recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| mecay "*mđʔ.y*"("xaricilər" üçün *atış çubuğu* determinativi)  Heroqliflərdə |
| --- |
|  |

**Mecay** (həmçinin *Macoy*, *Macay*; q.misir mđʔ.y) — Qədim Misirin Yeni padşahlıq dövründə fəaliyyət göstərmiş, səhralarda kəşfiyyat əməliyyatları həyata keçirən və fironun hakimiyyəti altındakı əraziləri müdafiə etmiş elit hərbiləşdirilmiş polis qüvvəsi.

"*Mecay*" sözünün gəldiyi Misir termini "*mđʔ*" əvvəllər müasir Sudanın şimalında və Misirin cənubunda misirli canişinlər tərəfindən muzdlu əsgərlər olaraq işə alınan nubiyalı köçəri tayfaların məskunlaşdığı bir regiona deyilirdi. Onlar müasir milli polis qüvvələrinə bənzər bir mürəkkəb ictimai müdriyyət sistemi qurmuşdular. Tədricən termin polis qüvvəsinin özünə verilən bir ada çevrildi.

Orta padşahlıq dövründə qədim misirlilər mecayların döyüş bacarıqlarına böyük hörmətlə yanaşırdılar. Buna görə də, mecaylar əsasən piyada qoşun və sərhəddə xaricilərə casusluq etmək üçün tədqiqatçı olaraq işə alınırdılar.

On səkkizincı sülalə dövründə mecaylar digər hakimiyyət orqanlarından azad olan ayrı bir iyerarxiyaya sahib olan şəhər-daxili polis adlandırılırdı.

Mecayların adı iyirminci sülalədən (e.ə. 1189–1077) sonra çəkilmir.

Mədəniyyətdə
------------

1932-ci ildə istehsal olunmuş "*Mumiya*" filmi firon I Setinin şəxsi cangüdənləri olaraq təsvir edilmişdilər. Onlar həmçinin 2001-ci ildə istehsal olunmuş "*Mumiya qayıdır*" filmində də təsvir edilmişdilər.

2017-ci ildə satışa çıxarılan "*Assassin's Creed Origins*" video oyununun baş qəhrəmanı Bayek "Qədim Misirin son mecayı" hesab edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Erman, Adolf; Grapov, Hermann.* Wörterbuch der ägyptischen Sprache. 2. 1926–1961. səh. 186.
2. ↑  *Kemp, Berri.* Ancient Egypt: Anatomy of a Civilisation. Routledge. 2007. səh. 448. ISBN 1-134-56388-4.
3. ↑  *Fritze, Ronald H.* Egyptomania: A History of Fascination, Obsession and Fantasy. Reaktion Books. 25 noyabr 2016. səh. 363. ISBN 9781780236858. 2018-06-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-17.
4. ↑  *Kirbi, Alan.* Digimodernism: How New Technologies Dismantle the Postmodern and Reconfigure Our Culture. A&C Black. 1 may 2009. səh. 134. ISBN 9781441175281. 13 June 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 May 2018.
5. ↑  *Kaşo, Qison.* "How Ubisoft fixed combat in 'Assassin's Creed Origins'". The Mercury News. 24 iyun 2017. 13 June 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 may 2018. Players take on the role of Bayek, a Medjay, which is essentially the sheriff of the day.

Biblioqrafiya
-------------

* *Brested, J. H.* Ancient Records of Egypt, part one. Şikaqo. 1906.
* *Qardayner, Alan H.* Ancient Egyptian Onomastica. 1. Oxford University Press. 1947.
* *Şau, Ayan.* The Oxford History of Ancient Egypt. Oxford University Press. 2000. ISBN 0-19-280293-3.
* *Steyndorff, Corc; Zel, Kit C.* When Egypt Ruled the East. University of Chicago Press. 1957.
* *Uilkinson, Tobi.* Dictionary of Ancient Egypt. Thames & Hudson. 2005.
**Şampeyn** (*ing.* Champaign) — Şampeyn dairəsində yerləşən şəhər, İllinoys ştatı. Çikaqodan 217 km (135 mil) cənubda və İndianapolisdən 200 km qərbdə yerləşir.

ABŞ-nin 2010-cu il siyahıyaalınmasına əsasən, şəhərdə 81 055 nəfər yaşayır ki, bu da əyalət şəhərləri arasında 11-ci yerə uyğundur .

Tarixi
------

Şampeyn 1855-ci ildə «Illinois Central» dəmir yolu Urbana şəhər mərkəzindən iki mil qərbdə çəkiləndə quruldu. Əvvəlcə qəsəbə "Qərbi Urbana" (*ing.* West Urbana) adlandırıldı, 1860-cı ildə şəhər statusu alması ilə Şampeyn adlandırıldı. Adı hind mənşəlidir.

22 sentyabr 1985-ci ildə Şampeynda Amerika Fermerlərə Yardım Cəmiyyətinin ilk konserti — musiqiçi, aktyor və film rejissoru Villi Nelson tərəfindən təsis edilmiş "Təsərrüfat Yardımı". Konsert 80 minə yaxın tamaşaçı cəlb edib və 7 milyon dollardan çox pul toplayıb. Amerika fermerlərinin ailələrinə kömək etmək.

2005-ci ildə burada yerləşən İllinoys Universitetinin ən böyük şəhərciyi, bütün 50 əyalətdən olan tələbələrin qatıldığı milli elm olimpiadasına ev sahibliyi etdi.

Coğrafi mövqeyi
---------------

Şəhərin ümumi sahəsi 44.1 km²-dir, onlardan 44.0 km² quru, 0,1 km² isə sudan ibarətdir.

Şampaniya qonşu Urbana şəhəri ilə həmsərhəddir. Onların ərazisində Urbana-Şampeyn İllinoys Universiteti yerləşir. Bəzən onlara əkiz şəhərlər və ya "Şambana" deyilir (*ing.* Chambana).

Demoqrafiyası
-------------

2010-cu il siyahıyaalmasına görə, Şampaniyada 81.055 nəfər yaşayır. Əhalinin sıxlığı 1842 nəfərdir. km²-də.

İrqi tərkib:

* 73,16% ağ
* 15,62% afroamerikalılar
* 0.24% yerli xalqlar
* 6.83% asiyalı
* 2.19% latinamerikalılar və s.

Bir ailənin orta gəliri 52,628 ABŞ dollar təşkil edirdi. Əhalinin 22,1% -i yoxsulluq həddində idi.

İqtisadiyyatı
-------------

Şəhərin cənub-şərq hissəsinə mənzərə
İllinoys Universiteti şəhərciyindən əlavə, Şampeyn də Parkland Kolleci yerləşir.

Şəhər inkişaf etmiş bir proqram sənayesi və ən yeni texnologiyaların inkişafı ilə yanaşı elmi araşdırmalara da malikdir. South Champaign Araşdırma Parkı iCyt (bir biotexnoloji şirkət), Yahoo!, Wolfram Araşdırma, AMD, Intel, IBM, Amdocs, Instarecon, Phonak, Power World, Caterpillar Simulyasiya Mərkəzi, Volition və bir çox yüksək texnologiyalı şirkətlərin evidir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Data begins to arrive from 2010 census" (ingilis). The News-Gazette, Inc. 2011-02-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-09-20.
2. ↑  "The Creation of the City of Champaign" (ingilis). City of Champaign. 2010-12-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-09-20.
3. ↑  "Farm Aid: Family farmers, good food, a better America" (ingilis). Farm Aid. 2013-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-09-20.
4. ↑  "About Science Olympiad" (ingilis). Science Olympiad Inc. 2011-10-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-09-20.
5. ↑  *Katie Dunne.* "Chambana secrets" (ingilis). The Daily Illini. October 28, 2008. 2015-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-09-20.
6. 1 2  "Champaign city, Illinois" (ingilis). United States Census Bureau. 2012-07-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-09-20.
**Derrik Ceyms Engebretson** (5 iyul 1990 – itkin düşüb 5 dekabr 1998) – Oreqon ştatının Rokki Point yaxınlığındakı Vinema Milli Meşəsində müəmmalı şəkildə itkin düşən amerikalı uşaq. 5 dekabr 1998-ci ildə axşam saatlarında Engebretson ata və babası ilə birlikdə şam ağacı axtararkən itdi və onlar günortadan sonra onu görmürlər. Yolun yaxınlığında ayaq izləri və qar mələyi tapıldı, lakin həmin axşam hüquq mühafizə orqanları gəldiyində çovğun dərhal axtarışa mane oldu.

Sonrakı həftələrdə hüquq mühafizə orqanları və könüllü axtarış aparanlar ərazini keçməyə davam etdilər, lakin Engebretson tapılmadı. 2008-ci ildə məhkum edilmiş uşaq təcavüzkarı Frenk Ceyms Milliqanın Engebretsonun yoxa çıxmasında şübhəli sayıldığı ortaya çıxdı. 2019-cu ilə kimi onun harada olduğu bilinmir.

### İtkin düşməsi

5 dekabr 1998-ci ildə səkkiz yaşlı Derrik Engebretson atası və babası ilə Oreqon ştatının Roki-Point yaxınlığındakı Klamat-Folsdan təxminən 30 mil məsafədə və Krater Gölü Milli Parkından dərhal cənubda yerləşən Pelikan Byutta getdi. Üçü də Milad ağacı axtarmağı planlaşdırmışdı. Ekskursiya vaxtı bir yerdə Engebretson ata və babasından uzaqlaşdı. Engebretsonun o axşam təxminən 4:13 radələrində yoldan ötüb-keçən bir avtomobil sürücüsünə xəbər verən atası və babası tərəfindən itkin düşdüyü bildirildi. Avtomobil sürücüsü təxminən 2 mil məsafədə yerləşən yaxınlıqdakı bir kurorta getdi və burada o, 9–1-1 nömrəsinə zəng etdi.

İstintaq
--------

Hüquq mühafizə orqanları Engebretsonun itkin düşdüyü ərazinin yaxınlığında şam ağacı budaqlarından hazırlanmış "sığınacaq" tapdı, lakin xidməti itlər onun izini orada tapa bilmədilər.

İstinadlar
----------
Medal
**Nişan** və ya **Medal** (*fr.* medaille, *lat.* metallum) — dövlət, cəmiyyət və ya ictimai təşkilat qarşısında xüsusi xidmətlərin mükafatlandırılması və ya hansısa yubiley münasibətilə insanların təltif edilməsi üçün üstü qabarıq şəkilli və səbəbi göstərilən yazısı olan metallik (çox zaman dairəvi) nişan. Medalın üz (avers) və arxa (revers) tərəfi olur. Bir sıra hallarda arxa tərəfində medalın sıra nömrəsi qeyd edilir.

Bir çox hallarda medallar kolodkaya (üzərinə xüsusi rəngli parça sarınmış metal lövhə) bərkidilir. Medalların əksəriyyəti arxasındakı iynə ilə sinədən yuxarı paltara bərkidilir.

Medallar aşğıdakı tiplərədə olur :

* Dövlət medalları
	+ Azərbaycan Demokratik Cumhuriyyətinin medalları
	+ Azərbaycan medalları
	+ SSRİ medalları
	+ ABŞ medalları
* Nazirlik medalları
* İctimai təşkilatların medalları
* Xarici ölkə medalları
	+ Türkiyə medal və dövlət nişanları
	+ Rusiya medalları

Həmçinin:

* Stolüstü medal
* Məktəb medalı
* İdman medalı

Maraqlı faktlar
---------------

Böyük Britaniya qanunlarına görə hökumətin razılığı olmadan Britaniya tələbələri xarici ölkələrin dövlət mükafatlarını qəbul edə bilməzlər.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Respublikasının medalları

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-02-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-10-11.
**Avet Markosoviç Avetisyan** (*rus.* Аве́т Маркосо́вич Аветися́н; əsl soyadı **Voskanyan**; 12 (24) noyabr 1897, Tiflis – 29 mart 1971, İrəvan) — Ermənistan-sovet aktyoru, SSRİ xalq artisti.

Həyatı
------

Avet Markosoviç Avetisyan 25 noyabr 1897-ci ildə Rusiya imperiyasının bir hissəsi olan Tiflis şəhərində anadan olmuşdur. O, 1922-ci ildən İrəvanda yerləşən Qabriel Sundukyan adına teatrın yaradıcılarından olmuşdur. Avetisyanın yaratdığı obrazlarda milli xüsusiyyətlər və yumor güclüdür. Əsas rolları: Zambaxov ("*Xatabala*", Qabriel Sundukyan), Saqatel ("*Şərəf naminə*", Aleksandr Şirvanzadə), Balabəy ("*Təcrübə tarlası*", Nairi Zaryan), Kuligin ("*Tufan*", Aleksandr Ostrovski), Dostiqayev ("*Dostiqayev və başqaları*", Maksim Qorki). 1926-cı ildən kinoya çəkilmişdir ("*Pepo*", "*Zəngəzur*" və s.). O, 1942-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü. Avetisyan 29 mart 1971-ci ildə Ermənistan SSR-nin paytaxtı İrəvan şəhərində vəfat etmişdir.

Təltif və mükafatlar
--------------------

Avet Avetisyan 1941-ci ildə SSRİ Dövlət mükafatına, 1962-ci ildə isə SSRİ xalq artisti adına layiq görülmüşdür. O həmçinin, "Lenin" ordeni, 3 başqa orden, həmçinn medallarla təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Erməni Sovet Ensiklopediyası (erm.). / red. Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան 1974. C. 1. S. 611–612.
2. 1 2 3  Аветисјан Авет Маркосович // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 36.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Вельтман С. Л. Авет Аветисян (Москва, 1939)
**Aqunda Kulayeva** — Rus opera müğənnisi (mezzo-soprano), 2014-cü ildən Moskva Böyük Teatrının solisti. Rusiya Federasiyasının əməkdar artisti (2018).

Bioqrafiya
----------

Orjonikidzede (indiki Vladikavkaz), Rusiyanın xalq artisti, opera və pop müğənnisi Elkan Vladimiroviç Kulaevin (1935-2002) və opera müğənnisi İrina Borisovna Kulaevanın ailəsində anadan olmuşdur.

1993-1996-cı illərdə Vladikavkaz İncəsənət Məktəbində dirijorluq şöbəsində (T. A. Xosroev sinfi) oxuyur.

1996-2005-ci illərdə Rostov Dövlət Konservatoriyasında S. V. Raxmaninov xor dirijorluğu fakültəsində (2000 -ci ildə məzun) və vokal fakültəsində (2005 -ci ildə məzun olmuşdur) təhsil almışdır. 

2003-2005-ci illərdə Qalina Vişnevskaya adına Opera Mahnı Mərkəzində (G.P. Vişnevskayanın sinfi) oxuyur.

2005-ci ildə Böyük Teatrda S. Prokofyevin "Müharibə və Sülh" operasında Sonya rolunu oynamaq üçün dəvət olunmuşdur (dirijor A. Vedernikov).

Elə həmin il Moskva E.V. Kolobov adına "Yeni Opera" teatrına dəvət edilir və 2014-cü ilə qədər burada işləmişdir.

2009-cu ildən Novosibirsk Opera və Balet Teatrının qonaq solisti olur, burada aşağıdakı rolları ifa edir: Konçakovna (Şahzadə İqor A. Borodin), Karmen (Karmen, Jorj Bize), Polina (P. Çaykovski), Lyubaşa (N.Rimski-Korsakovun "Çarın gəlini").

2014-cü ilin noyabrından Böyük Teatrının solistidir.

15 iyul 2015-ci ildə Böyük Teatrının tarixi səhnəsində, Aqunda Kulayevanın baş rolu oxuduğu J. Bizenin Karmen operasının premyerası baş tutur.

2016-cı ildə Verona Arenasında Karmen (rejissor Franko Zeffirelli) operasında baş rolu ifa edir.

2017-ci ildə Holland Operasında Şahzadə İqorda (səhnələşdirilən Dmitri Çernyakov) Konçakovnanın hissəsini ifa edir.

2018-ci ildə İsrail operasında Masquerade Ballda Ulrika rolunu oynayır.

Ailə
----

Atası - Elkan Vladimiroviç Kulayev (1935-2002), opera və kamera müğənnisi (bariton), bəstəkar, Rusiyanın xalq artisti. Şimali Osetiya Opera və Balet Teatrının solisti (1969-2002).

Anası - İrina Borisovna Kulayeva - opera müğənnisi (soprano),

Qardaşı - Alan Elkanoviç Kulayev (1964) - opera müğənnisi,

Bacısı - Asiya Elkanovna Kulayeva,

Əri - Aleksey Tatarintsev (1981) - opera müğənnisi (tenor), Moskva Yeni Opera teatrının solisti,

Oğlu - Daniel.

Qızları - Violetta və Ameliya.

Mükafatları
-----------

Rusiya Federasiyasının əməkdar artisti (2018).

Şimali Osetiya-Alaniya Respublikasının əməkdar artisti (2015).

Boris Xristov adına Beynəlxalq Opera Müğənniləri Müsabiqəsində III mükafat laureatı (Sofiya, Bolqarıstan, 2009).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Указ Президента Российской Федерации от 21 августа 2018 года № 488 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»". 2020-07-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-02.
2. ↑  "Агунда Кулаева". 2021-04-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-02.

Mənbə
-----

* Информация на сайте Большого театра Arxivləşdirilib 2021-04-20 at the Wayback Machine
* Информация на сайте театра Новая опера
**Dyöndyöş** (mac. Gyöngyös) — Macarıstanda Şarhegi və Matra dağlarının ətəyində, paytaxt Budapeştdən 80 km aralıda yerləşən kiçik bir şəhərdir. Bir çox ərzaq istehsalı ilə məşhur olan şəhər daha çox süd məhsulları, kolbasa fabrikləri, eləcədə şərab istehsalı ilə ölkədə mühüm yer tutur.

Qısa tarix
----------

1917-ci ildə yerli xəstəxanaların birində baş vermiş güclü yağından sonra, şəhər mərkəzinin ətrafında olan evlərin əksəriyyətinə xəsarət yetirmişdir. Yanğıdan sonra xəsarət almış binalar yenidən tikilib istifadəyə verilmişdir.

Adı
---

Şəhərin adı Azərbaycancaya tərcümədə "Mirvaridən hazırlanan" mənasını verir. 17-ci əsrdə Macar tarixçisi Mikloş İştvanfinin yazdığına görə, şəhər adının kökü yerli meşələrdə çoxluq təşkil edən "bağambürc bitkisi" (fagyöngy) sözündən gəlir.

Tanınmışlar
-----------

Macrıstanın tanınmış üzgüçüsü Qabriyella Çepe, məşhur sosioloq və konsfrans təşkilatçısı Gyöngyi Horvat, eləcə də Yobbik partiyasının sədri Qabor Vona bu şəhərdə dünyaya gəlmişlər.

Beynəlxalq əlaqələr
-------------------

2013-cü il may ayının 8-də, Dyöndyöş şəhəri Azərbaycanla Macarıstan əlaqələrinə töhfə verərək, Şuşa şəhəri ilə qardaş şəhər elan olundu.

Qardaş şəhərlər
---------------

* Azərbaycan Şuşa, Azərbaycan
* Finlandiya Pyeksamaki, Finlandiya
* Danimarka Rinqsted, Danimarka
* Polşa Sanok, Polşa
* Rumıniya Tarqu Sekuyesk, Rumıniya
* Avstriya Zeltveq, Avstriya

Qalereya
--------

* 1927-ci ildə tikilmiş su qalası1927-ci ildə tikilmiş su qalası
* Şəhər fontanıŞəhər fontanı

Həmçinin bax
------------

* Macarıstan şəhərləri

İstinadlar
----------

1. ↑  Magyarország közigazgatási helynévkönyve, 2021. január 1. Gazetteer of Hungary, 1st January 2021 (mac.). KSH.
2. ↑  "A Joint Declaration was signed on fraternization of Gyöngyös city at the foot of the Mátra, the highest mountain range in Hungary, with the occupied Shusha town of Azerbaijan". 2013-08-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-23.

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| П: | "Macarıstan" portalı |

* Gyöngyös Arxivləşdirilib 2019-05-05 at the Wayback Machine
**Nikaraqua gölü** (*isp.* Lago de Nicaragua, *Lago Cocibolca, Mar Dulce, Gran Lago, Gran Lago Dulce,* və ya *Lago de Granada*) — Nikaraquanın ən iri gölü olaraq tektonik məşəllidir. Ərazisi 8624 km² təşkil edir. Şirinsululuğuna görə Latın Amerikası ölkələrində birinci, ümumi göllər siyahısında isə Marakaybo gölündən sonra ikincidir. Dünya siyahısında sahəsinə görə 19–20-ci yerdə gedir. Göl Tipitapa çayı ilə Manaqua gölülə birləşir.

Nikaraqua — yeganə şirinsulu göldür ki, onun sularında Akula üzür. Bu fakt gölün Sakit okeana yaxınlığı ilə əlaqələndirilir. Alimlərin fikrincə göl vaxtı ilə körfəz olmuş və okeanla birbaşa əlaqəsi olmuşdur. Sonradan okeanla əlaqə itmiş və gölə çevrilmişdir..

Dənizdə olduğu kimi burada böyük dalğalar olur. Güclü küləklər şərqdən qərbə Sakit okean istiqamətində əsir. Göl daxilində çoxlu sayda ada vardır: Ometepe, Solentiname və başqaları. Göldə dövrü təkrarlanan qasırğalar baş verir.

Göl Karib dənizi ilə gəmiçilik üçün əlverişli San Xuan çayı vasitəsi ilə əlaqə yaranır. Göl sahilində yerləşən Qranada şəhəri atlantik okeanının mühüm limanıdır. Əvvəllər göldə piratlar məskən salmışdılar.

Panama kanalı tikilənə qədər Göldən keçməklə Nikaraqua kanalının tikintisi planlaşdırılırdı. Panama kanalı tikildikdən sonra bu plan öz aktuallığını itirdi. Bununla belə Rusiya və Nikaraqua prezidentləri arasında 18 dekabr 2008-ci ildə baş verən görüşləri zamanı layihə müzakirə edilmişdir.

iyul 2014-cü ildə Nikaraqua kanalının marmrut xətti müəyyənləşmişdir. 22 dekabr 2014-cü ildən kanalın tikintisinə başlanılmışdır. Tikintinin əlehdarları kanalın tikintisi ilə Göl öz əhəmiyyətini itirəcək. Tikinti şirkəti isə hec bir təşvişə əsas olmadığını desələrdə, kanalın çəkilişi zamanı partlayışlardan istifadə edirlər. Bu isə ətraf mühitə böyük zərbə vurur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Fresh Waters: Unexpected Haunts. Bull Shark". 2017-05-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-24.
2. ↑  "Vedomosti:D.Medvedev: Rusiya Sakit-Atlantik okean arasında Nikaraquada kanalın mövcudluğunda maraqlıdır". 2014-08-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-24.
3. ↑  = Panama kanalına rəqib kanalın tikintisinə 22 dekabrdan başlanmışdır [*ölü keçid*]
**Aqşin Ağkəmərli** (21 mart 1960, Şəbistər, Şərqi Azərbaycan ostanı) — Şair, nasir, publisist və tərcüməçi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

### Təhsili

Aqşin Ağkəmərli 1960-cı ildə Güney Azərbaycanın Şəbüstər mahalının İskəmər kəndində anadan olmuşdur. Kiçik yaşlarından ailəsi ilə birlikdə Tehrana köçmüş və orta məktəbi orda bitirmişdir. 1996-cı ildə Tehrandakı Milli Universitetin tibb fakültəsini stomatologiya ixtisası üzrə bitirmiş, bir müddət Kərəc, Talağan və Tehranda həkim işləmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Bədii yaradıcılığa orta məktəb illərində farsca yazdığı şeir və hekayələrlə başlamışdır. Bakıda və Tehranda yayımlanan "Kibritçi qız" (1990), "Dondurmaçı" (1995), "Bizi yaşadan tarix" (2001), "Öpdüm Arazı" (2016) kimi şeir və hekayələr kitablarının müəllifidir.

Azərbaycan şairlərindən Mikayıl Müşfiq, Bəxtiyar Vahabzadə, Nəbi Xəzri, Xəlil Rza Ulutürk, Nəriman Həsənzadə və başqalarının şeirlərini fars dilinə çevirmişdir. O, həmçinin bir çox Azərbaycan şairlərinin əsərlərinin redaktoru, tərtibçisi və ön sözünün yazarıdır. Onun baş redaktorluğu ilə 1990-cı ildən Tehranda fars və türk dillərində "Mişov dağı" adlı rüblük ədəbi dərgi nəşr olunur. Dərginin səhifələrində davamlı olaraq Azərbaycan ədəbiyyatı, mədəniyyəti və incəsənətinin təbliğinə geniş yer verilir.

Aqşin Ağkəmərli çağdaş Güney Azərbaycan ədəbiyyatında şair, nasir və publisist kimi tanınır. 1990-cı ildən Bakıda və Tehranda yaşayır.

### Kitabları

* Dənizdən Bir damla(1989)
* Kibritçi qız (1990)
* N.Həsənzadə Söyüd ağacı (1991)
* M.Müşfiq. Şəngül-Məngül (Kiril əlifbasından ərəb əlifbasına köçürülmə) (1994)
* Dondurmaçı (1995)
* Bizi yaşadan tarix (2001)
* N.Həsənzadə. 80-illik Ömür yolu (2011)
* N.Həsənzadə. Can Azərbaycan (2016)
* N.Həsənzadə. Salam Azərbaycan (2016)
* Öpdüm Arazı (2016)

Ədəbiyyat
---------

* Nizami Cəfərov. Aqşin Ağkəmərlinin ayrılığı... Vətəndən Vətənə, "ədəbiyyat qəzeti", 11 mart 2017
* Nizami Cəfərov. Ədəbiyyat söhbətləri, Bakı: Elm və təhsil, 2018, s.332-335

İstinadlar
----------
**Slovakiya italyanları** (slovak. Taliani na Slovensku) — milli azlıqlardan biri hesab olunur. 2011-ci il siyahıyaalmasına görə, Slovakiyada rəsmi olaraq "digər" millətlərə (9825 nəfər) daxil olan 687 italyan mənşəli insan yaşayırdı (onlardan 65-i Slovakiyada doğulmuşdur). Siyahıyaalma zamanı 551 nəfər italyan dilini ana dili adlandırmış, 2033 nəfər iş və məktəbdə italyan dilində danışır, daha 1436 nəfər isə evdə italyan dilində danışır.

Tarixi
------

Son orta əsrlərdə Slovakiyanın Macarıstan tərəfindən idarə edildiyi zaman, roman dillərində danışan insanlar arasında italyanlar böyük rol oynamışlar. Tokay-Hedyalya və Srem bölgələrində, Eger şəhərində məskunlaşan Valloniyanın yerli sakinlərindən fərqli olaraq, zaman-zaman italyanlar Macarıstana köçdülər. İtalyan mənşəli Macarıstan padşahları Andras III (Venesiya) və Karl Robert (Neapol) özü ilə bərabər bir çox inşaatçı, elm adamı, sənətkar, tacir və burjua nümayəndələrini gətirir. 14-cü əsrdə Apennin yarımadasından ticarətlə məşğul olan çox sayda mühacir (mədənçilik, duz sənayesi, sikkə) Macarıstanda və Slovakiyada meydana çıxdı.
Koşitsedə italyanların görünməsi şaxt və bankların yaradılması ilə əlaqələndirilir. XIV-XV əsrlərin sonunda sənədlərə əsasən şəhərdə "qaliki" roman mənşəli mühacirlərin əksəriyyəti italyanlar idi.
1406-cı ildə Koşitse magistratında italyanlar meydana çıxır. Venesiyada olduğu kimi, Koşiste şəhər istehkamlarından kənarda da fəaliyyət göstərən öz hökumətləri var idi. Koşiste ilə yanaşı, Kremnitsa və Smolnikdə məskunlaşmışlar. 
İtalyanlar isə tez bir zamanda Macarıstan cəmiyyətinə mənimsədilər. İtalyan mənşəli Slovak ailələrindən Fransiski (təsisçisi - Jan Fransisko-Riemavski), Botto (qurucusu - Jan Botto), Lafranconi və Dibarbor fərqlənir. Müasir dövrdə italyan inşaatçıları müdafiənin qurulmasında əsas rol oynamışdırlar. Osmanlı İmperiyası Avstriya sərhədlərindən geri çəkildikdən sonra Macarıstan və Slovakiyada dini tikililər və digər tikililərin inşası ilə məşğul oldular.
1910-cu ildə Avstriya-Macarıstanda aparılan bir siyahıyaalma zamanı, Slovakiyanın dörd yaşayış məntəqəsində italyan dili ana dili olan sakinlər qeydiyyata alınır. Yalnız iki yaşayış məntəqəsində onların payı 1% -dən çox olmuşdur. Danışanların ümumi sayı 213 nəfər olmuşdur:

* Zilina - 75 nəfər (ümumi əhalinin 0,82%)
* Bratislava - 65 nəfər (ümumi əhalinin 0.08%)
* Devin (Bratislava rayonu) - 21 nəfər (ümumi əhalinin 1.02%)
* Vışne Rujbaxi - 52 nəfər (ümumi əhalinin 7,07%)

İstinadlar
----------

1. ↑  Štatistický úrad SR Arxivləşdirilib 2016-01-26 at the Wayback Machine  (slovak.)
2. ↑  Talianski stavitelia na území Slovenska v období raného novoveku a ich stavby Arxivləşdirilib 2015-09-24 at the Wayback Machine  (slovak.)
Aviaquldurluq və ya təyyarə qaçırma, bir təyyarənin silah gücünə və ya fiziki güclə ələ keçirilməsidir. Aviaquldurluq müxtəlif məqsədlərə xidmət edə bilər, aviaquldurlar əvvəllər sərnişinləri girov götürür və ya öldürür, hətta 11 sentyabr terror aktlarında olduğu kimi təyyarəni silah kimi də istifadə edirlər. Aviaquldurluq siyasi və şəxsi səbəblərdən ola bilər.

Tarixdə ilk qeydə alınan təyyarə qaçırma hadisəsi 1931-ci ildə Peruda baş vermişdir. 1 May 1961-ci ildə Miami-Key West uçuşunu həyata keçirən təyyarənin Antulio Ramirez adlı şəxs tərəfindən Kubaya qaçırılmasından sonra aviaquldurluğa dair ilk qanuni tənzimləmə, həmin il ABŞ-da həyata keçirilmişdir. Bu qanunla aviaquldurluq, uçuş zamanı hər hansı bir ticarət təyyarəsini haqsız olaraq şiddət tətbiq edərək, zorla və ya təhdidlə ələ keçirmək və ya idarə etmək olaraq təyin edildi və buna görə ağır cəzalar müəyyən edildi. 1961-ci ilin sonuna qədər daha 3 aviaquldurluq hadisəsi baş vermişdir. 1963-cü ildə, BMT-nin üzvü olan ölkələri aviaquldurluğa qarşı bir konvensiya imzalamağa təşviq etməsindən yeddi il sonra, 1970-ci ildə Haaqada yığışan təxminən 50 dövlət öz aralarında aviaquldurluğa dair konvensiya imzaladılar. Müqavilədəki təyyarə qaçırdanların müvafiq ölkəyə təhvil verilməsi tələbi diqqət cəlb edən maddədir. Bununla birlikdə, qanuni tənzimləmələrə baxmayaraq, 1970-ci illərdə həm siyasi, həm də şəxsi səbəblərə görə aviaquldurluq hərəkətlərində bir yüksəliş müşahidə edilmişdir.

1970-ci illərdə müxtəlif qruplar, xüsusən də Fələstinli partizanlar və kubalılar fərqli qaçırma üsullarına müraciət etmişdirlər. 1973-cü ildə ABŞ Federal Aviasiya İdarəsi sərnişinlərin yoxlanılması tətbiqinə başladı. Üstlərində silah gəzdirdiklərini müəyyənləşdirmək üçün sərnişinlərin və onların baqajlarının rentgen yoxlanışları, həmçinin sərnişinlərin təyyarəyə minmək üçün keçdikləri qapılarda silahlı zabitlərin olması kimi yeni qabaqlayıcı tədbirlərin tətbiq edilməsi ilə xüsusilə 1980-ci illərdən bəri təyyarələrin qaçırılması sayında əhəmiyyətli bir azalma müşahidə edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "49 U.S. Code § 46502 – Aircraft piracy". LII / Legal Information Institute. 2015-11-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-06.
2. ↑  "Photos: Major aircraft hijackings that shocked the world" (Mid Day). Mid-Day.com. 24 December 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 December 2014.
3. ↑  "Air China pilot hijacks his own jet to Taiwan". CNN. 28 October 1998. 21 March 2008 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 January 2007.
4. ↑  *B. Raman.* "PLANE HIJACKING: IN PERSPECTIVE". South Asia Analysis Group. 2 January 2000. 2 April 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 January 2015.
**Hindistan Xaraqpur Texnologiya İnstitutu** — Hindistan hökuməti tərəfindən Hindistanın Qərbi Benqal ştatında Xaraqpur şəhərində qurulmuş ictimai texnologiya institutu. 1951-ci ildə əsası qoyulmuş institut, texnologiya institutları arasında yaradılmış ilk institutdur. İnstitut 2019-cu ildə Hindistan Hökuməti tərəfindən Fəxri İnstitut statusuna layiq görülüb.

İnstitut ilk olaraq Hindistanın 1947-ci ildə müstəqillik qazanmasından sonra mühəndislər hazırlamaq üçün yaradılmışdır, lakin illər keçdikcə institutun akademik imkanları genişlənərək idarəetmə, hüquq, memarlıq, humanitar elmlər və s. sahələrdə təkliflərlə şaxələnmişdir. İnstitutun 8.7 kvadrat kilometrlik (2,100 akr) kampusu var və təxminən 22,000 sakini var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "IIT-Khargapur, IIT-Madras, BHU get Institution of Eminence (IoE) status". LiveMint (ingilis). 5 September 2019. 15 October 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 October 2019.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook |
| Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0001 0153 2859 · LCCN: n80146264 · Microsoft: 145894827 · VIAF: 151273290 · WorldCat VIAF: 151273290 |
**Slovenlər, Xorvatlar və Serblər dövləti** (serb-xorv. Država Slovenaca, Hrvata i Srba / Држава Словенаца, Хрвата и Срба; sloven. Država Slovencev, Hrvatov in Srbov) — Avstriya-Macarıstan dağılmasından sonra Balkan yarımadasında meydana gələn dövlət quruluşu. 1918-ci il oktyabrın 29-da Xorvatiya və Slavoniya Krallığının, Dalmasiya Krallığının, Bosniya və Herseqovina və Krayna hersoqluğunun vahid bir dövlətə birləşdirilməsi nəticəsində yarandı. O, heç bir dövlət tərəfindən tanınmadı. Həmin il dekabrın 1-də dövlət Serbiya krallığı ilə birləşdi və bununla Serblər, Xorvatlar və Slovenlər Krallığını (1929-cu ildən Yuqoslaviya Krallığı) yarandı. Serbiya kralı I Pyotr Karageorgiyeviç dövlət başçısı elan edildi.

Adlandırması
------------

Ölkə əhalinin mütləq əksəriyyətini təşkil edən üç cənubi slavyan xalqının (slovenlər, xorvatlar və serblər) şərəfinə aldlandırıldı. Eyni zamanda, boşnaklar ayrı millət sayılmırdılar.

Tarixi
------

Slovenlər, Xorvatlar və Serblər dövlətinin yeganə buraxdığı "Veriqar" seriyalı poçt markası. Sonradan Yuqoslaviya və Sloveniyanın simvollarından biri oldu
Dövlət rəsmi olaraq 1918-ci il oktyabrın 29-da quruldu. Ölkəni nüfuzlu siyasətçilərindən ibarət Slovenlər, Xorvatlar və Serblərin Milli Şurası (serb-xorv. Narodno vijeće Slovenaca, Hrvata i Srba / Народно вијеће Словенаца, Хрвата и Срба) idarə edirdi. Sloveniyalı Anton Koroşets ölkə prezidenti idi. Vitse-prezidentlər serb Svetozar Pribiçeviç və xorvat Ante Paveliç (Xorvatiya Müstəqil Dövlətinin lideri Ante Paveliç ilə səhv salmayın) idilər.

Yeni yaradılan ölkənin əsas məqsədi keçmiş Avstriya-Macarıstan İmperiyasının bütün slovenləri, xorvatları və serblərini birləşdirmək idi. Ancaq Banat, Baçka və Baranya bölgələrinin sakinləri paytaxtı Novi Sad şəhərində olan inzibati-ərazi vahidi yaratdılar. Voyevodinanın bu bölgələri 25 noyabr 1918-ci ildə Serbiya krallığının bir hissəsi oldu. Hadisədən bir gün əvvəl, noyabrın 24-də əvvəlcə Slovenlər, Xorvatlar və Serblər dövlətinin tərkibində olan Srem bölgəsinin administrasiyası ölkədən ayrılaraq, Serbiyanın tərkibinə qoşuldular. 

Bir ay ərzində mövcud olmuş dövlət beynəlxalq hüquqi tanınmasına nail ola bilmədi. 1 dekabr 1918-ci ildə o, Serbiya Krallığı ilə birləşərək Balkanlarda yeni bir dövlət Serblər, Xorvatlar və Slovenlər krallığını yaratdılar.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Писарев Ю. А.* Создание Югославского государства в 1918 г.: уроки истории. № 1. Новая и новейшая история. 1992.
2. ↑  *Mitrović, Andrej.* "SERBIA'S GREAT WAR, 1914-1918," (PDF). London: Hurst & Company. 2007. 2012-02-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15.11.2010.

Ədəbiyyat
---------

* Владимир Ћоровић, Илустрована историја Срба, књига шеста, Београд, 2006.
* Драго Његован, Присаједињење Војводине Србији, Нови Сад, 2004.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: MG.

MG 15, İkinci dünya müharibəsində Almaniya istehsalı, 1930-cu illərin əvvəllərində bombardmançıları qorumaq üçün istifadə edilən, 7,92 mm ölçüsü lent mənbəli pulemyotdur. Bundan əlavə 1941-ci ildə Vermaxtın quru qoşunları tərəfindən də istifadə edilmişdir.

Texniki xüsusiyyətləri
----------------------

* Növü: pulemyot
* Mənşə: Üçüncü Reyx
* Konstruktor: Theodor Bergmann
* Konstruksiya tarixi: 1915
* İstehsalçı: WW1 Bergmann, Third Reich Rheinmetall
* İstehsal tarixi: 1915-1945
* Çəki: 12.4 kg (bütün təchizatı ilə birlikdə)
* Uzunluq:1078 mm
* Lülə uzunluğu: 600 mm
* Sursat: 7.92x57mm Mauzer
* Kalibr: 7.92
* Atış sürəti: 1000-1050 meyrmi/dəqiqə

Hekayəsi
--------

1920-ci illərin ortalarında MP30-dan ilham alan Louis Stange şirkəti tərəfindən istehsal edilmişdir. Təyyarələrdə istifadə üçün daşınan qurğularla quraşdırılmışdır. Buna bir növ kilidləmə sistemi deyilə bilər.

Bu xüsusiyyət sayəsində demək olar ki, bütün Luftwaffe təyyarələrində istifadə edilmişdir. Sadə bir montaj quruluşuna sahib idi ki, 75 mərmilik dəyirmi spiralvari maqazini bitdikdə asanlıqla çıxarıla və dəyişdirilə bilinsin.

Yaponlar da bu pulemyotu öz döyüş təyyarələrində istifadə etmişdirlər.
**MDY-Tranzistorlarda** (*ing.* MISFET( metal–insulator–semiconductor field-effect transistor)) idarəedici elektrod cərəyan keçirən kanalın keçidə yaxın yerləşən qatından dielektrik qatı vasitəsi ilə izolə edilir. Ona görə MDY-tranzistorları izolə olunmuş idarəedici elektrodlu tranzistorlar sırasına aid edilirlər.

MDY-Tranzistorlar MOY-Tranzistorlardan daha ümumi termindir: belə ki, bütün MOY-tranzistorlar MDY-tranzistorlardır, ancaq bütün MDY-tranzistorlar MOY-tranzistorlar deyil.

MDY-tranzistorlar silisiumdan hazırlanır, dielektrik kimi isə silisium oksidindən istifadə edilir.

MDY-tranzistorların iş prinsipi eninə yönəlmiş elektrik sahəsinin təsiri altında yarımkeçiricinin dielektriklə sərhəddə səthyanı qatının keçiriciliyinin dəyişməsinə əsaslanır. Yarımkeçiricinin səthyanı qatı MDY-tranzistorlarda cərəyan keçirən kanal rolunu oynayır.

MDY-tranzistorlar ümumi halda dördelektrodlu cihazlardır. Dördüncü elektrod rolunu əsas yarımkeçirici lövhəyə birləşdirilən altlıq oynayır. Altlıq, adətən, 0 potensiala qoşulur. MDY-tranzistorlar p və n kanallı olurlar. MDY-tranzistorların üç qoşulma sxemi mövcuddur:

* ümumi mənsəb;
* ümumi idarəedici;
* ümumi mənbə

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-04-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-31.

Xarici keçidlər
---------------
**Hindistan Qırmızı Xaç Cəmiyyəti** (*ing.* Indian Red Cross Society, IRCS) — insan həyatını və sağlamlığını qorumaq üçün Hindistanda yerləşən könüllü bir humanitar təşkilatdır. Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Hərəkatının bir hissəsidir və Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Hərəkatının əsas prinsipləri əsasında fəaliyyət göstərir. Cəmiyyətin missiyası fəlakətlərə / fövqəladə hallara və həssas insanların və icmaların sağlamlığına və qayğılarına yardım etməkdir. Hindistanda 700-dən çox filial şəbəkəsi var. Cəmiyyət Qırmızı Xaç emblemini digər beynəlxalq Qırmızı Xaç cəmiyyətləri ilə vahid bir emblem kimi istifadə edir. Könüllülük, 1920-ci ildə qurulduğu gündən etibarən, Hindistan Qırmızı Xaç Cəmiyyətinin əsas diqqət mərkəzində olmuşdur, cəmiyyətin "Gənclik" və "Yeniyetmələr" adlı könüllülük proqramları mövcuddur. Cəmiyyət, Hindistandakı Müqəddəs Con Ambulansı ilə yaxından əlaqələndirilir.

Tarixi
------

Birinci dünya müharibəsi dövründə Hindistanda yaralanan əsgərlər üçün yardım xidmətləri qurumları, Birgə Müharibə Komitəsinin şöbəsi tərəfindən, Müqəddəs Con Ambulans Assosiasiyası ilə Britaniya Qırmızı Xaç Cəmiyyəti arasında əməkdaşlıq etdi. 3 mart 1920-ci ildə Sir Klod Hill tərəfindən Hindistan Qanunvericilik Şurasına Britaniya Qırmızı Xaç Cəmiyyətindən müstəqil olaraq fəaliyyət göstərən Hindistan Qırmızı Xaç Cəmiyyəti yaratmaq üçün bir layihə təqdim edildi. Layihə, 17 Mart 1920-ci ildə *Hindistan Qırmızı Xaç Cəmiyyəti 1920-ci il Qanunu* olaraq qəbul edilmiş və 1920-ci il 20 mart tarixində XV Parlament Assambleyasında yer almışdır.

7 iyun 1920-ci ildə Birləşmiş Qərargah Komitəsinin Hind filialının üzvlərindən əlli üzv Hind Qırmızı Xaç Cəmiyyətini formalaşdırmaq üçün rəsmi olaraq irəli sürülmüşdür. İlk İdarəetmə Qurumu onların arasından seçildi və Sir Uilyam Malkolm Heyli İdarə Heyətinin sədri təyin olundu.

### Qırmızı Xaç Cəmiyyətinin bağlamaları

Hindistan Qırmızı Xaç Cəmiyyəti tərəfindən təmin edilən bağlamaların tərkibinə aşağıdakılar daxildir:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * 8 unsiya meyvə şərbəti
* 16 unsiya mərcimək
* 2 unsiya tualet sabunu
* 16 unsiya un
* 8 biskvit
 | * 8 unsiya marqarin
* 12 unsiya Nestle südü
* 14 unsiya düyü
* 16 uşağın balığı
* 2 unsiya tumar tozu
 | * 8 unsiya şəkər
* 1 unsiya yumurta
* 2 unsiya çay
* 1 unsiya duz
* 4 unsiya şokolad
 |

Həmçinin bax
------------

* Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Hərəkatı

İstinadlar
----------

1. 1 2  "About Society". Indian Red Cross Society official website. Indian Red Cross Society. 6 May 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 April 2015.
2. ↑  "Youth Red Cross & Junior Red Cross". Indian Red Cross Society official website. Indian Red Cross Society. 23 October 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 April 2015.
3. 1 2  "Indian Red Cross Society Act XV of 1920" (PDF). Indian Red Cross Society. 7 March 2016 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 28 April 2015.
4. ↑  *Taylor, Keith.* A tribute to the "SS Vega". səh. 68. ISBN 978-0-946806-18-8.

Xarici keçidlər
---------------

* Hindistan Qırmızı Xaç Cəmiyyətinin rəsmi internet səhifəsinin ünvanı
**Çeju** - Cənubi Koreyada Çejudo adası vilayətinin paytaxtı və ən böyük şəhəri. Şəhərə Çeju Beynəlxalq Hava Limanı (BHNA kodu CJU) xidmət edir.

Koreya yarımadasının kənarında olan bir adada yerləşən Çeju, ilin çox hissəsində yumşaq, isti hava şəraitinə malikdir. Şəhər nüfuzlu mehmanxanaları və ictimai kazino obyektləri olan tanınmış bir kurortdur. 2011-ci ildə Seul və Çeju şəhərləri arasında 9,9 milyon sərnişin uçub, bu da Qimpo-Çeju marşrutunu dünyanın ən işlək sərnişin hava marşrutu edib. Çeju hər il materik Koreya, Yaponiya və Çindən on milyondan çox qonağa ev sahibliyi edir.

Tarixi
------

Şəhərin ərazisi yazılı tarixdən əvvəl Çejudoda mərkəzi rol oynamışdır.

Şəhər 1970-ci illərdən bəri çox sürətlə böyüdü. Şin Çeju (신제주) və ya "Yeni Çeju", bir neçə on il əvvəl, hava limanından yuxarıdakı təpədə qurulmuşdur və burada bir çox hökumət binaları tikilmişdir. 1970-ci illərə qədər şəhərdə yayılmış olan qamış damlı binalar tədricən yoxa çıxdı.

Şəhər 1955-ci ildə Pukçedju vilayətindən ayrıldı.

Nəqliyyat
---------

Çeju şəhəri Çejudo vilayətinin əsas nəqaliyyat mərkəzidir. Adanın yeganə hava limanı olan Çeju Beynəlxalq Hava Limanına ev sahibliyi edir və Çeju-Seul marşrutu dünyanın ən işlək marşrutudur.

Əlavə olaraq, şəhər limanı adada ən böyükdür və adaya gələn sərnişin və yük gəmilərinin əksəriyyətinə xidmət edir. O, həmçinin adanın yol şəbəkəsinin mərkəzində yerləşir.

İqtisadiyyat
------------

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Top flights". Daily chart. The Economist. 2012-05-14. 2012-06-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-05-14. Jeju, on the South Korean island of the same name, is not one of the country's 20 biggest cities. Yet the island's allure as a domestic tourist destination resulted in 9.9m passengers flying between Seoul and Jeju (in either direction) in 2011. This makes it the busiest airline route in the world, according to Amadeus, a company that provides technology to the travel industry.
2. ↑  "Jeju Island: South Korea's volcanic holiday destination". CNN. 2014-04-17. 2014-04-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-15.
3. ↑  "The Chinese are buying up South Korea's Jeju Island, and the islanders are not too pleased". Quartz. Atlantic Media. 2014-09-11. 2022-07-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-15.
**Bakı Avropa Liseyi** — Lisey XX əsrin sonlarında — 1991-ci ildə BDU-nun nəzdində fəaliyyət göstərən "Yaradıcı istedad" Elmi Praktik Mərkəzin və QHT olan "İstedad" Assosiasiyasının təşəbbüsü və təşkilatçılığı nəticəsində yaranan liseyin 19 buraxılışı olub.

Haqqında
--------

Assosiasiya və elmi mərkəz xüsusi işlənib hazırlanmış proqram üzrə respublikanın hər tərəfində istedadlı uşaqlar axtarıb tapır, müxtəlif olimpiadalar, yay-düşərgə məktəbləri təşkil edirdi. Burada uşaqlarla işləmək üçün Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasından, ali təhsil ocaqlarından və xaricdən mütəxəssislər cəlb olunurdu. Digər ölkələrin analoji təşkilatları ilə əlaqələr yaranır, psixoloji, pedaqoji, sosioloji tədqiqatlar aparılır, incəsənət və elm xadimləri ilə görüşlər keçirilirdi.

Beləliklə, Avropa məktəblərinin təcrübəsini özündə əks etdirən və Azərbaycanın mövcud şəraitinə uyğunlaşdırılmış "Avropa məktəbi" pedaqoji modeli qurulur. Yüksək yenilikci və intellektual potensiala malik olan uşaqlar aşkar edilir və sonrakı tədrisin unikal sistemi qurulur. Böyük hazırlıq işləri görüldükdən sonra 1991-ci il sentyabr ayından yalnız üç — VIII, IX və X siniflərdən ibarət lisey fəaliyyətə başlayır.

1994-cü ildə rəsmi status alan Bakı Avropa Liseyi 1993–1994-cü tədris ilindən öz şagirdlərini I sinifdən formalaşdırmağa başlayır və bir tədris müəssisəsi kimi uğurla addımlayır. Şəxsiyyətin azad inkişafı, düşüncəli, yaradıcı, hazır və bacarıqlı şəxsiyyətin əmələ gəlməsi üçün şərait quran təhsil ocağına çevrilir.

Məqsədi və vəzifələri'
----------------------

Liseyin əsas məqsədi Avropa və Şimali Amerikanın təhsil sistemi və təlim prosesinə inteqrasiya olmaqdır. Liseydə təlim-tərbiyə yeni və səmərəli təhsil yanaşmaları, müasir tələbləri ödəyən metod və texnologiyalar üzərində qurulur. Bakı Avropa Liseyinin əsas vəzifəsi istedadlı uşaqların intellektual və yaradıcı potensialını üzə çıxarmaq və onların şəxsiyyətini inkişaf etdirməkdir. Xüsusi vəzifələrdən biri isə XXI əsrdə gənc nəslə vacib olan bacarıq və kompetensiyaların formalaşdırılmasıdır. Liseydə şagirdlərin həyat boyu öyrənmək və cəmiyyət üçün məhsuldar üzv olması vacib olan metakoqnitiv (öyrənməyi öyrənmək) qabiliyyətinin inkişafına müvafiq şərait qurulur. Liseyin təlim mühiti yenilikıərə və axtarışa həvəsləndirir, onların istedadını müxtəlif yollarla üzə çıxarır, nümayiş etdirir və dərsdənkənar təlim imkanlarını genişləndirir. Lisey kollektivi çalışır ki, şagirdləri gələcəkdə yaxşı mütəxəssis olmaq üçün erkən yaşlarından müasir peşəkar bacarıqlarla yaxından tanış etsin. Vətənpərvərlik və xalqa məhəbbət duyğuları ön plana çəkilərək hər bir şagirdin dövlətçilik prinsiplərini qoruması aşılanır.

Həmçinin bax
------------

* Bakı Oksford Məktəbi
* Bakı Britaniya Məktəbi
* Landau School

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Məktəb** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

**Page Şablon:Asbox/styles.css has no content.**

|  |  |
| --- | --- |
| Stub icon | This Bakı şəhəri is a stub. You can help Wikipedia by expanding it. |
**Fransişku Quterriş** (*port.* Francisco Guterres; tetum Francisco Guterres; 7 sentyabr 1954, Ossu[d], Vikike bələdiyyəsi[d]) — 2017-ci ildən etibarən Şərqi Timor Prezidenti olan şərqi timorlu siyasətçi.

Həyatı
------

1954-cü ildə Ossuda anadan olan Quterreş özünü "kasıb ailənin, təvazökar insanların övladı" olaraq xarakterizə etdi. O, Roma katolikidir və keçmiş partizan döyüşçüsüdür.

Fəaliyyəti
----------

1998-ci ildə Avstraliyanın Sidney şəhərində keçirilən Fretilin Fövqəladə Konfransında Quterreş Silahlı Müqavimət Şurasının baş koordinatoru seçildi. 2001-ci ilin iyulunda Fretilin Prezidenti seçildi. Guterriş 2001-ci ilin avqustunda parlament seçkilərində Təsis Məclisinə seçildi və daha sonra 2002-ci ilin mayında Şərqi Timor müstəqillik qazandıqdan sonra təsis məclisi tərəfindən prezident olaraq seçildi, təsis məclisi parlamentə çevrildi və o parlament sədri oldu.

2007-ci il prezident seçkilərində Quterriş Fretilinin namizədi olaraq yarışdı və populist platformada təbliğat apardı. Lakin Fretilinin bəzi üzvləri onu 2006-cı ildə Şərqi Timor böhranında günahlandırdı və müstəqil namizəd olaraq mübarizə aparan Baş nazir Joze Ramuş-Ortanı dəstəklədi. 9 apreldə keçirilən seçkinin ilk turunda Quterriş 27.89% səslə birinci yeri tutdu. O və Ramuş-Orta may ayında keçirilən ikinci turda iştirak etdilər və Quterriş Ramuş-Ortanın 69% səsinə qarşı yalnız 31% səs toplayaraq məğlub oldu. Nəticəni qəbul etdi və Ramuş-Ortanı təbrik etdi.

Quterriş 2007-ci ilin iyununda keçirilən parlament seçkilərində Fretilinin namizəd siyahısında ilk ad olaraq yenidən parlamentə seçildi.

2017-ci il prezident seçkilərində sabiq Baş nazir Şanana Gujmau və partiyası Timor Yenidənqurma Milli Konqresinin dəstəyi ilə yenidən Fretilin namizədi olaraq iştirak etdi. İlkin nəticələr onun ilk turda 50%-dən çox səs topladığını göstərdi. Guterriş 20 may 2017-ci ildə Şərqi Timorun seçilmiş ilk partizan Prezidenti olaraq vəzifəyə başladı.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  Francisco Guterres // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. ↑  Francisco Guterres // Munzinger Personen (alm.).
3. ↑
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2012-10-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-08-23.
5. ↑

Xarici keçidlər
---------------
**Çelov** — Azərbaycan Respublikasının Qobustan rayonunun Cəyirli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Coğrafiyası
-----------

Çalov kəndi rayon mərkəzindən 5 km şimal qərbdə Böyük Qafqaz dağlarının çənub-şərq ətəklərində,dəniz səviyyəsindən təxminən 980 m yüksəklikdə yerləşir.

Tarixi
------

Kənd əhalisi Böyük Vətən müharibəsindən əvvəl 250 təsərrüfatda birləşib, 1948-1949-cu illərdə 150 təsərrüfat Salyan rayonunun Kürsəngi deyilən ərazisinə köçmüşdür. Kənd sakinlərinin Kürsəngi ətrafında vaxtı ilə "Təpəli" ,Axundlu, Yolqıraği,Alyar və sair qışlaqları olmuşdur. Kəndin tərəkəmə camaatı burada 1600 dəvə, 30 min qoyun saxlamışlar.

Kənd məscidi 1873-cu ildə tikilmişdir. 1918-ci ildə həmin məscid ermənilər tərəfindən yandırılmışdır. 1930-cu ildə məscid bərpa olunaraq əvvəl ibtidai məktəb, sonralar isə kitabxana kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1918-ci ilin mart soyqrımında Çalov kənd sakinlərindən 7 nəfər öldürülmüş, onlarla sakin yaralanmışdır.

Hal-hazırda Çalov kəndində 1700-dən çox əhali yaşayır. Kənd sakinlərindən 50-dən çox ailə Baki şəhərində, 35 ailə isə Qobustan şəhərində məskunlaşıblar.Kəndin ümumilikdə 1815 ha torpaq sahəsi vardır.1997-ci ildə aparılmış torpaq islahatı zamanı 1190 nəfər sakin ,ümumilikdə 779 ha torpaq payı almışdır.Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti xalçaçılıq, əkinçilik və heyvandarlıqdır. Kənddə 240-dən çox yaşayış evi vardır.

Çalov kəndində 1930-cu illərdən ibtidai, bir qədər sonra isə 8-illik məktəb fəaliyyət göstərmişdir. İlk müəllimləri A.Rəcəbov, Ə.Məlikov, Ə.Alcanov, S.Həsənov və başqaları olmuşlar. Hal-hazırda Çalov kənd əsas məktəbi Yaşar Sadıqovun adını daşıyır. Y.Sadıqov 1992-ci ildə Qarabağda, Naxçivanik kəndi uğrunda gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına həlak olmuşdur. Onun məzarı Bakı şəhərində "Şəhidlər Xiyabanı"ndadır.

2006-cı ildə yeni, müasir tipli məktəb tikilmişdir.Hal-hazırda məktəbdə 150-dən çox şagird təhsil alır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsi. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Standartı. İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı — 2019. Bakı: 2020, səh. 70" (PDF). 2022-01-28 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-05-02.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Qobustan rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Qobustan |  |
| Qəsəbələr | Üzümçü |
| Kəndlər | Bədəlli • Bəklə • Ceyrankeçməz • Cəngi • Cəmcəmli • Cəyirli • Çay Qurbançı • Çelov • Çuxanlı • Damlamaca • Dərəkənd • Ərəbqədim • Ərəbşahverdi • Ərəbşalbaş • Göydərə • Xilmilli • İlanlı • Nabur • Nardaran • Nərimankənd • Poladlı • Qaracüzlü • Qədirli • Qurbançı • Sədəfli • Sündü • Şıxlar • Şıxzahırlı • Təklə Mirzəbaba • Təklə • Təsi • Yekəxana |

|  |  |
| --- | --- |
| Qobustan rayonu | *Qobustan rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**MIDI** (Musical Instrument Digital Interface) – musiqi alətlərinin rəqəmli interfeysi; musiqi sintezatorlarının, musiqi alətlərinin və kompüterlərin birləşməsini nəzərə alan ardıcıl interfeys standartı. MIDI standartı həm aparat vasitələrinə, həm də kodlaşdırma və ötürmə üsullarına aid edilir. Musiqi və səs MIDI-qurğular arasında ötürülür. Standartın aparat vasitələrinə aid olan hissəsi MIDI-portlar adlanan giriş-çıxış kanallarının tiplərini müəyyənləşdirir və MIDI In, MIDI Out və MIDI Thru kimi üç port tipinə qoşulan MIDI kabelinin spesifik tipini müəyyənləşdirir. Sintezator və ya başqa MIDI-qurğu məlumatı MIDI In portundan alır, məlumatların ekranda əks olunması MIDI Thru portu vasitəsilə yerinə yetirilir ki, bu da başqa qurğuların da onları almasına imkan verir. MIDI-qurğular özlərinə məxsus məlumatları digər qurğulara MIDI Out poru vasitəsilə göstərir.
 İnformasiya MIDI-qurğular arasında səs parametrlərinin kodlaşdırıldığı (məsələn, tonun yüksəkliyi və səsin ucalığı 8-baytlıq formatda) MIDI-məlumatlar şəklində ötürülür. MIDI-qurğulardan musiqinin yaradılması, yazılması və səsləndirilməsi üçün istifadə etmək olar. MIDI standartından istifadə etməklə kompüterlər, sintezatorlar və sekvenserlər bir-biriylə əlaqə saxlaya bilər, bununla da həm vaxta qənaət edər, həm də faktiki olaraq musiqini idarə edərlər. Sintezator avadanlıqlarının əsas istehsalçıları tərəfindən MIDI standartından istifadə olunması musiqi sahəsində kompüterlərin böyük uğurunu təmin edib.

Ədəbiyyat
---------

İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
**Bakı Ayaqqabı İstehsalat Birliyi** (*azərb-kiril.* Бакы Ајаггабы Истеһсалат Бирлији) — Azərbaycan SSR-də yüngül sənaye müəssisəsi.

Tarixi
------

Bəzi mənbələrə görə 1972-ci, bəzilərinə görə 1973-cü ildə yaradılmışdır. Burada lak və xromdan modelli qadın və kişi ayaqqabısı, üzlüyü toxuma parçadan və xromdan olan yüngül ev ayaqqabısı istehsal edilirdi. Birlik 4 və 5 nömrəli ayaqqabı fabriklərini birləşdirirdi. Baş muəssisə olan 5 nömrəli ayaqqabı fabriki 1960-cı ildə fəaliyyətə başlamış, 1971-ci ildə 3 nömrəli ayaqqabı fabriki ilə birləşdirilmişdir. Fabrikdə dövr üçün yeni texnika və mütərəqqi texnologiya tətbiq edilmiş, istehsal prosesləri mexanikləşdirilmiş və avtomatlaşdırılmışdır. Azərbaycanda poliuretan altlıqlı ayaqqabı və isti vulkanizasiya üsulu ilə ayaqqabı istehsalı ilk dəfə burada tətbiq edilmişdir. 1975-ci ildə 3480,1 min cüt ayaqqabı (o cümlədən 1042,2 min cüt modelli ayaqqabı, 2268,7 min cüt ev ayaqqabısı) istehsal edilmişdir. 1976-cı ilin iyuluna aid olan məlumata görə, birliyin beş növ kişi və qadın dövlət keyfiyyət nişanı ilə buraxılırdı. Məhsulu SSRİ-nin bir çox şəhərlərinə də göndərilirdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Бакы Ајаггабы Истеһсалат Бирлији // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 558.
2. ↑  "Yüngül sənaye məhsulunun keyfiyyət səviyyəsinin qiymətləndirilməsi" (PDF). 2018-12-22 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-08-21.