recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Petuniya** (*lat.* Petunia) — bitkilər aləminin quşüzümüçiçəklilər dəstəsinin quşüzümükimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi. 

Cinsin adı portuqal dilində petun — "tütün" deməkdir. Bu onunla izah olunur ki, petuniya tütünlə eyni fəsiləyə aiddir və oxşardır. Hazırda dekorativ gülçülükdə əvvəlki növlərin heç birindən istifadə olunmur, növarası hibridlər isə geniş yayılmışdır. Bağ petunyası (P.x.hybrida) hündürlüyü 75 sm-ə çatan budaqlanan bitkidir. Hibrid petuniya Azərbaycanda dekorativ bitki kimi istifadə edilir. Bu bitkinin çoxlu miqdarda mədəni formaları vardır ki, bunlar da 2 qrupa bölünür:

1. Çoxçiçəklilər qrupu (P.h.multiflora);
2. İriçiçəklilər qrupu (P.h.grandiflora).

İriçiçəklilər qrupu bir neçə yarımqrupa bölünür. Onlardan eyvanlarda kompozisiyaların qurulmasında istifadə olunur. Petuniya göbələk xəstəliyinə həssas olduğu üçün torpağı və bağ avadanlığını tez-tez dezinfeksiya etmək lazımdır. Petuniya çox vaxt qələmlə çoxaldılır, toxum martın axırında şitilliyə əkilir. Torfla qumun qarışığı olan dibçəklərə 2-3 yarpağı olan qələmlər əkilir. Müxtəlif növlü, çoxləçəkli petuniyaları qələmlə çoxaldırlar.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q161103
* Wikispecies: Petunia
* APDB: 193604
* APNI: 61132
* BioLib: 40782
* BOLD: 314355
* EPPO: 1PEUG
* FloraBase: 22604
* FoAO2: Petunia
* FoC: 124749
* GBIF: 2928858
* GRIN: 9183
* iNaturalist: 55406
* IPNI: 38486-1
* IRMNG: 1350954
* ITIS: 30581
* NBN: NHMSYS0000461644
* NCBI: 4101
* NZOR: dfd5d2fa-7e89-4a10-8db4-106e64e40501
* PLANTS: PETUN
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:331845-2
* Tropicos: 40005751
* VASCAN: 1527
* WFO: wfo-4000028997

 |
Məzmun
------

Azərbaycanın çoxsaylı Mədəniyyət ocaqları arasında bir sənət məbədi də var- Yaşıl teatr… XX əsrin ortalarında inşaa edilmiş bu sənəty ocağı regionda açıq səma altında tikilimiş ilk incəsənət məkanıdır. Azərbaycan incəsənətinin bir çox dahiləri, eləcə də xarici ölkələrin musiqi ulduzları buranın səhnəsində dəfələrlə çıxışlar etmişlər… Bir çox kinolarımızın yaddaqalan epizodları da bu sənət məbədi ilə bağlıdır. "Qaynana", "Uşaqlığın son gecəsi","Əhməd haradadır?" və s. kinofilmlərin bəzi epizodları məhz burada lentə alınmışdır. Lakin ötən əsrin sonlarında, müstəqilliyimizin ilk illərində bir sıra mədəniyyət ocaqları kimi Yaşıl teatr da baxımsızlıq üzündən dağıldı, xarabazara çevrildi… Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin apardığı uğurlu siyasətin ölkəmizə gətirdiyi sürətli iqtisadi inkişaf bu qəbilədən olan sənət ocaqlarımızın müasir səviyyədə yenidən qurulmasına və xalqın istifadəsinə verilməsinə imkan yaratdı… Yaşıl teatr da yüksək səviyyədə təmir olundu, öz ikinci həyatına başladı… Ölkə başçısının şəxsi nəzarəti ilə qısa vaxtda Yaşıl teatr müasir Avropanın bu tipli sənət ocaqlarından heç də geri qalmayan əsl sənət məbədinə, memarlıq abidəsinə çevrildi… Bütün bunlar AzTv-nin istehsalı olan "Yaşıl tetr" adlı sənədli televiziya filmində öz əksini tapıb… Film əslində bu sənət ocağının talehini əks etdirir…

Filmin heyəti
-------------

Film üzərində işləyənlər
------------------------

**Ssenari müəllifi:** Eldar İsgəndərzadə
**Rejissor:** Vaqif Ağayev
**Operator:** Tanrıverdi Əliyev
**Səs rejissoru:**Rəşad Mustafayev
**Filmi səsləndirdi:** İlham Əsgərov
**Filmin direktoru:** Mirzə Əliyev
**Hənzələ ibn Əsəd əl-Şibami** (*ərəb.*  حَنْظَلَة بن أسعَد الشِبامی‎) və ya əl-Şami (الشامی) — Kərbəla döyüşü zamanı şəhid olan Hüseyn ibn Əlinin səhabələrindən biri.

Adı ilə bağlı fikir ayrılığı
----------------------------

Onun adı mənbələrdə bəzi fərqliliklərlə çəkilmişdir. Əş-Şeyx ət-Tusi Hüseyn ibn Əlinin səhabələri siyahısında onu Hənzələ ibn Əsəd əl-Şibami kimi qeyd edir. Digər mətnlərdə isə atasının adı Səd kimi qeyd olunur. İbn Şəhrəşub "Səd ibn Hənzələ" adlı bir şəxsi Kərbəla Şəhidləri kimi qeyd edir. Bununla belə, ət-Tustari onun adının Hənzələ ibn Əsəd əş-Şibami olduğuna inanır.

Aşura günü
----------

Hənzələ Hüseyn ibn Əlidən Quranin *Mumin surəsi"nin 30-33-cü ayələrini Kufə ordusuna oxumaq üçün icazə istədi: "Ey qövmüm! Həqiqətən, mən sizin üçün firqələrin günü kimi (bir gündən) qorxuram. Nuh qövmü, Ad və Səmud qövmləri və onlardan sonra gələnlər və Allah (Öz qullarına) zülm etmək istəməz. Ey qövmüm! Geri (qaçmaq üçün), sizi Allahdan qoruyacaq heç kimin olmaması və Allahın azdırdığı kimsəni doğru yola yönəldən yoxdur."*

Sonra buyurdu: "Ey insanlar, Hüseyni öldürməyin, siz ilahi əzabla məhv olacaqsınız, yalan danışan isə məyus olacaq."

Sonra Hüseyn dedi: "Ey İbn Səd! Allah sənə rəhmət eləsin. Onlar sənin dəvətini rədd edərək, sənin və dostlarının qanını tökmək üçün sənə hücum etdikləri zaman cəzaya layiq idilər, bu bir yana qalsın ki, sizin saleh dostlarınızı şəhid etdilər."

Sonra Hənzələ dedi: "Sənin yolunda fəda olum! Düz deyirsən. Sən dində məndən daha alimsən və daha yaxşı başa düşürsən. Biz də axirətə gedək və qardaşlarımıza qovuşaq... Allahın rəhməti sənə olsun, ey Əba Abdullah və sənin pak əhli-beytinə, Allah məni cənnətdə sənin yoldaşın etsin."

Hüseyn "Amin" deyərkən Hənzələ döyüş meydanına getdi və Aşura günü 61-ci hicri ilində (680-ci il) Kufə ordusundan bir neçə nəfəri öldürdükdən sonra şəhid oldu.

Həmçinin bax
------------

* Kərbəla döyüşündə Hüseynin ordusunda həlak olanların siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  *al-Shaykh al-Tusi.* Al-Rijal. Qum, Iran: Mu'assisa al-Nashr al-Islami. 2006. 100. 2021-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-17.
2. ↑  *Shaykh Al-Mufīd.* Al-Irshād. 2. 105.
3. ↑  *Muḥammad ibn ʻAlī Ibn Shahrāshūb.* Manāqib Āl Abī Ṭālib. Dhawī al-Qurbá. ISBN 978-9646307292.
4. ↑  *Ṣadūq.* Uyūn akhbār al-Riḍā. 2. 56. 2022-10-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-17.
5. ↑  *Tarih-i Tabari.* tarikh al-umam wa-al-muluk. 7. Beirut : Dar-i Seveydan. 1968. 347. 2021-09-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-17.
6. ↑  *Muhammad Taqi Shushtari.* Qamus al-rijal. 4. 76.
**Ya Qarabağ, Ya Ölüm** — 2013-cü ildə çəkilən Azərbaycan sənədli filmi.

Məzmun
------

Filmdə yaradıcı heyət Azərbaycanın ayrılmaz tərkib hissəsi olan Qarabağın bu gün düşmən tapdağında olduğunu hər kadrda donə-donə xatırlamağa, unutmamağa səsləyir.

Haqqında
--------

Çəkilişlər Xocavənd rayonunun Nərgiztəpə ərazisində, Bakı, Şamaxı və İsmayıllı rayonlarında aparılıb.

Film Xocavənd Rayon İcra Hakimiyyətinin sifarişi və təşəbbüsü ilə çəkilib.

Filmin ideya müəllifi yaşadığı həyatda Qarabağ faciəsinin acısını təmamilə dadmış, vətən uçün qardaşları ilə birgə vuruşmuş Xocavənd RİH-nin başçısı Eyvaz Huseynovdur. Filmin iştirakçıları da bu gün türk dunyasının qəbul etdiyi, tanıdığı insanlardır: yazıçı-publisist, sənətçi Ahmet Şafak, xalq artisti Mənsum İbrahimov, Milli Konservatoriyanın rektoru Səyavuş Kərimi, vətənpərvərlik mahnılarının gözəl ifaçısı Şəmistan Əlizamanlı, Muğam Müsabiqəsinin iştirakçısı Səadət Cavadova. Çağdaş ədəbiyyatımızda öz imzası və istedadı ilə seçilən, Vətən, Yurd, Qarabağ mövzusunda əsərlərin müəllifi Sona Vəliyevanın filmdə səslənən şeirləri bizi düşmən tapdağında qalan torpaqlarımıza səsləyir…

Təqdimatı
---------

10 iyun 2013-cü il tarixdə Xocavənd Rayon İcra Hakimiyyətinin təşəbbüsü və sifarişi ilə çəkilmiş "Ya Qarabağ, Ya Ölüm" filminin Beynəlxalq Mətbuat Mərkəzində təqdimat mərasimi keçirilmişdir.

Filmin heyəti
-------------

filmin çəkilişinə rəhbərlik edən Bəxtiyar Qaraca

İstinadlar
----------

1. ↑  *Kəmalə Mirzəyeva.* "Xankəndindən Şuşaya..." anl.az (az.). Ədalət. 26 iyul 2013. İstifadə tarixi: 4 may 2016.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı

Xarici keçid
------------

Filmi izlə
**Marxal -** qar kütləsinin dağ zirvələrindən və yamaclardan sürüşüb axması və sürüşdükcə yeni qar kütlələrini özü ilə aparmasıdır.

Baş vermə səbəbi
----------------

Qar uçqunlarının əmələ gəlməsinin əsas səbəbləri yamaclarda qarın həddindən artıq yığılması, qar kütləsinin daxilində gedən kristallaşma prosesi və qar sahəsinin temperatur dəyişkənliyi nəticəsində sıxlaşmışdır. Qar uçqunlarının sürəti 20-30 m/san-yə, həcmi bir neçə mln.m3-ə çata bilər. Bu böyük dağıntılara səbəb olur. Qar uçqunları zamanı onun önündə əmələ gələn hava dalğası çox güclü dağıdıcı qüvvəyə malik olur. Qar uçqununun zərbə gücü qar kütləsinin0,5 sıxlığında 1 m2-də 60-100 t təşkil edir. qar uçqunları dağlarda mailliyi 15° və qarın hündürlüyü 40-50 sm-dən yuxarı olan yamaclarda baş verir.

Növləri
-------

Hərəkət yolunun səciyyəsinə görə qar uçqunu 3 cür olur:

1. Məcradan kənarda bütün yamac boyu sürüşmə şəklində
2. Çay məcrası ilə hərəkət edən
3. Sərt sütunlardan qopan qar uçqunu

Yayıldığı ərazilər
------------------

Alp, Şimali Amerikanın Kordilyer, Qafqaz, Xibin və Orta Asiya dağlarında müşahidə edilmişdir. Azərbaycanda bu təbii fəlakət az yayılmışdır və əsasən Böyük Qafqazın cənub yamacında müşahidə edilir.

Xarici keçid
------------

* Təbii mənşəli fövqəladə hallar

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi

İstinad
-------

1. ↑  **Fövqəladə hadisələrin təsnifatı- BAKI 2001**
Klassik üslubda 20-ci əsrin ortalarına aid telefon köşkü.
**Telofon köşkü**— taksofonla təchiz edilmiş və telefon istifadəçisi üçün nəzərdə tutulmuş kiçik bir binadır. Telefon köşklərində tez-tez işıqlandırma, məxfiliyi təmin etmək üçün qapı və kabinənin istifadə olunub-olunmadığını başqalarına bildirmək üçün pəncərələr var. Stend yerli telefon nömrələrinin çap olunmuş kataloqu və kağız, qələm və ya hətta otel kimi rəsmi şəraitdə oturacaqla təchiz oluna bilər. Xarici kabin elementlərə və ağır istifadəyə tab gətirmək üçün metal və plastikdən hazırlana bilər, daxili kabin isə daha mükəmməl memarlıq və mebellərə malik ola bilər. Xarici kabinələrin əksəriyyətində telefon xidməti təminatçısının adı və loqosu var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Czech phone booth to be removed[*ölü keçid*]
2. ↑  type of silence cabinet could be found in the better shops, hotels and railway stations around 1903.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Giant Bomb |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Britannica (onlayn) · Brockhaus |
| Normativ yoxlama | GND: 4154091-8 |
**Van Mühasirəsi** — Səfəvilər Dövlətinin əlində olan Vanın 1548-ci ildə Osmanlı İmperatorluğu tərəfindən mühasirəyə alınması. 1548-ci ilin 25 avqustunda başa çatan mühasirənin ardından şəhər, Osmanlı İmperatorluğunun hakimiyyəti altına girir.

Arxa plan və mühasirə
---------------------

Səfəvi Şahı I Təhmasibə qarşı üsyan başladan qardaşı Əlqas Mirzə, 1547-ci ildə İstanbula gələrək Osmanlı Padşahı I Sülüymandan kömək istədi. Həyat yoldaşı Xürrəm Sultan ilə birlikdə 1544, 1545 və 1546-cı illəri Ədirnədə keçirən Süleyman, İstanbula geri qayıtdıqdan sonra Əlqas Mirzəni şərqə göndərdi və 1548-ci il 29 mart tarixində Səfəvilər üzərinə yürüşə çıxdı. Yürüşdə Süleymana, Fransa Krallığının İstanbuldakı səfiri Qabriel de Luetz de, Jak Gassut və Jan Çesneau adlı iki nəfər köməkçisi ilə birlikdə müşayiət edirdi. 
Süleymanın idarəsindəki qoşun, əvvəlcə Səfəvilər Dövlətinin əlində olan Təbrizi ələ keçirdi. Ancaq Səfəvilərin geri çəkilərkən həyata keçirdikləri yandırılmlş torpaq siyasəti ilə əlaqədar olaraq Süleyman, qüvvələrini geri çəkmək məcburiyyətində qaldı. Qısa bir müddət sonra, yenidən Səfəvilərin əlində olan Van mühasirəyə alındı. Daha sonra mühasirəni Ərzurum bəylərbəyi Üləma Paşa təhvil alarkən, 1548-ci ilin 25 avqustunda şəhər Osmanlı İmperatorluğunun tərkibinə qatıldı. Digər tərəfdən isə Şirvanşahlar Dövlətinin də Osmanlı İmperatorluğuna birləşdirilməsi ilə əlaqədar olan yürüş, 1549-cu ilin 21 dekabrında başa çatdı.

İstinadlar
----------

1. ↑   (#empty\_citation)
2. ↑  Arxivlənmiş surət. ISBN 0521200946. 2012-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-19.
3. ↑  Arxivlənmiş surət. ISBN 9756782048. 2014-01-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-19.
Dolmuş furqonları.
**Dolmuş** (pronounced [doɫmuʃ]) — şəxsi nəqliyyat və ənənəvi avtobus nəqliyyatı arasında bir nöqtəyə düşən, ümumiyyətlə avtobuslar kimi müəyyən bir marşruta sahib olan, lakin avtobuslara əlavə olaraq sərnişinləri düşürmək və mindirmək üçün hər yerdə dayanma qabiliyyətinə malik olan, gediş və gəliş vaxtları qeyri-müəyyən nəqliyyat növü. Dolmuşlar standart 4 yerlik avtomobillərdən mikroavtobuslara qədər müxtəlif ölçülərdə ola bilərlər.

Dolmuş nəqliyyatı ilk dəfə İstanbulda sıx immiqrasiya ilə sürətli bir əhalinin artdığı və şəhərin ərazi olaraq böyüdüyü bir dövrdə başlamışdır. Dövlətin nəqliyyat sərmayələrinin qeyri-kafi olması və şəhərdə avtobus və tramvay nəqliyyatını təmin edən IETT-nin imkansızlığı nəticəsində, xalqın özünün tapdığı nəqliyyat həllidir.

Əvvəllər avtomobillərin, vaxt ötdükcə mikroavtobusların da istifadə olunduğu dolmuş nəqliyyatında yola düşməzdən əvvəl bütün oturacaqların doldurulması və vasitə tamamilə dolana qədər nəqliyyat vasitəsinin yola düşməməsi gözlənilirdi. Bu səbəbdən istifadə edilən vasitələrə dolmuş deyilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Turkish Dolmus Taxi or Minibus". turkeytravelplanner.com. 2020-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-25.
**Qasım bəy Minətulla bəy oğlu Heydərov** (1858-1918) — Rusiya ordusunda ştabs-kapitan.

Minətulla bəyin kiçik oğludur. Dərbənddə ibtidai məktəbi, Bakıda real məktəbi bitirib, hüquq təhsili alıb. Az müddət Peterburqda rus ordusunda qulluq edib və ştabs-kapitan rütbəsində ehtiyata buraxılıb. Bir rus qızıyla evlənib. 1878-ci ildə onunla Dərbəndə gəlib və ömrünün sonuna qədər burada onunla yaşayıb, Bakı dairə məhkəməsində özəl vəkil işləyib. Uşaqları olmayıb.

Dərbənddə onun geniş həyətli, xüsusi evi (Buynak küçəsində) və Calqan gədiyinin ətəyində böyük üzüm bağı vardı (yerli sakinlər ondan indi də istifadə edir, oranı Qasım bəy bağı adlandırır). O, üzümçülük və şərabçılıqla məşğul olaraq bu sahədə xeyli uğur qazanıb. 1900-cü ildə Dərbənddə olmuş məşhur fransız səyyahı və arxeoloqu baron dö Bai’nin onun haqqında fikirləri maraqlıdır: "Dərbəndin başçısı Türkdür, sözün çağdaş anlamında mədənidir, Avropa qaydasında geyinib, yaxşı şərabçıdır, əla idarəçidir; onun söhbəti onun irqindən olan adamlarda necə böyük keyfiyyətlər tapmaq mümkün olduğunu mənə sübut etdi". Məhz bu keyfiyyətləri sayəsində Qasım bəy Dağıstan vilayətinin ən fəal xadimlərindən biri sayılıb. O, ciddi ictimai-siyasi fəaliyyətlə məşğuldu. 1900-cü ildə Dərbənd şəhərinin başçısı seçilərək şəhər yığıncağının 3-cü və 4-cü çağırışlarında da təkrarən bu vəzifəyə layiq görülüb.

1912-ci ildə Qafqaz canişini Vorontsov-Daşkov Qasım bəyin soyadını inqilabi fəaliyyətinə görə şəhər başçılığına namizədlər siyahısından çıxarıb və Həmid bəy Vəkilov başçı seçilib.

1914-cü ildə Qasım bəy Heydərov Müsəlman Milli Komitəsinin yerli bölümünü yaradıb və 1918-ci ildə Dərbənddə sovet hakimiyyəti qurulanadək ona başçılıq edib.

1918-ci ildə Vladiqafqazda sosial-demokrat partiyasının qurultayı keçirilib və Qasım bəy də heyətlə buraya dəvət edilib. Qurultaydan sonra onlar evə qayıdarkən Məhəmmədqala stansiyasında erməni komitəçiləri qatarı dayandırıb və başda Qasım bəy olmaqla 5 nəfəri vaqondan çıxararaq meşəyə aparıb və orada güllələyiblər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-03.
**Vastus lateralis əzələsi** (/ˈvæstəs ˌlætəˈreɪlɪs, ˈræ-/) və ya vastus externus — budun anterolateral hissəsində yerləşən səthi və palpasiya olunan bir əzələ. Hər bir alt əzada (ayaqda) olduğu üçün bir cüt əzələdir. Quadriseps qrupunun digər əzələləri ilə birlikdə diz oynağını uzatmağa, aşağı ayağı irəli aparmağa xidmət edir. Bud sümüyünə bağlanmış bir sıra düz, geniş vətərlərdən əmələ gəlir və diz qapağının üst kənarında olur.

Vastus lateralis əzələsi virelessus lateralis, vastus medialis, vastus intermedius və rectus femoris ilə birlikdə insan vücudunda dördbucaqlı adlanan ən güclü əzələni əmələ gətirir. Vastus lateralis isə dördün ən böyüyüdür.

Vastus lateralis, 7 aydan az olan və yeriyə bilməyən, əzələ tonusunun itməsi olan körpələrdə əzələdaxili inyeksiya üçün tövsiyə edilən yerdir.

Mənşəyi
-------

Bu əzələ daha böyük trokanterin alt hissəsindən və intertrokanterik xəttin yuxarı hissəsindən əmələ gəlir və bütün sümüyün xarici səthində aşağıya doğru hərəkət edir.

Lifləri maili olaraq xaricə düzülmüşdür və uzanmalarının 3/4 hissəsi ərzində daha çox trokanterdən qaynaqlanan aponevroz adlanan lifli kollagen membrana möhkəm yapışdırılır.

Funksiyası
----------

Vastus lateralis əzələsi diz qapağının arxasında bir qüvvə yaratdığından, büküldükdə, onun stabilliyində iştirak edir. Bu hərəkətdə quadriseps və patellar tendonun bütün əzələləri iştirak edir.

Bu mənada vastus lateralis, patusda lateral bir dartma qüvvəsi tətbiq edir və vastus medialis tərəfindən qarşılanır. Bu şəkildə tarazlıq əldə edilir.

Dizin uzanması alt ekstremitəni düz bir şəkildə yerləşdirməyimizə imkan verir. Bu hərəkət başqaları arasında çömelmə vəziyyətindən qalxmaq, ayaq üstə durmaq, yerimək, qaçmaq, tullanmaq və s.

Vastus lateralis çox ağrıya, diz qapağının qeyri-sabitliyinə və hətta narahat yuxuya səbəb ola bilən dördbucaqlı əzələlərdən biridir.

İnnervasiyası
-------------

Vastus lateralis əzələsi bud sinirinin əzələ budaqları (L2, L3 və L4) tərəfindən innervasiya olunur.

Əlavə şəkillər
--------------

* Vastus lateralis əzələsiVastus lateralis əzələsi
* Vastus lateralis-ə əzələdaxili yeridilmə yeriVastus lateralis-ə əzələdaxili yeridilmə yeri

İstinadlar
----------

1. ↑  *de Lima, J. A. Pires.* "On a Bone found in the Musculus Vastus Externus of the Thigh". Journal of Anatomy and Physiology. 47 (Pt 4). 1913: 414–424. PMC 1288967. PMID 17232970.
2. ↑
3. ↑  Mann, E. (2016). *Injection (Intramuscular): Clinician Information.* The Johanna Briggs Institute.

Xarici keçidlər
---------------

* PTCentral

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 2776643329 |
**Yollar görüşəndə** — rejissor Ramiz Mirzəyevin filmi.

Məzmun
------

Televiziya tamaşası saf məhəbbətdən bəhs edir. O məhəbbətdən ki, onun qabağında heç bir maneə, heç bir sədd dayana bilmir.

Mais *(Yaşar Nuri)* elmi işçidir və çox inadkardır. Necə deyərlər tutduğunu qoparan biridir. Təsadüf elə gətirir ki, o işlədiyi institutun direktoru Rza müəllimin *(Səməndər Rzayev)* qızı Çiçəyə *(Səidə Quliyeva)* aşiq olur. Çiçək də Maisə qarşı etinasız deyil. Lakin məsələ burasındadır ki, Çiçəyin bir həftədən sonra nişanlısı Həmidlə *(Rəfael Dadaşov)* toyu olmalıdır. Toya hazırlaşan ailələrin planlarını məhz Mais alt-üst edir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Əsərin müəllifi:** Ruhəngiz Qasımova
**Mahnıların mətni:** Fikrət Qoca
**Mahnıları ifa edənlər:** Flora Kərimova, Cavan Zeynallı (Cavanşir Zeynallı kimi)
**Rəqslərin quruluşu:** Kamal Həsənov
**Rəqs edir:** İnşaatçılar Mədəniyyət Sarayının "Cəlalə" Rəqs Studiyası
**Trük səhnələrinin quruluşu :** Bahadır Qafqazlı
**Quruluşçu operator:** Eldar Məmmədov
**Operatorlar:** Fəxrəddin Məmmədov, Yusif Dadaşov
**Quruluşçu rəssam:** Qurban Məlikov
**Səs rejissorları:** Akif Xəlilov, Mehdi Zeynalov
**Rejissor köməkçisi:** Sevil İbrahimova
**Quruluşçu rejissor:** Ramiz Mirzəyev
**Bəstəkar:** Ruhəngiz Qasımova (titrlərdə yoxdur)
### Rollarda

Səməndər Rzayev — Rza
Nəcibə Məlikova — Dilbər
Səidə Quliyeva — Çiçək
Gülxar Həsənova — Hökümə
Yaşar Nuri (Yaşar Nuriyev kimi) — Mais
Sevil Xəlilova — Rahidə
Muxtar Avşarov — İlyas
Sofa Bəsirzadə (Sofya Bəsirzadə kimi) — Töhfə
Rəfael Dadaşov — Həmid
Hamlet Qurbanov — müəllif
Flora Kərimova — müğənni (titrlərdə yoxdur)
Cavan Zeynallı — müğənni (titrlərdə yoxdur)
Mirzə Ağayev — qədeş (titrlərdə yoxdur)

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
Kambocada mina xəbərdarlığı.
**Kambocada minalanmış ərazilər** — Cənub-Şərqi Asiyada yerləşən Kambocada mina problemi. Ölkədə, xüsusilə şəhərətrafı ərazilərdə minalar ilə bağlı böyük problem mövcuddur. Minalar səbəbindən 40,000-ə yaxın amputasiya halı qeydə alınmışdır ki, bu da dünyada ən yüksək göstəricilərdən biridir. Kamboca Minalar ilə Mübarizə Mərkəzi (KMMM) hesab edir ki, Kambocada dörd-altı milyon mina və digər partlamamış hərbi sursat ola bilər. Bununla belə, bəzi hesablamalara görə on milyona qədər mina var.

Kambocada Çin istehsalı olan minalar 1970-ci və 1980-ci illərdə Kambocada vətəndaş müharibəsi zamanı bir-birləri ilə toqquşan fraksiyalar tərəfindən yerləşdirilmişdir. Kambocada piyada əleyhinə minalar ilə qarşılanan ümumi problem odur ki, minaları yerləşdirənlərdə onların yerləri ilə bağlı xəritələri yoxdur və ya onların yerlərini xatırlamırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Landmines in Cambodia". Seasite.niu.edu. 28 November 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 November 2017.
2. ↑  "Ten Years Achievement and Perspective" (PDF). Cmac.gov.kh. 2010. 29. 2017-06-19 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-08-21.
3. ↑  "Landmines in Cambodia". SEAsite Northern Illinois University. 23 March 2003. 28 November 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 October 2019.

Xarici keçidlər
---------------

* Landmines Cambodia Mekongnet
* Landmines in Cambodia
* Effects of Landmines on children population Unicef
* CNN article: Clearance of Landmines in Cambodia CNN 2010
* UN articles on landmines consequences on children populations
* Disability due to landmines in Cambodia 9 Feb 2010
* Geographic January 2010
* Lifetime Events and Posttraumatic Stress Disorder in 4 Postconflict Settings JAMA
* Landmines Database by Country and Landmines Awareness Training
* Mines Advisory Group (MAG) Cambodia maginternational.org
Koordinat:Sky map 1s 13d 46,0sn; -73º 17' 1″

**NGC 456** — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktik dumanlıq. Göy üzündə Tukan bürcü istiqamətində yerləşir. **EN+OCL** tipli  qalaktikadır.  Ceyms Dunlop tərəfindən 1826-cı ildə 22.86 sm (9 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 456: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 432 |
NGC 433 |
NGC 434 |
NGC 435 |
NGC 436 |
NGC 437 |
NGC 438 |
NGC 439 |
NGC 440 |
NGC 441 |
NGC 442 |
NGC 443 |
NGC 444 |
NGC 445 |
NGC 446 |
NGC 447 |
NGC 448 |
NGC 449 |
NGC 450 |
NGC 451 |
NGC 452 |
NGC 453 |
NGC 454 |
NGC 455 |
**NGC 456** |
NGC 457 |
NGC 458 |
NGC 459 |
NGC 460 |
NGC 461 |
NGC 462 |
NGC 463 |
NGC 464 |
NGC 465 |
NGC 466 |
NGC 467 |
NGC 468 |
NGC 469 |
NGC 470 |
NGC 471 |
NGC 472 |
NGC 473 |
NGC 474 |
NGC 475 |
NGC 476 |
NGC 477 |
NGC 478 |
NGC 479 |
NGC 480 |
NGC 481



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Balxaş gölü** (köhnə Türkcə: Terinğ köl; *qaz.* Balqaş Köli) Cənub-şərq Asiyada Balxaş-Alakul çökəkliyində yerləşən göl. Cəmi su hövzəsi 413,000 km²dir. Qazaxıstan sərhədləri içərisində olan, maksimum uzunluq 605 km, maksimum genişlik isə şərqdə 74 km, qərbdə 19 kmdir. Sahə 16.996 km²dir. Ən dərin nöqtəsi 25,6 metr ikən ortalama dərinlik 5,8 metrdir. Cəmi sahillərinin uzunluğu 2.385 kmdir. Dənizdən yüksəkliyi 341,4 metrdir.

Balxaş gölü iki hissəyə ayrılır. Qərb hissəsi dayaz və enli, sahilləri çox parçalanmışdır. Suyu şirindir. Şərq hissəsi nisbətən dar, sahilləri az girintili-çıxıntılıdır. Burada su bir qədər şordur. balxaş gölünü şimal sahilləri hündür və sıldırımlı, cənub sahilləri alçaq və hamardır. Gölə İli çayı, Qaratal, Aksu, Lepsa və s. çaylar tökülür. Səhra iqlimi var. Orta temperatur iyulda təqribən 24°C, yanvarda isə —8°C-dir. Noyabrdan aprelin ortalarınadək donmuş olur. Suyun temperaturu dekabrda 0°C, iyulda 28°C olur. İllik yağıntının miqdarı təqribən 180 mm-dir.

Balxaş gölünün heyvanlar aləmi az inkişaf etmişdir. Suf, marinka və xanı balığı tutulur. Çəki balığı, Aral nərəsi və s. yetişdirilir. Su quşları çoxdur. Bu göl gəmiçiliyə yararlıdır. Burılbaytal və Burli-Tobe mühüm əhəmiyyət kəsb edən limanlarıdır. Balxaş şəhərindəki mədən-metallurgiya kombinatında gölün suyundan istifadə edilir.

Gölün tarixi
------------

Göl uzun illər boyunca Çin hakimiyyətində idi, Çinin cənub-şərqdəki ən uc sərhədini təşkil edirdi. Lakin 1864də Çinlilərin "Haqsız Andlaşma" dedikləri razılaşma ilə Balxaş gölü Rusiyaya buraxıldı. SSRİ-nin dağılması ilə göl rəsmi olaraq Qazaxıstan sərhədləri içində qaldı.
Amsterdam müqaviləsi 1997-ci il 2 oktyabr tarixində Avropa Parlamentinin sədri Xose Mariya Gil-Roblesin iştirakı ilə Niderland Krallığının Amsterdam şəhərində imzalanıb. Müqavilə 1999-cu ildə bütün üzv dövlətlər tərəfindən ratifikasiya olunaraq qüvvəyə minib.

1999-cu ilin may ayında qüvvəyə minməsi ilə Avropa İttifaqının qərar qəbulu proseduru sadələşdirilmiş və əhatə dairəsi genişləndirilmişdir. Amsterdam müqaviləsi Maastrix müqaviləsinin maddələrini şərh etməklə yanaşı, müqavilədəki əsaslı dəyişikliklər həm də Aİ-ni gələcək genişlənmə prosesinə hazırlamaq məqsədi daşıyırdı.

Müqavilədən qazanclı çıxan əsas Avropa İttifaqı orqanı Parlament oldu. Belə ki, artıq Avropa Parlamenti Avropa Komissiyasının prezidentinin təyin etmək hüququ var idi. Maastrix müqaviləsi ilə yaradılmış "3 sütün sistemi"nin (eng: three pillars system) 3-cü sütunundakı bir çox məsələlərə düzəlişlər edilmişdi. Həmçinin Avropa İttifaqı vətəndaşlığı da əsas müzakirə mövzularından biri idi.

Amsterdam müqaviləsinin gətirdiyi əsas yenilik isə Ümumi Xarici və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndə (eng: High Representative for CFSP) vəzifəsinin yaradılması oldu. İlk Ali Nümayəndə Xovier Solama idi.

Aİ hökumətləri 5 il ərzində aşağıdakı tədbirləri görməlidir:

* *Avropa İttifaqına daxil olmayan vətəndaşların hüquqlarını qoruyarkən cinayətin qarşısını almaq və mübarizə aparmaq;*
* *məhkəmə və inzibati əməkdaşlığı gücləndirmək;*
* *Aİ-nin xarici sərhədlərində yoxlamalar üçün standartlar və prosedurlar;*
* *vizaların verilməsi qaydalarını müəyyən etmək;*
* *sığınacaq müraciətlərinə baxılması üçün meyarları və mexanizmləri müəyyən etmək.*

Müqavilə Avropa İttifaqı qarşısında aşağıdakı öhdəlikləri qoyurdu:

* *İqtisadi və sosial tərəqqiyə, yüksək məşğulluq səviyyəsinə və balanslaşdırılmış və davamlı inkişafa kömək etmək;*
* *Beynəlxalq səhnədə Aİ-nin kimliyini təsdiq etmək;*
* *Aİ vətəndaşlarının hüquq və maraqlarını gücləndirmək;*
* *Aİ-ni azadlıq, təhlükəsizlik və ədalət sahəsi kimi saxlamaq və inkişaf etdirmək;*
* *Aİ hüququ korpusunu qorumaq və inkişaf etdirmək*.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ÜXTS üzrə Ali Nümayəndə".  (ingilis). 2022-11-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-13.
2. ↑  "Aİ üzv dövlətlərin öhdəlikləri".  (ingilis). 2022-11-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-13.
3. ↑  "Aİ-nin öhdəlikləri".  (ingilis). 2022-11-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-13.
**Gal karvansarası** — Culfa rayonunun Gal kəndinin ərazisində orta əsrlərə aid tarixi-memarlıq abidəsi

Coğrafi mövqeyi
---------------

Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonu ərazisində zəmanəmizədək qalıqları gəlib çatan karvansaralardan biri də Gal kəndinin şimal-şərq hissəsində yerləşən "İlandağ" yaşayış məskənində qalan karvansaradır.

Tarixi
------

Yerli əhali arasında bəzən "Nəbi qalası" da adlandırılan İlandağ yaşayış yerindən əldə olunan yerüstü materiallar onun XI–XVIII əsrlərdə fəaliyyət göstərməsini təsdiq edir. Yaşayış yerinin şərq tərəfindən Culfa-Gal-Şurut-Paradaş-Dərgəmilik-Nürgüt-Sisyan istiqamətində və əksinə uzanan karvan yolu keçir. Buna əsasən demək olar ki, şərti olaraq yaxınlıqdakı kəndin adı ilə Gal karvansarası adlandırdığımız bu karvansara həmin yolla şimala və cənuba doğru hərəkət edən insanlara və karvanlara xidmət etmişdir.

Memarlıq quruluşu
-----------------

Bu karvansaranın divar qalıqlarının indiki vəziyyətdə hündürlüyü 3,5 metr, uzunluğu 12 metr, eni isə 7 metrdir. Hündür təpənin şərq yamacında inşa edilən karvansaranın divarları möhrədən hörülmüşdür.

"Şah Abbas gölü"
----------------

Bu karvansaradan təxminən 2 km şimal-şərq tərəfdə, Şurut kəndinə gedən yolun sağ tərəfində bir gölün və bəndinin qalıqları qalmaqdadır. Göl yerli əhali arasında "Şah Abbas gölü" adlandırılır. Adına əsasən demək olar ki, bu göl Səfəvi hökmdarı I Şah Abbasın dövründə inşa etdirilmişdir. Bu fakta əsasən ehtimal etmək olar ki, Gal karvansarası da I Şah Abbas dövründə (1587–1629-cu illər) inşa etdirilmişdir.

Mənbə
-----

* Hacıfəxrəddin Səfərli. Naxçıvanın türk-islam mədəniyyəti abidələri. Naxçıvan: "Əcəmi" Nəşriyyat Poliqrafiya Birliyi, 2017, 115 s.
* İsayev E. Böyük İpək yolu və Naxçıvan. Bakı:Elm və təhsil, 2012, 214 s.
* Naxçıvan abidələri ensiklopediyası, 2008, s. 199
**Matsumoto Tərəzi Muzeyi** (松本市はかり資料館, *Matsumoto-şi Hakari Şiryokan*?) – Yaponiyanın Naqano prefekturasının Matsumoto şəhərində yerləşən muzey. Yaponiya tarixində istifadə olunmuş tərəzilərə və çəki nümunələrinə həsr olunmuşdur.

Tarixi
------

Muzeyin yerləşdiyi bina 1902–1986-cı illərdə Takeuçi Çəki və Tərəzi Dükkanı kimi fəaliyyət göstərmişdir. Dükkanı açmış Keyiçiro Takeuçi tərəzilərin təmiri və satışı ilə məşğul olmuş, ixtiralar vermişdir. Dükkan bağlandıqdan sonra bina Matsumoto şəhərinin yerli hakimiyyəti tərəfindən təmir olunmuş və 1989-cu ilin avqustunda burada muzey açılmışdır.

Xüsusiyyətlər
-------------

Muzey Matsumoto şəhərinin Nakamaçi küçəsində yerləşir. Muzey binası 3 ayrı binadan ibarətdir: ikisi kura üslubunda tikilmiş anbar, biri isə sonradan iqamətgaha çevrilmiş anbar olmuşdur. Muzeydə Meyci dövründən Şova dövrünə qədərki vaxta aid müxtəlif tərəzi növləri sərgilənir: antik tərəzilər, taxta ölçü fincanları, müasir tərəzilər və s.

Muzeydə ipəkqurdu qozalarının çəkisini ölçmək üçün hazırlanmış xüsusi tərəzilərin sərgisi yerləşir. Bu tərəzilər ipəkqurdunun dişi yoxsa erkək olduğunu müəyyənləndirəcək həssaslıqdadır. Naqano prefekturası ipək istehsalına görə tanındığı üçün bu tərəzilər burada populyar olmuşdur. Muzeyin bir bölməsi 1888-ci ildə Nakamaçidə baş vermiş büyük yanğına və Takeuçi dükkanının ilk illərinə aid fotolara həsr olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "施設案内". Muzeyin rəsmi saytı (yaponca). 10 avqust 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 avqust 2023.
2. 1 2  "The Matsumoto Scale Museum: 1,300 Years in the Making". Welcome Matsumoto (ingiliscə). 22 sentyabr 2022. 2023-08-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 avqust 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* matsu-haku.com/hakari/ — Matsumoto Tərəzi Muzeyinin rəsmi saytı
Koordinat:Sky map 1s 16d 17,3sn; +33º 0' 1″

**NGC 453** — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduz. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. **\*3** tipli  qalaktikadır. Fransız astronomu Eduard Stefan tərəfindən 1881-ci ildə 80.01 sm (31.5 inç) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 453: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 429 |
NGC 430 |
NGC 431 |
NGC 432 |
NGC 433 |
NGC 434 |
NGC 435 |
NGC 436 |
NGC 437 |
NGC 438 |
NGC 439 |
NGC 440 |
NGC 441 |
NGC 442 |
NGC 443 |
NGC 444 |
NGC 445 |
NGC 446 |
NGC 447 |
NGC 448 |
NGC 449 |
NGC 450 |
NGC 451 |
NGC 452 |
**NGC 453** |
NGC 454 |
NGC 455 |
NGC 456 |
NGC 457 |
NGC 458 |
NGC 459 |
NGC 460 |
NGC 461 |
NGC 462 |
NGC 463 |
NGC 464 |
NGC 465 |
NGC 466 |
NGC 467 |
NGC 468 |
NGC 469 |
NGC 470 |
NGC 471 |
NGC 472 |
NGC 473 |
NGC 474 |
NGC 475 |
NGC 476 |
NGC 477 |
NGC 478



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
***Stearin turşusu*** (oktadekan turşusu) — C 17H 35COOH formuluna uyğun gələn alifatik sıranın birəsaslı karbon turşusudur. Suda həll olunmayan və dietil efirində həll olan ağ kristaldır. Stearin turşusu 1816-cı ildə fransız kimyaçısı Şevrel tərəfindən donuz yağının içərisində kəşf edilmişdir.

FİZİKİ XASSƏLƏRİ
----------------

Kimyəvi cəhətdən təmiz stearin turşusu rəngsiz kristallar şəklindədir. Stearin turşusu suda həll olmur, lakin efirdə həll olur. Qoxusuzdur.

KİMYƏVİ XASSƏLƏRİ
-----------------

Qələvilərlə reaksiyaya girir (stearatlar əmələ gətirir):

* C17H35COOH + NaOH → C17H35COONa + H2O

ALINMASI
--------

Stearin turşusu olein turşusunun hidrogenləşməsindən alınır:

* C17H33COOH + H2 → C17H35COOH Stearin turşusu, həmçinin sintetik üsulla — doymuş karbohidrogenlərin manqanlı birləşmələrininoksidləçməsindən də sintez olunur [1].

BİOLOJİ ƏHƏMİYYƏTİ
------------------

Stearin turşusu, təbiətdə ən çox yayılmış yağ turşularından biridir, heyvan və bitki yağlarının triqliseridlər şəklində olur. növbədə heyvan yağlarının trigliseridləri, ikincisi isə enerji anbarıdır. Stearin turşusunun miqdarı quzu yağında maksimumdur (~ 30% -ə qədər), bitki yağlarında — 10% -ə qədər (xurma yağı)-dir. Yağ turşularının alifatik zəncirinin uzanmasından məsul olan elongaz — fermentlərin təsiri altında orqanizmdə palmitin turşusundan sintez olunur.

İSTEHSALI
---------

Sənayedə stearin turşusu sabun istehsalının hidroliz məhsulu olan yağlardan ayırmaqla alınır. Stearin turşusu bitki yağlarından da əldə oluna bilsə də, istehsalı üçün heyvan yağından geniş istifadə olunur.

Sənaye əhəmiyyəti və tətbiqi
----------------------------

Kosmetika sənayesində geniş istifadə olunur: natrium stearat sabunun əsas komponentlərindən biridir, stearin turşusunun özü bir çox kosmetik məhsulların tərkibinə daxildir. Şam və rezin istehsalında yumşaldıcı kimi, natrium, kalsium, qurğuşun stearatlar isə sürtkü yağlarının tərkib hissəsi kimi istifadə olunur. Əczaçılıq sənayesində maqnezium stearat doldurucu kimi tətbiq edilir.

MƏNBƏ
-----

1. А. Е. Темирбулатова, Н. Н. Нурахметов, Р. Н. Жумадилова, С. К. Алимжанова. Перевод А.Тусупбековой. Учебник для 11 классов естественно-математического направления общеобразовательных школ. — Алматы: "Мектеп", 2011

1. ↑  stearic acid (ing.).
2. ↑  *Pawellek R. Krmar J. Leistner A. Djajić N. Otašević B. Protić A. Holzgrabe U.* Charged aerosol detector response modeling for fatty acids based on experimental settings and molecular features: a machine learning approach (ing.). // *J. Cheminform.* / N. Jeliazkova, B. Zdrazil, K. Martinez-Mayorga BMC, 2021. Vol. 13, Iss. 1. ISSN 1758-2946 doi:10.1186/S13321-021-00532-0
**Mizac** (*ərəb.* ‎المزاج mizac "xüsusiyyət") — bir insanın anadangəlmə xüsüsiyyəti.
Psixologiyada temperament termini fərdin şəxsiyyətinin çox vaxt anadangəlmə və öyrənilməmiş introversiya və ya ekstroversiya kimi aspektlərinə aiddir.

Klassik psixologiyada əxlaqın müxtəlif qarışığının meydana gətirdiyi şəxsiyyət növləri üçün istifadə edilən termin. Qədim və Orta əsrlərdə insanın bioloji, mənəvi və psixoloji funksiyalarına təsir etmək üçün qəbul edilmiş dörd maye maddə.
Temperament; fərdin diqqətində, duyğularında və davranışında emosional reaktivliyin səviyyəsi, fərdi fərqlər kimi müəyyən edilir.Temperament davranışın məzmunu ilə deyil, üslubu ilə müəyyən edilir. Başqa sözlə, fərdlərin bir vəziyyətdə nə etdiklərini deyil, bu vəziyyətə necə reaksiya verməsidir. Mizac bioloji əsaslı fərdidir.Fərdi digərlərindən ayıran fərqlərə işarə etsə də, aid olduğu fərd üçün nisbətən qalıcı və dəyişməz bir xüsusiyyətə malikdir.Mizacın nə qədəri irsi xüsusiyyətlərə, nə qədəri isə təcrübələrə bağlıdır. Nəticə etibarı ilə Mizac hər bir fərddə müşahidə oluna bilən və çox fərqli xüsusiyyət və ya əlamətlər toplusundan ibarət olan, onun dünya ilə qurduğu qarşılıqlı əlaqəyə təsir edən fitri xususiyyətidir.
Goldsmith və başqaları (1987) müəyyən etdilər ki, temperament nisbətən sabit olsa da, ətraf mühitin təsirindən təsirlənir və dəyişməsindən asılı olaraq dəyişə bilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "اسم-دواء-محسن-للمزاج". arwordshub.com. Archived from the original on 2023-05-09.
2. ↑  "Mizaç". islamansiklopedisi.org.tr. Archived from the original on 11 May 2023.
3. ↑  "Mizaç Ve Çocuklar". dergipark.org.tr. Archived from the original on 11 May 2023.
4. ↑ . www.researchgate.net/publication  (#bare\_url\_missing\_title). Archived from the original on 11 May 2023.
**Frinqilya Viqo** (pol. Fringilla Vigo) – Polşa yazıçısı Andjey Sapkovskinin *"Cadugər"* romanlar seriyasının personajı, sehrbaz qadın.

Bioqrafiya
----------

Frinqilya Viqo Nilfqaarddan olan gənc sehrbaz, Tussent knyaginyasının qohumu, Assire var Anaqıdın ən yaxın rəfiqəsidir. Assire onu, Filippe Eylxard tərəfindən təşkil olunmuş Sehrbazlar lojasına dəvət edir.

Frinqiliya qısa qara saçları və zümrüd rəngli gözləri ilə seçilir. Geralt Tussentdə olarkən Frinqiliya onu yoldan çıxararaq Lojanın binasında saxlayır. O, Geraltdan Vilqeforsun yerini öyrənməyə çalışsa da, aldadılır.

Romanlar əsasında hazırlanmış oyunlarda Sehrbazlar lojasının işində iştirak etdiyinə görə Frinqiliya Nilfqaard tərəfindən əsir edilir. Sonradan Geralt, Vəhşi ov döyüşündə kömək etməsi üçün onu azad edir.

Teleseriallarda
---------------

ABŞ istehsalı olan *"Cadugər"* teleserialında Frinqiliya rolunu aktrisa Mimi Ndiveni canlandırır. Zimbabvedə doğulmuş qara dərili aktirsanın rol üçün seçilməsi narazılıq yaratmışdır. Sapkovskinin mətnlərində Frinqiliyanın dərisinin rəngi haqqında məlumat olmasa da, tənqidçilər Geraltın onu səhvən Yennifer adlandırmasına diqqət çəkərək, Frinqliya və Yenniferin oxşar xarici görünüşə malik olduqlarını bildirirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Кто сыграет в сериале Ведьмак от Netflix". 2019-11-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-23.

| ⛭Andjey Sapkovskinin *Cadugər* seriyası |
| --- |
| Kitablar | 
* *Sonuncu arzu*
* *Qismət qılıncı*
* *Elflərin qanı*
* *Nifrət zamanı*
* *Alovla vəftiz*
* *Qaranquş qülləsi*
* *Gölün məleykəsi*
* *Fırtına zamanı*

 |
| Film və televiziya | 
* *Cadugər* (film)
* *Cadugər* (Polşa teleserialı)
* *Cadugər* (ABŞ teleserialı)

 |
| Oyunlar | 
* *The Witcher*
* *The Witcher 2: Assassins of Kings*
* *The Witcher Adventure Game*
* *The Witcher Battle Arena*
* *The Witcher 3: Wild Hunt*
	+ *Hearts of Stone*
	+ *Blood and Wine*
* *Gwent: The Witcher Card Game*

 |
| Personajlar | 
* Riviyalı Gerald
* Vengerberqli Yennifer
* Sirilla
* Triss Meriqold
* Lutçu
* Reqis
* Kalante
* Pavetta
* Kaqır ael Keallax
* Emqır var Emreys
* Renfri
* Roqqeveenli Vilqefors
* Eyst Turseax
* Krax an Krayt
* Mışovur
* Streqobor
* Sabrina Qlevissiq
* Foltest
* Tissaya de Vrie
* Frinqilya Viqo
* İstredd
* Toruvyel
* Eskel
* Lambert
* Essi Daven
* Filavandrel
* Arideya
* Torkve

 |
| 
* Category Kateqoriya

 |
**Kastiliyalı IV Henri** (*isp.* Enrique IV) (5 yanvar 1425 – 11 dekabr 1474, Madrid, Madrid vilayəti[d]) – Kastiliya kralı.

Kastiliya kralı II Con və ilk xanımı Araqonlu Mariyanın ən böyük oğlu idi və atasının ölümünün ardından Kastiliya kralı elan edildi. Onun səltənətində yerli əsilzadələr gücləndi və mərkəzi hakimiyyət zəiflədi.

Həyatı
------

### İlk illəri

Henri 1425-ci ildə Valyadoliddə dünyaya gəldi. Atası Kastiliya kralı II Con, anası isə Araqon kralı I Ferdinandın qızı Mariya idi. Dünyaya gəldikdən sonra "Asturiya şahzadəsi" ünvanı böyük bacısı Elyanoradan alınaraq ona verildi və atasının varisi olaraq elan edildi. Doğulduğu əsnada ölkənin idarəsi atasının yaxın adamı Alvaro Lunanın əlində idi. Kralın yeganə varisi olaraq Henri də Alvaronun himayəsində böyüdü. Ölkədə ayaqlanan zadəganlara qarşı mübarizə aparan Alvaro Luna bu mübarizəsində vəliəhdin gücündən istifadə etdi. 10 oktyabr 1444-cü ildə Henri Xaen şahzadəsi oldu və növbəti il bu ünvanla Olmeda düöyüşündə zadəganlara qarşı döyüşdü.

### Səltənət illəri

Atası II Conun vəfatından sonra 21 iyul 1454-cü ildə Henri Kastiliya kralı elan olundu.

Mənbə
-----

* Miller, Townsend (1963). The castles and the Crown: Spain: 1451-155
* Álvarez Palenzuela, Vicente Ángel (2007). Historia de España de la Edad Media. Editorial Jethro. p. 764.
* Tremlett, Giles (2010). Catherine of Aragon : Henry's Spanish queen, a biography. London: Faber and Faber.
* Leralta, Javier (2008). Apodos reales: historia y leyenda de los motes regios. Silex Ediciones. p. 322.

İstinadlar
----------

1. ↑  Jindřich // Czech National Authority Database.
Koordinat:Sky map 12s 17d 16,0sn; -55º 5' 12″

**NGC 4230**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Sentavr bürcü istiqamətində yerləşir. **IV2p** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Con Herşel tərəfindən 1837-ci ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  SIMBAD Astronomical Database.
4. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 4230: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 4206 |
NGC 4207 |
NGC 4208 |
NGC 4209 |
NGC 4210 |
NGC 4211 |
NGC 4212 |
NGC 4213 |
NGC 4214 |
NGC 4215 |
NGC 4216 |
NGC 4217 |
NGC 4218 |
NGC 4219 |
NGC 4220 |
NGC 4221 |
NGC 4222 |
NGC 4223 |
NGC 4224 |
NGC 4225 |
NGC 4226 |
NGC 4227 |
NGC 4228 |
NGC 4229 |
**NGC 4230** |
NGC 4231 |
NGC 4232 |
NGC 4233 |
NGC 4234 |
NGC 4235 |
NGC 4236 |
NGC 4237 |
NGC 4238 |
NGC 4239 |
NGC 4240 |
NGC 4241 |
NGC 4242 |
NGC 4243 |
NGC 4244 |
NGC 4245 |
NGC 4246 |
NGC 4247 |
NGC 4248 |
NGC 4249 |
NGC 4250 |
NGC 4251 |
NGC 4252 |
NGC 4253 |
NGC 4254 |
NGC 4255



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Vladiqafqaz** (*rus.* Владикавказ, 20 iyul 1990-cı ilə qədər **Orconikidze** (Орджоникидзе), inquş Буро, oset. Дзæуджыхъæу, noq. Капкай; tarixi Azərbaycandilli mənbələrdə **Vələdiqafqaz** *az.-əbcəd* ولادى قفقاز‎) — Şimali Osetiyanın paytaxtı, Rusiyanın cənubunda şəhər. 2015-ci ilə görə əhalisi 308.190 nəfərdir.

Etimologiyası
-------------

Vladiqafqaz adı Pavel Potemkinin burada tikdirdiyi qalaya verdiyi rus dilində *Vladey Kavkazom (*rus.* Владей Кавказом)* adından qaynaqlanır. Bu barədə general Potemkin qalanın əsasının qoyulduğu 25 aprel 1784-cü ildə yazdığı raportda bildirir. Şəhər 1931–1944 və 1954–1990 illərdə Orconikidze, 1944–1954-cü illərdə isə **Caucikau** adlandırılıb.

Coğrafiyası
-----------

Şəhər Şimali Qafqazda, Terek çayının hər iki sahilində, Dəryal dərəsindən 30 km aralı yerləşir. Vladiqafqazdan Gürcüstan hərbi yolu başlanğıcını götürür.

İqlimi mülayimdir. Qışı sakit, yayı uzun lakin yağıntılı keçir. Yanvarın orta temperaturu −1,9 °C, iyul ayının orta tempraturu +20,7 °C təşkil edir.

Tarixi
------

Vladiqafqazın əsası qala kimi 1784-cü ildə Gürcüstan hərbi yolunun tikintisi və Rusiya imperiyası ilə Gürcüstan arasında bağlanmış Georgiyevsk traktatının imzalanması ilə əlaqədar Dəryal dərəsində tikilib. Rəsmi versiyaya əsasən qala inquş kəndi olan Zaur vəya Zaurkovun ərazisində salınıb. Başqa məlumatlara görə bu yerdə Kapkay adlı osetin kəndi yerləşirdi, lakin bu məlumat həqiqətə uyğun olmadığına görə təsdiqini tapmayıb.
1860-cı ildən etibarən şəhər statusunu alıb. 1863-cü ildən 1920-ci ilə qədər Rusiya imperiyasının Terek vilayətinin mərkəzi olub. XX əsrin əvvəllərində Vladiqafqaz bolşevik inqilabi hərəkatının mərkəzlərindən biri olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "ГБУ "Ингушский научно исследовательский институт гуманитарных наук имени Чаха Ахриева" БIархой Нина, Коазой Нурдин, Хайранаькъан БайIаьла ГIАЛГIАЙ-ЭРСИЙ ТЕРМИНИЙ ДОШЛОРГ Магас 2015" (PDF). 2022-05-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-03-08.
3. ↑  A comprehensive persian-english dictionary including the arabic words and phrases to be met with in persian literature being Johnson and Richardson's persian, arabic, and english dictionary revised, enlarged, and entirely reconstructed (s.1479)
**Apvellinq** (ing. up – yuxarıya + well – qalxma, fışqırma) – okean və dənizlərdə sahilə yaxın suların 100–200 m dərinlikdən səthə şaquli qalxması. Şelf zonasında küləklər və ya cərəyanlar vasitəsilə səth sularının açıq dənizə qovulması Apvellinq yaradır. Daimi Apvellinq zonaları ABŞ-nin q. sahillərində (Kaliforniya və Oreqon Apvelliqi), Peruda (Peru Apvellinqi), Afrikanın şm.-q. və c.-q. sahillərində (Kanar və Bengela Apvellinqi) və Avstraliya sahillərindədir. Yer kürəsində Apvellinq zonası 400000 km2-dir. Kontinentlərin sualtı yamaclarında fosforit çöküntülərinin əmələ gəlməsi Apvellinq hadisəsilə əlaqədardır. Sahilboyu Apvellinq zonasında külli miqdarda biogen elementlərin səthə çıxarılması balıq ovu üçün əlverişli şərait yaradır. Dünya okeanında balıq ovunun 50%-i Apvellinq zonasının payına düşür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 582. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Tissaya de Vrie** (pol. Tissaia de Vries) – Polşa yazıçısı Andjey Sapkovskinin *"Cadugər"* romanlar seriyasının personajı, sehrbaz qadın, Aretuza Sehrbazlıq Məktəbinin rektorissası.

Bioqrafiya
----------

Sehrbaz olan Tissaya de Vrie Aretuza Sehrbazlıq Məktəbinin ən erkən tələbələrindən biri və dünyanın ən qocaman (təxminən 500 ilə yaxın yaşayıb) sehrbazlarındandır. Tissaya uzun müddət Aretuza Sehrbazlıq Məktəbinin rektorissası, Kapitulun üzvü olmuş və arximagistr rütbəsi qazanmışdır. O, sərt prinsiplərə - siyasi məsələlərdə neytral mövqe saxlamaq və digər irqlərlə sülh vəziyyətində yaşamaq – uyğun olaraq yaşamışdır. Sehr bacarığının ötürülməsi zamanı mutasiyaların qarşısını almaq üçün Arituza şagirdlərinin hamısının sterilizasiyası təşəbbüsünü irəli sürmüşdür.

Tissaya Vilqeforsun Maqlar ordeninə qarşı intiriqalarda iştirakından şübhələnir. Buna baxmayaraq Tanedd üsyanı zamanı həmkarları ilə birliyini nümayiş etdirmək üçün Vilqefors və Françeska Findabairi öz müdafiəsi altına götürür.

Orden daxilində yaranmış qarşıdurmadan qəzəblənən Tissaya de Vrie adadan müdafiə sehrini götürür və beləliklə də "dələlər"in adaya keçməsinə şərait yaradır. Qarşıdurma və döyüş bir çox maqların həyatlarını itirməsinə, Kapitul və Sovetin dağılmasına səbəb olur. Səhvini başa düşən Tissaya intihar edir.

Teleseriallarda
---------------

ABŞ istehsalı olan "Cadugər" teleserialında Tissaya de Vrie rolunu aktrisa Mianna Byörinq canlandırmışdır. 

| ⛭Andjey Sapkovskinin *Cadugər* seriyası |
| --- |
| Kitablar | 
* *Sonuncu arzu*
* *Qismət qılıncı*
* *Elflərin qanı*
* *Nifrət zamanı*
* *Alovla vəftiz*
* *Qaranquş qülləsi*
* *Gölün məleykəsi*
* *Fırtına zamanı*

 |
| Film və televiziya | 
* *Cadugər* (film)
* *Cadugər* (Polşa teleserialı)
* *Cadugər* (ABŞ teleserialı)

 |
| Oyunlar | 
* *The Witcher*
* *The Witcher 2: Assassins of Kings*
* *The Witcher Adventure Game*
* *The Witcher Battle Arena*
* *The Witcher 3: Wild Hunt*
	+ *Hearts of Stone*
	+ *Blood and Wine*
* *Gwent: The Witcher Card Game*

 |
| Personajlar | 
* Riviyalı Gerald
* Vengerberqli Yennifer
* Sirilla
* Triss Meriqold
* Lutçu
* Reqis
* Kalante
* Pavetta
* Kaqır ael Keallax
* Emqır var Emreys
* Renfri
* Roqqeveenli Vilqefors
* Eyst Turseax
* Krax an Krayt
* Mışovur
* Streqobor
* Sabrina Qlevissiq
* Foltest
* Tissaya de Vrie
* Frinqilya Viqo
* İstredd
* Toruvyel
* Eskel
* Lambert
* Essi Daven
* Filavandrel
* Arideya
* Torkve

 |
| 
* Category Kateqoriya

 |
**Rufus** (*ing.* Rufus) - Kim Possibl serialının baş qəhrəmanlarından biridir.

Xarakteristika
--------------

Rufus tüksüz köstəbəkdir. Meqa Maqada yaşayırdı. Ronun atasının tüklərə qarşı allergiyası var idi. Bu səbəbdən Ron Rufusu özünə götürür. Rufus adi köstəbək deyildir. Rufusun beyni insanın beyninə çox yaxındır. İnsan kimi 2 ayaqları üzərində dayana bilir. Rufusun boyu 30 sm-dir. Çəkisi 1,8 kq-dır. Gözləri qaradır. Bədəninin rəngi çəhrayıdır. Saçları yoxdur. Köstəbəklər nümayəndəsinə daxildir. İlk mövsümdə 2 yaşı, dördüncü mövsümdə isə 4 yaşı vardır. İngiliscə danışığı yaxşı bilir. Başa çatdırılmamış cümlələri tamamlaya bilir. Rufus balaca varlıqdır. O qədər balacadır ki, insanların ciblərinə asanlıqla girə bilir. Ron onu həmişə cibində saxlayır. Bueno Naçoda yalnız Naçodan dadmağı xoşlayır. Bütün serial boyu Rufus yalnız Ronun cibində qalır. Rufus həmişə həm Rona, həm də Kim Possibla dar gündə kömək edir.

Xarici keçidlər
---------------

* Rufus Kimpossible.wikia.com

| ⛭Kim Possibl |
| --- |
| Animasiyalar | Kim Possibl: Zamanda mübarizə • Kim Possibl: Belə Drama • Kim Possibl: Bitirmə |
| Seriyaların siyahısı | Kim Possibl animasiya serialının seriyalar siyahısı |
| Personajlar siyahısı | Kim Possibl animasiya serialının personajlar siyahısı |
| Saundtrek | Kim Possibl (saundtrek) |
| Oyunlar | Kim Possibl (video oyunların seriyaları) |