recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Səudiyyəlilər** (*ərəb.* سعودي‎ — *sa’udi*, *ərəb.* سعوديون‎ — *sa’udiyyun*) — Səudiyyə Ərəbistanı ərazisində yaşayan ərəb xalqı. Son hesablamalara görə onların ümumi sayı 26 milyon nəfərdir. 50 min səudiyyə ərəbi isə Küveyt ərazisində yaşayır. Səudiyyələliər ərəb dilinin özlərinə məxsus dialektində danışırlar. Onların böyük əksəriyyəti sünnilər, ölkənin şimal-qərbində isə az bir qismi şiələrdir. Səudiyyə Ərəbistanı tam olaraq bir teokratik monarxiyadır. Ölkəni kral idarə edir

Din
---

Səudiyyəlilərin böyük qismi müsəlmanlardır. Üstəlik sonuncu haq din olan islam dininin peyğəmbəri Məhəmməd burada anadan olmuşdur. Onların böyük qismi islam dinin sünni məzhəbində etiqad edirlər. Az bir qismi isə şiədir.

Tarixi
------

B.e.əminillikdə Səudiyyə Ərəbistanının ərazisini köçəri ərəb tayfaları tutmuşdur. V—VI əsrlərdə isə Mərkəzi Ərəbistan vahid halda birləşdirilmişdir. VII əsrdə islamış doğuşu ilə ərəblər arasında mədəni dirçəliş başlayır. Əməvilər və Abbasilər xilafətləri dönəmində isə onların təsir dairəsi artır. XVI əsrdən Hicaz Osmanlı dövlətinin tabeliyində olsa da, Cənub-şərqi Ərəbistan və Nəcd ərazisi demək olar ki, müstəqil ərazi olaraq qalırdı.

XIX əsrin əvvəllərində Ərəbistanın böyük qismi Səudların nəslindən olan sələfilər tərəfindən birləşdirilmişdir. Bu dövlət XX əsrin əvvəllərinə qədər mövcud olmuşdur. 1932-ci ildən Səudiyyə Ərəbistanı olaraq tanınır. Səudiyyə nəslinin kralları islam dininin iki əsas mərkəzi olan Məkkə və Mədinənin hamiləri elan edilmişlər.

Əsas məşquliyyət
----------------

Səudiyyəlilərin böyük əksəriyyəti kənd təsərrüfatı, ticarət vəı neft sənayesi sahələrində çalışırlar. Məhsullar dənli bitkilər, xurma, bağça və bostan bitkiləri, texnoloji bitkilər yetişdirirlər. Burada xına və digər təbii kosmetik vastələr istehsal edilir. Köçəri qəbilələr toxuculuqla yanaşı müxtəlif növ sənətkarlıqla məşğul olurlar - dəri aşılama, zərgərlik, mirvarı taoplama və s. Dəvə yetişdirmə böhranı səbəbiylə köçəri bədəvilər iri və xırda mal-qara yetişdirməyə məcbur olmuşlar.
Neft hasilatı bu gündə ölkədə iqtisadiyyatın sütunlarını təşkil edir. Əgər 1938-cu ildə illik neft hasilatı 0.5 mln barel idisə artıq bu rəqəm XX əsrin 70-ci illərində 2772,7 mln barelə çatdırılmışdır.

Sosial-iqtisadi institutun əsasları
-----------------------------------

Əhali hələdə qəbilə ənənələrinə sadiq şəkildə yaşayır. Çoxarvadlılıq qanunidir. Ölkədə heç kimin kral və onun ailəsindən başqa hakimiyyətdə təmsil olunmaq haqqı yoxdur. Üstəlik siyasi partiyalar qadağandır.

İqtisadiyyat və milli həyat
---------------------------

Yaşayış yerləri müxtəlif formalar və materiallardan ibarətdir. Palçıq qalalar, saraylar memarlıq abidələri kimi qorunur. Köçərilər ənənəvi çadırlarında yaşayırlar.

Qida olaraq qoyun südü, çörək, kofe və çaydan istifadə edirlər. 

Poetik və musiqi folkloru baxımından zəngindirlər. Çoxlu sayda milli musiqi alətlərinə sahibdirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  [ Arxivləşdirilib 2020-04-21 at the Wayback Machine BMT 2010-cu il hesabatına görə
2. ↑  Большая Энциклопедия Кирилла и Мефодия, Саудовская Аравия.
3. ↑  "Dünya xalqları ensiklopediyası. Səudiyyəlilər". 2011-12-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-01.
**Mirdasilər sülaləsi** (*ərəb.* المرداسيون‎) — Hələb əmirliyini (1024–1080) idarə etmiş sülalə.

Xarakteristika
--------------

Mirdasilər əsrlər boyu Şimali Suriyadan yaşamış ərəb əsilli Banu Kilab tayfasından idilər. Sülalənin hökmranlıq etdiyi ərazilərin əhalisi kimi onlar da şiə idilər. Buna baxmayaraq, onlar səlcuq türklərinin Suriyada güclənməsinlər sonra sünniliyi qəbul etdilər.

Mirdasilər Suriyanın X əsrin axırların və XI əsrin əvvəllərində muxtariyyət və ya müstəqillik əldə edən digər ərəb tayfalarından fərqli olaraq, şəhərlərin inkişaf edilməsi ilə maraqlanırdılar. Nəticədə, Hələb şəhəri çiçəklənmə dövrünü yaşayır. Mirdasilər xristianlara qarşı olduqca tolerant yanaşırdı. Onlar xristian tacirlərini Hələb ərazisindən keçməyə icazə vermiş, hətta xristian vəzirlər təyin etmişdir. Bu siyasət dövlətin Bizans imperiyası ilə yaxşı münasibətlərinin olması ilə nəticələnmiş, ancaq müsəlman əhali tərəfindən pis qarşılanmışdır.

Mirdasilərin erkən tarixi Bizans və Fatimilər dövlətlərinin daimi təzyiqi ilə xarakterizə edilir. İkitərəfli diplomatiyadan və hərbi qüvvədən istifadə edərək uzun müddət hakimiyyətdə qala bilmişdir.

Mirdasilərin yüngül ərəb süvarilərində üstünlüyü var idi və onlar regiondakı tayfalar tərəfindən dəstəklənirdi. Bizans və Fatimilər tədricən səlcuq türkləri ilə əvəz olunmuşdur. Yüngül türk süvariləri ərəbdəkilərdən daha üstün idi. Buna görə də Mirdasilər türk muzdlular götürürdü. Bu isə daha çox problemə səbəb olurdu.

Qeydlər
-------

1. ↑  Mirdasilər bir neçə dəfə Bizansın və Fatimilərin vassal dövləti olmuşdur.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  *Burns, Ross.* Aleppo, A History. Routledge. 2013. 99. ISBN 9780415737210.
2. ↑  Bianquis 1993, p. 115.

### Ədəbiyyat

* *Bianquis, Thierry.* Mirdās, Banū or Mirdāsids // In Bosworth, C. E.; van Donzel, E.; Heinrichs, W. P. & Pellat (eds.). The Encyclopaedia of Islam (ingilis). Volume VII: Mif–Naz (New Edition). Leiden: E. J. Brill. 1993. səh. 115–123. ISBN 90-04-09419-9.
* *Heidemann, Stefan.* Die Renaissance der Städte in Nordsyrien und Nordmesopotamien: Städtische Entwicklung und wirtschaftliche Bedingungen in ar-Raqqa und Harran von der Zeit der beduinischen Vorherrschaft bis zu den Seldschuken. Islamic History and Civilization. Studies and Texts (alman). 40. Leiden: Brill. 2002. ISBN 90-04-12274-5.

Xarici keçidlər
---------------

* The Shia Rulers of Banu Ammar, Banu Mardas and the Mazidi
**Hacıyev Səxavət Əbi oğlu** (d.01.12.1966-v.25.01.1993) —

Həyatı
------

Hacıyev Səxavət Əbi oğlu (01.12.1966–25.01.1993) Lerik rayonunun Rvarud kəndində anadan olmuşdur. 1974–1984-cü illərdə Rvarud kənd orta məktəbində oxumuşdur. 1984-cü ildə Bakı Politexnik Texnukumuna daxil olmuşdur.1984-cü ilin noyabrından 1986-cı ilin noyabrına qədər Həqiqi Hərbi xidmətdə olmuşdur. Səxavət hərbi xidmətdən sonra texnikumda oxudu və 1989-cu ildə oranı bitirmişdir.

Səxavət Hacıyev

Səxavət Zirvəsinin döyüş yolları
--------------------------------

Erməni dığaları Moskvanın köməyi ilə Azərbaycan torpaqlarında yeni-yeni qəddarlıqlar törədirlər. Xocalı faciəsi bunların ən dəhşətlisi idi. Səxavət heç cür özünə yer tapa bilmirdi. O, 1992-ci ilin fevralın sonuncu günundə Bakıda Hərbi Qərargaha yollandı və könüllü olaraq Qarabağa getdi. Səxavətin ilk döyüş yeri qədim və əzəmətli Şüşa şəhəri oldu. Cəsur igid burda neçə-neçə döyüşdə fərqləndi, döyüş dostlarını mübarizəyə ruhlandırdı. Sonralar Naxçıvana yollandı , Sədərək uğrunda döyüşlərdə böyük igidliklər göstərdi, daha da mətinləşdi. 1992-ci ilin dekabr ayında Səxavət yenidən Milli Qurtuluş taqımın tərkibində Qarabağda ağır və qanlı döyüşlərin iştirakçısı oldu.

17 yanvar 1993-cü il tarixində Səxavətin sonunucu qəhrəmanlıq döyüşu oldu. Döyüş Ağdərənin 1992-ci il martın 12-sində Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuş Sırxavənd kəndi uğrundə gedirdi.

Döyüşdə öz üzərinə çətin bir missiyanı götürən Səxavət düşmən maşınından gələn səngimiyən atəşləri susdurmaq üçün bir neçə qumbara götürərək düşmən maşınına yaxınlaşaraq onları zərərsizləşdirmişdir. PDM-in atdığı mərminin qəlpələri onu döş nahiyəsindən ağır yaraladı. Və təcilli vertayotla Bakıya aparılaraq M. Nağıyev adına xəstəxanədə yerləşdirilmişdir. Həkimlərin 8 günlük səyi və ağır cərrahiyyə əməliyyatları nəticəsiz qaldı.25 yanvar 1993-cü il tarixində cəsur Səxavət əbədi ölməzliyə qovuşur. Vətən uğrundakı, vətən borcunu şərəflə yerinə yetirir və müqəddəs şəhidlik zirvəsinə ucaldı.

Qartal kimi zirvələrə can atdı, Yağıları qabağında oynatdı, El-obanın ad-sanını ucaltı. Qacaq Nəbim, Səttərxanım, Səxavət.  

**İ. Öməroğlu**

Azərbaycanın ağırlı-acılı günu olan Qarabağ müharibəsində , onun müdafiəsi üçün könüllulər lazım idi. Öz canını vətən uğrundə keçməyə hər zaman hazır olan oğullardan biri də Səxavət Hacıyev idi. 20 ildir ki, Səxavətsiz qalan zirvə Səxavət ruhunu özundə yaşadır. Bu zirvəyə yol Səxavətin Qarabağ müharibəsindəki döyüş yolundan keçir. Səxavətin tərcümeyi-halı haqqında məlumat verməyini məqsədəuyğun hesab edirik.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Səxavət Quliyev.

**Səxavət Quliyev** (tam adı: *Quliyev Səxavət Balay oğlu*; 13 aprel 1940, İsaqlı, Cəbrayıl rayonu – 20 yanvar 1990, Bakı) — 20 Yanvar şəhidi. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 31 mart 1998-ci il tarixdə fərmanı ilə ölümündən sonra **20 Yanvar Şəhidi** fəxri adı verilmişdir.

1940-cı ildə Cəbrayıl rayonunun İsaqlı kəndində anadan olub. *Nəsimi Rayon İstehlak Cəmiyyətində* mağaza müdiri işləmişdir. 4 övladı qalıb. Yanvarın 19-cu gecəsi güllə səsi eşidəndə küçəyə çıxıb. Geri gəlməməsindən sonra qardaşı Mahir küçəyə çıxır. Səxavəti soraqlayanda cavab verirlər ki, onu vurdular. Mahir qardaşının arxasınca 5 nömrəli xəstəxanaya gedir. Qardaşı Səxavəti tapanda artıq o keçinmişdi. Kürəyində bir güllə yarası olub. Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

1. ↑  *Qulu Kəngərli.* **20 Yanvar şəhidləri** (PDF). Bakı: Gənclik. 1992. 312 səh. ISBN 4702060204. 2015-07-17 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-18.

Xarici keçidlər
---------------

* "20 Yanvar"ın Qanlı Xatirələri
**Təkyumrulu qışlaqotu** (*lat.* Herminium monorchis) - qışlaqotu cinsinə aid bitki növü.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Kökyumruları şarşəkillidir, diametri 5-9 mm-dir. Gövdənin hündürlüyü 10-25 sm-dir. 2 (az hallarda 3) lansetyarpaqlı, kök hissədə yerləşir, çiçək qrupu nazik, sıx olmayan salxım şəklindədir. Çiçəkləri xırda, sarı-yaşıl, bal ətirlidir. Çıçək dodağı nizəşəkilli, uzunluğu 3,25-3,75 mm, yan qnadları xətvari, kütdür, ortadakından 2 dəfə qısadır .

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

İyun-iyul aylarında çiçəkləyir. Yüksək dağ qurşaqlarında (1900-2000(2500) m), subalp çəmənlərində, tozağacı meşələrində rast gəlinir [1].

Yayılması
---------

Böyük Qafqazın Quba hissəsi (Ləzə kəndi ilə Şahdağ dağı arasında) .

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyası nadirdir, mənfi amillərin təsiri nəticəsində yayılma ərazisi azalır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

İqlim dəyişkənliyi, otarılma və tapdalanma müşahidə olunur.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Mühafizəsi üçün xüsüsi tədbirlər aparılmır. Yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq məqsədi ilə yasaqlıqların təşkili, populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, toxumlarının toxum bankında saxlanılması, bərpasının təmin edilməsi, yeni yayılma yerlərinin axtarılması təklif olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
2. ↑  Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
3. ↑
4. ↑  .  Прилипко Л.И. , 1952.
5. ↑  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabi Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri. 2-ci nəşr. Bakı-2013
**Tiosulfat turşusu** — qeyri-üzvi birləşmədir, H2SO3S formullu güclü iki əsaslı turşudur. Rəngsiz özlülük mayedir, su ilə reaksiya verir. Duzlar — qeyri-üzvi tiosulfatlar əmələ gətirir. Tiosulfat turşusunun birində oksidləşmə dərəcəsi +6, digərində isə −2 olan iki kükürd atomu var.

Parçalanma məhsulları dəqiq reaksiya şərtlərindən asılı olaraq kükürd, kükürd dioksid, hidrogen sulfid, polisülfanlar, sulfat turşusu və polityonatları əhatə edə bilər.Turşu istehsalının susuz üsulları Maks Şmidt tərəfindən hazırlanmışdır:

Alınması
--------

* Dietil efirində hidrogen sulfid və sulfat anhidridinin aşağı temperaturda reaksiyası:

{\displaystyle {\mathsf {H\_{2}S+SO\_{3}\ {\xrightarrow {<-5^{o}C}}\ H\_{2}SO\_{3}S}}}
* Qaz halındakı hidrogen xloridin natrium tiosulfata təsiri:

{\displaystyle {\mathsf {Na\_{2}SO\_{3}S+2HCl\ {\xrightarrow {<-80^{o}C}}\ H\_{2}SO\_{3}S+2NaCl}}}

Fiziki xüsusiyyətləri
---------------------

Tiosulfat turşusu, çox aşağı temperaturda belə donmayan rəngsiz özlülük maye əmələ gətirir. Termal olaraq qeyri-sabitdir — otaq temperaturunda belə parçalanır.

Bir anda deyil,sulu məhlullarda sürətlə parçalanır. Sulfat turşusunun iştirakı ilə dərhal parçalanır.

Kimyəvi xüsusiyyətləri
----------------------

* Termal olaraq çox qeyri-sabitdir:

{\displaystyle {\mathsf {2H\_{2}S\_{2}O\_{3}\ \xrightarrow {>-78^{o}C} \ H\_{2}S\_{3}O\_{6}+H\_{2}S\uparrow }}}
* Asidli mühitdə parçalanır:

{\displaystyle {\mathsf {H\_{2}SO\_{3}S\ \xrightarrow {H^{+}} \ SO\_{2}\uparrow +S\downarrow +H\_{2}O}}}
* Qələvilərlə reaksiyaya girir:

{\displaystyle {\mathsf {H\_{2}SO\_{3}S+2NaOH\ {\xrightarrow {}}\ Na\_{2}S\_{2}O\_{3}+2H\_{2}O}}}
* Halogenlərlə reaksiyaya girir:

{\displaystyle {\mathsf {H\_{2}SO\_{3}S+4Br\_{2}+5H\_{2}O\ \xrightarrow {} \ 2H\_{2}SO\_{4}+8HBr\uparrow }}}
Esterlər — üzvi tiosulfatlar əmələ gətirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Schmidt, Max,* "Über Säuren des Schwefels. I. Zur Kenntnis der wasserfreien Thioschwefelsäure", Z. Anorg. Allg. Chem. 289, 1957: 141–57, doi:10.1002/zaac.19572890113

Ədəbiyyat
---------

*Лидин Р. А. Андреева Л. Л. Молочко В. А.* Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. M: Химия,. 2000. səh. 480.

| ⛭Hidrogen birləşmələri |
| --- |
| 
* H3AsO3
* H3AsO4
* HArF
* HAt
* HSO3F
* HBF4
* HBr
* HBrO
* HBrO2
* HBrO3
* HBrO4
* HCl
* HClO
* HClO2
* HClO3
* HClO4
* HCN
* HCNO
* H2CrO4/H2Cr2O7
* H2CO3
* H2CS3
* HF
* HFO
* HI
* HIO
* HIO2
* HIO3
* HIO4
* HMnO4
* H2MoO4
* HNC
* NaHCO3
* HNCO
* HNO
* HNO2
* HNO3
* H2N2O2
* HNO5S
* H3NSO3
* H2O
* H2O2
* H2O3
* H3PO2
* H3PO3
* H3PO4
* H4P2O7
* H5P3O10
* H2PtCl6
* H2S
* H2S2
* H2Se
* H2SeO3
* H2SeO4
* H4SiO4
* H2SiF6
* HSCN
* HNCS
* H2SO3
* H2SO4
* H2SO5
* H2S2O3
* H2S2O6
* H2S2O7
* H2S2O8
* CF3SO3H
* H2Te
* H2TeO3
* H6TeO6
* H4TiO4
* H2Po
* HCo(CO)4

 |
**Klüver-Büsi sindromu** – beynin iki gicgah payının ön bölgələrinin daxilində yerləşən badamabənzər cisimlərin dağılması nəticəsində müşahidə olunan bir sıra davranış dəyişiklikləri ilə xarakterizə olunan xəstəlik.

Xəstəliyin müşahidə olunduğu heyvanlarda yüksək dərəcəli qorxusuzluq, hər şeyə qarşı maraq, unutqanlıq, hər şeyi ağzına aparma, hətta bərk cisimləri yeməyə çalışma, tez-tez körpə heyvanlarla, hətta fərqli cinsiyyət və növə aid heyvanlarla belə cütləşməyə çalışacaq səviyyədə cinsi impulslar meydana çıxır. Bənzər xəstəlik nadir hallarda insanlarda rast gəlinsə də, simptomlar heyvandakılara oxşar olur.

Səbəblər
--------

Bu xəstəliyin öyrənilməsində meymunların qan qrupları önəmli rol oynayıb.

Xəstəlik ilk dəfə insanlarda 1955-ci ildə gicgah lobektomiyası zamanı qeydə alınmışdır. Lakin herpes səbəbli ensefalit və meninqoensefalit zamanı da insanda müşahidə oluna bilər. Həmçinin bir sıra situasiyalar Klüver-Byüsi sindromuna səbəb ola bilər. Məsələn, Pik xəstəliyi, Altshaymer xəstəliyi, işemiya, anoksiya, proqressiv subkortikal qlioz, Rett sindromu, porfiriya və dəm qazı zəhərlənməsi və s. kimi hallar sindorum səbəbkarlarından hesab olunur.

Simptonlar
----------

Sindromun simptomlarını aşağıdakılardır:

* Xatirələri yada salmaq bacarığının itməsi. Bu zaman həm köhnədən qalan, həm də yeni yaranan məlumatlar xatırlanmır. Amneziya dərəcəsi yetərincə yüksək olur.
* Aqressiya və etirazın itməsi.
* Həddən artıq yemə və uyğunsuz cisimləri yeməyə meyilli olmaq.
* Qarşısına çıxan cisimləri ağzına aparmaq.
* Uyğunsuz obyektlərə qarşı cinsi meylin olması.
* Vizual aqnoziya. Gördüyü cisimləri, hətta ailə üzvü olsa belə başa düşmür.
* Hipermetamorfoz. Neyrologiyada ətraf-mühitə kəskin maraqla xarakterizə olunan vəziyyət.
* Apatiya və ya qeydsizlik, vecsizlik.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  "Klüver-Bucy sindromu. (Pedofiliya və zoofiliyaya yol açan sindrom)". Rezonans (az.). 21 noyabr 2016. 2018-10-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 iyul 2018.

Xarici keçidlər
---------------

* Monkeys With Amygdala Lesions
**İsmayıl bəy Sədrəddinbəyov (Nakam)** — Azərbaycan şairi.

Həyatı
------

İsmayıl bəy Sədrəddinbəyov (Nakam) 1829-ci ildə Şəkidə anadan olmuşdur. Şəki və Şirvan xalqı arasında məşhur olan Hacı Sədrəddinbəyov nəslindəndir. Atası Hacı Məhəmmədbəydir.

Babası Hacı Sədrəddinbəyov Şirvan və Xaldan mahallarında çoxlu torpaq sahələrinə malik bir mülkədar olmuş,bu torpaqlardan hasil olan gəlir sayəsində də Nakam 40 yaşınadək firavan həyat sürmüş, bir sıra Şərq ölkələrini gəzib,görüb-götürmüşdür.Uşaqlıq dövründə ərəb, fars dillərində mükəmməl təhsil almış, sonra oxuduğu məktəbdə rus dilini öyrənmişdir.

Şərq dillərini mükəmməl bilməsi sayəsində Nizami, Sədi və Hafizin əsərlərini şəxsi mütaliə vasitəsilə öyrənib onlardan təsirlənmişdir.M.Fizuliyə pərəstiş etmiş, S.Ə.Şirvaniyə xüsusi rəğbət bəsləmiş və onunla dostluq münasibəti yaratmış, onu Şəkiyə qonaq dəvət etmişdir. Mütərəqqi türk şairlərinin əsərlərini mütaliə etməkdən də kənarda qalmamış, hətta öz yardıcılığında türk şairi İ.Həqqinin şerlərindən bəhrələnmişdir.
Yaradıcılığının məhsulu olan çoxlu qəzəl, "Leyli və Məcnun", "Fərhad və Şirin" poemaları, məktəbə dəvət və gənclərin tərbiyəsinə, yalançı ruhanilərin tənqid və ifşasına həsr olunmuş əsərləri Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Əlyazmaları İnstitutunun xüsusi fondunda mühafizə olunub saxlanılır.

1928-ci ildə Əliabbas Müznib Nakamın seçilmiş əsərlərini tərtib edərək"Nakam"adlı bir kitab nəşr etdirmiş və kitaba yazdığı qısa müqəddimədə Nakamın həyatı və əsərləri haqqında məlumat vermişdir.

Əsərləri
--------

* "Divani-bədi",
* "Gəncineyi-ədəb",
* "Leyli və Məcnun",
* "Fərhad və Şirin",
* "Xəyalati-pərişan",
* "Dörd əfəndi" və
* "Lətifənamə" adlı əsərlərin müəllifidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Tərtib edəni: Zaman Əsgərli.* "XIX əsr Azərbaycan şeiri antologiyası" (PDF). Milli Kitabxana (az.). "Şərq-Qərb". 2005. 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2016-08-13.
2. ↑

Həmçinin bax
------------

* Sədrəddinbəyovlar

Xarici keçidlər
---------------


Vikimənbədə ***İsmayıl bəy Nakam*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

*
**Hebe ayıcası** (*lat.* Ammobita hebe) — buğumayaqlılar tipinin pulcuqqanadlılar dəstəsinin ayıcalar fəsiləsinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Qanadları açılmış halda 50-52 mm-dir. Ön qanadları qara rəngdə enli ağ, qonur qırmızı kənarları var. Arxa qanadlar açıq qırmızı rəngdə olub, kənarı isə qara haşiyələnmişdir. Ön xarici hissəsində kənarı açıq rıngdə iki böyük qara ləkə, ortasında isə həmin rəngdə haşiyə uzanır. Baş və döş qaradır. Qarıncıq arxa qanadın rəngində olub, yan tərəfləri və qurtaracağı qara rəngdədir. Tırtılları qara rıngdə olub, üzəri uzun qara, yanlardan isə qırmızı-qonur tüklərlə örtülmüşdür, başı qaradır.

Həyat tərzi
-----------

Dağətəyi kserofit biotoplarda, dağ-səhra və düzənliklərdə tırtılı payızda və apreldə xaşa, sirkən, südləyən, boymadərən və s. yabanı ot bitkiləri ilə qidalanır. Kəpənəkləri mart-iyun aylarında uçur.

Yayılması
---------

Avropa-Sibir növünə daxildir. Avropanın bütün mərkəzi və şimal ərazilərində, Böyük Qafqazın mərkəzi və qərb hissələrində, Sibirin hər yerində əsasən meşə zonalarında. Azərbaycanda isə Lerik, Naxçıvan, Abşeronda yayılmışdır.

Ədəbiyyat
---------

* Hacıyeva S.Ə. Avtoreferat. Bakı: 2005, 22 səh.
Prizren şəhəri
**Prizren şəhəri** Balkan yarımadasında, Çar-Planina dağlarının ətəklərində Cənubi Metoxiyada yerləşir. Serbiyanin inzibati quruluşuna görə Kosovo və Mestoxiya Muxtar Vilayətinin Prizren dairəsinə daxildir. Kosovo Respublikasının inzibati bölgüsünə görə isə müstəqil ölkənin eyni adlı vilayətinin inzibati mərkəzidir.

Prizren Albaniya və Makedoniya ilə sərhədə malikdir. Şəhər Serb imperiyasının tarixi paytaxtıdır.

Coğrafi xüsusiyətləri
---------------------

Şar-Planina dağları
Prizren bələdiyəsi 640 km² (Kosovo ərazisinin 5,94 %) ərazini əhatə edir. Kosovo Respublikasının cənub-qərbində yerləşir. Bura 76 yaşayış məntəqəsi daxildir. İcmada 220 776 nəfər yaşayır. Bunun 110 000 nəfəri Prizrendə cəmləşmişdir.

İcmanın ən çox əhalisi olan kəndləri:

* Jur (8000 nəf.)
* Korişa (6000 nəf.)
* Conay (5300 nəf.)

İcmanın əlverişli coğrafi mövqedə yerləşməsi, əsrarəngiz təbiəti, tarixi tikililəri Prizrenin turizm potensialını artırır.

Prizrenin relyefi əsasən əsasən təpəlikdir. Hündürlük 300 metrlə 600 metr arasında dəyişir. İcmnanın mərkəzi düzənlikdə yerləşir, halbuki qərb hissəsi daha çox təpəlikdir.

Prizrenin meşələri endemik bitkilərlə zəngindir. Burada Heldreyx şamı belə yayılmışdır.

İcmanın balansında 63 986 ha torpaq sahəsi vardır. Bunun 53 % — kənd təssərüfatı, 39 % — meşə, 8 % — digərlərinə aiddir.

Çaylar
------

Prizren bələdiyəsinin ən uzun çayı Ağ Drindir (175 km). Prizrenska-Bıstrisa çayı Prizren şəhərinin düz mərkəzindən keçir. İcma ərazisindən axan çayların hamısı Ağ Drin hövzəsinə aiddir. Topluqa çayında daşqınlar adi haldır.

Sərhədləri
----------

Prizren icmasının sərhədləri: Cyakovisa, Oraxovas, Ştrpse, Suva-Reka, Draqaş icmaları, Albaniya və Makedoniya dövlətləri.

İqlimi
------

Prizren bələdiyəsinin ərazisində iqlim rəngarəngdir. Cənubu Aralıq dənizi tipinə xasdır. Yayı isə olduqca istidir. Dağlıq hissələr isə Alp iqlim tipi xasdır. Burada iyulda belə qarları görmək mümkündür.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Vickers, Miranda.* The Albanians: A Modern History. I.B.Tauris. 1999. səh. 97. ISBN 978-1-86064-541-9. 2022-06-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-22.
2. ↑  Prizren’s Surface  Arxivləşdirilib 2013-10-02 at the Wayback Machine pg24
3. ↑  Inhabitants information  Arxivləşdirilib 2017-03-17 at the Wayback Machine
4. ↑  Popular villages  Arxivləşdirilib 2013-10-02 at the Wayback Machine pg26
5. ↑  Geographical position  Arxivləşdirilib 2013-10-02 at the Wayback Machine pg93
6. ↑  Forest Surfaces  Arxivləşdirilib 2013-10-02 at the Wayback Machine pg 49
7. ↑  Toplluha River  Arxivləşdirilib 2013-10-02 at the Wayback Machine pg47
**Hedenbergit** — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Manqanhedenbergit (9,5%-dək MnO), xromhedenbergit (3%-dək Cr2O3), ferrihedenbergit (4,2 %-dək Fe2O3).

Xassələri
---------

Rəng – tünd-yaşıldan qaramtıl-yaşıladək; Mineralın cizgisinin rəngi – rəngsizdən yaşılımtıl-bozadək, Parıltı – şüşə, Şəffaflıq – qeyri-şəffaf, Sıxlıq – 3,5-3,6; Sərtlik – 5,5-6; Ayrılma – {110} prizması üzrə 87° bucaq altında aydın; Bölünmə – {100} və {010} üzrə; Sınıqlar – pilləli; Morfologiya – kristallar: qısaprizmatik; İkiləşmə – {100} və {001} üzrə; sadə və mürəkkəb; Mineral aqreqatları: radial-şüalı, iri çubuğabənzər.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Metamorfik dəyişilməyə məruz qalmış, dəmirlə zənginləşmiş çökmə əmələgəlmələrdə yayılmışdır. Mineralın kalsiumlu skarnlarda müşahidə edilən kontakt-metasomatik əmələgəlmələri məlumdur. Maqnetitin kontakt-metasomatik yataqlarının adi mineralıdır, əhəngdaşlarında yerləşən mis-sulfid filizlərində nisbətən az rast gəlir. Bəzən kvarslı siyenitlərdə və qranitlərdə qeyd edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: ilvait, maqnetit, pirit, marmatit, fayalit, qranatlar, bəzən epidot, xloritlər və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Dalneqorski, Turinski, Kanonski (Rusiya); Lyanqar (Özbəkistan); Nordmak və Lonqban (İsveç). Azərbaycanda Daşkəsən yatağının skarn tipli dəmir filizi cismində və s. qeyd edilir.

Tətbiqi
-------

Hedenbergit, vollastonit və datolitdən təşkil olunmuş zolaqlı və konsentrik-zonal polimineral skarn tipli əmələgəlmələr xırda məmulat hazırlamaq üçün gözəl materialdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2781351160 |

* THE MINERAL HEDENBERGITE
**İnqilab Maşallah oğlu Nəsirov** (3 sentyabr 1963, Kolanı, Şahbuz rayonu – 6 yanvar 2021) — Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin hakimi.

Həyatı
------

İnqilab Nəsirov 3 sentyabr 1963-cü ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunun Kolanı kəndində anadan olmuşdur. 1980–1981-ci illərdə 26 Bakı Komissarı adına sovxozda fəhlə işləmişdir. 1981–1983-cü illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. 1983–1986-cı illərdə 26 Bakı Komissarı adına sovxozda fəhlə işləmişdir. 1986-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinə daxil olmuş, 1991-ci ildə həmin universiteti bitirmişdir.

1991–1992-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Vəkillər Kollegiyası Bakı 14 saylı hüquq məsləhətxanasında stajor vəkil, 1992–1994-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Vəkillər Kollegiyasının üzvü, Bakı 14 saylı hüquq məsləhətxanasında vəkili, 1994–1997-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Vəkillər Kollegiyası Bakı 4 saylı hüquq məsləhətxanasında vəkil, 1997–2001-ci illərdə Bakı şəhəri 4 saylı hüquq məsləhətxanasının müdiri, 1998–2001-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının üzvü, 2001–2003-cü illərdə Səbail Rayon Məhkəməsinin sədri, 2003–2004-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının katibi, 2004–2007-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Apelyasiya Məhkəməsi sədrinin müavini, 2005–2007-ci illərdə Məhkəmə-Hüquq Şurasının üzvü, 2007–2010-cu illərdə isə Ağır Cinayətlərə Dair İşlər Üzrə Azərbaycan Respublikası Hərbi Məhkəməsinin sədri vəzifələrində çalışmışdır.

2011-ci ilin yanvar ayının 1-dən Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin hakimidir.

Ailəlidir, 2 övladı var.

06.01.21 tarixində covid-19'a yoluxması nəticəsində dünyasını dəyişmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  İyulun 6-da Məzahir Pənahovun sədrliyi ilə Mərkəzi Seçki Komissiyasının iclası keçirilmişdir.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-01-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-03.
**Hegelçilik** (*alm.* Hegelschule‎: Hegel məktəbi) — Hegel irsinə əsaslanan fəlsəfi istiqamət. 1930-cu illərdə Almaniyada yaranıb. XIX əsr və dərhal iki partiyaya bölündü, Fransa İnqilabı dövrünün parlament fraksiyalarına bənzətməklə, David Strauss tərəfindən sol və sağ Hegelçilik kimi təyin olundu.

Sağ hegelçilik
--------------

Sağ Hegelçilər və ya onları da adlandırdıqları kimi, Köhnə Hegelçilər (İohann Qabler, Hinrixs, Göşel, Daub, həmçinin Herman fon Keyzerlinq) mühafizəkar mövqelər tuturdular. Onlar Hegeli lüteran ortodoksluğu prizmasından oxudular və onun təlimində hər şeydən əvvəl mütləq idealizmi gördülər. Tanrı tarixdə təqdirəlayiq və ardıcıl olaraq özünü göstərir və dövlət nizamı (almanca, hər şeydən əvvəl) ali ədalətin həqiqi ifadəsidir. Popper Almaniyada hegelçiliyin uğurunu və yayılmasını məmurları alman universitetlərinə nəzarət edən Prussiya dövlətinin dəstəyi ilə əlaqələndirir. Daha sonra xalqların mübarizəsi (milli ruhların rəqabəti) kimi tarixin Hegelçi ideyaları və müharibənin tarixin dialektik məqamı kimi qəbul edilməsi Alman Milli Sosializmi tərəfindən qəbul ediləcəkdir.

Sağ hegelçilərə solçular, ya da onları da Gənc Hegelçilər deyirdilər.

Sol Hegelçilik
--------------

Sol hegelçilər Hegelin dialektik metodunu əsas götürdülər. Onlar Allah haqqında panteist düşünürdülər və tez-tez açıq materializmə (Karl Marks, Lüdviq Feyerbax) meyil edirdilər, çünki Tanrı yalnız təbiətdə konkretliyi, insanda isə özünüdərk qazanır. Deməli, antiteza başqa şeylərlə yanaşı, insan ruhunun özünü inkişafının tarixi formaları kimi qəbul edilən dövlətə və dinə də şamil edilirdi. Sol Hegelçilər siyasətdə qətiyyətli radikallar və dində azad fikirlilər (Bruno Bauer, David Strauss) idilər, onlar İsa Məsihin şəxsiyyətini inkar etməsələr də, təbiət qanunlarına zidd olaraq bütün möcüzələri rədd edirdilər. Sol hegelçilərin ədəbi-nəzəri formalaşdırılması üçün 1838–1841-ci illərdə A. Ruj və T. Extermeyer tərəfindən nəşr olunan Alman Elm və İncəsənətinə dair Qale İlliyi, habelə Elm və İncəsənət üzrə Alman İlliyi mühüm rol oynamışdır. 1841-ci ilin sonunda Berlinli Gənc Hegelçilər, xüsusən də Bühl, Meyen, Faucher və 1842-ci ildən Bruno və Edqar Bauer qardaşlarının daxil olduğu "Azad" ateist klubunu qurdular.

İstinadlar
----------

1. ↑  Hegelçilik // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
2. ↑  "Георг Вильгельм Фридрих Гегель: Правое Гегельянство". Archived from the original on 2008-10-01. İstifadə tarixi: 2022-02-16.
3. ↑  "Классическая немецкая философия. Антропологический материализм Л. Фейербаха / Краткий очерк истории философии / Под ред. М. Т. Иовчука, Т. И. Ойзермана, И. Я. Щипанова. — М. изд-во «Мысль», 1971". 2012-05-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-16.
4. ↑  "Гегель и новый племенной дух". 2013-11-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-16.
**Kanal** (*lat.* canalis – boru) — Hidrotexnikada suyun basqınsız hərəkəti üçün çəkilən düzgün formalı süni məcra (su yolu), təyinatdan asılı olaraq gəmiçilik kanalı, energetika kanalı, suvarma kanalı və s. növləri var.

Gəmiçilik kanalı dəniz, göl və gəmi üzən çayları birləşdirmək, gəmi hərəkətini asanlaşdırmaq, su yollarını qısaltmaq və s. məqsədlərlə çəkilir.

Energetika (derivasiya) kanalları su elektrik stansiyaları komplekslərinə daxildir.

Suvarma kanalları əkin yerlərinin suvarılması üçündür, məs. Samur-Abşeron kanalı, Yuxarı Qarabağ kanalı, Yuxarı Şirvan kanalı. Kanalların en kəsiyi düzbucaqlı trapesiya, üçbucaqlı, yarımdairə və s. şəklində olur. Axın və dalğa təsirindən kanal dibinin yuyulmasını, suyun torpağa hopmasını azaltmaq (kanalın suburaxma qabiliyyətini çoxaltmaq) üçün müxtəlif üzlük materiallarından (məsələn: beton, dəmir-beton) istifadə olunur.

Mənbə
-----

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm" nəşriyyatı. Bakı: 2003. 516 s.

Həmçinin bax
------------

* Arx
**Mehtab Qadınəfəndi** (d. 1830 - ö. 20 iyul 1888) — 31. Osmanlı sultanı Əbdülməcidin onuncu xanımı.

Həyatı
------

Mehtab xanım 1830-cu ildə Mahaçqalada dünyaya gəlmişdir. Əsl adı Nuriyə, atası Hişam bəy, anası isə Məlikə xanım idi. Erkən yaşlarında ailəsiylə birlikdə Rusiya imperiyasını tərk edib İstanbula gəlmiş, Osmanlı sarayına təslim edilmişdir. Osmanlı sarayına alınan çeçen əsilli nadir qadınlardan biridir.

Sultan Əbdülməcidin hərəmxanasında xəzinədar olan Şevknihan xanım onun bibisi idi. Bu səbəblə sarayda mükəmməl təhsil almışdı. Nəhayət, 1845-ci ildə Sultan Əbdülməcidlə evləndirildi. Nigahdan 3 il sonra ilk övladı olan Sabiha Sultanı dünyaya gətirdi. Ardından Əhməd Nurəddin Əfəndi dünyaya gəldi. Oğlunun doğumundan sonra *Beşinci Qadınəfəndi* elan edilmişdir. Oğlu Əhməd Nurəddin Əfəndi 33 yaşında vərəmdən vəfat etmişdi.

Şimali Qafqazda davam edən Şeyx Şamil hərəkatının ən güclü dəstəkçilərindən biri idi. Hətta Şeyx Şamil 1870-ci ildə həcc ziyarəti səbəbilə çıxdığı səyahət əsnasında öncə İstanbula gələrək ailsiylə birlikdə Mehtab xanımı ziyarət etmişdir. Dul qaldıqdan sonra Fəriyə sarayında, 1880-ci ildən sonra isə Ulduz sarayında yaşamağa başladı və oğlunun ölümündən 4 il sonra 1888-ci ildə burada vəfat etdi. Cənazəsi Yəhya Əfəndi türbəsinə dəfn edildi.

Övladları
---------

* Sabiha Sultan (d. 15 aprel 1848 - ö. 27 aprel 1849)
* Əhməd Nurəddin Əfəndi

Mənbə
-----

* 
* Christopher Buyers. "The Royal Ark – Royal and Ruling Houses of Africa, Asia, Oceania and the Americas"
*

İstinadlar
----------

1. ↑  *Açba, Harun.* Kadın efendiler: 1839-1924 Arxivləşdirilib 2021-08-24 at the Wayback Machine. — Profil, 2007. — С. 212. — 221 p. — ISBN 978-9-759-96109-1
2. ↑  *Açba, Harun.* Kadın efendiler: 1839-1924 Arxivləşdirilib 2021-08-24 at the Wayback Machine. — Profil, 2007. — С. 212. — 221 p. — ISBN 978-9-759-96109-1
3. ↑  *Açba, Harun.* Kadın efendiler: 1839-1924 Arxivləşdirilib 2021-08-24 at the Wayback Machine. — Profil, 2007. — С. 212. — 221 p. — ISBN 978-9-759-96109-1
**Tefta Taşko-Koko** (alb. Tefta Tashko Koço) — Albaniya opera müğənnisi;

Həyatı
------

Tefta Taşko 1910-cu il noyabrın 2-də Misirin Əl-Fəyyum şəhərində anadan olmuşdur. Onun valideynləri bura 19-cu əsrdə Albaniyadan köçüb gəlmişdilər. Atasının ölümündən sonra Tefta 11 yaşında olarkən ailəsi yenidən vətənə-Korça şəhərinə qayıdır. 1927-ci ildə ailə yenidən köçməli olur. Bu dəfə isə onlar Fransanın Monpelye şəhərində yaşamağa başlayırlar. Burada Tefta, musiqi məktəbini bitirir. Hələ təhsil aldığı müddətdə Tefta, artıq müəllimlərinin diqqətini çəkmişdi. Ailənin çətin vəziyyətdə olmasına baxmayaraq o, 1932-1935-ci illərdə təhsil aldığı Paris Milli Konservatoriyasında təqaüd alırdı. Burada o Jana Sere və Leo Bermandi kimi pedaqoqlardan təhsil almışdır.

Yaradıcılığı
------------

Corciya Filçe Truja, Lola Qjoka və Tefta Taşko Koço
1935-ci ildə Albaniyaya qayıdan Tefta Taşko, ölkənin ən məşhur müğənnilərindən birinə çevrilərək konsert fəaliyyətləri ilə məşğul olmağa başlayır. Konsertlər ölkənin bütün böyük şəhərlərində keçirilirdi. Müğənnini konsertlərdə əvvəllər pianoçu Tonin Quaraziu sonralar isə Lola Aleksi müşayət edirdi. 1930-cu illərin sonunda müğənninin fonoqram səsyazmaları yaranmağa başladı. Onun repertuarında Albaniyanın müxtəlif regionlarına xas musiqilər yer tuturdu. Onun mahnıları sırasında ən məşhurlarından «Kroi и fshatit tone», «Dola ne penxhere» и «Zare trendafile» və s. göstərmək olar. 1941-ci ildə müğənni həyat yoldaşı Kristo Koço ilə birlikdə peşəkar səsyazma vasitələri ilə mahnılarını yazdırmaq üçün Milana gedirlər. Bu zaman Tefta həm də İtaliyanın opera tamaşalarında çıxış edirdi. Bunların arasında "Traviata" da vardı. 
1944-cü ildə Albaniyanın azad edilməsindən sonra Tefta vətənə qayıdır. O, bu zaman radio-proqramlarda da fəaliyyət göstərməyə başlayır.

Ailəsi
------

Tiranada müğənninin məzarı
1937-ci ildə Tefta Taşko ölkəyə yenicə qayıdmış müğənni Kristo Koço ilə tanış olur. 1940-cı ildə onlar ailə qururlar. 1941-ci ildə İtaliya turu zamanı müğənninin səhhətində ciddi problemlər yaranmağa başlayır. Bu problemlər özünü oğlu dünyaya gəldikdən sonra daha çox göstərir. 1946-cı ildə müğənninin vəziyyəti daha da pisləşir və müalicə üçün SSRİ-yə yollanır. Ona xərçəng xəstəliyi diaqnozu qoyulur. Tefta Taşko 1947-ci ildə 37 yaşında Tiranada vəfat edir.

Xatirəsinin əbədiləşdirilməsi
-----------------------------

Ölümündən sonra müğənniyə Albaniya xalq artisti adı verilir. 1973-cü ildə onun haqqında sənədli film-Këndon Tefta Tashko Koço(Oxuyur Tefta Taşko Koço) çəkilmişdir. Müğənninin ölümünün 60-cı ildönümündə Albaniyada qabaqcıl müğənnilərin iştirakı ilə böyük konsert keçirilmişdir. Tirananın küçələrindən biri Tefta Taşkonun adını daşıyır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tefta Taşko-Koko". 2014-02-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-23.

Ədəbiyyat
---------

* Robert Elsie: A Biographical Dictionary of Albanian History. I.B. Tauris: 2012, s. 435. ISBN 978-1-78076-431-3.
* Eno Koço, E vërteta e vdekjes së babait, rozm. Blerina Goce, Tirana Observer 25 III 2005.
* Alma Mile, Teuta Koço, jo thjesht një pinjolle, Shekulli 28 IX 2007.
* Flori Slatina, Portrete artistesh, Tirana 1999.
**Zayn Malik** (əsl adı **Zain Jawaad ​​Malik**; 12 yanvar 1993, Bredford, İngiltərə) — İngiltərə müğənnisi və söz yazarı, One Direction qrupunun üzvü. 2015-ci ildə qrupdan ayrılmışdır.

Həyatı
------

Zayn Malik 12 yanvar 1993-cü ildə pakistanlı Yaser Malik və ingilis Trisha Malikin ailəsində İngiltərə Bradfordda dünyaya gəlmişdir. Onun Doniya (22 yaş), Valiyha (15 yaş) və Safaa (12 yaş) adlı üç bacısı var. O, Bradfordun İst Boulinq məhəlləsində böyümüşdür.

Çox dəcəl uşaq olub. Zayn Malik saçlarına görə məktəbdən qovulduğunu, amma bacıları ilə başqa məktəbə keçdikdən sonra ora uyğunlaşdığını deyir. Malik ilk mərhələni keçdikdən sonra Boot Campa'a qədər irəliləyir. Boot Campdan sonra kişi kateqoriyasında bacarıqsız olur, amma onun və digər dörd insan üçün ikinci şans olan One Direction qrupuna qoyulur. Zayn bu haqqda "heç bir qrupa daxil olacağımı düşünməmişdim, əvvəlcə qəbul etməyəcəkdim" deyir.Zayn bir R&B pərəstişkarı və X-Factor seçkilərində R&B mahnısı "Let Me Love You" söylədi. Boyu 1,75 metrdir. 70 kiloqram kiloya sahibdir. Qara saçlara malikdir. Zayn Malik müsəlmandır. Romantik komediya filmlərini izləyərkən ağlayır. Şəkil çəkməyi bacarır-bu onun gizli qabiliyyətlərindən biridir. Qızlarda ilk diqqətini çəkən zəkasıdır. Zayn siqaret çəkir və qətiliklə buraxacağını deyir. Telefonsuz yaşaya bilməz. Zayn X-Factor'de yarışmacı olan Rebecca Ferguson ilə bir sevgi yaşadı və bu əlaqə yaş fərqi səbəbi ilə xoş qarşılanmadı. Dörd ay sonra əlaqələri bitdi. 2010-cu ildə Malik X-Factor-un 7-ci mövsümünə tək olaraq qatıldı. Zayn 2012-ci ildən Perrie Edwards. 25 mart 2015 ildə qrupdan ayrılmağa qərar verib.İndi isə "Victoria Secret" modellərindən Gigi Hadidlə bir sevgi yaşayır. Zayn Malik indi yeni solo kariyer üzərində çalışır. Yeni albomu "Mind of Mine" 25 mart 2016-cı ildə çıxacaq.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  ***Musiqiçi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


1. 1 2  .
2. 1 2  .
**Tebulosmta, Dakuox-Kort** *(çeç. ТӀуьйли-лам, gürc. თებულოსმთა)* — Şərqi Qafqazda dağ; Çeçenistan Respublikasının ən yüksək zirvəsi; Ən yüksək zirvəsi 4494 m.

Haqqında
--------

Tebulosmta dağı Çeçenistan, Gürcüstan (Tuşetiya) sərhəddində yerləşir. Çeçenistan Respublikasının cənub hissəsi Böyük Qafqaz dağları silsiləsi ilə əhatə olunmuşdur. Sıx meşəli dağların cənubunda otlaq silsilə uzanır. Otlaq silsiləsinin arxa hissəsində daha hündür və daha sərt qaya silsiləsinin yamaclarında və Gürcüstana sərhəd boyunca dəniz səviyyəsindən 4494 metr yüksəklikdə Tebulosmta zirvəsi (Tuloy-Lam) ilə yanal silsiləsinin qarlı dağ silsiləsi uzanır. Bu təkcə Çeçenistanın deyil, bütün Şərqi Qafqazın ən yüksək nöqtəsidir. Otlaq, qaya və yanal silsilələrinin şimal yamaclarının ətəyi meşələrlə örtülmüşdür. 

Tebulosmta zirvəsi daima qarla örtülü olur. dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 4492 metr təşkil edir. Buzlaqların sahəsi təxminən 3 km²-dir. Yura şistləri və qum daşlarından ibarətdir.

Etimologiyası
-------------

Tebulosmta adının mənşəyi bu dağın ətəyində yerləşən çeçen aulu Tebulanın və çeçencə mta (yer) sözlərinin birləşməsindən yaranan toponimdir.

Həmçinin bax
------------

Bazardüzü

İstinadlar
----------

1. ↑  Значение слова тебулосмта
2. ↑  *Сулейбанова Маржан Умаровна.* Комипозитное словообразование в нахских языках Arxivləşdirilib 2022-05-06 at the Wayback Machine // автореферат дис. ... доктора филологических наук : 10.02.02. — 2009. — P. 34. — Махачкала.
3. ↑  "Военно-топографическая пятиверстная карта Кавказского края 1877 года". 2022-05-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-17.
Lotus komandasının loqosu
**Lotus Formula-1 komandası** (*ing.* Lotus F1 Team) - Formula 1 Dünya Çempionatında iştirak edən İngiltərə avtomobil yarış qrupudur. Lotus F1 Team 2009-cu ilin sonunda Lüksemburqun özəl Genii Capital investisiya fonduna satılan Renault şirkətinin varisidir.

İlk sezonda, Lotus adı altında "Formula-1" Konstruktorlar Kuboku dünya çempionatı yarışmasında dördüncülük qazandı.
2011-ci ildən etibarən komandanın sponsoru və tərəfdaş sahibi Lotus Cars şirkətidir və komandaya Lotus Renault GP adı verilmişdi. 2012-ci il mövsümündə Lotus F1 komandası adlandırıldı, lakin aprel ayından etibarən əsas sahibi, investisiya şirkəti Genii, idman avtomobili istehsalçısının qeyri-sabit maliyyə vəziyyətindən xəbərdar olduqdan sonra Lotus Cars ilə baş sponsor müqaviləsini pozdu.

9 oktyabr 2014-cü ildə məlum oldu ki, 2015-ci ildən etibarən Mercedes mühərrikləri istifadə ediləcək. Komanda Renault'a 18 dekabr 2015-ci ildə satıldı.

Lotus F1 Komandasının adı 3 Fevral 2016 tarixində rəsmi olaraq ləğv olundu və Renault Sport Formula 1 komandası olaraq rəqabət edəcəklərini açıqladılar.

Tarixi
------

Qrupun Formula bir tarixi 1981-ci ildən Witney, Oxfordshire, İngiltərədə yerləşən, Toulmen motorsport adı altında başlamışdır. 1986-cı ildə, komandanın Benetton ailəsi tərəfindən 1985-ci ildə alınması səbəbindən ad dəyişdirilərək Benetton Formula adı verildi. Renault 2000-ci ildə Benetton komandasını satın aldı və 2002-ci ildə komanda Renault F1 adlandırıldı.

2009-cu ilin sonunda Renault komandanın əksər hissəsini Genii Capital-a satmışdı. 2011-ci ildən komandanın adı "Lotus Renault GP" və 2012-ci ildə isə dəyişdirilərək "Lotus F1 Team" olmuşdur.

Xarici keçidlər
---------------

1. Official website

Həmçinin bax
------------

* Benetton
* Toulmen
* Renault
* Lotus

| ⛭Formula 1 yarışında Konstruktorlar Kuboku sahibi |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|     | 

1950  oynanılmayıb
1951  oynanılmayıb
1952  oynanılmayıb
1953  oynanılmayıb
1954  oynanılmayıb
1955  oynanılmayıb
1956  oynanılmayıb
1957  oynanılmayıb
1958  Vanwall
1959  Cooper

 | 

1960  Cooper
1961  Ferrari
1962  BRM
1963  Lotus
1964  Ferrari
1965  Lotus
1966  Brabham
1967  Brabham
1968  Lotus
1969  Matra

 | 

1970  Lotus
1971  Tyrrell
1972  Lotus
1973  Lotus
1974  McLaren
1975  Ferrari
1976  Ferrari
1977  Ferrari
1978  Lotus
1979  Ferrari

 | 

1980  Williams
1981  Williams
1982  Ferrari
1983  Ferrari
1984  McLaren
1985  McLaren
1986  Williams
1987  Williams
1988  McLaren
1989  McLaren

 | 

1990  McLaren
1991  McLaren
1992  Williams
1993  Williams
1994  Williams
1995  Benetton
1996  Williams
1997  Williams
1998  McLaren
1999  Ferrari

 | 

2000  Ferrari
2001  Ferrari
2002  Ferrari
2003  Ferrari
2004  Ferrari
2005  Renault
2006  Renault
2007  Ferrari
2008  Ferrari
2009  Brawn

 | 

2010  Red Bull
2011  Red Bull
2012  Red Bull
2013  Red Bull
2014  Mercedes
2015  Mercedes
2016  Mercedes
2017  Mercedes
2018  Mercedes

 |

 |
**Aedophron rhodites** (*lat.* Aedophron rhodites) — heyvanlar aləminin buğumayaqlılar tipinin həşəratlar sinfinin pulcuqluqanadlılar dəstəsinin sovkalar fəsiləsinin aedophron cinsinə aid heyvan növü.

Qısa təsviri
------------

Qanadları açılmış halda 25–30 mm-dir. Ön qanadları çəhrayıya, çox vaxt bənövşəyiyə çalır. Qanadın ortasında bir, çox vaxt paza oxşar iki sarı rəngdə ləkə vardır. Arxa qanadları boz rəngdədir. Hər iki qanadın kənarları çəhrayı rəngdədir. Baş, döş, eləcə də beli yumşaq açıq sarı-çəhrayı tüklərlə örtülmüşdür.

Yayılması və sayı
-----------------

Avropa, Kiçik Asiya, Rusiya, Qafqaz, İran, Türkiyədə yayılmışdır. Azərbaycanda isə məhdud areala malikdir. Naxçıvan Muxtar Respublikasında və Kür-Araz düzənliyində yayılmışdır. Azsaylıdır.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Düzənlik və dağ səhra kserofit stasiyalarda yaşayır. Həyat tərzi öyrənilməmişdir. Kəpənəyi mayın axırlarından iyulun ortalarına qədər uçur. Pup mərhələsində qışlayır. Tırtılları iyul ayında quru bitkilər və quru bitki toxumları ilə qidalanırlar. Tırtılları yovşan və astroqal üzərindədə yaşayır. Torpağın dərin qatlarında puplaşır. İldə bir nəsil verir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Yaşadığı biotopların əkin üçün istifadə olunması, həvəskar kolleksiyaçılar tərəfindən toplanması məhdudlaşdırıcı amillərdəndir.

Qorunması üçün məsləhət görülən tədbirlər
-----------------------------------------

Yaşayış yerlərində yasaqlıq təşkil etmək, süni surətdə artıraraq təbiətə buraxmaq lazımdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Qlobal Biomüxtəliflik Məlumat Mexanizmi (ing.). 2001.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4687507
* BioLib: 53709
* EoL: 458129
* EUNIS: 309924
* Fauna Europaea: 449055
* Fauna Europaea (new): 87f000bd-4bb6-44a5-ae81-695807ebcf75
* GBIF: 1776574
* iNaturalist: 875836
* IRMNG: 11286206
* LepIndex: 252501

 |
**Zeyd əl-Xeyr** (*ərəb.* أبو مكنف زيد بن مهلهل الطائي النبهاني‎) — Müsəlmanların sonuncu peyğəmbəri Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biri. O, Nəcdin şimal hissəsində yaşayan Tayy qəbiləsindəndir. O, əvvəlcə **Zeyd əl-Xeyl** (*ərəb.* زيد الخيل‎ - "At Zeydi", cəngavərliyinə işarədir) kimi tanınırdı, lakin müsəlman olduqdan sonra Məhəmməd peyğəmbər onun adını Zeyd əl-Xeyrə (*ərəb.* ﺯﻳﺪ ﺍﻟﺨﻴﻞ‎ - "Xeyrxaqlıq Zeydi" və ya "alicənablıq") olaraq adlandırır.

Bioqrafiyası
------------

Məhəmməd peyğəmbərdən xəbər tutandan sonra Zeyd qəbiləsinin Zurr ibn Sudus, Malik ibn Cubeyr, Əmirə ibn Duveyn və digər nüfuzlu nümayəndələrinin də daxil olduğu qəbilə heyətinin başında Mədinəyə gedib onunla görüşmək qərarına gəlir. Onlar Mədinəyə çatdıqda, Məhəmməd peyğəmbər camaat qarşısında çıxış edərkən Məscidül-Nəbiyə daxil oldular. Zeyd və onun heyəti müsəlmanların diqqətinə və sözlərinin onlara olan təsirinə heyran qalır. Məhəmməd deyir: "Mən sizin üçün Uzzadan və bütün ibadət etdiklərinizdən daha xeyirliyəm. Mən sizin üçün Allahdan başqa ibadət etdiyiniz qara dəvədən daha xeyirliyəm."

Zeydin nümayəndə heyətinin bir hissəsi müsbət reaksiya verir və İslamı qəbul edir. Zurr ibn Sudus İslamı qəbul etməkdən imtina edir və Mədinəni tərk edərək Levanta gedir, orada saçını qırxdıraraq xristian inancını qəbul edir. Məhəmməd sözünü bitirdikdən sonra Zeyd ayağa qalxır və deyir: "Ey Məhəmməd, mən şəhadət verirəm ki, Allahdan başqa ilah yoxdur və sən Allahın Rəsulusan".

Məhəmməd ona yaxınlaşıb onun kim olduğunu soruşur və Zeyd cavab verir: "Mən Muxəlhil oğlu Zeyd əl-Xeyləm". Məhəmməd peyğəmbər isə deyir sən Zeyd əl-Xeyl deyilsən, sən Zeyd əl-Xeyrsən.

Məhəmməd peyğəmbər onun haqqında belə demişdir: "Mən onunla görüşdükdən sonra ləyaqətini eşitdiyim bütün ərəblərdən onun haqqında eşitdiyimdən daha çox tapdığım Zeyd istisna olmaqla, bunun mübaliğə olduğunu gördüm. "

Mədinəyə bu səfər zamanı Zeydlə birlikdə qalanların hamısı müsəlman olur.

Zeyd Mədinədən çıxandan sonra qızdırmaya tutulur. O, öz yoldaşlarına deyir: "Cahiliyyət dövründə çoxlu axmaqlıqlar etdik, lakin indi, Allaha and olsun ki, Allah-Təala ilə görüşənə qədər müsəlmana əl qaldırmaram". O, xəstəliyinə rəğmən vətənə qayıtmağa çalışır. Xalqının yanına İslamı islamı yayamq ümidi ilə tələsir. O, qızdırmaya qalib gəlmək üçün mübarizə aparır, lakin Necdə çatmadan ölür.

Zeydin Məknəf adlı bir oğlu var idi. O, Xalid ibn Vəlid ilə birlikdə mürtədlərə qarşı müharibələrdə vuruşmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  كتاب تاريخ دمشق لابن عسكر: زَيْدُ بْنُ مُهَلْهَلِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ مُنْهِبِ Arxivləşdirilib 2018-10-24 at the Wayback Machineموسوعة الحديث. اطلع عليه في 22 سبتمبر 2015
2. ↑  مكنف بن زيد الخيل الطائي Arxivləşdirilib 2019-12-15 at the Wayback Machine صحابة رسول الله. اطلع عليه بتاريخ 22 سبتمبر 2015
**Hizb əl-Vəfd** (*ərəb.* حزب الوفد‎‎; mənası – *Nümayəndələr partiyası*) — 1918–1953-cü illərdə milli azadlıq hərəkatına rəhbərlik edən liberal-milliyətçi istiqamətli Misirin ən böyük tarixi partiyası. Misir krallığının konstitusiyalı monarxiyaya doğru təkamülünü dəstəkləmişdir. 1952-ci il inqilabından sonra ləğv edilmişdir.

1918-ci ilin noyabrında Səd Zəğlul tərəfindən yaradılmışdlr. Əvvəlcə 7 nəfərdən ibarət komitə idi. 1924-cü ildə kütləvi siyasi parlament partiyasına çevrilmişdir. 1927-ci ildən Mustafa Nəhhas Paşa rəhbərlik edirdi. Bu, milli burjuaziyanın partiyası idi ki, onun tərkibinə ziyalıların, mülkədarların və xırda burjuaziyanın nümayəndələri də daxil idi. Misirin müstəqil burjua dövlətinə çevrilməsini özünün əsas məqsədi kimi görür, lakin bəzən ingilis imperialistləri ilə danışıqlar aparır, kütlələrin inqilabi fəaliyyətini cilovlayırdı. 1952-ci il inqilabından sonra, 1953-cü ilin yanvarında yeni hökumət tərəfindən ləğv edilmişdir.

Partiyanın varisi 1983-cü ildə yaradılmış Yeni Vəfd Partiyasıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Osman, Tarek, *Egypt on the Brink*, by Tarek Osman, (Yale University Press, 2010), p.26

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Луцкий В. Арабские страны. — М. 1947.
* Ватолина Л. Н. Современный Египет. — М.—Л. 1949.
* Кильберг X. И. Египет в борьбе за независимость. Антиимпериалистическое национально-освободительное движение 1918—1924 гг. — Л. 1950.
* Абдаррахман ар-Rафии. Восстание 1919 г. в Египте. — Перев. с араб. — М. 1954.
* Голдобин А. М. Египетская революция 1919 г. — Л. 1958.