recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Osoaviaxim əməliyyatı** (*rus.* Операция «Осоавиахим», *Operatsiya "Osoaviaxim"*) — Almaniyanın sovet işğal zonasında və Berlinin sovet sektorunda hərbi və iqtisadi siyasətə aidiyyəti olan şirkət və qurumlardan olan 2,500-dən çox keçmiş nasist alman mütəxəssisinin, o cümlədən onların 4,000-ə yaxın ailə üzvünün, ümumilikdə 6,000-dən çox insanın keçmiş Üçüncü Reyxdən müharibə təzminatı kimi SSRİ-yə köçürülməsini əhatə edən məxfi əməliyyat. Bu, 22 oktyabr 1946-cı ildə səhər saatlarında, İvan Serovun komandanlığı ilə MVD (əvvəllər NKVD) və Sovet Ordusu hissələri tərəfindən Almaniyada Sovet Hərbi Administrasiyasının (SMAD) rəhbərliyi altında həyata keçirilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Sancaq əməliyyatı

İstinadlar
----------

1. ↑  *Uhl, Matthias.* Stalins V-2. Der Technologietransfer der deutschen Fernlenkwaffentechnik in die UdSSR und der Aufbau der sowjetischen Raketenindustrie 1945 bis 1959 (PDF) (German). Bernard & Graefe Verlag. 2001. ISBN 978-3-7637-6214-9. 3 May 2022 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
2. ↑  "Operation "Osoaviakhim"". Russian space historian Anatoly Zak. January 4, 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: May 4, 2018.
3. ↑  Exorcising Hitler; The Occupation and Denazification of Germany, Frederick Taylor, Bloomsbury Press

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Dyadin, G.V.* Pamyatnye Staty. TsIPK. 2001.
* *Naimark, Norman.* The Russians in Germany. Harvard University Press. 1995. ISBN 978-0-674-78405-5.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Nizami Ələkbərov.

**Nizami Həsən oğlu Ələkbərov** (2 iyun 1952, Tovuz) — İsmayıllı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2006–2013-cü illər).

Həyatı
------

Nizami Ələkbərov 2 iyun 1952-ci ildə Tovuz şəhərində anadan olub. 1959-cu ildə Naxçıvan MR Culfa şəhər orta məktəbinin I sinfinə gedib, yaşayış yerinin dəyişdirilməsi ilə əlaqədar 1969-cu ildə Mingəçevir şəhər 3 saylı orta məktəbin X sinfini bitirib.

1969-cu ildə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutuna daxil olub. 1974-cü ildə həmin institutun Mühasibat uçotu ixtisası üzrə tam kursunu bitirərək mühasib-iqtisadçı ixtisası alıb. 1980-ci ildə Ümumittifaq Qiyabi Hüquq İnstitutuna daxil olub, 1984-cü ildə həmin institutu bitirərək hüquqşünas ixtisasına yiyələnib.

Əmək fəaliyyətinə 1973-cü ildə Şəki İpək İstehsalat Birliyində mühasib kimi başlayıb. 1976-cı ilin iyun ayından 1981-ci ilin aprel ayına kimi Şəki İpək İstehsalat Birliyində baş mühasib, 1981-ci ilin aprel ayından 1983-cü ilin yanvar ayına kimi isə Şəki rayon İcraiyyə Komitəsində plan komissiyasının sədri işləyib.

Ailəlidir, 3 övladı var. Azərbaycan Respublilasının sabiq əmək və əhalinin sosial müdafiəsi naziri Füzuli Ələkbərovun qardaşıdır.

İctimai-siyasi fəaliyyəti
-------------------------

1982-ci ildə rayon Sovetinin deputatı, Şəki rayon xalq məhkəməsinin xalq iclasçısı olub.

1983-cü ildə Azərbaycan SSR Ədliyyə Nazirliyi sistemində kadrlar şöbəsinin rəis müavini, 1986-cı ildə Nazirliyin qanunvericiliyin sistemləşdirilməsi və qanun layihələrinin hazırlanması İdarəsinin baş məsləhətçisi, 1986-cı ildə Bakı şəhəri keçmiş Oktyabr rayon xalq məhkəməsində stajçı, 1987-ci ildən 1993-cü ilə kimi Bakı şəhəri Yasamal rayonunun xalq hakimi, 1993–1994-cü illərdə "İmprotex Holdinq Qrup" şirkətinin vitse-prezidenti, 1994–1995-ci illərdə "İmair" aviaşirkətinin icraçı direktoru vəzifəsində işləyib.

1995–2000-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı olub. 1998-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

16 mart 2001 – 6 sentyabr 2006-cı illərdə isə yenidən "İmproteks" şirkətlər qrupunun vitse-prezidenti işləyib.

2006-cı il sentyabrın 6-dan, 2013-cü il fevralın 14-dək İsmayıllı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində çalışıb.

2013-cü ilin oktyabr ayında Milli Təhlükəsizlik Nazirliyində şöbə müdiri vəzifəsinə təyin edilib.

Xarici keçidlər
---------------

* İsmayıllı Rayon İcra Hakimiyyətinin veb-səhifəsi: Nizami Ələkbərovun tərcümeyi-halı [*ölü keçid*]

İstinadlar
----------

1. ↑  İsmayıllı Rayon İcra Hakimiyyətinin veb-səhifəsi: Nizami Ələkbərovun tərcümeyi-halı [*ölü keçid*]
2. ↑  "Azərbaycandakı vəzifəli şəxslərin vəzifəli qohumları - SİYAHI". 2023-04-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-01.
3. ↑  "N.H.Ələkbərovun İsmayıllı rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı vəzifəsindən azad edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-02-15.
4. ↑  "İsmayıllının eks-icra başçısına yeni vəzifə verildi". 2013-10-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-13.
**Fəridə Cəfər qızı Məmmədova** (8 avqust 1936, Zubovka – 8 dekabr 2021, Bakı) — Azərbaycan alimi, tarix elmləri doktoru, AMEA-nın müxbir üzvü, AMEA-nın Tarix İnstitutunun əməkdaşı, Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi (1990), Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı.

Həyatı
------

Fəridə Məmmədova 8 avqust 1936-cı ildə Zubovkada (hazırkı Şirvan şəhəri) anadan olmuşdur. Bakı Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini bitirmişdir. 1978-ci ildən Bakı Dövlət Universitetində, ADPU-də, 1997–1998-ci illərdə Xəzər Universitetində və 1998-ci ildən Qərb Universitetində dərs demişdir. 2001-ci ildən AMEA-nın müxbir üzvüdür. 2006-ildən Milli Aviasiya Akademiyasında ictimai fənlər kafedrasının müdiridir.

Fəridə Məmmədova 8 dekabr 2021-ci ildə 85 yaşında vəfat etmişdir.[*mənbə göstərin*]

Əsas elmi nailiyyətləri
-----------------------

İlk dəfə onun tərəfindən Albaniyada feodal münasibətlərinin genezisi problemi tədqiq olunmuşdur. F.Məmmədova tarixşunaslıqda uzun müddət hakim olmuş I–VII əsrlərdə Albaniyada ibtidai-icma qurluşunun mövcud olması fikrinin yalan olduğunu sübut etmiş, burada feodal münasibətlərinin yaranması və inkişafını elmi şəkildə əsaslandırmışdır. O, Moisey Kalankatuyskinin alban mənşəli olmasını və ilk dəfə alban hüquqi abidəsini tədqiq etmişdir. F.Məmmədova Alban dövlətinin e.ə. IV- b.e. VII əsrlərinə aid sərhədlərini müəyyən etmiş, Albaniyada xristianlığın yayılması və alban kilsəsinin yaranması tarixini tədqiq etmiş, Ermənistan dövlətinin kiçik Asiyada mövcud olmasını sübut etmiş və Qarabağ tarixini yazmışdır.

Əsas elmi əsərlərin adları
--------------------------

* Moisey Kalankatuyskinin "Alban tarixi" əsəri Qafqaz Albaniyasının ictimai quruluşu üzrə bir mənbə kimi. Bakı: 1977, (rus dilində).
* Qafqaz Albaniyasının siyasi tarixi və tarixi coğrafiyası. Bakı: 1986, ( rus dilində).
* Azərbaycanın tarixi coğrafiyası. Bakı: 1987, (kollektiv monoqrafiya).
* Qarabağ probleminin səbəb və nəticələrində əlaqə (alman və azərbaycan dillərində).
* Le probleme de l'ethnos albano-caucasien, "L'antropoloqie sovietique". Paris: 1990,
* Qafqaz Albaniyası və albanlar-Bakı:2003(rus dilində)
* *Çapdan çıxmış elmi əsərlərinin ümumi sayı:* 96, 5 monoqrafiya
* *Xaricdə çıxmış elmi əsərlərinin sayı:* 20

Təltif və mükafatları
---------------------

* "Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi" fəxri adı — 1 fevral 1990
* 1990-cı il üzrə Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı — 26 may 1991
* "Şöhrət" ordeni — 14 fevral 2004

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan tarixi" (PDF). 2022-05-23 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-01-13.

Xarici keçidlər
---------------

* Fəridə Məmmədova Arxivləşdirilib 2007-09-21 at the Wayback Machine
* *Rafiq Məmmədov.* "Fəridə Məmmədova məni hədələdi ki... — tarixçilərin savaşı" (az.). realxeber.az. 2014-02-10. 2016-05-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-05.
**Fredequnda** və ya **Fredeqund** (latın: *Fredegundis*; fransız: *Frédégonde*) (ən tezi 543 və ən geci 545 – 8 dekabr 597, Paris) Frank kraliçasıdır.

Həyatı
------

Frank sarayında əvvəlcə xidmətçi işləyən Fredeqonda öz arvadı Qalsvinzanı öldürmüş kral Xilkeripin diqqətini çəkir və onun tərəfindən kraliça edilir. Bununla yanaşı, Qalsvinza qonşu Avstraziya kralının və Xilkeripin ögey qardaşının arvadı Brunhildin bacısı idi. Bu, Fredeqonda və Brunhild arasında qırx il davam edən düşmənçiliyin başlanğıcını qoydu.

Fredeqonda 575-ci ildə ögey qardaşı Siqeberti, bunun ardınca isə öz ögey uşağını öldürür. O həmçinin Siqebertin oğlu II Xildebertin, Brunhildin və onun qaynı, Burqundiya kralı Quntramın həyatlarına da qəsd etməyə cəhd etmişdi.

584-cü ildə Xilperik sirli şəkildə öldürülür, Fredeqonda onun sərvətini ələ keçirir və öz oğlu II Xlotar ilə Parisə qaçır. Burada onlar 595-ci ildə Fredeqondanın ölümünə qədər Brunhildə qarşı olan intriqalarını davam etdirirlər.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Settipani C.* La Préhistoire des Capétiens (fr.): Première partie : Mérovingiens, Carolingiens et Robertiens. Villeneuve-d'Ascq: 1993. P. 89–90. ISBN 978-2-9501509-3-6
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Xan bağı.
1796
İrəvan qalasının 1827-ci ildə V. Potto tərəfindən çəkilmiş planı
**Xan bağı** — İrəvan şəhərində vaxtı ilə yerləşən istirahət guşəsi. Bağ İrəvan qalasının içərisində xan sarayı inşa etdirmiş, qala ilə üzbəüz, Zəngiçayın sağ sahilində böyük bir bağ saldırmışdır. Həmin bağ tarix ədəbiyyatında Xan bağı kimi qeyd olunur.
Zəngiçayın sahili boyunca müxtəlif gül-çiçək və meyvə ağacları ilə zəngin olan Xan bağı salınmışdı.
Sarayın 1837-ci ildə tərtib edilmiş mükəmməl planına əsasən, onun 1 hektar ərazini əhatə etdiyi aydın olur.
Hüseynqulu xana məxsus məşhur Xan bağı və yay köşkü bu bağda yerləşirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-11-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-28.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2012-11-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-28.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-12-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-28.
**Simax Şeyda** —Azərbaycan uşaq ədəbiyyatının tanınmış simalarından biri, Azərbaycan və İsrail Yazarlar Birliyinin üzvü, şair-dramaturq. SSRİ "Əmək veteranı" medalı laureatı

Həyatı
------

Simax Şeyda 1936-cı il iyunun 20-də Oğuz rayonunda anadan olub. 1940-cı ildə ailəliklə Gəncə şəhərinə köçüb. Burada Sabir adına 5 saylı orta məktəbin səkkizinci sinfini bitirdikdən sonra fəhlə-gənclər məktəbində təhsil alıb. Azərbaycan Dövlət Universitetinin kitabxanaçılıq fakültəsində təhsilini davam etdirib.

Simax Şeyda əmək fəaliyyətinə Gəncə şəhəri Rayonlararası Xalq Yaradıcılığı Evində teatr və təsviri incəsənət üzrə metodist kimi başlayıb. Orada baş metodist və direktor olub. Bakıda Azərbaycan Teatr Cəmiyyətinin xalq teatrları kabinetinin müdiri (1965–1990) və "Azərteatr" Yaradıcılıq İstehsalat Birliyində redaktor vəzifəsində çalışıb.

Dağ yəhudisi olmasına baxmayaraq, Simax Şeyda həmişə Azərbaycan dilində yazıb, yaradıb. "Ədəbiyyat və incəsənət", "Azərbaycan pioneri", "Azərbaycan" qəzetlərində və "Göyərçin" jurnalı səhifələrində uşaq şeirləri, mənzum nağılları dərc olunub. Simax Şeyda uşaqların sevimli şairidir. Uşaqlar üçün qələmə aldığı beş mənzum pyes oxucular tərəfindən rəğbətlə qarşılanıb. Simax Şeydanın "Təyyarə", Mən balaca kosmanavtam", "Yaxşı qız", "Tülkü-tülkü- tünbəki", "Nəğməli meşə", son illər yazdığı "Kimin belə qızı var", Nağıl istəyən qız", "Yoxdur belə nənədən", "Qızım qızlar içində", "Topçu Həsən" və s. kitabları kütləvi tirajla nəşr olunub. Yazıçın bu günə kimi 24 kitabı işıq üzü görüb. Onlardan 11-i uşaqlar üçündür. Bu kitabların hər biri seçilmiş əsərlər adı ilə 5 cilddə çap olunub. Əsərlərini də iki dildə — həm Azərbaycan türkcəsində, həm də dağ yəhudilərinin dilində yazır. Azərbaycan klassik ədəbiyyatını dağ yəhudilərinin dilinə tərcümə edir və bütün dünyaya yayır. Onun tərcümələri Amerikada, Kanadada nəşr edilib. Nizami Gəncəvidən Əmirulla Gəncəviyədək 75 azərbaycanlı şairin şeirlərini dağ yəhudilərinin dilinə tərcümə edib, antologiya şəklində çap edib.

Uşaqlar üçün yazdığı şeirlərə bəstəkar Oqtay Zülfüqarov mahnılar yazıb. Bunlara "Təyyarə", "Mən balaca kosmonavtam" şeirlərini nümunə göstərmək olar. "Bir xoruzum var" adlı şeirinə də Yusif Əzimzadə mahnı yazmışdı. "Göyərçin" jurnalında həm şeirləri, həm də mahnılarının notlarını nəşr etdirmişdilər. Quba rayonundan olan Qod Mixaylov adlı həvəskar bəstəkar 20-dən artıq şeirinə musiqi yazıb. Mahnıların sözləri həm yəhudi, həm də Azərbaycan dilindədir.

"Parlaq ulduz","Qürbət rübailəri","Yadında saxla","Yağlı iki","Uşaqların dostları" adlı bir çox şeirlərin müəllifidir.

16 iyul 2015-ci il Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və turizm naziri Əbülfəs Qarayev Simax Şeydanı 79 yaşı tamam olması münasibətilə nazirliyin "Fəxri mədəniyyət işçisi" döş nişanı ilə təltif edib..

Azərbaycan və İsrail Yazarlar Birliyinin üzvüdür. 

.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  Şeyda "Fəxri mədəniyyət işçisi" döş nişanı ilə təltif edilib [*ölü keçid*].report.az, 16.06.2015  (az.)
**Juno** (simvolı: ⚵), Minor Planet Center kataloq sistemindəki kiçik planet təyin etmə 3 Juno, asteroid qurşağında bir asteroiddir. Juno, 1 sentyabr 1804'də Alman astronomu Karl L. Harding tərəfindən kəşf edilən üçüncü asteroid oldu. 11 böyük asteroid və 15 Eunomia ilə birlikdə ən böyük iki daşdan (S tipli) Asteroiddən biridir. Asteroid kəmərinin ümumi kütləsinin 1%-ni ehtiva etdiyi təxmin edilməkdədir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Juno, böyük asteroidlərdən biridir, bəlkə də onuncu ölçüsünə malikdir və bütün asteroid qurşağının kütləsinin təxminən 1%-ini təşkil edir. 15 Eunomia'dan sonra ikinci ən böyük S tipli asteroiddir. 3 Juno'nun orbit dövrü 4.36578 ildir.

S-tipli planet arasında, Juno fövqəladə yansıtıcıdır, bu da fərqli səth xüsusiyyətlərinin göstəricisi ola bilər. Bu yüksək Albedo, asteroid kəmərinin daxili kənarına yaxın olmayan kiçik bir cisim üçün nisbətən yüksək diqqətə çarpan böyüklüyünü izah edir. Juno, Neptun və ya Titandan daha parlaq, əlverişli bir müxalifətdə + 7.5-dən çata bilər və ona görə də daha böyük planet olan Hygiea, Europa, Davida və Interamnia'dan daha öncə kəşf edilmişdir.. Bununla birlikdə çox hallarda, Junonun maqnitudası +8.7 böyüklüyündə olar və yalnız binokulda görünür. Daha kiçik uzadılmalardan bunu həll etmək üçün 76 mm-lik bir teleskop lazımdır. Juno asteroid ailəsinin əsas obyektidir. Orbiti Ceres və Pallasa nisbətən Günəşə daha yaxındır.

Juno ilk dəfə Ceres, 2 Pallas və 4 Vesta ilə birlikdə planet olaraq qəbul edildi. 1811-ci ildə Schröter, Juno'nun diametrinin 2290 km ola biləcəyini təxmin etdi. Dördü də asteroid kimi təsnif edildi.. Juno'nun kiçik ölçüsü və nizamsız şəkli, bir cırtdan planet olaraq təyin olunmasını əngəlləyir.

Müşahidəsi
----------

Juno bir gizli ilk asteroid idi. 1958-ci il fevralın 19-da, bir ulduzun ön hissəsindən (SAO 112328) keçdi. O vaxtdan bəri Juno üçün çox müşahidə edilmişdir, ən effektiv olanlar SAO 115946 11 dekabr 1979-cu ildə gizli saxlanılmış və 18 müşahidəçi tərəfindən qeyd edilmişdir.

Marsın hərəkətində kiçik dalğalanmalara görə Juno kütləsini proqnozlaşdırmaq üçün Mars ətrafında və ətrafında yerdəki radio siqnalları istifadə edilmişdir. Juno'nun orbitası 1839-cu ildə yəqin ki, kimliyi müəyyən edilə bilməyən keçən asteroidin parçalanması səbəbindən bir qədər dəyişdi.

1996-cı ildə, Juno adaptiv optika istifadə edərək yaxın və yaxın IR dalğa uzunluğunda Mount Wilson Rəsədxanasında Hooker Teleskopu tərəfindən göstərildi. Görünüşlər bütün dönmə dövrünə yayılmış və qeyri-qanuni bir forma və yeni bir domen kimi şərh edilmiş qaranlıq albedo xüsusiyyətini ortaya qoymuşdur.

Juno, minimum məsafəyə, cənuba yaxınlığa və ya gözlüklərə yaxınlığa görə hər 15.5 ayda günəşə müxalifət edir. Müsbət müxalifət, 10-cu müxalifətdə, hər 13 ildə bir dəfə ortaya çıxır. 1 dekabr 2005-ci ildə son əlverişli müxalifət 1063 AU idi, 7.55 ölçülü, və növbəti müsbət 17 noyabr 2018, ən az 1.036AU, 7.45 böyükdür. [29] [30] Bundan sonra müxalifət 30 oktyabr 2031-də 1.044 Au və 7.42 ədəd olacaq.

İstinadlar
----------
**İnönü Universiteti** — Türkiyənin Malatya şəhərində dövlət universiteti. 28 yanvar 1975-ci ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisi Türkiyənin ikinci prezidenti İsmət İnönünün anadan olduğu Malatyada İnönü Universitetinin yaradılması haqqında sərəncam vermişdir.

İnönü Universiteti Türkiyənin şərq hissəsinin ən böyük dövlət universitetlərindən biridir. İnönü Universitetinin 6 kampusu, 6 institutu, 14 fakültəsi, 19 tədqiqat mərkəzi və Malatya Texnologiya İnkişafı Zonası adlanan innovativ elm və texnologiya parkı var. 1975-ci ildən bəri İnönü Universitetini 90 mindən çox tələbə bitirmişdir. Universitet daxilində Turqut Özalın xatirəsinə həsr olunmuş başqa bir muzeylə yanaşı İsmət İnönüyə həsr edilmiş bir muzey də var. Hal-hazırda İnönü Universitetində 1,600-dən çox professor-müəllim heyəti və tədqiqat işçisi, 3,500-ə yaxın aspirant və 41,000-dən çox (müxtəlif ölkələrdən olan təxminən 1,500 tələbə) bakalavr tələbəsi var.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  Directory of Open Access Journals. 2003.
4. ↑  "İnönü Üniversitesi". 2022-05-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-20.

Xarici keçidlər
---------------

* İnönü Universiteti

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Normativ yoxlama | ISNI: 0000000100241937 · LCCN: n88107989 · Microsoft: 20126385 · VIAF: 149029548 · WorldCat VIAF: 149029548 |
**Təkbuynuz şirkəti, həmçinin yunikorn** (*azərb*. Unicorn company‎) — 1 milyard dollardan çox bazar dəyəri olan bir başlanğıc şirkəti.

Termin 2010-cu illərin əvvəllərindən istifadə olunur. Silikon Vadisində yeni bazar nişləri açan bir sıra innovativ startaplar 5–7 il ərzində 1 milyard ABŞ dolları gəlir əldə etdilər: Airbnb, Twitter, WhatsApp, DropBox, Lyft və s..

2021-ci ilin iyul ayına olan məlumata görə, ən çox təkbuynuzlu quş ABŞ (441) və Çində (253) qeydə alınıb. Onlar birlikdə dünyada tanınan təkbuynuzluların 76,7%-ni toplayırlar. Sənayesizləşmənin nə olduğuna dair müxtəlif şərhlər var. Çoxları Amerikanın sənayesizləşməsini 1980–1990-cı illər arasında Rust Belt adlanan avtomobil istehsalçılarının kütləvi şəkildə bağlanması ilə əlaqələndirirlər. ABŞ Federal Ehtiyat Sistemi 1979-cu ildən 1984-cü ilə qədər faiz və valyuta məzənnələrini yüksəltdi ki, bu da avtomatik olaraq idxal qiymətlərinin düşməsinə səbəb oldu. Bu müddət ərzində Yaponiyada əmək məhsuldarlığı sürətlə artırdı ki, bu da ABŞ-ın dəzgah sektorunun tənəzzülünə səbəb oldu. Sənayesizləşmənin ikinci dalğası 2001–2009-cu illər arasında baş verdi və GM və Chrysler avtomobil istehsalçılarının xilası ilə nəticələndir.

Tarixi
------

Eylin Li 2013-cü ildə "təkbuynuzlu" terminini ilk dəfə işlətdiyi zaman yalnız otuz doqquz şirkət təkbuynuzlu sayılırdı. Harvard Business Review tərəfindən edilən başqa bir araşdırma, 2012–2015-ci illər arasında qurulan startapların dəyərinin 2000–2013-cü illər arasında qurulan şirkətlərə nisbətən iki dəfə sürətlə artdığını göstərdi.

2018-ci ildə ABŞ-ın 16 şirkəti təkbuynuzlu olub, qlobal miqyasda dəyəri 1 milyard dollar və ya daha çox olan 119 özəl şirkətə çatıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "$1B+ Market Map: The World's 308 Unicorn Companies In One Infographic" (ingilis). 2018-11-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-11.
2. ↑  "Мировая география компаний-единорогов". issek.hse.ru (rus). 2022-01-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-13.
3. ↑  *Michael Sheetz.* "Elon Musk's SpaceX hits $100 billion valuation after secondary share sale". CNBC (ingilis). 2021-10-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-14.
4. ↑  "first superunicorn". superangels.com. 2022-12-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-14.
5. ↑  *David Kershaw.* Regulating Timetable and Disclosure (Principles of Takeover Regulation). Oxford University Press. 2016-03-24.
6. ↑  Beyond Unicorns: Educating, Classifying, and Certifying Business Data Scientists (Harvard Data Science Review). 2020-04-30.
**Aki Yaşiro** (八代亜紀, *Yaşiro Aki*?, 29 avqust 1950, Yatsuşiro[d], Kumamoto – 30 dekabr 2023) və ya doğum adı ilə **Akiyo Masuda** (増田明代, *Masuda Akiyo*?) – Yaponiya enka müğənnisi və rəssamı. "Enkanın kraliçası" kimi tanınır.

Karyerası
---------

Yaşironun ilk peşəsi avtobus bələdçisi olmuşdur. Daha sonra Tokioya köçmüş, Tokionun Qinza rayonunda yerləşən gecə klublarının birində oxumağa başlamışdır. 1971-ci ildə *"Ai wa Shindemo"* mahnısı ilə debüt etmişdir. Səhnə adını doğulduğu Yatsuşiro şəhərindən götürmüşdür. Romantika mövzusundakı melanxolik mahnılarına görə tanınan Yaşironun ən böyük hitləri *"Namida Koi"* (1973), *"Ai no Shuchakueki"* (1975) *"Funauta"* (1979) və *"Ame no Bojo"* (1980) mahnıları olmuşdur. *"Ame no Bojo"* mahnısına görə 1980-ci ildə Yaponiya Səsyazma Mükafatını qazanmışdır. NHK kanalının *"Kohaku Uta Gassen"* canlı musiqi verilişinin Yeni il buraxılışlarında 1973-cü ildən etibarən 23 dəfə çıxış etmişdir.

Yaşiro enka janrı ilə yanaşı, caz və blüz janrlarında ifa etmişdir. 2012-ci ildə *"Yoruno Arubamu"* adlı ilk caz albomunu buraxmış, 2013-cü ildə Nyu-Yorkda yerləşən *"Birdland"* caz klubunda ifa etmiş, rok festivalında çıxış etmişdir. Yaşiro rəssamlıq fəaliyyəti ilə də məşğul olmuşdur. Onun yağlı boya rəsmləri 1998–2002-ci illərdə Fransada yerləşən Paris Salonunun sərgisi tərəfindən qəbul edilmişdir.

Xeyriyyəçilik
-------------

Yaşiro qadın həbsxanalarının və uşaq koloniyalarının daimi ziyarətçisi olmuşdur. 2011-ci ildə baş vermiş Tohoku zəlzələsindən sonra təxliyə mərkəzlərini ziyarət edərək onlara tatami bağışlamışdır. 2016-cı ildə baş vermiş Kumamoto zəlzələsində də təxliyə mərkəzlərini ziyarət etmişdir.

Ölümü
-----

Yaşiro səhhətindəki problemlərə görə 2023-cü ilin sentyabrında karyerasına fasilə verdiyini açıqlamışdır. Onda anti-MDA5 antitel-pozitiv dermatomiozit xəstəliyi inkişaf etmiş, 30 dekabr 2023-cü ildə ağciyər iltihabı səbəbilə ölmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Aki Yashiro, seductive 'queen' of enka ballads, dies at 73". The Asahi Shimbun (ingiliscə). 10 yanvar 2024. 2024-01-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 yanvar 2024.
2. 1 2 3 4 5  "Popular Japanese 'enka' ballad singer Aki Yashiro dies at age 73". The Mainichi (ingiliscə). 10 yanvar 2024. 2024-01-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 yanvar 2024.
3. 1 2  "Japanese Enka Ballad Singer Aki Yashiro Dies at Age 73; Known for Hit Songs 'Funauta,' 'Ame no Bojo' (Update 1)". The Japan News (ingiliscə). 10 yanvar 2024. 2024-01-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 yanvar 2024.

Xarici keçidlər
---------------

* yashiro.mirion.co.jp — Aki Yaşironun rəsmi saytı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook |
| Foto, video və audio | Apple Music · Google Play Music · Instagram · Spotify · TikTok · YouTube |
| Tematik saytlar | Anime News Network · Discogs · Discogs · IMDb · MusicBrainz |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree |
| Normativ yoxlama | CiNii: DA18806535 · ISNI: 0000000383470886 · LCCN: n98101379 · NDL: 00152471 · VIAF: 268973546 · WorldCat VIAF: 268973546 |
**Hirotuqu Akaike** (yaponcaː 赤 池 弘 次, d. 5 noyabr, 1927, Fujinomiya, Şizuoka (prefekturası), v. 4 avqust, 2009, İbaraki, Yaponiya) — Yapon alimi və statistiki. 

1970-ci illərin əvvəllərində yeni informasiya kriteriyalarını təklif etmişdir.

Haqqında
--------

### Təhsili

Hirotuqu Akaike 5 noyabr, 1927-ci il tarixində Yaponiyanın Şizuoko prefekturasının Fujinomiya şəhərində fermer ailəsində anadan olub. 

1970-ci illərin əvvəllərində o, hazırda Akaike-nin informasiya meyarı adlandırılan yeni informasiya meyarını təklif edib. Bu meyar modellərin qiymətləndirilməsi üçün bir çox sahələrdə geniş tətbiq tapmışdır.

O, 1952-ci ildə Tokio Universitetinin riyaziyyat üzrə balakavriatını bitirib. 1961-ci ildə Tokio Universitetində fəlsəfə doktorluğu elmi dərəcəsi almışdır. 

### Fəaliyyəti

1952-1994-cü illərdə Yaponiya Statistik Riyaziyyat İnstitutunda işləyib. 1962-ci ildə birinci tədqiqat şöbəsinin ikinci tədqiqat bölməsinin müdiri olub. 1973-cü ildə 5-ci bölmənin müdiri olub. 1985-ci ildə Nəzarət və Sistem-analiz üzrə direktor olub. 1986-1994-cü illərdə İnstitutun direktoru olmuşdur. 1988-ci ildə Multidisiplinar elmlər məktəbində Statistika elmləri üzrə kafedra müdiri olub. 

1970-ci ilin ortalarından 1980-ci ilin ortalarınadək TIMSAC proqram paketini genişləndirmişdir. 1971-ci ildə ("an information criterion") adı ilə Akaikenin informasiya meyarını (AİC) yaradıb. Bu, bir neçə statistik modeldən birinin seçilməsinə əsaslanan meyardır. Eyni dövrdə, Akaike məlumat meyarına dəyişikliklər hazırlayıb. 1994-cü ildə Statistik Riyaziyyat İnstitutunun fəxri professoru olub 

Hirotuqu Akaike 4 avqust, 2009-cu ildə Yaponiyanın İbaraki prefekturasında pnevmaniya xəstələyindən dünyasını dəyişib.

Təltif və mükafatları
---------------------

1972-ci ildə İşikava mükafatı ilə təltif olunub. 

1980-ci ildə Okoçi Memorial Texnologiya mükafatı ilə təltif olunub. 

1989-cu ildə Asahi mükafatı ilə təltif olunub. 

1989-cu ildə Bənövşəyi lent medalı ilə təltif olunub. 

1996-cı ildə Yapon statistik cəmiyyətinin mükafatı ilə təltif olunub. 

2000-ci ildə Müqəddəs xəzinənin ikinci dərəcəli ordeni ilə təltif olunub. 

2006-cı ildə Kyoto mükafatı ilə təltif olunub.

Üzvü olduğu qurumlar
--------------------

1981-ci ildən Amerikan Statistika Assossasiyasının üzvü olub. 

1983-cü ildən Kral Statistika cəmiyyətinin üzvü olub. 

1985-ci ildən Elektrik və Elektronika Mühəndisləri İnstitutunun üzvü olub. 

1988-ci ildən 1991-ci il 7 iyul tarixinə qədər Yaponiya elmi şurasının üzvü olub. 

1989-cu ildən Riyazi Statistika İnstitutunun üzvü olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Hirotugu Akaike Institute of Statistical Mathematics 4-6-7 Minami-Azabu, Minato-ku Tokyo 106 Japan .October 7, 1981" (PDF). November 18, 2017 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: December 1, 2019.
2. 1 2 3  "Curriculum Vitae of Dr. Hirotugu Akaike - Hirotugu Akaike Memorial Website". 2019-04-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-01.
**Oğuz zəlzələsi** — 1953-cu il sentyabrın 2-də baş vermiş 7 ballıq zəlzələ.

1953-cu il sentyabrın 2-də Vartaşen (indiki Oğuz rayonu) rayonununda 7 ball gücündə zəlzələ olmuşdur.

Bu zəlzələdən sonra yenə hiss edilən təkanlar içərisində ən güclüləri sentyabrın 5-də və 11-də olmuşdur (6 ball gücündə). Əsas zəlzələnin təsiri ən çox Vartaşen, Muxas və Cumat kəndlərində hiss edilmişdir. Əksər evlərin künc və divarlarında yarıqlar əmələ gəlmişdir. Bəzi yerlərdə divarlar bir-birindən aralanmış, pəncərə və qapıların üstləri uçmuşdur. Çiy kərpicdən tikilmiş yerli tipli binalara hamıdan çox ziyan dəymişdir. Antiseysmik qaydalara riayət edilməklə tikilən evlərə heç bir zərər toxunmamışdır. Həmçinin 10-12 kənddə evlərin barılarında yüngül yarıqlar əmələ gəlmişdir. Sincan kəndinin yaxınlığında 208 metr dərinlikdəki artezian quyusundan zəlzələ vaxtı 10 metrə qədər hündürlükdə su fəvvarə vurmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Fuad Sultanov, Z.Sultanova. "Zəlzələlər", Bakı, "Azərnəşr", 1958. səh.24

| ⛭1952 ← • 1953-cü ildəki zəlzələlər • → 1954 |
| --- |
| Sentyabr | Oğuz zəlzələsi (1953) |


Yusif
**Ksilit**(CH2OH(CHOH)3CH2OH)-rəngsiz hidroskopik kristal, çoxatomlu spirtlərin nümayəndəsidir.

Fiziki xassələri
----------------

Optiki aktiv deyil; suda, metil və etil spirtlərində, qlikollarda, piridində, sirkə turşusunda həll olur; efirlərdə, dioksanda, karbohidrogenlərdə, alkilhalogenidlərdə, butil və propil spirtlərində həll olmur.

Kimyəvi xassələri
-----------------

Kimyəvi xassələrinə görə Ksilit çoxatomlu spirtlərin tipik nümayəndəsidir.

Alınması
--------

Ksilit sənayedə ksilozaları reduksiya etməklə alırlar. Bu məqsədlə xammal kimi kənd təsərrüfatının pentoza tərkibli tullantılarından və ağacdan istifadə olunur. Ksiliti təyin etmək üçün, adətən, xromotoqrafiyadan, eləcə də onun mis və vanadium-xinolin kompleksləri əmələ gətirmək xassəsinə əsaslanan üsullardan istifadə olunur.

Tətbiqi
-------

Ksilit və onun 1,4-anhidridi (klisitan) sellofan istehsalında plastifikator və rütubət stabilizatoru kimi, kağız və ətriyyat sənayesində istifadə olunur. Ksilit ksiftal alkid qatranının, səthi-aktiv maddələrin, lakların, yapışdırıcıların alınmasında komponentdir. Ksilit şirin dada malikdir (saxarozadan iki dəfə şirindir), ödqovucudur; insan orqanizmi ilə mənimsənilmir. Şəkərli və piylənmədən əziyyət çəkən xəstələr üçün qənnadı məmulatların hazırlanmasında saxarozanın əvəzinə istifadə olunur.

Mənbə
-----

* Аникеева А.Н. Зарубинский Г.М. Данилов С.Н. "Успехи химии", 1976, т. 45, № 1, с. 106–137.
**Gennadi Andreyeviç Züqanov** (*rus.* Генна́дий Андре́евич Зюга́нов, {{DVTY}} şablonu boşdur ) — rusiyalı dövlət xadimi, siyasətçi, Rusiya Federasiyası Dövlət Dumasının deputatı, Rusiya Federasiyası Kommunist Partiyasının yaradıcısı və sədri.

Həyatı
------

Gennadi Züqanov Mımrino kəndində anadan olub. 1961-ci ildə gümüş medalla məktəbi bitirdikdən sonra Orlov Dövlət Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olur, 1969-cu ildə universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirir. 1966-ci ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasına daxil olub. 1967-ci ildən etibarən Komsomolda işləməyə başlayıb. 1990-cı ildə SSRİ-nin dağılmasından sonra Gennadi Züqanov 1990-cı ildə Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının Kommunist Partiyasının əsasını qoyur. 1993-cü ildə partiyanın adı KPRF ilə əvəz olunur. Bu günə qədər Gennadi Züqanov 4 dəfə Rusiya Federasiyası Prezidenti postuna namizəd olub, Rusiya Federasiyası Dövlət Dumasının 6 çağırışının deputatı olub. 2012-ci ildə sonuncu prezident seçkilərində 17,18% (12 318 353 səs) toplamaqla 5 namizəd arasında ikinci yeri tutub, lakin bu nəticələri baykot edib.

Nəticələri
----------

Gennadi Züqanov Rusiya Federasiyası Prezidenti seçkilərində 4 dəfə iştirak edib.

| İl | Təmsil etdiyi partiya | Səslər | Faiz | Yer (namizədlərin sayı) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1996 (1 tur) | Rusiya Federasiyası Kommunist Partiyası | 24 211 686 | 32,03 | 2/10 |
| 1996 (2 tur) | Rusiya Federasiyası Kommunist Partiyası | 30 104 589 | 40,31 | 2/2 |
| 2000 | Rusiya Federasiyası Kommunist Partiyası | 21 928 468 | 29,24 | 2/11 |
| 2008 | Rusiya Federasiyası Kommunist Partiyası | 13 243 550 | 17,72 | 2/4 |
| 2012 | Rusiya Federasiyası Kommunist Partiyası | 12 318 353 | 17,18 | 2/5 |

İstinadlar
----------



| ⛭Rusiya prezidentliyinə namizədlər (2012) |
| --- |
| Vladimir Jirinovski  • Vladimir Putin  • Sergey Mironov  • Mixail Proxorov  • Gennadi Zyuqanov |
Tərkibində 400.000-dən çox növ olan diaphoretickes eukaryotik krallığın ən böyük və ən rəngli qruplarından biridir. Fotosintetik biokütlənin böyük bir hissəsini təşkil edən bu canlılar dənizlərdən şirin sulara və quruda hər cür mühitdə həyatlarını davam etdirirlər. Diaforetiklər biomüxtəlifliyin və təkamül tarixinin dərinliyini anlamaqda əsas rol oynayır.

  

Diaphoretickes üzvləri geniş hüceyrə strukturları və funksiyalarını təqdim edirlər. Ümumi xüsusiyyətlərdən bəziləri bunlardır:

* Nüvə:Onlar öz DNT-lərini nüvədə saxlayan eukaryotik orqanizmlərdir.
* Hüceyrə membranı:Onlar fosfolipid ikiqatlı və müxtəlif zülallardan ibarət hüceyrə membranlarına malikdirlər.
* Orqanellər:Onların tərkibində mitoxondriya, xloroplastlar və endoplazmatik retikulum kimi müxtəlif orqanoidlər var.
* Çoxalma:Həm cinsi, həm də aseksual çoxalma üsulları ilə çoxala bilərlər.

Diaforetiklərin üzvləri fotosintez, qida qəbulu və hərəkət kimi əsas bioloji funksiyaları da müxtəlif yollarla yerinə yetirirlər. Fotosintetik növlər günəş enerjisindən istifadə edərək qeyri-üzvi molekullardan üzvi molekulları sintez edir. Qida ala bilməyən növlər digər canlılardan qida alaraq həyatlarını davam etdirirlər. Hərəkətli növlər flagella, kirpiklər və ya flagella kimi strukturlardan istifadə edərək hərəkət edir.

Diaphoretickes beş əsas qrupa bölünür: Archaeplastida, SAR, Haptista, Cryptista və HemimastigophoraDiaforetik üzvləri morfoloji, biokimyəvi və molekulyar məlumatlar əsasında təsnif edilir. Yeni araşdırmalar bu qruplar arasındakı əlaqələri daha yaxşı anlamağa kömək edir.Diaforetiklər biomüxtəlifliyin və təkamül tarixinin qorunmasında mühüm rol oynayır. Fotosintetik növlər atmosferdəki oksigen səviyyəsini saxlayır və iqlim dəyişikliyinin qarşısını alır. Bir çox Diaphoretickes növləri dəniz və şirin su ekosistemlərində vacib qida mənbələridir. Bundan əlavə, bəzi Diaphoretickes növləri tibb və biotexnologiyada da istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Cavalier-Smith,T.(2013).Protist phylogeny and the high-level classification of Protozoa.European Journal of Protistology,49(2),111-148. səh. 112.
2. ↑  Lodish,H.Berk,A.Kaiser,C.A.Krieger,M.Bretscher,A.Ploegh,H....& Matsudaira,P.(2004).Molecular cell biology (5th ed.).New York:W.H.Freeman and Company. səh. 480-485.
3. ↑  Campbell, N. A. & Reece, J. B. (2008). Biology (8th ed.). New York: Pearson Benjamin Cummings. səh. 120-125.
4. ↑  Cavalier-Smith, T. (2013). Protist phylogeny and the high-level classification of Protozoa. European Journal of Protistology, 49(2), 111-148. səh. 113-118.
5. ↑  Gaston, K. J. & Spicer, J. I. (2004). Biodiversity: An introduction (2nd ed.). Oxford: Blackwell Science. səh. 54-55.
**Aleut adaları**  (*ing.* Aleutian Islands) — Alyaska yarımadasının cənub-qərb ucundan Kamçatka yarımadasının ətəyinə qədər qövs əmələ gətirən vulkanik mənşəli arxipelaq. Adalar Berinq dənizinin cənub sərhəddidir. ABŞ-nin Alyaska ştatının tərkibindədir.

Coğrafiyası
-----------

Arxipelaq 110 adadan və çoxlu qayalardan ibarətdir. Ümumi sahəsi 17,7 min km²-dir.
Arxipelaq 5 qrupa bölünür:

1) Near adaları - Attu adası, Aqattu adası və Semiçi adaları.

2) Siçovul adaları- Buldır, Kıska, Balaca Kıska, Sequla, Siçovul, Xvostov adası, Piramida, Davıdov adası, Kiçik Sitkin, Amçitka, Yeddiçəkməli adalar

3) Andreyanov adaları: Qarelıy, Kanaqa, Kaqalaska, Adak, Tanaqa, Atka adası, Amlya, Siquam və s.

4) Dörd Dağ adaları: Amukta, Çaqulak, Yunaska, Qerbert, Karlayl, Çuqinadak, Uliaqa və Kaqamil adaları.

5) Tülkü adaları: Unimak, Akutan, Unalaşka, Umnak və Din xadimi adası.

Arxipelaqda 25 fəaliyyətdə olan vulkan vardır: Şişaldina vulkanı (2861 m), Vsevidov vulkanı (2149 m), Tanaqa vulkanı (1806 m), Böyük Sitkin vulkanı (1740 m), Qarelıy (1573 m), Kanaqa (1307 m), Sequla vulkanı (1153m).

İqlim
-----

Adalarda subarktik, dəniz tipi hakimdir. Fevral ayının orta temperaturu −1,4 °C, avqustda 11,9 °C, yayda tez-tez duman müşahidə olunur.

Təbii aləm
----------

100 m hündürlüyə qədər subarktik çəmənliklər yayılıb. Kiçik söyüd kolları (Salix Arctica) ilə otlar (arnika unalaschcensis) geniş ərazini tutur. Nisbətən hündürlükdə qayalıqlar və dağ tundra hakimdir.

Avropalılar kəşf edənə qədər burada kürklü heyvanlarla (tülkü, arktika kürklü tülküsü) və dəniz canlılarıyla zəngin idi. Hal-hazırda demək olar ki, hamısı ovlanmışdır. Qayalıqlarda böyük quş topluları yığılır.

1980-ci ildən demək olar ki, bütün adalar Alyaska Milli Dəniz Qoruğuna daxil edilmişlər.

Əhali
-----

Adalarda ümumilikdə 8162 nəfər yaşayır (2000). Əsasa yaşayış məntəqələri - Unalaska (4283 nəfər, 2000-ci), Adak (300 nəfər), Atka (61 nəfər), Nicholas (Umnak 39 nəfər). Yerli əhalisi aleutlardır. Əhali sıxlığı adalar çox azdır. Bir çox adalarda yaşayış yoxdur. Dini mənsubiyyətləri arasında metodistlər, katoliklər, yerli əhalinin kiçik bir hissəsi pravoslav xristianlardır.

İqtisadiyyat
------------

Əhalinin əsas məşğuliyyəti balıq ovudur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Aleutian Islands | archipelago, Pacific Ocean | Britannica.com". 2021-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-24.

|  |  |
| --- | --- |
| ABŞ bayrağı | *Amerika Birləşmiş Ştatları ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


| ⛭Rusiya Aleut adaları |
| --- |
| Yaxın adaları | 
* Aqattu adası
* Alaid adası
* Attu adası
* Nizki adası
* Semiçi adaları
* Simiya adası

 |
| Siçovul adaları | 
* Buldır adası
* Davıdov adası
* Xvostov adası
* Kiçik Kiska adası
* Kiçik Sitkin adası
* Kiska adası
* Lopi adası
* Piramid adası
* Sequla adası
* Semisopoçnı adası
* Sıçovul adası

 |
|  |
| --- |
| Məqalələr seriyasından  |
| **Fiqh üsulu** |
| Allah |
| Fiqh
* Təqlid
* İctihad
* İcma
* Məzhəb
* Qiyas
* Adət-ənənə
* Bidət
* Mədrəsə
* İcazət
* İstihlal
* İstihsan
* İstislah
 |
| Əhkam
* Savab
* Halal
* Fərz
* İstishab
* Mübah
* Müstəhəb
* Məkruh
* Haram
* Batil
* Səhih
* İslamda büyük günah
 |
| Dini unvanlar
* Xilafət
* Üləma
* Fiqh
* Əl-Əzhar Böyük İmamı
* Baş Müfti
* Mərceyi-təqlid
* Dai
* Hüccət
* Hüccətülislam
* Hakim
* İmam
* Hafiz
* Hatip
* Mövlanə
* Mövləvi
* Allamə
* Ayətullah
* Müfəssir
* Müfti
* Mühaddis
* Mücəddid
* Müctəhid
* Qazi
* Rəiül-üləma
* Şeyx
* Şeyxülislam
* Ustad
 |
| * b
* m
* r
 |

**Mövlanə** (*ərəb.* مولانا‎) — İslamda din baxımından lider sayılan və ya İslam elmlərində uğur qazanmış şəxslərə verilən addır. Xüsusilə Hindistan yarımadasında İslam alimləri və dini liderlər üçün tez-tez istifadə olunsa da, Qərbi Asiyada çox istifadə edilmir. Türk və fars ədəbiyyatında tez-tez Cəlaləddin Rumini xatırlamaq üçün istifadə olunur və buna görə də bu şəxsin adının bir hissəsi və ya özünəməxsus ləqəbi və ya ünvanı kimi yanlış anlaşılır. Mövla sözündən əmələ gələn bu söz "mövlamız" və ya "ağamız" mənasındadır. Afrikadakı digər dillər kimi, suahili də sözü orijinal ərəb mənşəsindən götürsə də, onu daha ümumi mənada istifadə edir. Bu dildə söz ümumiyyətlə öz icması tərəfindən hörmət edilən və iş görən insanlara verilir. Dini vurğu daşımaq məcburiyyətində deyil, dünyəvi kontekstdə də istifadə edilə bilir.

1. ↑  "Mevlana". osmanlicaturkce.com. 23 oktyabr 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 fev 2024.
Bu məqalə **Avarçəkmə** məqaləsinə çox yaxındır və hər ikisinin eyni başlıq altında birləşdirilməsi mümkündür.


**Akademik avarçəkmə** – avarçəkmə idmanı növü. Akademik avarçəkmə 18-ci əsrdə Böyük Britaniyada yaranmışdır. 1829-cu ildə Temza çayında keçirilən ilk yarışda Oksford və Kembric universitetlərinin avarçəkənləri iştirak etmişlər. Beynəlxalq Avarçəkmə Federasiyası (FİSA) 1892-ci ildə Turində təsis edilmişdir. 1893-cü ildən FİSA hər il Avropa çempionatını keçirir. 1962-ci ildə kişilər arasında, 1974-cü ildə qadınlar arasında dünya çempionatı keçirilmiş, 1900-cü ildə kişilər arasında, 1976-cı ildə isə qadınlar arasında Akademik avarçəkmə Olimpiya oyunlarının tərkibinə salınmışdır. Azərbaycanda Akademik avarçəkmə çempionatı 1964-cü ildən keçirilir. "Kür" İdman Mərkəzinin yaradılması avarçəkmə idmanının inkişaf etməsində mühüm rol oynamışdır. Avarçəkənlərdən Q.Qurbanov, J.Məmmədova, T.Xudyakova, E.Ujuqova, V.Yakuşa, V.Romanişin və başqaları dəfələrlə SSRİ və SSRİ Xalqları Spartakiadasının çempionu olmuşlar. Azərbaycanın avarçəkmə komandası Moskva (1980) və Seul (1988) olimpiadalarında gümüş və bürünc medallara layiq görülmüşdür. Avarçəkmə üçlüyü (V.Romanişin, İ.Vısotski və İ.Zotov) dünya çempionu və "Dostluq–84" (Moskva) oyunlarının qalibi olmuşdur. 24-cü Olimpiya Oyunlarında (1988, Seul) A.Lukyanov gümüş, V.Yakuşa bürünc, 27-ci Yay Olimpiya Oyunlarında (2000, Sidney) V.Yakuşa, V.Pereverzev, G.Kryuçkin, A.Lukyanov gümüş medallar qazanmışlar. 9 idmançı SSRİ əməkdar idman ustası adına layiq görülmüşdür. 2006-cı ildə Azərbaycan Avarçəkmə Federasiyası təsis edilmiş və 2007-ci ildə FİSA-ya üzv olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Beynəlxalq Kanoe Federasiyası
* Beynəlxalq Avarçəkmə Federasiyası

Mənbə:
------

Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 230. ISBN 978-9952-441-02-4.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycanda avarçəkmə: dünən, bu gün, sabah...

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Katalan idman · Britannica (onlayn) · Treccani · Universalis · Müasir Ukrayna |
| Normativ yoxlama | BNE: XX526807 · BNF: 12647960b · GND: 4050803-1 · LCCN: sh85115565 · NKC: ph135697 |
**Peru cərəyanı (və ya Humbolt cərəyanı)**— Sakit okeanda Cənubi Amerikanın qərb sahillərindən şimal istiqamətdə axan soyuq okean cərəyanıdır. Cərəyanın Humbolt adı Prussiya təbiətşünası Aleksandr fon Humboldtun adından götürülmüşdür. 1846-cı ildə Humbolt "Cosmos" adlı kitabında bu soyuq axımın ölçülərini vermişdir.

Fiziki xüsusiyyətləri
---------------------

Cərəyan cənuda Çilidən (~ 45° c.en) şimalda Peruya (~ 4°S) qədər uzanır və soyuq, yüksəlmiş sular Ekvator cəbhəsi yaratmaq üçün isti tropik sularla kəsişir. Peru sahillərində dəniz səthinin temperaturu 5°C-dən 16°C-dək aşağı temperatura çatır. Digər bölgələrdə temperaturun 25 ° C-dən yuxarı olması səbəbiylə tropik suların özəlliklləri çox hiss olunmur. Yüksəlmə fitoplanktonu bəsləyən və nəticədə bioloji məhsuldarlığı artıran qida maddələrini səthə gətirir.

Həmçinin bax
------------

* Sakit okean
* Kaliforniya cərəyanı
* Atakama

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Montecino, Vivian, and Carina B. Lange. "The Humboldt Current System: Ecosystem components and processes, fisheries, and sediment studies." *Progress in Oceanography* 83.1 (2009): 65–79.
2. ↑  Chavez, Francisco P. et al. "The northern Humboldt Current System: Brief history, present status and a view towards the future." (2008): 95–105.
**Abbasov Nazim Tanrıverdi oğlu**  (1 aprel 1930, Marksovka, Ağstafa rayonu – 19 noyabr 2004) — Riyaziyyat elmlər doktoru, professor, Azərbaycan Dövlət Universitetinin "Həndəsə" kafedrasının müdiri (1972–2004). 1980-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin 60 illiyinə həsr olunmuş xatirə medalı və nişanı, 2000-ci ildə isə Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyinin Fəxri Fərmanı ilə təltif olunmuşdur.

Həyatı
------

Abbasov Nazim Tanrıverdi oğlu 1930-cu il aprel ayının 1-də Azərbaycan SSR Ağstafa rayonunun Marksovka (indiki Xətai) kəndində anadan olmuşdur. Abbasov Nazim 1949-cu ildə S.M. Kirov adına 22 saylı Ağstafa dəmir yol orta məktəbini qızıl medalla bitirib. O, 1949-cu ildə S.M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuşdur. 1954-cü ildə Universiteti bitirib riyaziyyatçı ixtisasına yiyələnmişdir. 1954–1957-ci illər ərzində S.M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin həndəsə ixtisası üzrə aspirantı olmuşdur.

Abbasov Nazim Tanrıverdi oğlu 2004-cü il noyabr ayının 19-da vəfat etmişdir.

Elmi fəaliyyətləri
------------------

Abbasov Nazim 1959-cu ildə S.M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin Elmi Şurasında professor B.A. Rozenfeldin elmi rəhbərliyi altında "Kvazi qeyri-evklid fəzaların hərəkətləri qrupunun spin təsviri" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək fizika-riyaziyyat elmləri namizədi elmi dərəcəsini almışdır. Nazim Abbasovun rəsmi opponentləri f-r.e.d. prof. N.Y. Vilenkin və f-r.e.n. dos. B.M. Yusifzadə olmuşdular.

Abbasov Nazim 1964-cü ildə "Həndəsə və cəbr" kafedrası üzrə dosent, 1978-ci ildə isə "Həndəsə" kafedrası üzrə professor elmi adlarına layiq görülmüşdür.

Nazim Abbasov 1957–1959-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin "Həndəsə və cəbr" kafedrasında assistent, 1959–1964-cü illərdə baş müəllim, 1965–1978-ci illər ərzində dosent, 1972–2004-cü illərdə "Həndəsə" kafedrasının müdiri və, eyni zamanda, 1978–2004-cü illərdə həmin kafedranın professoru vəzifələrində çalışmışdır. Səhhəti ilə əlaqədar olaraq 2004-cü ildə "Həndəsə" kafedrasında professor-məsləhətçi vəzifəsinə keçirilmişdir.

1980-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin 60 illiyinə həsr olunmuş xatirə medalı və nişanı, 2000-ci ildə isə Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyinin Fəxri Fərmanı ilə təltif olunmuşdur.

80-dən çox emi məqalənin, dərslik və dərs vəsaitinin müəllifidir. Onun rəhbərliyi ilə onlarla elmlər namizədi yetişmişdir.

Əsas elmi nailiyyətləri
-----------------------

"Kvazi qeyri-evklid fəzaların hərəkətləri qrupunun spin təsviri"
**Müsnəd əl-Bəzzar** (*ərəb.* **مسند البزار**‎) — Məhəmməd peyğəmbərin (s.a.v.) həyat və fəaliyyətinə dair mühəddis Əbu Bəkr əl-Bəzzar tərəfindən tərtib edilmiş hədislər toplusu.

Müəllif
-------

Əl-Bəzzar Bəsrədə anadan olub. Dəqiq doğum ili məlum deyil, lakin 825-dən əvvəl deyil. İsfahan, Bağdad, Misir, Məkkə və Ramlada dərs demişdir. O, müsəlman təqvimi ilə 292-ci ildə (905) Ramla (müasir İsrail) şəhərində vəfat etmişdir.

Əd-Daraqutni və əl-Hakimə görə, əl-Bəzzar isnad və hədis mətnlərinin nəqlində səhvlərə yol verib.

Əl-Bəzzarın tələbələri bunlar idi: ət-Təbərani, Əbu əş-Şeyx və bir çox başqaları.

Kitabın təsviri
---------------

Əl-Bəzzarın Müsnədi bəzən Müsnədin ilk nəşrinə naşir tərəfindən verilən başlığa görə əl-Bəhr əz-Zəhhar (*ərəb.* البحر الزخار‎) adlanır.
Kitabda hədislərin nəql olunduğu səhabələr əlifba sırası ilə deyil, əhəmiyyətinə görə sıralanır: əvvəlcə dörd saleh xəlifədən (Əbu Bəkr, Ömər ibn əl-Xəttab, Osman ibn Əffan və Əli ibn Əbu Talib) hədislər vardır.), bu hədislərin nəql olunduğu şəxslərin adlarının baş hərfləri ilə sıralanır. Əksər hallarda hədis isnadları mətndən əvvəl, bəzi yerlərdə isə mətndən sonra yerləşmişdir. Bəzən müəllif hədis rəvayətçisinə olan inamının dərəcəsini və zəif cəhətlərini şərh edir, buna görə də bu məcmuəyə bəzən "Müəlləl" də deyirlər. Topluda müəllifin mötəbər hesab etdiyi hədislərlə yanaşı, tərtibçinin özünün də işarə etdiyi zəif hədislər də vardır. Kitabdakı hədislərin sayı 3442-yə çatır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Musnad al Bazzar". mahajjah.com. July 29, 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: Jan 5, 2020.
2. ↑  "Kashf al-Astar 'an Zawa'id al-Bazzar 'ala al-Kuttub al-Sittah". www.loohpress.com. June 4, 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: Jan 5, 2020.
**Teymur Vəliyev** (*Vəliyev Teymur Süleyman oğlu*; d. 15 yanvar 1926, Ağdam rayonu – v. 3 aprel 2002) — görkəmli Azərbaycan iqtisadçısı, AMEA-nın müxbir üzvü (1983), Əməkdar elm xadimi (1981).

Həyatı
------

Teymur Süleyman oğlu Vəliyev 1947-1951-ci illərdə K.Marks adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda təhsil almışdır. 1966-cı ildə D. Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitututunda yenicə yaradılmış İxtisaslaşdırılmış Müdafiə Şurasında doktorluq dissertasiyası müdafiə edən birinci, respublikada iqtisadiyyat üzrə doktorluq dissertasiyası müdafiə edən ikinci alim idi.

Fəaliyyəti
----------

* 1966-1971-ci illərdə D.Bünyadzadənin Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun tədris işləri üzrə prorektoru;
* 1971-1976-cı illərdə SSRİ Ali Attestasiya Komissiyasının "Siyasi iqtisad" ixtisası üzrə ekspert komissiyasının üzvü;
* 1971-1992-ci illərdə ADU-nun siyasi iqtisad kafedrasının müdiri;
* 1977-1989-cu illər universitetin tədris işləri üzrə prorektoru;
* 1992-2000-ci illərdə yenidən Azərbaycan İqtisad Universitetinin elmi işlər üzrə prorektoru vəzifələrində çalışmış;
* 2000-2002-ci illərdə BDU-nun İqtisadiyyat kafedrasının professoru kimi fəaliyyət göstərmişdir.

### Yardıcılıq fəaliyyəti

Teymur Vəliyevin 50 çap vərəqindən çox olan 200-ə qədər elmi əsərin müəllifi olmuşdur. Onun elmi rəhbərliyi ilə 20 nəfərdən çox elmlər doktoru və namizədi dissertasiya müdafiə etmişdir. Azərbaycan Siyasi İqtisad (iqtisadi nəzəriyyə) elmi məktəbinə uzun müddət rəhbərlik etmişdir. İqtisadi inkişaf səviyyələrinin tarazlaşmış qanunauyğunluqlarını aşkar etməklə bunları ədalətin, humanizmin əlaməti kimi xarakterizə etmişdir. Onun əmək bölgüsü haqqında mülahizələri sosializmin və bazar, sosializm və əmtəə-pul münasibətləri kimi o dövrün aktual məsələlərinə aydınlıq gətirir. İqtisad elminin yeni prinsiplər və tələblər səviyyəsində inkişafının ilk təşəbbüslərindən biridir.

1995-ci ildə çoxsaylı dərsliklərin, o cümlədən Azərbaycanda ilk iqtisadi nəzəriyyə dərsliyinin redaktoru və müəlliflərindən biri olmuşdur. Uzun müddət bir sıra iqtisadi jurnalların, 1972-1987-ci illərdə isə mötəbər "Экономические науки" jurnalının redaksiya heyətinin üzvü olmuşdur.

### Monoqrafiyaları

* "Sovet respublikasının iqtisadi inkişaf səviyyələrinin tarazlaşması qanunauyğunluqları"
* "Sosialist ictimai ərazi əmək bölgüsü"
* "Yetkin sosializm iqtisadiyyatının dinamik inkişafı"
* "Azərbaycan iqtisadi fikir tarixi"
* "İqtisad elminin nəzəri əsaslarının tarixi təkamülü"
* "İnfrastrukturlar: mahiyyətti, təsnifatı və əhəmiyyəti"

Mükafatları
-----------

* SSRİ Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisinin gümüş medalı
* Azərbaycan Respublikası Əməkdar elm xadimi fəxri adı

Həmçinin bax
------------

* Yozef Şumpeter
* Vilayət Vəliyev

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  "Vəliyev Teymur Süleyman oğlu" (Azərbaycan). science.gov.az. 1-7-2021 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  *ZİYAD ƏLİABBAS oğlu SƏMƏDZADƏ.* BÖYÜK İQTİSADİ ENSİKLOPEDİYA (PDF). V SŞTUÜVYZ. Bakı. 2012. səh. 333-334.

Ədəbiyyat
---------

* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Ağdam şəhər 1 nömrəli orta məktəbin tarixi (1883-1993). I kitab. Bakı, 2016