recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Adəm körpüsü: kosmosdan çəkiliş Adəm körpüsü: təyyarədən görünüş
Aazdəm körpüsü: xəritə
**Adəm körpüsü** (sanskr. Rāmasētu रामसेतु, tam. இராமர் பாலம்) — Hind okeanında, Hindistan və Şri-Lanka arasında 48 kilometrlik mərcan adaları və saydan ibarət olan ensiz xətt.

Dəniz dibinin geoloji cəhətdən nəzərəçarpacaq dərəcədə yüksəlməsi, Ramnad burnu yaxınlığından, Ramesvaram adasından başlayaraq Mannar adasına qədər uzanır. Səmadan kiçik adalar kimi görünür, lakin onun böyük hissəsi 1 və 1,25 m dərinliyində sualtı dayazlıqlardan ibarətdir. Bu sırada yerləşən Pamban keçidindən kiçik gəmilər istifadə edilə bilər. Körpü zəncirinə paralel olaraq bərə keçidi var.

Ərəb və portuqal xəritələrindəki təsvirlərə görə Ramasetu XV əsrin sonılarına qədər gəmilərin keçidi üçün əlverişli olmuşdur. Ancaq zəlzələ və fırtınalar səbəbindən keçid bağlanmışdır.

Brahmanlar Adəm körpüsünü *Rama körpüsü* və ya *Nali körpüsü* adlandırırlar. Ramayana eposuna görə körpü imperator Ramanın əmri ilə inşa edilmişdir. Əfsanəyə görə tikinti işləri Vişvakarmanın oğlu Nalının rəhbərliyi altında, üstəlik vanara ordusunun dəstəyi ilə inşa edilmişdir. Bu körpü ilə Ramanın ordusu Şri-Lankada yerləşən iblis Ravannın ordusu ilə vuruşmaq məqsədi ilə hərəkət etmişdir. Səbəb isə Ramanın sevgilisi Situnun oğurlanması olur. 

Müsəlmanların əfsanəsinə görə Adəm (əlehisallam) Cənnətdən qovularkən Şri-Lankada yerləşən Adəm dağına atılır. Əfsanəyə görə Həvva isə bu zaman Ciddə ətrafı ərazilərdə olur. Adəm (əlehisallam) onun yanına getmək məqsədi ilə bu quru yolu, keçiddən istifadə etmişdir.

Hal-hazırda Hindistan hökuməti Hindistan və Şri-Lanka arasında boğazın dərinləşdirilməsi üçün bir layihə hazırlamışlar. Bu ada ətrafına 30 saatlıq naviqasiya (təxminən 400 km) qənaət edəcək. Layihənin müxalifləri isə Ramasetin ölkənin tarixi irsi kimi qorunmalı olduğunu bəhanə edərək buna qarşı çıxırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "«Rama körpüsü»". 2013-04-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-03.

Ədəbiyyat
---------

* When Megaengineering Disturbs Ram: The Sethusamudram Ship Canal Project / Michiel van Dijk and Virginie Mamadouh // Engineering Earth. The Impacts of Megaengineering Projects. In 3 volumes. Vol. 1 / Ed. Stanley D. Brunn. — Springer, 2011. — e-ISBN 978-90-481-9920-4. — DOI 10.1007/978-90-481-9920-4. — Ch. 18. — P. 297.
* Physical Geography // Ceylon. A General Description of the Island, Historical, Physical, Statistical. In 2 vols. Vol. 1. — Asian Educational Services, 1994 (reprint, first published in 1876). — Ch. IV. — Pp. 58—61.

Mənbə
-----

* Мост Рамы — удивительное творение природы или древний мегалит. По следам Рамаяны // 2012
* Rama körpüsü // 22 iyun 2012.
CIE xy xromatiklik diaqramı.
**Monoxromatik işıq** (q.yun. μόνος – tək; χρῶμα – rəng) — gözdə hiss olunan tezliklər diapazonunun müəyyən sabit tezliyi ilə xarakterizə olunan elektromaqnit dalğası. Başqa tezlikli elektromaqnik dalğaları (infraqırmızı, ultrabənövşəyi və s. şüalar) fiziki təbiətinə görə görünən işıq dalğalarından fərqlənmir və "monoxromatik" termini onlar üçün də işlədilir. Nəzəri hesablamalara görə ciddi monoxromatik dalğaların şüalanma müddəti sonsuz böyük olmalıdır. Real şüalanma prosesləri isə sonlu olduğundan onlar yalnız kiçik tezliklər intervalında "monoxromatik" qəbul edilir. Sərbəst qaz atomlarının ayrı-ayrı spektral xətləri monoxromatik işığa uyğundur. İşığı monoxromatik işığa yaxən dar spektral intervallara bölən cihaz monoxromator adlanır. Bəzi lazerlər vasitəsilə şüaların spektral intervalı atomun spektr xətlərininkindən ensiz olan monoxromatik şüalar almaq mümkündür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Монохроматик ишыг // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 52.
**Frank Riberi** (*fr.* Franck Bilal Ribéry, fransız deyilişi [fʁɑ̃k ʁibeʁi]; 7 aprel 1983[…], Bulon-Sür-Mer) — Fransa futbolçusu.

Həyatı
------

Fransa millisinin və "Bayern" (Münhen) klubunun futbolçusu, 2012/2013-cü ilin Avropanın ən yaxşı futbolçusu seçimiş və Qızıl topa əsas namizədlərdən biri Frank Riberidir.

1983-cü ildə anadan olub. İki yaşında avtomobil qəzası keçirib. Qəza vaxtı maşının pəncərəsindən atılan Riberinin üzərində cərrahiyyə əməliyyatı aparılıb. İndi onun bədənində həmin qəzanın nişanələri hələ də qalır.

1996-cı ildə 13 yaşında olarkən Lill Futbol Akademiyasına daxil olur, lakin nəzəri bəhslərə marağı olmadığından 3 il sonra akademiyadan qovulub.

Məqalədə onun necə müsəlman olması barəsində də məlumat var. Frank müsəlmanlığı əlcəzairli həyat yoldaşı Vahibənin təşəbbüsü ilə 2005-ci ildə qəbul edib və adını dəyişdirərək, Bilal qoyub.

Hazırda isə Bilal Riberi iki uşaq atasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Franck Ribéry // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. 1 2  FRANCK RIBERY // Argentine Soccer Database (isp.).

Xarici keçidlər
---------------

* Официальный сайт Франка Рибери Arxivləşdirilib 2010-04-30 at the Wayback Machine (fr.)
* Профиль на сайте немецкой Бундеслиги (alm.)
* Профиль игрока на FCBayern-Munchen.com Arxivləşdirilib 2016-03-08 at the Wayback Machine
* Франк Рибери — человек со шрамом (ГОЛ!) (rus.)
**Francisco Gómez de Quevedo Villegas y Santibanez Cevallos** (14 (24) sentyabr 1584, Madrid – 8 sentyabr 1645[…]) — *Francisco de Quevedo* kimi tanınan, bir idi ispan yazıçı of Golden Age. İspan ədəbiyyatı tarixində, xüsusən də şeir yaradıcılığı ilə tanınan ən görkəmli müəlliflərdən biridir, eyni zamanda hekayə, teatr və müxtəlif fəlsəfi, siyasi, əxlaqi, zahid, humanist və tarixi bukletlər yazmışdır.

O, lord adları keçirilən Torre de Juan Abad (bir çox çətinliklər sonra, 1620-ci ildə əldə edilən və cəngavər) Santiago Sərəncamı onun giriş rəsmi edildi (29 dekabr, 1617 Felipe tərəfindən imzalanmış, bir kral sertifikat vasitəsilə III və başlıq 8 fevral 1618-ci ildə göndərilmişdir).

Francisco de Quevedo, 1618-ci ildə Santiago Sifarişinə girdikdən sonra Francisco Pacheco tərəfindən *əsl portretlərin təsvir kitabında, məşhur və unudulmaz kişilərlə təsvir edilmişdir* .

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. 1 2  Quevedo y Villegas // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
**Frankfort** (*ing.* Frankfort) — Franklin qraflığında (Kentukki, ABŞ) 28,602 nəfər əhalisi olan şəhər. Kentukki ştatının inzibati mərkəzi və Franklin qraflığının paytaxtıdır.

Tarixi
------

Frankfortun öz adını 1780-ci illərdə baş verən hadisələrdən aldığı güman edilir. Hindular Kentukki çayında keçidi keçən bir qrup ağ kolonistlərə hücum etdilər. Hücum dəf edildi, lakin pionerlərdən biri Stiven Frank öldü. Bu yer onun şərəfinə "Frank's Ford" adlandırıldı. Bu ad sonradan Frankfort olaraq qısaldıldı.

1786-cı ildə Ceyms Uilkinson (o illərin tanınmış hərbi və siyasi xadimi, ispan agenti) Kentukki çayının şimal tərəfində 260 akr torpaq aldı, hazırda bu sahə şəhərin biznes mərkəzidir. Uilkinson, 1792-ci ilin iyununda şəhərə çevrilən Kentukki paytaxtının seçilməsində Frankfortun baş lobbiçisi idi.

Vətəndaş müharibəsi zamanı Frankfort bir müddət cənubluların əlində idi. 1862-ci ilin oktyabrında Kentukki ştatının ikinci Konfederasiya qubernatoru Riçard Housun andiçmə mərasimi zamanı şəhər qəfildən şimallıların üstün qüvvələrinin hücumuna məruz qaldı və cənubluları geri çəkilməyə məcbur etdi. Müharibənin sonuna qədər Frankfort Şimala nəzarət etdi. 1863-cü ildə şəhəri qorumaq üçün Fort Hill tikilmişdir.

1960-cı illərdə Frankfort qısa bir inkişaf dövrü yaşadı, şəhərdə bir neçə müasir ofis və ictimai bina tikildi, lakin 1970-ci illərin ortalarından etibarən adi sakit və dinc mövcudluğuna qayıtdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  *United States. Bureau of the Census* 2016 U.S. Gazetteer Files (ing.). Washington, D.C.: U.S. Census Bureau, 2016.
2. ↑  United States Census 2010.
3. ↑  2020 United States Census. / red. ABŞ əhalinin siyahıya alınması bürosu
4. ↑  "Find a County". National Association of Counties. 2011-05-31 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-06-07.
5. ↑  The Register of the Kentucky State Historical Society, Volume 1. Kentucky State Historical Society. 1903. 35.
**Hacı Mir Abbas bəy Talışinski** — Çar ordusunun hərbiçisi.

Mir Mustafa xanın beşinci oğlu Hacı Mir Abbas bəydir. Atasının əmlak bölgüsündə ona Astara mahalı düşmüşdü. Hətta Mirzə Əhmad bu haqda "Əxbərnamə"də də yazır: "Mir Mustafa Xan öz ogulları arasında Mir Abbası çox istəyirdi və əmlak bölgüsündə Astara mahalını və özünün bir neçə nökərini Mir Abbasa bagışlamışdı, üstəlik məni də Mir Abbasa mirzə verdi." Hacı Mir Abbas bəyə 1829-cu ildə mayor rütbəsi verilir. 1831-ci ildə Rusiyaya qarşı iddialarına görə həbs olunur. Helə həmən ilin axırlarında da həbsdən azad olunur. 1860-cı ildə Astaradan Peterburqa köcür. Astaranın idarə olunmasını öz oğlu Mir Tagıya tapşırır. 1860-cı illərdə Peterburqda yaşaması haqqında arxivdə belə bir məlumat var: "Mir Abbas bəy Qraf Orlov Davıdovun 1 hissəli 2-ci kvartalının 3 nömrəli evində yaşamışdır". Peterburqa getmeyinin məqsədi o idi ki, vəfat etmiş bacısının qəbrini ziyaret etsin və bacısının saxladığı vəsiyyətnamələri Talışa gətirsin. Mir Abbas bəy bu işlərə nail ola bilir, bacısının saxladığı arxivlə yanaşı, ona məxsus qızıl-zinyət əşyaları və pulları da Talışa gətirir. 1863-cü ildə Hacı Mir Abbas bəy Peterburqdan Talışa dönür.

Haci Mir Abbas bəyin 7 həyat yoldaşı olmuşdu. Birinci həyat yoldaşı Qarabağ xanı olan Rüstəm xanın qızı Xanımağa idi. Xanımağadan 2 qızı olmuşdu: Fatma xanım (1825-?) və Pəri xanım(1829-?). İkinci arvadının adı məlum deyil, o qadından 2 oğlu olmuşdu: Məmmədhəsən bəy (1821-?) və Məmməd Əli bəy (1823-?). Üçüncü arvadı Gürcü qızı Güləndam idi (bəzi məlumatlara görə Gürcü çarı Qeorqinin qızı idi, yəni ki, Mir Abbas bəy öz böyük qardaşı Mir Məmməd Xanın həyat yoldaşı Nina (Nənə) xanımın bacısı Güləndam xanım ilə evlənmişdi. Görünür ki, Talış Xanları Gürcü çarları ilə qohum idilər.) O gürcü xanımından Mir Tağı bəy adlı oğlu olmuşdu. (Mir Tağı bəy Xansıvo ilə əmi oğlu olmaqla yanaşı, həm də xala oğlu idilər.) Mir Tağı bəyin (1833-1892) oğlu, dövrünün ən məşhur mülkədarlarından sayılan, Lənkəranda "Xan evi" adı ilə tanınan Xan sarayını tikdirən, miliyonçu Mir Əhmad Xan Talışinskidir. Mülkədar və miliyonçu Mir Əhmad Xan Talışinski Hacı Mir Abbas bəyin nəvəsidir. Hacı Mir Abbas bəyin dördüncu həyat yoldaşı Astaranın Siyaku kəndindən olan rəiyyət qızı Yetər xanım idi. Yetər xanımdan bir oğlu olmuşdu: Mir Cavad bəy (1852-1909).

Beşinci həyat yoldaşı Astaranın Alaşa kəndindən olan rəiyyət qızı Fəxriyyə xanım idi. Fəxriyyə xanımdan da bir oğlu olmuşdu: Musa bəy (1852-1902).

Altıncı xanımı Astaranın Şahağacı kəndindən olan Rəcəbəli bəyin qızı Maral xanım idi. Maral xanımdan bir oğlu və 4 qızı olmuşdu: Xanı bəy (1855-1911), Bilqeyis xanım (1831-?), Mir Zadə xanım (1841-?). Zəhra bəyim (1846-1914) və Saray bəyim (1858-?).

Sonuncu, 7-ci həyat yoldaşı Astaranın Maşxon kəndindən olan rəiyyət qızı Hüri xanım idi. Hüri xanımdan bir oğlu və bir qızı olur: İsa bəy (1865-1906) və Gövhər Tac xanım (1861-?)

Hacı Mir Abbas bəy 1874-cü ildə Astarada vəfat etmiş, qəbri Butəsər (Pensər) kəndindədir.

Qızı Zəhra bəyim Mir İbrahim xan Talışxanovla evlənmişdir

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  [*ölü keçid*]
**Hacı Mahmud əfəndinin yaşayış evi və müsafirxanası** — yaşayış evi və müsafirxana

Hacı Mahmud əfəndinin yaşayış evi Aslanbəyli kəndinin qərb qurtaracağında yerləşir. Bu ev qonşuluqdakı müsafirxana (qonaq evi) və məscid ilə birlikdə vahid bir kompleks təşkil edir. Yerli daşdan tikilən bina XIX yüzilliyin imkanlı kənd sakinlərin mülkləri üçün səciyyəvi olan bir görkəmə malikdir.

Soykökü Aslanbəylidən olan Hacı Mahmud əfəndi 150 il əvvəl Türkiyədə dini təhsilini başa vurandan sonra doğma yurda qayıtmışdır. Öz kəndində əsl din adamı kimi tanınır. O camaatın mənəvi atası, müəllimi, həm də himayədarı olmuşdur. Hacı Mahmud əfəndi Türkiyənin Amasiya şəhərində ustadı və mürşidi Seyyid Nigarinin qəbri üstündə böyük bir məscid tikdirmişdir. Məscid indi də durur və onun üzərində Hacı Mahmud əfəndi tərəfindən tikdirilməsi haqqında lövhə vurulub. Hacı Mahmud əfəndinin nüfuzundan ehtiyatlanan çar hökuməti onu Şeyx Şamilin dəstəkləməsində günahlandırıb qazamata salır. Xeyli qazamatda saxladıqdan sonra xalqın mənəvi atasını azad etməyə məcbur olur. Ölümündən sonra Aslanbəylidə dəfn olunan Hacı Mahmud əfəndinin türbəsi əsl ziyarətgaha çevrilib.

Xarici keçidlər
---------------
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Mirhəşim Seyidov.

**Hacı Mirhəşim Miryaqub oğlu Seyid** və ya **Mirhəşim Miryaquboğlu Seyidov**(13 yanvar 1962, Xok, Noraşen rayonu) – Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi Aparatının Dövlət quruculuğu, inzibati və hərbi qanunvericilik şöbəsinin müdiri, 2-ci dərəcə dövlət müşaviri; hüquqşünas.

Həyatı
------

Hacı Mirhəşim Miryaqub oğlu Seyid 1962-ci il yanvarın 13-də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur (indiki-Kəngərli) rayonunun Xok kəndində anadan olmuşdur.

Əmək fəaliyyətinə 1984-cü ildə Şərur rayon İcraiyyə Komitəsində başlamış, 1994-cü ilədək rayonun ayrı-ayrı təşkilatlarında müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır.

1995–2000-ci illərdə birinci çağırış Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı olmuşdur.

24 yanvar 2001-ci ildən Milli Məclis Aparatında işləyir. 2001–2010-cu illərdə Sosial qanunvericilik şöbəsində böyük məsləhətçi, sektor müdiri, şöbə müdirinin müavini, 2010–2016-cı illərdə Dövlət quruculuğu üzrə qanunvericilik şöbəsinin müdir müavini, dekabr 2016 — may 2020-ci illərdə Dövlət quruculuğu üzrə qanunvericilik şöbəsinin müdiri, may 2020-ci ildən Dövlət quruculuğu, inzibati və hərbi qanunvericilik şöbəsinin müdiridir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 iyun 2016-cı il tarixli Sərəncamı ilə "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 iyun 2009-cu il tarixli Sərəncamı ilə 3-cü dərəcə dövlət müşaviri, 19 iyun 2017-cı il tarixli Sərəncamı ilə 2-ci dərəcə dövlət müşaviri ixtisas dərəcəsi verilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi Sədrinin 27 dekabr 2018-cı il tarixli Sərəncamı ilə "Parlament" medalı ilə təltif olunmuşdur.

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

Ailəlidir. Uşaqları — Orxan, Turxan, Tunar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-09-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-07.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-09-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-30.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-03-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-30.
**Hacı Vəli Bektaşi** (1209, Nişapur – 1271, Nevşəhər) — mütəssəvüf.

Fəaliyyəti
----------

Bektaşiliyi yarıməfsanəvi türk sufisi xorasanlı Hacı Vəli Bektaşın adı ilə bağlayırlar. Monqollar Səlcuqilər dövləti və xilafətin qalıqlarını dağıdandan sonra o, Kiçik Asiyaya mühacirət edib. Hacı Bektaşın öz ruhani silsiləsini Əhməd Yəsəvidən götürdüyü və onun vasitəsilə imam Museyi-Kazıma çıxdığı deyilir. Hacı Bektaşın əsərləri qalmadığınıdan onun təlimi haqda bitkin bir fikir yürütmək çox çətindir. Ərəb dilində "Məqalət" adlı əsərin müəllifi olduğu deyilir. Amma bu kitabın orijinalı qalmayıb.

Bir zamanlar Hacı Vəlinin digər gəzərgi dərvişlər kimi qələndəriyyə təmayüllü olduğu ehtimal olunur. Bu, sonralar Bektaşilik təriqətində bir çox izlər buraxıb. Qələndəriyyə hinduist və buddist ənənələrindən təsirlənib. Qələndərilər, adətən, sədəqə toplamaqla dolanırdılar. Ən zəruri şəxsi əşyalardan savayı heç bir əmlaka sahib olmazdılar. Sərgərdan həyat tərzi sürən qələndərlərin bÿçèëÿrè nikahsız yaşamaq haqda əhd də edərdilər. Qələndərlərin bir qisminin çox ekzotik görünüşü də olardı: onlar başlarını, üzlərini, bığ, saqqal, hətta qaşlarını da tərtəmiz qırxdırar, qısa xirqə geyərdilər. Başlarına konusşəkilli papaq qoyar, üstlərində isə ağır dəmir bəzəklər – boyunbağı, üzük, bilərzik və s. gəzdirərdilər. Onların həyat tərzi çox sadə idi. Bahalı olan bütün şeylərə nifrət edər, həmişə gülərüzlü olar, daim səfərlərdə dolanardılar.

Beləliklə, Hacı Bektaşın Orta Asiyadan gətirdiyi panteist dünyagörüşü ünsürlərinə qələndərlərə məxsus keyfiyyətlər də əlavə olunmuşdu.

İstinadlar
----------



| ⛭Yunus Əmrə |
| --- |
| Mürşidləri | Tapdıq Əmrə  • Hacı Bektaş Vəli  • Mövlana Cəlaləddin Rumi |  |
| Əsərləri | *Divan*  • *Risalətun-Nushiyyə*
 ... |
| Əlaqədar | Tiran Yunus Əmrə Türk Mədəniyyət Mərkəzi  • *Yunus Əmrə: Eşqin Səsi*  • Yunus Əmrə İnstitutu  • Yunus Əmrə Mədəniyyət Mərkəzi  • Yunus Əmrə Oratoriyası  • Yunus Əmrə Türbəsi  • Yunus Əmrə Fondu  • Od (Bir Yunus romanı) |

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) · Universalis |
| Normativ yoxlama | GND: 118869779 · ISNI: 0000 0004 0032 4873 · LCCN: n88218443 · NTA: 073371866 · VIAF: 284348280, 72191987 · WorldCat VIAF: 284348280, 72191987 |
**Hacı Bəşir Rzayev** — Qarabağın, Şuşanın məşhur Rzayevlər nəslindən olan, Şuşada "Tacirlər padşahı" kimi tanınan məşhur tacir. Bu nəslin ulu babası olan Həsənəli XVIII əsrin ikinci yarısında Şuşanın *Gəlmələr məhəlləsində* yaşamış və ticarətlə məşğul olmuşdur.

Erkən həyatı və təhsili
-----------------------

Bəşir Hacı Şükür oğlu Rzayev 1868-ci ildə Şuşa şəhərində doğulmuşdu. İbtidai təhsilini məhəllə mollaxanasında almışdı. Sonra Şuşa şəhər məktəbində təhsilini davam etdirmişdi. Ticarətlə məşğul olmuşdu. Hacı bəşir II Gildiya tacir idi.

### Ailəsi

Hacı Bəşir Rzayev Rübabə xanımla ailə həyatı qurmuşdu. Onların bu nikahdan İsmayıl, Əli, Cəmil, Saleh adlı oğlanları, Həcər, Xurşid adlı qızları vardı.

Fəaliyyəti
----------

Hacı Bəşir Rzayev Rusiyanın bir çox şəhərləri ilə, Iran və Osmanlı dövləti ilə ticarət edirdi. Onun Şuşanın Rastabazarında topdansatış və parakəndə satış dükanları var idi. Əsasən xalça, meyvə qurusu, qurğuşun satırdı. XIX və XX əsrin əvvəllərində Qarabağ xalçaları siyasi xadim, əyan-əşraflara verilən ən qiymətli hədiyyələrdən sayılırdı.

Hacı Bəşir Rzayev ömrünün daha irəlidəki illərində ipək ticarəti ilə məşğul idi. Onun bir deyimi hələ də Qarabağda məsəl kimi işlənir. *"Min batman qurğuşundan, bir xərvər ipək sərfəlidir"*.

Hacı Bəşir Rzayevin Şuşada bir neçə imarəti vardı. Bunlardan biri atası Hacı Şükürdən qalmış, digərlərini özü tikdirmişdi. Evlərdən birinin xarabalığı hələ də Şuşa şəhərinin Mərdinli məhəlləsində durur.

Hacı Bəşir Rzayev öz evlərində, İsa bulağında tez-tez Şuşa xanəndələrinin konsertlərini təşkil edirdi. Firudin Şuşinski bu haqda yazır: *"Birinci dərəcəli xanəndələr ürəfa məclislərinə çağırılardı. Buraya başqa adamlar buraxılmazdı. Belə məclislərdə klassik şərq musiqisinə və muğamata dərindən bələd olan «mümtazlar», bir də tacirlər və əsilzadələr iştirak edərdilər. Burada xanəndələr muğamları tamam-dəstgah oxuyardılar. Oyun havaları çalınmazdı. Hacı Bəşir ən çox Xanlıq Şükürün ifalarını sevərdi.*

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Ənvər ÇİNGİZOĞLU, jurnalist-etnoqraf.* "Hacı Bəşir Rzayev: tacirlər padşahı" (az.). 09.06.2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 may 2022.
2. ↑  *Firudin Şuşinski.* Azərbaycan xalq musiqiçiləri. Bakı: Yazıçı. 1975. səh. 172.
**In and out of Consciousness: Greatest Hits 1990-2010** (Azerbaycanca:*Şüurun İçi və Dışı*) İngilis müğənni söz yazıçısı Robbi Vilyamsın ikinci greatest hits'i toplama albomudur. Albom 39 parça ehtiva edən albom, 2010 Ekimi'nde satışa çıxarıldı və EMI şirkətiylə etdiyi bu ankı kontratında çıxan son albomdur. Albomun baş təklisi "Shame", Take That 'dən Gary Barlow'la yazıldı və səsləndirildi. Mahnı Vilyams'ın ayrıldığı Take That'le 15 il aradan sonra ilk birlikdə çalışması oldu. 

Vilyams'ın rəsmi saytı onun xitlərini ehtiva edəcək bu albomun; Vilyams'ın 55 milyon albom satışı, 11 milyon təkli satışı, Birləşmiş Krallıqda 7 ədəd bir nömrəli albom (onu UK'nin ən çox satan solo artis edən), ən sürətli bilet satışı Guiness Dünya Rekordu və Brit Mükafatları tərəfindən qazandığı "Musiqiyə Üstün Katkı Mükafatı" kimi musiqi həyatında qazandığı nailiyyətləri qeyd etmək üçün bu albomu çıxardığı ifadə etdi.

Albom qapağı, "Reality Killed the Video Star" və "Bodies"'in albom qapağı fotoqrafı Julian Broad tərəfindən 2010-ci ilin May ayında Kaliforniya Malibu sahillərində çəkildi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  "In And Out Of Consciousness: Robbie's Greatest Hits 1990-2010 Is Coming!". RobbieWilliams.com. 7 İyun 2010. 2015-10-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-06-23.
2. ↑  "In and Out of Consciousness: The Greatest Hits 1990 - 2010". Billboard.com. 2012-11-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-06-23.
**Kra bərzəxi** (tay กิ่วกระ ) — Malay yarımadasını Asiya materiki ilə birləşdirir. Qərbdə Andaman dənizi, şərqdə isə Siam körfəzi sahillərini yuyur. Ən dar yeri Cumpxon şəhəri iıə Kraburi çayının estuarisi arasında cəmi 44 km təşkil edir. İnzibati cəhətdən ərazinin böyük hissəsi Tailanda şimal və qərb hissələri isə Myanmaya məxsusdur. Bərzəx Kraburi çayının adından ğötürülmüşdür.

Kanal tikintisi
---------------

Bərzəx üzərində tikiləcək kanal malakka yarımadasını dolanmaqla edilən uzun səyahəti 100 km-lərlə qısalda bilərdi. Artıq XVII əsrdə ərazidən kanal tikintisi planlaşdırılırdı ancaq kifayət qədər baha başa gəlməsi və ekologiyaya vurulacaq zərbələr nəzərə həyata keçirilməmişdir. Bəziləri kanalı ən dar yerdə, bəziləri isə Surattxani və Pxanqnqa şəhərləri arasında tikilməsini təklif edirlər. Onun tikintisinə bir sıra dövlətlər xüsusi ilə Sinqapur əlehinədir. Belə ki kanalın tikintisi Malakka boğazının əhəmiyyətini azaldaraq bölgə dövlətlərinin istisadiyyatına ağır zərbə vura biıər. Bəzən isə bir sahildən digər sahilə dəmiryolunun çəkilməsi planlaşdırılır.

Mənbə
-----

* Kra bərzəxi
**Kral-Kristian** (*ing.* King Cristian Island) — Kanada Arktik arxipelaqının Kraliça Yelezaveta adaları və Sverdrup adaları qruplarına daxildir. Hal-hazırda adada həyat əlaməti yoxdur (2012).

Coğrafiyası
-----------

Lokhid adası (solda) və Kral-Kristian adası (sağda)
Ada Kraliça Yelezaveta adalarının qərbində yerləşir, 13,5 km cənub-qərbdə Ellef-Rinqnes adası qərar tutur ki, Datç boğazı vastəsi ilə ayrılır. Baterst adasını adadan Mak-Klin boğazı ayırır.

Sahəsi 645 km², sahil xətdinin uzunluğu 116 km təşkil edir. Adanın uzunluğu 40 km, maksimal eni — 26 kilometrdir. Adanın səthi düzənliklərdən ibarət olaraq hündürlüyü 40–110 metr təşkil edir. Ən hündür nöqtəsi 165 metrdir.

Tarixi
------

Ada ilk dəfə 1901-ci ildə Otto Sverdrup tərfindən kəşf edilir və adlandırılır. Onu ilk dəfə isə 1916 ildə Vilyalmur Stefanson tətqiq edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Atlas of Canada. List of Islands". 2013-01-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-08.
2. ↑  "The Islands Encyclopedia. King Christian Island". 2010-12-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-08.
3. ↑  Encyclopedia Canadiana, Grolier of Canada Limited, Toronto-Ottawa-Montreal, 1967, volume 5, page 409
**Tərxinabad** (*fars.* ترخین‌آباد‎, *azərb.* Təxnava,تَخناوا‎) - İranın Həmədan ostanının Əsədabad şəhristanının Mərkəzi bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.

Coğrafiya
---------

*Tərxinabad* kəndi Əsədabaddan 3 kilometr şimal-şərqdə, Almabulaq (Almaqulaq) dağının yamacında yerləşir. Bu kəndin dağlıq bölgədə yerləşimindən asılı olaraq, gözəl yaylaqlar və sulu bulaqlar malikdir. Tərxinabad yaxınlığında Böyükgöl adlı bir gölcük yerləşir.

### Bulaqlar

Şallıbulaq, Suludərə, Hacı Qələndər, Böyükgöl, Almabulaq, Mənsur bulağı (indi quruyub), Soyuq Kəhriz.

Kəndin memarlığı
----------------

Tərxinabad memarlığı başqa dağlıq bölgələrdə yerləşən yaşayış yerlərinə bənzəyir, belə ki aşağıda yerləşən evin damı yuxarıdakı evin həyəti sayılır. Kənd evləri Tərxinabad çökəkliyinin şimalında və qibləyə sarı tikiliblər, bu isə dağlıq bölgələrin kəndlərində ən uyğun və yayğın memarlıq növüdür. Evlərin həyətində mətbəx, təndir, ağıl və anbarlar yerləşərək, damlarda isə baca var. Yaşayış otaqlar ümumiyyətlə balaca qapılarla birləşdirilən ikinci mərtəbədə yerləşir və qışda tez istilənmək üçün adətən kəndir adlanan, ortasında soba olan otaqlardan biri də təndir və mətbəxdir.

Əhalisi
-------

2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 420 nəfər yaşayır (128 ailə).

### Milli tərkibi

Əhalisi bütünlükdə Azərbaycan türklərindən ibarətdir və Azərbaycan türkcəsində danışırlar.

İqtisadiyyat
------------

Kənlilərin gəliri əsasən bağçılıqdandır. qoz, gavalı, üzüm və alma burada yetişdirilən ən önəmli məhsullardır.

Turizm
------

Tərxinabad kəndində *Tərlan* eko-turizm iqamətgahı yerləşir. İqamətgahda habelə Umac aşı, Qazayağı aşı, Kəşki-badımcan və Abguşt kimi yerli yeməklər buraya gələn turistlərə təqdim edilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Seeiran". 2021-02-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-22.
2. ↑  "Kənd əhalisi". 2022-07-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-11.
3. 1 2  iribnews.ir[*ölü keçid*]
4. ↑  "Tərlan eko-turizm iqamətgahı ilə tanışlıq". 2021-01-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-22.
**Qarakübər** — Ağcabədi rayonu ərazisində, Üzeyirkənddən 4 km Şimalda e.ə. VI-II əsrlərə aid abidə. Qazıntılar zamanı qədim yaşayış yeri və onun nekropolunun (20 ha) sahəsi müəyyən edilmişdir.

Qarakübər yaşayış yerindən dik basdırılmış təsərrüfat küpləri (hündürlüyü 160-165 sm, diametri 80-85 sm), saxsı qab qırıqları - xüsusən qırmızı boyalı qab qırıqları, qara rəngli üstü sığallanmış və üzəri üçbucaq formalı basma naxışlı gil camlar, küpə qırıqları ,dən daşları və s. tapılmışdır.

Yaşayış yerinin Şimal kənarındakı nekropolda yalnız küp qəbirlər açılmışdır (üfüqi qoyulmuş küplərin ağızı müxtəlif istiqamətdədir). Küplərdə sklet bükülü, sağ və ya sol böyrü üstə kəllə isə küpün ağızına doğru yerləşdirilib.Küpün içərisi və ətrafında qırmızı və qara rəngli gil cam, dolça, lüleyin, küpə,sərnic, nehrə, bəzək əşyaları (şüşə muncuqlar və hilal şəkilli sırğalar) və s. qoyulmuşdur. Əldə edilən materialların Orta Asiya, Yaxın Şərq,Kiçik Asiya, Aralıq dənizi sahili materiallar ilə müəyyən uyğunluğu var. Qarakübər tapıntıları Qaratəpə (Ağcabədi), Qızılvəng (Naxçıvan MR), Vardanlı (Oğuz) və Mingəçevirin ilk antik dövr abidələrinin materialları ilə yaxındır. Abidənin son dövrü Yaloylutəpə mədəniyyəti ilə səciyyələnir.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Arxeologiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Aqata Barbara** (*ing.* *Agatha Barbara* 11 mart 1923 – 4 fevral 2002) — Maltanın dövlət xadimi və siyasətçisi, 1982-1987-ci illərdə Malta prezidenti.

Bioqrafiyası
------------

Karyerasına məktəbdə müəllim kimi başlamışdır (1942-1947). 1946-cı ildən siyasətdə fəal iştirak edir və Leyborist Partiyasına qoşulur. 1947-ci ildə Malta Leyborist Partiyasının İcraiyyə Komitəsinin üzvü olur və Maltanın Nümayəndələr Palatasına seçilir. Ölkədə ilk qadın millət vəkili kimi tarixə düşür. Sonradan 1982-ci ildə deputatlıqdan könüllü istefaya qədər Malta Parlamentinin də istisnasız olaraq bütün seçkilərdə deputat seçilir. 1955-ci ildə təhsil və mədəniyyət nazirinin portfelini təhvil alır. Bununlada ilk Malta qadın naziri olur. Təhsilin geniş əhali üçün daha əlçatan olmasına yönəlmiş bir islahatı həyata keçirir. Maltanın müstəqilliyi uğrunda fəal mübarizə aparır. Bu fikri təbliğ edərək Qərbi Avropa və ABŞ-yə çoxsaylı səfərlər təşkil edir və bu məsələ ilə bağlı BMT-də dəfələrlə çıxışlar edir.

1958-ci ildə Leyboristlər hökuməti süquta uğrayır və Barbara vəzifəsini tərk edir. O, daha sonra Maltadakı İngilis hakimiyyətinə qarşı nümayişlərdə iştirak etdiyinə görə həbs cəzasına məhkum edilir.

1971-ci ildə Leyboristlər yenidən hakimiyyətə gəlir. Bu dəfə Barbara yenidən Təhsil və Mədəniyyət Nazirinin olur. Bu vəzifədə diqqətini ilk növbədə texniki təhsil sisteminin qurulmasına yönəlmiş islahatlara həsr edir.

1974-1981-ci illərdə Əmək, Məşğulluq və Sosial Təminat Naziri (1976-cı ildən - Əmək, Sosial Təminat və Mədəniyyət), Baş nazirin müavini vəzifəsini icra edir. İşçilər üçün sosial zəmanətlərin artırılması və işsizliyin azaldılması sahəsində nəzərəçarpan uğurlara imza atır. Maltada muzey biznesinin inkişafına mühüm töhfə verir. Sosialist partiyasının nümayəndəsi kimi, Maltanın mədəni həyatının dünyəviləşməsi üçün mübarizə aparır. Xeyriyyəçilik işlərinin təşkilində fəal iştirak edir.
1981-ci il seçkiləri konstitusiya böhranına səbəb olur. Çünki Milliyyətçi Partiya səs çoxluğunu qazansada parlamentdəki azlıq ola Leyborist Partiyası üçün 34-ə qarşı 31 olur. Milliyyətçi Partiyadan olan millət vəkilləri parlamenti boykot edir və etiraz nümayişləri başlayır. Beləliklə 15 fevral 1982-ci ildə Maltanın prezidentliyini gətirilən Barbaranın vəzifəsi Maltadakı iki əsas siyasi partiya arasındakı münaqişəni həll etmək olur. O, vəziyyətin pisləşməsinin qarşısını alaraq bunu bacarır.

1987-ci ildə onun prezidentlik müddəti başa çatdı və 2002-ci ildə öldüyü məmləkəti Zabbara qayıdır.

Xatirəsi
--------

* Aqata Barbaranın portreti 1986-cı ildə buraxılmış Malta əskinasların üzərində yerləşdirilmişdir..
* 23 aprel 2006-cı ildə Malta Prezidenti Edvard Fenek Adaminin sərəncamı ilə Zabbarda Barbaranın şərəfinə bir abidə qoyulur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Agatha Barbara // Munzinger Personen (alm.).
2. ↑  Commonwealth: Volumes 23-24. — Royal Commonwealth Society, 1979. — С. 26.
3. ↑  George S. Cuhaj — 2014 Standard Catalog of World Paper Money Modern Issues 1961-Present 20th Ed
Qurudulmuş hazır qəhvə
**Hazır qəhvə** ya da **qəhvə tozu**, mayalanmış qəhvə çərdəklərindən əldə edilən içkidir. Qurutma prosesi dondurularaq və ya sprey köməkliyi ilə həyata keçirilir. Sıxışdırılmış maye halında olan hazır qəhvə növləri də vardır.

Hazırlama qaydası (isti suda asanlıqla həll olması), qəhvə çəyirdəyinə müqaisədə daha yüngül olması və uzun müddətli ömrü hazır qəhvənin üstünlükləri arasında yer alır. Bundan başqa, yaxşı qurudulmamış hazır qəhvə asanlıqla xarab ola bilər.

Tarixi
------

Hələ Amerika Vətəndaş Müharibəsi zamanı, birlik ordusu üçün "Essence of Coffee" adı altında konsentratlaşdırılmış qəhvə/süd/şəkər qarışığı istehsal edilir. Bu cür hazır qəhvə, bir çay qaşığı bir fincan isti su ilə qarışdırılaraq içilirdi. Ancaq bu qarışıq qoşunlar arasında o qədər populyar olmadığı üçun, tezliklə istehsalı dayandırılır.

Hazır və ya həll olunan qəhvə 1890-cı ildə Yeni Zelandiyanın "Invercargill" şəhərində yaşayan David Strang tərəfindən ixtira edilmiş və *3518* nömrəsi ilə patentləşdirilmişdir Patentləşdirilmiş məhsul, "Quru isti hava" prosesinə istinad edilərək "Strang's Coffee" ticarət markası adı altında satılmağa başlamışdır.

Bəzi müasir mənbələr isə, ixtiranın fransız yumorist və yazıçı Alphonse Allaisa məxsus olduğunu qeyd edirlər.

İxtira daha əvvəl 1901-ci ildə Çikaqoda işləyən yapon alimi Satori Katoya aid edilirdi. Kato, kəşf etdiyi hazır qəhvəni Nyu Yorkdakı "Pan-Amerikan" sərgisində tanıdır. Daha sonra isə, 1910 ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarında ixtiraçı Corc Vaşinqton öz hazır qəhvə hazırlama metodunu inkişaf etdirmişdir. Daha təkmil qəhvə emalı prosesini təqdim edən Nescafé markası 1938-ci ildə istifadəyə verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Wiley, Bell Irvin. *The Life of Billy Yank.* Doubleday, New York 1971. p. 241
2. ↑  "First Annual Report". Patents, Designs and Trade-marks. New Zealand. 1890. səh. 9. 2016-02-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-10.
3. ↑  "Papers Past — Press — 7 September 1893 — Page 3 Advertisements Column 2". 5 April 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 December 2022.
4. ↑  *Tim.* "The Invention of Instant Coffee – Who, What, Where, and How?". Procaffeination (ingilis). 2019-07-01. 2022-09-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-08-07.
5. ↑  "When Was Instant Coffee Invented?". Coffee Affection (ingilis). 2021-05-24. 2022-06-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-08-07.
6. ↑  Carlisle, Rodney (2004). *Scientific American Inventions and Discoveries*, p.355. John Wiley & Songs, Inc. New Jersey. ISBN 0-471-24410-4.

Xarici keçidlər
---------------

* Hazır Kahve Üretimi
**Aqdəz** (*ərəb.* أگدز‎, bər. ⴰⴳⴷⵣ, *fr.* Agdz) — Mərakeşin cənub-şərqində, Draa-Tafilalet vilayətinin Zaqora əyalətində şəhər. 2014-cü il əhali siyahıyalmasına görə 10.681 nəfərlik bir əhaliyə malik olan şəhər Atlas dağları üzərində, Kisən dağının ətəyində və Draa çayının sahilində yerləşir.

Toponimikası
------------

Aqdəz bərbər dilində "istirahət yeri" deməkdir.

Coğrafiya
---------

Aqdəz Varzazat şəhərindən 65 kilometr (40 mil), Zaqora şəhərindən isə 92 kilometr (57 mil) uzaqlıqda yerləşir. Aqdəz Mərakeş və Timbuktu şəhərlərini birləşdirən tarixi bir karvan yolunun üzərində yerləşir.

Aqdəzin ən əhəmiyyətli coğrafi xüsusiyyəti Draa vadisinin ortasında və şəhərin şərqində yerləşən Kisən dağıdır.

Tarixi
------

Aqdəz tarixən yerləşdiyi regionun önəmli bir iqtisadiyyat mərkəzi olmuşdur. Daha sonra 1970–1980-ci illərdə baş vermiş quraqlıq nəticəsində əhəmiyyətini itirmiş, şəhər əhalisinin əksər hissəsi Aqdəzi tərk etmişdir.

Ərəbistanlı Lourens filmi 1962-ci ildə burada çəkilmişdir.

Əhali
-----

Qalereya
--------

* Şəhəri təmsil edən iki futbol klubu.Şəhəri təmsil edən iki futbol klubu.
* Tamnuqalt ksarı.Tamnuqalt ksarı.
* Tamnuqalt ksarı.Tamnuqalt ksarı.
* Kisən dağının görünüşü.Kisən dağının görünüşü.

İstinadlar
----------

1. ↑  2014 Moroccan census. / red. High Commission for Planning
2. ↑  .
**Hazen Spiller evi** — Massaçusets ştatının Heyverill şəhərində, Qroveland küçəsində yerləşən tarixi evdir. Hazen Spiller evi Riçard Hazen tərəfindən 1724-cü ildə tikilmiş, dövrün kərpic ev modelinin nadir bir nümunəsidir. XX əsrin əvvəllərində Hazen Spiller evində bərpa işləri aparılmışdır. Ev iki mərtəbəlidir. Hazen Spiller evi 1911-ci ildə binaların ilk dövrün xüsusiyyətlərini ətraflı şəkildə qeyd edən Vlliam Taylor tərəfindən qeydə alınmışdır. 1915-ci ildə Teylor evi Nattinq Vollesə satdı. Volles daha sonra evdə bərpa işləri aparmış, bu proses Hazen Spiller evi ilə yanaşı erazidəki digər tikililərə də mənfi təsir göstərmişdir. Ev, Nattinqin sahibi olduğu və müstəmləkə üslubunu yaymaq üçün istifadə etdiyi "*Şəkil evləri zənciri*" kitabçasında nümayiş olunan seriyadan biri idi.

Ev 1990-cı ildə "Tarixi Yerlərin Milli Reyestri"nə verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "NRHP nomination for Hazen-Spiller House" (İngilis). mhc-macris.net. 2019-10-08 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "NPGallery Digital Asset Search" (İngilis). npgallery.nps.gov. 2020-02-12 tarixində arxivləşdirilib.
**Avqusto Sandino** (*isp.* Augusto Nicolás Calderón Sandino; 18 may 1895 – 21 fevral 1934, Manaqua, Nikaraqua)) — Nikaraqua partizan lideri. Sandinista Xalq Cəbhəsi adını Avqusto Sandinodan götürmüşdür. Sandino 1926-cı ildə Baş Nazir Xuan Bautista Sakaranı prezidentlik vəzifəsinə gətirilməsi üçün apardığı silahlı mübarizə də məşhurlaşmışdır. ABŞ dəniz piyadaları korpusunun 1927-ci ildə ölkəyə müdaxilə etməsindən sonra tərəfdarlı ilə birlikdə ölkənin şimalındakı dağlarda gizlənmişdir. ABŞ və Nikaraqua ordusuna qarşı apardığı uğurlu əməliyyatlar nəticəsində xalqın dəstəyini qazanmışdır.

Sandino tərəfindən icra olunan hərbi əməliyyatların əsas məqsədlərindən biri də Nikaraqua xalqında Amerika Birləşmiş Ştatlarına qarşı mənfi fikirlərin formalaşdırılması idi və proseslərin gedişi zamanı partizanlar öz istəklərinə qisməndə olsa nail olmuşdular. 1933-cü ilin yanvar ayında ABŞ ordusunun ölkədən çıxması və Sakaranın hakimiyyətə gəlməsindən sonra tərəfdarlarının bir qismini dağıdaraq sülh prosesinə başlamışdır.

Partizanların tərkisilah edilməsi ilə bağlı danışıqların davam etdiyi müddətdə Xalq Mühafizəçilərinin komandiri Anastasio Somoza Qarsiyanın adamları tərəfindən oğurlanaraq öldürülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Augusto César Sandino // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Avqusto Sandino** ilə əlaqəli mediafayllar var.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 90116563 · BNC: a10153056 · BNE: XX950627 · BNF: 11923617c · CiNii: DA0992517X · GND: 118605399 · ISNI: 0000 0001 1478 6276 · LCCN: n80104792 · NDL: 00621428 · NKC: xx0079264 · NLA: 35960633 · NLP: A29161101 · NTA: 071799362 · NUKAT: n2005001606 · LIBRIS: 330032 · SUDOC: 027121739 · VIAF: 100258961 · WorldCat VIAF: 100258961 |

 |
**Avqusteum** (cəm halda **Avqustea**) Avqust imperial ləqəbi ilə adlandırılmış Qədim Roma dinində imperiya kultu yeridir. Roma imperiyasının Yunan Şərqində bu cür yerlər ***Sebasteon***  adlandırılırdı. Bu cür yerlərə nümunə olaraq Sebastiya/Samariya, Konstantinopol, Afrodisias, Pisidiya Antioxiyası, Karfagen və ən məşhur nümunələrdən biri olan Ankara Avqusteumunu göstərmək olar.

XVIII əsrdən etibarən termin akademik və mədəni binalar üçün də istifadə edilməyə başlnmışdır ki, bu cür avqustealara nümunə kimi Leyptziq, Oldenburq və Vittenberq avqustealarını göstərmək olar.

* Sebastiya/Şomron/Samariya. Avqusteum Avqust məbədinin dövrümüzə çatmış özülündən 25 metr yüksəkdə təpə üzərində yerləşir.Sebastiya/Şomron/Samariya. Avqusteum Avqust məbədinin dövrümüzə çatmış özülündən 25 metr yüksəkdə təpə üzərində yerləşir.
* Afrodisias şəhərinin Sebasteon hissəsiAfrodisias şəhərinin Sebasteon hissəsi
* Leyptziq avqusteumuLeyptziq avqusteumu

İstinadlar
----------

1. ↑  Edward Gibbon - The History of the Decline and Fall of the Roman Empire, II volume, səh. 546
2. ↑  "Augusteum". Excursiopedia. 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 mart 2016.

Həmçinin bax
------------

* Avqust məbədi, Roma
***Davaro*** — Kartal Tibetin rejissoru olduğu, Kamal Sunal baş rolda oynadığı 1981-ci ildə çəkilən Türkiyə filmi.

Mövzu
-----

Almaniyaya işləməyə gedən Memo, istədiyi pulu qazanıb kəndinə dönür və nişanlısı Cano ilə evlənmək istəyir. Memonun qan davalı olduqları Sülo da həbsdən çıxaraq arvadı Ayşonun yanına gəlir. Bunu duyan Hamo, toy-düyünü durdurur və oğlu Memonun, Sülonu öldürməsini istəyir. Ancaq, Memo buna yaxşı yanaşmır.

Öldürüləcəyini anlayan Sülo, Memoya bir təklif edir. Memonun onu öldürməməsi durumunda kənddən uzaqlaşacağını söyləyir. Evlənmək üçün başqa çarəsi qalmayan Memo, Sülonun planını qəbul edir və kənd meydanında Sülonu yalandan vurur. Kənd camaatı da bu nömrəyə inanır.

Daha sonra dağdaki bir quldurun yanında təkrar qarşılaşan Memo və Sülo yene bir-birinə düşmənçilik edir. Quldurun qızıllarını görən Sülonun iştahı qabarır və şəhərdə qalmaqdan vaz keçir….

Aktyorları
----------

|  |  |
| --- | --- |
| **Aktyor** | **Rol** |
| Kamal Sunal | Memo / Mehmet |
| Pəmbə Mutlu | Cano / Canan |
| Şənər Şən | Sülo / Süleyman |
| Adile Naşit | Hamo / Hamiyet |
| Ayşən Qruda | Ayşo / Ayşe |
| İhsan Yüce | Ağa |
| Sırrı Elitaş | Bekiro |

Xarici keçidlər
---------------

* *Davaro* — Internet Movie Database saytında.
**Qəmər Əbdülrəhim qızı Adıgözəlova-Polçayeva** (d.12 aprel 1915, Axtı, Dağıstan – ö. 1992) — həkim, professor.

Həyatı
------

Qəmər Əbdürrəhim qızı Adıgözəlova-Polçayeva 1915-ci il aprelin 12-də Dağıstanın Axtı kəndində anadan olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

O, Azərbaycan ET Oftalmologiya İnstitutunda 1960-cı ildən başlayaraq, 30 ildən artıq müddətdə elmi işlər üzrə direktor müavini vəzifəsini tutumuşdu. Bundan əlavə, prof. Adıgözəlova-Polçayeva 1957-1960-cı illərdə institutun terapevtik şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmış, sonralar isə institutun iki elmi şöbəsinin – uşaqların görmənin mühafizəsi və gözün virus patologiyası şöbələrinin elmi rəhbəri olmuşdur.

O, görmə üzvünün optik qüsurlarının ametropiyaları, çəpgözlüyün, astiqmatizmin, ambliopiyanın, anizometropiyanın haqqında anlayışlara bir çox yeniliklər gətirmişdir. Prof. Ü.C.Musabəyli ilə birlikdə o, oftalmologiyada ilk dəfə olaraq, uzağa akkomodasiyanın konsepsiyasını yaratmışdı. Bundan əlavə gözün müxtəlif mənşəli iltihabi xəstəliklərinin, gözün yenitörəmələrinin, uveal kataraktanın, traxomanın patogenezi problemlərinin işlənməsi də bir neçə onillik ərzində institutda onun rəhbərliyi altında aparılırdı.
Prof. Q.Ə.Adıgözəlova-Polçayeva oftalmologiyanın müxtəlif məsələlərinə dair bir neçə yüz elmi əsərin, o cümlədən bir neçə monoqrafiyanın müəllifidir. Onun "Ametropiyalar zamanı gözün refraksiyasına akkomodasiya spazmının təsiri" və "Anizometropiya" adlı monoqrafiyalarının görmə üzvünün fiziologiyasının öyrənilməsində böyük əməyi var.
Prof. Q.Ə.Adıgözəlova-Polçayeva nəinki istedadlı alim, hətta gözəl diaqnost və hərtərəfli oftalmocərrah olmuşdur. O, elmi və təcrübi oftalmoloq kadrlarının olduqca böyük bir dəstəsini hazırlamışdı, onun rəhbərliyi altında 10-dan artıq namizədlik dissertasiyaları müdafiə edilmişdir.[*561 gündür mənbəsizdir*]

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Qadın Ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası nəşriyyatı. 2002. səh. 22.
2. ↑  Əlamətdar və tarixi günlər təqvimi 2010. Bakı. 2009. səh. 136.  (#first\_missing\_last)
**Qadın sidik kanalı** (*lat.* urethra feminina) — qadın orqanizmində sidiyi xaric etmək funksiyası yerinə yetirən sadə quruluşa malik borulu orqan.

Quruluşu
--------

Qadın sidik kanalının uzunluğu 2.5–4 sm, diametri 8–12 mm-dir. Qadın sidik kanalının daxili dəliyi (*lat.* ostium urethrae internum) sidiklikdən başlayır, xarici dəliyi (*lat.* ostium urethrae externum) uşaqlıq yolu dəhlizinə açılır. Sidik kanalının selikli və əzələ qişaları vardır. Kanalın selikli qişasında boylama büküşlər və vəzilər yerləşir. Onun arxa divarındakı boylama büküş daraq şəklindədir və sidik kanalı darağı (*lat.* crista urethralis) adlanır. Əzələ qişası daxili boylama və xarici dairəvi qatlardan ibarətdir. Dairəvi qat daxili dəlik nahiyəsində sidikliyin əzələsinə bitişir. Sidik kanalının daxili dəliyi sidikliyin həlqəvi əzələ qatından əmələ gəlmiş büzücü əzələ (*lat.* m. sphincter vesicae) ilə əhatə olunmuşdur. Bu əzələ cizgisiz (saya) əzələ toxumasından təşkil olunmuşdur və qeyri-iradidir. Qadın sidik kanalının sidik-cinsiyyət diafraqmasından keçən yerində cizgili (eninəzolaqlı) əzələ toxumasından təşkil olmuş, aralıq əzələlərindən olan sfinkter – sidik kanalını büzən əzələ (*lat.* m. sphincter urethrae) yerləşir.

Yaş xüsusiyyətləri
------------------

Yenidoğulmuş qızlarda sidik kanalının uzunluğu 0.8–1 sm-ə qədərdir. 13 yaşlı qızlarda tam formalaşır, 16 yaşlı qızlarda sidik kanalının uzunluğu orta hesabla 3.3–4 sm-ə qədərdir.

Xəstəlikləri
------------

### Uretrit

Sidik kanalının iltihabına uretrit deyilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "İnsan anatomiyası" (3 cilddə, II cild), V.B.Şadlinski; N.T.Mövsümov; Ş.İ.Qasımov; E.Ə.Xıdırov; S.V.Şadlinskaya. "Müəllim" Nəşriyyatı, Bakı, 2020. Səhifə 122.
2. 1 2  "İnsan anatomiyası" (3 cilddə, II cild), V.B.Şadlinski; N.T.Mövsümov; Ş.İ.Qasımov; E.Ə.Xıdırov; S.V.Şadlinskaya. "Müəllim" Nəşriyyatı, Bakı, 2020. Səhifə 125.

| ⛭Qadın cinsiyyət üzvləri |
| --- |
| Xarici cinsiyyət üzvləri | 
Qasıq dağcığı •
Böyük cinsiyyət dodaqları •
Kiçik cinsiyyət dodaqları •
Klitor •
Qızlıq pərdəsi •
Dəhliz soğanağı •
Uşaqlıq yolu dəhlizi •
Bartolin vəziləri •
Qadın sidik kanalı 
 |  |
| Daxili cinsiyyət üzvləri | 
Yumurtalıq •
Yumurta •
Yumurtalıq artımları •
Uşaqlıq borusu •
Uşaqlıq •
Uşaqlıq yolu 
 |
| **Kişi cinsiyyət üzvləri** |

| ⛭İnsanın cinsiyyət üzvləri |
| --- |
|  Kişi | 
*Xarici cinsiyyət üzvləri*: 
Penis •
Sidik kanalı soğanağı •
Meri-Kuper vəziləri •
Qasıq dağcığı •
Kişi sidik kanalı 

---

*Daxili cinsiyyət üzvləri*: 
Xaya •
Xaya artımı •
Xayalıq •
Xaya qişaları •
Toxumdaşıyıcı axacaq •
Toxum ciyəsi •
Spermatozoid •
Toxum kisəcikləri •
Prostat 
 |  |
|  Qadın | 
*Xarici cinsiyyət üzvləri*: 
Qasıq dağcığı •
Böyük cinsiyyət dodaqları•
Kiçik cinsiyyət dodaqları •
Klitor •
Qızlıq pərdəsi •
Uşaqlıq yolu dəhlizi •
Dəhliz soğanağı •
Bartolin vəziləri •
Qadın sidik kanalı 

---

*Daxili cinsiyyət üzvləri*: 
Yumurtalıq •
Yumurta •
Yumurtalıq artımları •
Uşaqlıq borusu•
Uşaqlıq •
Uşaqlıq yolu 
 |
**Qadınların hüquqlarının qorunması** (*ing.* A Vindication of the Rights of Woman: with Strictures on Political and Moral Subjects 1792) — feminist fəlsəfənin ilk əsərlərindən biri olan XVIII əsrin İngilis feministi Meri Uolstonkraftın ən məşhur kitabı. Bu kitabda Uolstonkraft, qadınların təhsil almamalı olduğuna inanan on səkkizinci əsr təhsil və siyasi nəzəriyyəçiləri ilə polemikaya girir. O, qadınların cəmiyyətdəki mövqelərinə uyğun bir təhsil almalı olduqlarını, uşaqları böyüdükləri üçün millət üçün vacib olduqlarını və bu səbəbdən ərləri üçün "yoldaş" ola bildiklərini, yalnız arvadların deyil "deyə mübahisələndirdi. Uolstonkraft, qadınları cəmiyyətin bəzəyi və ya evlilikdə alınıb-satıla bilən mülk olaraq görməkdənsə, kişilərlə eyni təməl haqlara layiq insan olduqlarını iddia edir.

Uolstonkraft, Şarl Moris de Taleyran-Periqorun Fransa Milli Məclisinə qadınların yalnız evdə təhsil almaları lazım olduğunu söyləyən 1791-ci il tarixli hesabatını oxuduqdan sonra "Qadınların Hüquqlarını Müdafiəsi" yazmağa qərar verdi. bu hadisə ilə bağlı şərhlərini cinslərdəki ikili standartların geniş tənqidinə başlamaq və kişilərin qadınların həddindən artıq emosional olduğu görüşünü təbliğ etməkdə günahlandırmaq üçün istifadə etdi. Uolstonkraft baş verən hadisələrə birbaşa reaksiya göstərmək üçün əsərlərini tələsik yazdı; daha düşünülmüş ikinci cild yazmaq niyyətində idi, lakin tamamlanmadan vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  Sunstein, 3.
3. ↑  Kelly, 107; Sapiro, 26–27.
4. ↑  Talleyrand, "Rapport sur l'instruction publique", reprinted in *Vindications*, 394–95.
5. ↑  Macdonald and Scherf, "Introduction", 11–12.
6. ↑  Taylor, 105–6; Kelly, 107.
7. ↑  Wollstonecraft, *Vindications*, 101.

Biblioqrafiya
-------------

* Sapiro, Virginia. *A Vindication of Political Virtue: The Political Theory of Mary Wollstonecraft*. Chicago: University of Chicago Press, 1992. ISBN 0-226-73491-9.
* Sunstein, Emily W. *A Different Face: The Life of Mary Wollstonecraft*. New York: Harper and Row, 1975. ISBN 0-06-014201-4.
* Taylor, Barbara. *Mary Wollstonecraft and the Feminist Imagination*. Cambridge: Cambridge University Press, 2003. ISBN 0-521-66144-7.
* Todd, Janet. *Sensibility: An introduction*. London: Methuen, 1986. ISBN 0-416-37720-3.
* Wardle, Ralph M. *Mary Wollstonecraft: A Critical Biography*. Lincoln: University of Nebraska Press, 1951.
Qadın dodağı
**Dodaqlar** — çənəağızlı onurğalıların əksəriyyətində ağız dəliyini əhatə edən hərəkətsiz dəri büküşləri. Üst və alt dodaq olur.

Tısbağalarda, quşlarda və kloakalı yetkin məməlilərdə çənədə qərni dimdiyin olması ilə əlaqədar dodaq yoxdur.

Balıqlarda dodaqların üzərində adətən dad və hiss orqanları çox olur və ovu tutmağa kömək edir.

Suda-quruda yaşayanların əksəriyyətində dodaqlar tənəffüs zamanı ağız boşluğunu qapamaq üçündür.

Sürünənlərdə (ilanlarda və kərtənkələlərdə) dodaqlar aydın görünür və üst tərəfdən qərni dodaq qalxançıqları ilə örtülmüşdür.

Məməlilərdə dodaqlar hərəkətlidir, balaların əmməyə, yetkin fərdlərin isə yemi fəal surətdə tutmağa uyğunlaşması ilə əlaqədar olaraq xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Dodaqlar eninə zolaqlı əzələlərdən təşkil olunmuşdur. Filin, donuzun, tapirin üst dodağı çox dartılmış və xortumun, ya da burunun alt tərəfini əmələ gətirir.

Dəyirmiağızlılarda üst dodaq sormac funksiyasını yerinə yetirir. Bir sıra onurğasızlarda ağız aparatının bəzi hissələrinə də dodaq deyilir.

İnsanlarda əzələ və selikli qişalardan təşkil olunmuş hərəkətli büküşlər ön tərəfdən ağız boşluğu ilə hüdudlanmışdır. Girdə və mimiki əzələlərdən təşkil olunmuşdur. Alt və üst dodaq birləşərək ağız yarığını, yan tərəflərdə ağız bucağını əmələ gətirir. Dodaqları üçlü sinir innervasiya edir. Antropolokiyada dodaqları üst dodağın qalınlığına, istiqamətinə və konturuna görə ayırd edirlər. Qalınlığına görə dodaqlar nazik, orta, qalın, şişkin olur. Üst dodaq qabağa çıxmış (proxeyliya), şaquli profilli (ortoxeyliya), bəzən də geri çəkilmiş (opistoxeyliya) olur. Ekvatorial (zənci-Avstraliya) irqə daha qalın (şişkin) dodaqlar və proxeyliya, Avropa irqinə isə ortoxeyliya mənsubdur. Daha nazik dodaqlar Avropanın şimalında və Asiyada yaşayan bəzi xalqlarda təsadüf edilir. Üst dodağın konturu əyri, düz və qabarıq ola bilər. Qabarıq dodaq xüsusilə Mərkəzi Afrika piqmeyləri və semanqlar (Malakka yarımadası) üçün xarakterikdir.

|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Dodaqlar*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |