recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Eksikator
**Eksikator** (latınca exsiccare "qurumaq" sözündən) havanın müəyyən bir rütubətinin (adətən sıfıra yaxın) saxlanıldığı, qalın şüşədən və ya (daha az) plastikdən hazırlanmış bir qabdır. Eksikatorun qapağı gövdəsinin yuxarı kənarının müstəvisinə qədər hamarlaşdırılır və möhkəmliyə nail olmaq üçün xüsusi vakuum yağı və ya vazelin ilə yağlanır [1].
Eksikatorlardan otaq temperaturunda yavaş qurutmaq, hiqroskopik birləşmələrin saxlanması üçün, qravimetrik analizdə, tədqiq olunan maddələrin havadan qeyri-müəyyən miqdarda su ilə doymasının qarşısını almaq vacib olduqda, eləcə də torpaqşünaslıqda WRC (Water retention curve – su tutma əyrisi) əyrisi çəkmək üçün istifadə olunur. Bəzi məqsədlər üçün eksikatorun daxilində vakuum yaratmaq mümkündür.
Eksikatorun altlığı büksləri yerləşdirmək üçün xüsusi çini materialdan qəfəsli formaya malikdir. Onun dibinə qurutmaq üçün hiqroskopik maddə və ya su buxarının qismən təzyiqini saxlayan məhlul yerləşdirilir.
Eskikatorun qapağını qaldırmaqla deyil, sürüşdürməklə açmaq lazımdır, əks halda gövdə yerdən ayrılaraq düşüb sına bilər. Eksikatoru daşıyarkən qapağının sürüşməsinin qarşısını almaq üçün onu baş barmağınızla saxlayın. İsti tigelləri və digər əşyaları eksikatora yerləşdirərkən qapağı açıq qoymaq lazımdır ki, onlar soyuduqda təzyiq eksikatorun açılmasına mane olacaq səviyyəyə düşməsin[2].
Bəzi növ eksikatorlar havanı çıxarmaq və ya eksikatoru inert qazla doldurmaq üçün kranı olan çuxurla təchiz edilmişdir. Vakuum eksikatorları ilk pompalama zamanı parça və ya məftilli qəfəslə örtülməlidir, çünki istehsal qüsurları və ya şüşə gərginliyi səbəbindən partlayışlar və uçan qəlpələr yarana bilər [3]. Partlayış təhlükəsi səbəbindən evakuasiya edilmiş eksikatorların daşınması qadağandır [4].
Entomologiyada dibinə yaş qum tökülmüş eksikatordan materialı yumşaq saxlamaq üçün istifadə edirlər [5].

 Nəmlə doyma rəng göstəricisi əlavə edilmiş silikogelli eksikator

Mənbə
-----

* Воскресенский П. И. Начала техники лабораторных работ. — М.: Госхимиздат, 1963. — С. 37.
* ↑ Иванов А. Б.. Эксикатор Химическая посуда. Химия – Просто. (21 марта 2018). Проверено 17 января 2019.
* ↑ Brockhaus ABC Chemie. — Leipzig: VEB F. A. Brockhaus Verlag, 1965. — S. 386–387.
* ↑ Meyendorf G. Laborgeräte und Chemikalien. — Berlin: Volk und Wissen Volkseigener Verlag, 1965. — S. 21–22.
* ↑ Козлов М. Нинбург Е. Ваша коллекция. — М. 1971. — С. 78.
**Çağaniyan** (*fars.* چغانیان‎ *Chaghāniyān*) — **Əl-Sağaniyan** da deyilir. Orta Asiyada qədim vilayət.

Etimologiyası
-------------

Çağan - monqol dilində ağ deməkdir. Yan isə cəm şəkilçisidir. Ərəblərin dillərində "Ç" hərfi olmadığından bu bölgəni Sağaniyan adlandırdılar.

Tarixi
------

Bu vilayət Amudəryanın yuxarı yatağında yerləşirdi. Uygarlıq açısından Buxara və Səmərqənddən çox Bəlx şəhərinin təsiri altında olan bölgədə, islam fəthləri öncəsi Buddizm yayılmışdı.

Suriya, Fələstin və İranı işğal edən ərəblər Mərkəzi Asiyaya doğru irəlilədilər, 644-cü ildə Xorasana daxil oldular. 651-ci ildə Mərv döyüşsüz tutuldu. Onlar Toxaristan, Soqdiana, Çağaniyan və Xarəzmə yürüş etdilər. Mavəraünnəhr hakimləri bac ödəyərək onu dağıntıdan xilas etdilər.

Çağaniyan ərəb əmiri Quteybə bin Müslüm tərəfindən alındı. XI əsrin ilk yarısında Qəznəvilər sülaləsiin, ikinci yarısında Səlcuqluların, XII əsrdə Səmərqənd xanlarının və Qurluların əlinə keçdi. Monqol istilası sırasında Cığatay xanlığının payına düşdü. Daha sonra özbəklər, bölgədə ilk yerli xalq olan sartların yerini aldılar.

Coğrafiyası
-----------

Bu vilayətin dəqiq yerləşmə zonası Termezdən şimal-şərqə Surxandərya vadisinə tərəf idi. Hazırda Özbəkistanın Surxandərya vilayətinin Altınsay, Baysun, Denay, Kumqurqan, Sariasiy və Şurçin rayonlarının ərazisinə düşür.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Mavəraünnəhr
* Toxaristan

Xarici keçidlər
---------------
**Üzeyir Bəxtiyar oğlu Mehdizadə** (19 may 1990) — Azərbaycanlı bəstəkar-müğənni, meyxanaçı.

Həyatı və yaradıcılığı
----------------------

Üzeyir Mehdizadə 19 may 1990-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub.

1995-ci ildə 14 nömrəli məktəbdə 1-ci sinfə gedib. 2008-ci ildə "Gəl yarına" adlı albomu işıq üzü görmüşdür. 2009-cu ildə isə artıq öz şəxsi studiyasını yaratmış və studiyanın ilk işi olan "O mənim olmalıdır" albomunu ərsəyə gətirmişdir.

2010-cu ildə "O olmasa neynəyərəm" albomu dinləyicilərə təqdim edilib. 2015-ci ildə isə "Əlvida keçmişim", "Dostum", "Onsuzda bəxti qarayam", "Səndən ötrü", "Bunu da örgənəcən" adlı mahnıları daşıyan albomu ilə rekord baxış sayı qazanıb. 2016-cı ildə də Moskvada "Club Arena Star"-da konsert verib. "Ay ölmüş" mahnısı isə 2016-cı ilin ən populyar mahnısı olub.[*mənbə göstərin*]

2014-cü ildə ifa etdiyi və yalnız bir şəkil üzərində olan "Yaxşı olar" mahnısı qısa müddətdə dinləyənlərin rəğbətini qazanmışdır, habelə 50 milyondan artıq baxış sayı olan musiqiyə 10 iyun 2018-ci ildə (musiqinin 4 illiyinə) "Yaxşı olar" klipi də çəkilmişdir.

Üzeyir Mehdizadə dünyanın bir çox ölkə və şəhərlərində konsertlər vermişdir, bunlardan Türkiyəni,[*mənbə göstərin*] Almaniyanı,[*mənbə göstərin*] Rusiyanı,[*mənbə göstərin*] Özbəkistanı,[*mənbə göstərin*] Qazaxıstanı,[*mənbə göstərin*] Ukraynanı [*mənbə göstərin*] və.s qeyd etmək olar.

Üzeyir Mehdizadə 2018-ci il tarixində ailə həyatı qurmuşdur

Ailəsi
------

Atası Bəxtiyar Mehdizadə 1963-cü ildə anadan olub. 1985-ci ildə ailə qurub. Anası Mehparə Məmməd qızı Mehdizadə. 2008-ci ildə ürək tutmasından vəfat edib. Üzeyirin 1 bacısı var.Evlidir.

Tənqid
------

2023-cü ildə Azərbaycan Dövlət Dil Komissiyası yanında Monitorinq Mərkəzinin hazırladığı "Mahnılarımız monitorinq aynasında" adlı kitabda zərərli vərdişlərdən istifadəni, tüfeyli həyat tərzini, mental dəyərlərə zidd olan davranışları təbliğ edən, aqressiv hərəkətlərə və özünəqəsdə sövq edən mahnıların olduğunu iddia etdiyi siyahı tərtib edilib. Nöqsanlar aşkarlanan mahnılar müəllif və ifaçılarının adları ilə birlikdə qeyd olunub. Siyahıda Üzeyir Mehdizadənin "Dəli balam" (& Rəqsanə), "Rǝdd elǝ!" və "Kəsəcəm damarları" mahnıları da yer alıb.

Mənbə
-----

* Üzeyir Mehdizadə Kulisə danışdı.  (az.)
* Milli.Az lent.az-a istinadən müğənni Üzeyir Mehdizadə müsahibəsini təqdim edir. Xəbərin yayınlanma tarixi: 24 yanvar 2014.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Üzeyir Mehdizadə "O mənim olmalıdır" (Spotify)".
2. ↑  "Uzeyir Mehdizade - Yaxsi Olar ( Official Video Clip )". 2023-10-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-11-30.
3. ↑  Üzeyir Mehdizadə evləndi - FOTO, VİDEO Arxivləşdirilib 2018-07-05 at the Wayback Machine. az.baku.ws, 02.07.2018  (az.)
4. ↑  ""Sevənə söyüş qoymuşam", "Zor eləmişəm", "Nağaracuğa" – Zərərli mahnıların siyahısı". 2023-04-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-07.
5. ↑  "Zorakılığı təbliğ edən mahnılar qadağan olunmalıdır". 2023-04-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-07.

Xarici keçidlər
---------------

* uzeyir.az — Üzeyir Mehdizadənin rəsmi saytı
* Üzeyir Mehdizadənin "YouTube" kanalı
* Apple Music - Uzeyir Mehdizade
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Respublika (dəqiqləşdirmə).
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Cümhuriyyət (dəqiqləşdirmə).
**Respublika** — hakimiyyət orqanlarının xalq tərəfindən seçildiyi idarəetmə formasıdır. Respublika elə idarəetmə formasıdir ki, burada dövlət başçısı seçilir, dəyişdirilir, nümayəndəli orqan və ya bilavastə seçicilər adından məhdudlaşdırılan formada hakimiyyətə sahib olmaq hüququ əldə edir.

Respublikanın formaları
-----------------------

Respublikanın müasir dövrdə üç başlıca növü vardır: prezident, parlament və qarışıq tipli respublika.

* Prezident respublikası ilk dəfə ABŞ-də təsis edilmişdir.
* Parlament respublikasında ali icra hakimiyyəti dövlət başcısına deyil , parlament tərəfindən təşkil edilən hökumətə məxsusdur.
* Qarışıq idarəetmə forması özündə prezidentli və parlamentli idarə formasının ünsürlərini birləşdirir.Burada ali icra hakimiyyəti prezidentlə parlament arasında bölüşdürülür. Bəzən onu yarımprezident idarə forması da adlandırırlar. 1958-ci il konstitusiyası ilə Fransada yaradılan V respublika buna aydın misal ola bilər.

Dövlətin təsnifatının digər meyarları da mövcuddur. Belə ki, dinə münasibətdə dövlət dünyəvi və dini ola bilər. Dini dövlətlər bir qayda olaraq ruhani şəxslər - din xadimləri tərəfindən idarə olunur. Hakim din idarəetmə ideologiyasının əsası kimi qəbul olunur. Belə dövlət strukturu islam ölkələrində, xüsusilə,İran İslam Respublikasında və Mavritaniya İslam Respublikasında böyük əhəmiyyət kəsb edir.

**QEYD**

Həmçinin, XX əsrdə hal-hazırda mövcud olmayan Sovet respublikası rejimi də mövcud idi. Belə respublikalar adətən SSRİ daxilində olsalar da, SSRİ-dən kənar bəzi respublikalar var idi ki, onlar da Sovet respublikası idilər. Sovet respublikasında ən ali səlahiyyət Sovetə (indiki Milli Məclis, Şura) məxsus idi. SSRİ-yə daxil olan sovet respublikalarında dövlət başçısı ilk öncə "...... Sovet Sosialist Respublikasının Kommunist Partiyasının Sədri" (1917-1990), daha sonra "Prezident" (1990-1991) olmuşdur.

Mənbə
-----

*
**Vinduyə** — İspahbudan sülaləsindən Sasani dövlət xadimi.

Həyatı
------

Vistəhm və qardaşı Vinduyə İspahbudan sülaləsindən idilər, sərkərdə Bavinin nəvəsi olmaqla bərabər II Xosrovun dayıları idilər. Cənubi İraq bölgəsinin irsi hakimləri olub, imperiyada yüksək yerlərdə vəzifə sahibi idilər. Ataları Şapurun IV Hörmüz tərəfindən öldürülməsindən sonra Vistəhm onun torpaqlarını almışdı. Hörmüzün sərt siyasəti 590-cı ildə Bəhram Çubin üsyanına səbəb olmuşdu. Bəhram öz ordusu ilə Ktesifonu mühasirəyə alarkən Hörmüzün siyasətindən bezən Vistəhm və qardaşı Hörmüzü həbs edərək kor etdilər və II Xosrovu taxta çıxardılar. Lakin bunlar Bəhramı dayandıra bilmədi və qardaşlar Xosrovla birgə Azərbaycana qaçmağa məcbur qaldılar. Yolda Bəhram tərəfindən saxlansalar da Vinduyə özünü Xosrov kimi qələmə verərək qardaşının qaçmasına şərait yaratdı.

Xosrov taxtı ələ keçirdikdən sonra Vinduyəni saray xəzinəsinin sədrliyinə, Vistəhmi isə Şərqin ispahbudanlığına - Təbəristan və Xorasan hakimliyinə təyin etdi. Lakin tezliklə atasının intiqamını almaq fikrinə düşən Xosrov Vinduyənin ölümünə fərman verdi. Vinduyə həbsdən sonra Xosrovu təhqir etdi və Sasanilərin vəfasızlığı barədə qışqırmağa başladı. Daha sonra həbsdən qaçaraq qardaşına qoşulmağa çalışsa da ələ keçirilərək əli və ayaqları kəsildi və çarmıxa gərilərək edam olundu.

Vistəhm qardaşının öldürülməsini xəbərini alan kimi üsyana qalxdı və şahlığa iddia etməyə başladı. Fərrux Hörmüz adlı oğlu olmuşdur.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Encyclopedia Iranica - Shapur Shahbazi (1989), BESṬĀM O BENDŌY
***Kerri-Enn Moss*** (*ing.* Carrie-Anne Moss; 21 avqust 1967) – kanadalı aktrisa. Özünün "Matriks" serialında, *Suvenir* və "Şokalad" filmlərindəki rollarına görə məşhurluq qazanmışdır.

Həyatı və karyerası
-------------------

### Gənclik dövrü

Kerri-Enn Moss Vankuver Kanadanın Britaniya Kolumbiyası əyalətində anadan olub. Onun Bruk adlı böyük qardaşı vardır. Ennin anası Barbara qızının adının o vaxtlar əfsanəvi hit olan Hollies-dən "Kerri Enn" mahnısından götürmüşdür. Moss həyatının böyük hissəsini anası ilə Vankuverdə keçirib. 11 yaşında o, Vankuverdə uşaq musiqi teatrında çıxış edir və sonradan Avropaya konsert turuna yollanır. O vaxtlar Enn ilə birlikdə onun sinif yoldaşı Hill Bellou da yola düşmüşdü.

Turdan qayıtdıqdan sonra o, Amerikan Dram İncəsənət Akademiyasını daxil olur. 1985-ci ildə o, Vankuverdən Torontoya köçür və model karyerasına başlayır. Bu karyera 80-ci illərin axırında onu Yaponiya və İspaniyaya aparmışdır.

### Karyera

1992-ci ildə Enn Barselonadan Los-Ancelesə köçür. Bu illər ərzində o bir neçə televiziya seriallarında çıxış edir. Ancaq Kerri-Enn Mossun bir aktrisa olaraq böyük uğuru 1999-cu ildə onun haker rolunda çıxış etdiyi "Matriks" filmindən sonra başlayır. O, seriyalarının hamısında çıxış edir və sonradan çəkilən cizgi filmini də səsləndirir.

Ennin Matriks seriyaları hesabına uğurlu karyesı ona Hollivuda digər filmlərə yol açır. Sonradan Kerri olduqca məşhur "Qırmızı planet", "Ekipaj", "Şokolad" və "Suvenir" kimi filmlərdə çəkilir. Enn "Suvenir" filminə görə Independent Spirit Award mükafatı almışdır.
O, həmçinin Mass Effekt 2 oyununda Ariyanı da səsləndirmişdir.

### Şəxsi həyatı

Moss 1999-cu ildən aktyor Stivon Roy ilə evlidir. Onların 2003 və 2005-ci illərdə anadan olan iki oğlu və 2009-cu ildə anadan olan kiçik qızları var. Moss özlərinin şəxsi təhlükəsizliyi üçün uşaqlarının adlarını ictimai yerlərdə açıqlamaqdan imtina edirlər. Aktrisa Mariya Bello Ennin böyük oğlunun xaç anasıdır.

Filmoqrafiya
------------

### Filmlər

  

### Video oyunları

| İl | Başlıq | Rol | Qeydlər |
| --- | --- | --- | --- |
| 2003 | *Enter The Matrix* | Trinity | Sima və səsləndirmə |
| 2010 | *Mass Effect 2* | Aria (səs) |  |

Mükafat və nominasiyalar
------------------------

* 2007: Genie Award, ən mükəmmək qadın rolu *Snou Keyk*
* 2002: Independent Spirit Award, ən mükəmmək qadın rolu *Suvenir*

İstinadlar
----------

1. ↑  Notable Past Students. Amerika Dramatik İncəsənət Akademiyası.
2. ↑  Carrie-Anne Moss // filmportal.de. 2005.
3. ↑  "Carrie-Anne Moss – Profile, Latest News and Related Articles". 2012-05-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-05-27.
4. ↑   Arxivləşdirilib 2009-10-08 at the Wayback Machine
People magazine
5. ↑  "Maria Bello". 2008-05-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-03-20.
**Bavariya Krallığı** (*alm.* Königreich Bayern‎, *bav.* Kinereich Bayern) — Almaniyanın cənub-şərqində 1806-1918-ci illərdə mövcud olan dövlət.

Vittelsbax sülaləsindən olan I Maksimilian 1806-cı ildə Bavariyanın ilk kralı oldu. Monarxiya, 1918-ci ildə krallıq dağılana qədər, Vittelsbax sülaləsi tərəfindən idarə edildi. Müasir Bavariyanın sərhədlərinin çoxu 1814-cü il Paris müqaviləsindən sonra qurulmuşdur. Buna əsasən, Bavariya Avstriya Tirol və Vorarlbergdən imtina etdi, lakin Aşaffenburq və Hessen-Darmştadt ərazisinin bir hissəsini aldı. 1871-ci ildə Bavariya Krallığı Prussiyadan sonra ikinci ən böyük muxtar dövlət qurumu olaraq vahid Alman İmperiyasının bir hissəsi oldu. Bavariya krallığının müasir varisi Almaniyada eyni adlı federal torpaqdır.

Tarixi
------

1 yanvar 1806 cı ildə IV Maks Yozef I Maks kimi taxta çıxaraq Reyn ittifaqına daxil olur. Onun naziri Montgels sərt dövlət sistemini qurur. 1808-ci ildə konstitusiya ilk dəfə olaraq hamının qanun qarşısında eyni olduğunu, mülkiyyətin və şəxsiyyətin qorunması, vicdan azadlığı və məhkəmələrin sərbəstliyini təmin etmiş olur. Bu konstitusiya 1818 ci ildə Bavariyanın demokratik parlament idarəçiliyinin əsasını qoymuş olur. Bu dövrdən Bavariya parlamenti iki palatadan: deputatlar və dövlət şurası üzvləri palatasından ibarətdir.

II Lüdviqin zamanında (1864 - 1886) Bavariya Prussiya və Fransaya qarşı müharibələrdə iştirak etmişdir. 1866-cı ildə Avstriya-Prussiya müharibəsində Avsriya tərəfindən, 1870-1871 ci illərdə isə Fransa–Prussiya müharibəsi zamanı Fransaya qarşı Prussiya tərəfindən çıxış etmişdir. Fransa- almaniya müharibəsindən sonra bavariya yenidən Almaniya imperiyasına qatılmışdır. II Lüdviq "Nağıl kralı" kimi tanınan, siyasətdən uzaqlaşaraq öz malikanəsinin tikintisilə məşğul olur. Beləliklə dayısı şahzadə regent Luitpold öz oğlu III Lüdviq ilə Bavariyanı 738 il idarə etmiş Vittelsbaxların sonuncu nümayəndələri olurlar.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Allerhöchste Verordnung, die Territorial-Eintheilung des Königreichs Baiern betreffend (alm.). // *Königlich-Baierisches Regierungsblatt* 1808. Vol. 1808, burax. XXXIII.
**Hacıqasımov Musa bəy Mirzə Həmdulla bəy oğlu** (d. 1886, Qasımkənd, Dağıstan, Rusiya İmperiyası - ö. Leninqrad, RSFSR, Sovet İttifaqı, 1935) — Azərbaycan memarı və dövlət xadimi.

Həyatı
------

Musa Hacıqasımov 16 avqust 1886-cı ildə Dağıstanın Qasımkənd rayonunda dünyaya gəlib. 1903-cü ildə Bakı real məktəbini bitirərək Peterburq Mülki İnşaat Mühəndisləri İnstitutuna daxil olub, ancaq inqilabi işə görə bir müddət sonra xaric edilib. Oranı 1918-ci ildə bitirib. Bakı və Peterburqda müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. 1925-1930-cu illərdə Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Soveti sədrinin müavini, Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı Şurasının, Azərbaycan SSR Dövlət Plan Komitəsinin, Azərbalıq İdarəsinin sədri kimi vəzifələrdə çalışıb. 1930-1933-cü illərdə Leninqrad Şəhər Soveti Memarlıq-Planlaşdırma İdarəsinin rəisi və 1933-1935-ci ildə Leninqrad Memarlar İttifaqının qurucusu və ilk sədri olub.

20 iyul 1935-ci ildə Leninqrad (indiki Sankt-Peterburq) şəhərində vəfat edib.

Həmçinin bax
------------

* Həsən Məcidov

İstinadlar
----------

1. ↑  *Xeyrulla Xəyal.* "МУСА БЕК ХАДЖИ-КАСУМОВ, ПЕРВЫЙ ПРЕДСЕДАТЕЛЬ ЛЕНИНГРАДСКОГО СОЮЗА АРХИТЕКТОРОВ". ochagsamara.wordpress.com. 20 iyul 2020. 2021-11-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 yanvar 2024.
2. ↑  "Azerbaijani students in Saint Petersburg Technological Institute". garystockbridge617.getarchive.net. 2011. İstifadə tarixi: 21 yanvar 2024.
Tibbi MRT skanerində insan beyninin təsviri
**Nüvə maqnit rezonansı** (**NMR**) — maqnit momentlərinin istiqamətinin dəyişdirilməsi səbəbindən ν tezliyində (NMR tezliyi adlanır) xarici maqnit sahəsində sıfırdan fərqli spinə malik nüvələri olan bir maddə tərəfindən elektromaqnit enerjisinin rezonanslı udulması və ya emissiyası.

Nüvə maqnit rezonansı fenomeni 1938-ci ildə İsidor Rabi tərəfindən kəşf edilmiş və buna görə o, 1944-cü ildə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. 1946-cı ildə isə, Feliks Blox və Edvard Mills Parsell maye və bərk cisimlərdə nüvə maqnit rezonansı əldə etdilər və 1952-ci ildə Nobel mükafatına layiq görüldülər  .

Bir molekulda müxtəlif mühitlərdə eyni atom nüvələri fərqli NMR siqnalları göstərir. Belə bir NMR siqnalı ilə standart bir maddənin siqnalı arasındakı fərq, tədqiq olunan maddənin kimyəvi quruluşu ilə müəyyən edilən sözdə kimyəvi sürüşməni təyin etməyə imkan verir. NMR üsulları maddələrin kimyəvi quruluşunu, molekulyar uyğunlaşmaları, qarşılıqlı təsir effektlərini və molekuldaxili çevrilmələri təyin etmək üçün bir çox imkanlara malikdir.

1. ↑  *Purcell E.M.; Torrey H.C.; Pound R.V.* Resonance Absorption by Nuclear Magnetic Moments in a Solid // Phys. Rev . 69. 1946. 37–38.
2. ↑  *Bloch F.; Hansen W.W.; Packard M.* Nuclear Induction // Phys. Rev . 69. 1946. 127.
**Cənubi Sentinel adası** (*ing.* South Sentinel Island) — Andaman adaları qrupuna daxil olan ada. Öz növbəsində Hindistanın müttəfiq Andaman və Nikobar adaları ərazisinə daxildir. Ada 1600 m uzunluğa, 160 ha əraziyə sahibdir.

Ada Kiçik Andamanan 26,5 km şimal-qərbdə, Şimali Sentinel adasından isə 59,6 km cənubda yerləşir. Bir mərcan adası olması ehtimal edilir. XIX əsrə aid olan məlumatda, polkovnik Alkok yazır:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| «cənub adası dəniz səviyyəsindən bir neçə fut hündürlüyə sahibdir və mərcanlar ətrafını sarmışdır». | "|

Adada yaşayış yoxdur. Mayak istisna olmaqla tikili yoxdur.

İdarəetmə
---------

Siyasi cəhətdən Cənubi Sentinel Adası Kiçik Andaman Talukun bir hissəsidir.

2018-ci ildə Hindistan hökuməti turizmi inkişaf etdirmək məqsədilə 29 adanı, o cümlədən Cənubi Sentineli 31 dekabr 2022-ci ilə qədər Məhdud Ərazi İcazəsi (REP) rejimindən çıxardı. Bununla belə, 2018-ci ilin noyabrında hökumətin Daxili İşlər Nazirliyi qadağanın yumşaldılmasının yalnız əvvəlcədən təsdiq edilmiş icazəsi olan tədqiqatçılar və antropoloqların Sentinel adalarını ziyarət etmələrinə icazə vermək məqsədi daşıdığını bildirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Directorate General Of Lighthouses And Lightships". 2013-03-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-23.
2. ↑  "Sentinelese Tribe: What Headlines Won't Tell You About Eco-Tourism". The Quint (ingilis). İstifadə tarixi: 2018-11-25.
3. ↑  "US National Defied 3-tier Curbs & Caution to Reach Island". Times of India (ingilis). 2018-11-23. İstifadə tarixi: 2018-11-25.
**Transsendentalizm** – 1830-1860-cı illərdə ABŞ-də ədəbi-fəlsəfi hərəkat.

1836-cı ildə ABŞ-də Transsendental klubun əsasını qoymuş idealist filosof və yazıçılar qrupuna Ralf Uold Emerson (1803-1882), C.Ripli (1802-1880), T.Parker (1810-1860), M.Fuller (1810-1850), Henri Devid Toro (1817-1862) və başqaları daxil idi. Transsendentalistlər sensualizmə mənfi münasibətini bildirir, Kant və Fixtenin, Yakobinin və Şleyermaxerin fəlsəfəsi ilə öz əlaqəsini qeyd edirdilər.

Onların dünyagörüşünə Amerikan puritanizminin etik-sosial ideyaları, Platonun, ingilis romantik şairlərinin – C.Kolric, U.Vordsvortun "Göl məktəbi", Karleylin və Jan Jak Russonun baxışları dərin təsir göstərmişdir.

Romantizm və xırda burjua demokratizmi mövqelərindən kapitalizmin amansızlığını tənqid etmiş, sosial münaqişələrin həllində mənəvi özünütəkmilləşdirməyə diqqət yetirmiş, təbiətlə yaxınlaşmağa çağırmışlar.

Fəaliyyətləri
-------------

Bir çox transsendentalistlər ABŞ-də köhnəliyə qarşı fəal çıxış etmişlər. 1841-ci ildə C.Ripli yazıçı H.Qotorn və başqaları ilə birlikdə Boston yaxınlığındakı "Bruk Farm" (1847-ci ilə qədər mövcud olmuşdur) adlı furyerist koloniya təşkil etmişlər. Baxışları Ralf Uold Emersonun "Təbiət" əsərində tam şəkildə ifadə olunmuş transsendentalistlər Amerika ədəbiyyatı və fəlsəfəsinin inkişafında müəyyən iz qoymuşlar.
**II. Montezuma** yada **II. Moktezuma** (1466–1520), 1502-dən 1520-ci ilə qədər Tenoçtitlanı idarə edən Astek kralı.

Astek İmperatoru II. Montezuma, Meksikanın indiki paytaxtı Tenoçtitlandan idarə olunan Aztek İmperiyasının ən tanınmış və nüfuzlu hökmdarlarından biri idi. Montezuma həyatı və rəhbərliyi Astek sivilizasiyasının zirvəsində güclü və qarışıq bir dövrdə mühüm rol oynadı.

Montezuma 1466-cı ildə Tenoçtitlanda, Astek hökmdarlarının xidmətində olan yüksək rütbəli zadəgan ailəsində anadan olmuşdur. O, gənc yaşlarında hərbi təlim keçmiş, hakimiyyətinə qədər müxtəlif müharibələrdə və diplomatik missiyalarda təcrübə toplamışdır.

Montezumanın taxta çıxması 1502-ci ildə baş verdi və onun hakimiyyəti dövründə o, Astek İmperiyasının zirvəsinə çatdı. Onun rəhbərliyi altında imperiya genişləndi, iqtisadiyyat çiçəkləndi və kültür fəaliyyətləri gücləndi. Montezuma öz dövrünün ən güclü hökmdarlarından biri kimi hörmət edilirdi və qonşu xalqlar arasında böyük hörmətə malik idi.

Bununla belə, Montezumanın hakimiyyəti də müxtəlif çətinliklərlə dolu idi. Xüsusilə, 1519-cu ildə ispan konkistadoru Ernan Kortesin Meksika sahillərinə gəlişi Montezumanın güclü imperiyasını çətin sınaqdan keçirdi. Kortesin irəliləməsi və onun rəhbərlik etdiyi ispan ordusunun texnoloji üstünlüyü Montezumanın güclü imperiyasını çətin vəziyyətə saldı.

Montezuma ispan fatehinin Tenoçtitlana doğru irəliləməsi ilə bağlı qərarsız idi və vəziyyəti diplomatik yanaşmalarla həll etməyə çalışırdı. Lakin bu səylər nəticəsiz qaldı və Montezuma sonda İspan qüvvələrinə təslim oldu. Onun təslim olması Astek xalqı arasında böyük məyusluq yaratdı və nəticədə üsyanlara səbəb oldu.

Montezumanın ölümü onun əsirlikdə olduğu zaman baş verdi. Bəzi mənbələr onu ispan qüvvələrinin öldürdüyünü, digərləri isə intihar etdiyini iddia edir. İstənilən halda Montezumanın faciəvi sonu Astek İmperiyasının dağılmasında dönüş nöqtəsi hesab olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The Oxford Encyclopedia of Mesoamerican Cultures: The Civilizations of Mexico and Central America". səh. 12. İstifadə tarixi: 2024-02-10.
2. ↑  "Aztec Warfare: Imperial Expansion and Political Control". səh. 56. İstifadə tarixi: 2024-02-10.
3. ↑  Hernan Cortes and the Conquest of Mexico. səh. 76.
4. ↑  The Conquest of Mexico|acces. səh. 92.
5. ↑  "Montezuma II. - National Geographic". səh. 105. İstifadə tarixi: 2024-02-10.
**Millət dostları (pyes)** — Yaradıcılığının birinci dövründə dram əsərləri yazan Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, ikinci dövründə (1905-1920) Azərbaycan ədəbiyyatında hekayə janrına daha çox üstünlük vermişdir. Bu illərdə о, Azərbaycan bədii nəsrinin gözəl nümunələrini yaradır, оnun yеni məzmunla zənginləşməsinə, fоrmaca kamilləşməsinə kömək еdir. Həmin dövrdə ədib bir sıra səhnə əsərləri də yazmışdır: "Millət dоstları" (1905), "Ağa Məhəmməd şah Qacar" (1907), "Ac həriflər" (1911), "Xəyalat" (1911) və s. təşkil edir.

Əsərin mövzusu
--------------

Kiçik həcmli "Millət dоstları" adlı satirik pyеsdə ədib, özünü "millət dоstları" adlandıran burjua ziyalılarının ikiüzlülüyünü, sözləri ilə əməlləri arasındakı ziddiyyəti tənqid edir. Mühəndis Firudin bəy, mеşəbəyi Səfər bəy, təbib Vəli bəy, vəkil Əsgər bəy, silistçi Mürsəl bəy xalq adından, millət adından yalandan danışır, canıyananlıq еdir, özlərini "qеyrətli müsəlman", "millət qеydkеşi", "müsəlman camaatının həmişə qabağa gеtməsinə çalışan" kimi göstərirlər. Qadın və şərabı hər şеydən əziz tutan həmin adamlar, əslində xalqı, milləti ələ salan tüfеylilərdir. Ədib həmin burjua "ziyalı"larını оrijinal bir yоlla ifşa еdir:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Oturdular, "avam arasında savad intişar еdən cəmiyyət" düzəltdilər, yеdilər, içdilər, bir-birinin baş-gözünü əzişdirdilər və dağıldılar. Pyеsin sоnunda nökər Səfinin sərxоş burjua ziyalılarının dalınca dеdiyi : "Bəli, islam qabağa gеtdi" sözləri xüsusi bir qüvvətlə səslənir. | "|

Obrazlar
--------

* Əsgər bəy – dava vəkili
* Səfi – Əsgərbəyin nökəri
* Firudun bəy – injinеr
* Səfər bəy – mеşəbəyi
* Vəli bəy – təbib
* Mürsəl bəy – silistçi

Həmçinin bax
------------

* Dağılan tifaq
* Bəxtsiz cavan
* Ağa Məhəmməd Şah Qacar (pyes)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tarixdə iz buraxanlar: Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev" (Azərbaycan dili). anl.az. 13 mart 2020 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  *Kamran Məmmədоv.* ƏBDÜRRƏHİM BƏY HAQVЕRDİYЕV SЕÇİLMİŞ ƏSƏRLƏRİ (PDF). II cilddə, I cild. Bakı: "Lider nəşriyyat". 2005. səh. 15.

Xarici keçidlər
---------------

* Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev
* (Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin 140 illiyinə həsr olunmuş metodik vəsait)
* Ədəbi-ictimai və pedaqoji fikir tariximizdə müstəsna yer tutan ədib- Haqverdiyev-150
İngiltərədə ingilis dilində və kürd dilinin ərəb əlifbasıyla yazılmış kürd restoranı lövhəsi
**Kürd orfoqrafiyası** — kürd dilini yazmaq üçün istifadə olunan 3 əlifbadan ibarət yazı sistemi. Bu gün kürdcənin yazılmasında Cəladət Əli Bədirxan tərəfindən 1932-ci ildə təqdim olunmuş **Bədirxan əlifbası** (yaxud Havar jurnalının adından **Havar əlifbası**) adlanan bir latın əlifbası və **sorani əlifbası** (yaxud **orta kürd dili əlifbası**) adlanan bir fars-ərəb əlifbasından istifadə olunur. İraq Kürdüstanı ərəb əlifbasını orta kürd dili üçün Unicodeda hesabat məqsədilə tətbiq olunan bir standart qəbul etmişdir.

Havar əlifbası Suriya, Türkiyə və Ermənistanda, orta kürd əlifbası isə İraq və İranda istifadə olunur. SSRİ-dəki kürdlər isə keçmişdə, əsasən, Ermənistan SSR və Kürdüstan qəzasında erməni əlifbası və kiril əlifbası əsasında tərtib edilmiş iki əlifbadan daha istifadə etmişlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kurdistan Regional Government (Kurdish article)". cabinet.gov.krd. 22 Nov 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-01.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Əlifba ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Azərbaycan Milli Hökuməti tüməni** — 1946-cı ildə Azərbaycan Milli Hökumətinin pul vahidi. 1 Tümənn = 10 kran bərabər idi.

Tarixi
------

1945-ci ilin dekabrında sovet qoşunları tərəfindən idarə olunan İran Azərbaycanında Azərbaycan Demokratik Respublikası elan edilir. Milli hökumət yarandıqdan sonra İran hakimiyyətinin Təbriz bankından külli miqdarda pul çıxardığı məlum olur. "Pul aclığını" aradan qaldırmaq üçün öz emisiyasına müraciət etmək qərara alınır.

1932-ci ildə İranda pul islahatı aparıldı, fars tüməninin əvəzinə rial tətbiq olunur. Ancaq İran hökuməti köhnə sistemə görə öz banknotlarını buraxır: Tümən = 10 kran. Yeni əskinaslar Təbrizdə, filiqran nişanları olmayan kağız üzərində çap edilir. Yazılar ənənəvi şriftdə, ancaq Azərbaycan dilində hazırlanır.

1946-cı ilin yazında Sovet qoşunları İrandan çıxarılır. 11 dekabr 1946-cı ildə İran qoşunları Güney Azərbaycanı ərazisini işğal edir, muxtariyyət mövcud ləğv olunur. Milli hökumətin əskinasları dövriyyədən çıxarılır və məhv edilir.

Bankomatlar
-----------

5 kran, 1, 2, 5, 10, 50 tümən əskinaslar buraxılır.

Ədəbiyyat
---------

* Pick A. Standard Catalog of World paper money. Specialized issues. Volume one / Shafer N. Bruce C.R.. — 7-е изд. — Iola: Krause Publications, 2000. — 1096 с. — ISBN 0-87341-208-7.

İstinadlar
----------

1. ↑  "*Парамонов О.* «Денежные знаки Национального правительства в автономном Иранском Азербайджане»". сайт bonistikaweb.ru. 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  Pick, 2000, p. 639.
**Son hədd** (*ing.* The Edge) — 1997-ci ildə Li Tamahorinin rejissoruluğu ilə çəkilmiş, Entoni Hopkins və Alek Bolduinin baş rollarda oynadığı ABŞ filmi. Filmin süjetini varlı iş adamı Çarlz Mors (*Hopkins*), fotoqraf Bob Qrin (*Bolduin*) və köməkçisi Stiven (Harold Perrino) ilə əlaqədardır, onlar təyyarələri Alyaskanın meşələrində yerə çırpılaraq məhv olduqdan sonra sağ qalmaq üçün çalışırlar. Onların meşədə adamyeyən kadyak ayısı tərəfindən təqib olunmaları sağ qalmaq şansları daha da azaldır. Bir neçə Hollivud filmində rol alması ilə tanınan, təlim keçmiş Kodyak ayısı Bart bu filmdə son rollarından birində çəkilmişdir və qaniçən vəhşi obrazındadır.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

Yaşlı milyarder Çarlz Mors gözəl gənc model həyat yoldaşı Mikki ilə Alyaskaya səyahət edir, burada peşəkar fotoqraf Bob Qrin gözəl şəkillər çəkməyə ümid edir. Mikki ilə poza verməli olan adam xəstələndiyindən Bob Çarlzı qaldıqları evdə fotoşəkilini gördüyü bir hind ovçusunun yaşadığı gölə uçmağa inandırır və onun üçün fotosessiyanın mükəmməl olacağı qərarına gəlir.

Uçuş zamanı təyyarə quşlarla toqquşur və gölə düşür. Pilot həlak olsa da, Çarlz, Bob və onun köməkçisi Stiven xilas olmağı bacardı. İndi əlaqə kəsilib, hava getdikcə soyuyur, xilas olma şansı azdır. Sivilizasiyadan uzaqda necə yaşamaq olar?

Fövqəladə yaddaşa və erudisiyaya malik Çarlz Mors bir gün əvvəl elə bu mövzuda kitab oxuyurdu. Onun biliyi, cəsarəti və özünü idarə etməsi yoldaşlarını həyatları uğrunda mübarizəyə məcbur edirdi. Bununla belə, onların daha bir böyük problemi var: nəhəng insan yeyən qonur ayı onları amansızcasına izləyir, Stiven isə ağacdan nizə düzəldərkən ayağını bıçaqla dərindən yaralayıb. Yağışlı bir gecədə ayı qan iyini hiss edib onları tapır və Stiveni öldürür.

Hava getdikcə soyuyur, Mors və Bobun gücü tükənir. Mors cib saatındakı qızıl zəncirlə balıq tutmağı təklif edir və o, demək olar ki, uğur qazanır, lakin sonra yenə onları izləyən ayının hücumuna məruz qalır. Mors hindlilərdən nümunə götürərək vəhşi üçün tələ qurur, baxmayaraq ki, Bob bu təşəbbüsün uğuruna inanmır. İnadkar mübarizədə Çarlz ayını ağac nizə ilə öldürür. Beləcə, isti paltar və bir müddət yemək məsələsi həll olundu.

Daha sonra onlar tərk edilmiş bir ovçu evinə rast gəlirlər, orada qayıq, tüfəng, patronlar, qablar və xəritə tapırlar. Mors çay boyunca biraz da üzməyi təklif edir, lakin xilas olma çox çəkmir. O zaman məlum olur ki, Bob Çarlzın arvadının sevgilisi olub və onu öldürməyi planlaşdırıb. Artıq tətiyi çəkməyə hazır olan Bob tələ çuxuruna düşür. Çarlz yaralı Bobu çıxarır və ilk tibbi yardım göstərir. Sonra qayıqla çaydan aşağı üzürlər. Onları nəhayət yoldan keçən bir polis vertolyotu görürür, lakin Bob həmin vaxt qanına keçən yoluxmadan ölür.

Mors onunla görüşən jurnalistlərə deyir: "Hamımızın həyatda sınaqları var, lakin onlar heç də istədiyimiz kimi deyil". Həlak olan dostları ilə bağlı isə deyir: "Dostlarım mənim həyatımı xilas edərək həlak oldular."

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Xarici keçidlər
---------------

* *The Edge* — Internet Movie Database saytında.

İstinadlar
----------
**Rafiq İbrahimov** — aktyor.

Həyatı
------

Müəllimlər məsləhət görüblər ki, indiki Xətai adına mədəniyyət sarayı nəzdində fəaliyyət göstərən xalq teatrına üzv yazılsın. Xalq teatrının bədii rəhbəri və quruluşçu rejissoru Məmmədkamal Kazımov onun kütləvi səhnələrdə iştirakına razılıq verib. Az sonra Rafiqin istedadını nəzərə alaraq ona baş rolları da etibar ediblər.

Həvəskar aktyor Rafiq İbrahimov bir neçə aydan sonra S.Vurğunun "Xanlar" və "Fərhad və Şirin" mənzum dramlarında Xanlar və Fərhad obrazlarını yaradaraq xalq teatrlarına baxış- müsabiqədə mükafat alıb.

1974-cü ildə müvəffəqiyyətlə imtahan verərək M.A.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun "Dram, kino aktyorluğu" fakültəsinə daxil olur.

R.İbrahimov ikinci kursda oxuyarkən S.Vurğunun "Fərhad və Şirin" mənzum dramından parçalarda Şapur obrazını yaradaraq sevimli müəllimi Adil İsgəndərovdan ilk "əla" qiymət alıb. Sonralar Şekspirin "On ikinci gecə" və S.S.Axundovun "Eşq və intiqam" əsərləri əsasında hazırlanmış diplom tamaşasında Antoniyu və Şahbaz bəy rollarının ifası ilə imtahan komissiyası üzvlərini razı salmışdır.

1978-ci ildə institutu bitirən Rafiq İbrahimov bir müddət Tədris teatrında işləyir, müəllimin arzu etdiyi rollarda çıxış edir və oradan da hərbi xidmətə çağırılır. Əsgərlikdən "leytenant" rütbəsi ilə qayıdan Rafiq o vaxtdan 1994-cü ilədək Sumqayıt Dövlət Dram Teatrında aktyor kimi fəaliyyət göstərir və bu illər ərzində müxtəlif səpkili tamaşalarda baş rollarda 20-yə yaxın yadda qalan obrazlar yaradır.

1994-cü ildən Bakı Bələdiyyə Teatrında fəal çalışan sənətkar bir- birinin ardınca Rafiq İbrahimov Bakı Bələdiyyə Teatrında ondan çox obraz yaradır. Nəriman Nərimanovun "Nadir şah" faciəsində Səlim xan, R.İçərişəhərlinin "Vətənə igidlər gərəkdir" pyesində Fikrət, S.Rəşidinin "Mənim Ərdəbilim" əsərində Həşim ağa, O.Altunbayın "Tomris"ində Bagudar, F.Məmmədovun "Anasının gül balası"nda Şahmar, A.Məmmədovun "Dəli Domrul"nda- Dədə Qorqud, N.Nərimanovun "Nadir şah"nda- Səlimağa, N.Rəfibəylinin "Məhsətisində"- Şah, Əmir Pəhləvanın "İnsan və İblis"ndə- İblis,müstəntiq, A.Babayevin "Oğul"nda- Cani, C.Cabbarlının "Dönüş"ndə- Zaman, C.Məmmədquluzadənin "Ölülər"ində- Səlim ağa, N.Hikmətin "Damokl qılıncı"nda- Arxitektor, İ.Kərimovun "Xəyanətin Müsibəti"ndə- Ömər, A.Qurbaninin "Türk sancağı"nda- Məşədi Heydər və b. Tamaşalarda Rafiq İbrahimov böyük uğurlar qazanır.

Sənətkarın əməyi 2002-ci ildə dövlət tərəfindən qiymətləndirilib ona Respublikamızın Əməkdar artisti fəxri adı verilib.

Filmoqrafiya
------------

1. Ağ atlı oğlan (film, 1995)(tammetrajlı bədii film)-rol: polis işçisi
2. Ah, ədalət! (film, 1997)
3. Ananın gül balası (film, 2000)
4. Şirin bülbül (film, 2000)
5. Başmaq (film, 2001)
6. Salur Qazanın evi talandığı boy (film, 2001)
7. Qeybdən gələn səs (film, 2002)
8. Tənha durna uçuşu (film, 2003)
9. Yanmış körpülər (film, 2007)
10. Yoxlama (film, 2006)
11. Böhtan (film, 2008)
12. Hökmdarın taleyi (film, 2008)
13. Qaydasız döyüş (film, 2009)
14. Köhnə dəyirman (film, 2009)
15. Sonuncu dərviş (film, 2009)
16. Yeni həyat (2005)
17. Həyat varsa... (serial, 2012-2014)
18. Qanun naminə (film, 2014)

İstinadlar
----------
**Zirvə** — dağ, dağ silsiləsi və ya dağ massivinin ən yüksək hissəsi. Tektonik quruluşundan, onu təşkil edən süxurların litoloji tərkibindən, denudasiya proseslərinin xüsusiyyətlərindən və s. asılı olaraq zirvələr pik, platoyabənzər və s. formada ola bilər. Dünyada ən yüksək zirvə Himalay dağlarında Comolunqma (Everest, 8848 m), Azərbaycan Respublikasında isə Bazardüzüdür (4466 m).

Dünyanın ən yüksək nöqtəsi — Comolunqma(Saqarmatxa, Everest).
Bazardüzü.

Geomorfoloji termin
-------------------

Dağın, silsilənin, tirənin, təpənin ən yüksək hissəsi. Zirvə forması onu təşkil edən çöküntülərin litoloji tərkibindən, tektonik quruluşundan, denudasiya proseslərindən və s. asılı olaraq, yastı, günbəzvari, pik formalarında olur.

Dünyanın müxtəlif hissələrinin ən hündür zirvələri
--------------------------------------------------

Hündür zirvələr| Dağlar | Hündürlük, metr. |
| --- | --- |
| Everest (Asiya) | 8848 |
| Akonkaqua (Cənubi Amerika) | 6960 |
| Mak-Kinli (Şimali Amerika) | 6194 |
| Klimancaro (Afrika) | 5894 |
| Elbrus (Avropa) | 5642 |
| Vinson (Antarktida) | 4892 |
| Vilhelm (Avstraliya və Okeaniya) | 5030 |

| Dünyanın ən hündür zirvələri | metr |
| --- | --- |
| Everest (Himalay) | 8848 |
| Çoqori (Karakorum) | 8611 |
| Kançençanqa (Himalay) | 8598 |
| Lxosze (Himalay) | 8485 |
| Makalu (Himalay) | 8481 |
| Ço-Oyyu (Himalay) | 8188 |
| Dxanlaqiri (Himalay) | 8172 |
| Manaslu (Himalay) | 8163 |
| Naqaparbat (Himalay) | 8091 |
| Annapurna (Himalay) | 8078 |

Həmçinin bax
------------

* Lava brekçiyaları
* Çalalı relyef
* Geoloji proseslər

Mənbə
-----

* Новая энциклопедия школьника. Москва, "Махаон", 2016, 383 с.

İstinadlar
----------

1. ↑  Zirvə // Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti. Bakı: "Elm". 2012. səh. 177. ISBN 978-9952-453-14-0.
**Azər Barat oğlu Quliyev** (d. 12 yanvar 1960) — Azərbaycan kino prodüseri, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar mədəniyyət işçisi (2008)

Həyatı
------

Azər Quliyev 12 yanvar 1960-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1981–1985-ci illərdə Moskvanın kinematoqrafiya İnstitutunun kino istehsalının təşkilatı fakültəsini bitirib.

Fəaliyyəti
----------

1985-ci ildən 2002-ci ilə qədər "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında baş iqtisadçı, 2002-ci ildən isə kinostudiyanın istehsalat və maliyyə işləri üzrə direktor müavini vəzifəsində çalışır. Bu illər ərzində "Qəzəlxan" (1993), "Qəm pəncərəsi" (1986) və "Cavad xan" (2009) mürəkkəb quruluşlu tarixi filmlərdə, xarici ölkələrlə müştərək istehsalı olan "Üç qız" (2006), "Salandar"(1995) və "Ondan yaxşı qardaş yox idi" (2010), dərin psixoloji xarakterli "Başqa dünya" (1992) "Ata" (1988) və "Süd dişinin ağrısı" (1987) və müasir problemlərə həsr olunmuş "Qala" (2008), "Buta" (2010) və "Çölçü" (2011) filmlərində icraçı prodüser kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Azər Quliyev bir çox filmlərin prodüseri, bəzi film layihələrinin müəllifi və rəhbəridir.

Onun əməyi dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilmiş və o, 2008-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adına layiq görülmüşdür.

Filmoqrafiya
------------

***İnzibatçı kimi***

1. Qəm pəncərəsi (film, 1986) (tammetrajlı bədii film)
2. Qardaşımdan yaxşısı yox idi (film, 2010) (tammetrajlı bədii film)

***Film direktoru kimi***

1. Süd dişinin ağrısı (film, 1987) (tammetrajlı bədii film)
2. Qətl günü (film, 1990) (tammetrajlı bədii film)
3. Qəzəlxan (film, 1991) (tammetrajlı bədii film)
4. Ləqəbi "İKA"dır (film, 1997) (tammetrajlı bədii film)

***İcraçı prodüser kimi***

1. Dağıdılmış körpülər (film, 1996) (tammetrajlı bədii film)
2. Güllələnmə təxirə salınır!... (film, 2002) (tammetrajlı bədii film)
3. Buta (film, 2011) (tammetrajlı bədii film)
4. Çölçü (film, 2012) (tammetrajlı bədii film)
5. 4.1 şəhər motivləri (film, 2015) (kinoalmanax)
6. Yarımçıq xatirələr (film, 2015) (tammetrajlı bədii film)

***Layihə rəhbəri kimi***

1. Cavad xan (film, 2009) (tammetrajlı bədii film)

***Xətt prodüseri kimi***

1. İlahi məxluq (film, 2011) (tammetrajlı bədii film)

***Digər***

1. Ata (film, 1988) (qısametrajlı sənədli film)
2. Üç qız (film, 2005) (tammetrajlı bədii film)
3. Qala (film, 2008) (tammetrajlı bədii film)
4. Qırmızı bağ (film, 2016) (tammetrajlı bədii film)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Quliyev Azər Barat oğlu" (az.). Azerbaijanfilm.az. 2017-11-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-10-24.
Şərqi Qrenlandiyaın nunatakları.
**Nunatak** (qren. nunataaq) — ətrafı buzla örtülü olan qayalı pik və ya təpə. Bu coğrafi obyekt buz örtüyünün və ya dağ buzlağının üzərinə çıxır. Nunataklar əsasən Qrenlandiya və Antarktida ərazisində yerləşir. Buzlaq zonasında bitki örtüyünün formalaşmasına imkan verir.

Vaxtı ilə buzlarla tam örtülən dağ zirvələri dairəvi formaya malik olur. Onların ifadə edilməsində bəzən islandiyalı dilində işlənən "nunakol" (*ing.* Nunakol) sözü keçərlidir.

"Nunatak" sözü eskimos dilidən Qərbi Avropa dillərinə 1880-ci illərdə daxil olmuşdur.

Geomorfoloji termin
-------------------

**Nunatak — (*rus.* нунатак, *ing.* nunatac) (**eskimos. nuna-tək, tənha və tak-pik, zirvə) — buzlaq altından çıxan (yüksələn), təcrid edilmiş, tənha qaya və ya zirvə.

Həmçinin bax
------------

* Gətirmə konusu
* Çalalı relyef
* Geoloji proseslər

Xarici keçidlər
---------------

İstinadlar
----------

1. ↑  *Taylor, Thomas Griffith.* "Antarctic adventure and research" (PDF) (ingilis). New York, London, D. Appleton and co. 1930. see p. 127-129. 2012-02-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-10-04.
2. ↑  Nunatak // Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti. Bakı: "Elm". 2012. səh. 177. ISBN 978-9952-453-14-0.
**Seriyalı qatil** — bir aydan artıq müddət ərzində bir neçə cinayət törədən şəxs.  Seriyalı qatillər öz qurbanlarını çox vaxt eyni üsula qətlə yetirir və cəsədlərin üzərinə özlərinə məxsus işarə və ya yazılar yazırlar. Bu tip qatillər ilk qətlini törətdikdən bir həftə sonra ikinci qətli törədirlər. Qətillər arasında çox zaman böyük oxşarlıq olur. Əsas oxşarlıqlar qurbanın cinsi, yaşı, xarici görünüş təşkil edir. XX əsrin əvvələrində Albert Fiş, ortalarında 
isə Andrey Çikatilo tərəfindən törədilən silsilə qətillər bütün dünyada geniş əks səda doğurmuşdur.

Ümumi sinifləndirmə
-------------------

Psixoz xəstəsi olan şəxslərin seriyalı qatil kimi fəaliyyət göstərməsinə nadir hallarda rast gəlinir. Seriyalı qatillərdə ən çox Şizofreniya xəstəliyi aşkarlanmışdır. Psixi durumu ağır olan insanlar qətil törətmək riski yüksəkdir. Seriyalı qatillər çox vaxt normal insan təsiri bağışlayır. Onlarda xarici görünüş baxımından hər hansısa fərqliliklər olmur. Əsas prosesin daxildən baş verir. Qatillərin 90% uşaqlıq və ya məktəb illərində müxtəlif növ istismara və ya təhqirlərə məruz qalır. Məsələn Andrey Çikatilonun əsəb sisteminin pozulmasının səbəbi kimi İkinci dünya müharibəsi zamanı anasının almanlar tərəfindən zorlanması göstərilirdi. Çikatilo gənclik illərində Almaniyada hərbi xidmətdə olduğu müddət ərzində, komandiri və digər şəxslər tərəfindən zorlandığını bildirmişdir. Seriyalı qatillərin özlərinə məxsus cəhətlərindən biridə özlərini cəmiyyətə normal insan kimi təqdim edə bilmələridir. Andrey Çikatilonun uzun müddət həbs edilməməsinin səbəbi, şüphəli hesab olunduğu vaxt ona ünvanlanan suallara soyuqqanlı və səlis şəkildə cavab verməsi olmuşdur. Seriyalı qatillərə aid edilən terminlərdən biridə, Makdolnald üçbucaqıdır. Bu terminə əsasən serial qatildə bu tip qatillərə məxsus üç mühüm əlamətdən biri mütləq olmalıdır. Birinci əlamət heyvanlara işgəncələrin verilməsidir. Sadist hərəkət sayılan heyvanlara əziyyət verilməsi halı bir çox serialı qatildə rastlanılır.Növbəti əlamətlər isə nəyisə yandırmaq həvəsi və yatdıqdan sonra sidiyin saxlana bilməməsidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Reavill, Gil.* Aftermath, Inc.: Cleaning Up After CSI Goes Home. Gotham. 2007. ISBN 9781592402960. With only two confirmed kills, Ed did not technically qualify as a serial killer (the traditional minimum requirement was three), but that did not deny him immediate entry into the pantheon of folk mythology.
2. ↑  Holmes and Holmes, *Contemporary*, p. 9. "One of the most famous [geographically stable] serial killers is Wayne Williams. He was convicted of only two killings. However, his probable involvement in more than 30 killings of young black males in Atlanta qualifies him for classification as a geographically stable serial killer."
3. ↑  Holmes and Holmes, *Contemporary*, p. 1
4. ↑  (Encyclopedia of Death and Dying)
5. ↑  Holmes and Holmes (2002), p. 111
6. ↑  Yudofsky, p. 193
7. ↑  Singer, S.D. & Hensley, C. (2004). Learning theory to childhood and adolescent firesetting: Can it lead to serial murder. International Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology. 48, 461-476.
1980-ci illərdə qot üslubunda geyinmiş qadın
**Qot** – 1980-ci illərin əvvəllərində Birləşmiş Krallıqda ortaya çıxan və musiqiyə əsaslanan bir subkulturadır. Postpank musiqi janrının bir qolu olan qotik rok pərəstişkarları tərəfindən əmələ gətirilmişdir. Goth(Qot) adı birbaşa musiqi janrından götürülüb. Qotik rok janrını ifa edən və Qotik subkulturanın formalaşmasında və inkişafında böyük əmək sahibi görkəmli post-pank sənətçilərindən bəziləri: Siouxsie and the Banshees, Bauhaus, The Cure və Joy Division .

Goth subkulturası öz dövrünün digər subkulturalarına nəzərən daha uzun müddət populyarlığını qoruyaraq qaldı və şaxələnməyə, bütün dünyaya yayılmağa davam etdi. Onun təsvirlərində və mədəni meyllərində 19-cu əsr Qotika fantastikasından və qorxu filmlərindən təsirlər gözə çarpır.

Səhnə olaraqda əsasən Qərbi Avropada təşkil olunan musiqi festivalları, gecə klublarında təşkil edilən görüşlər istifadə olunurdu. Subkultura özlüyündə musiqi, estetika və moda ilə əlaqəli zövqlərə sahibdir.

Qotların üstünlük verdiyi musiqi janrlarına qotik rok, ölüm rok, soyuq dalğa, qaranlıq dalğa və efir dalğası kimi bir sıra janrlar daxildir. Subkultura daxilində geyim üslubları siyahısına punk, yeni dalğa və Yeni Romantik kimi moda üslubları vardır. O, həmçinin özündə Viktoriya, Edvard və Belle Epoque dövrləri kimi keçmiş dövrlərin dəbindən izlərini görürüb mənsiməyib. Üsluba ən çox tünd (adətən zil qara) geyim, qara makiyaj və zil qara saç daxildir. Bu subkultura meydana çıxdığı vaxtdan onilliklər sonra da geniş auditoriya tərəfindən maraqla qarşılanmağa davam edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Nym, Alexander: *Schillerndes Dunkel. Geschichte, Entwicklung und Themen der Gothic-Szene*, Plöttner Verlag 2010, ISBN 3-862-11006-0, pp. 145−169
Gil qablar və saxsılar.
**Saxsı qab** və ya **dulusçuluq məmulatı** adətən gilli, yumşaq torpaqdan hazırlanan və sobada bişirilirərək ərsəyə gətirilən mətbəx aləti və ya yemək qabıdır.

Növləri
-------

Ənənəvi İspan mətbəxində istifadə edilən metal qab və ya "*pote*".
Qədim bir yemək bişirmək üçün nəzərdə tutulmuş alət olan saxsı qab mis və ya başqa metallardan hazırlana bilər. Onun ənənəvi istifadəsi türk, ispan və fransız mətbəxlərində çox geniş formada yayılmışdır .

Türkiyədə dulusçuluğu ilə məşhur olan regionlar mövcuddur. Bunlardan biri Biləcik vilayətinin Kınık kəndi, digəri isə Nevşehir vilayətinin Avanos rayonudur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Yiyecek-içecek Hizmetleri. Anadolu Universitesi. 72-. ISBN 978-975-06-0148-4.
2. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 30 Mart 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 Mart 2020.
3. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 25 Mart 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 Mart 2020.
4. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 22 Nisan 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 Mart 2020.
Fəqani 2018 Dünya Kubokunda Argentina - Fransa oyununda
**Əlireza Fəqani** 21 Mart 1978-ci ildə İranda doğulub. 2008-ci ildən etibarən FİFA-nın Beynəlxalq dərəcələi futbol hakimidir. Fəqani 2015-ci il Asiya Çempionlar Liqası Finalı, 2015 Asiya Kuboku Finalı, 2015 FİFA Klublararası dünya Çempionatının finalını, 2016 Olimpiyadanın finalını idarə edib. Həmçinin 2017-ci ildə FİFA Konfederasiyalar Kuboku və 2018-ci ildə Rusiyada keçirilən FİFA Dünya Kubokunda oyunlara təyin edildi.

### Haqqında

1978-ci il martın 21-də İranın Məşhəd şəhəri yaxınlığında yerləşən Keşmar şəhərində anadan olmuşdur. Onun ləqəbi Behrooz (بهروز) idi. Atası Məhəmməd Fəqani (محمد فغانی) də futbol hakimi idi.

Fəqani əvvəllər özünü futbolçu kimi çalışdırsa da sonda hakim olacağı qərarına gəlmişdir.

FİFA Referesi karyerası
-----------------------

Fəqani 2008-ci ildə FİFA referesi olub. Yalnız bir illik beynəlxalq təcrübədən sonra Faqani 2009-cu ildə AFF prezidenti Kuboku finalında oyunu idarə etmək əmri aldı. Bu turnirdə "Regar-TadAZ Tursunzoda" və "Dordoi-Dinamo Naryn" (2-0) arasında keçirilən oyunda əsas söz sahibi olan Fəqani özünü göstərə bildi.

Braziliya və Xorvatiya arasında 2014 FİFA Dünya Kubokunun açılış matçına dördüncü hakim təyin edildi. Əl-Hilal və Qərb Sidney Wanderers arasında 2014 AFC Çempionlar Liqası Finalı oyununa təyin edildi. O, həmçinin 2015-ci ildə AFC Asiya Kubokunun B qrupunda ilk matçını idarə etmişdi.

O, 2015-ci ildə Cənubi Koreya və Avstraliya yığmaları arasında baş tutan AFC Asiya Kuboku Finalına hakim təyin edildi. Fəqani, River Pleyt və FC Barselona arasında 2015 FİFA Klublararası Dünya Kuboku Finalında söz sahibi idi. Bəlkə də əsas hakimi olduğu ən əhəmiyyətli matç, Braziliya və Almaniya arasında keçirilən 2016 Olimpiya oyunlarının final matçı idi.

2017-ci ildə Rusiyanın FİFA Konfederasiyalar Kubokunun iki matçında baş hakim kimi funksiyalarını yerinə yetirib.

| FİFA 2018 Dünya Kuboku |
| --- |
| Tarix | Oyun | Şəhər | Mərhələ |
| 17 iyun 2018 | Almaniya - Meksika | Moskva | Qrup |
| 27 iyun 2018 | Serbiya - Braziliya | Moskva | Qrup |
| 30 iyun 2018 | Fransa - Argentina | Kazan | 1/16 |
| 14 iyul 2018 | Belçika - İngiltərə | Sant Peterburq | 3-cü yer uğrunda |

### Mükafatlar

1. İranda ilin ən yaxşı futbol hakimi: 2014, 2017
2. Asiyada ilin ən yaxşı futbol hakimi: 2016