recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Əliyev Saşa Əli oğlu** (1951-2017) — ATU əsaslı kitabxanası direktorunun elmi işlər üzrə müavini, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Saşa Əliyev 1951-ci il noyabrın 5-də Göyçə mahalının Basarkeçər rayonunun Qanlı kəndində anadan olub. Valideynlərini çox erkən itirən Saşa dayısı Əli Əliyevin himayəsində qalıb. 1958-ci ildə Torf 8 illik məktəbin 1-ci sinfinə daxil olur. 1968-ci ildə isə Çaxırlı kənd orta məktəbini bitirmişdir.

1971-ci ildə BDU-nun kitabxanaçılıq fakültəsinə daxil olur. 1977-ci ildə həmin fakültəni bitirir.

1972-ci ildən 1988-ci ilədək kənd klubunun müdiri işləyib. Eyni zamanda Şəfəq kənd orta məktəbində tarix və erməni dilindən dərs deyib. Rayonda dərc olunan "Vardenis" qəzetində məqalələri dərc olunub.

1988-ci ildən isə Bakı şəhərində yaşayır. Dövlət Statistika Komitəsi, Qaçqınlar Cəmiyyətində və müxtəlif cəmiyyətlərdə məsul vəzifələrdə çalışıb. Müxtəlif dövri mətbuatda deportasiya ilə bağlı maraqlı məqalələri dərc olunub.

1996-cı ilin may ayından Tibb Universitetinin əsaslı kitabxanasında direktor müavini işləyir.

2002-ci ildə Beynəlxalq Kitabxana Cəmiyyətinin xətti ilə İrəvanda keçirilən "Müasir dövrdə ali məktəb kitabxanalarının vəziyyəti" adlı seminarda iştirak edib.

2002-ci ildə "Dünyamızdan nigaranam" adlı şeir kitabı işıq üzü görüb.

2017-ci ildə vəfat edib.

Kitabları
---------

* "Dünyamızdan nigaranam", Bakı, Nurlan, 2002. 180 səh. 500 nüsxə.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Niftalı Göyçəli.* "Göyçə şairlərindən Saşa Əliyevin - Dünyamızdan nigaranam - şeirlər kitabından" (az.). davam.az. 04.11.2014 09:51. 2020-02-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-11-04.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Saşa Əliyev*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Arxivləşdirilib 2011-11-29 at the Wayback Machine
* [*ölü keçid*]
**Zorin İqnati** (erz. Зоринэнь Игнатий) — erziyan əsilli hekayəçi. Bu günə qədər Mokşa-Erzya ədəbiyyatı tarixində xüsusi diqqətlə anılır. Onun həyatı haqqında məlumat olduqca azdır. Onun həyatı haqqında bircə o məlumdur ki, Samara quberniyası, Buquruslan qəzası, Veçkanov (erz. Вечкан веле) kəndində anadan olmuşdur.

Yaradıçılığı
------------

O, ilk dəfə məşhur fin dilçi, folklorşünas və etnoloq Heykki Paasononla 1898-ci ildə tanış olur. Professor ekspedisiyalar üçün pul aldıqda, informantlar arasında: İ. Sirikin, İ. Zorin, A. Şuvalov, İ. Şkolnikov, A. Leontev, S. Siqin, R. Usaçev, V. Savkinin (fin I. Sirikin, I. Zorin, A. Suvalov, I. Skolnikov, A. Leontjev, S. Cigin, R. Ucajev, V. Savkin) də adı çəkilir. Paasonen Veçkanova xalq hekayələrini toplamağa gəldikdə, Zorin İqnati tərəfindən nəql edilən 100-dən çox folklor əsərini qeydə alır. Onlardan 20-dən çoxu İqnatinin müəllifi hekayələri idi. Zorinlə Paasonen arasında əməkdaşlıq 1900–1910-cu illərdə davam etmişdir.

Zorin İqnatini Mokşano-Erzya ədəbiyyatından ayrı təsvir etmək mümkün deyil. O, savadsız idi, amma eyni zamanda əfsanələrlə bağlı bir ekspert sayılırdı. Onun həyat tarixləri bizim zamanımızdan heç də uzaq deyil.

O, ənənəvi əsərlərini xalq poeziyasının adı ilə adlandırırdı — "mor" (*azərb.* "mahnı"‎). H. Paasonenə göndərdiyi məktublardan (hələ də Helsinkidə Fin-uqor cəmiyyətinin arxivlərində saxlanılır) aydın görünür: Mokşan-Erzya ənənələrinin dəyərini bilən əsl yazıçı olaraq Erzya qədim namazların ənənələrini qorumuşdu. Onun Allahına inan biri olaraq xristianlığın düşməni deyildi. Müəllifi olduğu 20-dən çox əsərlərində antixristian qarşıdurmasının təsvir olunduğu bir yer yoxdur. Onun əsərlərindəki "Müqavimət" yalnız milli adət və ənənələrə qarşı qısqanclıqla izah olunur.

Bir şair-dastançı kimi Zorin İqnati erzya kəndlisinin həyatında dil adətləri güclü olduğu, xristian ənənələrinin isə hələ köklənməmiş bir zamanda şeirlərini yazmış və həyatını sürmüşdür.

Ədəbiyyat
---------

* Mordwinische Volksdichtung. Gesammelt on Ignatij Zorin, Durchgesehen u. transkribiert von Heikki Paasonen, übers. von Kaino Heikkilä u. Paavo Ravila, Herausgeg von Martti Kahla. VI. Band. SUST 162. Helsinki 1977, Suomalais-Ugrilainen Seura.
* Мокшэрзянь литературань антология, XVIII–XX Векне / Кочказе, сёрмадозень очеркнень и комментариятнень А.В. Алёшкин.— Саранск: Мордовскяй книжнай издательствась. 2003.— 480 с. — Мордов.-мокша, эрзя, рус. яз. — (Тюштянь масторонц моронза-арьсеманза).

İstinadlar
----------

1. 1 2  Mordwinische Volksdichtung. Gesammelt on Ignatij Zorin, Durchgesehen u. transkribiert von Heikki Paasonen, übers. von Kaino Heikkilä u. Paavo Ravila, Herausgeg von Martti Kahla. V. Band. SUST 161. Helsinki 1977, Suomalais-Ugrilainen Seura.
2. ↑  Suomalais-Ugrilaisen seuran aikakauskirja. Journal de la societe finno-ougrienne XLVI, 1933, ISBN 951-9019-76-6
3. ↑  Пекка Хакамиэс. Университет Йоэнсуу. И0учение мордовского фольклора в Финляндии
**Əli Cavan** (*fars.* علی جوان‎, *ing.* Ali Javan; 26 dekabr 1926, Tehran – 12 sentyabr 2016, Los-Anceles, Kaliforniya) — azərbaycan əsilli amerikalı fizik və ixtiraçı. 1959-cu ildə Bell Telephone Laboratories-də qaz lazerinin konsepsiyasını təklif edən ilk şəxs idi. Kiçik U. R. Bennett və D. R. Herriott ilə iş birliyində inşa etdiyi uğurlu bir prototip 1960-cı ildə göstərildi. Elmə verdiyi digər töhfələr kvant fizikası və spektroskopiya sahələrində olmuşdur.

Həyatı və karyerası
-------------------

Əli Cavan 1926-cı ildə Təbrizdə İran azərbaycanlıların ailəsində doğulmuşdur. Bir il Tehran Universitetinin fizika fakültəsində oxumuşdur. 1948-ci ildə ABŞ-yə köçmüşdür. o, 1949-cu ildə Nyu-Yorkdakı Kolumbiya Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsini bitirmişdir. Elmi araşdırmalara hədsiz marağı olan Əli Cavan 1954-cü ildə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almışdır. 1958–61-ci illərdə Bell-Telefon laboratoriyalarında işləmişdir. 1960-cı ildən Massaçusets Texnologiya İnstitutunda işləyir. Əli Cavanın tədqiqatları kvant elektronikası və onun tətbiqi, habelə lazer elektroskopiyası sahələrinə aiddir. Qeyri-xətti spektroskopiyanın əsasın qoymuşdur. 1960-cı ildə qaz lazerini Amerika alimləri U. Bennet və C. Erritonla birlikdə təklif etmişdir. Lazerin güclənmə mərkəzində lazerin daxilolma gərginliyinin enmə rezonansı hadisəsini U. Bennet və C. Lembornla birlikdə kəşf etmişdir. 1966-cı ildə mod kəsişmələrinin effekti nəzəriyyəsini yaratmış və bunu 1969-cu ildə müşahidə etmişdir.

1970-ci ildə işıq hərəkəti tezliklərinin absolyut ölçülməsi hərəkəti və qeyri xətti flyuressensiyaların metodlarını işləmişdir. O, həm də spektral xətlərin itələyici daralmasını kəşf etmişdir. O, "Qaz lazerin optik cihazlarında və elmi işlərdə qeyri-paralel istifadə edilməsi" adlı fundamental araşdırmalarına görə 1975-ci ildə Amerika Optik Cəmiyyəti tərəfindən ən yüksək mükafata layiq görülmüşdür. 1993-cü ildə isə alimə nüfuzlu Albert Eynşteyn mükafatı verilmişdir.

Avrasiya Akademiyasının birinci üzvüdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  Dünyada ilk dəfə qaz lazerini azərbaycanlı kəşf etmişdir [*ölü keçid*]
3. ↑  *Bağıyeva, Mətanət.* Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar. Qısa bioqrafik məlumat kitabçası (PDF) (az.). Bakı: "Papirus NP". 2016. ISBN 978-9952-8299-1-4. 2017-10-21 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-10-21.
4. ↑  "Əli Cavan" (PDF) (*azərb.* ‎). 23 may 2011 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
5. ↑  "Eurasian Academy Official Site". 2018-11-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-02.

Həmçinin bax
------------

* Hal-hazırda yaşayan yüz dahi

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Mathematics Genealogy Project · zbMATH Open |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Britannica (onlayn) |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 90169667 · CiNii: DA0689024X · ISNI: 0000 0001 0987 065X · LCCN: n81127263 · NUKAT: n98084063 · SUDOC: 067707327 · VIAF: 72723479 · WorldCat VIAF: 72723479 |

 |
**Zoqar** (ibranicə "şəfəq", "işıq" deməkdir) — Kabbalanın ən məşhur kitabı sayılır. Kabbalistlərə görə, eramızın II–III əsrində ravvin Şimon bar Yoxayem tərəfindən yazılmış və XIII əsrdə Moşe de-Leon tərəfindən nəşr edilmişdir. Məşhur yəhudi dinşünas Gerşom Şolemin fikrincə, Moşe de Leon özü bu kitabı qələmə almış və Şimon bar Yoxayanın əsəri kimi göstərmişdir.

Məzmunu
-------

Rəvayətə görə, ravvin Şimon bar Yoxay oğlu ilə birgə mağarada Kabbalanın sirlərini öyrənmiş, sonra isə öyrəndiklərini tələbələrinə tədris edərək, nəticədə "Zoqar" adlı kitabı yazmışdır. Kabbala ilə məşğul olanlar bu əsəri kabbalist təfəkkürünün əsası hesab edir və ona güclü mənəvi qüvvə kimi yanaşırlar. Onların əksəriyyəti tövsiyə edirlər ki, bu kitab hər evdə olmalıdır. Kabbalistlərə görə, əgər bir adam səslə "Zoqar"ı oxusa və oxuduğundan heç nə anlamasa belə, bu kitabdan şüuraltı səviyyədə fayda götürəcəkdir. XVI əsrdə "Zoqar" elə nüfuza malik idi ki, onu hər alim əldə etmək istəyirdi. Orta əsrlərdə kitabın oxucuları, əsasən, yəhudi mistisizmi ilə maraqlanan xristianlar idi. Onlar bu təlimi dinlərinə uyğunlaşdırmağa çalışmışlar.

"Zoqar" kitabı Toranın təfsiri mahiyyətində yazılmışdır, lakin digər təfsirlərdən fərqli olaraq, burada mistik ilhamlar və İsrail xalqının məşhur müəllimləri barədə rəvayətlər çoxluq təşkil edir. Kitabın ən maraqlı məqam ravvin Şimon və onun həmkarları arasında baş verən mübahisədir.
**Ətraf mühit fəalı** — ətraf mühiti qorumaq üçün çalışan şəxs. Ətraf mühit fəalı ekoloji hərəkatın, "insanların ekoloji cəhətdən zərərli fəaliyyətini dəyişdirərək ətraf mühitin keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa və mühafizə etməyə çalışan siyasi və etik hərəkat" məqsədlərinin tərəfdarı hesab etmək olar. Ekoloq ətraf mühitin mühafizəsi fəlsəfəsinə sadiqdir və ya ona inanır.

Ekoloqlar bəzən qeyri-rəsmi və ya alçaldıcı terminlərlə, məsələn, "yaşıllar" və "ağac həvəskarları" olaraq adlandırılırlar.

Ətraf mühit hərəkatı Amerikanı bu gün 1960-cı və 1970-ci illərin əvvəllərində olduğundan daha yaşıl bir yerə çevirmişdir.

Görkəmli ekoloqlar
------------------

Aşağıda ətraf mühitin mühafizəsi və mühafizəsi üçün fəal lobbiçilik edən görkəmli ekoloqların qismən siyahısı verilmişdir:

* Qreta Tunberq
* Ceymi Marqolin
* Sofiya Kianni
* Kyara Sakki
* Teodor Ruzvelt

Genişlənmə
----------

Son illərdə təkcə Ətraf mühit fəalı deyil, həm də Ətraf mühit fəalı insanlar meydana çıxıb. Məsələn, "info-ekoloqlar" internet, kabel televiziyası və smartfonların çatışmazlıqlarından qurtularaq "zehni yaşıl məkana" çağıran fəallardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "environmentalism - Ideology, History, & Types". Encyclopedia Britannica. 2015-05-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-04.
2. ↑  Catherine Soanes and Angus Stevenson, ed.Oxford Dictionary of English (2nd revised). Oxford University klkPress. 2005. ISBN 978-0-19-861057-1.
3. ↑  *Jung, Jieun.* "When a Girl Awakened the World: A User and Social Message Analysis of Greta Thunberg". Sustainability (ingilis). 12 (7). 2020-03-30: 2707. doi:10.3390/su12072707. ISSN 2071-1050. 2021-04-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-04.
4. ↑  *Brinkley, Douglas.* The Wilderness Warrior: Theodore Roosevelt and the Crusade for America. 2009: Harper Collins. 2009-07-28. ISBN 9780060565282.
5. ↑  "E-serenity, now!". Christian Science Monitor. 2004-05-10. ISSN 0882-7729. 2018-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-27.
**Barmaq** — artıq məişətdə istifadə edilməyən qədim uzunluq ölçü vahidlərindən biri.

Ümumi məlumat
-------------

Addım kimi artıq məişətdə istifadə edilməyən qədim uzunluq ölçü vahidlərindən biri də barmaqdır. Hələ qədim şumerlərin yaratdıqları "Əkinçinin təqvimi"ndən görünür ki, onlar da barmaqdan ölçü vahidi kimi istifadə etmişlər. S.N.Kramer həmin təqvimin mətnini tərcümə edərkən "qarış" kimi barmaq sözünü də orijinalda olduğu kimi saxlamışdır. "Əkinçiyə hər qarış torpağı səkkiz şırım etmək məsləhətdir. O, elə etməlidir ki, toxumlar torpağa "iki barmaq" dərinliyində düşsün".

Barmaq, adından da göründüyü kimi, bir barmağın uzunluğuna bərabərdir: "Kərim baba çubuğun ortasından iki barmaq qədər kəsib, üstünü götürdü".Burada barmaq eninə olaraq nəzərdə tutulur.Yəni başı aşağı deyil yana baxacaq şəkildə göstərilməlidir

Mənbə
-----

Azərbaycan etnoqrafiyası, Bakı-2007, "Şərq-Qərb" nəşriyyatı. Üç cilddə. III cild. səh. 456. ISBN 978-9952-34-152-2

Xarici keçidlər
---------------

Həmçinin bax
------------

| ⛭Xalq ölçü vahidləri |
| --- |
| Uzunluq ölçü vahidəri | Addım • Ağac • Arşın • Barmaq • Çərək • Dirsək • Qarış • Qulac • Mənzil • Mil  • Dəniz mili • Fərsəx • Verst |  |
| Çəki ölçü vahidəri | Arpa • Çanaq  • Girvənkə • Karat  • Misqal  • Batman • Təbriz batmanı • Kisə  • Hoqqa • Pud • Dirhəm • Daqqa • Dang  • Tağar • Dinar • Rətl • Xalvar |
| Sahə ölçü vahidəri | Kotan  • Hektar • Ar |
| Həcm ölçü vahidəri | Düymə • Tuluq • Tas |
| Sadə ölçü vahidəri | Baş  • Boyun  • Tüstü  • Top  • Kəllə  • Qol  • Diş  • Qulaq |
| Sürət ölçü vahidəri | Düyün |
**Zoologiya muzeyi** — heyvan kolleksiyalarının (fiksəedici mayelərdə, qurudulmuş və ya xüsusi preparat halında saxlanan heyvanlar, bunların müqəvvaları, skeletləri, dəriləri, eləcə də buynuz, sümük və çanaqdan düzəldilən məmulatlar) saxlandığı elmi və mədəni-maarif müəssisəsi. Zoologiya muzeyində sistematika, faunistika, zoocoğrafiya, dəyişkənlik, heyvanların müqayisəli morfolokiya və anatomiyası, eləcə də təkamül nəzəriyyəsinə dair elmi-tədqiqat aparılır. Burada həmçinin məktəblilər və tələbələrlə tədris işi, zoologiyaya dair mədəni-maarif işləri təşkil olunur, təbiətin mühafizəsi haqqanda təbliğat aparılır. Zoologiya muzeyi nin kolleksiyası elmi fonddan və nümayiş etdirilən eksponatlardan ibarətdir. Zoologiya muzeyində eksponatlar, adətən, sistemli ardıcıllıqla, bəzən zoocoğrafi prinsipə görə düzülür. Bəzən stendlər də düzəldilir. Kolleksiyalar şüşəli vitrinlərdə yerləşdirilir. Mikroskopik kiçik obyektlər mikro fotoşəkillər və böyüdülmüş mulyajlarla əvəz edilir. Tematik sərgilərdən, qısametrajlı filmlərdən də istifadə edilir.

Bakıda zoologiya muzeyi Azərbaycan Respublikası EA Zoologiya İnstitutunda yaradılmışdır (1971). Burada Azərbaycan ərazisində yaşayan onurğasızlar, balıqlar, suda-quruda yaşayanlar, sürünənlər, quşlar və məməlilərin müqəvva və eksponatları saxlanılır. Muzeyin fondundan elmi-tədqiqat, tədris və mədəni-maarif işi üçün istifadə olunur.

Xaricdə ən böyük zoologiya muzeyi Nyu-Yorkda, Vaşinqtonda, Parisdə, Londonda və başqa şəhərlərdədir.

Həmçinin bax
------------

* Zoonozlar
* Zoologiya parkı
**Tayvan kütləvi informasiya vasitələri** — Tayvanın kütləvi informasiya vasitələri.

Dövri nəşrlər
-------------

Tayvanda 600-dən çox qəzet və jurnal nəşr olunur. Dövri nəşrlərin çoxu ingilis dilindədir və onların hamısı Taybey şəhərində buraxılır.

### Qəzetlər

Tayvan qəzetləri
İngilis dilində olan əsas qəzetlər bunlardır:
**"İn dependent Evening Post"** qəzeti 1947-ci ildən etibarən gündəlik nəşr olunur. Tirajı təqribən 300 min nüsxədir.

**"İndependent Morning Post"** qəzeti 1988-ci ildən etibarən gündəlik nəşr olunur. Tirajı təqribən 300 min nüsxədir.

**"Commercial Times"** qəzeti 1978-ci ildən etibarən gündəlik nəşr olunur. Tirajı təqribən 250 min nüsxədir.

**"China Post"** qəzeti 1952-ci ildən etibarən gündəlik nəşr olunur. Tirajı təqribən 150 min nüsxədir.

Çin dilində aparıcı qəzetlər bunlardır:

**"Senşen bao"** (*azərb.* "Yeni həyat"‎) 1945-ci ildən etibarən Taybey şəhərində gündəlik nəşr olunur. Tirajı 460 min nüsxədir.

**"Lyanxebao"** (*azərb.* "Gündəlik xəbər icmalı"‎) 1951-ci ildən etibarən Taybey şəhərində gündəlik nəşr olunur. Tirajı 1,2 milyon nüsxədir.

2 dildə - Çin və ingilis dillərində çıxan qəzetlər isə bunlardır:

**"Çjunyanjibao"** (*ing.* "Central Daily News") Qomindan orqanı olaraq, 1928-ci ildən etibarən gündəlik nəşr olunur. Tirajı təqribən 600 min nüsxədir.

**"Çjunqo jibao"** (*ing.* "China Times") 1950-ci ildən etibarən gündəlik nəşr olunur. Tirajı 1,2 milyon nüsxədir.

### Jurnallar

Əsas jurnallar bunlardır:

**"Free China Journal"** jurnalı 1964-cü ildən etibarən nəşr olunur. Tirajı təqribən 35 min nüsxədir.

Radio
-----

Radio verilişləri Taybey şəhərində yerləşən Çin Radio Verilişləri Korporasiyası (*ing.* "Broadcasting Corporation of China" və ya qısaca olaraq **BCC**) tərəfindən həyata keçirilir.

Ölkədə 229 ultraqısa və 140 orta dalğalı radiostansiya var.

Televiziya
----------

Ölkədə 76 telekanal var.

Tayvan televiziya şirkəti (*ing.* "Taiwan Television Enterprise" və ya qısaca olaraq **TTV**) 1962-ci ildə təsis edilmişdir. Taybey şəhərində fəaliyyət göstərir.

İnformasiya agentlikləri
------------------------

"Cunyanşe" Mərkəzi Xəbər Agentliyi 1924-cü ildən Taybey şəhərində fəaliyyət göstərir. Agentlik 1995-ci il dekabrın 30-da milliləşdirilmişdir.

"Sinxua" (*azərb.* "Yeni Çin"‎) Xəbər Agentliyi və ya Çin Xəbərlər Xidməti 1949-cu ildən rəsmi xəbər agentliyi kimi fəaliyyət göstərir.

İnternet
--------

Tayvan dünyanın ən çox kabelləşdirilmiş ölkələrindən biridir. Bu ölkədə genişzolaqlı internet xidməti digər ölkələrə nisbətdə həm ucuz, həm də sürətlidir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 6-cı cild: Çin – Dərk (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2015. səh. 76. ISBN 978-9952-441-11-6.

Xarici keçidlər
---------------

* BBC Country Profile: Taiwan
* CIA - The World Factbook: Taiwan Arxivləşdirilib 2018-12-25 at the Wayback Machine
**Türkistan legionu** — İkinci Dünya müharibəsi zamanı nasist Almaniyası qüvvələri tərəfindən döyüşən və almanlar tərəfindən əsir alınan SSRİ-də yaşayan türk millətlərinin nümayəndələrindən təşkil olunmuş legion. 1942-ci ilin yanvarında isə 1-ci (450-ci) formalaşmağa başladı ki, burada da müəyyən sayda azərbaycanlılar vardı. Taburun yaradıcısı və birinci komandiri mayor A. Mayer-Mader idi. Mayor A. Mayer-Mader Birinci Dünya müharibəsində kəşfiyyatçı olmuş, uzun illər Şərq ölkələrində işləmiş və xüsusən Çində general Çan Kay Şinin hərbi məsləhətçisi olmuşdu. Türk xalqlarının psixologiyasına və adət-ənələrinə yaxından bələd olan Mayor Mader müəyyən səbəblərə görə 1942-ci ilin avqustunda vəzifəsindən uzaqlaşdırıldı. O, 1943-cü ilin sonlarında SS rəhbərliyinə öz xidmətini təklif etdi və ona SS hissələri tərkibində Türkistan alayı yaratmaq tapşırıldı. Yaradılan alayın bazası üzərində "Yeni Türkistan" diviziyası formalaşdırmaq da nəzərdə tutulurdu.

Sovet təbliğatında Türkistan legionunun qurucusu kimi Mustafa Çokay göstərilir. Legionun əsas məqsədi Türkistanın birliyi və Sovet əsarətindən azad edilməsi uğrunda mübarizə aparmaq idi. Legionun tərkibinə qoşulanlar əsasən Sovet ordusundan almanlara əsir düşən türkistanlı əsgərlər, Avropa və Türkiyədə yaşayan Türkistan mühacirləri və ziyalıları idi.
**Mehman Həsənov** (azərb. Həsənov Mehman İbrahim oğlu) - 20 yanvar şəhidi. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 31 mart 1998-ci il tarixdə fərmanı ilə ölümündən sonra **20 Yanvar Şəhidi** fəxri adı verilmişdir.

Həyatı
------

Bakıda anadan olub. Ananın tək övladı idi. Tikinti Materialları Sənayesi Nazirliyinin məlumat-hesablama mərkəzində işləmişdir. Yanvarın 19-u günü işdə olub. Evdən iş adıyla çıxıb. Səhər evə gəlməyib. Ayın 21-də meyidini mərkəzi ölüxanadan tapıblar. XI Qızıl Ordu meydanında həlak olub. Haqqında geniş məlumat yoxdur. Şəhidlər xiyabanında dəfn olunub.

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti Səmayə Musayeva anasıdır.

Ünvan
-----

Bakı, 2-ci mikrorayon, Cəbiyev küçəsi, ev 27, mənzil 44.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

* *Qulu Kəngərli.* **20 Yanvar şəhidləri** (PDF). Bakı: Gənclik. 1992. 312 səh. ISBN 4702060204. 2015-07-17 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-18.
**Aydın İslam oğlu Kələntərli** - Azərbaycan Elmlər Akademiyasının prezidiumunun qərarı ilə "neft və qaz yataqlarının işlənməsi və istismarı" ixtisası üzrə Baş elmi işçi adına müvəffəq olmuş, neft hasilatı sahəsində tanınmış Azərbaycanlı alim.

Həyatı
------

Aydın Kələntərli Lənkəran şəhərində müəllim ailəsində dünyaya gəlmişdir. 1950-ci ildə Lənkəran şəhərinin 3 saylı orta məktəbini gümüş medalla bitirib, elə həmin ildə Azərbaycan Sənaye Universitetinin "Neft və qaz yataqlarının geologiyası və kəşfiyyatı" fakültəsinə qəbul olmuşdur. 1954-cü ildən Azərbaycan Elmlər Akademiyasının neft kəşfiyyatı laboratoriyasına baş laborant vəzifəsinə qəbul edilmişdir. 1966-cı ildə geologiya-mineralogiya elmlər namizədliyini müdafiə edərək Azərbaycan Elmlər Akademiyasının qərarı ilə alimlik dərəcəsi almışdır. Azərbaycan Elmlər Akademiyasının prezidiumunun qərarı ilə 1969-cu ildən neft və qaz yataqlarının işlənməsi və istismarı ixtisası üzrə Baş elmi işçi adına müvəffəq olmuşdur. Neft hasilatının öyrənilməsi sahəsində mükəmməl elmi ixtiranın və bir çox elmi əsərlərin müəllifi olmuşdur. 

Aydın Kələntərli 24 yanvar 1994-cü ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Alim ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Tayyibə Gülek Domac** (1968, Adana) — türk siyasətçisi, Türkiyə siyasi tarixinin önəmli adlarından biri olan Qasım Güləyin qızı.

Həyatı və təhsili
-----------------

Tayyibə Gülək 1991-ci ildə Harvard Universitetinin, İqtisadiyyat fakültəsini (ABŞ) fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1992-ci ildə London Universiteti, London İqtisadiyyat və Siyasi Elmlər Məktəbinin (İngiltərə) magistratura pilləsini bitirmişdir. 1996-cı ildə Brüggedəki *College d'Europe* (Belçika)-un Avropa İttifaqı kursunu bitirmişdir.

### Siyasi karyerası

Tayyibə Gülək 1994-cü ildə Baş Nazirlikdə məsləhətçi kimi fəaliyyətə başlayıb. 1999-cu ilə qədər işlədiyi müddətdə Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, iqtisadiyyatın koordinasiyası, Avropa İttifaqının koordinasiyası, Cənub-Şərqi Anadolu layihəsi və hökumətdə ümumi keyfiyyət menecmentinin həyata keçirilməsi sahələrində çalışıb. 18 aprel 1999-cu il seçkilərində Demokratik Sol Partiyası siyahısından ən gənc qadın deputat kimi Türkiyə Böyük Millət Məclisinin XXI çağırış millət vəkili olaraq seçildi. O, *Rəhşan Amnistiyasını* (Rahşan Amnistiyası və ya Şərti Azad və Təxirə salınma Qanunu Rahşan Ecevitin təklifi ilə 22 dekabr 2000-ci ildə qüvvəyə minmiş bir amnistiya qanunudur) dəstəklədi və 21 dekabr 2000-ci ildə parlamentdə keçirilən səsvermədə lehinə səs verdi. 12 iyul 2002-ci ildə Baş nazir Bülənd Ecevit tərəfindən Kipr və Xaricdə Yaşayan Vətəndaşlar üzrə Dövlət naziri vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Məclisdəki fəaliyyəti dövründə Avropa Şurası Parlament Assambleyasında Türkiyə Nümayəndəliyinin və Qərbi Avropa İttifaqının Türkiyə Nümayəndəliyinin üzvü olan Gülək Hüquq və İnsan Hüquqları Komissiyasının sədr müavini olmaqla yanaşı, *Gender Bərabərliyi Komissiyasının* da üzvü olub. 2002-ci ildə Dünya İqtisadi Forumu (Davos) tərəfindən gələcəyin gənc liderlərindən biri seçilib. Ayşə Kulinin real həyat hekayəsi əsasında yazdığı, "adı Aylin" kitabının qəhrəmanı Aylin Devriməl Radomisli Tayyibə Güləkinin bibisidir.

### Ailəsi

1997-ci ildə aparıcı Murad Birsəllə ailə həyatı quran Tayyibə Gülək 1 il sonra Murad bəydən boşandı. Tayyibə xanım 2002-ci ildə İlkər Domac ilə ailə həyatı qurub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". gazetearsivi.milliyet.com.tr. 2020-09-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-08.
2. ↑  "Türkiye'nin en karanlık ailelerinden Gülekler yine sahnede mi?". www.akkalemler.com. 2020-02-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-08.
3. ↑  "Fethullah Gülen'in hayranı olduğu CHP'linin bilinmeyen sırları". 2021-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-08.
4. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 2016-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-08.
5. ↑  "20 Aralık 2000, TBMM" (PDF). 2023-02-15 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-05-08.
6. ↑
**At gücü** (a. g.) — güc ölçü vahidi, 1 a.g. = 735,5 Vt.

Dünyada "at gücü" ölçü vahidinin bir neçə ölçüsü vardır.

Bir çox ölkələrdə "at gücü" anlayışı avtomobil və elektrik mühərriklərinin güclərinin təyin olunması üçün istifadə edilməkdədir. Belə ki, 100 atlıq avtomobil deyincə, 100 dənə atın çıxardığı güc şəklində başa düşülür.

At gücü adətən avtomobilləri tanıdarkən istifadə edilir, ancaq bu anlayışın təməli daha çox keçmişlə bağlıdır. At gücü, (ingiliscə tərcüməsi Horse Power və ya qısaca HP) anlayışını ilk dəfə 1782-ci ildə istifadə edən James Wattdır. Bu mühəndis ixtira etdiyi buxarlı maşınları satarkən müştəriyə maşının gücü haqqında məlumat verməli idi və o zamanlarda maşınlar çox inkişaf etməmiş olduğu üçün güc deyincə insanların ağlına atlar gəlməkdə idi. James Wattda bu yolu izlədi və gücün simvolu halına gələn atlarla və onların gücləri ilə maraqlanmağa başladı. Kömür mədənlərində yük daşıyan atları bir müddət müşahidə edən Vatt, ölçmələri nəticəsində bir atın 45 kiloqramlıq kömürü 1 saniyədə 1,11 metr uzağa daşıya bildiyini müşahidə etdi.

Beləliklə bir at = Ağırlıq x Yol = 50 kiloqram-Metrlik iş etmiş olurdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2012-06-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-01-21.
**Tayson Gey** (*ing.* Tyson Gay) — ABŞ atleti. Osakada keçirilən 2007 Yüngül Atletika üzrə Dünya Çempionatında 100 metr, 200 metr və 4 x 100 metr bayraq yarışında qızıl medal qazanmışdır. 22 iyun 2007-də Amerika çempionatında 100 metri 9,84 saniyəyə qaçaraq ilin ən yaxşı dərəcəsini əldə etmişdir. Daha sonra avqust ayında həmin məsafəni dünya çempionatında 9,85 saniyəyə qaçmış və dünya rekordçusu Asafa Paueli keçməyi bacararaq ilk dünya çempionluğunu qazanmışdır. Dörd gün sonra 200 metri 19,76 saniyəyə qaçaraq bu kateqoriyada da dünya çempionluğunu əldə etmişdir. 4 x 100 metr yarışında ABŞ komandası ilə birlikdə daha bir qızıl medal qazanaraq Marita Koç, Karl Lüis, Maykl Conson, Moris Qrin və Ellison Feliks ilə birlikdə bir dünya çempionatında üç qızıl medal birdən qazanma müvəffəqiyyətini əldə edən atletlərdən biri olmuşdur. 16 avqust 2009-da Berlində təşkil edilən 2009 Yüngül Atletika üzrə Dünya Çempionatının finalında 100 metri 9,71 saniyəyə qaçaraq yarışı Useyn Boltun gerisində, 2-ci bitirməsinə baxmayaraq tarixin ən yaxşı 3-cü dərəcəsini əldə etmiş və ABŞ rekordunu qırmışdır.

### Ən yaxşı dərəcələri

| Məsafə | Vaxt (saniyə) | Yer | Tarix | Çempionatın adı |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 60 m | 6,55 | Fayetvil, Arkanzas, ABŞ | 11 fevral 2005 | Tyson Invitational |
| 100 m | 9,69 (2,0 m/s) | Şanxay, Çin | 20 sentyabr 2009 | Shanghai Golden Grand Prix |
| 200 m | 19,58 (+1,3 m/s) | Nyu-York, ABŞ | 30 may 2009 | Adidas Grand Prix |
| 200 m düz | 19,41 (-0,4 m/s) | Mançester, Böyük Britaniya | 16 may 2010 | Manchester City Games |
| 400 m | 44,89 | Geynsvil, Florida, ABŞ | 17 aprel 2010 | Tom Jones Memorial Classic |
**Qərdaya** (*ərəb.* غرداية‎) — Əlcəzairin mərkəzi hissəsinin şimalında şəhər, eyniadlı vilayət və rayonun inzibati mərkəzi. 2005-ci ilin məlumatına görə, əhalisi 120 min nəfərdir.

Coğrafiya və iqlim
------------------

Şəhər Böyük Səhranın şimal kənarında, Mzab vəhasında yerləşir. Kəskin kontinental iqlimə görə, Qərdaya gecə 0 ° C-dən gündüz +46 ° C-ə qədər temperaturun düşməsi ilə xarakterizə olunur. Qum fırtınaları martdan may ayına qədər müşahidə olunur. Bununla belə, bəzən məsələn, 2008-ci ilin oktyabrında uzun sürən yağışlar nəticəsində daşqınlar baş verir.

Tarixi
------

Mzab vahəsində yerləşən Qərdaya 1048-ci ildə Uarqladan, sünnilərin dini təqiblərindən qaçan ibadi qaçqınları tərəfindən qurulmuşdur. Orta əsrlərdə burada ağ və qırmızı kərpic ilə tikilmiş tikililər mövcuddur. Onların bir çoxundan bu gün də yaşayış binası kimi istifadə olunur.

XVI əsrdən 1830-cu illərə qədər Osmanlı imperiyasının bir hissəsi olan şəhər daha sonra Fransanın hakimiyyəti altına keçmişdir. 187 -ci ildə Uarqlada Buşişinin başçılıq etdiyi Fransa əleyhinə üsyan Qərdayaya da sıçramışdır.

Şəhər 1962-ci ildən müstəqil Əlcəzairin bir hissəsidir.

İqtisadiyyat
------------

Qərdayanın iqtisadiyyatı kənd təsərrüfatına əsaslanır, burada əsasən xurma yetişdirilir. Şəhər həmçinin, xalça və parçalar istehsalı yeridir.

Şəhərin öz hava limanı var.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Ghardaïa" (ingilis). LookLex Encyclopaedia. 2012-08-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-03-24.
2. ↑  "Deadly floods hit Algerian oasis" (ingilis). BBC News. 2008-10-02. 2013-07-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-03-24.
3. ↑  "Ghardaïa" (ingilis). Britannica Online Encyclopedia. 2018-09-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-03-24.
4. ↑  *Benjamin Claude Brower.* A desert named peace: the violence of France's empire in the Algerian Sahara, 1844–1902. New York: Columbia University Press. 2009. 143. ISBN 0231154925.  (ing.)
5. ↑  *Harris, Nathanuel.* Atlas of the world's deserts. New York: Taylor & Francis. 2003. 33. ISBN 1579583105.  (ing.)

Xarici keçidlər
---------------

* "Ghardaïa remains unchanged as major centre of Mozabite life" (ingilis). Maghaberia. 2006-09-29. 2012-05-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-03-24.
**Dizenteriya amöbü** (*lat.* Entamoeba histolytica) — amöblər dəstəsindən ibtidai orqanizm. Amöb dizenteriyasının törədiçisi.

İlk dəfə 1875-ci ildə rus alimi F. A. Lyoş tərəfindən təsvir edilmişdir. İnsanın bağırsaqlarında çoxalır (bu halda insan sağlamdır, lakin dizenteriya amöbü gəzdirir). Dizenteriya amöbünün bu formasına kiçik forma (forma minuta) deyilir. Ölçüsü 20 mkm-ə qədərdir. Bəzən kiçik forma yoğun bağırsaq divarına keçir və burada çoxalıb yaralar (amöb dizenteriyası) əmələ gətirir. Bu forma toxuma forması adlanır. Ölçüsü 20—25 mkm olur. Kiçik formadan fərqli olaraq ounun sitoplazmasında heç bir törəmə olmur. Yoğun bağırsaqda yara əmələ gəlməsi nəticəsində selik, irin və qan ifraz olunur. Bu zaman yaralardan bağırsaq mənfəzinə düşən dizenteriya amöbünün kiçik formaları, həmçinin toxuma formaları 30 mkm-dək və daha artıq böyüyərək eritrositlərlə qidalanmaq qabiliyyəti qazanır. Dizenteriya amöbünün bu forması böyük vegetativ forma, yaxud eritrofaq adlanır. Xarici mühitə düşən bu forma tez məhv olur. 

Dizenteriya amöbünün vegetativ forması xarici mühitdə 15—20 dəq ərzində məhv olur. Sistalar suda, rütubətli torpaqda bir ayadək və daha artıq qala bilir. Dizenteriya amöbü insandan başqa siçovul, meymun, it və pişiklərdə də parazitlik edir. Lakin bunlarda az təsadüf olunur. Bu heyvanlar infeksiya mənbəyi hesab edilmir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Nomenclature I. C. O. Z.* Opinion 312. Validation, under the Plenary Powers, of the name Amoeba coli as from Grassi, 1879, to be the name for the large non-dysenteric amoeba of Man and the designation of that species to be the type species of the genus Entamoeba Casagrandi & Barbagallo, 1895, and designation under the same powers of the name Entamoeba histolytica Schaudinn, 1903, to be the name for the dysenteric amoe.... // *Opinions and declarations rendered by the International Commission on Zoological Nomenclature* London: 1954. C. 9, burax. 1. S. 1–60.
2. ↑  Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti (az.). Elm nəşriyyatı. 2021. səh. 46. ISBN 978-9952-523-37-9. amöb
**Bəybala bəy Sultanov** (10 (22) mart 1879, Axtı – 20 mart 1918, Bakı) — Rusiya imperiyası II Dövlət Dumasının Müsəlman fraksiyasının üzvü.

Həyatı, təhsili və peşəsi
-------------------------

10 mart 1879-cu ildə Məlik bəy Sultanovun ailəsində doğulub, ləzgi və müsəlman idi. Moskva universiteti Tibb fakültəsini bitirmişdi. 1902–1905-ci illərdə Kürə dairəsində rayon həkimi, 1909–1910-cu ildə Qayakənd kənd həkimi işləmişdir. 1914–1918-ci illərdə Bakı şəhər Mixaylovskaya xəstəxanasının 1 saylı klinikasında (indiki Hacı Qasımov adına 1 saylı doğum evi) işləmişdir.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

6 fevral 1907-ci ildə Rusiya imperiyası II Dövlət Dumasına seçilmişdir. İctimai təhsil və aqrar komissiyalarının üzvü idi.

Ölümü
-----

Mart soyqırımı zamanı Stepan Lalayan tərəfindən öldürülmüşdür.

Ailəsi
------

Atası Məlik bəy Sultanov dvoryan sinfinə mənsub idi. Bəybala bəy kumık əsilli Umay Hacıyeva ilə evlənmiş, Məhəmməd-Mirzə adlı oğlu olmuşdu.

Mənbə
-----

1. ↑  "Кавказский календарь на 1903 год", Тифлис, 1902 г. Стр. 222.
2. ↑  "Кавказский календарь на 1910 год", Тифлис, 1909 г. Стр. 364.
3. ↑  "Mart soyqırımı sənədləri". 2014-07-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-02.
**Psilostomum ondatrae** (*lat.* Psilostomum ondatrae) — heyvanlar aləminin yastı qurdlar tipinin trematodlar sinfinin plagiorxidlər dəstəsinin psilostomatidlər fəsiləsinin psilostomum cinsinə aid heyvan növü.

Xarici quruluşu
---------------

bədənin uzunluğu 1,29-1,57 mm, eni isə (yumurtalıqların nahiyyəsində) 0,504-0,5824 mm-dir. Tam dairə şəklində olmayan ağız əmziyi 0,163-0,168x0,157 mm ölçülüdür. Farinks 0,062-0,056 mm-ə bərabərdir. Birinci toxumluğun ölçüsü 0,203-0,236x0,426-0,381 mm, ikincininki 0,235-0,258x0,392-0,381 mm-dir. Cinsi bursa oval şəkildədir və onun oturacağı oval şəkillidir və onun oturacağı qarın əmziyinin mərkəzində durur. Qısa balalıq qrın əmziyi ilə birinci toxumluğun arasında yerləşir. Yumurtalar oval şəkilli olub, 0,084-0,090x0,056 mm ölçüyə malikdir.

Həyat tərzi
-----------

Azsaylı endem növdür. Parazit orqanizm olub, quşların (*lat.* Ardea purpurea) bağırsağında yaşayır. Mürəkkəb həyat tərzi keçirir. Nəsillərin növbələşməsi və sahiblərin dəyişilməsi ilə müşayit edilir. Düşmənlıri yoxdur. Hermofradit orqanizmdir. Cinsi çoxalması yumurta qoyma (nəsil dəyişkənliyi) və qeyri-cinsi çoxalma (partenogeniz) formasında olur. Amerikada aralıq sahib şirin su ilbizləridir (*lat.* Helisoma antrosum). İnsan həyatına təsiri məlum deyil.

Yayılması
---------

Dünyada 10, Azərbaycanda 1 növlə təmsil olunmuşdur. Şimali Amerikada, Azərbaycanda isə Maşmudçala gölü ərazisində yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q5024592
* EoL: 483875
* GBIF: 2505652
* IRMNG: 11004451
* ITIS: 56017
* WoRMS: 1371246

 |
**Nigar Həbibi** — incəsənət tarixçisi. O, İsveçrənin Cenevrə Universitetində islam incəsənət tarixi üzrə lektor və Sudavar fondunun əməkdaşıdır. Onun tədqiqatları əsasən İran tarixinin erkən müasir dövrünün rəsm əsərlərinə yönəlmişdir. Onun multidissiplinar yanaşmanı mənimsəyən akademik işi rəssamların karyerasına və həyatına, imzalarının həqiqiliyinə, gender məsələlərinə və bədii himayəçiliyə əsaslanır. Həbibi XVII əsrin sonlarında İranın incəsənəti və rəssamları haqqında bir neçə məqalə dərc etmişdir.

Seçilmiş əsərləri
-----------------

* *Habibi, Negar.* ʿAli Qoli Jebādār et l'Occidentalisme Safavide: Une étude sur les peintures dites farangi sāzi, leurs milieux et commanditaires sous Shāh Soleimān (1666-94) (fransız). Brill. 2018. 1–157. ISBN 978-90-04-35613-9.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Unité d'histoire de l'art: Negar HABIBI". unige.ch (French). 2 June 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 December 2021.
2. ↑  Melville, Charles, ed.Contributors // Safavid Persia in the Age of Empires: The Idea of Iran Vol. 10. I.B. Tauris. 2021. səh. 14. ISBN 978-0755633784.
**Korqazak** (başq. Ҡорғаҙаҡ) — mirneral mənbə, bulaq, Yuryuzan çayının sağ qolu. Mənbə Karatau silsiləsindən başlayır. Başqırdıstan Respublikası, Salavat rayonu, «Yanqantau» istirahət düşərgəsindən 3 km cənubda, Komsomol kəndi yaxınlığında yerləşir. Mənbə respublika əhəmiyyətli «Yanqantau» yasaqlığı ərazisindədir (1980). Mənbənin ətarf əraziləri Yanqantau kurortunun 1-ci sanitar zonasına daxil olan şam-ağcaqayın ağacları ilə örtülmüşdür.

Adı
---

Adının mənası başqırd dilində *ҡор* (ədəbi dildə *ҡур*) — «güç», «qüvvət» və qədim başqırdca *ғаҙаҡ* — «çay». Digər fərziyəyə görə is *ҡор* (*ҡоро*) — «quru», «quruyan və qədimbaşqırdca *ғаҙаҡ* — «çay» anlamını daşıyır

Özəllikləri
-----------

Debit — 100—125 l/san. Bir neçə güclü qrifon şəklində yüksələn mənbə tektonik zəifləmiş zona boyunca 600-800 metr dərinlikdən yerin səthinə gəlir və əsas ion kompozisiyası "Naftusya" kimi sulara yaxındır. "Hidrokarbonat maqnezium-kalsium" suyuna daxildir. İstənilən vaxt suyunun temperatur sabit qalır (+ 16 ° ± 0,5 °C).

Kimyavi tərkib
--------------

Alkalin reaksiya — рН 7,3.

Minerallaşma — 0,6 q/l.

Kimyavi tərkib (mq/dm³)| HCO3- | 84 — 87
  |
| Ca2+ | 57 — 60
  |
| Mg2+ | 34
  |
|

Su hidrokarbonatlı, maqnezium-kalsium, həmçinin aktiv trivalent arsenik turşulu tərkibə sahibdir (3,9 mq/l).

Suyun şəfaverici təsirini bioloji cəhətdən aktiv mikroelementlər və üzvi maddələr artırır: bitumlu maddələr — 1,5—4,5 mq/l, naften turşuları — 0,1 mq/l. Mənbədən birbaşa alınan suda radonun tərkibi — 13,8—17,6.

Terapevtik istifadə üçün göstərişlər
------------------------------------

* xroniki qastrit
* mədə və onikibarmaq bağırsağın xora xəstəlikləri
* kolit və enterokolit
* qaraciyər və öd yolları xəstəlikləri
* pankeritlər
* maddələr mübadiləsi və d.

#### Şəkillər

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  *Хисамитдинова Ф. Г. Сиразитдинов З. А. и др.* Русско-башкирский словарь водных объектов Республики Башкортостан. Уфа, 2005.
2. ↑  Словарь топонимов Республики Башкортостан. Уфа: Китап, 2002. — 256 с. — С.129.

Mənbə
-----

* Məqalə Başkordostan: Qısa ensiklopediya[*ölü keçid*]
* Справочная статья. Минеральный источник Кургазак. Сайт «Весь Южный Урал»
* Источник Кургазак на карте. Фотоотчет
**Çardaxtəpə** Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında təpə adı.

Toponimkası
-----------

Çardaxtəpə- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında təpə adı.Azərbaycanda Cavad qəzasında Çardaxlıtəpə, Cavanşir qəzasında Çardaxlu, Yelizavetpol (Gəncə) qəzasında Çardaxlu (yenə orada), Zaqatala rayonunda Yuxarı və Aşağı Çardaqlar, Türkiyənin Qars əyalətinin Ərdahan dairəsində Çardaxlu (yenə orada) kənd adları ilə mənaca eynidir.Azərbaycan dilində (əsli farscadan) çardaq "dörd dirək üzərində qurulmuş müşahidə evi", "gözətçi evi" sözündəndir.Beyləqan rayonunda Çardaqlı-Daş adı da məhz bu mənadadır.İlk dəfə Xaqaninin bir şerində "Dörd taqlı çadırını istərəm məgər?" misrasında çadır-çardaq mənasındadır."Kitabi-Dədə Qorqud" eposunda "taqlı ev" ifadəsində ehtimal ki,çardaq nəzərdə tutulmuşdur.1606-cı ildə Şah Abbasın Gəncəyə daxil olmasından bəhs edən müəllif yazır ki,ordu şəhərə girdi və Çardaq qalasını tutdu.

Həmçinin bax
------------

Borçalı qəzası

Xarici keçid
------------

elibrary.bsu.az Arxivləşdirilib 2020-09-20 at the Wayback Machine

İstinad
-------

1. ↑  B.Ə.Budaqov,Q.Ə.Qeybullayev.Gürcüstanda Türkmənşəli Toponimlərin İzahlı Lüğəti.Bakı,"Nurlan" 2008
**Sıravan** (*fars.* سیراوند‎, (*əbcəd.* سێراوان‎) - İranın Həmədan ostanının Əsədabad şəhristanının Mərkəzi bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.

Coğrafiya
---------

Sıravan kəndinin yolu Əsədabad - Sonqur yolunun 8-ci kilometrində ayrılaraq Dehnuş kəndindən keçir.Hündürlüyünə görə kəndin iqlimi Əsədabaddan daha soyuqdur.Kəndin qışları soyuq və kəskin qarlı keçərək, yayları isə mötədil olur.Sıravanın üç yanında dağlar, başqa tərəfində isə sulu bulaqlar və geniş bağlar var.Kənd quzeydən Sıyar dağı, şərqdən Çıqçığa dağı, qərbdən Yekədağ(Böyük güney dağı) və güneydən bol ağaclı geniş bağlar ilə əhatə olunub.

### Bulaqlar

Lavcı bulağı
Lavcı bulağı, Xorxora, Bağ Türkiyə, Kövsər bulağı, Neyqələm, Pışpış, Əlibulağı, Cühüdbaulağı, Leysanbulağı və Göl.

Əhalisi
-------

2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 531 nəfər yaşayır (163 ailə).

### Milli tərkibi

Burada yaşayan insanların hamısı Azərbaycan türklərinin, Əfşar, Bayat və Ustaclı boylarının törəmələridir.
Kənddə Bəşirlilər tayfası üstünlük təşkil edir ki Türk kökənli Əfşar boyunun törəmələsidirlər.Adı çəkilən tayfa kəndin Əmir məhəlləsi adlanan hissəsində yerləşib.Bəşirlilərdən başqa Sıravanda Bayat boyunun törəmələri olan Şiri tayfası kəndin qərbində, Bəyli tayfası isə kəndin Bəy məhəlləsində yaşayırlar. Şıxlar tayfası Ustaclı boyunun törəməsi olub ki vaxtıilə Fəridən bölgəsindən bu kəndə köçüblər.Bundan başqa Sıravanda Tahirlilər (Bayatların qolu), Küranilər (Əfşarların qolu) və vaxtıilə indiki Azərbaycan Respublikasından bu kəndə köçən insanlar da yaşamaqdadır.

İqtisadiyyat
------------

Sıravanlıların gəliri əsasən bağçılıq və əkinçilikdən əldə edilən gəlirdir.Kənddə yetişdirilən ən önəmli bağ məhsulu qozdur.Eləcə kənddə çox sayda ərik, badam, alma, alça, gavalı, göyəm, gilas, şaftalı, nar, üzüm, tut, əncir, sumaq, zirinc və armud ağacları var.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Seeiran". 2022-01-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-10.
2. ↑  "Kənd əhalisi". 2022-07-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-10.
3. ↑  "Hamedan.irib.ir". 2021-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-10.
Panzerkampfwagen VIII "Maus", 2013 Kummersdorf-Gut, Neue Verskraft, Hall
**Panzerkampfwagen VIII "Maus"** (Zirehli Döyüş Maşını VIII "Siçan") Porsche şirkəti tərəfindən istehsal olunan super ağır tankdır. Tankın istehsalına 1944-cü ildə başlanılmış və 141 ədəd istehsalı planlaşdırılırmışdır, lakin Kral Hərbi Hava Qüvvələrinin davamlı bombardmanı ilə bu plan yarımçıq qalmışdır. Nəticədə 8 ay ərzində Maus tankının istehsalı mümkün olmamışdır. Obyektlər bərpa edildikdən sonra isə sifarişlər də azaldılmış, 141 tank əvəzinə cəmi 2 tank və 1 qüllə istehsal edilmişdir. Kral Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən Alman hərbi obyektlərinin davamlı surətdə bombardmanı istehsalı dayanma səviyyəsində saxlamasaydı, çox sayda Maus tanklarının istehsalı və bu da öz növbəsində bu tankların İkinci Dünya Müharibəsində istifadə olunmasına yol aça bilərdi. Tankın hal-hazırda dünyada olan yeganə orijinal modeli Rusiyadakı Kubinka Tank Muzeyində sərgilənir. Tankın əsas silahı 12.8 sm-lik top olmuşdur. Maksimal sürəti isə 20 km/saat təşkil etmişdir.
Jagdpanzer IV Almaniya Tank Muzeyində (Deutsches Panzermuseum)
Tank məhv edən hərəkət edə bilən antitank topu ya da tank məhv edən zirehli transportyordur. Onların yaradılmasının əsas səbəbi müharibə meydanlarında düşmən tanklarını yox etməkdir. Yəni ki, onlar bir növ antitank silahıdırlar, ancaq tank deyildirlər. Üzərlərində qüllədən yüksək çıxışa sahib olan toplar mövcud olur. Ya tamamilə taretsiz, ya da ki, üstüaçıq bir taretə sahib olurlar. Təkərlər və ya tırtıllı təkərlər üzərində hərəkət edirlər. Üzərində tank əleyhinə idarəolunan raket daşıya bilən növlərinə qısaca **ATGM** (İngilis dilində **A**nti **T**ank **G**uided **M**issile) deyilir. 

Tankdağıdanlar tanklar kimi bir çox vəzifələr daşımırlar. Tanka nəzərən daha ləng və ağır piyada atışlarına qarşı (topçu) müdafiəsi zəifdir. Hər nə qədər bəzilərinin ön tərəflərində qalın zirehə sahib olsalar da, yenə də zəif zirehli texnika hesab edilirlər. Bu texnikaların bu qədər məşhur olmasının əsas səbəbi tanklara nisbətən daha asan və ucuz başa gəlmələridir. 

Üzərlərində zirehi olan tankdağıdanlar İkinci dünya müharibəsində istehsal edilməyə başlanmışdırlar. Ancaq müasir dövrdə daha zəif zirehə sahib, ancaq daha sürətli və uzun mənzilli antitank başlıqlı mərmilər daşıya bilən ATGM texnikaları istehsal edilməkdədir.

Qalereya
--------

* Jagdpanzer V JagdpantherJagdpanzer V Jagdpanther
* KanonenjagdpanzerKanonenjagdpanzer
* ArcherArcher
**Panurq sürüsü** — öz rəhbərinə kor-koranə tabe olan, onun hərəkətlərini təqlid edən və ya onun iradəsinə tabe olan insan qrupunu nəzərdə tutan ifadə. Eyni zamanda, bu cür itaətkarlıq bəzən ən ağır nəticələrə gətirib çıxara bilər. "Panurq sürüsü" ifadəsi öz yaranmasını XVI əsr fransız yazıçısı Fransua Rablenin "Qarqantüa və Pantaqrüel" əsərinə borcludur.

Mənşəyi
-------

"Qarqantüa və Pantaqrüel"in dördüncü kitabında əsas qəhrəmanlardan biri Panurq qoyun ticarəti ilə məşğul olan Dindeno (*fr.* Dindenault) ilə savaşır. Pantaqrüelin xahişi ilə baş tutan barışıqdan sonra, Panurq tacirdən onun qoyunlarının birini satın almaq istəyir. Tələb olunan qiyməti ödədikdən sonra sürüdəki "ən gözəl və ən iri" qoyunu seçib götürür. Tacir bu uğurlu al-verinə sevindiyi vaxt, Panurq heç bir söz demədən seçdiyi qoyunu dənizə atır. Bunun ardınca digər qoyunlar da özlərini dənizə atmağa başlayırlar. Basabas düşür və bütün qoyunlar özlərini digərlərindən əvvəl dənizə atmaq üstündə yarışırlar. Qoyunları xilas etmək üçün dənizə tullanan Dindeno özü də suda boğulur.
**Sıx dovşanalması** (*lat.* Cotoneaster adpressus) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin dovşanalması cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Təbii şəraitdə Çinin qərb rayonlarında bitir.

Botaniki təsviri
----------------

1,5 m hündürlüyündə alçaqboylu koldur. Şaxələnmiş formasına və yerə yapışan zoğlarına görə bu cür adlanır. Xırda, tünd yaşıl rəngli yarpaqları budaqların üzərində sıx yerləşir. May ayından başlayaraq iyulun əvvəllərinə qədər çiçəkləyir. Çiçəkləmə dövründə çoxsaylı çəhrayı çiçəkləri onu bəzəyir, payızda çətiri al qırmızı meyvələrlə əhatə olunur. 9 yaşından bol çiçəkləyir və meyvə verir. Meyvələri oktyabr-noyabr aylarında tam yetişir. Torpağa toxunan budaqları kök atma qabiliyyətinə malikdir. Toxumlarla və qələmlərlə çoxalır.

Ekologiyası
-----------

Şaxtaya və quraqlığa davamlı, işıqsevən bitkidir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Tək və qrup əkinlərində, daşlıq yerlərdə yaşıllaşdırma işlərində çox əlverişlidir. Mədəni şəraitdə 1896-cı ildən becərilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2306503
* Wikispecies: Cotoneaster adpressus
* EoL: 413439
* EPPO: CTTAD
* FoC: 200010713
* GBIF: 3025764
* GRIN: 11704
* iNaturalist: 53775
* IPNI: 722396-1
* IRMNG: 10796617
* ISC: 113500
* ITIS: 501649
* MichiganFlora: 2430
* MoBotPF: 286626
* NBN: NBNSYS0000034370
* NCBI: 690310
* NZOR: c0c8d4ce-9d30-4186-8835-55545f48d122
* Plant List: rjp-327
* PLANTS: COAD
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:722395-1
* Tropicos: 27806566
* WFO: wfo-0001002295

 |
**Çürüksulu Mahmud Paşa** (1865 - 31 Temmuz 1931) — Gürcü əsilli Osmanlı əsgəri və dövlət adamı..

Həyatı
------

Acarıstan Muxtar Respublikasının Kobuleti rayonunda anadan olmuşdur. 1909-cü ildə Osmanlı ordusunun Alman Qərargahınının nəzarətində olan hissəsinin modernləşdirilməsində iştirak etdi. Balkan müharibələri başladığı bir vaxtda general-leytenant dərəcəsinə yüksəldi. 1913-cü ildə yaradılan Səid Həlim Paşanın rəhbərlik etdiyi İttihad və Tərəqqi hökumətində Daxili İşlər Naziri təyin edildi.

Fəaliyyəti
----------

1914-cü ildə Osmanlı İmperiyasının Birinci Dünya müharibəsinə daxil olmasına qarşı çıxdı. Mahmud Paşa hesab edirdi ki, Osmanlı İmperiyası müharibədə iştirak etmək üçün kifayət qədər hazırlıqlı deyil. İttihad və Tərəqqi komitəsindən müstəqil dövlət adamı kmi tanınmağa başladı. Talat Paşanın rəhbərlik etdiyi vaxtlarda Dəniz Donanmasının naziri oldu.

1918-ci ildə Osmanlı İmperiyası Məclisinin üzvü təyin edildi. Birinci Dünya müharibəsindən sonra sülh hazırlığı komissiyanı idarə etdi. Komissiyaya rəhbərlik etdiyi vaxtlarda ermənilərin deportasiya edilməsini insanlığa qarşı cinayət kimi qiymətləndirdi. Mustafa Kamal Atatürk onun ermənilərlə barışmaq haqqında bildirdiyi fikirləri tənqid etdi..

1920-ci ilin 22 martında ingilis işğalçıları tərəfinfən "İttihadçı" kimi tanınan digər siyasi partiya üzvləri ilə birlikdə Maltaya sürgün edildi. 1921-ci ildə sürgündən azad edildi və İstanbula geri döndü. 31 iyul 1931-ci ildə vəfat etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* İtaliya-Osmanlı müharibəsi
* Birinci Dünya müharibəsi
* Balkan müharibələri
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Çürüksulu Mahmud Pasha Tavgiridze". The Platform of Georgians in Turkey (TurkGurcu.com). 2016-03-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 Oktyabr 2018.
2. ↑  *Atatürk, Kemal.* "Public Speeches, Nutuk (1919 - 1927)". Ataturk Research Center. April 5, 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: May 6, 2012.