrailə səfəri qeyd edən hər hansı bir sənədlə Yəmənə girmək mümkün deyil. Yəmən özü İsrail qanunları ilə "düşmən dövlət" olaraq təyin olunur.

Tarixi
------

Yəmən Qırmızı dənizin girişində strateji mövqe tutur və Babül-Məndəb boğazı vastəsi ilə İsrailin Hind Okeanına və Uzaq Şərqə girişinə nəzarət edir. Bu da İsrail strateqlərinin nəzərində onun əhəmiyyətini artırır. Yəməndə başqa ölkələrdəki yəhudi icmalarından fərqli olaraq özünəməxsus mədəniyyətə sahib bir yəhudi icması var idi. Yəmənli yəhudilərin əksəriyyəti 20-ci əsrin ortalarında İsrailə mühacirət etmişdir. 1948-ci ilin fevral ayında İmam Yəhya ibn Məhəmməd Həmid əd-Din öldürüldü və onun ardıcılı İmam Əhməd ibn Yəhya hakimiyyətə gəldi. Yeni imam bütün ərəbləri sionist dövlətə qarşı birləşməyə çağırdı. Misirə İsrailə qarşı müharibədə kömək edəcəyini vəd etdi, lakin verdiyi töhfə əhəmiyyətsiz idi. Ərəblərin məğlubiyyətini və İsrail dövlətinin müstəqilliyini elan etməsini eşidən yeni imam İsrail hökumətinin İsrailə köçən yəhudilərdən qalan əmlaklarına görə kompensasiya tələb edə biləcəyindən qorxdu və buna görə «Qartal qanadları» əməliyyat» kimi tanınan geniş mühacirət kampaniyası çərçivəsində ölkəni tərk etməyə icazə verildi. Təxminən 50.000 yəhudi Yəməni etibarlı şəkildə tərk etdi. 
1967-ci ildə ingilislərin bölgəni tərk etməsindən sonra ölkə bölündükdə, Şimali və Cənubi Yəmən fövqəldövlət istiqamətlərinə uyğun siyasət yürütməyə başladılar. Beləliklə marksist Cənubi Yəmən İsraili Amerika kapitalizminin idarə etdiyi bir vasitə kimi təsvir edərkən, Şimali Yəmən Ərəb Respublikası İsrailə qarşı sərin münasibət bəsləyən mülayim ərəb ölkələrindən biri idi. Bu praqmatik yanaşma iki ölkənin 1990-cı il mayın 22-də birləşməsindən sonra daha aydın oldu. Körfəz müharibəsi zamanı Yəmənə olan münasibət praqmatik düşüncənin bir nəticəsi idi. Yeni birləşmiş Yəmən dövlətinin Qərb koalisiyasına qoşulmamasına baxmayaraq, Səddam Hüseynə kömək üçün qoşun göndərməkdən çəkindi. Eyni zamanda özünü münaqişədə vasitəçi və vicdanlı vasitəçi kimi göstərdi. Soyuq müharibənin sonu və SSRİ-nin dağılması Sənadakı dəyərlərin yenidən qiymətləndirilməsinə səbəb oldu. Bu da ABŞ ilə münasibətlərin yaxşılaşmasına və İsrailə qarşı düşmənçiliyin azalmasına səbəb oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Jews And Muslims In Lower Yemen: A Study In Protection And Restraint 1918—1949
İpli şaqulŞaqul, ipdən asılmış halda
**Şáqul** – ipdən və ucuna bağlanmış yükdən ibarət olan qurğudur və düzgün vertikal vəziyyəti təyin etmək üçün bir vasitədir. Yerin cazibə qüvvəsinin təsiri altında ip daim eyni istiqamət alır.

Tarix
-----

 Demonstration pendulum used in science education, on display in the Schulhistorische Sammlung (School Historical Museum), Bremerhaven, Germany.Almaniya, Bremerhafen şəhəri, təbii elmlər tədrisində istifadə edilən, Schulhistorische Sammlung məktəbin, tarix müzeyində nümayiş olunan rəqqas.
Şaquldan istifadə qədim Misirdə binaların tikintisində yarandığı ehtimal olunur. Üçüncü Sülalənin axır vaxtlarına aid şaqullar tapılmışdır.

İngilis dilində *plumb – lat. "plumbum",* bu da həmin cihazın daşın yerinə qurquşunla əvəz olunması ilə izah edilir. Misirlilər E hərfinin xatırladan bir alət icad etmişdilər, E-nin yuxarı qırağından yükü, yəni şaqulu asırdılar. Aləti divara yaxın qoyaraq baxırdılar. əyər ip E-nin aşağı çıxıntısına dəyirdisə, deməli divar düz dayanıb, yəni tam vertikaldır, şaqulidir. Maraqlısı odur ki, bu faydalı alət çox güman ki əsrlər boyu unudulmuşdur və yenidən indiki zamanda qayıtdı.

İstifadə
--------

Səthin şaquli olub olmamasını təyin etmək lazım olan hallarda istifadə olunur. Əksər tikinti işlərində vacib alətlərdən biridir. Şaquldan düzgün istifadə etmək ardıcıllığa riayət etmək lazımdır, əks halda aparılan qeydlərdə və işin özündə qüsurların olması qaçınılmazdır.

Şaquldan istifadə zamanı ölçü aşağıdaki kimi aparılır:

* İpin ucu ölçülən səthin ən yuxarı nöqtəsində tutulur, bəzən bunun üçün ipin ucunda xüsusi halqa və ya başqa bior əşya, istifadəni asanlaşdıran bir qulp da ola bilər.
* Yükü buraxıb müəyyən bir səviyyədə dayanmasını gözləmək lazımdır.
* Sonra alınmış göstəriciləri müqayisə edilir, uyğunsuzluq olarsa qeyri-dəqiqlik aşkar edlir.

Ölçülən səthdən mütləq 2–3 sm məsafə olmalıdır, şaqulun səthə toxunub göstəricinin səhv olmasına gətirib çıxara bilməsi ehtimalı olduğu üçün.

Müasir şaqul növlərinin istifadəsi üzərlərində yazılmış təlimata uyğun edilir.

Növləri
-------

**1)Tikinti şaqulu** və ya **ipli şaqul**, həm də buna **klassik şaqul** deyilir, **2)maqnitli şaqul**, **3)lazer şaqul**, **4)elektron şaqul.**

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-21.
2. ↑
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-11-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-21.
4. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-21.

| ⛭Ölçü alətləri |
| --- |
| Tərəzi • Dinamometrik açar • Xətkeş • İnklinometr • Kalibr • Nivelir • Pərgar • Planimetr • Ruletka • Səviyyə • Şaqul • Ştangenpərgar • Taxeometr • Teodolit |
Əfqanıstanın dil xəritəsi
**Əfqanıstan dilləri** — Əfqanıstan Respublikasında rəsmi və qeyri rəsmi işlədilən dillər. Hal hazırda ölkədə dəri və puştu dövlət dili kimi qəbul olunub. Bundan başqa ölkədə özbək, türkmən, bəluc, paşai və nuristan dilləridə geniş yayılıb. 1980-cı ildən bu dillər üstünlük təşkil etdiyi bölgələrdə xüsusi status əldə etmişlər. 2004-cü ildən, Əfqanıstan Konustutiyasının 16-cı maddəsinə əsasən türk dilləri( özbək və türkmən), bəluc, paşai, nuristan və pamir dilləri üçüncü rəsmi dil hesab olunur

Ümumi məlumat
-------------

1936-cı ilə qədər dövlət dili yalnız Dəri dili (buna farsi-kabili deyirdilər) olmuşdur. Geniş əhali kütləsi, o cümlədən puştular bu dildə danışırdılar. Dəri dili şəhərlərdə bu günə qədər geniş yayılmışdır. 1936-cı ildən puştu dili ikinci dövlət dili kimi qəbul edildi. 1964-cü ildən isə əhəmiyyətinə görə birinci dilə çevrilir. Əfqanıstanda yaşayan xalqlar 30-dan artıq dildə danışır. Əhalinin 85 faizindən çoxu puştu və ya fars dilində, ya da hər iki dildə danişa bilir. Lüğət tərkibinə görə bu dillər bir-birindən uzaq olsalar da, hər ikisidə İran dil qrupuna aid edilir. "Concise Encyclopedia of Languages of the World"-un 2009-cu il məlumatına görə Əfqanıstan əhalisinin 60 %-nin ana dili puştu dilidir.

Hind-Avropa dillərindən Əfqanıstanda hind və ari dilləri geniş yayılmışdır. Özbəklər, türkmənlər, qazaxlar, qırğızlar və uyğurlar türk dillərində danışır. Əfqanıstanda yaşayan xaqların bir qisminin indiyədək öz əlifbası yoxdur. Ərəb hərfləri əsasında yaradılmış əlifba ancaq dəri və puştu dillərindədir. Əhalinin əksəriyyətinin puştu dilində danışmasına baxmayaraq bütün xalqların bir-biri ilə ünsüyyətində dəri dili əsas sayılır. Ölkə ərazisində dil qrupları aşağıdakı kimi paylanmış:

| Dil | Faiz |
| --- | --- |
| Dari | 35–55 % |
| Puştu | 27 % |
| Özbək | 8,5–9 % |
| Türkmən | 2,5 % |
| Digərləri | 4 % |

Həmçinin bax
------------

* Əfqanıstan əhalisi

Mənbə
-----

* Cabir Məmmədov, Həbibə Soltanova. "İran və Əfqanıstanın coğrafiyası". Bakı.1989.s.149.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The Constitution of Afghanistan". 2013-10-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-28.
2. ↑  Encyclopaedia Iranica. AFGHANISTAN v. Languages Arxivləşdirilib 2011-04-29 at the Wayback Machine
3. ↑  "The World Factbook". 2014-03-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-28.

Xarici keçidlər
---------------

* Əfqanıstanın dil xəritəsi

| ⛭Əfqanıstan mövzularda |
| --- |
| 
Gerb • Bayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Kənd təsərrüfatı • Energetika • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət

**Portal "Əfqanıstan"**
 | Əfqanıstan |
**Əjdaha rəqsi**— ənənəvi çin rəqsi. Bu rəqs Şir rəqsdən kimi müxtəlif bayramlarda və festivallarda kifayət qədər tez-tez istifadə olunur.
Ənənəvi əjdaha Çində gücü və üstünlüyü simvollaşdırır, çinlilər özləri bəzən özünü "əjdahanın nəsili" adlandırırlar. Hesab edilir ki, əjdaha insanlara uğur gətirir. Əjdaha rəqsi — bütün dünyada Çin icmasıyla bayram edilən Çin Yeni ilinin vacib anıdır.

İcrası
------

Nəticə ondan ibarətdir ki, insanların xüsusi komandası, hansı ki, bəzən 50 insana çatır, əjdahanın şüvüllərində saxlayaraq, hərəkət edir, beləliklə əjdaha dalğavarı hərəkətləri edir. Komandanın əsas məqsədi-cansız bədənli əjdahaya həyat verməkdir. İlanabənzər bədən seksiyalara bölünür, hansılardan ki, hər birinə şüvülləri bərkidilir, qabaqdan və dalından bədənlər dekorativ baş və quyruğu birləşdirirlər. Ənənəvi əjdahalar ağacdan və bambuk halqalardan hazırlanırlar, və sonra parçalarla örtülürlər. Müasir əjdahaların istehsalı üçün daha yüngül materiallardan istifadə olunur — plastik kütlə və alüminium..

Əjdahanı idarə etmək kifayət qədər çətindir, bu xüsusi bacarıq tələb edir. İştirakçılardan birinin istənilən səhvi bütün işi korlaya bilər. Uzunluğu təxminən 34 m bədən adətən 9 əsas seksiyaya bölünür, halqaların sayı bu halda 81-ə çatır, və halqaların arasında məsafələr — 35 santimetr olur. Əjdahanın başının çəkisi bəzən 14 kq-a çatır, bədənlə, quyruq vaxtında başla hərəkət etməlidir. Əjdahanın uzunluğu adətən 25–35 metr təşkil edir, amma ayrıca böyük festivallar üçün daha uzun modellərdən istifadə olunur. Miflərə əsasən, hesab edilir ki, əjdaha nə qədər uzun olsa, o qədər daha çox uğur gətirəcək.

İstinadlar
----------

1. ↑  Collected information and archive of history and performance of Chinese dragon dancing.
**Ağ Şanı** — üzüm növü.

Abşeronun yerli sortudur. Azərbaycan Respublikasının əksər üzümçülük rayonlarında, Dərbənddə, Həştərxan və Volqoqrad vilayətlərində becərilir.

Kolları güclü böyüyəndir. Çardaqda, alleyada, sərilən formada (qumlu torpaqlarda) yaxşı məhsul verir. Bu onu göstərir ki, dayağı şpalerdən ibarət olan üzümlüklərdə kordon və kombinələşmiş formalar tətbiq edilməlidir. Çiçəkləri funksional dişi tiplidir. Qara Şanı onun ən yaxşı tozlayıcısıdır. Mərdəkanda, Bilgəh və Fatmayıda Ağ Şanı Qara Şanı ilə qarışıq əkilir.

Siyezen ve Zarat bolgelerinde, en yaxshi mehsul veren "Fransa süfre üzüm sortu"dur.

Salxımı orta və iridir və enli konusvaridir, salxım bəzən əsasından qanadlı olur. Tozlanmadan asılı olaraq sıxlıq müxtəlifdir. Gilələri iri, oval, az hallarda uzanmış olur. Uzunsov gilələr əsasən asimmetrikdir. Rəngi ağa çalan sarı, tam yetişdikdə qızılısarıdır. Qabığı orta qalınlıqda, bərk və nazik təbəqə mum qatı vardır. Ləti incədir, kifayət qədər ətlidir, şirəlidir. Şirəsi rəngsizdir. Dadı xoşa gələndir.

Gilələrin tam yetişməsi Mərdəkanda (dəmyə şəraitdə) avqustun 20-nə, Abşeronun digər məntəqələrində sentyabrın birinci ongünlüyünə, Gəncədə sentyabrın ortalarına düşür.

Sortun bar əmsalı 1-ə qədərdir, barlı zoğlar 68% təşkil edir.

Suvarılan şəraitdə 22–23%, dəmyədə 23–27% şəkər toplayır. Saxlanma qabiliyyəti ortadır.

Abşeron əhalisi başqa üzüm sortlarına nisbətən Ağ və Qara Şanıya daha çox üstünlük verir. Respublikamızın yerli sortları içərisində layiqli sortlardandır.

İstinadlar
----------
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Təkəli.

**Təkəli üsyanı**—1531-ci ildə Təkəli elinin I Şah Təhmasibə qarşı qiyamı. Tarixi ədəbiyyatda bu qiyam "Afəti-Təkəlu" adlanır.

Tarixi
------

1531-ci ildə Çuxa sultan Təkəli da Hüseyn xan Bəydili-Şamlı ilə düz dolanmayıb öldürüldü. Təkəlilər vəkiliyi Çuxa sultanın böyük oğlu Şahqubad bəyə verilməsini təklif etdilər. Özünə gəlmiş ustaclılar bu təklifə qarşı çıxdılar. Maraqlıdır ki, bu dəfə zülqədər və avşar əmirləri ustaclıları dəstəklədilər. Təkəlilər ustaclılardan bir neçə adam öldürdülər. I Şah Təhmasib təkəli tayfasının qətlinə fərman verdi.Şah əmirüməralığı Abdulla xan Təmişli-Ustaclının və Hüseyn xan Bəydili-Şamlının arasında bölüşdürdü.

Bu qiyam zamanı məşhur Təkəli əmirlərindən Əlisultan xan, İbrahim xəlifə,Pərvanə bəy, Duray bəy və maşqaları öldürüldü.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Təkəli eli, Bakı, "Şuşa", 2011.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**Abraham Hiatsint Anketil-Düperron** (7 dekabr 1731[…], Paris – 17 yanvar 1805[…], Paris) — fransız alimi, şərqşünas, Avropa alimləri arasında Avestanın ilk tərcüməçisi.

Həyatı
------

Anketil-Düperron Parisdə, Okserdə və Amersfortda ilahiyyat təhsili almışdı. O, Parisdə bir neçə Şərq dilini öyrənmişdi.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Anketil-Düperron 1755-ci ildə sanskrit və zənd dillərini öyrənmək məqsədilə hökumət tərəfindən Hindistana göndərilmişdi. Bu ölkəni 10 ay gəzdikdən sonra Sort şəhərində məskunlaşaraq 1760-cı ilə qədər bu şəhərdə yaşamışdır. 1755–61-ci illərdə Anketil-Düperron ölü dildə yazılmış Avestanın pars kahinləri tərəfindən (icmanın etirazına baxmayaraq) yeni pars ləhcəsində oxunmasına nail olmuşdu. O, hətta Avestanın əlyazmalarını əldə edə bilmişdi. 1762-ci ildə Parisə qayıdan Anketil-Düperron Kral kitabxanasına Şərq dilləri üzrə tərcüməçi vəzifəsinə təyin olunmuşdu. 1771-ci ildə Avestanı şərhlərlə fransız dilində nəşr etmişdi. Anketil-Düperronun tərcüməsi o dövrün bir çox alimləri tərəfindən qəbul olunmamış, bu mətnlərin orijinal olduğuna şübhə ilə yanaşanlar və Avesta mətnlərinin saxtalaşdırıldığını düşünənlər də olmuşdur. Yalnız Anketil-Düperronun ölümündən bir qədər sonra onun işi layiqincə qiymətləndirildi. O, digər Şərq dini mətnlərini də (məs. Upanişadanı) fransız dilinə tərcümə etmişdir. Müqəddəs külliyat olan Avesta Azərbaycanın qədim tayfalarından qalmış ən qiymətli yadigardır. Avestadan istifadə etməklə Atropatena tarixinin bir sıra məsələlərini araşdırmaq olar. Öz quruluşuna görə Avesta çoxtəbəqəli və müxtəlif mənbələrdən ibarətdir; burada təkrarlanan və eyni halda ziddiyyətli fikirlərdən də bəhs edilir. Avestanın istər dil xüsusiyyətləri, istər onun yazı üslubu, ayrı-ayrı fraqmentləri, rəngarəngliyi, onun Azərbaycan ərazisində toplanması xalqımızın qədim abidəsi sayılmasına imkan verir. Avesta Azərbaycanda qələmə alınmışdır, ona görə də Azərbaycanın qədim tarixinin araşdırılmasında bu külliyatın özünəməxsus yeri və mövqeyi vardır.

Biblioqrafiya
-------------

* Zend-Avesta, Р. 1771.
* Oupnek’hat, v. 1–2, P. 1801–1802.
* Legislation orientale, Amst. 1778.
* Recherches historiques et géographiques sur l’Inde…, v. 1–2, В. 1786–87.
* Dignité du commerce, et de l'état de commerçant, P. 1789.
* L’Inde en rapport avec l’Europe, v. 1–2, Hamb. — Brunswick, 1798.

Həmçinin bax
------------

* Avesta

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Анкетиль-Дюперрон, Абрам Ясент (rus.). // *Энциклопедический словарь* / под ред. И. Е. Андреевский СПб: Брокгауз — Ефрон, 1890. Т. Iа. С. 789.
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. 1 2  A.-H. Anquetil-Duperron // Encyclopædia Britannica (ing.).
4. 1 2  Anquetil-Duperron, Abraham-Hyacinthe // Çex Milli Hakimiyyət Məlumat bazası.
5. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 506. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Ərəb Sosialist Bəəs Partiyası** (*ərəb.* حزب البعث العربي الاشتراكي‎) yaxud sadəcə **Bəəs** (*dirçəliş*) — Suriya və İraqda ərəb sosialist partiyası.

Tarixçə
-------

Tarixən iki qanadı olub, İraq və Suriya. Səddam Hüseyn devrildikdən sonra, Suriyada ki, qanadı yeganə mövcud olan qanadıdır. 1947-ci il aprelin 7 Dəməşqdə Mişel Əfləq və Səlahəddin Bitar tərəfindən Ərəb dirçəlişi partiyası adı ilə yaradılmışdır. 1954-cü ildə Əkrəm Hövraninin sosialist partiyası ilə birləşmişdir və o vaxtdan indiki adını daşıyır.Əsas məqsədləri sosializmin qurulması və ərəblərin birləşdirilməsi, partiyanın ideoloqiyasının əsası "panərəb hərəkatı" ideyası. Partiyanın lozunqu **"Birlik, Azadlıq, Sosializm"**.

İraqda 1963-cü il fevralın 8, Suriyada isə 1963-cü il 8 martda iqtidara gəlmişdir. Həmin ilin noyabrında İraqda iqtidardan uzaqlaşdırılıb, 1968-ci il iyulun 17-dən yenə iqtidarı ələ almış, 2003-cü ildə yenə iqtidardan uzaqlaşdırılıb. 1966-cı ildə Suriyada iqtidar Bəəs partiyasının sol qanadına keçir (Səlah Cədid və Nür-əd-din əl Atası), İraq qanadı bu çevrilişlə razılaşmır və 1968-ci ildə hakimiyyətə gələndən sonra partiyanın yaradıcıları Mişel Əfləqə və Şibl əl Əysamiyə sığınacaq verir. Suriyada Mişel Əfləqə və onun yaxın silahdaşlarına 70-ci illərdə dövlət çevrilişi cəhdi ittihamı ilə qiyabi olaraq ölüm hökmü çıxarılır. 70-ci illərdə Bəəs-çilər kommunist partiyaları ilə müttəfiqlik əlaqələri yaratdılar. Hər iki qanad SİKP (Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası) ilə əlaqələrə malik idilər. 1979-cu ildə İraqda Səddam Hüseyn iqtidara gələndən sonra kommunistlər qeyri-leqal vəziyyətə keçdilər. Səddam Hüseyn onları ordunu daxildən dağıtmaqda ittiham etdi. 1978-79-cu illərdə İraq və Suriya qanadı arasında münasibətlərin normallaşdırılması cəhdləri oldu. Suriya prezidenti Hafiz Əsəd və İraq prezidenti Əhməd Həsən əl Bəkir arasında iki ölkənin birləşdirilməsi məsələsi qaldırılmışdır. 1979-cu ildə Bəkrin iqtidardan kənarlaşdırılmasından sonra Suriyanın İraqda bəzi yerli partiya fəallarına əsaslanaraq çevriliş cəhd etməsi ittihamı ilə bir sıra partiyadaşları həbs və edam olundu. Suriya versiyasına görə partiyanın Baş katibi 10 iyun 2000-ci ildə ölümünə qədər Hafiz Əsəd olmuşdu. 2000-ci ildən Suriya regional rəhbərliyin katibi Bəşşar əl-Əsəddir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Hamel, Ernest.* "Histoire de Saint-Just Député de la Convention Nationale". Impr. et Librairie Poulet-Malassis et Broise. 1859.

Həmçinin bax
------------

* İran-İraq müharibəsi


Vikianbarda Bəəs Partiyası ilə əlaqəli mediafayllar var.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *İraq ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Suriya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Yer qabığı
**Konrad sərhəddi** (ing. *Conrade discontinuity*) — seysmik dalğaların sürətinin artması ilə müəyyən edilən yer qabığının qranit (yuxarı) və bazalt (aşağı) təbəqələrini ayıran şərti sərhəd. Konrad sərhəddindən keçərkən uzununa seysmik dalğaların sürəti təxminən 6-dan 6,5 km/s-ə qədər kəskin şəkildə artır. Bir sıra yerlərdə səth izlənilmir və seysmik dalğaların sürətləri dərinliyə doğru tədricən artır. Bəzən, əksinə, sürətlərin kəskin artmasının bir neçə səthi izlənilir.

Konrad sərhəddi materik qabığının müxtəlif bölgələrində 15–20 km dərinlikdə izlənilir, lakin okean qabığının altında rast gəlinmir.

Yaranması
---------

1925-ci ildə Alp dağlarında zəlzələni tədqiq edərkən sərhədin mövcudluğunu təyin etmiş Avstriya geofiziki V. Konradın şərəfinə adlandırılmışdır.

Bununla belə, 1960-cı illərdən başlayaraq bu nəzəriyyə geoloqlar arasında fəal şəkildə mübahisə edilir, çünki Konrad sərhəddin dəqiq geoloji əhəmiyyəti hələ də aydınlaşdırılmayıb. Kola dərin quyunun qazılması zamanı da müəyyən edilməmişdir. Amfibolit fasiyasından qranulit fasiya metamorfizminə keçidi təmsil etməsi ehtimalını Vredefort strukturunun yuxarı mərkəzi hissəsinin və onu əhatə edən Kaapvaal kratonunun müşahidələri ilə təsdiq edilmişdir.

Haqqında
--------

Konrad sərhəddi materik qatın yuxarı və aşağı təbəqələri arasındakı sərhəd hesab olunur. 20-ci əsrin ortalarına qədər kontinental bölgələrdə yer qabığının üst hissəsi qranit kimi (sial, silisium-alüminium üçün) turş süxurlardan, aşağı hissəsi isə daha çox maqneziumla zəngin bazalt kimi (sima, silisium-maqnezium üçün) əsasi süxurlardan ibarət olduğu düşünülürdü. Beləliklə, o dövrün seysmoloqları Konrad sərhəddi kimyəvi cəhətdən fərqli iki təbəqənin - sial və simanın açıq təmasına uyğun olduğunu hesab etmişlər.

Həmçinin bax
------------

* Seysmik dalğalar
* Yer qabığı
* Moxoroviçiç sərhədi
* Litosfer

İstinadlar
----------

1. ↑  *Muundjua, M.; Hart R.J.; Golder S.A.; Carporzen L.; Galdeano A.* "Magnetic imaging of the Vredefort impact crater, South Africa". Earth and Planetary Science Letters. 261 (3–4). 2007: 456–468. Bibcode:2007E&PSL.261..456M. doi:10.1016/j.epsl.2007.07.044.
2. ↑  *Lowrie, W.* Fundamentals of Geophysics. Cambridge University Press. 1997. 149. ISBN 9780521467285. 25 July 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 June 2012.
3. ↑  *Kearey, P.; Klepeis K.A.; Vine F.J.* Global Tectonics (3). John Wiley & Sons. 2009. 19–21. ISBN 9781405107778. 25 July 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 June 2012.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 2777163831 |

* Konrad sərhəddi
* Yerin təbəqələri
* Litosfer
**Dərslik** — hər hansı bir fənnin əhatə etdiyi bilik, bacarıq və dəyərlərin öyrədilməsi üçün onun kurikulumu əsasında hazırlanan, səlahiyyətli orqan tərəfindən bəlli meyarlarla qiymətləndirilib tədrisinə icazə verilən əsas vəsait.

Əyani dərslik
-------------

Biliyin ötürülməsinin yollarından biridir və tədrisdə istifadə olunur. Əyani dərsliklər adi kitablardan daha interaktiv, aydın və maraqlı olurlar. Onlardan adətən konkret misallar üzrə informasiyaları çatdırmaq üçün istifadə olunur. Məzmunundan və məqsədindən asılı olaraq əyani dərsliklər müxtəlif formalarda ola bilər: kompüter əsaslı, internet əsaslı, televiziya əsaslı və s.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Təhsil** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük rus |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNE: XX527487 · BNF: 11948606b · GND: 4123623-3 · LCCN: sh85134296 · LNB: 000096718, 000256564 · NDL: 00567218 · NKC: fd133770, ph126974 |

 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Məhəmmədəli xan.

**Məhəmmədəli xan Məhəmmədibrahim xan oğlu Cavanşir** (Təbriz – 17 may 1893, Təbriz) — general-leytenant.

Həyatı
------

Məhəmmədəli xan Məhəmmədibrahim xan oğlu Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Sonra hərbi məktəbdə oxumuşdu. Naib (leytenant) rütbəsindən general-leytenant rütbəsinədək yüksəlmişdi.

Məhəmmədəli xan istefaya çıxandan sonra Rusiyaya gəlmiş, Hərbi-Gürcüstan yolunda poçt işini icarəyə götürmüşdü. Vladiqafqaz şəhərində şəxsi evi vardı.
Məhəmmədəli xan 17 may 1893-cü ildə vəfat edib.

Ailəsi
------

Məhəmmədəli xanın törəmələri İbrahimbəyov soyadını daşıyırdılar.
Məhəmmədəli xan Nisə xanım Kərim qızı Şahsuvarova ilə ailə qurmuşdu. Əsədulla xan, Fərrux xan adlı oğlanları, Xurşid bəyim, Mahrux bəyim, Xavər Sultan bəyim adlı qızları vardı.

* Əbülfət xan Tutinin nəvəsidir.
* Oğlanları:
* Qızları:
* Xurşid bəyim İbrahimbəyova Fərrux bəy Vəzirovla ailə qurmuşdu.
* Xavər Sultan bəyim İbrahimbəyova Tapa Çermoyevlə ailə qurmuşdu.

Həmçinin bax
------------

* Mirzə Yusif xan Məmmədbəyov
* Mirzə Davud xan Məmmədbəyov

Mənbə
-----

* **Ənvər Çingizoğlu, Əbülfət xan Qarabağlınım törəməsi, ATŞS-nin xəbərləri, VI buraxılış, Bakı, "Adiloğlu", 2007, səh.3**

Həmçinin bax
------------

* Əbülfət xan Tuti
* Ələkbər xan Şahsuvarov
**Metaməntiq** məntiqin metanəzəriyyəsini öyrənən elmdir. *Məntiq* məntiq sistemlərinin keçərli və etibarlı arqumentin qurulmasında necə istifadə edilə biləcəyini öyrənir. Metaməntiq isə bu məntiq sistemlərinin xassələrini öyrənir. Məntiq məntiqi sistem ilə aşkarlana bilinəcək doğrulara, metaməntiq isə doğruların ifadə edildiyi dillər və sistemlərlə bağlı doğrulara xitab edir.

Metaməntiq sahəsinin təməl obyektləri formal dillər, formal sistemlər və onların təfsiridir. Formal sistemlərin təfsir edilməsi elmi model nəzəriyyəsi olaraq bilinən riyazi məntiqin bir qoludur. Sübut nəzəriyyəsi olaraq bilinən deduktiv sistemlərin öyrənilməsi isə metaməntiqin bir qoludur.

Baxış
-----

### Formal dil

*Formal dil* yerinə və formasına görə təyin edilmiş simvollardan ibarət sistemdir. Bu səbəbdən belə bir dili heç bir istinad olmadan ifadələrə mənalar yükləyərək təyin etmək mümkündür. Bu proses sadəcə məna yüklənən ifadələrin daha öncədən heç bir mənaya sahib olmamasını tələb edir. Bəzi formal dillərdə ilkin olaraq ardıcıllıq məntiqi yer tutur. Formal qrammatika formal dildəki simvollara və simvol toplularına düsturlar təyin edir.

Formal dil rəsmi şəkildə α əlifbası əsasında qurulmuş sətirlərdən ibarət *A* dəsti olaraq təyin edilə bilər. Rudolf Karnap da daxil olmaqla bəzi müəlliflər dili <α, *A*> düzülmüş cütlüyü olaraq dəyərləndirir. Karnap həmçinin iddia edir ki, α əlifbasındakı hər bir elementin *A* dəstində ən az bir dəfə adı çəkilməlidir. 

### Forma qaydaları

*Forma qaydaları* (həmçinin *formal qrammatika*) formal bir dilin yaxşıca bərqərar edilmiş düsturlarına verilən addır. Bu qaydalar yaxşı formalaşmış düsturları təmsil edən formal dilin əlifbasının üzərindəki sətirlərdən ibarət dəst ilə sinonimdir. Fəqət bu onların semantikasını açıqlamır (məs: nə məna daşıdığını) 

### Formal sistem

*Formal sistem* (həmçinin *məntiqi hesablama*, və ya *məntiqi system*) deduktiv sistemlə yanaşı bir formal dildən ibarətdir. *Deduktiv sistem* nəticə qaydalarından, bir qrup aksiomlardan və hər ikisindən ibarət ola bilər. Formal sistemdən bir ifadədən başqa bir ifadəni törətmək üçün istifadə edilir. 

*Formal sistem* formal olaraq belə bir üçlük şəklində təyin edilə bilər : <α,{\displaystyle {\mathcal {I}}}, {\displaystyle {\mathcal {D}}}d>. Burada {\displaystyle {\mathcal {D}}}d bir başa törənə bilmə əlaqəsidir. Bu əlaqə ətraflı hiss kimi anlaşılır. Çünki formal sistemdəki primitiv cümlələr boş cümlə dəstindən birbaş törənə bilən olaraq qiymətləndirilir. 
  

1. ↑  Harry Gensler, Introduction to Logic, Routledge, 2001, p. 336.
2. ↑  Hunter, Geoffrey, *Metalogic: An Introduction to the Metatheory of Standard First-Order Logic*, University of California Press, 1973
3. ↑  Rudolf Carnap (1958) *Introduction to Symbolic Logic and its Applications*, p. 102.

Xarici keçidlər
---------------

* 

* Vikianbar Vikianbarda **Metaməntiq** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* Dragalin, A.G. (2001) [1994], "Meta-məntiq", Hazewinkel-də, Michiel (ed.), Riyaziyyat Ensiklopediyası, Springer Science + Business Media BV / Kluwer Akademik Publishers, ISBN    Dragalin, A.G. (2001) [1994],
**NGC 2081**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. **OCL+EN** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Con Herşel tərəfindən 1835-ci ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Proje Veritabanı". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 2081: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 2057 |
NGC 2058 |
NGC 2059 |
NGC 2060 |
NGC 2061 |
NGC 2062 |
NGC 2063 |
NGC 2064 |
NGC 2065 |
NGC 2066 |
NGC 2067 |
NGC 2068 |
NGC 2069 |
NGC 2070 |
NGC 2071 |
NGC 2072 |
NGC 2073 |
NGC 2074 |
NGC 2075 |
NGC 2076 |
NGC 2077 |
NGC 2078 |
NGC 2079 |
NGC 2080 |
**NGC 2081** |
NGC 2082 |
NGC 2083 |
NGC 2084 |
NGC 2085 |
NGC 2086 |
NGC 2087 |
NGC 2088 |
NGC 2089 |
NGC 2090 |
NGC 2091 |
NGC 2092 |
NGC 2093 |
NGC 2094 |
NGC 2095 |
NGC 2096 |
NGC 2097 |
NGC 2098 |
NGC 2099 |
NGC 2100 |
NGC 2101 |
NGC 2102 |
NGC 2103 |
NGC 2104 |
NGC 2105 |
NGC 2106



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Ağız bucağının xorası** – ağız bucağının selikli qişasının və dərisinin infeksion xəstəliyi. Ağız bucağının xorası orqanizmdə B2 vitamininin çatışmazlığından, diş əti xəstəliyindən,  ağız suyunun güclü ifrazından, turş, yaxud acı qida yedikdə, ağız boşluğuna pis qulluq etdikdə baş verir. Xəstəliyi kokklar, yaxud mikroskopik göbələklər törədir. Vərdiş nəticəsində dodağını yalayan uşaqlar, yeniyetmələr və ağızda protez gəzdirən yaşlılar bu xəstəliyə daha çox tutulurlar. Ağız bucağının xorasında əvvəlcə ağız bucağının selikli qişası və dərisi qızarır, sulanır, yerində sonradan sarı qartmaqla örtülən ağrılı çatlar əmələ gəlir. Xəstəlik göbələk mənşəli olduqda ağız boşluğunun selikli qişasına da keçə bilər.

### Profilaktikası:

Düzgün qidalanma, qida rasionunda qidaların vitaminlərlə zəngin olması, ağız bucağı qıcıqlandıqda acı, kəskin turş maddələr və sitrus meyvələrin istifadə edilməməsi. Müalicəsi  həkimin məsləhəti ilə aparılır. Xəstəlik çox vaxt xroniki olur, lakin aparılan ardıcıl düzgün müalicə nəticəsində Ağız bucağının xorası sağalır.

Mənbə:
------

Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 193. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Antal Requli** (mac. Reguly Antal; 1819, Zirts —1858, Budapeşt) — macar dilçisi və etnoqrafı.

Həyatı
------

1819-cu ildə anadan olmuşdur. Reguly Peşte Universitetinin hüquq fakültəsində təhsil almışdır. 1839-cu ilin yayında Almaniyaya səyahət etmiş, daha sonra Skandinaviyaya getmişdir. Stokholmda Finlandiyadan sürgün edilən Arvidsonla qarşılaşmışdır. Onunla görüşdükdən sonra Reguly Sibirdə yaşayan vogullar və ostyaklar arasında bir tədqiqat səyahəti etmişdir.

Macarıstan Elmlər Akademiyasının maddi və mənəvi dəstəyini əsirgəməyən Reguly 1841-ci ilin yayında Rusiyaya getmişdir. Moskvada iki il qalaraq bilgilərini artıran Reguly böyük Sibir səyahətinə hazırlaşmışdır. O, sadəcə rus dilini öyrənməklə kifayətlənməmiş, züreyn, çeremis, mordvin və çuvaş dilləri ilə məşğul olmuş, Ural bölgəsi haqqında çoğrafi, tarixi və etnoqrafik bilgilər əldə etmişdir. Ona bu işlərində akademiyada işləyən alimlər də kömək etmişlər.

Ağır xəstəlik keçirdiyi üçün Reguly yalnız 1843-cü ildə yola çıxmışdır. Şərqi Rusiyada yaşayan votyak, çeremis və çuvaşlar arasında yaşamaq istəməmiş, Ural torpaqlarından keçərək vogul torpaqlarmda işləməyə başlamışdır. Vogullar arasındakı elmi tədqiqatları 9 ay davam etmişdir. 1844-cü ildə ostyaklar arasında tədqiqatlara başlayan Reguly 1845-ci ildə Qazana qayıtmışdır. Ağır şəraitdə Sibirdə etdiyi tədqiqatlar onu yormuşdur. Bundan sonra o, Volqa bölgəsinə səyahət etmiş və burada dillə bağlı tədqiqatlar aparmış, əvvəl çeremis, mordvin və sonra isə çuvaş dillərini tədqiq etmişdir.

Rusiyaya və Sibirə etdiyi səyahətlərdən sonra Macarıstana yorğun şəkildə qayıdan Reguly, əldə etdiyi dil nümunələri nəşr etdirməmiş vəfat etmişdır (1858). Yoldaşları bunun üçün Päl Hunfalvynin köməyini yaratsalar da, bütün gücü Sibir və Rusiyada tiikənmiş Reguly tədqiqatlarını davam etdirə bilməmişdir. Regulynin həyatı M. A. Castrenin həyatına bənzəyir. Castren də Ural dilləri haqqında tədqiqatlarını nəşr etdirə bilməmişdir. Onun topladığı materialları Anton Schiefner dərc etdirmişdir. Regulynin də tədqiqatları son illərdə nəşr olunmuşdur. Onun çuvaşlar haqqında etdiyi tədqiqat nümunələrini Jözsef Budenz dərc etdirmişdir ("Csuvas közlesek es tanulmänyok" 1862–1863).

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  *Wurzbach D. C. v.* Reguly, Anton (alm.). // *Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich*: *enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt haben* Wien: 1856. Vol. 25. S. 135.
**Süleyman Paşa** (təq. 1316, Osmanlı imperiyası – 1357, Osmanlı imperiyası) — Osmanlı imperiyasının ikinci sultanı Orxan Qazinin oğlu.

Haqqında
--------

1350-ci illərdə Trakyanın fəthində məhz Süleyman Paşanın da xidməti var. Bu barədə dövrün bəzi mənbələrində məlumatlar var. 1354-cü ildə Trakyada şiddətli zəlzələ olmuş, qar və fırtına vəziyyəti daha da çətinləşdirmişdir. Bu hadisədən sonra Gelibolu şəhəri darmadağın olmuş, əhali tərəfindən tərk edilmişdir. Orxan Qazinin oğlu Süleyman paşa (anası Nilufər Xatun) və ordusu Çanaqqala (Dardanel boğazı) boğazını keçərək özü ilə birlikdə gətirdiyi türkmənləri boş qalmış Geliboluda məskunlaşdırmışdır. Bir müddət sonra Gelibolu bərpa olunaraq, yenidən inşa olunmuş və əhalisi tamamilə türklərdən ibarət olmuşdur. Bizans imperatoru Süleyman paşadan Geliboluya yerləşdirdiyi türklərlə birlikdə oranı tərk etməsini istəmişdir, amma Süleyman paşa türklərin bura Allahın niyəti ilə gəldiyini, şəhərin tərk edilmiş olduğunu, heç kimin evinin zorla alınmadığını və şəhəri tərk etməyin Allahın niyətinə qarşı olduğunu bildirmişdir. İmperator şəhərin tərk edilmə xərclərini qarşılayacağını və təzminat ödəyəcəyini bildirsə də Süleyman paşa fikrini dəyişməmişdir. Bizans imperatoru Süleyman paşanı kürəkəni olan Orxan bəyə şikayət etmişdir. Orxan bəy bu mövzuda İzmitdə imperatorla görüşə biləcəyini bildirmişdir, lakin sonradan xəstə olduğunu bildirib görüşə getməmişdir. Bunun fəlakət olduğunu anlayan imperator ümidsizliyə qapılmışdır. Daxildəki hərc-mərclikdən də bezən imperator Kantakuzen 1354-cü ildə öz istəyi ilə taxtdan çəkilərək birmonastra keşiş olaraq getmişdir. Qayınatasının hakimiyyətdən getməsi üzərinə Orxan Qazi də Gelibolu yarımadasını tamamilə öz nüfuzu altına almış, Trakya bölgəsində də fəth siyasətini davam etdirmişdi. Rumelidəki Osmanlı torpaqlarında bəylərbəyi vəzifəsini tutan Orxanın böyük oğlu Süleyman Paşa, Çorlu ətrafında bir ov sırasında atından düşərək dünyasını dəyişmişdi (1357). Süleyman Paşanın ölümü ilə, 1359–1362-ci illər arasında Orxan bəyin digər oğlu və varisi Murad bəy Rumelidəki Osmanlı ordularına komandanlıq etməyə başlamışdı.

Həmçinin bax
------------

* Orxan Qazi

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  Kafadar, Cemal (1995). *Between Two Worlds: The Construction of the Ottoman State*. p. xviii.
3. ↑  Finkel, Caroline (2005). *Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire, 1300–1923*. Basic Books. p. 16.
4. ↑  Lowry, Heath (2003). *The Nature of the Early Ottoman State*. SUNY Press. p. 82.
5. ↑  Mehman Ağayev, Sevinc Əliyeva. Osmanlı Tarixi. Bakı: "AVROPA" nəşriyyatı, 2021, s.40–41

Xarici keçidlər
---------------

Mehman Ağayev, Sevinc Əliyeva. Osmanlı Tarixi. Bakı: "AVROPA" nəşriyyatı, 2021, s.40–41
Panzerkampfwagen I Ausf və ya Panzer I
**Sonderkraftfahrzeug** (qısaldılmışı **Sd. Kfz.**) Almanca xüsusi məqsədlər üçün yaradılmış texnika mənasına gəlirdi. (ya da Xüsusi Ordu Texnikası). Bu texnikalar sadəcə olaraq Nasist Almaniyası ordusu olan Wehrmacht tərəfindən II. Dünya Müharibəsi sırasında istifadə edilmişdir. Ümumi olaraq zirehli müharibə texnikası kateqoriyasına daxil olardılar. Məsələn: Panzer I tanklarının Nasist Almaniyası ordusunun qeydlərindəki adı Sd. Kfz.101-dir.

Sd. Kfz-nin nömrələmə sistemi
-----------------------------

Kütləvi istehsalı ilə bağlı qəti şəkildə qəbul edilmiş olan qərarlar yoxdur. Məsələn: Panzer II tankları bir kəşfiyyat texnikası olaraq dizayn edilmiş və adlandırılmış, ancaq 200-dən artıq seriyada istehsal edilsə də, cəmi 100 seriyada yerləşdirilmişdir. Ümumi olaraq götürdükdə bu texnikalar aşağıdakı kateqoriyalar üzrə təsnifatlandırılmışlardır:

* Sd. Kfz. 1-dən 99-dək: Zirehsiz yarı paletli texnikalar

* Sd. Kfz. 100-dən 199-dək: Tanklar, tank məhv edənlər və özüyeriyən artilleriya sistemləri

* Sd. Kfz. 200-dən 299-dək: Kəşfiyyat maşınları, zirehli maşınlar, zirehli personal daşıyıcılar və komandanlıq tankları

* Sd. Kfz. 300 və yuxarı: Mina təmizləmə vasitələri və hərbi yükdaşıma nəqliyyatı vasitələri
**NGC 2085**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktik dumanlıqdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. **EN** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Con Herşel tərəfindən 1834-cü ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  SIMBAD Astronomical Database.
4. ↑  "NGC/IC Proje Veritabanı". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 2085: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 2061 |
NGC 2062 |
NGC 2063 |
NGC 2064 |
NGC 2065 |
NGC 2066 |
NGC 2067 |
NGC 2068 |
NGC 2069 |
NGC 2070 |
NGC 2071 |
NGC 2072 |
NGC 2073 |
NGC 2074 |
NGC 2075 |
NGC 2076 |
NGC 2077 |
NGC 2078 |
NGC 2079 |
NGC 2080 |
NGC 2081 |
NGC 2082 |
NGC 2083 |
NGC 2084 |
**NGC 2085** |
NGC 2086 |
NGC 2087 |
NGC 2088 |
NGC 2089 |
NGC 2090 |
NGC 2091 |
NGC 2092 |
NGC 2093 |
NGC 2094 |
NGC 2095 |
NGC 2096 |
NGC 2097 |
NGC 2098 |
NGC 2099 |
NGC 2100 |
NGC 2101 |
NGC 2102 |
NGC 2103 |
NGC 2104 |
NGC 2105 |
NGC 2106 |
NGC 2107 |
NGC 2108 |
NGC 2109 |
NGC 2110



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**NGC 5877**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Tərəzi bürcü istiqamətində yerləşir. **\*3** tipli  qalaktikadır. Alman astronomu Julius Schmidt tərəfindən 1867-ci ildə 15.75 sm (6.2 düymə) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 5877: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 5853 |
NGC 5854 |
NGC 5855 |
NGC 5856 |
NGC 5857 |
NGC 5858 |
NGC 5859 |
NGC 5860 |
NGC 5861 |
NGC 5862 |
NGC 5863 |
NGC 5864 |
NGC 5865 |
NGC 5866 |
NGC 5867 |
NGC 5868 |
NGC 5869 |
NGC 5870 |
NGC 5871 |
NGC 5872 |
NGC 5873 |
NGC 5874 |
NGC 5875 |
NGC 5876 |
**NGC 5877** |
NGC 5878 |
NGC 5879 |
NGC 5880 |
NGC 5881 |
NGC 5882 |
NGC 5883 |
NGC 5884 |
NGC 5885 |
NGC 5886 |
NGC 5887 |
NGC 5888 |
NGC 5889 |
NGC 5890 |
NGC 5891 |
NGC 5892 |
NGC 5893 |
NGC 5894 |
NGC 5895 |
NGC 5896 |
NGC 5897 |
NGC 5898 |
NGC 5899 |
NGC 5900 |
NGC 5901 |
NGC 5902



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**NGC 2100**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. **OCL** tipli  qalaktikadır.  Ceyms Dunlop tərəfindən 1826-cı ildə 22.86 sm (9 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Proje Veritabanı". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 2100: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 2076 |
NGC 2077 |
NGC 2078 |
NGC 2079 |
NGC 2080 |
NGC 2081 |
NGC 2082 |
NGC 2083 |
NGC 2084 |
NGC 2085 |
NGC 2086 |
NGC 2087 |
NGC 2088 |
NGC 2089 |
NGC 2090 |
NGC 2091 |
NGC 2092 |
NGC 2093 |
NGC 2094 |
NGC 2095 |
NGC 2096 |
NGC 2097 |
NGC 2098 |
NGC 2099 |
**NGC 2100** |
NGC 2101 |
NGC 2102 |
NGC 2103 |
NGC 2104 |
NGC 2105 |
NGC 2106 |
NGC 2107 |
NGC 2108 |
NGC 2109 |
NGC 2110 |
NGC 2111 |
NGC 2112 |
NGC 2113 |
NGC 2114 |
NGC 2115 |
NGC 2116 |
NGC 2117 |
NGC 2118 |
NGC 2119 |
NGC 2120 |
NGC 2121 |
NGC 2122 |
NGC 2123 |
NGC 2124 |
NGC 2125



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**NGC 1143**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. **Ring A** tipli  qalaktikadır. Fransız astronomu Eduard Stefan tərəfindən 1876-cı ildə 80.01 sm (31.5 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Proje Veritabanı". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 1143: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 1119 |
NGC 1120 |
NGC 1121 |
NGC 1122 |
NGC 1123 |
NGC 1124 |
NGC 1125 |
NGC 1126 |
NGC 1127 |
NGC 1128 |
NGC 1129 |
NGC 1130 |
NGC 1131 |
NGC 1132 |
NGC 1133 |
NGC 1134 |
NGC 1135 |
NGC 1136 |
NGC 1137 |
NGC 1138 |
NGC 1139 |
NGC 1140 |
NGC 1141 |
NGC 1142 |
**NGC 1143** |
NGC 1144 |
NGC 1145 |
NGC 1146 |
NGC 1147 |
NGC 1148 |
NGC 1149 |
NGC 1150 |
NGC 1151 |
NGC 1152 |
NGC 1153 |
NGC 1154 |
NGC 1155 |
NGC 1156 |
NGC 1157 |
NGC 1158 |
NGC 1159 |
NGC 1160 |
NGC 1161 |
NGC 1162 |
NGC 1163 |
NGC 1164 |
NGC 1165 |
NGC 1166 |
NGC 1167 |
NGC 1168



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |