recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Çihori döyüşü** — 1463-cü ildə birləşmiş Gürcüstanın kralı VIII Georgi və kraliyyət ailəsindən olan VI Baqrat öndərliyindəki üsyançı zadəganların birləşmiş ordusu arasında baş tutmuş döyüş. Döyüş hal-hazırkı Gürcüstan Respublikasının qərbində yerləşən Arqveti bölgəsindəki Çihori qalasının yaxınlığında baş vermiş və birləşmiş Gürcüstan kralının ordusunun məğlubiyyəti ilə nəticələnmişdir.

Arxa plan
---------

Döyüş IV Vaxtanqın (1442–1446) qısa müddət davam edən hakimiyyətindən sonra başlayan və çarlığın sonda parçalanması ilə nəticələnən ara müharibələri dövrünün zirvə nöqtəsi idi. Bu proses zamanı müxtəlif gürcü dövlətlərinin, knyazlarınin və bu dövlət qurumlarına rəhbərlik edən müxtəlif gürcü zadəganlarının son məqsədi bütün Gürcüstan üzərində öz hakimiyyətlərini qurmaq idi. Ara müharibələri uzun müddət dava etmiş və Gürcüstanın parçalanaıb, xeyli zəifləməsi ilə nəticələnmişdir.

Döyüş
-----

IV Vaxtanqın qardaşı və varisi legitimliyi mübahisəli olan VIII Georgiyə qarşı qalxmış olan üsyan Gürcüstan çarlığının qərb və cənub bölgələrini təhrik etdi. Qərbi Gürcüstan knyazları Georginin qohumu olan Baqrata qatılaraq güclü bir koalisiya altında toplandılar və döyüş meydanı olan Çihoriyə doğru hərəkətə keçdilər. Döyüş əsnasında ordusu qarşı tərəfə nisbətən əzif olan Georgi qohumu Baqrata məğlub oldu. Döyüşdə qalib gələn Baqrat Kutaisi şəhərinə gedərək İmereti kralı elan edildi və kral tacını qəbul etdi. Ancaq qurulmuş olan yeni monarxiyada monarx ona taxta çıxmağa yardım etmiş dörd böyük müttəfiqinə knyaz rütbəsi verərək təşəkkür etdi. Bundan sonra gələcəkdə Gürcüstan tarixində mühüm rol oynamış ailələr müxtəlif gürcü knyazlıqlarının başına keçdilər və yeni hakim sülalələrin əsasını qoydular. Beləliklə, Gelovani ailəsi Svanetidə, Şervaşidze Abhazetidə, Dadiani ailəsi Sameqreloda, Vardanidze-Qurieli ailəsi isə Quriyada yarım müstəqil knyazlıqların hakim sülalələrinə çevrildilər.

Nəticə
------

Gürcüstanda mərkəzi hakimiyyət qəti olaraq zəiflədi. Yarım müstəqil knyazlıqlarda hakimiyyətə gələn bu sülalərdən bəziləri hətta bölgədə rus imperiya hakimiyyəti qurulana qədər hakimiyyətdə qalmağı bacardı.

Həmçinin bax
------------

* Gürcüstan çarlığı
* Ertzuhi döyüşü

İstinadlar
----------

1. ↑  "Battle of Chikhori". opentripmap.com. 2021-05-09 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Battle of Chikhori". frankensaurus.com. 2021-05-12 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  Suny, Ronald Grigor (1994), *The Making of the Georgian Nation: 2nd edition*. Indiana University Press, ISBN 0-253-20915-3
4. ↑  Toumanoff, Cyril (1949–51). The Fifteenth-Century Bagratids and the Institution of Collegial Sovereignty in Georgia. *Traditio* 7: 192.
**Həştərxan tatarları** (tatar. Әстерхан татарлары, Әsterhan tatarlari, Әşterhan tatarlari) — müasir Həştərxan vilayəti ərazisində yayılmış tatar xalqına aid qrup. Vilayətin sayına görə üçüncü ən böyük etnik qrupudur. Ümumi əhalinin 7 % təşkil edir. 2010-cu il diyahıya alınmasına görə Həştərxan vilayətində 60 min tatar yaşayır.

Tarixi
------

XV—XVII əsrlərdə həştərxan tatarları Həştərxan xanlığının və Noqay knyazlıqlarının ərzilərdə cəmləşmişdilər. Onlar noqayların güçlü təsirinə məruz qalmışdılar. XVII əsrdən etibarən Volqa-Ural tatarları ilə əlaqə güçlənmişdir.

Mədəniyyət
----------

### XX əsr

1917-ci ildə Həştərxan tatarların iri mədəni və ictimai mərkəzlərinfən biri olmuşdur. 1892-ci ildə burada "Nizamiyə" mədrəsəsi fəaliyyət göstərirdi. Burada "Azad xalq" (1917–1919), "İrek" (1917), "İslah" (1907), "Tartış" (1917–1919), "İdel]]" (1907–1914; yenidən 1991) qəzetləri buracılırdı. Üstəlik vilayət ərazisində "Azad xanım" (1917–1918), "Maarif" (1909), "Tup" (1907) və s. jurnallar fəaliyyət gödtərmişdir. 1907-ci ildən Tatar Xalq teatrı fəaliyyət göstərir. 1919-cu ildə idə Həştərxan Tatar teatr studiyası təşkil edilmişdir.

### Hazırkı dövr

Hazırda Həştərxanda tatar milli cəmiyyəti olan "Dostluq" və tatar gənclər mərkəzi olan "Ümid" fəaliyyət göstərir. Paralel olaraq "Tatar mədəniyyətinin qorunması və inkişafı cəmiyyəti" fəaliyyət göstərir (Tatar iş mərkəzi).

Hazırkı siyahıya alınma
-----------------------

Tatarlar Həştərxan vilayətinin ümumi əhalisinin 7% təşkil edir. Həştərxan xanlığı işğal edildikdən sonra tatarların bir qismi Yuxarı Volqa istiqamətinə yayılmışdır.

* 2002 il siyahıya alınması: 70 590 (7,0 %).
* 2010 il siyahıya alınması: 60 523 (6,6 %).

Yerləşməsi
----------

Həştərxan vilayətinin etnik xəritəsinə görə tatarlar vilayətin 20 kəndində yaşayırlar: (ən əsası Privoljski və Nərimanov rayonları) iri kəndlər — Starokuçerqanovka, Solyanka, Osıpnoy Buqor, Qaraqalı, Tri Protoka, Tatar Başmağı, Kilinçi, Biştyobinka.

Ədəbiyyat
---------

* Исхаков Д. М. Астраханские татары, этническое расселение и динамика численности в XVIII — начале XX в. // Астраханские татары. — Казань, 1992. — С. 5–33.
* Татары. Народы России. Энциклопедия. — M. 1994. — С. 320–321.

Mənbə
-----

* Həştərxan tatarlarının birinci saytı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Куц Олег Юрьевич. Татары на казачьем Дону". 2013-01-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-01.
2. ↑  "jawgin - Поворот не туда…Глава 1. Татарское историческое единство". 2023-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-01.
3. ↑  "Карта народов Астраханской области на сайте «\*językoznanьje»". 2017-01-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-06.
**Kargüzarlıq** — sənədlərin tərtib olunması, çap edilib çoxaldılması, əldə edilməsi, əldə edilməsinin rəsmiləşdirilməsi, qeydə alınması, arxivə təhvil vermək üçün hazırlanması, arxivə təhvil verilməsi və saxlanması prosesi başa düşülür.

Kargüzarlıq özü 2 yerə bölünür: ümumi kargüzarlıq və xüsusi kargüzarlıq. Müəssisə və təşkilatların bütün mərhələlərinin sənədli informasiya ilə təchiz edilməsi prosesi kargüzarlıq sferasını təşkil edir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Kargüzarlıqda rəhbər işçi və mütəxəssislər öz fəaliyyətlərini həyata keçirilməsi gedişində müəssisə və təşkilatlarda sənədlərlə aparılan üsulların, qaydaların və iş proseslərinin məcmuvi başa düşülür. Bu xüsusi növ idarəetmə fəaliyyəti olmaqla özündə sənədlərin hazırlanması, istifadə edilməsi, qəbulu, qeyd edilməsi, icraçılara çatdırılması, icrasına nəzarətin təşkili, onların çoxaldılması, göndərilməsi, verilməsi, müəyyən fəaliyyət üzrə sənədlər çoxluğundan ibarət olmaqla habelə işlənilmiş sənədlərin arxivdə saxlanması prosesini özündə birləşdirir.

Sənəd layihələrinin tərtibi, çap edilməsi, çoxaldılması, saxlanması, göndərilməsi ilə ələqadər olaraq olan əməliyyatlar ümumi yəni, inzibati kargüzarlığa aid edilir. Sənədləşdirmənin aparılması qaydası və tərtibi ilə ələqadar olan fəaliyyət isə xüsusi kargüzarlığa aid edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Eynulla Musayev, Kargüzarlığın təşkili. Bakı 2003
2. ↑  Nəcəf Qurbanov, Sənədləşdirmə və kargüzarlıq, Mühazirə

Həmçinin bax
------------

* Sənəd dövriyyəsi
**Yaşar Cəlal oğlu Şamilov** — AFFA-nın Şimal Regional Futbol Federasiyasının Prezidenti (2000–2015). Azərbaycanın Əməkdar Məşqçisi (1989).

Həyatı
------

Yaşar Şamilov 1945-ci il oktyabr ayının 22-də Laçın rayonunun Cicimli kəndində müəllim ailəsində anadan olub. 1963-cü ildə Laçın rayonunda orta məktəbi bitirib. 3 il hərbi xidmətdə olduqdan sonra 1965-ci ildə M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutuna daxil olub. 1981-ci ildə bitirib.

Fəaliyyəti
----------

Uzun illər SSRİ çempionatının I dəstəsində çıxış edən Sumqayıtın "Polad" daha sonralar "Xəzər" komandasının rəisi vəzifəsində çalışıb.

1989-cu ildə Azərbaycanın Əməkdar Məşqçisi adına layiq görülüb. 2000-ci ildən bu günə kimi AFFA-nın Şimal Regional Futbol Federasiyasının Prezidenti vəzifəsində çalışır. 2009-cu ildə "Tərəqqi" medalına layiq görülüb.

Üç qız övladı var. Nəvəsi Bəybalayev Vüqar "Bakı" futbol klubunun futbolçusudu.

Yaşar Şamilov 3 yanvar 2015-ci ildə vəfat edib.

Mənbə
-----

* "Laçın yurdu",№ 4(4), Bakı, "Bəxtiyar-4", 2012.

Xarici keçidlər
---------------

* 



1. ↑  "Futbol Federasiyasının prezidenti vəfat etdi". 2015-01-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-03.
**Villi Tröger** (*alm.* Willy Tröger‎; 2 oktyabr 1928, Svikkau[d] – 30 mart 2004) ― hücumçu mövqeyində oynamış Almaniya futbolçusu. O, karyerası boyu ancaq "Vizmut Aue" klubunda çıxış etmişdir və Şərqi Almaniya mill komandası formasıyla 15 oyuna çıxmışdır.

Karyerası
---------

Gəncliyində Tröger futbola başlamazdan əvvəl həndbol oynayırdı və əvvəlcə qapıçı kimi çıxış edirdi. Ancaq bu fəaliyyətlərin hər ikisi 1945-ci ildə II Dünya Müharibəsində döyüşərkən əlini itirəndən sonra dayandı. O, müharibənin son illərində Vermaxta çağırıldı və Berlində əl qumbarasından yaralandı. Bununla birlikdə oyuna davam etdi və hücumçu mövqeyinə keçdi, 1951-ci ildə DDR-Oberliqada çıxış edən "Vizmut Aue" klubuna keçməzdən əvvəl Tsvikkau şəhərinin yerli klublarından birində çıxış edirdi. 1954-cü ildə "Vizmut Karl-Marks" olaraq adı dəyişilən klubda o,1962-ci ilə qədər 237 oyunda 114 qol vurmağı bacardı. Bu müddətdə klub üç liqa (1956, 1957 və 1959) və 1955-ci ildə ölkə kubokunu qazandı və Tröger 22 qolla 1954-55 mövsümündə liqanın bombardiri oldu. Onun Şərqi Almaniya futbolunun ən yüksək səviyyəsində vurduğu 114 qol klub rekordudur. 

1954-1959-cu illər arasında Tröger Şərqi Almaniya milli komandasında 15 oyuna 10 qol vurdu, onların arasında milli komandanın 1955-ci ildə 3-2 ilk qələbə hesabı ilə bitən Rumıniyaya qarşı oyunda 2 qol müəllifi oldu.

Vəfatı
------

Tröger 30 Mart 2004-cü ildə iki dəfə uğursuz şəkildə əməliyyat olunaraq Pirna-Kopitzdə mədə xərçəngindən vəfat etdi. Hörmət əlaməti olaraq yerli sənətçi Stefan Gerlax ona mahnı həsr elədi və Pirnadaki stadion onun şərəfinə Villi-Tröger-Ştadion olaraq dəyişdirildi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Willy Tröger gestorben". Berliner Zeitung (German). 1 April 2004. İstifadə tarixi: 29 November 2010.
2. ↑  "Willy Tröger". Munzinger (German). 3 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 November 2010.
3. ↑  *Arnhold, Matthias.* "Willy Tröger - Matches and Goals in Oberliga". RSSSF. 18 February 2006. 12 July 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 April 2013.
4. ↑  *Arnhold, Matthias.* "Willy Tröger - Goals in International Matches". RSSSF. 5 February 2015. 6 February 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2015.
Yorkşir pudinqləri
**Yorkşir pudinqi** — Yorkşir qraflığının ənənəvi ingilis pudinqi. Sulu xəmirdən hazırlanaraq rostbif və xörək şirəsi birlikdə süfrəyə verilir.

Tarixi
------

Buğda unu ilə piroq və pudinqlərin hazırlandığı zaman, Şimali İngiltərə aşpazları ət qızarana qədər pudinq hazırlamaq üçün altlığa damcılana piydən istidadə üsulunu öyrənmişdilər. 1737-ci ildə "Damcılanan pudinq"in resepti ("A Dripping Pudding") "The Whole Duty of a Woman" kitabında çap olunmuşdur:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| *Yaxşı sulu xəmir hazırlayandan sonra, həmin sulu xəmiri odun altında olan piylə yağlanmış altlığa yerləşdirin. Sonra altlığa qoyun ətini qoyun ki, qaynar piy pudinqə yayılsın. Vaxt keçdikcə altlıı silkələmək lazımdır ki, pudinq yüngül və dadlı alınsın. Qoyun əti hazır olanda pudinqi də götürərək, onu yeməklə birlikdə isti şəkildə vermək lazımdır.* | "|

Yorkşir pudinqi - britaniyalıların ənənəvi bazar günü naharının bir hissəsini təşkil eləyir. Yorkşir pudinqinin inqridientləri ucuz olduğundan süfrəyə ən əvvəl verilir.
**Val-de-Marna Müasir İncəsənət Muzeyi** (fransız dilində:Musée d’Art Contemporain du Val-de-Marne) — Fransanın paytaxtı Paris şəhərindən bir qədər aralı, Val-de-Marn departamentinin Vitri-syur-Sen şəhərinin İstiqlaliyyət meydanında yerləşən müasir incəsənət muzeyi.

Tarixi
------

**Val-de-Marna Müasir İncəsənət Muzeyi** 2005-ci ildə təşkil olunmuşdur. Arxitektor Jak Riponun layihəsi əsasında yaradılmış muzeyin 13 000 m²-lik ərazini əhatə edir. Muzeydə 150 nəfərlik kinozal da fəaliyyət göstərir.

Muzeyin kolleksiyasına 1950-ci illərdə və bizim günlərədək fransız rəssamları və heykəltəraşları tərəfindən yaradılan mindən çox incəsənət əsəri daxildir. Muzeyin ziyarətçilərinin sayı 70 min nəfəri ötmüşdür .

Xarici keçid
------------

* rəsmi saytı[*ölü keçid*] (fr.)
* Musée d'Art Contemporain du Val-de-Marne
* ParisInfo description

Mənbə
-----

* *Paris*, Petit Futé, 2007, page 132. ISBN 2-7469-1701-7.

İstinadları
-----------



1. 1 2  Espace MAC/VAL Arxivləşdirilib 2018-08-20 at the Wayback Machine sur le site officiel du musée.
**Tanrı Anasının Kazan İkonası Məbədi** (*mold.* Biserica Icoanei Maicii Domnului din Kazan) ― Moldovanın Qaqauziya muxtar bölgəsindəki Çadır-Lunqa şəhərində yerləşən ibadət binası. Moskva Patriarxlığının Moldaviya Mitropoliteninin Kahul və Komrat yeparxiyasına aiddir.

Təsviri
-------

Məbədin inşası 1998-ci ildə başlamışdır, 1972-ci ildə partladılan Müqəddəs Dimitrievski məbədindən çox da uzaq olmayan yerdə. Hazırkı Tanrı Anasının Kazan İkonası Məbədi dağıdılmış məbədin dəqiq memarlıq kopiyasıdır; eyni anda Müqəddəs Dimitrievski məbədi Odessa vilayətinin Vvedenka kəndində yerləşən məbədin kopiyası idi. Müqəddəs Dimitrievski və Vvedenkada olan məbədin hər ikisi 1913-cü ildə eyni şəxs tərəfindən tikilmişdir. Çadır-Lunqadaki dağıdılmış məbədin yerində hazırda mədəniyyət evi və Moldova keşişi və maarifçisi Mixayıl Çakırın büstü yerləşir.

Kazan məbədi bir çox hadisələrin şərəfinə qurulmuşdu: Tanrı Anasının Kazan İkonasının siyahısının əldə olunmasına, Çadır-Lunqanın şəhər statusu alınmasının 40 illiyinə və 1972-ci ildə dağıdılan məbədin xatirəsinə.

İnşaatın maliyyələşdirilməsi problemləri üzündən Kazan məbədindəki işlər yalnız 2008-ci ildə tamamlandı.

Məbəd iki qübbəsi var, parlaq rənglərə boyanmıdaş və betondan tikilmişdir. Divar qalınlığı təxminən 50 sm, hündürlüyü isə 21,5 m. Zəng qülləsinin hündürlüyü 25 m-dir. Məbədin əsas qapısı qərb tərəfdədir, onun yuxarısına Tanrı Anasının Kazan İkonası yerləşdirilib. Əsas otağın döşəməsi mərmər tipli keramik plitələrlə döşənmişdir.

Kilsəyə Çadır-Lunqa Bələdiyyə Məclisi tərəfindən maliyyə dəstəyi verilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Чадыр-Лунга, продолжатель дела Михаила Чакира, протоиерей отец Дмитрий и его духовное служение Свято-Димитровской церкви. П о нравственному долгу протоиерей отец Дмитрий Киорогло не первый десяток лет является достойным продолжателем дела духовного настав - Moldova Photo Gallery". web.archive.org. 2013-06-29. Archived from the original on 2013-06-29. İstifadə tarixi: 2020-06-04.
2. 1 2  "Храм Казанской Иконы Божией Матери мун. Чадыр-Лунга" (rus). Православная Гагаузия. 2021-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-04.
3. ↑  "29.05.2011г. КАТАЛОГ ПРАВОСЛАВНЫХ ХРАМОВ НА ТЕРРИТОРИИ БУДЖАКА (МЕСТА КОМПАКТНОГО ПРОЖИВАНИЯ ГАГАУЗОВ - 2008 г.)". klise.ru. 2020-04-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-04.
4. ↑  "Чадыр-Лунга празднует Храм церкви Иконы Казанской Божьей Матери". Gagauzinfo.md. 2020-04-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-04.
Biz müəyyən bucaq sürətilə fırlanan hesabat sistemində yerləşən cismə təsiri nəzərdən keçirərkən cismin fırlanan sistemə görə sükunətdə olduğunu qəbul etmişik. Əksər hallarda fırlanan sistemə nəzərən müəyyən irəliləmə hərəkətində iştirak edən cismin hərəkətini öyrənməli oluruq. Belə olduqda qarşımıza təbii bir sual çıxır : fırlanan sistemlərə nəzərən hərəkət edən cisimlərə , məsələn , Yer üzərində hərəkət edən adamlara , nəqliyyat vasitələrinə , axan çaylara mərkəzəqaçma ətalət qüvvəsindən əlavə başqa qüvvələrdə təsir edirmi ? Bu sualın cavabını ilk dəfə olaraq fransız alimi Koriolis ( 1795-1843 ) vermişdir .

Yer Günəş ətrafında hərəkətlə yanaşı öz oxu ətrafında da fırlandığından , ona fırlanan sistem kimi baxa bilərik. Belə olduqda Yer üzərində hərəkət edən bütün cisimlərə Koriolis qüvvəsi təsir göstərməli və bu təsirlərin nəticəsi müşahidə edilmələdir. Müşahidələr göstəmişdir ki , həyatda Koriolis qüvvəsi təsir göstərir və bu təsirlərin nəticəsi müşahidə olunur. Çaylar cənub yarımkürəsində cənuba , şimal yarımkürəsində isə şimala axdığından çayın axını istiqamətində baxdıqda cənub yarımkürəsində sol , şimal yarımkürəsində isə sağ sahillərinin nisbətən çox yuyulub aparılması ( bu hadisə Bera qanunu adlanır ) Koriolis qüvvəsini təsiri ilə izah olunur. Qatarların hərəkət istiqamətində qütblərə doğru baxdıqda şimalda sağ , cənubda isə sol relslərin daha çox yeyilməsi də Koriolis qüvvəsinin təsiri ilə əlaqədardır .

Koriolis qüvvəsinin təsiri ilə şimal yarımkürəsində şərqə , cənub yarımkürəsində qərbə doğru meyl edir. Mərmi meridian üzrə cənuba doğru hərəkət etdikdə isə əksinə olacaq. Ekvator boyu qərbə doğru hərəkət edən mərmi Koriolis qüvvəsinin təsiri ilə Yerə sıxıldığı halda , şərqə doğru hərəkət zamanı Yerdən uzaqlaşır .

Rəqqasın rəqs müstəvisinə Koriolis qüvvəsini təsiri elm tarixində mühüm rol oynamışdır. Fransız alimi Fuko 1851-ci ildə uzunluğu 67 m olan riyazi rəqqasla təcrübə apararaq Koriolis qüvvəsinin təsirini nümayiş etdirməklə eyni zamanda Yerin öz oxu ətrafında fırlandığını praktik olaraq təsdiq etmişdir .Fuko , zaman keçdikcə rəqqasın rəqs müstəvisinin Yerin fırlanma istiqamətinin əksinə doğru döndüyünü müşahidə etmişdir .Fuko rəqqasına oxşar rəqqas Leninqrad şəhərində İsaaki kilsəsində saxlanılır. Uzunluğu 98 m olan bu rəqqas vasitəsilə qısa müddətdə rəqs müstəvisinin dönməsini müşahidə etmək olar. Bu məqsədlə rəqqası müəyyən bir müstəvi üzrə rəqsə gətirib , həmin müstəvidən bir qədər kənara taxta parçası qoyurlar. Müəyyən vaxt keçdikdən sonra rəqqasın rəqs müstəvisi dönür və yolunda olan taxta parçasına toxunaraq onu itələyir .

Tərpənməz ( məsələn , Günəşlə bağlı olan ) sisteme görə bu hadisələr çox asanlıqla izah olunur : rəqqas ətalət qanununa görə rəqs müstəvisini dəyişməz saxlayır , Yer öz oxu ətrafında fırlandığından rəqqasın rəqs müstəvisi Yerə nəzərən dönür .
**Seymur Həbib oğlu Fətəliyev** (19 iyul 1973) — Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyinin xüsusi tapşırıqlar üzrə səfiri, UNESCO üzrə Azərbaycan Respublikasının Milli Komissiyasının Baş katibi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

Haqqında
--------

19 iyul 1973-cü ildə anadan olmuşdur. 1990–1995-ci illərdə Azərbaycan Dillər Universitetinin fransız dili fakültəsində, 1997–2001-ci illərdə isə Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsində təhsil almışdır.

1995-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyində əmək fəaliyyətinə başlayıb. 1999–2005-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Fransadakı Səfirliyində, daha sonra 2006–2009-cu illərdə Azərbaycan Respublikasının UNESCO yanında Daimi Nümayəndəliyində çalışıb.

2009–2012-ci illərdə Xarici İşlər Nazirliyinin Dövlət Protokolu İdarəsinin rəis müavini vəzifəsinə təyib edilib.

2012–2017-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının Humanitar siyasət məsələləri şöbəsi müdirinin müavini olaraq fəaliyyətini davam etdirmişdir.

2018–2021 ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Beynəlxalq İnkişafa Yardım Agentliyinin (AİDA) rəisi vəzifəsində çalışıb.

2021-ci il avqust ayında xüsusi tapşırıqlar üzrə səfir — UNESCO üzrə Azərbaycan Respublikasının Milli Komissiyasının Baş katibi vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 iyun 2014-cü il tarixli, 580 saylı Sərəncamı ilə S. Fətəliyev "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 17 iyun 2015-ci il tarixli, 1275 saylı digər bir sərəncamı ilə S. Fətəliyevə 2-ci dərəcə dövlət müşaviri ixtisas dərəcəsi verilmişdir.

2015-ci ildən filologiya üzrə fəlsəfə doktorudur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  "AİDA - Direktor". 2019-12-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-12.
2. ↑  "S. H. Fətəliyevin Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının Humanitar siyasət məsələləri şöbəsi müdirinin müavini təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2019-12-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-12.
3. ↑  "UNESCO üzrə Mİlli Komissiyanın Baş katibi, xüsusi tapşırıqlar üzrə səfir S. Fətəliyevin UNESCO: "Bərabər təhsil və gender bərabərliyi Nizami Gəncəvinin fəlsəfəsi prizmasından" adlı vebinarda çıxışı". 2022-06-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-21.
4. ↑  "Dövlət qulluqçularının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2022-09-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-12.
5. ↑  "İnzibati vəzifələr tutan dövlət qulluqçularına ixtisas dərəcələrinin verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2019-12-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-12.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyi
* Azərbaycan Respublikasının Beynəlxalq İnkişafa Yardım Agentliyi
* UNESCO üzrə Azərbaycan Respublikasının Milli Komissiyası
**Dinistor** — həm düz həm də tərs qütblərdə açıla bilən tam dalğa və ya cüt istiqamətli bir yarımkeçirici açardır.

Dinistor, diod Alternating Current sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır. Dinistor, AC açarlarından istifadə edildiyində bir simistorun impulslaş-masında (trigger) belə köməkçi olmaq üçün geniş istifadə olunur. Dinistorlar çox vaxt olaraq dimmer tətbiqlərində və floresan lampalar üçün işə salma dövrələrində istifadə edilir. 

Dinistorun sxemdə simvolu(anode-anod)

### Dövrə Simvolu

Dinistorun dövrə simvolu, şəkildə göstərildiyi kimi iki xətt arasında tutulan iki üçbucaqdan yaradılmışdır. Bir baxışda, bu, iki qovşaq olaraq da düşünülən cihazın quruluşunu göstərir. Cihazın iki terminalı normalda Anod 1 və Anod 2 və ya Ana Terminal 1 və 2, yəni MT1 və MT2 olaraq göstərilir.

### İş rejimi

Dinistor, əsasən, qırılma gərginliyindən artıq olan vaxtı açılan bir diod vəzifəsini yerinə yetirir. Cihaz bu pozulma gərginliyini aşdığında, mənfi dinamik müqavimət sahəsinə girər. Bu gərginliyin artımıyla diodda gərginliyin düşməsinin azaldılmasına gətirir. Buna görə, cihaz tərəfindən həyata keçirilən cərəyan səviyyəsində kəskin bir artım var.Diod, içindən keçən cərəyan, normalda IH hərfləri ilə göstərilən normal cərəyan altına düşənə qədər keçirici vəziyyətdə qalar.Qərarlaşmış cərəyan altında, DKA yüksək müqavimətli (keçirici olmayan) vəziyyətinə geri dönər.Davranışları iki yönlüdür və bu səbəblə, çalışması, dəyişən cərəyanın periodunun hər iki yarısında reallaşır.

Üç və 5 təbəqəli dinistorun strukturu

### Quruluşu

Dinistor, iki təbəqəli və ya beş təbəqəli bir quruluş olaraq emal edilə bilər. Üç təbəqəli quruluşda, əks qütblənmə olan birləşmə nöqtəsində əks qəza yaşandığı zaman komutasiya reallaşar. Cihazın üç təbəqəli versiyası daha məşhur olan və təxminən 30 V-luq bir qəza gərginliyinə sahib ola bilər. Cihaz simmetriyasına görə əməliyyat simetriktir. Beş təbəqəli bir Dinistor quruluşu da mövcuddur. Bu, üç təbəqəli versiyaya çox bənzər bir İ-U əyrisi çıxarmasına baxmayaraq, tamamilə eyni şəkildə hərəkət etmir. Kürək kürəyə bağlı iki dövrədən çıxmış diod olaraq düşünülə bilər.

Mənbə
-----

* Pittman, P. (Spring 1958). "The application of the dynistor diode to off-on controllers".
* Chelnokov, V. E.; Vainshtein, S. N.; Levinshtein, M. E.; Dmitriev, V. A. (1988-08-04).
Çatni növləri**Çatni** — Hindistanın ənənəvi sousu. Demək olar ki, bütün yeməklərə əlavə olunur və xüsusi dad verir. Tünd dadı ilə acı olmayan yeməklərə əlavə edilir və özünün gözəl rəngi ilə iştaha açır.

Ümumi məlumat
-------------

Çatni adətən tərəvəzlərdən hazırlanır. Bəzən isə meyvələrdən də çatni hazırlayırlar. Çatninin hazırlanması uzun vaxt tələb edir. Belə ki, bütün komponentlər tamamilə həll olunub bişməlidir.

Çatni adətən şirin və dadlı olur. O iştahanı artırır və həzm sistəmini sürətləndirir. Yeməklə eyni vaxtda başqa qabda stola qoyulur və kim istəsə zövqünə uyğun olaraq yeməyinə əlavə edir. Hindistanda əsasən kokoslu, naneli, araxisli çatni daha məşhurdur.

Etimologiyası
-------------

Çatni sözünün mənası yalamaq deməkdir. Şimali və cənubi Hindistanda bu söz fərqli yazılır.

İstinad
-------

* *Адираджа дас.* Ведическое кулинарное искусство. — Бхактиведанта Бук Траст, 1993. — С. 334.
**Sallaq armud** (*lat.* Pyrus nutans) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin armud cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

İlk dəfə Dərələyəzdə təsvir edilmişdir. Cənubi Qafqazda yayıldığı qeyd olunur.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 10 m-ə çatan ensiz çətirli, budaqlarında qısa və yoğun tikanları olan ağacdır. Gövdəsinin qabığı qırmızımtıl rəngdə olub, seyrək ziyilşəkilli xallıdır. Yarpaqlar dərivari, ellips formalı, uzunsov-yumurtavari və ya neştərvari olub, qaidə hissəsi azacıq pazvaridir. Ayanın kənarı şanavari dişli, üst tərəfi az parlaq, alt tərəfi tutqun, solğun yaşıldır. Çiçəklərinin diametri 3 sm-ə çatır, aprel ayında çiçəkləyir, meyvələri isə noyabr ayında yetişir. Meyvələri tünd-qırmızı rəngdədir, saplağı yoğundur və meyvədən 2 dəfə uzundur.

Ekologiyası
-----------

İşıqlı enliyarpaqlı meşələrdə, daşlı-qayalı quru yamaclarda açıq sahələrdə, dağ çaylarının başlanğıcında, dəniz səviyyəsindən 1800–2000 m yüksəkliklərdə rast gəlinir. Torpağa tələbkar deyil, quraqlığa davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Təbii halda Naxçıvanda subalp qurşağının meşələrində yayılıb.

İstifadəsi
----------

Həyətyanı, şose ətrafı ərazilərdə istifadə edilə bələr.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17270895
* Wikispecies: Pyrus nutans
* EoL: 629230
* GBIF: 5363000
* iNaturalist: 425869
* IRMNG: 10682712
* IUCN: 200403
* NCBI: 1943551
* Plant List: rjp-15731
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:77221927-1
* Tropicos: 27804743
* WFO: wfo-0000987870

 |
**Xəmsə əfşarları** — Əfşar boyunun coğrafi bölgü əsasında formalaşmış qruplarından biri.

Haqqında
--------

Əfşarların Cənubi Azərbaycandakı bir digər qrupu Xəmsə əfşarları idi və onlar burada gümanki Səfəvi dövründən etibarən məskunlaşmışdılar. Xəmsə Qəzvin ilə Zəncan arasındakı inzibati bölgənin adıdır. Bu inzibati bölgənin əsas şəhəri də Zəncan idiş. Altı hissədən meydana gələn bu inzibati bölgədə əfşarlar əsasən Qəzvinin cənub-qərbindəki yerdən (bu yer hələ də Əfşar adlanmaqdadır) başlayaraq Sayınqala və Sultaniyyəyə qədər uzanan yerlərdə, şimaldakı Yuxarı Tarum, Aşağı Tarumda, hətta Xalxal çevrəsində sıx bir şəkildə yaşamaqda idilər. Bu bölgədəki əfşarlra əsasən Xəmsəli əfşarları deyilməkdədir. XVIII əsrə aid qaynaqlarda buranı idarə edən Əfşar bəyləri də XƏmsəli, Tarumi və ya Xalxali deyə anılmaqda idi. Xəmsə əfşarlarının çoxunun Eberlü oymağından olduğu bilinməkdədir. Sümerə görə, XVIII əsrdə adı keçən Qutulu Əfşarının Xəmsə əfşarlarından olması ehtimalı mövcuddur.

H. Fieldə görə, əfşarlar əslində burada 5 min ailədən ibarət olsalar da, 1920-ci ildən etibarən sayları azalmış və min ailəyə düşmüşdür. 1850-ci ildə Lady Sheil hesab edirdi ki, onların sayı 2500 ailə olmuşdur. Onların çoxu Zəncanın cənub-qərbindəki Qızılüzən çayı yaxınlığındakı qışlaqlarında yaşamağa başlamışdırlar. Bu yerlər 1960-cı illərdə Qışlaqat-e Əfşar adlandırılırdı. 1880-ci illərdə A. Houtum-Schindler əfşarlarla Zəncan ilə Qızılüzən çayı arasındakı İcarud platasının Çıraqtəpə kəndində (Takabın 32 km şimal-şərqində) qarşılamışdır. XX əsrin ikinci yarısında köçəri olan əfşarların yaylaqları Sultaniyyənin yuxarısında, Tarom dağlarının şimal-şərqində yerləşirdi. P.A. Jaubert 1805-ci ildə Xəmsə bölgəsini ziyarət etmiş və vilayətdə əsas qüvvə olan əfşarların əsas ticarət mərkəzinin Zəncan olduğunu yazmışdır. Bu vilayətin də bir çox hakimi Əfşar boyundan çıxmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Əfşar boyu

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Oberling, 1984
2. ↑  Sümer, 1991
3. 1 2  Field, 1939. səh. 170
4. ↑  Sheil, 1856. səh. 397

Mənbə
-----

* *Pierre Oberling.* AFŠĀR. London and New York: Encyclopædia Iranica - Routledge & Kegan Paul. 1984. 582–586. ISBN 978-0-71009-095-9.
* *Lady Mary Leonora Woulfe Sheil.* Glimpses of Life and Manners in Persia. London:: John Murray. 1856.
* *Henry Field.* Contributions to the Anthropology of Iran. Chicago: Publications of the Field Museum of Natural History. Anthropological Series. 1939. 507.
* *Faruk Sümer.* AVŞAR - Türkiye Türkleri’nin ataları olan Oğuz elinin en tanınmış boylarından biri. TDV İslâm Ansiklopedisi. 1991.
Nanə ilə doldurulmuş sirkə 
**Sirkə** – üzümdən, almadan, baldan və s.-dən hazırlanan turş maye.

Ümumi məlumat
-------------

Sirkə üzüm, xurma, əncir, bal və s.-dən çəkilir. Ən çox üzüm sirkəsi işlənir.

Hazırlanma qaydası
------------------

Sirkə təbabətdə
---------------

Sirkə soyuqluq və quruluq verir, bədənə tez sorulur, dərmanların təsirini sürətləndirir. Susuzluğu yatırır, həzmə kömək edir, iştahı artırır, bəlğəmi əridir və onun xaric olmasını asanlaşdırır, mədə iltihabı üçün münasibdir. Acqarına bir müddət sirkə işlətmək bağırsaq qurdunu öldürür. Onu isidib içərək özünü qusdurmaqla mədəni təmizləyirlər. Sirkə ilə qarqara etmək boğaz, qırtlaq və diş ağrısı üçün xeyirlidir. Ona duz qataraq ağızı qarqara etmək diş dibinin qanamasını kəsir. Yaralı yerlərin kənarlarına sirkə sürtmək yaranın ətraflara yayılmasının qarşısını alır. Qızıl yel, dəri şişləri, təzə yaraların şişməsi, qızdırma ilə müşahidə olunan baş ağrısı, qaşınma və s. hallarda onu sürtdükdə faydalıdır, həşərat dişləməsi və od yanığı zamanı müsbət təsir göstərir. Sirkədə bişən əncir təpitməsini bədənin ağrıyan nahiyələrinə sürtdükdə ağrını sakitləşdirir. Onu gül yağı ilə sürtdükdə gündəymədən olan baş ağrısını kəsir. Arpa unu ilə təpitməsi difteriya, döş şişi, qulaq dibi şişi, gül ilə təpitməsi isə soyuq şişlər üçün faydalıdır. Bədən orqanlarının keyləşməsində və oynaqların ağrısında üzərlik ilə təpitməsi xeyirlidir. Öd yolları xəstəliklərini, hamamdan sonra yaranan baş ağrısını sakitləşdirmək üçün gülabla qaynadır, parçanı isladaraq başa qoyurlar.

Xronik baş ağrısı, öskürək və qrip zamanı möhkəm qızdırılmış daşın üzərinə sirkə səpir, başı onun buxarına verirlər. Əncir və kişmişi sirkədə isladıb yedikdə dalaq üçün xeyirlidir. Zirə və kəklikotunu sirkədə qaynadıb diş ağrısı zamanı ağızı qarqara edirlər. Bu, damaq yarası üçün də faydalıdır. Qulağı və burunu onun buxarına vermək qulaq uğultusunu aradan qaldırır, qulaq və burun tutulmasını açır.

Qocalara, sinir sistemi xəstəlikləri, təzə və quru öskürəyi, oynaq ağrıları olanlara sirkə ziyandır. Çox sirkə işlətmək bəzən bədəndə su yığlımasına səbəb ola bilər. gözə zərərdir, adamı arıqladır.
**Psixoinformatika** — şəxsiyyət və əhvali-ruhiyyə kimi psixoloji xüsusiyyətlər haqqında məlumatları aşkar etmək üçün psixologiya sahəsindən toplanan məlumatların əldə edilməsi, təşkili və sintezi üçün informatikanın əsaslarından istifadə edən, inkişaf etməkdə olan fənlərarası elm sahəsi.

Psixologiya tarixən məlumat toplamaq üçün təcrübələrə və anketlərə əsaslanmışdır. Bu metodlar bir sıra mənfi cəhətlərlə üzləşir. Təcrübələr çox vaxt iştirak etmələri üçün həvəsləndirilməli olan az sayda iştırakçıdan ibarətdir və nisbətən qərəzli ola bilər. Psixoformatika bu problemləri psixoloji ilə əlaqəli "Big Data"nı (məsələn, smartfonlarda və ya sosial media şəbəkələrindəki kommunikasiya) toplamaq və daha sonra müvafiq psixoloji məlumatları seçmək yolu ilə həll edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Yarkani, Tal.* "Psychoinformatics: New Horizons at the Interface of the Psychological and Computing Sciences". Psychoinformatics: New Horizons at the Interface of the Psychological and Computing Sciences (ingilis). 3 dekabr 2012. 2021-06-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 aprel 2021.
2. ↑  *Montaq, Kirstiyan; Dük, Ayliş; Markovets, Aleksandr.* "Toward Psychoinformatics: Computer Science Meets Psychology". Computational and Mathematical Methods in Medicine (ingilis). 16 may 2016. 2 July 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 aprel 2021.
**Pulsoksimetr** kapilyar qanda oksigenlə doyma səviyyəsinin qeyri-invaziv ölçülməsi üçün tibbi monitorinq və diaqnostik cihazdır.
Bir çox patologiya var, onların gedişatı qanda xroniki oksigen çatışmazlığı ilə müşayiət olunur. Bu vəziyyətdə qanın oksigen doyma göstəricisi daimi monitorinq tələb edir.

Əməliyyat prinsipi
------------------

Metod iki fenomenə əsaslanır. Birincisi, iki müxtəlif dalğa uzunluqlu işığın hemoglobin tərəfindən udulması onun oksigenlə doymasından asılı olaraq dəyişir. İkincisi, toxumalardan keçən işıq siqnalı, hər ürək döyüntüsü ilə arterial yatağın həcminin dəyişməsi səbəbindən pulsasiya edən bir xarakter alır. Nəbz oksimetrində iki dalğa uzunluğunun işıq mənbəyinin olduğu periferik sensor var: 660 nm və 940 nm. Udulma dərəcəsi qanda nə qədər hemoglobinin oksigenlə doyduğundan asılıdır.

Hekayə
------

Oksimetr 1943-cü ildə Glenn Allan Millikan tərəfindən hazırlanmış və 1949-cu ildə nəşr edilmişdir. Earl Wood mütləq O2 doyma dəyərini əldə etmək üçün qanı qulaqdan çıxarmaq üçün təzyiqli bir kapsul əlavə etdi. Bu konsepsiya bugünkü ənənəvi nəbz oksimetriyasına bənzəyir, lakin bunu etmək çətin idi. fotoelementlərin və işıq mənbələrinin qeyri-sabitliyinə görə; bu gün bu üsuldan istifadə edilmir.

İlk nəbz oksimetriyası 1972-ci ildə yapon biomühəndisləri Takuo Aoyagi və Michio Kishi tərəfindən Yaponiya tibbi elektron avadanlıq istehsalçısı Nihon Kohden-də qırmızı və infraqırmızı işığın ölçmə yerində impuls komponentləri tərəfindən udulma nisbətindən istifadə edərək hazırlanmışdır. Cərrah Susumu Nakajima cihazı ilk dəfə 1975-ci ildə xəstələr üzərində sınaqdan keçirdi.

1995-ci ildə Masimo, arterial siqnalı venoz siqnaldan ayıraraq xəstənin hərəkəti və aşağı perfuziya zamanı dəqiq ölçə bilən siqnal çıxarma texnologiyasını təqdim etdi. O vaxtdan bəri nəbz oksimetri istehsalçıları hərəkətdə olarkən yanlış siqnalları azaltmaq üçün yeni alqoritmlər işləyib hazırlamışlar. Beləliklə, çətin mühitlərdə nəbz oksimetrlərinin performansında hələ də mühüm fərqlər var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Неотложная педиатрия". studmed.ru. 2023-01-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-16.
2. ↑  "Measurement of Pressures in Man by Cardiac Catheters". ahajournals.org. 2023-01-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-16.
3. ↑  "Phlebotomy Overdraw in the Neonatal Intensive Care Nursery". publications.aap.org. 2023-01-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-16.
4. ↑  "Issues in the laboratory evaluation of pulse oximeter performance". pubmed.ncbi.nlm.nih.gov. 2023-01-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-16.
5. ↑  "Performance of three new-generation pulse oximeters during motion and low perfusion in volunteers". pubmed.ncbi.nlm.nih.gov. 2023-01-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-16.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2780124106 |
**İran İnqilab keşikçiləri Ordusunun Aerokosmik Qüvvələri** – İran İslam Respublikasını havadan edilə biləcək bütün hücumlardan müdafiə etmək vəzifəsini yerinə yetirən ehtiyat qüvvədir. Komandanı Briqadir Həsən Əbubasardır. Bu qoşun növü 1979-cu ildə yaradılıb. İran İnqilab keşikçiləri Ordusunun nəzarəti altında olan ikinci böyük qüvvədir. Nizami İran Hərbi Hava Qüvvələrindən ayrıdır. İnqilab keşikçiləri Ordusunun hava qoşunları daha çox Strateji raket qoşunu kimi tanınır. İran HDQ və İran HHQ kimi İİKK-nın aerokosmik qüvvələri də Silahlı Qüvvələrin ayrıca bir növüdür. Gələcəkdə İran İslam Respublikasının Hava qoşunları ilə bərabərləşdiriləcəyi ehtimal olunur.

Strukturu
---------

İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (İİKK) aerokosmik qüvvələri bu təşkilatın aviasiya, raket və kosmik komponentlərindən ibarətdir. Onların vəzifələri düşmənin quru, hava və dəniz qüvvələrinə, hərbi və iqtisadi infrastruktur obyektlərinə raket zərbələri endirməkdən ibarətdir. İran Aerokosmik Qüvvələrinin (İAQ) şəxsi heyətinin sayı 15-20 min nəfər arasında hesablanır. 2009-cu ilin oktyabr ayından İAQ komandanı briqada generalı Əmir-Əli Hacızadədir.

Sanksiyaların təzyiqi və daimi resurs məhdudiyyəti İran Aerokosmik Qüvvələrini asimmetrik bir yanaşma qəbul etməyə məcbur edir. Bu məqsədlə İİKK kəşfiyyat, müşahidə və zərbə məqsədilə istifadə olunan müxtəlif pilotsuz uçuş aparatlarına ciddi əhəmiyyət verir.

İranın aviasiya parkının pilotsuz vasitələr komponenti ölkənin hərbi potensialının ən sürətli böyüyən hissəsi hesab edilir. PUA-lar bir çox İran hərbi qurumları tərəfindən istifadə edilsə də, İİKK Aerokosmik Qüvvələri böyüyən pilotsuz sistemlər parkının əsas operatorudur.

İran müntəzəm olaraq Fars körfəzi və Hörmüz boğazı da daxil olmaqla sərhəd və sahil boyu kəşfiyyat və müşahidə aparmaq üçün uçuşlar həyata keçirir. Suriya və İraqda aparılan əməliyyatlar çərçivəsində isə bir çox fərqli PUA-lar kəşfiyyat və zərbə məqsədləri üçün istifadə edilir. 2018-ci ildə Suriyanın şərqindəki antiterror əməliyyatının bir hissəsi olaraq, İİKK ilk dəfə olaraq İran ərazisindən zərbə tipli pilotsuz uçuş aparatından istifadə etdi.

Həmçinin bax
------------

* İran İnqilab keşikçiləri Ordusunun Quru qoşunları
* İran İnqilab keşikçiləri Ordusunun Dəniz Qüvvələri
* İran İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun Raket Qüvvələri
* Qüds qüvvələri
* Bəsic

İstinadlar
----------

1. ↑  Region ölkələrinin PUA parkında İranın yeri[*ölü keçid*]
Naumaxiya (1917-ci il)
**"Naumaxiya"**  — Leninqrad vilayətinin Qatçina şəhərində Silviya parkının şimal sərhədində Kolpanka çayının sahilində yerıəşən hovuzdur. Tikili XVIII əsrin sonlarında - 1797-1799-cu illərdə Nikolay Lvovun layihəsinə əsasən tikilmişdir.

XVIII əsrin sonlarında Kolpanka çayının sahilində tikinti işlərinin aparıldığı zaman N.Lvov "şlüzlü Kaskad" adlanan bəndin tikildiyi büllur kimi şəffaf suya diqqət yetirir. Memar burada miniatürdə Sirakuzada keçirilən dəniz döyüşlərinin (navmaxiya) nümayiş olunduğu antik teatra oxşar "Naumaxiya" hovuzunu yaratmaq qərarına gəlir. Özünün yaratdığı Naumaxiyaya memar Lvov XVIII əsrin ikinci yarısında əksər peyzaj parklarını bəzəyən antik xarabalıq xarakterini vermişdir. Suyun mənbəyi qranitlə çərçivəyə alınmışdır. Həmin çərçivəyə alınmış yerə antik xarabalığa oxşar şəkildə mərmər sütunlarla bəzədilən daş pilləkanlar aparırdı.

Hal-hazırkı durumu
Yarıməsr mövcudluğu ərzində hava amillərindən asılı olaraq öz əvvəlki görkəmini itirmişdir. 1854-cü ildə tikilinin təmir işləri aparılmış, hovuz, terras və pilləkanlar yenidən yaradılmışdır.
Sonradan burada heç bir iş aparılmamışdır. Sütunlar yeyilmiş, üz qabıqlarında çatlar əmələ gəlmişdir. Hal-hazırda həmin yerin üstü otlarla örtülmüşdür.

Ədəbiyyat
---------

* Ёлкина А. С.: Гатчина. Л. "Художник РСФСР" - 1980, səh. 82—83.
* Памятники архитектуры пригородов Ленинграда. Л. Стройиздат, Ленинградское отделение - 1985, səh. 306.

| ⛭"Qatçina" Saray-Park Kompleksi Dövlət Muzey-Qoruğu |
| --- |
| Saraylar | Böyük (interyer) • Priorat |
| Parklar | Saray • Silviya |
| Darvazalar | Admirallıq • Ağcaqayın • Zverinski • Silviya • Qara • Kaskad • Sağır |
| Körpülər | Admirallıq • Qozbel • Karpin • Üçaşırımlı • Xaraba körpü • Yastı • Böyük daş • Kiçik daş • Çuqun |
| Pavilyonlar | Aqcaqayın evcik və Maska portalı • Orla pavilyonu • Venera pavilyonu • Türk çadırı • Meşə oranjereyası • Ferma • Quşxana • Qaravulxana |
| Parklar | Amfiteatr • Exo mağarası • Naumaxiya • 25 oktyabr prospekti terrası |
| Bağlar | Şəxsi • Botanika • Holland • Cökə • Saray oranjereyası |
| Heykəllər | I Pavel • Çesme obeliski • Qartal sütunu • Qəhrəman-komsomollar abidəsi |
| Su qurğuları | Su labirinti • Admirallıq • Terras-marina • Səkkizbucaqlı quyu • Kaskad • Soyuq vanna |
**Harlequin tipli iktiyozis** — nadir görünən qalıcı dəri xəstəliyi olub iktiyozis qrupu xəstəliklərdən nonbulloz iktiyozisinin ən ağır növüdür. Yenidoğanların çoxluğu ölümlə nəticələnsədə ancaq bu xəstəliklə doğan və həyatına davam edən insanlar var. Ümumiyyətlə "dərinin yüksək keratinleşməsi" olaraq tərif verilə bilər.

Harlequin (Arlekin), İtalyan küçə teatrında "kloun"-a bənziyən güldürən obrazdır. Bu xəstəliklə doğanların üzlərindəki ifadələr bu obraza bənzədiyi üçün bu ad verilmişdir.

Bu xəstəliklə doğanların dərilərində qırmızıya çalan rəngdə, paxlavaşəkilli pullar olur. Buna əlavə olaraq göz, ağız, qulaq kimi xarici orqan uzantıları daralmışdır. Yüksək keratinə görə sərtləşən dəri hərəkəti zorlaşdırar və dəri elastik olmadığından çatlıyar və infeksiya halında ölümcül ola biləcək yaralar əmələ gələr. Bu xəstəliklə doğulan körpələrdə göz qapaqları tərsinə olaraq doğar, doğum sırasında gözün qanamasına ya da zərər görməsine yol aça bilər. Dodaqlar quru dəriyə görə çəkilmişdir və klounun gülüşünə bənzər bir görünüş içindədir. Qulaqlar və burun ya inkişaf etməmiş ya da tamamilə əmələ gəlməmişdir. Qollar, ayaqlar və barmaqlar bükülməyə imkan olmayacaq dərəcədə deform olmuşdur və normaldan balacadır. Çox barmaqlılıq da bu xəstəlikdə tez-tez görülür. Körpələr zirehlə örtülmüş dərilərinin normal temperatur itkisinə mane olmasına görə temperatur dəyişikliklərinə qarşı olduqca həssasdır. Bu hyperthermia adı verilən və ölümcül olabilən bədən temperaturunun artmasına səbəb olur. Nəfəs almada dərinin sərtliyinə görə genişlənə bilməyən döş qəfəsinə görə olduqca zərərlidir. Bu da tənəffüs sisteminin durmasına ya da pisləşməsinə yol gətirib çıxara bilər. Bundan başqa dəri suyu yaxşı saxlamadığından xəstələrdə tez-tez dehidrasyon-susuzlaşdırma (su çatışmazlığı) görülür.

Müalicə
-------

Bu xəstəlik əvvəllər yuxarıda sayılan dehidrasyon, infeksiya, tənəffüs sisteminin pozulması və yüksək temperatur kimi ikinci səbəblərə görə ölümcül idi. Ən çox görülən ölüm səbəbi isə infeksiyalardır. Ancaq yenidoğanlara baxım şərtlərinin yaxşılaşması və Isotrex adlı dərmana görə artıq əvvəlki qədər ölümcül deyil. Müalicə uzun çəksə də yaxşı nəticələr ortaya çıxıb.

Səbəbləri
---------

Bu xəstəliyin milyon da bir görülməsini demək olar. Hər 500 insanın birində bu xəstəliyə yol açan gen vardır. Birbiri ilə qohum olmayan ve bu genə sahib iki nəfərin bir araya gelməsi ehtimalı 250 minde birdi. Bu insanlardan doğulan uşağın bu xəstəliyə tutulma ehtimalı 4'də 1'dir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Harlequin ichthyosis". Genetics Home Reference. November 2008. Archived from the original on 28 July 2017. Retrieved 18 July 2017.

Xarici keçidlər
---------------

* Yeni doğmuş bir Harlequin tipi iktiyozis bebeği
* 14 yaşında Harlequin tipi iktiyozis hastası bir kız
Qərb ənənəsində, dörd yarpaqlı yoncanın, xüsusən də təsadüfən tapıldığı təqdirdə, tapana uğurlar gətirdiyinə inam mövcuddur.
**Uğur** — insan həyatında təsadüfi, gözlənilməz və ya hesaba alınmadığı təsadüf nəticəsində meydana gələn müsbət qəbul edilən bir hadisə, sinonimləri: bəxti gətirmə, qismən: şans, xoşbəxtlik. Xüsusilə də təsirlənmiş şəxsiyyətin hərəkətlərindən və ya qərarlarından asılı olmayan hallarda, hansısa bir hadisənin və ya hərəkətin arzuolunan nəticəsini göstərə bilər. Şansı və ya bəxti gətirmək nümunələrini lotereya, rulet və ya digər oyunlarda qazanmaq olar.

Uğur rəmzləri
-------------

Uğurla bağlı bir sıra mənəvi və ya fövqəltəbii inanclar var. Bu inanclar bir-birindən geniş şəkildə fərqlənir, lakin əksəriyyət şansın müəyyən ritualları yerinə yetirmək və ya müəyyən şərtlərdən qaçınmaqla mənəvi vasitələrlə təsir edə biləcəyi ilə razılaşır. 

Şans həm də uğurlu və uğursuz hadisələrin təşkilatçılığına inam ola bilər. Uğur, fərdlər tərəfindən fərqli şəkildə şərh olunan xurafatın bir növüdür. 

Əksər insanlar üçün uğurlar kimi xarakterizə edilə bilən hadisələr arzuolunan və gözlənilən olduğundan, onun təcəssüm edən bir çox müxtəlif rəmzlər var. 
Qərb mədəniyyətində dörd yarpaqlı yonca, nal, baca təmizləyən, uğur böcəyi, dovşan pəncəsi və başqaları uğurlar simvolu sayılır.

* nalnal
* baca təmizləyənbaca təmizləyən
* uğur böcəyiuğur böcəyi
* Maneki-nekoManeki-neko

Müvəffəqiyyətdə uğurun rolu
---------------------------

İnsanın maddi cəhətdən müvəffəqiyyətili olması (sərvətin əldə edilməsi), ilk növbədə, şəraitin uğurlu keçməsi (şans) ilə müəyyən edilir, insanın qabiliyyəti və ya şəxsi keyfiyyətləri bunun üçün daha az əhəmiyyət kəsb edir.

Şəxsiyyət psixologiyasında insanlar dörd əsas aspektdən asılı olaraq bir-birlərindən etibarlı şəkildə fərqlənirlər: uğura inam, uğurdan imtina, uğurlar və uğursuzlar. Uğura inanan insanlar daha optimist, həyatından daha razı və əhvalları daha yaxşıdır. Şəxsən bəxti gətirmədiklərinə inanan insanlar daha çox narahatlıq yaşayırlar və nadir hallarda öz maraqları üçün gözlənilməz imkanlardan istifadə edirlər.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Maltby, J. Day, L. Gill, P. Colley, A. Wood, A.M. (2008). Beliefs around luck: Confirming the empirical conceptualization of beliefs around luck and the development of the Darke and Freedman beliefs around luck scale Arxivləşdirilib 2011-07-17 at the Wayback Machine Arxivləşdirilib 2011-07-17 at the Wayback Machine 655–660.
2. ↑  "The Science Of Luck". 2022-07-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-04.
**Ziyai Ərdəbili** (1850-?) — şair

Həyatı
------

İsa Hacı Məhəmmədrəhim oğlu 1850-ci ildə Ərdəbil şəhərində anadan olmuşdu. Atası vəfat etdikdən sonra Lənkəran şəhərinə gəlmiş burda günəmuzd işlərlə məşğul olmuşdu.

Yaradıcılığı
------------

İsa Azərbaycan və fars dillərində şeir yazırdı. Ziyai təxəllüsünü qəbul etmişdi. "Təzkireyi-Ziyai" adlı əsər yazmışdı. Onun qəzəlləri xalq arasında məşhur idi.

Qoyubdu başə o sərvi-səhi gülah əyri,  

Qaş əyri, zülfi-siyah əyriyü nikah əyri.  

Mən eylədim qaşa aşiqlər içrə səcdı, vəli,  

Gürülməmişdi cahan içrə qibləgah əyri.  

Şigənci-səy ilə olmadı bəxt, tale-rast,  

Çıxıbdı çünku bi xilqətdən ol giyah əyri,  

Dadızdırır mənə zəhri-əcəl gərahətsiz,  

Gələndə qəmzən oxu xah rast, xah əyri.  

Günüm qaradırü gönlüm şikəstə, qəddim-xəm,  

Nə qədr vardır ol türeyyi-siyah əyri.  

O sərv qamətə yox, heyf, istiqaməti-xub,  

Ki vardır aşiqilən gah rast, gah əyri.  

Qərəz, Ziyan tək axırda görmədi mənzil,  

Fəzayi-eşqdə hər kəs ki, getdi gah əyri.

Həmçinin bax
------------


Vikimənbədə ***Müəllif:Ziyai Ərdəbili*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

* Azərbaycan ədəbiyyatı
**Xanjonkovun binası**— Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 36 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin sonlarında inşa edilmişdir. Binanın hazır ki, vəziyyəti ideal vəziyyətdədir.

Tarixi
------

XIX əsrin sonlarında Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 36 ünvanında bina inşa edilmişdir. Bina zirzəmiyı sahibdir. Bir mərtəbəli binadır. 
Binanın sahibləri haqqında dəqiq məlumatlar vardır. Onun ilk sahibi Mixail Pavloviç olmuşdur. O, Donda özünün məşhur Xanjonkov soyadı ilə tanınırdı. Bir çoxları bu soyadı daşıyırdı. Bu soyadı daşıyanların böyük qismi podpolkovnik, polkovnik və ya general rütbsi daşıyırdı. 26 yaşlı Mixail Pavloviç və 18 yaşlı Yekaterina ilə evlənmişdir onların nikah mərasimi Taqanroqda yerləşən Trois kilsəsində baş tutmuşdur. Yekaterina tacir Mixail Petroviç Sokolovun qızı idi. Onların toyu 14 fevral 1895-ci ildı baş tutmuşdur. Onlar binanı 1910-cu illərdə kazak Yevgeniya Zaxarovna Xanovskaya satmişlar. 1925-ci ildə bina milliləşdirilmişdir. Hazırda çox mənzilli kommunal bina kimi istifadə edilir.

Arxitekturası
-------------

Bir mərtəbəli kərpiçdən inşa edilmiş bina Qreçeskaya küçəsi, ev 36 ünvanında yerləşir. Bina assimetrik dekora sahibdir. Dekor kimi meduza medalyonundan istifadə edilmişdir. Binanın fasadınfa beş pəncərə vardır. Kərpiçdən ibarət olan bina simmetrikdir. Binanın böyür hissələri istisna olmaq şərti ilə digır fasadları qara suvaqla üzlənmişdir. Bina boz rəngə boyanmışdır. Kiçik dekorativ elementlər isə ağ rəngdədir. 
Binanın hətinə giriş onun önündə yerləşən dəmir darvazadandır. Darvazanın hər iki hissəsində kənpiçdən hörülmüş dirəklər vardır. Mərtəbələr arasında karniz yerləşir. Onun sol hussəsində pəncərənin kənarları kolonnalarla bəzədilmişdir.

Ədəbiyyat
---------

Гаврюшкин О. П. По старой Греческой... (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.

Mənbə
-----

* Таганрог. Греческая улица, 36

İstinadlar
----------

1. ↑  Глазычев В. Л. Архитектура. Энциклопедия. — М.: Дизайн. Информация. Картография; Астрель; АСТ, 2002. — 672 с. — ISBN 5-17-005418-1.