recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Torpaqqala** — Azərbaycanda erkən orta əsrlər dövrünə aid şəhər yeri.

Bu abidə Qanıxçayın sol sahilində, eyniadlı təpənin üstündə, indiki Qax şəhərindən 25 km cənub–qərbdə yerləşir. Uzunsov planda olan təpənin şimal–şərq və cənub–qərb istiqamətində uzunluğu 500–510, eni isə 150–160 m-dir. Ümumi sahəsi 1,5 hektardır.

Torpaqqalada bina qalıqları, təndir və ocaq yerləri, istehsalat ocaqları, təsərrüfat küpləri, dulusçuluq və şüşə məmulatlarının müxtəlif nümunələri və sümük qalıqları aşkar edilmişdir.

Torpaqqalanın VII qazıntı sahəsindən aşkar olunmuş beş otağın (otaqların hamısı yanmışdır) divarları çiy kərpicdən hörülmüş, tavanında isə ağac materialından istifadə olunmuşdur. Maraqlıdır ki, ocaq yerlərindən çoxlu qarğaduzu tapılmışdır. Rəşid Göyüşov qeyd edir ki, görünür qarğaduzundan gön-dəri aşılamaqda və evlərin divarının ağardılmasında istifadə edilmişdir.

Tədqiqatlar göstərmişdir ki, Torpaqqalada xüsusi sənətkarlıq məhəlləsi mövcud olmuşdur. Burada iki ədəd dulus və kərpic kürəsi, həmçinin şüşə istehsalı ocağı aşkar olunmuşdur. Dulus kürələri ellipsvari olub, iki yarusludur. Hər iki kürədə şirsiz saxsı qablar istehsal edilmişdir. Kərpic bişirilən kürə isə Zaqafqaziya arxeoloji qazıntılarından tapılmış yeganə inşaat materialı ocağıdır.

Torpaqqalada ən nadir qalıq şüşə istehsalı ocağının aşkar olunmasıdır. Dördkünc formada, olduqca səliqəli hörülmüş bu ocağın içərisindən çoxlu şüşə qalıqları tapılmışdır.

Yaşayış yerinin altında küp və torpaq qəbirləri, yaxınlıqdakı Saqqızlıq deyilən ərazidən isə xristian qəbirləri üzə çıxarılmışdır. Həmin qəbirlərin Qafqaz albanlarına məxsus olması şübhə doğurmur.

Torpaqqalada III–XV əsrləri əhatə edən 2–4 metr qalınlığında mədəni təbəqə var. Təpənin ətrafındakı 1,5–2 metr hündürlüyündəki müdəfiə səddi, mədəni təbəqədən məişət əşyaları ilə yanaşı dulus kürələri və şüşə istehsalı ocağının aşkarlanması alimlərin buranı şəhərtipli yaşayış yeri adlandırmalarına imkan vermişdir. Torpaqqala ərazisində Qafqaz albanlarına məxsus hansısa erkən orta əsrlər şəhərinin olması güman edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Rəşid Göyüşov. Azərbaycan arxeologiyası. Bakı: 1986
2. ↑  Vahidov R.M. Torpaqqalada arxeoloji qazıntı işlərinin yekunları. Azərbaycanın maddi mədəniyyəti. Cild-6. Bakı: 1965
3. ↑  Mahmudov F.R. Ağyazı düzənliyində Yaloylutəpə mədəniyyətinə aid abidə. Azərbaycanın maddi mədəniyyəti. Cild-6. Bakı: 1965
4. ↑  H.Əzimov, Ş.Əhmədov. Qax abidələri. Bakı: Səda 1998
5. ↑  Şahmərdan Əhmədli. Unudulmuş şəhər — Torpaqqala. Qax: 1996

Həmçinin bax
------------

* Qax abidələri (film, 2001)
**Torpağın su rejimi—** torpaq suyunun hərəkətini, bitki tərəfindən suyun sərf edilməsi və istifadəsini təyin edən hadisə və proseslər məcmusu olaraq, torpaq münbitliyinin amillərindən biri.

Ümumi məlumat
-------------

Torpağın su rejimi torpağın tərkibi və xassələrindən (hiqroskopikliyi, susızdırması, sututumu və s.) iqlim və hava şəraitindən, relyefdən, torpaq hazırlanmasının (şumlanması) üsulundan, becərilən bitkinin xüsusiyyətindən asılıdır. Torpağın su balansı müəyyən dövr ərzində ona daxil olan sulardan (atmosfer yağıntıları, kondensasiya olunan atmosfer suyu, qonşu sahələrdən daxil olan səthi və torpaq su axımı, suvarma suyu) və xaric olan sulardan (səthi və torpaq su axınları, bitki tərəfindən və torpaqdan buxarlanan sular) ibarətdir.

Torpağın su rejimindən asılı olaraq torpağın hazırlanması üsulları, fiziki, kimyəvi və mikrobioloji proseslər, bitkinin su ilə təmin olunması dəyişir. Torpağın su rejimini təmin etmək üçün torpaq suyunu toplamaq, saxlamaq və səmərəli istifadə etmək lazımdır (qarın toplanması, qar suyunun saxlanması, torpağın düzgün hazırlığı, suvarma, qurutma və s.). Bütün bunlarla yanaşı, torpağın su rejimi hava və istilik rejimləri, həmçinin bitkinin qida rejimi ilə sıx əlaqədardır.

Həmçinin bax
------------

Torpağın münbitliyi

Xarici keçid
------------

Torpağın su-hava, istilik və duz rejimlərinin dinamikası

İstinad
-------

1. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı-Elm-2008.
**Pinus coulteri** (*lat.* Pinus coulteri) — şamkimilər fəsiləsinin şam ağacı cinsinə aid bitki növü.

Cənubi Kaliforniya dan Monte Diabloya qədər sahilyanı dağlarda, quru yamaclarda və çınqıllarla örtülmüş təpələrdə tək-tək və ya kiçik qruplarla bitir, sahilyanı rayonlarda, dəniz səviyyəsindən 800-1500 m hündürlükdə zolaqlar əmələ gətirir. Hündürlüyü 40 m-ə, gövdəsinin diametric 120 sm-dək olan ağacdır. Qabığı qalın, tünd qonur, dərin şırımlı, enli, hamar hissəlidir. Budaqları yuxarı qalxandır. Çətiri ensiz, pyramidal olub, simmetrik deyildir. Zoğları qalın, qonur rəngli olub, bir neçə
Buğumarasından ibarətdir, xırda yarpaqları qırışlı qalıqlıdır. Tumurcuqları iri, yumurtavarı olub, ucu bizdir, uzunluğu 4 sm-ə qədərdir, möhkəm yapışmış qabıqlıdır. İynəyarpaqların uzunluğu 15-30 sm-dir, tünd-mavi-yaşıldır. Alt tərəfi hamardır, xırda dişli, ucu sarımtıldır, 3-5 ədədi bir yerə yığılmış olur. Qozaları yumurtavarı-konusvarı, uzunluğu 20-35 sm, eni 10-12 sm-dir, açıq-sarı-qonur rəngli olub, qatranlıdır, qısa saplaqda yerləşərək aşağı əyilir. Toxum qabıqları qalın, qabarıqdır. Toxum qabıqlarının ucları bizdir, qozanın ucuna doğru istiqamətlənmiş, bünövrəyə tərəf əyilmişdir. Toxumları ellipsvaridir, uzunluğu 15-20 mm, eni 5-8 mm-dir, tünd-qonur, təxminən qara rəngli olub, ortası enli qanadlıdır.
Tez böyüyür, dekorativ məqsədlə geniş becərilir. Toxumları yüksək cücərmə qabiliyyətinə malikdir. 1 kq-da 3000 toxum olur. Oduncağı yumşaq, yüngül, tez sınandır, xüsusi çəkisi 0,41 qr-dır, dərin lifli, qatranlıdır, az qiymətlidir, ancaq yanacaq üçün istifadə edilir. Toxumları yeməlidir. Çəkisi 1 kq olan iri, dekorativ qozaları vardır. Son dövrlərdə Abşeron və Lənkəran mədəni şəraitdə becərilir. Respublikamızda quru yamacların, bağların və parkların yaşıllaşdırılması üçün yararlıdır.

Məlumat mənbələri
-----------------

1. Деревья и кустарники СССР. т.3.1954;
2. Флора Азербайджана. т.5. 1954;
3. Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970;
4. Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996;
5. Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.
6. "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.

İstinadlar
----------

1. "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.

* Tofiq Məmmədov, Elşad Qurbanov, Tariyel Talıbov.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1137001
* Wikispecies: Pinus coulteri
* APDB: 184069
* Calflora: 6512
* EoL: 1010952
* EPPO: PIUCO
* FEIS: pincou
* FNA: 233500931
* GBIF: 5285113
* GRIN: 28437
* iNaturalist: 67330
* IPA: 14163
* IPNI: 196961-2
* IRMNG: 10764449
* ITIS: 183333
* IUCN: 42352
* NCBI: 3351
* NZOR: 95b45a81-185c-45a2-b601-745c57f5315f
* Plant List: kew-2561977
* PLANTS: PICO3
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:196961-2
* Tropicos: 24900187
* WFO: wfo-0000481341

 |
**Hava nəqliyyatına nəzarət xidməti (ATC)**, hava vasitələrinin manevr sahəsində, peppronda  və ya uçuşun hər hansı bir mərhələsində bir-birləriylə və maneələrlə üzləşmələrinin qarşısının alınması; sürətli və nizamlı hava nəqliyyatına axınını təmin etmək məqsədi ilə verilən hava nəqliyyat xidməti (ATS) növüdür. ATC qısaltması İngilis dilində ***A**ir **T**raffic **C**ontrol* anlayışının akronimidir. ATC xidməti verən vəzifəlilərə *hava nəqliyyatına nəzarətçi* (ATCO) deyilir.

ATC xidmətləri beynəlxalq formada İngilis dilində deyilir. ATC orqanları funksiyalarına görə bu çağırış adlarından birini alırlar:

* Tower (qüllə)
* Approach (yaxınlaşma)
* Radar
* Ground (Yer)
* Director (direktor)

Hər hansı bir hava nəqliyyat xidmət orqanının vəzifəsini göstərməyən (yanıldıcı) bir çağırış adı istifadə etməsi cinayət hesab edilir.

Missiyalar
----------

Münhen Franz Josef Strauss Aeroportu Hava Nəqliyyatına Nəzarət Qülləsi
ATC orqanları bu xidmətləri verirlər:  

* Nəzarət xidməti (meydanlarda və idarəli hava sahələrində)
* FIS (uçuş məlumat xidməti)
* ALRS (xəbərdarlıq xidməti)

Hava nəqliyyat nəzarətçiləri
----------------------------

ATC-lər Nəqliyyat Nazirliyi Mülki Aviasiya Baş İdarəsi tərəfindən edilən lisenziya imtahanı nəticəsində lisanslandırılmış lisenziyalı kəslərdir. Azərbaycandakı əlaqədar təşkilat Nəqliyyat Nazirliyi Dövlət Hava Meydanları Müəssisəsidir. (*mənbə lazımdır*)

**İmtahan və dərəcələndirmələr**

Hava nəqliyyat nəzarətçiləri lisenziyalarına əlavə olaraq aşağıdakı sahələrdə dərəcə imtahanlarına daxil olurlar və bu imtahanlarda müvəffəqiyyətli olduqları təqdirdə dərəcələri ilə əlaqədar hava nəqliyyat xidməti vəzifəsini yerinə yetirirlər. Əlaqədar dərəcələr bunlardır: (*mənbə lazımdır*)

* Görərək meydan nəzarət dərəcəsi
* Alətli meydan nəzarət dərəcəsi
* Radarsız yaxınlaşma nəzarət dərəcəsi
* Radarlı yaxınlaşma nəzarət dərəcəsi
* Radarsız sahə nəzarət dərəcəsi
* Radarlı sahə nəzarət dərəcəsi

Şərtlər
-------

Hava nəqliyyat nəzarətçiləri, yaxşı dərəcədə İngilis dilində bilmək və hər il, çalışdıqları bölgə ilə əlaqədar dərəcədə yeniləmə imtahanlarına girmək məcburiyyətindədirlər. Bu imtahanlara girə bilmək üçün hər il tam hüquqlu xəstəxanalardan heyət hesabatı almaq zərurətləri vardır. Nəzarətlər Azərbaycan və İngilis dillərində, səhv anlaşılmalara və aksentlətə yol aça biləcək diqqətə çarpan bir vurğu və ya ləhcə, dildə pəltəklik, gizli kəkələməlik və həddindən artıq həyəcan sahibi olmamalıdır. Hava nəqliyyat nəzarətçilərinin spirt və psikoaktif maddə qəbul etmələri yoxlanılır və lazım olsa vəzifədən uzaqlaşdırılır. (*mənbə lazımdır*)

Həmçinin bax
------------

* Uçuş məlumat bölgəsi

Xarici keçidlər
---------------

* Mülki hava nəqliyyatı
* Azərbaycan Respublikasının Dövlət Mülki Aviasiya Administrasiyası

Mənbələr
--------

1. ↑  CAP 493, section 1, chapter 1, sf 2
2. ↑  Robson, s 350
3. ↑  CAP 413 Radiotelephony manual. 1.7.3. 31 Mart 2011.
**Taqanroq Qırmızı Xaç cəmiyyətinin binası** - Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən bina. Trudolyubiya Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi, ev 104 ünvanında yerləşir. Bina iki mərtəbədən ibarətdir. Taqanroq şəhəri tarixi əhəmiyyətli bina elan edilmişdir. Hazırda isə binada 2 saylı poliklina yerləşir.

Tarixi
------

Binanın ünvanı: Taqanroq şəhəri, Qreçeskaya küçəsi, ev 104. Bina ХIХ əsrin əvvəllərində yunan sahibkarı Alesopulonun vəsaiti hesabına inşa edilmişdir.

1817 – 1837-ci bina tacir Zaxarova mənsub olmuşdur. 1937 – 1887-cu illərdə isə bina Taqanroqlu tacir Adelaida Aleksopuloya məxsus olmuşdur. 1890 – 1898 illərdə binanın sahibi Maltiad Alesopulo olmuşdur. Aleksopulolar ailəsindən binanı Epominond Alafuzov almışdır.

1880-ci ildə binada 5–ci qərb artilleriya briqadası yerləşmişdi.

Binanın sahibi E. N. Alafuzov onu 1902-ci ildə Taqanroq şəhər Qırmızı Xaç cəmiyyətinə hədiyyə etmişdir. Qırmızı Xaç cəmiyyəti burada ambulatoriya və xəstəxana təşkil etmişdir. O, bu münaibətlə Müqəddəs Anna ordenini ikinci dərəcəsi ilə təltif edilmişdir. İctimai xəstəxana isə 14 may 1904-cü ildə təşkil edilmişdir. 
Epominond Alafuzov Taqanroq şəhər Qırmızı Xaç cəmiyyətinin təşkilatçısı olmuşdur. Cəmiyyətin ilk üzvləri qadınlar olmuşdular: Azov bankının nümayəndəsi Teodora Qeyman, Markova və s. Cəmiyyətin baş həkimi Vladimir Şimanovski olmuşdur.

XX-əsrin 20-ci illərində binada mərkəzi poliklinika təşkil edilmişdir. Bir müddət sonra binanın şimal-şərq hisdəsin söykənən yeni korpus inşa edilmişdir.

XX əsin ikinci yarısından burada 3 saylı şəhər poliklinikası yerləşirdi. 2003-cü ildən isə 2 saylı şəhər poliklinikası adlandırılmışdır. Hazırda həmdə Taqanroq şəhəri arxitektura abidəsi kimi qorunur.

Arxitekturası
-------------

Qırmızı Xaç cəmiyyətinin binası iki mərtəbədən ibarətdir. Bina kərpiçdən inşa edilmişdir. Klassizm stilinə malikdir. 
ХХ əsrin əvvələrində binanın bir hissəsinə 2 mərtəbəli kərpiç korpus artırılmışdır.

Binada yaşayan tanınmış şəxslər
-------------------------------

Taqanroq şəhərinin fəxri vətəndaşı Maltiad Aleksopulo.

Müasir vəziyyəti
----------------

Hazırda bina tam təmir edilmişdir. Fasadı qırmızı rəngə boyanmış, kolonnalar isə ağ rəngdədir. Binanın həyətə açılan qapısı sökülmüşdür. Binada "№2 saylı şəhər poliklinikası" yerləşir.

Ədəbiyyat
---------

* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0
* *Олег Павлович Гаврюшкин* По старой Греческой… — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с.

Mənbə
-----

* Историческая справка о здании городской поликлиники №2 Arxivləşdirilib 2017-02-02 at the Wayback Machine
* Памятники архитектуры Таганрога на старых открытках и фотографиях

İstinadlar
----------

1. ↑  "МБУЗ "Городская поликлиника №2" г. Таганрог". 2021-05-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-26.
**Taqanroq mayakı** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində 1878-ci ildə inşa edilmişdir. Bina bir əsrindən az bir müddətdə öz fəaliyyət göstərmişdir. 1970-ci ildə qəzalı vəziyyətdə olması ilə əlaqədar fəaliyyətini tayandırmış və tamamən sökülmüşdür.

Tarixi
------

Taqanroqda ilk mayak 1770-ci ildə inşa edilmişdir. Ancaq bir müddət sonra mayak bilinməyən səbəblərdən fəaliyyətini dayandırmışdır. 1877-ci ildə verilən iki qərarla burada msyakın inşa edilməsi qərarlaşdırılırdı. 5 iyul və 24 oktyabr tarixli qərarla mayak üçün 625 sajen torpaq sahəsi ayrılmışdır. Üslək əlavə olaraq mayak ərazisinə 750 sajen torpaq sahəsi ayrılırdı. Bu mayak ətrafında əlavə əkin yerinin salınması ilə əlaqədar idi. Ancaq bircə şərq qoyulurdu. Şəhər sakinləri sərbəst şəkildə mayak ətrafında yerləşən bağa girmək hüququ əldə edirdi. Daş mayak 1878-ci ildə inşa edilmişdir. Tikinti işləri N. A. Arkasın rəhbərliyi altında inşa edilmişdir. Mayakın önündəki lövhədə yazılırdı : 1878-ci ildə Qara dəniz donanması komandiri və liman general-adyutantı Admirale NikolayAndreeviç Arkasın rəhbərliyi ilə inşa edilmişdir.

9 mart 1909-cu ildə ağ neftlə işləyən lampalar elektriklə işləyən lampalarla əvəzlənmişdir. Burada bağ ərazisində elekrostansiya quraşdırılmışdır. Mayak 1941-ci ildə şəhərin işğalı ilə əlaqədar fəaliyyətini dayandırmışdır. 1943-cü ilin avqustunda şəhər işğaldan azad edildikdən sonra fəaliyyəti bəpa edilmişdir. 
1870-ci ildə mayak qəzalı vəziyyəti ilə əlaqadar tamamən kökülmüşdür. Mayakın şəkillərindən ibarət marka buraxılmışdır.

Təsviri
-------

Mayakın ətrafında yerləşən bağda bir çox tikililər vardır. Üstəlik burada meteostansiya yerləşir. 
Mayakın hündürlüyü 22 metr, divarının qalınlığı 1 metr təşkil edir. Bina silindrik formaya malikdir. Yuxarıya doğru silindir kiçilirdi. Yuxarıda düzbucaqlı formalı pəncərələr vardır. Onlar dəmir məhəccərlərlə bağlıdır. Mayakda olan fanar dənizdə olan gəmilərin dayazlığa düşməməsi təmin edirdi. Binanın yuxarısı şüşəli idi. Fanarın işığı 35–40 km məsadə vurma imkanına malik idi. Mayak 70 metr okean səviyyəsindən yuxarıda yerləşirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Таганрогский маяк". 2017-03-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-19.
2. ↑  "Маяк//Энциклопедия Таганрога, Ростов-на-Дону, Росиздат, 2003". 2017-03-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-19.
3. ↑  "Маяк. Чехова улица". 2017-03-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-19.
**Taqanroq mərkəzi çimərliyi** — Taqanroq şəhərinin ən qədim çimərliyidur. Çimərlik sakinlər üçün 25 may 1934-cü ildə açıq elan edilmişdir. Çimərlik Rostov vilayətinin Taqanroq şəhərinin mərkəzi sahilində qərarlaşırdı.

Tarixi
------

1920-ci illərin sonları, 1930-cu ilin əvvəllərində Taqanroq şəhərindı mərkəzi çimərliyin tipintisi gerçəkləşmişdir. Onun təntənəli açılışı 25 may 1934-cü ildə gerçəjləşmişdir. Çimərlik Taqjilsoyuzun balansında yerləşir. Çimərliyə giriş pulludur. 1940-ci illərdə şəhər çimərliyinin genişləndirilməsi həyata keçirilirdi. 1962-ci ildə burada bir çox işlər görülmüşdur. Uçurumda istinad divarı quraşdırılmışdır. Bu divarın hündürlüyü 2,5 metrə çatır. Uzunluğu isə 360 metrdir. Burada eni 10 metr olan terras vardı. Çimərlik solari, tibb məntəqəsi, bufet və saxlanc yerlərinə sahibdir. Çumərlikdə ağac və kol əkilmişdir. 1980-ci illərdə enişin yaxınlığında dayanacaq inşa edilmişdir. Burada ticarət yeri və qazlı su avtimatları quraşdırılmışdır. Çimərlikdə uşaq şəhərciyi, icarə yeri və idman meydançası inşa edilmişdir.

2014-ci ildə çimərlik fırtınadan böyük zərər görmüşdür. 2015-ci ilin iyul ayında Rostov vilayətinin qubernatoru, Vasili Qolubov çimərliyi qaydaya salmağı əmr etmişdir. Mərkəzi çimərlik qəzalı əraxi elan edilfikdən sonra burada xüsusi lövhə yerləşdirilməsi qərara alınır. Mərkəzi çimərlik 2016-cı ildə təmir edilməinə qərar verilsədə bu i lmaliyyə ayrılmamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Энциклопедия Таганрога, Ростов-на-Дону, Росиздат, 2003". 2017-03-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-18.
2. ↑  "Центральный пляж Таганрога признали аварийно-опасной зоной". 2017-03-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-18.
3. ↑  "В Таганроге на Центральный пляж в бюджете 2016 года денег не предусмотрено". 2017-12-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-18.
**Axund Mirqəzənfər İbrahimov** (1909, Bakı – 1979, Bakı) — Qafqaz müsəlmanlarının XI Şeyxülislamı. Ali dini təhsil almayan yeganə şeyxülislamdır.

Həyatı
------

Mirqəzənfər İbrahimov 1909-cu ildə anadan olmuşdur. Gəncliyində daha çox dünyəvi elmlərə meyl etmiş, gənc yaşlarında bir müddət polis orqanlarında çalışmışdır. Daha sonralar Şeyxülislam Əliağa Süleymanzadənin qəbulunda olmuş, onun yoxlamasından və imtahanlarında uğurla çıxaraq bir müddət Quba məscidində axundluq etmiş, sonralar isə Gəncə məscidinə axund göndərilmişdir. Axund Mirqəzənfər İbrahimov daha sonra Qafqaz Müsəlmanları Ruhani İdarəsinin sədr müavini vəzifəsində çalışmışdir. Molla Əliağa Süleymanzadənin vəfatından sonra 1976-cı ildə Zaqafqaziya müsəlmanlarının 2 il sədri olmamışdır. Axund Mirqəzənfər İbrahimovun namizədliyi irəli sürülür və 1978-ildə çağırılmış Zaqafqaziya müsəlmanlarının 7-ci qurultayında Göyçay məscidinin axundu olan Mirqəzənfər İbrahimov Zaqafqaziya Müsəlmanları Ruhani İdarəsinin yeni sədri — şeyxülislam seçilmişdi.

İdeologiyası
------------

Mirqəzənfər İbrahimov Marksizm-Leninizm nəzəriyyəsinin İslamın mövqeyinə tamamilə uyğun gəldiyini iddia edir, Sovet dövlətinin milli məsələ haqqında siyasətini İslam dininin "*İslam təlimi qarşısında vahid olan beynəlxalq islamiyyət vardır, İslam bayrağı altında bütün millətlərin birliyi və qardaşlığı mövcuddur*" prinsipi ilə eyniləşdirirdi. Onun fikrincə, sovet xalqları o halda mehriban qonşuluq şəraitində yaşaya bilərlər ki, hamılıqla İslam dinini qəbul etsinlər. Onun düşüncələrinə görə yalnız İslam dini insanlar arasında milli mənsubiyyəti saxlamaqla milli firqələri inkar edir və bu xüsusda milli ədavətə son qoyur. O iddia edirdi ki, İslam dini bəşəriyyətə göndərilmiş sonuncu din olduğu üçün bütün dünya millətləri gec-tez bu dini qəbul edəcəklər.

Vəfatı
------

Şeyxülislam Axund Mirqəzənfər İbrahimov 1979-cu ildə vəfat etmişdir və Bakı şəhərində dəfn edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Mirqəzənfər İbrahimov — QMİ (Arxiv)

Mənbə
-----

* Fuad Nurullayev. Şeyxulislamlıq zirvəsi: Hacı Allahşükür Paşazadə. Bakı, "Nurlar", 2014, səh. 99–100. ISBN 978-9952-490-50-3

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* Bir şəklin tarixçəsi — İki Şeyxülislam bir arada — Allahşükür Paşazadənin əvəz etdiyi QMİ sədri…

| ⛭Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi |
| --- |
| Şeyxülislamlar | Məhəmmədəli Hüseynzadə • Fazil İrəvani • Əhməd Hüseynzadə • Mirzə Həsən Tahirzadə • Əbdüssəlam Axundzadə • Məhəmməd Mövlazadə • Məhəmmədəli Pişnamazzadə • Ağa Əlizadə • Mirmöhsün Həkimzadə • Əliağa Süleymanzadə • Mirqəzənfər İbrahimov • Allahşükür Paşazadə |  |
| Müftilər | Tacuddin Mustafin • Osman Əfəndi Vəlizadə • Məhəmməd Müftizadə • Əbdülhəmid Əfəndizadə • Mirzə Hüseyn Qayıbzadə • İbrahim Əfəndizadə • Əsədulla Dibirov • Şərif Vəlizadə • Əhməd Bozgəziyev • İsmayıl Əhmədov • Salman Musayev |
| Digər | Şeyxülislam ordeni • Bakı İslam Universiteti • "Haqqın nuru" qəzeti • Təzəpir məscidi |
**Miolania** (*lat.* Meiolania; meio + lania — madifikasiya q.yun. ἠλαίνω — "я брожу") — Gizliboyun tısbağalara aid yox olmuş tısbağa cinsi. Bu tısbağalar 2000 il öncə Yeni Kaledoniya və Avstraliya ərazisində yaşamışdır. Bu canlı 5 metr uzunluğa malik imiş. Canağları 2,5 m uzunluğa malik olurdu. Bitki yeyən canlı olmuşdur. Onun müasirləri Cənubi Amerikada yayılmış Gizliboyun tısbağalardır.

Kəlləsi çoxlu çıxıntılara malik imiş. İki buynuzu vardır. Başın evi 60 sm çatır. Onların uzun quyruğu həlqəli zirehlərlə örtülü idi. Mezozoy dövrü Ankilozavrların analoquna bənzəyir.

1879-cu ildə Kvinslenddə ilk fraqment araşdırılarkən onun kərtənkələyə mənsub olduğunu bildirirdilər. Varanlara bənzətmələri Megalania prisca olduqlarını israr etmələri sonda tapıntının Miolania adlanmasına təsir edir. Sonradan bütün skletin tapılması ilə bu canlının kərtənkələ deyil tısbağa olduğu müənləşir.

Bəzən "Miolania" və ya "Ceratochelys" sinonimi ilə əvəzlənir.

Miolania skleti

İstinadlar
----------

1. ↑  EUGENE S. GAFFNEY, *Ninjemys*, a New Name for *"Melolania" oweni* (Woodward), a Homed Turtle from the Pleistocene of Queensland Arxivləşdirilib 2007-06-12 at the Wayback Machine American Museum of Natural History, 1992

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2780447157 |

* Nəhəng tısbağalar

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q133604
* Wikispecies: Meiolania
* EoL: 4522673
* Fossilworks: 37643
* GBIF: 4818919
* iNaturalist: 631798
* IRMNG: 1396383

 |
**Phanqan adası**, həmçinin **Panqan**, **Ko Panqan** (tay เกาะพะงัน) — Sakit okeana daxil olan Siam körfəzində yerləşən ada. İnzibati baxımdan Taylandın Surattani vilayəti ərazisinə daxildir. Had Pin çimərliyində Hər ay keçirilən «Full Moon Party» hesabına geniş kütləyə məlumdur. Bekperkinq turizmi ilə məşqul olanlar arasında tatnınır.

Coğrafiya
---------

Koh Phanqan Samur arxipelaqına daxildir. Digər iki böyük ada, Koh Samuy və Koh Tau, eləcə də bir çox kiçik adaları özündə birləşdirir.

Adada dağlıq ərazilər üstünlük təşkil edir. Ərazinin böyük hissəsi tropik meşələrdən ibarətdir. Adada bir neçə kiçik şəlalə vardır. Adanın bir hissəsi kənd təsərrüfatı və hindistan qozu əkinləri üçün istifadə olunur. Sahillər əsasən qayalıdır, lakin körfəz və qumlu çimərlikləri də vardır. Adanın sahəsi 125 km²-dir. Adanın təxmini perimetri 40 km-dir. Ən yüksək nöqtəsi 630 metr olan Xao Ra dağıdır. Materikə olan məsafə təxminən 55 km-dir. Yaxınlığında yerləşən adalar: Samuy (15 km), Tau (35 km).
Əsas şəhəri Tonqsaladır.

İqlimi
------

Yanvar. 24-29 °C, 144,5 mm yağıntı

Fevral. 25-30 °C, 33 mm yağıntı

Mart. 26-31 °C, 50 mm yağıntı

Aprel. 26-32 °C, 86 mm yağıntı

May. 26-32 °C, 157 mm yağıntı

İyun. 26-32 °C, 93 mm yağıntı

İyul. 25-32 °C, 131 mm yağıntı

Avqust. 25-32 °C, 102 mm yağıntı

Sentyabr. 25-31 °C, 113 mm yağıntı

Oktyabr. 25-31 °C, 266 mm yağıntı

Noyabr. 24-29 °C, 526 mm yağıntı

Dekabr. 24-29 °C, 203 mm yağıntı.

Nəqliyyat
---------

Materik, yaxın adalar və Koh Phanqan arasında bir bərə xidməti var. Mərkəzi liman Tonqsala bölgəsində yerləşir. Haad Rin bölgəsində qonşu Samuy adasına gedə biləcəyiniz bir liman da vardır.

Adada istifadə olunan əsas nəqliyyat vasitələri motosikllər və skuterlərdir. Yolların çoxu betondur. İki zolaqldan ibarətdir. Qismən pis vəziyyətdədir. Yollar dağlardan keçir və tez-tez baş verən leysan yolları yuyur. Yerli Tuk-tuklar Taylandın paytaxtı Banqkokda istifadə edilənlərdən fərqli dam və skamyalarla təchiz olunmuş pikaplardır.

Adadakı bəzi çimərliklərə yalnız piyada və ya qayıqla getmək olar.

Məbədləri
---------

Adanın ən görməli yerləri məbədlərdir:

* Chinese Temple (Çin məbədi)
* Wat Paa Sang Tham
* Wat Samai Kongka
* Wat Maduea Wan
* Wat Pho & Herbal Sauna
* Wat Phu Khao Noi
* Wat Ampawa
* Wat Chaloklum
* Serafim Sarovski məbədi

Təhsil
------

2012-ci ildə adada Si Panya Beynəlxalq Məktəbi açıldı. Bu 5 yaşdan 12 yaşa qədər oğlan və qızlar üçün ibtidai məktəbdir. Təlim İngiltərə Milli Proqramı əsasında aparılır.

Qalereya
--------

* Çaloklam kəndiÇaloklam kəndi
* Pirs və Thonq Sala kəndiPirs və Thonq Sala kəndi
* Thonq Nay Pan körfəziThonq Nay Pan körfəzi
* 
* Çao pao çimərliyiÇao pao çimərliyi
* Mae Haad çimərliyiMae Haad çimərliyi
* 
* Şritanu çimərliyiŞritanu çimərliyi
* Çao Pao çimərliyi və Haad Son çimərliyi arasındaÇao Pao çimərliyi və Haad Son çimərliyi arasında

İstinadlar
----------

1. ↑  UNEP islands Arxivləşdirilib 2013-05-01 at the Wayback Machine  (ing.)
2. ↑  "Si Panya School". Koreajobspace.com (ingilis). 2019-04-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-14.
PodolyePodolye
**Podolye** (*Podolia*) — Ukraynanın cənub-qərb və mərkəzi qərb hissəsini əhatə edən tarixi bir bölgə. 17-ci əsrdə Osmanlı-Litva Knyazlığının hər zaman diqqət mərkəzində olmuşdur. Osmanlı hakimiyyəti dövründə, bölgədə Podolye Əyaləti qurulmuştur. Rus İmperiyası nın hakimiyyəti dövründə isə, bölgədə Podolye Quberniyası qurulmuştur.

Slavyanların yaşadığı ərazi 13-cü əsrdə tatarlar tərəfindən işğal edilmişdir. Bölgə 1362-ci ildə Litva şahzadəsi Olgierd tərəfindən işğaldan azad edilmiş və Jagellonların Poloşa-Litva dövlətinə qatılmışdır. Bu dövrdə polşalıların sayı kəskin surətdə artmış və bölgə iqtisadi baxımdan sürətlə inkişaf etmişdir. Türklər 1672-ci ildə bölgəni işğal etdilər, lakin 1699-cu ildə isə Polşalılara geri qaytardılar. Bölgə 1772-ci ildə iki hissəyə bölündü. Qərbi Polşa Habsburqlarların, Şərqi Polşa Rusların tərkibinə qatılmışdır. Qərbi Polşa 1918-ci ildə müstəqilliyini qazanan Polşa respublikasına verildi. Şərqi Polşa isə Ukrayna SSR-nın tərbinə qatılmışdır. 1945-ci ildə SSRİ-nin işğal etdiyi Qərbi Polşada Ukrayna respublikasının tərkibinə qatılmışdır.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ukrayna ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Miqinqo adası** — Viktoriya gölündə yerləşən ada. Ada Keniya və Uqanda arasında ərazi mübahisəsidir.

Əksər mənbələr adanın sahəsinin 2 min m², əhalisinin isə 131 nəfər (2009-cu il siyahıyaalınması), 2018-ci ilin hesablamalarına görə isə 400-dən çox olduğunu göstərir. Bu, onu dünyanın ən çox əhalisi olan adasına çevirir.

Təhlükəsizlik Araşdırmaları İnstitutuna (issafrica.org) görə, Miqinqonun ərazisi "təxminən bir akr"dır (yəni 40.000 m²-dən azdır) və əhalisi, 2011-ci ilin məlumatlarına görə, təxminən 1000 nəfərdir. Google Maps-də adanın ölçüləri eyni ilə bunu göstərir.

Ada qayadan ibarətdir və dairəvi formaya malikdir.

1991-ci ildə iki keniyalı balıqçı, pis ruhu qovmaq üçün ayin icra edən qoca bir sehrbazı dəvət edərək, yaşayış olmayan adaya köçür. Yaxınlıqda yerləşən daha böyük olan Usinqo adasında isə heç kim yaşamır, çünki Miqinqodan olan ruhların oraya köçdüyünə inanılır.

Adanın sürətlə məskunlaşması ondan Nil xanısının tutulması ilə izah olunur. Bir balıqçı ailəsi onun satışından həftədə 200-250 dollar ala bilir. Qonşu ölkələrdə bu məbləğ iki-üç ay ərzində qazanılır.

2000-ci illərin əvvəllərində Uqanda səlahiyyətliləri adaya diqqət çəkir. Balıqçılara quldurlardan qorunmağı təklif edərək onlara vergi qoymağa qərar verirlər. 2009-cu ildə Keniya və Uqanda ada uğrunda az qala müharibə həddinə çatır. Bu ölkələr arasında sərhəd tənzimlənmir və ada birgə idarə olunur. Balıqçılar gəlirlərinin yarısına bərabər vergi ödəyirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Острів-рукавичка розміром з пів футбольного поля Arxivləşdirilib 2018-11-03 at the Wayback Machine (ukr.)
2. ↑  Чужинець може перебувати на острові добу Arxivləşdirilib 2018-11-03 at the Wayback Machine (ukr.)
**Anaerobioz** (*yun.* an — mənfi ədat, *yun.* aēr — hava və *yun.* bíos — həyat), **anoksibioz** (*lat.* oxygenium — oksigen) — sərbəst oksigen olmadıqda həyat. Mürəkkəb qeyri-üzvi (məsələn, nitratlar və sulfatlar) və ya üzvi (məsələn, karbohidratlar) maddələrinin parçalanması ilə həyat boyu enerji alan anaerob orqanizmlər üçün anoksibioz onların mövcudluğu üçün ümumi bir şərtdir.

"Anaerobioz" konsepsiyası 1861-ci ildə butirik fermentasiya yaradan mikroorqanizmlərin oksigen iştirakı ilə öldüyünü göstərən Louis Pasteur tərəfindən gətirildi.

Çoxhüceyrəli heyvanlarda anaerobioz tez-tez oksigen çatışmazlığı dövründə sağ qalmağı təmin edən və maddələr mübadiləsində kəskin bir azalma və passiv vəziyyətə keçmə ilə müşayiət olunan yalnız müvəqqəti bir vəziyyətdir (bax. Anabiosis).

Aerobik orqanizmlərdə, anaerobik mərhələlər, enerjinin sərbəst buraxılması ilə müşayiət olunan metabolik proseslərdə də özünü göstərir. Çox hüceyrəli heyvanların toxumalarında karbohidratların anaerob konversiyası əsasən qlikoliz yolu ilə davam edir.

Sürətlə böyüyən embrion hüceyrələrdə və şiş hüceyrələrində anaerobik proseslər sağlam bir orqanizmin normal hüceyrələrindən daha çox özünü göstərir.

Anaerob çevrilmə (fermentasiya, çürümə) prosesləri təbiətdəki maddələrin dövriyyəsində böyük əhəmiyyət kəsb edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "О анаеробіоз на сайте "Все слова"". 2010-12-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-08.
**Kirenaika** — Liviyada tarixi vilayət.

Tarixi
------

Liviyanın şimal-şərqində e.ə VII əsrdə salınmış yunan şəhər koloniyalarından biri Kirenanın adı ilə belə adılandırılmışdır. Kirenaika e.ə VI-IV əsrlərdə Əhəmənilərin, e.ə. IV əsrdə Makedoniyalı İsgəndər, sonra Ptolomeylər dövlətinin tərkibinə daxil olmuşdur. E.ə. I əsrdə Romanın əyaləti olmuş, VI əsrdə Bizans, VII əsrdə Xilafət, XVI əsrdə Trablis işğal edildikdən sonra Osmanlı dövlətinə daxil edilmişdir. Kirenaikanın cənubu Osmanlı dövlətinə daxil deyildi. Kirenaika Osmanlı dövləti daxilində Kirenaika Sancaqlığı və Trablis bəyliyi daxilində idarə edilmişdir. Sansui sülaləsi zamanında ilk dəfə Kirenaika bayrağı olmuşdur. 1912-ci ildə İtalyanlar tərəfindən bir çox bölgələr işğal olunmuşdur.

Kirenaika Əyalətinin bayrağı 1949-1952
Eyni vaxt Kirenaika müharibəsi başladı. 1949-cu ildə Kirenaika Əmirliyi yarandı. Bu dövlətlə birlikdə yeni bir Kirenaika bayrağı göylərə qaldırıldı. O qara bir zəmin üzərində bəyaz bir bayraq idi. 1951-ci ildə Kirenaika, Tripolitaniya və Fəzzan birləşərək Liviya dövlətini təşkil etdilə.

İtaliya-Osmanlı müharibəsində (1911-1912) nəticəsində Kirenaika qismən (tamamilə 1928-ci ildə) işğal olundu. 1939-cu ildə Tripolitaniya və Fəzzanla birlikdə İtaliyanın tərkibinə daxil olundu. İkinci dünya müharibəsində ingilislər tərəfindən işğal edildi. 1951-1963-cü illərdə Liviyanın üç əyalətindən biri idi. 1963-cü ildə müstəqil inzibati vahid elan olunmuşvə üç mühafazaya bölünmüşdür. Bu mühafazalar bunlardır:

* Benqazi
* Derna
* Əl-Cəbəl əl-Əxdar

Coğrafiyası
-----------

İqlimi
------

Əhalisi
-------

Şəhərləri
---------

Həmçinin bax
------------

* Liviya tarixi
* İtaliya-Türkiyə müharibəsi
* Kirena
* Bizans
* Fəzzan
**Adobe After Effects** — Adobe Systems tərəfindən yaradılmış, hərəkətli qrafikalar və vizual effektlər yaratmağa imkan verən bir proqramdır. Adobe After Effects ilə 2 və 3 ölçülü (2D və 3D) mühitlərdə animasiyalar yaradıla bilər.
Dünyanın bir sıra kino və animasiya studiyaları tərəfindən istifadə olunan bir proqramdır.

Video redaktə və dinamik şəkillər, resepturası inkişafı, animasiya və xüsusi effektlər üçün Adobe Systems – tərəfindən hazırlanmışdır. Bu geniş proqram, animasiya (televiziya və internet üçün) istehsalı, bədii və televiziya filmləri, eləcə də tələb edilən digər vəzifələri, bir sıra görüntüləri, (rəng korreksiyası, post-istehsaıl), reklam yaradılması, musiqi video müalicəsində istifadə olunur və digital video effektləri ilə zəngin istifadə imkanı yaradır.

Bu mexanizm qısa müddət ərzində əyani məlumat saxlamaq imkanı verir və retina sensor yaddaşdan istifadə edir.

1. ↑  February 2023 release (version 23.2). 2023.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  .
**Adolf Assal** (*fr.* Adolf El Assal; 7 aprel 1981, İsgəndəriyyə) — Misir əsilli Lüksemburq rejissoru, ssenaristi və prodüseri.

Həyatı
------

Adolf Assal 7 aprel 1981-ci ildə Misirin İsgəndəriyyə şəhərində anadan olmuşdur. O, yeddi yaşında ailəsi ilə Lüksemburqa mühacirət etmiş, həmçinin həyatının ilk hissəsini Dubay və Londonda keçirmişdir. Assal 2002-ci ildə Birləşmiş Krallıqdakı Kinqston Universitetində ali təhsil almışdır. O, 2007-ci ildə jurnalistika üzrə bakalavr, sonra isə rejissorluq üzrə magistr dərəcəsi almışdır. Assal təhsilini maliyyələşdirmək üçün 2005-ci ildə qrup yoldaşı ilə "Bigtime Entertainments" adlı aşağı büdcəli istehsallarda ixtisaslaşan şirkət qurmuşdur. Beləliklə, şirkət əsasən inkişaf etməkdə olan sənətçilər üçün musiqi klipləri olmaqla təxminən otuz layihə istehsal etmişdir.

Filmoqrafiya
------------

### Bədii

* 2008: *Divizionz*
* 2009: *Reste bien, mec!'*
* 2013: *Les Gars*
* 2019: *Sawah*

### Qısametrajlı

* 2010: *La Fameuse Route*
* 2010: *Mano de dios*
* 2016: *Ouni Mooss*

İstinadlar
----------

1. 1 2  .

Xarici keçidlər
---------------

* adolfelassal.net — Adolf Assal rəsmi saytı
* Adolf Assal — IMDb səhifəsi

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · IMDb · Kinopoisk |
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Adolf.

**Karl Hanrich Adolf Ledebur** — alman metallurqu. O Ledeburiti kəşf etdikdən sonra məşhurlaşmışdır. 1875-ci ildə Frayberq Dağ-Mədən Akademiyasında "Metallurgiya" laboratoriyasına rəhbər təyin olunanda, artıq o 1 il idi ki, həmin ali məktəbdə professor kimi çalışırdı. 1882-ci ildə ona poladın tərkibində dəmir və karbondan ibarət qarışıq kristalı sübut etmək nəsib olmuşdur. Sonralar bu kristal onun şərəfinə Ledeburit adlandırılmışdır.

Həyatı
------

Ledebur poçt xidmətçisinin oğlu idi. Atası 1856-cı iləd vəfat edəndə Adolf ledebur Zorqedə dəmir-filizi karxansında Braunşvayq ali məktəbinin tələbəsi kimi praktikum keçirdi. 1858-ci ildə o təhsilini maliyyə ehtiyacı ucundan yarımçıq qoyur və mədəndə işləməy başlayır. 1859-cu ildə Ledebur Mədən assistenti imtahanına buraxılır. Bu imtahanı verdikdən sonra o 1862-ci ildə Mədən aspirantı kimi Stolberg-Vernigerode -də işə başalyır. 1866-cı ildə Mədən inspektorunun qızı ilə evlənir. 1869-1871-ci illərdə Ledebur Berlində tökmə müəssisəinin rəhbəri işləyir. Sonra o Gröditz şəhərindəki dəmir mədəninə işə keçir.

İşləri
------

Frayberqdə anım lövhəsi
1874-cü ildə sənayenin sürətlə inkiaşfı Frayberq Dağ-Mədən Akademiyasında ""Metallurgiya və Poladşünaslıq kafedrası" yaradılır. Həmin ilin dekabrın 1-dən Ledebur bu kafedranın müdiri seçilir. Omrünü sonuna kimi o bu kafedraya rəhbərlik edərək metallurgiya sahəsində əhəmiyyətli elmi işlər görmüşdür. 1875-ci ildə o yeni yaradılmış "Metallurgiya laboratoriyası"na da rəhbərlik edir. 1882-ci iləd ona poladın tərkibində dəmir və karbondan ibarət qarışıq kristallın olmasını kəşf etmək nəsib olur. Bu kristala onu adı verilir: *Ledeburit*.
1896 və 1898-ci illərdə Ledebur Yaponiyada çalışır və orada metallurgiya sənayesini yaradır. Həmçinin Tokiyoda metallurgiya kafedrasının yaranamsı da onu fəaliyyəti ilə bağlıdır. Onun planı əsasında Yavata polad zavodu tikilmişdir.zavodun texniki təchizatı Almaniyadan gətirilmişdir.

1899-cu ilədn 1901-ci ilə qədər Ledebur Frayberq Dağ-Mədən Akademiyasının rektoru olmuşdur. O, bu vəzifəyə seçilmiş ilk rektor idi. 1903-1905-ci illərdə o yenidən rektor seçilmişdir. Ledeburun rəhbərliyi altında metallurgiya sahəsində ilk dərsliklər və sorğu kitabları yazılmışdır. Onun kitabları bir neçə xaricə dilə tərcümə olunmuşdur.

Mənbə
-----

* *Adolf Ledebur - Theoria cum praxi*, in *stahl und eisen* 126(2006) Nr. 6 S. 104 bis 106
**Uçan sinif** - Almaniya yazıçısı Erix Kestner tərəfindən 1933-cü ildə yazılmış roman. Roman 45 dəfə nəşr olunmuşdur.

Hekayə
------

Bu romanın qəhrəmanları ədəbiyyat xəstəsi Conni Trotz, məktəbin ən yaxşı şagirdi Martin Taler, qarnı həmişə ac olan Matias Selbman və kiçik uşaq olan Uli von Simmerndir. Bu şagirdlər Yohan Siqismund məktəbində oxuyurlar. Uşaqlar bir gün Milad bayramı üçün teatr oyunu təşkil etməyə qərar verirlər. Amma bu zaman rəqib məktəb uşaqlardan birini qaçırır. Yohan məktəbi onlara qarşı döyüşməyi fikirləşir.

Obrazlar
--------

**Conatan Trotz** - "Uçan sinif" oyununun yazarı. Atası tərəfindən tərk edilmişdir. Atası ondan qurtulmaq üçün onu çoxdan ölmüş babası və nənəsinin yanına göndərir. Belə olan halda bir gəminin kapitanı Trotzu övladlığa götürür.

**Martin Taler** - Məktəbin ən ağıllı uşağıdır, amma çox kasıbdır. Çox sosialdır. Həmişə dostları ilə birlikdədir və haqsızlıqlara qarşı dayana bilmir.

**Mattias Selbman** - Ağıllı deyildir, amma çox güclü və yeyəndir. Kökələri çox sevir. Böyüyəndə boksçu olmaq istəyir. Otağı boksçularıb şəkilləri ilə bəzənmişdir.

**Uli von Simmern** - Sarışın, varlı və kiçikdir. Hər kəs ona qorxaq deyir. O da bunun əksini sübut etmək üçün çətirlə yüksəklikdən özünü atır və ayağını sındırır. Bundan sonra ona heç kim qorxaq demir.

**Yohan Böx** - Məktəbin müəllimlərindən biri və məktəbin keçmiş şagirdlərindən biridir. Uşaqları çox sevir.

**Professor Kreuzkamm** - Zarafat etməyi çox sevir.

**Robert Utoft** - əslində həkimdir, amma həyat yoldaşının ölümünün ardından mahnı oxumağa başlamışdır. Uşaqlarla yaxın dostdur. Uşaqlar ona "Siqaret içməz" adını vermişdilər. Amma əslində siqaret içir, bu adı yaşadığı vaqonun üzərindəki yazıdan almışdır. Sonra uşaqlar onu Yohan ilə tanış edirlər və onların dost olduqları məlum olur. Sonda Utoft məktəbin həkimi olur.

**Qrünkern** - məktəbin direktoru.

**Eqerland** - Rəqib məktəbin qruplaşmasının yaramaz lideri.
**İlhaqçılar** — 1918-ci ilin yayında türk hərbi hissələrinin erməni-daşnak quldurları tərəfindən soyqırımına məruz qalan Azərbaycan köməyinə gəlməsi ilə bağlı olaraq, ölkə daxilində Osmanlı dövlətinin tərkibinə qatılmağı təbliğ edən qüvvələr.

Haqqında
--------

19-cu əsrin sonu - 20-ci əsrin əvvəllərində Rusiyanın müsəlman xalqlarının istiqlal mübarizəsində onların birliyini nəzərdə tutan "İttihadi-islam" (islam birliyi) ideologiyası geniş yayılmışdı. Hərəkatın təşkilatlanması dövründə onun daxilində dərin siyasi qütbləşmə baş verdi. "İttihadi-islam" hərəkatını bütün müsəlman xalqlarının vahid bir dövlət halında birləşməsi kimi fərz edən mühafizəkar qüvvələr azlıqda qaldılar. Lakin ermənilərin 1917-18-ci illərdə Azərbaycan xalqına qarşı həyata keçirdikləri soyqırımları bu qüvvələrin yenidən fəallaşmasına əlverişli imkan yaratdı. Ölkədə baş alıb gedən anarxiya və xaosa, milli qırğına və təsərrüfatın dağılmasına qarşı mübarizədə milli hakimiyyətin zəifliyini görən Azərbaycan əhalisi içərisində Osmanlı dövlətinə ilhaq olunmaq ideyasının geniş yayılması təbii hal idi. Belə bir şəraitdə ilhaqçıların uğur qazanacaqları şübhə doğurmurdu. Odur ki, bir sıra nüfuzlu xadimlər bu dövrdə Milli Şuranın və Hökumətin fəaliyyətindən narazı qaldıqları üçün, bəzən də şəxsi motivlərə görə ilhaqçılara qoşulmuşdular. Bunun nəticəsində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti 1918-ci il iyunun ortalarında ilk ciddi siyasi böhranla qarşılaşmalı oldu. Ağır siyasi şəraitdə gedən bu ixtilaflar sonda istiqlalçıların (Azərbaycanın müstəqilliyinə tərəfdar olan qüvvələrin) qələbəsi ilə nəticələndi.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti

İstinadlar
----------

1. ↑  İlhaqçılar // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II. Bakı: "Lider". 2005. səh. 39. ISBN 9952-417-44-4.
**İslandiya krallığı** (isl. Konungsríkið Ísland, dan. Kongeriget Island) — 1 dekabr 1918-ci ildə Danimarka-İslandiya Birləşmə Aktı nəticəsində qurulmuş dövlət. 17 iyun 1944-cü ildə İslandiyanın respublika elan olunmasınacan mövcud olmuşdur.

Tarixi
------

İslandiya 1380-ci ildən bəri Danimarka ölkəsinin içindəki Norveç krallığının mülkü idi. 1874-cü ildə Danimarka İslandiyaya muxtariyyət hüquq verdi. Bu hüquq 1903 və 1904-cü illərdə genişləndirildi. 1 dekabr 1918-ci ildə iki tərəf arasında Danimarka-İslandiya Birləşmə Aktı imzalandı və İslandiya suveren dövlətə çevrildi. Danimarka kralı həm də İslandiya kralı olmaq şərtilə və xarici münasibətlərin Danimarkanın öhdəliyinə keçməsi şərtilə İslandiya müstəqil dövlət elan olunurdu.

İkinci Dünya Müharibəsi
-----------------------

9 aprel 1940-cı ildə Nasist Almaniyasının Danimarkanı işğalı iki dövlət arasındakı əlaqələrdə problemlər yaratmağa başladı. Buna görə də 10 apreldə Altinq İslandiyanın xarici münasibətlərində söz haqqını əlinə aldı. 15 may 1941-ci ildə Sveyn Byörnsson krallıq naibi təyin olundu. Həmin ilin iyulunda Üçüncü Reyxin işğal ehtimalına qarşı İslandiya-Amerikan müdafiə paktı imzalandı. Ölkəyə 40.000 amerikan hərbçisi gəldi. Bu rəqəm, o vaxt üçün İslandiyadakı kişilərin sayından çox idi. Danimarka işğal altında referendum keçirən İslandiya, 17 iyun 1944-cü ildə müstəqil respublika qurulduğunu elan etdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Qudmundur Halfdanarson - The A to Z of Iceland. Scarecrow Press. səh. 23–25. ISBN 0810872080.
Айнтопф из говядины с овощами.Айнтопф из говядины с овощами.
**Ayntopf** (almanca. *Eintopf* — quru şorba) - alman mətbəxinin əsas yeməyidir. Yeməklər içində birinci və ikinci yeri tutur.

Hazırlanması
------------

Ayntopf quru şorbadır. Hazırlanması zamanı su və ya şorbada qaynadılır.

İnqreyendləri
-------------

Tərəvəzlər - kartof, yerkökü, kələmin müxtəlif növü (ağ, rəngli, brokoli, brüsel), Lobya, mərci, paxla və s. daxildir. Şorbaya çörək, makaron, ət o cümlədən sosiska və kolbasada əlavə edilir.
Hesab edilir ki, bu yemək yaxşı iştahaçıcıdır. Əməksevər və evdar qadınlar həyat yoldaşları və uşaqları üçün bişirir. 
Ənənəvi olaraq Almaniyada bişirilir. Ancaq bununla yanaşı Belçika, İspaniya, Fransa və Avstriya da bişirilir. Belçikada bu yeməyi pivə ilə yeyirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Большой немецко-русский словарь*, Москва, из-во «Русский язык», 1997, т.1, стр.403

Xarici keçidlər
---------------

* Resept Arxivləşdirilib 2016-03-03 at the Wayback Machine
* Hazırlanması resepti

Ədəbiyyat
---------

* *Herings Lexikon der Küche*. Fachbuchverlag Pfannenberg, Haan-Gruiten, 23. Auflage 2001, ISBN 3-8057-0470-4
* Konrad Köstlin: *Der Eintopf der Deutschen. Das Zusammengekochte als Kult-Essen*, в: Utz Jeggle (издатель): Tübinger Beiträge zur Volkskultur. (Untersuchungen des Ludwig-Uhland-Instituts der Universität Tübingen; том 69). Tübinger Vereinigung für Volkskunde, Tübingen 1986, ISBN 3-925340-51-3, стр. 220—241
Buzxana abidəsi
**Buzxana abidəsi** - Ordubad şəhərinin mərkəzində XIV əsrə aid memarlıq abidəsi.

XVIII əsrdə yenidən bərpa edilmişdir.

Abidə haqqında
--------------

Binanın ümumi sahəsi 166 m², zirzəmisinin daxili sahəsi 89,4 m²-dir. Buzxananın tikintisi bişmiş kərpic ( 20x20x5sm) və əhəng məhlulu ilə aparılmışdır. Bina daxili girişdə boyük otaqdan, 2 marşlı 36 pillədən (20x30sm) və buz saxlanılan zirzəmidən ibarətdir. Binanın ümumi hün. 11,32 m-dir. Binanın divarlarının qalınlığı 0,8 m-dir. Otağın tavanı düz səthli olub, zirzəminin tavanı çatma tağların hər biri 2,9 m məsafədə yerləşdirməklə iki qonşu tağın arasında çatma tağ tavan şəklində həll edilmişdir. Bu halda hörgü cərgələri, daşıyıcı tava perpendikulyar vəziyyətdə düzülmüşdür. Tağtavanların üst hissəsi, kərpic hörgüyə əsasən tağın zirvəsinə yaxın tağtavanın konstruksiyasının dəyişildiyi aydın görünür. Bütün binanın mərkəzi oxu istiqamətdə, tağların baş xətti boyunca xırda tağtavanlarla tamamlanır. Yay aylarında istilərdən qorunmaq məqsədilə yerli əhali yeyinti məhsullarını, şəxsi azuqələrini qorumaq üçün bu binadan istifadə edirmiş.

Buzu almaq üçün qış aylarında binaya çəkilmiş kəhriz suyu zirzəmiyə vurularaq, buz halına salınarmış. Buzun əriməməsi üçün onların aralarına saman tökülərmiş. Yay ayları bu buzu buradan çıxarmaq üçün xüsusi adamlar ayaqlarına keçə bağlayaraq buzu buradan çıxarar, Ordubad əhalisinin buza olan tələbatını ödəyərmişlər.

Mənbə
-----

* Naxçıvanın tarixi abidələri
**Podkamennaya Tunquska** ('*Orta Tunqus**,** Çulakan**,** Kа'***tanqa**) (evenk Дулгу Катэнӈа, *rus.* Подкаменная Тунгуска) — Rusiyanın Sibir ərasisində yerləşən çay. İrkutsk vilayəti ərazisindən başlayaraq Krasnoyarsk diyarından axaraq Yenisey (sağ qolu) çayına tökülür. Yayla ərazisindən axan çay yüksək axın sürətinə malikdir.

Coğrafiyası
-----------

Çayın uzunluğu 1865 km, hövzəsinin sahəsi 240 min km² təşkil edir. Orta Sibir yaylasından axır. Yuxarılarda çay dərin dərələrlə axır və **Katanqa** adlanır. Ümumulikdə Podkamennaya Tunquskanı dağ çayı adlandırmaq olar. Bəzi yerlərdə çay vulkanik suxurların arasından axır. Yuxarı axarlarda çay xüsusi ilə sərt suxurların arasında 3–4 m/s sürətlə axır. Çayda çoxlu sayda astana və ensiz yatağ boğazları vardır. Onlar arasında «Bolşoy» (mənsəbdən 535 km), Munjoy (417 km), «Poliquzskie»*]] (471—474 km), «Velminskie» (254 km) və başqalarını göstərmək olar.*

Qolları
-------

Əsas qolları: (sağdan) — Kamo, Velmo; (soldan) — Çula, Tetere, Çunya.

Hidrologiyası
-------------

Çayın qidalanmasının 60 % qar, yerdə qalan hissəsi isə yağış və yeraltı sular hesabına ödənilir. Gursululuq dövrü mayın ortalarında iyunun sonlarına qədər davam edir. İyuldan oktyabra qədər suyun səviyəsi 5,5 metr olur. Çayın ilik sərfiyyatı mənsəbdə 1587,18 m³/s təşkil edir. Çayın donması oktyabrın ortalarına təsadüf edir. Təmiz buzlanma 7-16 gün çəkir. Oktyabrın ortalarından mayın ortalarına qədər çay donur. Çayın hövzəsinə daxil olan bir çox ərazilər daimi qrut buzlağı zonasında yerləşir. Çayın hidrologiyası Kuzmovka stansiyasında 52 il aparılan təcrübə sayəsində öyrənilmişdir.

Çayın hidroqrafikası aşağıdakı kimi əks (1939-1999) olunmuşdur:

Yaşayış məntəqələri
-------------------

*Podkamennaya Tunquska* çayının sahillərində Vanavara, Baykit, Podkamennaya Tunquska kəndi.

Əhəmiyyəti
----------

Çayın yatağı boyunca gəmilər 1 146 km hərəkət edə bilirlər. Xüsusi ilə orta həçmli gəmilər mənbədən 571 km yuxarı axara qədər hərəkət edə bilirlər. Digər kiçik gəmilər isə Velmo çayının mənsəbindən 275 km yuxarı axara qədər hərəkət edə bilirlər.

Maraqlı məlumat
---------------

Çayı adı insanlar arasında 30 iyun 1909-cı ildə ki, daşqından sonra daha çon anılır. Bu daisə tarixə **Tunqus meteoritu** kimi düşmüşdür. Onun səviyyəsi dəfələrlə yüksək olmuşdur. Bəziləri Çeko gölünün bu daşqln nətucəsində yarandığını düşünürlər. Bəziləri isə ərazinin insanlar tərəfindən pis öyrənilməsi səbəbindən ola bilsin ki, o zamanlara qədər göl müəyyən edilməmişdir. Bununla belə göl Podkamennaya Tunquska çayının hövzəsinə daxildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Podkamennaya Tunguska At Kuz'movka" (ingilis). 2013-04-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-29.

Mənbə
-----

* «Coğrafi adlar»[*ölü keçid*]
* *Podkamennaya Tunquska 2007*
**İsmail Haqqı (Durusu)** (1871, Zincidərə, Kayseri — 1940, İstanbul), Mustafa Kamal və köməkçilərini Samsuna gətirən Bandırma Gəmisinin kaptanı.

Həyatı
------

1871-ci ildə Kayserinin Zincidərə diyarında anadan oldu. Atası da onun kimi gəmi kapitanı olan Hacı Əhməd Əfəndidir. O, 1891-ci ildə Leyli Dəniz Ticarəti Məktəbini bitirdi. 24 mart 1892-ci ildə praktikant kapitan olaraq Kayseri gəmisinə təyin edildi. 1892–1893-cü illər arasında, Bahri Cedit (1892), Əli Saib Paşa (1893) və Dolmabağça (1892) gəmilərində üçüncü kapitanlıq vəzifəsini yerinə yetirdi. 1897–1907-ci illər arasında, Şərəf (1897), Mədinə (1897), Məkkə (1899), Saloniki (1900), Kaplan (1900), Sakarya (1901), Bahri Cedir (1905), Sakarya (1907) və Kaplan (1907) gəmilərində ikinci kapitanlıq vəzifəsini yerinə yetirdi.

1 aprel 1915-ci ildə kapitan kimi təyin olunduğu Doğan Gəmisi fırtına nəticəsində Mərmərə dənizində batdı. Osmanlı Seyr-i Sefain İdarəsi tərəfindən vəzifədən kənarlaşdırılıb sorğuya cəlb olundu və prosesin sonunda laqeydliyi olmadığı üzə çıxarıldı və vəzifəsinə geri döndü, Ankara gəmisində ikinci kapitanlıq vəzifəsini icra etdi. 1 may 1919-cu ildə Bandırma Gəmisinin Kapitanı oldu.

### Bandırma Gəmisi

15 may 1919-cu ildə Mustafa Kamal Paşa İsmail Haqqı Kapitanı yanına çağırtdı. Samsuna Bandırma Gəmisi ilə ediləcək səyahətin detallarını ona anlatdı. 16 may 1919-cu ildə sirkəcidə Bandırma Gəmisinin içərisində işgalçı ingilis Yüksək Komissarlığı əsgərləri axtarış həyata keçirtdi və səfər izni verildi. 9-cu Ordu Müfəttişi olaraq vəzifələndirilən Mustafa Kamal günortadan sonra Qız qülləsi sahillərində gəmiyə mindi. Onun yanında təxminən 20 zabit, əsgər və dövlət qulluqçusu vardı. İngilis zirehli gəmisi Bandırma Gəmisinin izinə düşdü. Qara dənizdə fırtınalı havada yola davam etmək qərarı alındı. İsmail Haqqı Kapitan fırtınalı havada gəmini ingiliz zirehli gəmisinin təqibindən qurtardı. Mustafa Kamal və köməkçilərini, 17 mayda İneboluya, 18 mayda Sinopa çataraq sahil xəttilə 19 may 1919-cu ildə Samsuna gətirdi.

İsmail Haqqı Kapitan, sonradan Durusu soyadını qəbul etdi. O, 10 avqust 1922-ci ildə təqaüdə çıxdı. 1940-cı ildə İstanbulda vəfat edərək Feriköy Məzarlığında torpağa tapşırıldı.

19 may 1999-cu ildə Türkiyə Dənizçilik Müəssisələri *Karşıyaka* gəmisinə İsmail Haqqı Durusu adını verdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Hürriyet Gazetesi Haberi, *Hakkı Kaptan'a vefa*, 19 Mayıs 1999