recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Haqqında
--------

**"Təbəri tarixi"** və ya tam adı ilə **"Tarixul-uməmi ər-rusul vəl-muluk"** əsəri rəvayətlər və illər əsasında yazılmış ən mühüm tarixnamə hesab olunur. Bu əsər İslamdan əvvəlki və sonrakı hadisələri əhatə edən iki mühüm hissədən ibarətdir.

Birinci hissədə yaradılış, peyğəmbərlər, əvvəlki ümmətlər, İran və Rum padşahlarının tarixindən bəhs olunur. Bu hissədə hadisələrin qeyd olunma sırası Peyğəmbərlər və hadisələrin tarixi yerlərinə əsasən tərtib olunmuşdur. 

İslami dövrün hadisələrini əhatə edən ikinci hissə isə illər əsasında tərtib olunaraq hicrətin 1-ci ilindən başlayıb 302 ci ilin hadisələri ilə tamamlanır.

Təbəri tarix yazma işində mühəddislərin üslubundan istifadə edir. Belə ki, xəbərləri sənədlərinin silsilələri ilə birlikdə zikr edir. Təbəri yazdığı müqəddimədə də qeyd etdiyi kimi tarixi əqli deyil nəqli elmlərdən hesab edir. Belə ki, Təbəriyə görə keçmişin xəbərlərini öyrənməyin yolu yalnız nəql olunanlar və xəbər verilənlərdir və tarix mühəqqiqlərin əqli və fikirləri ilə başa düşülüb üzə çıxarıla bilməz. Təbəri bu üslub ilə bəzən bir-biri ilə uyğun gəlməyən nəhəng sayda rəvayətlərlə üzləşir. Lakin onların məzmunları ilə bağlı hec bir tənqid və təhlilə girişmir. Belə ki, onun üçün yalnız sənədin səhih olaması kifayət edir. Əsərdə əsasən mədəni məsələlərə deyil, siyasi məsələlərə diqqət yetirilir. Təbəri bu kitabın yazılmasında öz əsrində mövcud olan ən ümdə mənbələrdən istifadə etmişdir.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* *Ülviyyə Ağayeva.* "Təbəri tarixi" (az.). ebedinur.net. 2012-06-12. İstifadə tarixi: 2014-01-28.

Xarici keçidlər
---------------

* "Əbədi Nur" dərgisində "Təbəri Tarixi" məqaləsi
* İngiliscə Təbəri Tarixi əsərini oxu

Həmçinin bax
------------

Təbəri
**Xədicə Bahəddin qızı Qazıyeva** (15 fevral 1909, Kazan – 7 iyun 1991) — Azərbaycan teatr aktrisası, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1964).

Həyatı
------

Xədicə Bahəddin qızı Qazıyeva 1909-cu il fevralın 15-də Kazan şəhərində dünyaya göz açıb. Orta təhsilini bu şəhərdə almışdır. 1926-cı ildə Xədicə xanımı Naxçıvana işləməyə göndərirlər. Aktrisanın ilk rolu "Qaçaq Kərəm" pyesində Sirab obrazı olub. Sonra Cəfər Cabbarlının "Sevil" pyesində Edilya obrazını, Hüseyn Cavidin "Şeyx Sənan" faciəsində Xumarı oynadı.

O, 200-dən çox obrazla qarşılaşmışdır.

Xədicə Qazıyeva 1991-ci il iyunun 7-də vəfat edib.

Xədicə Qazıyevanın qızı, Azərbaycan SSR xalq artisti Sofiya Hüseynova (1926–2015), nəvələri — xalq artistləri Rafael Dadaşov (1946–2020) və Rövşən Hüseynov da (1954) həyat yollarını sənətə bağlayıblar.

Mükafatları
-----------

* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı — 9 iyun 1959
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 14 oktyabr 1964

İstinadlar
----------
**Xədim Əhməd Paşa** (ö. 6 noyabr 1613) — III Murad, III Mehmed və I Əhməd səltənətlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi, Misir bəylərbəyi.

Həyatı
------

Doğum tarixi haqqında məlumat yoxdur. Saray xədimlərindən olub, əslən albandır. Saraydakı tədrisatını və təhsilini tamamlamasının ardından Kipr bəylərbəyi olaraq saraydan ayrıldı. Daha sonra 1590-cı ilin sentyabrında vəzir rütbəsilə Misir bəylərbəyi təyin edildi. 1595-ci ildə burdan Bosniyaya təyin edildi. Ancaq 1597-ci ildə girdiyi bir çatışmada məğlub olduğu üçün vəzifədən alındı. Daha sonra paytaxta çağırılaraq vəzir oldu və 1599-cu ildə sədarət naibliyinə gətirildi. 10 ay sonra bu vəzifəsindən də azad olundu və Anadolunun mühafizəsi ilə vəzifələndirildi. 1603-cü ildə bilinməyən səbəblə Yeddiqüllə zindanlarına həbs olundu. 1604-cü ilin iyununda yenidən sədarət naibi oldu. Ardından 1607-ci ildə həccə getdi və ardından təqaüdə ayrıldı. 6 noyabr 1613-cü ildə İstanbulda vəfat etdi.

Mənbə
-----

* Sicill-i Osmani II, səh. 222
*Alfa-metilstirol* (izopropenilbenzol) – aromatik karbohidrogenlərin (arenlər) sinfinə daxil olan üzvi birləşmədir, molekul formulu C9H10-dur.

Alınması
--------

α-Metilstirolu sənayedə benzolun propilenlə alkilləşməsi və daha sonra izopropilbenzolun (kumolun) palladium-nikel katalizatoru üzərində dehidrogenləşməsi üsulu ilə alırlar. Bundan başqa, α-metilstirolu yüksək temperaturda (200-300oC) dimetilfenilkarbinolun – izopropilbenzolun avtooksidləşməsindən alınan hidroperoksidin minerl turşular iştirakında parçalanmasın məhsulunun dehidratasiyasından da alırlar.

Fiziki xassələri
----------------

α-Metilstirol kəskin spesifik iyli rəngsiz mayedir. Suda 0,01% həcmdə həll olur. Qaynama temperaturu 165,38oC, ərimə temperaturu -23,14oC-dir. Xüsusi istilik tutumu 0,4 kal/q (oC), buxarlanma istiliyi 96,66 kkal/mol, polimerləşmə istiliyi 8,4 kkal/mol, polimerləşmə entropiyası 26 kal/mol-dur.

Kimyəvi xassələri
-----------------

α-Metilstirol aromatik birləşmələrin və alkenlərin kimyəvi xassələrinə malikdir. Özü-özlüyündə polimerləşmir, havada saxlanıldıqda asetofenona və formaldehidə qədər oksidləşir. Ion polimerləşmədə ionlaşdırıcı katalizatorların (butullitlər, BF3-ün sadə efirlərlə kimpleksləri, kalium və digər qələvi metallar) radiasiya və ya UB-şüalanmanın təsiri ilə yüksəkmolekullu polimerlər; radikal polimerləşmədə isə – dimerlər və oliqomerlər əmələ qətirir; stirol, butadien, akrilonitril, vinilxlorid və s. vinil monomerləri ilə asanlıqla birgə polimerləşir.

Tətbiqi
-------

α-Metilstirol sənayedə stirol və s. vinil monomerləri ilə daha yüksək termiki davamlı birgə polimerlərin (sopolimerlərin) istehsalında somonomer kimi istifadə olunur. α-Metilstirol, həmçinin, butadien-stirol kauçukunun istehsalında da tətbiq olunur.

Toksikliyi
----------

α-Metilstirol orta səviyyədə zəhərlidir. Orqanizmə təsiri stirolun təsiri kimidir (ümumi toksiki təsirli zəhərdir), orqanizmə əsasən inqalyasiya yolu ilə daxil olur. Buraxıla bilən qatılıq həddi 5 mq/m2-dir[2].

Mənbə
-----

1. 
2. Альфа-метилстирол. bigrefs.ru.
3. Большая российская энциклопедия (elektron versiyası)

1. ↑  .
Gipsı-1 ледяные сталогмиты
**Gipsi - 1 -** Tatarıstan Kama-Ustin rayonunda yerləşən gips qazıntılarıdır. Volqanın sahilində, Kuybışev su anbarının səviyyəsində 20 m yüksəklikdə, Tenişova qəsəbəsinin cənub-şərqində yerləşir. Bura heç yerdə rast gəlinməyən gips tullantıları ilə zəngindir və buda turistləri özünə cəlb edir. 

Bu tullantılar 1930-cı ildən gips yatağından gips çıxarılması zamanı yaranıb. 1950-ci ildə isə bu yatağın istismarı dayandırılmışdır. Onun 11 çıxışı mövcuddur. Burada istismardan sonra dəmir qalıqları və qatarların reysləri qalıbdı. 2005-ci ildə yenidən qəza baş verdi. 2011-ci ildə isə digər qəzadan sonra Avropa Tetşikov kömürçülərini ora daxil olmağı qadağan elədi.

Onun divarları alpinistlərin istifadəsinə verilib. Onun yanında Yurev mağarası yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "FAQ - PRO Speleo". 2009-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-08.
2. ↑
3. ↑  "Скалодром, Камское Устье, Камское Устье". 2012-05-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-08.
4. ↑  "Ekstrim səyahətçilər klubu". 2013-09-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-08.
**Həbibulla Odabaş** — (1891 və ya 11 fevral 1881, Korbek[d], Tavriya quberniyası[d] – 1937, SSRİ) — krım tatar yazıçı, filoloq, pedaqoq. Əsərlərini Timurcan və Çatır-Tavlı təxəllüsləri ilə çap etdirib.

Haqqında
--------

Həbibulla Əbdürrəşid oğlu Odabaş 1891-ci ildə Aluşta yaxınlığındakı Korbek kəndində anadan olub. Orta təhsilini Krımda aldıqdan sonra İstanbulda ali təhsil alıb. Burada təhsil aldığı dövr ərzində ilk dəfə öz şeirlərini və "Altın yarık" (Qızıl parıltı) poemasını çap etdirir. 1917-ci ildə Krıma geri dönərək 1920-ci ilə qədər "Yaşıl ada" jurnalı sonradan isə "Bilgi" jurnalını nəşr etdirir. 1921-ci ildən 1928-ci ilə qədər Krım Pedaqoji İnstitutunda və Tatar Pedaqoji Texnikumunda dərs deyir. Müəllimlik fəaliyyəti ilə yanaşı krım tatar məktəblərində üçün ana dili və ədəbiyyat dərslərini keçmək üçün bir neçə dərsliyi də tərtib edir. 1925-ci ildə Tavrida tarix, arxeologiya və etnoqrafiya Cəmiyyətinə üzv seçilir. 1925-ci ildə Simferopolda çap edilən "Okub işleri" jurnalında öz pedaqoji, mədəni maarif mövzulu, yazılarını, şeir və hekayələrini yazır. 1926-cı ilin 26 fevral-6 mart tarixlərində Bakıda keçirilmiş Birinci Türkoloji Qurultayda iştirak edib. 26 oktyabr 1928-ci ildə "Milli Firqə" işi üzrə həbs edilərək 10 il əmək düşərgəsinə məhkum edilir. 1937-ci ildə Həbibulla Odabaşın həyat yoldaşı Ayşə ərinin vəfatı haqqında xəbər alır. Lakin onun nə vaxt və harada dünyasını dəyişməsi haqqında heç bir məlumat yoxdur. 17 aprel 1991-ci ildə ölümündən sonra bəraət alıb.

Həmçinin bax
------------

* Ablakim İlmiy
* Yusif İsa Halim
* Həmdi Giraybəy

İstinadlar
----------

1. 1 2  *різні автори* Енциклопедія сучасної України (ukr.). Інститут енциклопедичних досліджень НАН України, 2001. ISBN 94-402-3354-X
2. 1 2  "АБИБУЛЛА ОДАБАШ" (rus). crimea.ru. 2021-03-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 mart 2021.
3. ↑  "Журнал "Ешиль ада" продолжил традиции "Терджимана". Абибулла Одабаш" (rus). liveinternet.ru. 22 noyabr 2018. 12 mart 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 mart 2021.
4. ↑  "Одабаш Абибулла Абдурешидович" (rus). bessmertnybarak.ru. 12 mart 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 mart 2021.
5. ↑  "Одабаш Абибулла Абдурешидович (1891)" (rus). openlist.wiki. 2021-03-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 mart 2021.

Xarici keçidlər
---------------

* Журнал "Ешиль ада" продолжил традиции "Терджимана" / Crimean tatars
**Mağara çimərliyi** (mac. Barlangfürdő) — Maçarıstanda mağara daxilində yerləşən geotermal su hövzəsi. Çimərlik Mişkols şəhərinin Mişkols-Tapolsa kurortunda yerləşir. Digər bu tip mağara çimərliyi Slovakiyanın Sklene-Teplisa şəhərindədir. Temperaturu 30 °C olan bu su oynaq ağrılarını müalicə edir. Başqa termal sulardan fərqli olaraq bu suyun tərkibində duzların miqdarı çox azdır. O üzdən insanlar uzun müddət bu suda çimə bilərlər. Mağara çimərliyini yanvar ayı istisna olunmaqla il boyu ziyarət etmək mümkündür.

Ümumi məlumat
-------------

Mağara və termal su qədim dövrlərdən məlum olsada, Tapolsa çimərliyi Macarıstanın Osmanlı İmperiyası tərəfindən işğalından sonra məşhurlaşıb (16 -17 əsrlər). Mağaranın olduğu ərazi yunan pravoslav abbatılığı Qerembeye məxsus idi. 1711-ci ildə abbatlığın təşəbbüsü ilə çimərlik yaradılmış və suyun özəlliyini öyrənmək üçün Slovakiyadan həkim dəvət edilmişdir. 1723-cü ildə üç hovuz və bir mehmanxana inşa edilmişdir. Mağaradan o zaman istifadə olunmayıb və hovuzlar kənarda yerləşirdi. Hovuzların suyu indi ilə müqayisədə daha soyuq idi. Çünki, digər soyuq termal sulardan istifadə olunurdu. XVIII əsrin ortalarında çimərlik unudulmuş və XIX əsrdə binanın xarabalığı qalmışdır.

1837-ci ildə Qermebey abbatlığı çimərliyi bərpa etdirmiş və xeyli genişləndirmişdir. Artıq qapalı hovuz fəaliyyət göstərirdi.

XX əsrin əvvələrində, Mişkols şəhəri yunan pravaslav kilsəsindən bə ərazini satın almış. Buna səbəb nəyin ki, termal su olmuş, həm də içməli su mənbələrin olması idi. Ərazidə ilk öncə ümumi hovuz inşa edildi. 1934-cü ildə Tapolsa rəsmi olaraq kurort şəhəri elan edildi. 1939-cu ildə yeni çimərlik evi tikilmiş və tikinti zamanı bəzi arxeoloji tapıntılar, eləcə də yeni termal su aşkar edilmişdir( +31.5°С). Mağara daxilində olan çimərlik hovuzu 14 may 1959-cu ildə istifadəyə verilmişdir.

Şəkillər
--------

* 
* 
* 
* 
*

Mənbə
-----

* Dely Károly szerk.: Bükk útikalauz. Bp. Sport, 1970. 76–77. old. (A Bükk karsztja és barlangjai című fejezetet, az 51–88. oldalakat Dénes György írta.)
* 
* Gonda György: Az Országos Környezet- és Természetvédelmi Hivatal elnökének 1/1982. (III. 15.) OKTH számú rendelkezése. Magyar Közlöny, 1982. március 15. (14. sz.) 199. old.
* Kordos László: Barlangkataszteri hírek. Karszt és Barlang, 1980. 1. félév. 46. old.
* Regős József: Régészeti szempontból jelentős barlangok. In: Baráz Csaba szerk.: A Bükki Nemzeti Park. Hegyek, erdők, emberek. Bükki Nemzeti Park Igazgatóság, Eger, 2002. 326. old.
* Székely Kinga: Fokozottan védett barlangok. In: Baráz Csaba szerk.: A Bükki Nemzeti Park. Hegyek, erdők, emberek. Eger, 2002. 187. old.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt (mac.) (ing.) (alm.) (pol.) (slovak.)
* Пещерная купальня на официальном туристическом сайте Мишкольца (mac.) (ing.) (alm.) (pol.) (rus.) (slovak.)
Miron: "Diskobol"
**Miron** (*yun.* Μύρων)(b.e.ə.480-440) — Afinada yaşamış heykəltaraş. O, Eletrada doğulub. Aqeladasın tələbəsi olub. Miron əsərlərinin çoxunu bürüncdən hazırlayırdı. Tanrıların və qəhrəmanların heykəllərini hazırlamasına baxmayaraq Miron əsasən idmançıların heykəllərini hazırlayırdı. Tarixçi Plini Mironun işlərinin Polikletin işlərindən daha və düzgün daha harmonik olduğunu bildirmişdir. Onun ən məşhur əsərləri, Plininin "Pliny’s Natural History"(Plininin təbii tarixi) adlı əsərinə daxildir. *(Bu əsər Roma vaxtından indiyə qədər gəlib çatan nadir əsərlərdəndir. Əsərdə hər şey haqqında məlumat toplanmışdır)*

Miron: "Afina və Marsiy"
Miron deyirdi ki, o, öz əsərlərinə heyranedici və həyat xüsusiyyətlərini verəndə fikrindəki emosiyaları orada göstərə bilmirdi. Onun düzəltdiyi kişi heykəllərinin bədənləri onların başlarına görə daha mükəmməl olurdu. Misal üçün, onun ən məşhur əsəri Diskobolun üzü sakit və cizgisizdir, amma bədəni və bütünlükə bədən əzələləri xüsusi bir cəhdlə birləşib.

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Miron*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |
**Sex** (*rus.* цех, dolayı yolla pol. сесh sözündən, o da *alm.* zunft‎; mənası – "eyni sinifdən olan şəxslərin birliyi") — feodalizm cəmiyyətində şəhərlərdə iqtisadi cəhətdən müstəqil olan xırda istehsalçıların – sənətkarların peşə təşkilatları.

Tarixi
------

Sexlər XI–XII əsrlərdə Qərbi Avropa ölkələrindən Fransa, Almaniya və İngiltərədə (İtaliyada ola bilsin daha əvvəl) meydana gəlmiş, XIII–XIV əsrlərdə tam inkişaf etmişdir. Bu ölkələrin iri şəhərlərində müxtəlif ixtisaslı sənətkarlar sexlərdə birləşirdi (toxucular, çəkməcilər, yağçılar sexi və başqa sexlər əmələ gəlirdi). Şəhər əhalisinin digər təbəqələri də (məsəsələn, balıqçılar, musiqiçilər, həkimlər və b.) sexlər yaradırdılar. Sexlərin fəaliyyəti ilk növbədə şəhər sənətkarlarının istehsal mənafeyini güdürdü. Hər bir sexin əmək aləti təsvir olunmuş emblemi, sex möhürü, kassası olurdu. Sexlər şəhərdaxili sosial mübarizədə böyuk rol oynamışlar. Sexlər xırda sənət istehsalını müdafiə və mühafizə etməklə sənayenin inkişafını ləngidir, yeni kapitalist təsərrüfat formalarının inkişaf edib artmasına maneçilik törədirdi. Buna görə də inkişaf etmiş kapitalist münasibətlərinin bərqərar olması sex sistemini dağıtmışdır. XVIII əsrin sonu XIX əsrin əvvəllərində inkişaf etmiiş kapitalist ölkələrində sexlər qanunvericiliklə ləğv olunmuşdur.

### Azərbaycanda

Azərbaycanda sənətkar birləşmələri hələ Sasanilər dövrundən mövcud olmuşdur. IX–XII əsrlərdə Gəncə, Şamaxı, Dərbənd və s. Azərbaycan şəhərlərində sənət sahələrinin xüsusi birləşmələri (sərrac, dabbaq, nəccar və s.) var idi. XIII–XVIII əsrlərdə sənətkar təşkilatları möhtərifə, ozan, əsnaf adlanırdı. XVII–XIX əsrlərdə sənətkarlar arasında dini-əxlaqi normalar xüsusi risalə və nizamnamələr (fütuvvətnamələr) əsasında təsbit edilirdi. Əsnaf daxilində inkişaf etmiş sosial iyerarxiya olmadığına görə sex inhisarı da mövcud deyildi. Ustalar istədiyi qədər şagird yetişdirə bilərdi. Ustalığa keçmə "qurşama" mərasimi ilə başa şatdırılırdı. Ustalığa keçənlər fərdi dükan-emalatxana acmaq ixtiyarına malik idi. Feodalların şəhərlərdə hakim olmaları əsnafların daxili özunuidarə hüququnu xeyli məhdudlaşdırırdı.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Сехләр // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VIII ҹилд: Прадо—Спринт. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1984. С. 364.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Цехи / Е. Н. Кириллова // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Qısa yəhudi · Kruqosvet · Catholic (1997—…) · Treccani · İsveçrə tarixi · İsveçrə tarixi |
| Normativ yoxlama | GND: 4068112-9 · LCCN: sh85057744 · NDL: 00562489 · NKC: ph119086 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Kolanı.

**Kolanı** — Azərbaycan Respublikasının Hacıqabul rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Toponimikası
------------

Kənd Kür çayının sahilində, Şirvan düzündədir. Kənd vaxtilə Cavad qəzasında yaşamış kolani tayfasına mənsub 71 ailənin Toyuqplov adlı qışlaq yerində məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Kolanılar qədim türk tayfalarındandır. XVIII əsrin ortaları XIX əsrin birinci yarısında Qarabağ xanlığında yaşayan kolanıların ərazisi Kolanı mahalı adlanırdı. XIX əsr Azərb. tarixçisi Mirzə Adıgözəl bəy Uşacıq kəndindən Göyçə sərhədinə qədər uzanan Tərtər çayı hövzəsini kolanıların məskəni adlandırırdı. XIX əsrdə Cavad qəzasında 282 ailəli Kolanı eli yaşayırdı. Sonralar onlar müxtəlif yerlərdə məskunlaşmışlar. Mənbələrə görə, Ağa Məhəmməd Şah Qacarın Qarabağa hücumu zamanı Qarabağ elatlarının bir qismi, o cümlədən kolanılar köçüb Naxçıvanda, Şirvanda və b. yerlərdə məskunlaşmışlar.

Tarixi
------

Əhalisi
-------

2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 2017 nəfər əhali yaşayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Kolanı (Hacıqabul) // Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. I cild. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. 304. ISBN 978-9952-34-155-3.
2. ↑  Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı-2010. Səh.629

Həmçinin bax
------------

| ⛭Hacıqabul rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Hacıqabul |  |
| Qəsəbələr | Balıqçı • Muğan • Navahı • Padar • Pirsaat |
| Kəndlər | Abdulabad • Atbulaq • Axtaçı Şirvan • Ağacanlı • Birinci Meyniman • Birinci Paşalı • Birinci Udullu • Bürvənd • Ələtli • İkinci Meyniman • İkinci Paşalı • İkinci Udullu  • Kolanı • Kürdçü • Qarasu • Qızılburun • Qubalı • Qubalıbalaoğlan • Meyniman • Navahı • Rəncbər • Şorbaçı • Tağılı • Talış |
| Ləğv olunmuş kəndlər | Xilə |

|  |  |
| --- | --- |
| Hacıqabul rayonu | *Hacıqabul rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Cumabayev Mağcan Beken oğlu** (*qaz.* Мағжан Бекенұлы Жұмабаев, *Mаgjаn Bekenulı Jumаbаev*) (25 iyun 1893- 19 mart 1938) - Qazax ədəbiyyatının XX əsrin əvvəllindəki məşhur və önəmli şairlərindən biri. Müasir qazax ədəbiyyatının yaradıcılarından biridir.

Bioqrafiyası
------------

1905-1910-cu illərdə Mağcan Cumabayev Petropavl mədrəsəsində təhsil almış, ərəb, fars və türk dillərini öyrənmişdir. 1911-ci ildə isə Ufa mədrəsəsində təhsil almış, bu zaman müəllimlərindən biri Volqa tatarlarının klassik yazıçısı Galimcan İbrahimov olmuşdur. 1912-ci ildə qazax dilində olan şeirləri "Şolpan" adlı kitabda toplanaraq nəşr edilib, kitab ərəb əlifbası ilə yazılıb. Bu kitab qazax ziyalıları arasında məşhurluq qazanmışdır.
1917-ci ilin yay və qışı ərzində qazax "Alaş" partiyasının və Alaş Orda Qazaxıstan milli hökumətinin yaranmasında iştirak etmişdir.
Daha sonra Moskvada yaşamış və Lermontov, Koltsov, Balmont, İvanov, Mamin- Sibiriak, Maksim Qorki, Aleksandr Blok, Höte və digər şairlərin əsərlərini qazax dilinə tərcümə edib. Ali təhsilini başa vurduqdan sonra Qazaxıstana gəlmiş və orda müəllim kimi işləmişdir.

### Həbsi

Haqsız yerə Alaş Ordanın pan- türkçü üzvü olması və yapon cəsusluğunda ittiham edilərək 10 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilir. Məhkəməyə qədər Butyrka həbsxanasında saxlanılır, daha sonra Kareliya və Arxangelsk Əyalətinə göndərilir. 1934-cü ildə Maksim Qorki və Peşkovaya məktub yazır və onların köməyilə həbsdən vaxtından əvvəl azad edilir. Lakin yarım ildən sonra Almatada yenidən həbs edilir və 1938-ci ildə 19 martda güllələnir.

Xarici keçidlər
---------------

* Mağcan Cumabayoğlu
* Forum: M.Cumabayuğlı şiirleri
* M.Cumabay şiirleri

Mənbə
-----
**ABŞ Müttəfiq Qüvvələri Ali Qərargah Komandanlığı** (SHAPE - Supreme Headquarters Allied Powers Europe) — Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatının Müttəfiq Əməliyyat Komandanlığının (ACO) qərargahıdır. 1967-ci ildən Belçikanın Mons şəhərinin şimalında yerləşən Kastau şəhərində yerləşir. Bununla birlikdə, əvvəllər 1953-cü ildən Fransadakı Versalın yanında *Rocquencourt*da yerləşirdi. 1951-ci ildən 2003-cü ilə qədər SHAPE Müttəfiq Avropa Komandanlığının (ACE) qərargahı idi. 2003-cü ildən bu yana Müttəfiq Əməliyyatlar Hərəkatının mərkəzi olub və dünyadakı bütün NATO əməliyyatlarına nəzarət edir

2003-cü ildə fəaliyyətinin coğrafi əhatəsi genişlənsə də, SHAPE hüquqi səbəblərə görə Avropaya istinad edərək ənənəvi adını qorumuşdur. O dövrdə Atlantik Müttəfiq Komandanlığının tarixən bir hissəsi olan NATO-nun Lissabondakı ACO (Müttəfiq Əməliyyat Komandanlığı) komandanlığı yenidən birləşdirildi. Müttəfiq Əməliyyatlar Hərəkatının Komandiri, eyni zamanda "Avropa Müttəfiq Ali Komandiri" (SACEUR) titulunu qorumuşdur və eyni zamanda ABŞ Avropa Komandanlığı Komandanı kimi vəzifə icra edən ABŞ dörd ulduzlu generalı və ya bayraq komandiri kimi qalmağa da davam edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  SHAPE, 7010 Casteau Belgium "SHAPE on NATO homepage". 2020-02-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2006-03-12.
2. ↑  Pedlow, Evolution of NATO's Command Structure 1951-2009 Arxivləşdirilib 2013-03-01 at the Wayback Machine.

Həmçinin bax
------------

* Atlantika Müttəfiq Ali Komandanlığı
Mağaranın üzərində yerləşən landşaft
**Optimistiçeskaya** — Ukraynanın Ternopil vilayətinin Korolyovka kəndi ərazisində yerləşən karst mənşəli mağara. Əhəng daşından təşkil olunmuş dünyanın ən uzun mağarasıdır. Onun ümumi uzunluğu 230,5 km-dir. Mağara hələ də sonuna qədər keçilməmişdir. Mağaranın adı onu tədqiq etmiş ekspertlərin optimist mövqeyi ilə əlaqədardır.

Xüsusiyyəti
-----------

Mağara 1966-cı ildə aşkarlanmışdır. Bu günə olan məlumata görə mağaranın uzunluğu 232 km-dir. Mağaranın sahəsi 2 km² təşkil edir. 20 metr dərinliyə enir. Daxili hissəsi gillidir. Mağaranın daxilində stalaksitlərə rast gəlinir.

Açılış tarixi
-------------

Bölgədə zəngin mağaralar olması hələ 1965-ci ildən məlum idi. Ekspertlər böyük səy göstərmələrinə baxmayaraq, mağaranın daxilinə irəliləyə bilmirlər. Növbəti il, 8 may 1966 ildə Aleksey Solyar və Miron Savçin mağaranın daxilində yerləşən gilli sahəni keçərək daxilə irəliləyə bilirlər. Onlar həmin il mağaranın 400 metr içərisinə keçə bilirlər. Əvvəllər mağaranın uzunluğunun 3 km olduğu düşünülürdü. Sonradan onun uzunluğunun 200 km-dən çox olması aşkarlandı. Sovet İttifaqının ən uzun mağarası olmuşdur.

Bundan sonra 200 ekspedisiya təşkil edilmişdir. Üstəlik digər dövlətlərin ekspertləri də bu ekpedisiyalarda iştirak etmişlər: Bolqarıstan, Polşa və Rusiya.

Araşdırmalar göstərdi ki, mağaranın davamı vardır. 2008 ildə mağaranın davamı gedilmiş və yeni məntəqələr aşkarlanmışdır. Burada təmiz sudan ibarət olan rezervuar vardır.

Rekordları
----------

* Bu mağara dünyanın gipsdən ibarət olan ən böyük mağarasıdır. Uzunluğuna görə isə dünyanın ikinci ən uzun mağarasıdır.
* Burada aşkarlanan Heliktitlər təkcə Əhəng daşından ibarət olan mağaralarda deyil gipsdən ibarət olan mağaralarda rast gəldiyini sübut edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "**Optimistiçeskaya** mağarası". 2012-07-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-05.
2. ↑  "Архив спелеорассылки CML, сообщение от 25.01.2009". 2016-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-05.
3. ↑  "Worlds longest caves. Compiled by: Bob Gulden". 2021-05-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-05.

Ədəbiyyat
---------

* Пещера Оптимистическая: к 45-летию Львовского спелеоклуба "Циклоп". — 302 с. — Львов, 2008.

Mənbə
-----

* Optimistiçeskaya mağarası muzeyi Arxivləşdirilib 2016-04-06 at the Wayback Machine
**Adrian Krişan** (7 may 1980) — Rumıniyanı təmsil edən stolüstü tennisçi.

Karyerası
---------

Adrian Krişan Rumıniyanı 2000-ci ildə Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 33-cü pillənin sahibi olub.

Daha sonra Adrian Krişan Rumıniyanı 2004-cü ildə Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 33-cü pillənin sahibi olub.

Adrian Krişan Rumıniyanı 2008-ci ildə Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 17-ci pillənin sahibi olub.

Daha sonra Adrian Krişan Rumıniyanı 2012-ci ildə London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 5-ci pillənin sahibi olub.

Adrian Krişan Rumıniyanı 2016-cı ildə Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 9-cu pillənin sahibi olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Olympedia.org.* "**Adrian Crișan**". www.olympedia.org (ingilis). 2022-08-30. 2021-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.08.2022.
**Avropa adadovşanı** (*lat.* Oryctolagus cuniculus) Dovşanlar fəsiləsinə (*lat.* Leporidae) aid cins. Dünya faunasında 1 cins və 43 növü vardır. Azərbaycanda bir cins vardır. Avropa adadovşanı Azərbaycan ərazisinə introduksiya edilmişdir.

Yayılması
---------

Əvvəllər Avropa adadovşanının arealı məhdud olub, İberiya yarımadasını, həmçinin Fransanın cənubundakı və Afrikanın şimal-qərbindəki izolyasiya olunmuş əraziləri əhatə edirdi. Məhz sonuncu böyük buz dövründən sonra adadovşanları yalnız bu ərazilərdə sağ qalmışlar, lakin insanın təsərrüfat fəaliyyəti nəticəsində adadovşanları Asiya və Antraktida istisna olmaqla, bütün qitələrdə yayılmışlar.

Xarici görünüşü
---------------

Bədən uzunluğu 31–45 sm-ə qədər, çəkisi isə 1,3–2,5 kq-a çatır. Qulaqların uzunluğu başın uzunluğundan qısa olub, 6–7,2 sm-ə çatır. Bədənin üst tərəfinin rəngi bəzən narıncı çalara malik qonurumtul-bozdur. Quyruğun ucu qara və ya bozdur. Adadovşanı gəmiricilər dəstəsinin bir nümayəndəsi olub, qazıcı yaşayış tərzi keçirir. Bütün məməlilərdə olduğu kimi, bədən baş, boyun və gövdə hissələrinə bölünür. Gövdə ətraflar üzərində nisbətən hündürdə dayanır və kiçik quyruğa malikdir. Baş qismən uzunsovdur. Gözlərdə üst, alt və qırpma pərdəsi adlanan göz qapaqları vardır. Gözün qırpma pərdəsi quşlardan və sürünənlərdən fərqli olaraq, gözün yalnız yarısını örtür. Kəllənin yan tərəflərində məməlilər üçün xarakter olan qulaq seyvanı vardır. Başın üz hissəsinin önündə üst və alt dodaqla əhatə olunmuş ağız yerləşir. Üz hissəsinin ön qurtaracağında bir cüt burun dəliyi və ondan arxaya doğru yanlarda bir cüt göz vardır. Üst dodaq üzərində seyrək, uzun və sərt olan bığ yerləşir. Bədən xaricdən uzun və yumşaq tüklə örtülü olur ki, bunların hamısı birlikdə sıx xəz əmələ gətirir. Arxa ətraflar ön ətraflara nisbətən yaxşı inki-şaf etmişdir. Ön ətrafda 5 barmaq, arxada isə 4 barmaq vardır. Barmaqlar caynaqlarla qurtarır.

Həyat tərzi
-----------

Vəhşi dovşanlar adətən kolluq bitki örtüyünə və kobud relyefə malik ərazilərdə — yarğanlarda, dənizlərin və limalnların sıldırımlı sahillərində məskən salırlar. Nadir hallarda meşə zolaqlarında, bağlarda, parklarda və çox nadir hallarda əkin torpaqlarında rast gəlinirlər. Dağlarda dəniz səviyyəsindən 600 m-dək yüksəkliklərə qalxırlar. Qazımaq üçün əlverişli olan torpağın quruluşu adadovşanları üçün mühüm əhəmiyyətə malikdir. Onlar qumlu torpaqlarda yaşamağa üstünlük verir, sıx gilli və daşlı ərazilərdə məskunlaşmırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0
3. ↑  Azərbaycanın heyvanlar aləmi. III hissə, Onurğalılar, Elm nəşriyyatı, Bakı, 2014
4. ↑  "Братец кролик - Охота - Охотники.ру". 2016-12-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-01.
Avropa Regional İnkişaf Fondu. 2007–2013-cü illər.
**Avropa Regional İnkişaf Fondu** (ARİF) — Avropa İttifaqı tərəfindən ayrılmış Avropa Struktur və İnvestisiya Fondlarından biri. Avropa İttifaqının vahid büdcəsindən maliyyələşdirilir. 1975-ci ildə yaradılmış ARİF Avropa İttifaqının regional siyasətinin məqsədlərinin həyata keçirilməsinndə əlaqələndirici rol oynayır və sənayenin tənəzzülünə məruz qalmış, inkişaf etməmiş regionların, eləcə də əlaqələndirici Avropa İttifaqına üzv olan ölkələrdə kənd yerlərinin inkişafına və yenidən qurulmasına yönəlmiş layihələrin maliyyələşdirilməsi üçün əsas alətdir. 1995-ci ildən Finlandiya və İsveçrənin şimal regionlarının inkişafına maliyyə yardımı göstərir. 1995-ci ildə fondun yuxarıda qeyd olunan fəaliyyətlər üzrə maliyyə ayırmaları 9 milyard EKYU-ya yaxın olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Avropa Regional İnkişaf Fondu // Böyük İqtisadi Ensiklopediya (az.). I cild: ABCÇD. Bakı: "Şərq-Qərb" nəşriyyat evi. 2012. səh. 109.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Avropa Regional İnkişaf Fondu*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  
Xəta: şablon boşdur

* Summary of ERDF legislation
* North Sea Region Programme Transnational Cooperation Programme under the ERDF
* Baltic Sea Region Programme Transnational Cooperation Programme under the ERDF
* Alpine Space Programme Transnational Cooperation Programme under the ERDF
* Atlantic Area Operational Programme Transnational Cooperation Programme under the ERDF
* INTERREG North-West Europe Programme Transnational Cooperation Programme under the ERDF

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Britannica (onlayn) · Universalis |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| CONOR: 328440163 · GND: 64694-5 · ISNI: 0000 0001 1956 2538 · Microsoft: 2779078516 · NKC: kn20020321255 · VIAF: 133608505 · WorldCat VIAF: 133608505 |

 |
**Oqast Karl Rayşauer** (*ing.* August Karl Reischauer; 4 sentyabr 1879, Consboro[d], İllinoys – 10 iyul 1971) – amerikalı presviterian missioneri. Yaponiyadakı fəaliyyətinə görə tanınır. 1918-ci ildə Tokio Qadınlar Xristian Universitetinin, 1920-ci ildə isə həyat yoldaşı ilə birlikdə Yaponiya Karlar Danışıq Məktəbinin əsasını qoymuşdur.

Həyatı
------

Oqast Karl Rayşauer 1879-cu ildə ABŞ-nin İllinoys ştatının Consboro şəhərində doğulmuşdur. 1902-ci ildə Hanover kollecindən, 1905-ci ildə isə Makkormik Teologiya Seminariyasından məzun olduqdan sonra Yaponiyaya getmişdir. Rayşauer xristianlığın digər dinlərlə əlaqəsi ilə maraqlandığı üçün 1917-ci ildə *"Yaponiyada buddizm tədqiqatları"* adlı elmi işini nəşr etdirmişdir. O, həmçinin Yaponiyada təkrarlanan protestant missionerlik cəhdlərini aradan qaldırmağa və məzhəb seminariyalarını möhkəmləndirməyə cəhd etmişdir. 1917-ci ildə Nyu-York Universiteti tərəfindən fəxri dərəcə ilə təltif olunmuşdur.

1941-ci ildə Yaponiyanı tərk etmiş və bir neçə il Nyu-York şəhərindəki Birlik Teologiya Seminariyasında müqayisəli dinlər mövzusunda dərslər vermişdir. Əsas əsərlərinə *"Yaponiyada tapşırıq: Müasir missionerlik prinsiplərinin tədqiqi"* (1926) və *"Oco yoşu: Cənnətdə doğum haqqında esselər"* (1930) aiddir.

Ailəsi
------

Böyük oğlu Robert *"Erkən Yaponiya tarixi, e.ə. 40 – b.e. 1167"* adlı əsərinin nəşrindən qısa müddət sonra Şanxayda hava bombardımanı nəticəsində ölmüşdür. İkinci oğlu Ervin tanınmış yaponşünas olmuş, 1961–1966-cı illərdə ABŞ-nin Yaponiyadakı səfiri vəzifəsini yerinə yetirmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Kodansha Encyclopedia of Japan. səh. 288
2. 1 2  Kodansha Encyclopedia of Japan. səh. 289

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VI cild (Niju–Saka). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 288-289. ISBN 0-87011-626-6. İstifadə tarixi: 16 avqust 2022.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Şəcərə və nekropolistika | WikiTree |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| GND: 1055493387 · ISNI: 0000 0000 6784 2000 · LCCN: no96049682 · NDL: 00768618 · NTA: 102614733 · VIAF: 92447178 · WorldCat VIAF: 92447178 |

 |
**Avropa Milli Hesablar Sistemi** (AMHS-1995) — Avropa İttifaqının üzvləri tərəfindən istifadə edilən milli hesablar və regional hesablar sistemi. Bu, ardıcıl, dəqiq və müqayisə edilə bilən statistik məlumatlardan istifadə etməklə üzv ölkələrin iqtisadiyyatının kəmiyyət baxımından ifadəsini təsvir etmək üçün zəruri uçot qaydalarını müəyyən edir.

Strukturu
---------

AMHS-in strukturu sektor hesabları və xərclər-buraxılış olmaqla iki əsas cədvəllər qrupundan ibarətdir. Sektor hesabları institusional sektorlar üzrə iqtisadi prosesin müxtəlif mərhələlərinin sistemli təsvirini təqdim edir. Sektor hesablarına həmçinin hesabat dövrü ərzində aktivlərin, öhdəliklərin və şəxsi kapitalın xalis dəyərinin olub-olmamasını müəyyən etmək üçün aktiv və passiv balansı daxildir. Xərclər-buraxılış cədvəli və sahələr üzrə hesablardır. İstehsal prosesini, məhsul və xidmətlərin hərəkətini daha ətraflı təsvir edir. AMHS həmçinin əhali və məşğulluq anlayışlarını özündə birləşdirir. Bu anlayışlar həm sektor hesabına, həm də xərclər-buraxılış cədvəlinə uyğundur. AMHS illik milli hesablarla məhdudlaşmır, həm də rüblük və regional hesabları əhatə edir. AMHS-nin milli hesabları – Milli Hesablar Sistemi (MHS) üzrə tövsiyələrin baxılmış qlobal versiyalarına tam uyğundur və 1970-ci ildə nəşr edilmiş, inteqrasiya olunmuş iqtisadi hesabların Avropa sistemini əvəz edir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Aktivlərlə təmin edilmiş qiymətli kağızlar // Böyük İqtisadi Ensiklopediya (az.). I cild: ABCÇD. Bakı: "Şərq-Qərb" nəşriyyat evi. 2012. səh. 105–106.

Xarici keçidlər
---------------

* Council Regulation (EC) No 2223/96 of 25 June 1996 on the European system of national and regional accounts in the Community, the annex contains the whole ESA95
* European Commission (1996). "European System of Accounts ESA 1995" Eurostat, Brussels-Luxembourg,1996, xx + 383 pp.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 4226732-8 · Microsoft: 22997703 |
Triniti yarımadasının yerləşməsi.
**Oqled zirvəsi** (bolq. *връх Оглед*, ‘Vrah Ogled’ \'vr&h 'o-gled\) — Antarktidanın Qreyam torpağının Triniti yarımadası sahillərindən şimalda yerləşən, 700 m hündürlüklü qaya zirvəsidir. Zirvə Luis Filipp yaylasından və Bransfild boğazından şimalda yerləşmişdir.

Zirvə cənubi Bolqarıstanda yerləşən Oqled şəhərinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Oqled zirvəsi 63°30′20″ c. e. 58°18′18″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Tintyava zirvəsindən 3.66 km şimal-qərbdə, Hoçstetter zirvəsindən 12.11 km şimalda, Lardiqo zirvəsindən 10.76 km şimal-şərqdə yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* Trinity Peninsula. Arxivləşdirilib 2015-09-23 at the Wayback Machine Scale 1:250000 topographic map No. 5697. Institut für Angewandte Geodäsie and British Antarctic Survey, 1996.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Triniti yarımadası

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.
**Tinder fırıldaqçısı** (*ing.* The Tinder Swindler*)* — 2 fevral 2022-ci ildə Netflix-də yayımlanan ingilis istehsalı sənədli film. Film Tinder tətbiqi vasitəsilə qadınları aldadan israilli cinayətkar Simon Leviev haqqındadır.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***
Doğum adı Şimon Hayut olan Simon Leviev Tinder adlı tanışlıq proqramında özünü almaz kralı olaraq tanınan Rusiya yəhudisi Lev Levievin oğlu olaraq təqdim etdi. Tinder-də tanış olduğu qadınları şam yeməyinə aparıb onlara müxəlif hədiyyələr alaraq özünü həqiqətən almaz kralının oğlu olduğuna inandırdı. Hətta qadınları şəxsi təyyarələrlə tətilə apardı. Möhtəşəm həyata sahib imiş kimi davranan Hayut tanış olduğu bütün qadınlara onu öldürmək istəyən düşmənləri olduğundan bəhs etdi. Qadınlara söhbət tətbiqləri vasitəsi ilə mühafizəçisinin düşmənləri tərəfindən yaralandığına dair saxta şəkillər göndərdi. Təhlükəsizlik məqsədi ilə öz kartından pul xərcləyə bilmədiyini və bu səbəblə geri qaytarmaq şərti ilə qadınlardan kart və nağd pul aldı. Bu üsulu bütün qurbanlarında istifadə etdi. Bir qadından aldığı pulu digər qadına xərcləyərək ponzi sistemi qurdu. Qurbanlarına saxta sənədlər göndərərək, pulu geri qaytardığına inadırmağa çalışırdı. Ən sonda isə qurbanlara olan əlaqəsini bitirəcəkdi. Qurbanlarından təxminən 10 milyon dollar pul aldığı təxmin edilir.[*mənbə göstərin*]

Tənqidlər
---------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-02-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-21.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-02-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-21.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-21.
4. 1 2 3  "Arxivlənmiş surət". 2022-02-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-21.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-21.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-21.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · IMDb · Metacritic · Rotten Tomatoes |
***Azərbaycanın subtropiklərində*** qısametrajlı sənədli filmi rejissor Rəşid Atamalıbəyov tərəfindən 1963-cü ildə çəkilmişdir. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Azərbaycanın subtropik bölgələrində yetişdirilən meyvə-tərəvəz və bostan bitkilərindən söhbət açır.

Məzmun
------

Elmi-kütləvi filmdir. Azərbaycanın subtropik bölgələrində yetişdirilən meyvə-tərəvəz və bostan bitkilərindən söhbət açır.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenari müəllifi: Ədhəm Qulubəyov  

Rejissor: Rəşid Atamalıbəyov  

Operator: Teyyub Axundov, Vladimir Zbudski  

Bəstəkar: Emin Sabitoğlu

İstinadlar
----------

1. ↑  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 2 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 83

Mənbə
-----

Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 170-179.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

1963-cü ilin Azərbaycan filmləri  

1960-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Atollun kosmosdan təsviri.
**Nukutavake** (*fr.* Nukutavake) — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). Taitidən 1125 km məsafədə yerləşir.

Coğrafiya
---------

Atollun uzunluğu 5,2 км, eni — 450 m, quru sahəsi isə 4 km²-dir. Daxili hissəsində laqun yoxdur.

İnzibati bölgüsü
----------------

Nukutavake, Vahitahi, Vairaatea, Pinaki və Akiaki adaları Nukutavake kommunasını meydana gətirir. İnzibati baxımından Tamotu-Qambe regionuna daxildir.

| Ada və ya rif | Quru sahəsi,km² | Laqunun sahəsi,km² | Əhali,nəf. (2007) | İnzibati mərkəz |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|
| Nukutavake | 4 | — | 170 | Tavananui |
| Vahitahi | 2,5 | 7,4 | 83 | Mohitu |
| Vairaatea | 3 | 13 | 66 | Ahuru |
| Pinaki | 1,3 | 0,7 | — | — |
| Akiaki | 1,3 | — | — | — |
|
| Nukutavake kommunası | 12,1 | 21,1 | 319 | Tavananui |

Əhali
-----

2007-ci il məlumatına görə adada 170 nəfər yaşayır. *Tavananui* əsas yaşayış məntəqəsidir. *Raitanini* əsas yaşayış məntəqəsidir. Yerli əhalinin əsas məşquliyyəti Kopra istehsalıdır. Adada eniş-uçuş zolağı vardır.

Tarixi
------

Ada 1616-cı ildə ingilis dənizçi Samuel Vallis tərəfindən kəşf edilir. O, adanı Kraliça Şarlotanın adı ilə adlandırır.

Mənbə
-----

* Ada haqqında informasiya  (ing.)
Yapon şirniyyatları seybo kimi təqdim oluna bilər.
**Seybo** (歳暮?) və ya **oseybo** (御歳暮?) — Yaponiyada ilin sonunda hədiyyə vermək adəti. "Seybo" sözünün mənası "ilin sonu" deməkdir. İlin sonunda verilən hədiyyə həmin il göstərilmiş yaxşılıqların qarşılığında təqdim olunan təşəkkürün bir ifadəsi hesab olunur.

Xüsusiyyətləri
--------------

Keçmişdə Yaponiyada əcdadların üzərinə sake, oniqiri, balıq kimi məhsullar qoyurdular və insanlar bu məhsulları ehtiyacı olanlarla paylayırdılar. Bu adət daha sonra seybo adətinə təkamül etmişdir.

Seybo adətən sosial cəhətdən daha yuxarı mərtəbədə qərarlaşan evlilik vasitəçisi, ailə həkimi, ev sahibi kimi şəxslərə və ya ikebana, çay mərasimi kimi incəsənət sahələri ilə məşğul olan müəllimlərə təqdim olunur. Bu şəxslərə seybo ilə yanaşı ilin ortasında çuqen adlı hədiyyə də verilir. Sosial cəhətdən daha yuxarı mərtəbədə qərarlaşan şəxslər də başqalarına seybo təqdim edə bilərlər. Belə seybolar ailə və ya biznes əlaqələri münasibətilə verilən seybolar hesab olunur.

Seybo kimi əsasən yemək və ya sabun, dəsmal kimi gündəlik həyatda istifadə olunan məhsullar verilir. Sorğuya əsasən şirniyyat və desertlər ən populyar seybolardır. Bəzi bölgələrdə gəlinə seybo kimi balıq və düyü keksi verilir.

Münasibət
---------

1969-cu ildə Kiotoda aparılmış sorğuya əsasən adi bir ailənin orta hesabla qəbul etdiyi seybo sayı 6,1 idi. Ailələrin 14%-i isə ümumiyyətlə seybo qəbul etməmişdi. Adətən hər ailənin sosial cəhətdən daha yuxarı mərtəbədə qərarlaşan cəmi 1 üzvü olduğu üçün bu rəqəm qeyri-mütənasibdir. Sorğuya əsasən müəyyən olunmuşdu ki, əhalinin 30%-i seybo adətini sevmir, çünki məcburi xarakterlidir. Buna baxmayaraq, seybo təqvim üzrə verilən hədiyyə adətləri arasında ən əhəmiyyətlisi hesab olunur.

Son illərdə seybo adəti ticarət maraqlarının təsirinə məruz qalır və 3–4 ayın maaşına bərabər il sonu bonusu şəklində təqdim olunur. Keçmişdə insanlar seybonu özləri şəxsən təqdim etsələr də, hazırda seybonu karqo vasitəsilə göndərməyə üstünlük verirlər.

Müasir dövrdə şəhərlərdə seybo adəti unudulmaqdadır və köhnə nəslin adəti hesab olunur. Milad hədiyyəsi vermək getdikcə daha populyarlaşır, çünki seybodan fərqli olaraq, Milad hədiyyəsi ailə üzvlərinə və daha yaxın şəxslərə təqdim olunduğu üçün daha səmimi hədiyyə vermə adəti kimi qəbul olunur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14  Kodansha Encyclopedia of Japan
2. 1 2 3 4 5  "Oseibo winter gift-giving in Japan — a fading tradition?". Japan Intercultural Consulting (ingiliscə). Archived from the original on 2021-09-20. İstifadə tarixi: 26 iyul 2022.
3. ↑  Dictionary of Japanese Culture

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 49. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 26 iyul 2022.
* *Kojima, Setsuko; Crane, Gene A.* Dictionary of Japanese Culture (ingiliscə). Heian. 1990. səh. 289. ISBN 9780893463366. İstifadə tarixi: 6 may 2023.
Adriatik plitəsi
**Adriatik plitəsi** — Təbaşir dövründə transformasiya qırılması ilə Afrika plitəsindən qopan kiçik tektonik mikroplitədir. Kontinental qabığasahibdir.

Avrasiya plitəsi ilə toqquşma zamanı lövhənin şimal hissəsi Alp qırışıqlığı zamanı deformasiyaya məruz qalmışdır. Adətən Avrasiya lövhəsinin bir hissəsi hesab olunur.

Adriatik plitəsi hələ də Avrasiya plitəsinə doğru irəliləyir, bununla belə ikincisi birincinin altına enir. Alp dağlarından keçən periadriatik qırılma bu lövhələri ayırır. Afrika plitəsinin okean qabığının bir hissəsi Adriatik plitəsinin cənub sərhəddində aşağı enərək İtaliyanın cənubundakı vulkanları əmələ gətirir.

Apennin yarımadasının şərqi və Adriatik dənizi Adriatik plitəsinin bir hissəsidir. Mezozoy çöküntüləri plitə introduksiyasıdır, əhəngdaşıdan ibarətdir və Cənubi Əhəngdaşı Alplarını təşkil edir.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Tektonik plitələr |
| --- |
| Əsas plitələr | 
* Hind-Avstraliya
* Antarktida
* Ərəbistan
* Afrika
* Avrasiya
* Hindistan
* Kokos
* Naska
* Skotiya
* Şimali Amerika
* Sakit okean
* Filippin
* Cənubi Amerika

 |  |
| Mikro plitələr | 
* Adriatik
* Altiplano
* Amur
* Anadolu
* Bismark
* Cənubi Bismark
* Şimali Bismark
* Vudlark
* Qalapaqos
* Qonav
* Qorda
* Qrenlandiya
* Zond
* İran
* Araşdırma
* Karib
* Karolin
* Kermadek
* Madaqaskar
* Manus
* Maoke
* Marian
* Molukka dənizi
* Banda dənizi
* Yenihebrid
* Niuafoou
* Pasxa adası
* Okinava
* Oxot dənizi
* Filippin
* Panama
* Quşbaşı
* Rivera
* Balmoral
* Konvey
* Şimali And
* Seyşel
* Solomon dənizi
* Somali
* Timor
* Tonqo
* Futuna
* Halmahera
* Xuan de Fuka
* Şetland
* Egey
* Yanszı

 |
| Yoxa çıxmış plitələr | 
* Bellinshauzen
* Kimmer
* Kula
* Farallon

 |

İstinadlar
----------

1. ↑  "Çağdaş Yer". 2014-04-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-01.
**Adrian Markoviç Volkov** (*rus.* Адриан Маркович Во́лков; 1829 və ya 19 (31) avqust 1827 – 1873 və ya 1 (13) fevral 1873, Sankt-Peterburq) — Rusiya janr rəssamı.

Həyatı
------

Adrian Volkov. Aleksandr Sergeyeviç Puşkinin son atəşi
Adrian Volkov. A.S.Puşkinin son atəşi

1841-1861-ci illərdə Volkov Rəssamlıq Akademiyasında oxudu.

1855-ci ilə qədər Adrian professor Fyodor Bruninin yanında tarixi rəsm dərslərinə yiyələnirdi, daha sonra "xalq səhnələrinin boyanması" sinfinə keçdi.

1852-ci ildə Kiçik Gümüş Medal, 1853-cü ildə Böyük Gümüş Medal qazandı. 1855 və 1857-ci illərdə kiçik gümüş medallar aldı.

1858-ci ildə "Sankt-Peterburqda qarınqulaq sırası" rəsminə görə Akademiyanın Kiçik Qızıl Medalı ilə mükafatlandırıldı.

1860-cı ildə "Dayandırılmış nişan" rəsm əsərinə görə Qızıl Medalla təltif edildi.

1861-ci ildə "Sankt-Peterburqda qarınqulaq sırası" əsərin görə sinif rəssamı adını aldı.

1871-1893-cü illərdə "Malyar" jurnalında satirik rəsmlərin müəllifidir, "İskra" jurnalını nəşr edirdi.

A.S.Puşkinin son duelini təsvir edən ilk rəsm əsərinin müəllifidir (şairin sekundantı Konstantin Danzas rəsama konsultasiya vermişdir), şəkil Voloqda şəhərində mühəndis T.A.Raçovada tapılmışdır və A.S.Puşkinin Ümumittifaq Muzeyinə köçürülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Волков, Адриан Маркович (rus.). // *Энциклопедический словарь* СПб: Брокгауз — Ефрон, 1905. Т. доп. I. С. 451. 956 с.
2. ↑  "Волков Адриан Маркович". 2018-06-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-23.
3. ↑  *Радов В. Спивак Т.* Найдена первая картина о дуэли Пушкина // Ленинская Правда. 1968. 6 февраля
4. ↑  "Последняя дуэль и смерть А. С. Пушкина". 2017-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-09.
**Transdanubiya** (mac. Dunántúl, *alm.* Transdanubien‎, pol. Transdanubia, xorv. Prekodunavlje) və ya **Zadunavlje** (slovak. Zadunajsko) — Macarıstanda yerləşən tarixi region. Transdunaya bəzən Vyananın 21 və 22-ci bölgələri kimi də istinad edirlər.

İnzibati-ərazi bölgüsü
----------------------

### Ərazi dəyişiklikləri

Macarıstanın regionları. Transdunay, Burqenland, Prekmurye və Medjimurska regionları sırasıyla qırmızı, narıncı və bənövşəyi rəngdə göstərilmişdir.
Bölgənin şimal, şərq və cənub sərhədlərinin Dunay və Drava çayları ilə əhatə olunsa da, qərb sərhədi Macarıstanın siyasi sərhədləri ilə eynidir, buna görə də 20-ci əsrdə ölkədə baş verən ərazi dəyişiklikləri qərb sərhədinə də təsir göstərmişdi. 1920-ci ildə Trianon sülh müqaviləsindən əvvəl Burqenland, Prekmurye və Medjimurska bölgələri Transdunayın tərkibinə daxil idi. 1947-ci ildə Paris Sülh müqaviləsindən əvvəl Rusovçe, Yarovçe və Çunovo kəndləri də Transdunayın tərkib hissəsində idi. Transdunay Macarıstanın coğrafi konsepsiyasıdır və bu ərazilər qonşu ölkələrin ərazilərinə birləşdirildikdən sonra Transdunaydan ayrılmışdır.

### Avropa regionları

Transdunay Avropa İttifaqına daxil olan NUTS ərazi vahididir və Mərkəzi Transdunay, Qərbi Transdunay və Cənubi Transdunaydan təşkil edilmişdir. Peşt əyaləti və Budapeşt Mərkəzi Macarıstan regionuna daxildir. Sahəsi 37,000 km² və əhalisi isə 3.1 milyon nəfərdir.

Coğrafiyası
-----------

Regionun sahəsi 38,000 km²dir və demək olar ki, Macarıstanın bütün ərazisinin yarısını təşkil edir.

Tarixi
------

Tarixən Moşon, Dyör, Şopron, Vaş,Vesprem, Feyer, Komarom, Esterqom, Somoqi, Tolna və Baranya Transdunayın əyalətləri olmuşlar. Onlar 18-ci əsrin əvvəllərindən Transdunayın regionları (Districtus Trans-Danubianus) adlanırdılar. I Stefan tərəfindən müəyylənləşən bu əyalətlərin sərhədləri 900 il dəyişilməz qaldı.

Qalereya
--------

* Macarıstanın Baranya əyalətində yerləşən təpələrMacarıstanın Baranya əyalətində yerləşən təpələr
* 
* Kiçik sənaye şəhəri olan DoroqKiçik sənaye şəhəri olan Doroq

Həmçinin bax
------------

* Macarıstan coğrafiyası
* Transdunay dağları

İstinadlar
----------

1. ↑  Filozofski fakultet u Zagrebu Arxivləşdirilib 2011-07-21 at the Wayback Machine Mira Kolar-Dimitrijević - Hrvoje Petrić: Triplex Confinium Sub-Project: What is Podravina multiple-bordered region?

Xarici keçidlər
---------------

* VikiSəyahətdə **Transdanubia** haqqında səyahət məlumatları var.