recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Pusquda olan Hersoqovinalılar, «Srbadija» jurnalının illüstrasiyası (1876)
**Herseqovinalılar** (bosn. hercégovci, xorv. hercégovci, *serb.* херцеговци) — milliyyətindən asılı olmayaraq Herseqovina əhalisinin ümümi adı.

Etnik olaraq əsasən xorvatlar, boşnaklar və serblərdən ibarətdir. Mülki mənada onlar Bosniyalılar, yəni Bosniya və Herseqovinanın vətəndaşlarıdır. Əksəriyyətinin dini katolik, islam və pravoslavdır. Serb-Xorvat dilinin milli çeşidlərinə daxil olan Ekava ləhcəsində adnışırlar.

Tarixi
------

1860-1913-cü illərdə "Köhnə Herseqovina" nın dağılmasından əvvəl müasir Serbiya və Monteneqronun (Monteneqro Herseqovina) qərb bölgələrinin sakinləri də Herseqovinalılar adlandırılırdı. Məhs Herseqovina ləhcəsi əsasında XIX əsrin birinci yarısında Vuk Karadiç ədəbi serb-xorvat dilini inkişaf etdirdirmişdir.

### Etnoqrafik xüsusiyyətlər

Xorvat tarixçisi Vekoslav Klaiç sülhsevər və fleqmatik boşnaklardan fərqli olaraq, Herseqovalıları qəddar və rüsvayçı sayırdı.

Rusiyanın inqilabdan əvvəlki nəşrində Bosniya və Herseqovina olaraq qeyd edilirdi. Avstriya-Macarıstan vilayətin işğal oçerkinə dair məqalələrdə qeyd edildi: Bosniya və Herseqovinanın ümumi görünüşündə fərq şübhəsizdir. Boşnak kəndi Herseqovinadan daha ağırdır ... Boşnaklar Herseqovinalılardan daha mülayimdirlər. Hansı ki onun müraciyyəti daha yumşaqdır. Herseqovinalılar azadlığı sevən, cəsur, sona qədər cəsarətlidir. Herseqovinalılar daha hərəkətli və həssasdır və buna görə də boşnakdan daha isti olur. Bosniya intiqam hissi ilə xarakterizə olunmur, Herseqovina intiqam alır.

Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğətində qeyd olunduğu kimi:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Pravoslavlar Herseqovinanın ən dağlıq ərazilərində yaşayır, inancla birlikdə canlı bir milliyyət hissi qoruyub saxlamışlar və etnoqrafik xüsusiyyətlərindən monteneqrolulardan az fərqlənirlər. Əksər hissəsi əlçatmaz dərələrk və yüksəklikləri ələ keçirərək, türklərin təsirinə az məruz qalmışlar... Buna görə də indi keçmiş Bosniya cənnətini fərqləndirən eyni bağlılıq və gizlilik yoxdur ... Herseqovina katolikləri Herseqovinanın qərb hissəsində yaşayırlar ... Türk boyunduruğu dövründə, ruhanilərində enerjili bir qorunma tapdılar, buna görə də daha az davakardırlar və bu da onlarda milliyyət hissi yoxa çıxarmışdır ... Herseqovina-Məhəmmədliləri xüsusilə şimalda çoxdur ... Onlar yeni imana və onun rəhbərinə (Sultana) fanatik bağlılıq göstərdilər, xistianlıq və xristianlara düşmən münasibəti bəslədilər | "|

İstinadlar
----------

1. ↑  Клаич, Векослав. Bosna. Podatci o zemljopisu i poviesti Bosne i Hercegovine. — Загреб: Matice Hrvatske, 1878. — С. 81.
2. ↑  Харузин, А. И. Босния и Герцеговина. Очерки оккупационной провинции Австро-Венгрии. — СПб: Государственная типография, 1901. — С. 62—63.
**Qasımov Ələsgər** Ramazan oğlu (d.23.01.1901, Bulqan kəndi, Babək rayonu) — iqtisadçı. İqtisadi elmlər namizədi (1948), professor(1961), 1948-ci ildə Moskvada "Sosializm yarışı və onun əmək məhsuldarlığının yüksəldilməsində əqli əməklə fiziki əmək arasındakı əksliyin aradan qaldırılmasında rolu" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

1929-cu ildə Tiblisidə Zaqafqaziya Kommunist Universitetini və 1932-ci ildə onun aspiranturasını bitirmiş, ali məktəblərdə dərs demişdir. Qırmızı Professura İnstitunun (Moskva) iqtisadiyyat şöbəsini bitirdikdən sonra Moskva və Bakının ali məktəblərində işləmiş, 1937-ci ilin fevral və avqust aylarında Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) tədris işləri üzrə prorektoru, həmin vaxtdan Azərbaycan Dövlət Pedoqoji İnstitutunun (indiki APU), 1940-cı ildən isə Ali Kənd Təsərrüfatı Məktəbinin siyasi iqtisad kafedrasının müdiri olmuşdur. 1942-ci ildə könüllü surətdə cəbhəyə getmişdir. 223-cü Azərbaycan Atıcı divizyası siyasi şöbəsi rəisinin müavini olmuşdur. Müharibədən sonra Moskva İqtisadiyyat İnstitutunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. Ələsgər Qasımov uzun müddət respublikanın ali məktəblərində müəllim, 1966-cı ildən isə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutu siyasi iqtisadi kafedrasının müdiri işləmişdir. Siyasi iqtisad problemlərinə dair tədqiqatların, dərs vəsaitlərinin müəlifidir. Keçmiş ümumittifaq "Voprosı ekonomiki" (Moskva) jurnalı redaksiya heyətinin, respublikanın bir sıra ali məktəbləri elmi şuralarının üzvü olmuşdur. Qırmızı Əmək Bayrağı, I dərəcəli Vətən müharibəsi ordeni və medallarla təltif edilmişdir. Məhsuldar elmi-tədqiqat fəaliyyətinə, iqtisadçı kadrların hazırlanmasındakı xidmətlərinə görə Ələsgər Qasımov 1963-cü ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmədən professor elmi adına layiq görülmüşdür.

Hərbçi, komsomol və partiya işçisi, ali məktəb müəllimi kimi zəngin həyat məktəbi keçməsi onun dünyagörüşündə, insanlara, qarşılaşdığı problemlərə prinsipial münasibətində özünü büruzə verirdi. Onun rəhbərliyi və müəllifliyi ilə iki cildlik "Siyasi iqtisad "dərsliyi hazırlanmış və nəşr olunmuşdur.

1963-cü ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin İqtisad fakültəsinin dekanı olmuş, 1966-cı ildən təqaüdə çıxanadək Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda "Siyasi iqtisad" kafedrasına rəhbərlik etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  NE, I cild,, 2005. səh. 262-263
2. ↑  "UNEC". 2022-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-04.
**Jan Dominik Bobi** (23 aprel 1952[…], 14-cü Paris dairəsi[d], Fransa – 9 mart 1997[…], Qarş[d], O-de-Sen, Fransa) — fransız jurnalist, ssenarist, yazıçı və "Elle" France jurnalının baş redaktoru. İnsult keçirdikdən sonra "Skafandr və kəpənək" bestsellerini yazıb.

İnsult və Bestseller
--------------------

8 dekabr 1995-ci il 43 yaşındaykən güclü insult keçirir-Bu zaman onun oğlu Bobi də yanında idi (onlar yeni avtomobildə gəzintiyə yollanırdılar). 20 gün keçdikdən sonra Bobi komadan ayılır və müşahidə edir ki, onun sol gözündən başqa bütün bədəni iflic olub. xəstəxanada həkimlər fransız sözlərində daha tez-tez işlədilən hərf sıralaması ilə Bobi üçün xüsusi əlifba düşünürlər. Adətən, Loqoped hərfləri xüsusi ardıcıllıqla (O[o], S[es], A[a], R[eğı], N[en], T[ti], U[ü], M[em] və.s) yavaş-yavaş oxuyurdu, əgər bu Jan-Dominikə lazım olan hərf idisə, o gözünü bir dəfə yumub açırdı, əgər loqoped səhv edirdisə, Bobi gözünü bir neçə dəfə yumub açmaqla həkimi xəbərdar edirdi. İlk əvvəl bu Bobi üçün çətin idi, beləki o gözünü uzun müddət qırpmadan açıq saxlaya bilmirdi. Daha sonra ardıcıllığa öyrəşdikdən sonra loqoped hərfləri tez tez sadalamağa başladı. Bu yolla Bobi öz daxili dünyası və hissləri haqqında bütöv bir kitabı (Skafandr və Kəpənək) yazdı. Kitab çox böyük uğur gətirdi. Bobi kitabı işıq üzü görəndən 10 gün sonra prevmaniyadan vəfat etdi.

Skafandr və Kəpənək
-------------------

İki ay müddətində gündə 3 saat olmaqla Bobi assisenti ilə əlifba vasitəsi ilə danışdı. O Lazım olan hərfdə assisentinə göz vururdu, deyilənə görə kitabın ərsəyə gəlməsi üçün Bobinin 200.000 dəfə gözünü yumub açmasına ehtiyac duyulub.

Bir söz belə demədən Jan-Dominik dünyaya bildiribki "*Skafandrın içində okeanın dibinə batmaqda olan bədən içində üsyankar kəpənək yaşamağ üçün mübarizə aparır-bu Ürəkdir.*" Kitab dünyanın 30-dan çox ölkəsində böyük tirajla çap edilib və milyonlarla oxucunun ürəyinə yol tapıb.

Amerikalı rejissor Culian Şnabel tərəfindən Jan-Dominik Bobinin eyniadlı Skafandr və Kəpənək (film 2007) hekayəsi əsasında 2007-ci ildə baş tutan fransız filmi, ən yaxşı rejissor işinə görə 2007-ci il Kann kinofestivalının mükafatçısı olub.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Fichier des personnes décédées.
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. 1 2 3 4  Jean-Dominique Bauby // Babelio (fr.). 2007.

Xarici keçidlər
---------------

1. 
2.

Həmçinin bax
------------

* Skafandr və kəpənək (film, 2007)
**Jambıl Kukeyev** (*qaz.* *Жамбыл Көкеев*; *rus.* *Жамбыл Кукеев*; 20 sentyabr 1988) — Qazaxıstan futbolçusu.

Karyerası
---------

### Klub karyerası

Karyerasına Çesna klubunda başlayıb. Daha sonra müxtəlif vaxtlarda Jeleznodorojnik, Astana, Rahat, Almatı klublarında çıxış edib. 2008-ci ildən Lokomotivin şərəfini qoruyur. 2006-cı ildə Qazaxıstan çempionu olub. 2008-ci ildə isə Qazaxıstan çempionatının ən yaxşı gənc futbolçusu adını qazanıb.

Kukeyev Lokomotivi tərk etmək istəyir. Çünki gənc futbolçunun komandanın baş məşqçisi Sergey Yuranla münasibətləri istənilən səviyyədə deyil. Hətta bir müddət əvvəl açıqlama verən futbolçu bildirib ki, Yuran komandanın daxilində ona qazax dilində danışmağı qadağan edib.

### Milli komanda karyerası

Kukeyev eyni zamanda Qazaxıstan milli komandasının da şərəfini qoruyub. Millidə keçirdiyi 13 görüşdə 1 qol vurub. Futbolçu millidəki yeganə qolunu Uembli stadionunda İngiltərə millisinin qapısına vurub. Bu qol həm də keçmiş postsovet ölkələrindən olan futbolçuların Uemblidə İngiltərə millisinin qapısına vurduğu ilk qol kimi tarixə düşüb.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Bakı" "Lokomotiv"in futbolçusunu transfer edir". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-12-12.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbolçu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**İsidora Sekuliç** (*serb.* Исидора Секулић d. 16 fevral 1877 – 5 aprel 1958, Belqrad) — Yuqoslaviyanın serb əsilli yazıçısı, tərcüməçi, ədəbiyyatşünas. Elmlər doktoru. Serbiya Elmlər və İncəsənət Akademiyasının ilk qadın akademiki (1950). XX əsrin birinci yarısının ən məşhur serb yazıçısı.

Bioqrafiyası
------------

1892-ci ildə Budapeştdə müəllimlər seminariyasını bitirib və bir müddət müəllim işləyib. 1922-ci ildə Almaniyada doktorluq dərəcəsi almışdır.

Avropaya bir neçə dəfə səyahət edərək, uzun müddət İngiltərə, Fransa və Norveçdə yaşamışdır. Poliqlot olmuşdur. Bir neçə klassik, eyni zamanda doqquz müasir dildə danışa bilirdi.

1939-cu ilin fevral ayından Serbiya Kral Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü olmuşdur. 1950-ci ildə Serbiya Elmlər və İncəsənət Akademiyasının ilk qadın akademiki olur.

100 ən məşhur serb arasında adı hallandırılır.

Yaradıcılıq
-----------

İsidora Sekuliç lirik-assosiativ nəsr ustası olmuşdur. Musiqi, teatr, incəsənət, memarlıq, ədəbiyyat və fəlsəfə sahəsində tənqidi məqalə və əsərlərin müəllifidir. Yuqoslaviya, Rus, İngilis, Alman, Fransız, İtalyan, Norveç və digər ədəbiyyatlara dair bir sıra araşdırmalar aparmışdır.

Tənqidçilər İsidora Sekuliç haqqında yazırdılar:o dövrdə bütün Avropada belə bir mədəniyyətə sahib olan iki və ya üç qadın tapılar.

Serbiyada ilk qadın peşəkar yazıçı, bir neçə Avropa dillərindən tərcüməçi, bir mütəxəssis və rus klassiklərinin pərəstişkarıdır. İstedadlı bir nəsr yazıçısıdır. Karyerasının əvvəlində onu həddən artıq ziyalılıq və quru üslubda ittiham edən tənqidçilərin, kişi şovinizmindən çox əziyyət çəkmişdir, lakin İsidora Sekuliç həyatının son illərində Yuqoslaviyanın ədəbi gəncliyi köhnə mədəniyyətin sevilən parçası oldu.

Sekuliçin ən populyar kitabı "Norveçdən gələn məktublar" olmuşdur.

Seçilmiş əsərləri
-----------------

* *Сапутници* (1913)
* *Писма из Норвешке (1914)*
* *Из прошлости (1919)*
* *Ђакон Богородичине цркве (1919)*
* *Кроника паланачког гробља (1940)*
* *Записи (1941)*
* *Аналитички тренуци и теме, т. 1–3 (1941)*
* *Записи о моме народу (1948)*
* *Његошу књига дубоке оданости (1951)*
* *Говор и језик, културна смотра народа*

İsidora Sekuliçin adı ilə bağlı olaraq ədəbi mükafatda təsis edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Isidora Sekulić // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. ↑  "100 најзнаменитијих Срба". 1993. (ISBN 978-86-82273-08-0.)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | IMDb |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Brockhaus · Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 90541209 · BNF: 12022998c · CONOR: 19130211 · GND: 119531135 · ISNI: 0000 0001 0864 436X · LCCN: n84129185 · NKC: jo2002139539 · NLA: 36488039 · NSK: 000050445 · NTA: 071209158 · NUKAT: n00096739 · SUDOC: 028383923 · VIAF: 4943681 · WorldCat VIAF: 4943681 |

 |
**Azər Qəribov** və ya **Azər Qərib** — Azərbaycan jurnalisti, blogger, səyyah.

Həyatı
------

22 may 1961-ci il tarixində, Bakı şəhərində anadan olmuşdur.

1968-ci ildə Bakı şəhər 134 saylı orta məktəbində təhsilinə başlamış, 1978-ci ildə orta təhsilini başa vurmuşdur. Elə həmin il Bakı Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinə daxil olmuş və 1983-cü ildə ali təhsilini başa vurmuşdur. 1983–1986 illərdə "Azneft" şirkətinin xarici əlaqələr departamentində çalışmış, 1986–1988 illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. 1988–1990 illərdə Daxili İşlər Nazirliyində işləmiş, lakin sovet ordusunun 20 yanvar təcavüzünə qarşı çıxdığına görə DİN-nin o vaxtki rəhbərliyinin göstərişi ilə bu strukturdan xaric edilmişdir. 1990-cı ildən bizneslə məşqul olmuş, 1999–2003 illərdə Böyük Britaniyanın "Inter Logistic" şirkətinin Azərbaycan nümayəndəliyinin rəhbəri olmuşdur.

2003-cü ildə biznes sahəsini tərk etmiş və televiziya fəaliyəti ilə məşqul olmuşdur.Azərbaycanın bir çox tanınmış telekanalları ilə əməkdaşlıq etmişdir. Onun hazırladığı "Qərib Azər" adlı səyahət verilişi ilk dəfə 9 mart 2003-cü ildə efirə çıxmış, bu gün isə "Oralar" adı ilə AzTV kanalında hər bazar günü yayımlanmaqdadır.

Azər Qəribov 2020-di ildən Azərbaycan Turizm Blogerləri Assosiasiyasının idarə heyətinin sədri, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvi, H.B. Zərdabı Mükafatının laureatıdır. İki oğlu və iki nəvəsi var.

Səyahət etdiyi ölkələr
----------------------

Dünyanın 101 ölkəsində olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sosial mediada Orxan Zeynalovun həbsi barədə nə deyirlər?". www.bbc.com. www.bbc.com. 2023-06-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 dekabr 2018.
2. ↑  ""Qərib Azər": "Bu sahədə öz sözümü demişəm, daha bəsdir.."- Müsahibə". 2022-05-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-22.

Xarici keçidlər
---------------

* Azər Qəribov — Facebook səhifəsi
**Svante Kornel** — Con Hopkins Universitetinin Orta Asiya və Qafqaz İnstitutunun tədqiqat direktoru.

Həyatı
------

Avrasiya, xüsusilə də Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Mərkəzi Asiya siyasəti və təhlükəsizliyi sahəsində ixtisaslaşmış İsveç alimi Svante Cornell 1975-ci ildə anadan olmuşdur. O, Stokholmda yerləşən Təhlükəsizlik və İnkişaf Siyasəti üzrə İnstitutun direktoru və həmtəsisçisi və adı çəkilən institut və Johns Hopkins Universitetinin birgə mərkəzi olan Mərkəzi Asiya-Qafqaz İnstitutu və İpək Yolu Araşdırmalar Proqramının tədiqatlar üzrə direktorudur.

O, Yaxın Şərq Texniki Universitetində (Ankara, Türkiyə) Beynəlxalq Münasibətlər ixtisası üzrə təhsil alıb və Uppsala Universitetində isə Sülh və Münaqişə tədqiqatları üzrə PhD etmişdir. 2003-2007-ci illərdə Uppsala Universitetində mühazirələr oxumuşdur.

Hazırda TİSİ və MAQİ-dakı vəzifələrindən başqa, Johns Hopkins Universitetində mühazirələr oxumaqla yanaşı, Uppsala Universitetində yarımştat çalışır. Cornell həmçinin Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının fəxri doktoru adını almışdır.

Xarici keçidlər
---------------

* Svante E. Cornell Arxivləşdirilib 2010-08-18 at the Wayback Machine
**Mənim anam bir mələk** — 2008-2010-cu illər arasında 3 sezon yayımlanmış türk komediya teleserialı.

2008-ci ilin yazında başrol aktyorlarından olan Əli Sunalın əskərə getməsiylə teleserialın birinci mövsümü başa çatdı. 2008-2009 yayım dönəmində teleserialın ikinci mövsümü ATV-də yayımlandı.

Mövzu
-----

Teleserialda ailənin anası Nəriman (Oya Başar), pessioner avtobus sürücüsü ata Cahid (Tarik Ünlüoğlu), ata işini davam etdirən və hələ də ailəsiylə birlikdə yaşayan oğul Mətin (Şahsuvar Ağdaş), Mətinin arvadı Nalan (Ayçin İnci), qarşı evdə yaşayan kiçik oğul Çətin (Əli Sunal) və Çətinin arvadı Ecenin (Dolunay Soysert) çox əyləncəli həyatlarından bəhs olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "m.imdb.com - Mənim anam bir mələk". 2021-10-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-27.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-27.
3. ↑  "www.beyazperde.com - "Mənim anam bir mələk" teleserialının aktyorları". 2021-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-27.
**Andjeti** — Anjeti ("Anjeteninki" mənasını verir) yunanlar arasında Busiris kimi tanınan Anjete üzərində mərkəzləşmiş, doqquzuncu nomin yerli qədim Misir tanrısıdır. Bu tanrı Anezti və ya Anedjti alternativ adları ilə də tanınır. Anjeti ən qədim Misir tanrılarından biri hesab olunur, ehtimal ki, tarixdən əvvəlki Misirə qayıdır.

Anjetinin Osirisin sələfi olduğuna inanılır. Osiris kimi o da əsa və çəngəl ilə təsvir olunub və Atef Osirisinkinə bənzər bir tacı var. Dördüncü sülalədən olan firon Snefru, ilk həqiqi piramidanın qurucusu, Anjeti tacında təsvir edilmişdir. Piramida Mətnlərində ölən firon Anjeti ilə eyniləşdirilir. I Seti məbədi fironun İsisin müşayiəti ilə Osiris-Angetiyə buxur təqdim etməsini təsvir edir.
O, həmçinin "qarbabaların öküzü" ləqəbi ilə tanınan məhsuldarlıq aspektlərinə sahib olduğu göstərilir. Onun adı bəzən heroqliflərdə tüklə əvəzlənən stilizə edilmiş bətnlə yazılır.

Andjetidən bəhs edən yazılar
----------------------------

[Tabut Mətni (CT) V-385].... Su yollarını Osiris, Korrupsiya Rəbbi, Ajeti, öküzlər kimi batırıram.

[CT I-255] ............... "Ey Həyat Rəbbi Horus, Anjetidən aşağıya və yuxarıya gedin, Jedudakıları yoxlayın, Rosetauya gəlin və gedin, görmə qabiliyyətini təmizləyin. yeraltı dünyadakılardan, Rosetaudan daha yuxarıda, Hamının Rəbbinin ilkin yeri olan Abidos'a qədər.

[CT IV-331] ..............O O, düşmənləri qarşısında Osirisə haqq qazandırır: --- boğulan gecə uçurtmanın iki sahilində olan böyük tribunal Adjetydəki böyük tanrının.

[Piramida Mətnləri (PT) 182] ... "Sənin adınla, Anjetada olan, öz adlarının başı"

[PT 220] ....Qoy heyətiniz qərbliləri idarə edən Anubis və şərq adlarını idarə edən Anjeti kimi ruhların başçısı olsun.

[PT 614] :.............." Horus sizi Anjeti adınızla diriltdi

İstinadlar
----------

1. ↑  philosophy-theology Arxivləşdirilib 2021-11-09 at the Wayback Machine 17/09/2011
2. ↑  Wolfram Research provision[*daimi ölü keçid*] retrieved 19/09/2011
3. ↑  Sjef Wilcockx Arxivləşdirilib noyabr 22, 2011, at the Wayback Machine retrieved 17/09/2011
4. ↑  *Griffiths, John Gwyn.* The Origins of Osiris and His Cult (ingilis). BRILL. 1980. ISBN 978-9004060968. 2022-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-23.
5. ↑  "The Routledge dictionary of Egyptian gods and goddesses", George Hart 2nd ed, p23, Routledge, 2005, ISBN 0-415-36116-8
6. ↑  all writings quoted from Sjef Willcockx Arxivləşdirilib noyabr 22, 2011, at the Wayback Machine retrieved 17/09/2011
**İskəndər xan Kəlbəli xan oğlu Xoyski** (25 may 1820-16 iyul 1894) — Çar ordusuun general-leytenantı, Fətəli xan Xoyskinin atası.

Həyatı
------

İskəndər xan Kəlbəli xan oğlu 1820-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olmuşdu. İlk təhsilini ailədə almışdır. 19 noyabr 1841-ci ildə Zaqafqaziya atlı-müsəlman alayında naib kimi xidmətə başlamışdı. 22 oktyabr 1847-ci ildə Leyb-Qvardiyaya kornet rütbəsində dəyişilmişdi. 6 dekabr 1852-ci ildə ştabs-rotmisr, 15 aprel 1854-cü ildə totmistr rütbələri almışdı.

İskəndər xan Xoyski 15 may 1883-cü ildə general-mayor, 16 dekabr 1889-cu ildə general-leytenant rütbələri almışdı.

İskəndər xan Xoyski 16 iyul 1894-cü ildə vəfat edib.

Ailəsi
------

İskəndər xan birinci nikahda Səadət bəyim İsmayıl xan qızı Dünbili ilə, ikinci nikahda Şəhribanu xanım Molla Hacı Zeynal qızı Şəkili ilə ailə qurmuşdu. Birinci nikahdan Cahangir xan adlı oğlu, Səltənət bəyim adlı qızı, ikinci nikahdan Hüseynqulu xan, Fətəli xan, Abbasqulu xan, Rüstəm xan adlı oğlanları, Tubu bəyim adlı qızı vardı.

Mükafatları
-----------

İskəndər xan Xoyski 3-cü dərəcəli "Müqəddəs Anna" (23.02.1849), 2-cü dərəcəli "Müqəddəs Stanislav",(4.07. 1859), 4-ci dərəcəli "Müqəddəs Vladimir" (27.09.1871), 2-cü dərəcəli "Müqəddəs Anna" (16.11.1871) ordenləri, qılınc, Georgi xaçı (11.10.1914) və başqa təltiflərə layiq görülmüşdü.

Maraqlı faktlar
---------------

İskəndər xan öz böyük nəsli üçün Gəncənin Səbskar məzarlığında iri bir məqbərə tikdirmişdi. Orada uyumaq yalnız iki övladına qismət olub: oğlu Cahangir xan Xoyskiyə və qızı Tutubəyimə. Digər övladları isə bolşevik işğalından sonra ya ölkədən getməli olmuş, getməyənlər isə ya güllələnmiş və ya sürgünə göndərilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Xoyskilər

İstinadlar
----------

1. ↑  "Milli dövlətçilik tariximizin parlaq siması". bsu.edu.az. 2019-12-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
İsrail istehsalı mobil sursat olan IAI Harop

  

**Mobil sursat** (həmçinin **intiharçı pilotsuz uçuş aparatı**, **intiharçı dron**, **kamikadze pilotsuz uçuş aparatı**, **rouminq silahları** və ya **kamikadze dron** kimi tanınır) sursatların müəyyən müddət ərzində hədəf ərazinin ətrafında fırlandığı və yalnız hədəf aşkar edildikdən sonra hücum etdiyi hava silah sistemidir. Mobil sursatlar, yüksək dəyərli platformalar hədəf əraziyə yaxın yerləşdirildikdən qısa müddət sonra görünən gizli və ya məxfi hədəflərə qarşı daha sürətli cavab müddətlərini təmin edir və həmçinin də hücum əmri asanlıqla ləğv oluna bilindiyi üçün daha seçici olaraq vacib hədəflərə tuşlanmağa imkan yaradır.

Mobil sursatlar qanadlı raketlər ilə silahlı pilotsuz uçuş aparatları (SPUA) arasında qəbul edilir və hər ikisi ilə eyni xüsusiyyətlərə malikdir. Onlar qanadlı raketlərdən hədəf ərazinin ətrafında nisbətən uzun müddət dövrə vurması üçün nəzərdə tutulması, SPUA-lardan isə mobil sursatın bir hücumda sərf edilməsinin nəzərdə tutulması və daxili döyüş başlığına malik olması ilə fərqlənirlər. Buna görə də onları qeyri-ənənəvi mənzilli silahlar da hesab etmək mümkündür.

Mobil silahlar ilk dəfə 1980-ci illərdə yer-hava raketlərinə (SAM) qarşı Düşmənin Hava Hücumundan Müdafiəsinin Zəiflədilməsi (SEAD) rolunda istifadə üçün ortaya çıxmışdırlar və 1990-cı illərdə bir sıra hərbi hava qüvvələrində SEAD rolunda çıxış etməsi üçün yerləşdirilmişdirlər. 2000-ci illərdən başlayaraq, rouminq silahları nisbətən uzun mənzilli hücumlardan və atəş dəstəyindən tutmuş kürək çantasına sığan bir taktiki döyüş vasitələrinə və hətta çox qısa mənzilli döyüş sistemlərinə qədər əlavə rollar üçün hazırlanmışdır.

İstinadlar
----------


1. ↑  US army may soon use Israeli-designed ‘suicide drones’ Arxivləşdirilib 2022-10-24 at the Wayback Machine, *Jerusalem Post*, June 2016
2. ↑  China Unveils a Harpy-Type Loitering Munition Arxivləşdirilib 2022-10-23 at the Wayback Machine, Israel Defense, March 2017
3. ↑  Meet Israel’s ‘Suicide Squad’ of Self-Sacrificing Drones Arxivləşdirilib 2022-09-29 at the Wayback Machine, The Drive, August 2016
4. ↑  Loitering Munitions – In Focus Arxivləşdirilib 2022-10-23 at the Wayback Machine, Center for the Study of the Drone, Feb 2017
5. ↑  Kamikaze drone loiters above, waits for target Arxivləşdirilib 2021-11-29 at the Wayback Machine, CNET, June 2009
6. ↑  'Kamikaze drones' add a new layer of lethality to remote force Arxivləşdirilib 2015-09-19 at the Wayback Machine, C4ISRNET, August 2015
7. ↑  Loitering Munition Availability Expanding Internationally Arxivləşdirilib 2019-09-22 at the Wayback Machine, *Aviation Week*, April 2016
8. ↑  Loitering Weapon Systems – A Growing Demand Arxivləşdirilib 2022-10-24 at the Wayback Machine, h-ils, December 2016
9. ↑  Watch This Drone Turn Into A Missile Arxivləşdirilib 2022-10-23 at the Wayback Machine, *Popular Science*, August 2015
Tikiş maşını – Zinger (Singer)
1845-ci ildə ixtira edilmiş tikiş maşını
**Tikiş maşını** (ingiliscə: sewing machine) — tikiş üçün istifadə edilən məişət əşyası.

Tarixi
------

İlk tikiş maşınını icad edən dəqiq olaraq bilinmir. Bunun səbəbi bir çox icadçının olmasıdır. 1790-cı ildə ilk patenti alan adam olaraq qeydlərdə Tomas Saint görünür. Daha sonralar Isaac Singer və Elias Hove Jr. kimi ixtiraçıların tapdığı bir çox yenilik komitə tərəfindən reallaşdırılmamışdır.

Bir çox patent alındı, ancaq heç biri biznes müvəffəqiyyəti əldə edə bilmədi. 1830-cu ildə Fransada yaşayan Barthelemy Thimmonier ticari müvəffəqiyyət qazanan ilk tikiş maşının patentini aldı. Zəncir tikiş edə bilən bu maşınlardan 80 dənə hazırlalndı və ordunun paltarlarının tikililişində istifadə edildi. Bu maşınların işlərinə zərər verəcəyini düşünən bir qrup dərzi bütün maşınları talan etdi. Thimmonier bu hadisənin ardından yoxsul bir həyat yaşadı. 1833-cü ildə ABŞ-də Kateqoriya:Məişət texnikası Valter Hunt adlı bir ixtiraçı tərəfindən inkişaf etdirilən cüt tikiş edə bilən maşın icad edildi. Hunt bu maşının patentini aldı. 10 ildən sonra Elias Hove Jr. Hunt -un kəşfindən xəbərsiz bir cüt tikiş maşını hazırladı və patentini aldı.

Tikiş maşınında mexanizm
Hovenin ailələri geniş olduğu üçün dolanışıqlarına xeyri olması baxımından zəngin ailələrə dərzilik edirdi. Hove yoldaşını iş görərkən izləməsindən sonra tikiş maşını inkişaf etdirmə fikirinə gəldi. Amerikada 1846-cı ildə çıxardığı müvəffəqiyyətli tikiş maşını üçün bir istehsalçı tapa bilmədi. İngiltərəyə gedən qardaşı Amasa, Villiam Tomas adlı bir istehsalçı ilə razılaşdı. Hove maşını uyğunlaşdırmaq üçün getdiyi İngiltərədə anlaşılmazlıq yaşayınca beş qəpiksiz ABŞ-yə qayıtmaq məcburiyyətində qaldı. Howe daha sonra ideyasının oğurlandığını hiss etdi. O piratları məhkəməyə verdi və məhkəmə tərəfindən haqlı olduğu üzə çıxdı. Ona təzminat ödəmək məcburiyyətində qaldılar. Howe daha sonralar ABŞ-nin ən zənginlərindən oldu.

Mənbə
-----

1. ↑  "İlk tikiş maşınının icadı". 2011-01-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-04-20.

* Vikianbar Vikianbarda **Tikiş maşını** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Andorradə islam** — Andorra xristianların çoxluq təşkil etdiyi ölkədir və İslam dininə sitayiş edən ölkədə azlıq təşkil edir. 2006-cı il ABŞ Dini Azadlıq Hesabatına əsasən, Andorra hazırda 2000-ə yaxın Şimali Afrikalıya malikdir və ölkədəki ən böyük müsəlman qrupudur. Ümumi 72000 əhalisi var.

Etnik tərkibi
-------------

* Mərakeşlilər (515)
* Anadolu türkləri (112)
* Pakistanlılar (79)

Qurumlar
--------

Müsəlman icması 50-yə yaxın tələbənin ərəb dilini öyrəndiyi İslam Mədəniyyəti Mərkəzini yaradıb və işini təşkil edir. Müsəlman dairələrində məktəblərdə ərəb dilinin tədrisi ideyasının fəal müzakirəsinə baxmayaraq, hazırda Andorra hökumətindən dəstək almayıb. Andorrada məqsədli şəkildə tikilmiş məscidlər yoxdur və Andorra hökuməti bu cür layihələr üçün torpaq ayırmaqdan imtina edir, ölkədə tikinti üçün ayrıla biləcək ucuz torpaq sahələrinin olmadığını bildirir. 2003-cü ildə yerli imam Mohamed Ragig yepiskop Con Marti Alanisdən məscid tikintisi üçün kilsə torpaqlarından hər hansı birini və ya müsəlman ibadətləri üçün məbəddə yer ayırmağı xahiş etdi.

Həmçinin bax
------------

* İslam

İstinadlar
----------

1. ↑  "Andorra, International Religious Freedom Report 2006". 2019-09-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-06.
2. ↑  Muslims in Andorra ask for Bishop help to build mosque Arxivləşdirilib 2007-09-30 at the Wayback Machine, ArabNews, April 29, 2003
Birinci dünya müharibəsi dövründəki fayton
**Fayton** — minik məqsədilə hazırlanmış cütatlı qədim nəqliyyat vasitəsidir.

XIX əsrdə fayton müasir minik avtomobillərini əvəz edirdi. Rahat nəqliyyat növü olduğu üçün Azərbaycanda ondan son zamanlara qədər istifadə olunmuşdur. Şəhər nəqliyyatı hesab olunan fayton bir çox rütbəli adamlar tərəfindən kənd yerlərində işədilmişdir.

XIX əsrin axırlarında Bakıdan müxtəlif istiqamətlərə işləyən 418 fayton qeyd alınmışdı. Qatarların gəldiyi vaxt Bakı dəmir yolunun vağzalının qarşısındakı meydanda sərnişinləri daşımaq üçün faytonlar növbəyə dururdu. Bu dövrdə faytonlarda gediş haqqını göstərən xüsusi qiymət cədəvəli də olurdu. Dəmir lövhə üzərinə yazılmış cədvəl faytonun açıq görünən tərəfində bərkidilirdi.

Hər bir fatonda faytonçudan başqa 3-4 adam otura bilirdi. Faytonun xarici görkəmini gözə çarpdırmaq üçün fayton sahibləri çalıdşırdılar ki, qoşqu üçün xüsusi seçilmişdi. Atların hər ikisi eyni böyüklükdə və eyni rəngdə olsun.

Faytonun hissələri
------------------

Fayton yeddi əsas hissədən - dal və qabaq olmaqla ox və təkərlər, dörd ədəd yay, çanaq (faytonun evi), iki ədəd qanaq, çətir və dişlərdən ibarət idi. Fayton çanağının içərisində iki yumşaq oturacaq düzəldilirdi. Qabaq təkəri üstündə- çaxçağın uc hissəsində olan üçüncü oturacaq faytonuçu üçün idi. Faytonçunun ayağını qoyudğu taxtaya şaquli istiqamətdə bərkidilmiş fayton hissəsi "iş-tox" adlanırd. Nazik dəmir lövhədən, yaxud taxtadan hazırlanmış "iş-tox"un əsas vəzifəsi hərəkət vaxtı atların ayaqlarından qalxan tozun qarşısını almaqla faytonçunun rahatlığın təmin etmək idi. Çanağın yanlarına bərkidilmiş. Qanad adlanan hissələr təkərlərin üstünü örtməklə qalxan tozun qarşısını alır, həm də dal və qabaq təkərləri arasından aşağıya tərəf qövs şəklində əyilərək faytona çıxmaq üçün ayaqlıq təşkil edirdi.

Çanağın arxa hissəsinə bərkidilmiş "çətir" adlanan hissə yağışdan, gündən və küləkdən qorunmaq məqsədilə fayton üstünü örtürdü. Yayların köməyilə çətir istənilən vaxt açılıb-yığıla bilirdi. Gecə vaxt yolu işqılandırmaq məqsədilə faytonuçunun əyləşdiyi oturcağın yanlarına neftlə işləyən və ya şamla işıqlandırılan iki ədəd fənər də bərkidilirdi.

Mənbə
-----

Xarici keçidlər
---------------

Həmçinin bax
------------

| ⛭Nəqliyyat vasitələri |
| --- |
| Quru nəqliyyatı | At  • Ulaq  • Qatır  • Öküz  • Dəvə  • Araba  • Fayton  • Avtomobil  • Şərəban  • Qazalaq  • Prilotkav Dilican  • Kareta  • Kəcavə |  |
| Su nəqliyyatı | Sal  • Bərə  • Qayıq  • Kələk  • Kolaz  • Pələ  • Şxun  • Barja  • Sandal  • Kirjim  • Gəmi |
| Hava nəqliyyatı | Təyyarə  • Helikopter  • Hava şarı |
| Dəmir yolu nəqliyyatı | Konka  • Tramvay  • Qatar  • Lokomotiv |
| Sadə yük nəqliyyatları | Əl sürütməsi  • Sürütmə  • Torba  • Şələ  • Bağlama  • Xurcun  • Heybə  • Səbət  • Xərək |
**Əlimərdan xan Gəncəli xan oğlu Zığ** (?- aprel, 1657) —kürd mənşəli Səfəvi sərkərdəsi, Kəşmirin sövbədarı.

Həyatı
------

Əlimərdan xan Gəncəli xan oğlu Kirmanda anadan olmuşdu. Böyük Moğol hökmdarı Şah Cahan (1628–1658 dövründə Səfəvi-Moğol dövlətləri arasında Qəndəhar üstündə çəkişmələr yenidən qızışır və Səfəvilərin bu məntəqədəki bəylərbəyi Əlimərdan xan Qəndəharı Moğollara təslim (1638) edir. Səfəvi Moğol dövlətləri arasında Qəndəhar üstündə baş vermiş yeni münaqişələr və bu məntəqənin idarə quruluşu haqqında "Abbasnamə" müfəssəl məlumat verir. Qaynaqda qeyd edilir ki, Gəncəli xanın oğlu Əlimərdan xan I Şah Səfinin dövründə Qəndəhar əmir əl-ümərası və hakimi idi. O, Şah Səfidən üz döndərib Hindistan şahına məktub yazmış və onu Qəndəhara dəvət etmişdi. Hind şahı isə Səfdər (Səid) xanın başçılığı altında Qəndəhara hərbi dəstə göndərib oranı öz hakimiyyətinə tabe etmişdi.

Əlimərdan xanın İbrahim xan adlı oğlu vardı.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Gəncəli xan Zığ

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Əlimərdan xan Zığ*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

1. ↑  J. J. L. Gommans, "Mughal Warfare: Indian Frontiers and Highroads to Empire 1500–1700" one year after the Kurdish turncoat Ali Mardan Khan had handed Qandahar Arxivləşdirilib 2018-10-26 at the Wayback Machine
2. ↑  Rajmohan Gandhi, "Punjab: A History from Aurangzeb to Mountbatten" Shah Jahan's chief engineer for such projects was a Kurdish general, Ali Mardan Khan Arxivləşdirilib 2015-12-22 at the Wayback Machine
Təbii yayılması
---------------

Şimali Amerika, Aşağı Kaliforniya, Şimali Meksikada çay vadilərində, rütubətli torpaqlarda bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 9 metr, gövdəsinin diametri 30 sm olan həmişəyaşıl, hamar, nazik qabıqlı, adi və ya üç bölümlü tikanları olan gözəl çətirli ağacdır. Uc budaqları əyri və sallaqdır. Zoğları tüklü, cavan budaqları sarımtıl-yaşıl, boz və ya açıq sarı rənglidir. Yarpaqları 20-45 sm uzunluğunda, açıq yaşıl rəngli, çılpaqdır. Çiçəkləri cavan zoğlarda əmələ gəlir, açıq sarı rəngli, solğun və ətirlidir. Kasacığı çılpaq, çox qısa borulu və 5 uzunsov dilimlidir. Ləçəkləri 9-26 mm uzunluğunda, dəyirmi və ya yumurtavari, üst ləçəkləri içəri tərəfdən qaidə hissədən qırmızı lələklidir. Erkəkcikləri tacdan qısa, ağızcığı tükcüklüdür. May ayında çiçəkləyir, meyvəsi oktyabr ayında yetişir. Paxla meyvələri 5-10 sm uzunluğunda olub, ensiz, zəif tüklüdür. Toxumları yumrudur. Vətənində il boyu çiçəkləsə də, Azərbaycanda yazın axırı, yayın əvvəllərində çiçəkləyir.

Ekologiyası
-----------

Tez böyüyən və kölgəsevən bitkidir, sərt keçən qışda bitkinin yerüstü hissəsi kök boğazına qədər donur, yazda isə pöhrələr verərək inkişaf edir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanda Bakı Nəbatat bağında, Dendrologiya İnstitutunda və Bərdədə becərilir.

İstifadəsi
----------

Dərman bitkisi kimi istifadə olunur. Daşlı-kəsəkli, qumlu sahələrin bərkidilməsində, canlı çəpərlərin salınmasında əhəmiyyətlidir.

Ədəbiyyat
---------

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T.S.Məmmədov
**Əkbər Hacı oğlu Qardaşbəyov** (15 mart 1923, Naxçıvan, Naxçıvan Muxtar Diyarı – 26 mart 2001, Naxçıvan) — Azərbaycan aktyoru, Azərbaycan SSR xalq artisti (1987).

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Aktyor Əkbər Qardaşbəyov 15 mart 1923-cü ildə Naxçıvanda doğulub. Orta məktəbdən aktyorluqla maraqlanıb, dram dərnəklərində çıxış edib. Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrının truppasına 1942-ci ildə daxil olub.

Əsasən, xarakterik və kiçikhəcmli psixoloji rollar oynayıb. Realist aktyor məktəbinə mənsubdur. Tipaj yaratmaq, Tiraj oyun üslubuna üstünlük verib, qaravəlli ifaçılıq prinsiplərindən, məsxərə və məzhəkə elementlərindən istifadə edib.

Əkbər Hacı oğlu Qardaşbəyov 4 oktyabr 1974-cü ildə "Azərbaycan SSR əməkdar artisti", 12 iyun 1987-ci ildə "xalq artisti" fəxri adları ilə təltif olunub.

Əlli ilə yaxın səhnə fəaliyyəti göstərmiş aktyorun əsas rolları: Baqqal Xəlil ("Qaçaq Nəbi", Süleyman Rüstəm), Azər baba ("Fərhad və Şirin", Səməd Vurğun), Mirzə Hüseyn ("Toy", Sabit Rəhman), Bəhruz ("Yarımçıq şəkiİ", Adil Babayev), Elman ("Vətən", Abdulla Şaiq), Şeyx Hadi, Gərşivəz ("Şeyx Sənan" və "Səyavuş", Hüseyn Cavid), Çingiz ("Eşq və intiqam", Süleyman Sani Axundov), Molla Abbas, Həkim, Şeyx Nəsrulla ("Dəli yığıncağı", "Anamın kitabı" və "Ölülər", Cəlil Məmmədquluzadə), İnfil ("Azərbaycan, dünyam mənim", Məmməd Araz. Poetik-dramatik kompozisiya), Sərvər, Soltan bəy ("Məşədi İbad" və "Arşın mal alan", Üzeyir bəy Hacıbəyov), Toğrul, Fərhad, Fuad, Səməd bəy, Məmmədəli bəy, Molla Möhsün, Novruz bəy ("Yaşar", "Nəsrəddin şah", "Almaz", "Oqtay Eloğlu", "Sevil", "Solğun çiçəklər" və "Aydın", Cəfər Cabbarlı), Ata ("Astana", Aleksandr Dudarev), Paratov ("Cehizsiz qız", Aleksandr Ostrovski), Nuru Sayaner ("Toros canavarı", Əziz Nesin), Knyaz ("Xanuma", Avksenti Saqareli), Verşinin ("Zirehli qatar 1469", Vyaçeslav İvanov).

Əkbər Qardaşbəyov 26 mart 2001-ci ildə Naxçıvanda vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Təqvim 15 – 18 mart
2. 1 2  İlham Rəhimli. Azərbaycan Teatr Ensiklopediyası. I cild. Azərnəşr. Bakı, 2016. s.334
**Əxət Mostafin** (21 yanvar 1957, Kolsora, Başqırd MSSR) — kimyaçı, kimya elmlər doktoru, professor (2003), Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyası akademiki (2009), Başqırdıstan Dövlət Universitetinin rektoru (2010–2013).

Bioqrafiyası
------------

Əxət Qəzizyən oğlu Mostafin Başqırdıstan MSSR Baymak rayonu, Kolsora kəndində 21 yanvar 1957-ci ildə anadan olmuşdur. 1979-cu ildə Başqırdıstan Dövlət Universitetini bitirmişdir.

Mustafin Universiteti bitirdikdən sonra 1980–1985-ci illərdə Başqırdıstan Dövlət Aqrar Universitetinda elmi işçi olaraq işləmişdir. 1985–1985–1999-cu illərdə isə SSRİ-nin (mühəndis, kiçik, böyük, aparıcı elmi işçisi) Başqırdıstan Elmlər Akademiyası Filialında elmi işçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir

1999–2000-ci illər — Başqırd Dövlət Aviasiya Universitetinin dosenti, professor. 2000–2002-ci illər — Başqırdıstan Respublikasının Elm, Ali və Orta ixtisas təhsili üzrə Dövlət Komitəsinin sədr müavini. 2002–2004-ci illər — BR təhsil nazirinin müavini. 2004-cü ildən — Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyasının vitse-prezidenti. "Başqırdıstan Respublikasının əməkdar elm xadimi" adına layiq görülmüşdür.

2009 — Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyasının tam üzvü, 2010 — Başqırdıstan Dövlət Universitetinin rektoru.
Təhsil Nazirliyin qərarı ilə 18 mart 2013-cü ildə heç bir səbəb gətirilmədən rektor vəzifəsindən çıxarılmışdır.

Tələbələri
----------

Mustafinin tələbələri arasında 6 elmlər namizədi vardır.

Təltif və mükafatlar
--------------------

Başqırdıstan Respublikası EA akademiki (2009), kimya elmləri doktoru (1999), professor (2003), başqırdıstan Respublikasının əməkdar elm xadimi (2007).

Elmi işləri
-----------

150 elmi işimn və 16 ixtiranın müəllifidir.

* Yanmaz keramika materiallarının yüksək temperaturda süründürmə xüsusiyyətləri. Moskva: Kimya, 2005 (müəllif).
* Pirrofilit və onun əsasında materiallar. M.: Elm, 2006 (həm müəllif).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Başqırdıstan Respublikası — Əxət Qəzizyən oğlu Mostafin". 2018-06-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-29.

Ədəbiyyat
---------

* Башкортостан: Краткая энциклопедия. Уфа: Башкирская энциклопедия, 1996.
* Башкирская энциклопедия: В 7 т. Т. 3: З-К. Уфа: Башкирская энциклопедия, 2007.

Mənbə
-----

* Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine
* 
*
**Anadol** — Türkiyədə davamlı olaraq istehsal olunan ilk avtomobil markası. Markanın ilk modeli olan Anadol A1 (1966–1975), 1961-ci ildə Devrimdən sonra ikinci türk avtomobili olmuşdur. Anadol avtomobilləri və pikapları 1966-cı ildən 1991-ci ilə qədər İstanbulda Ford Otosan tərəfindən istehsal edilmişdir.

Bu müddətdə yeddi Anadol modeli: A1 (1966–1975), A2 (1970–1981), STC-16 (1973–1975), SV-1600 (1973–1982), Böcek (1975–1977), A8–16 (1981–1984) və P2 500 (1971–1991) istehsal olunmuşdur.

Anadol minik avtomobillərinin istehsalı 1986-cı ildə dayandırılmış, lakin P2 500 pikapının istehsalı 1991-ci ilədək davam etmişdir. Hal-hazırda Ford Otosan dünyanın çox sayda ölkəsinə ixrac olunan minik avtomobilləri və ticarət nəqliyyat vasitələri istehsal edir.

Tarixçə
-------

Türkiyədə dizayn olunan və istehsal edilən ilk avtomobil Anadol olmuşdur, lakin Anadolun dizaynı ingilis şirkəti Reliant tərəfindən həyata keçirilməsi barədə məlumatlar da mövcuddur. Anadolun mühərrikləri və ötürmələri Ford tərəfindən təmin edilmişdir.

Dizayn və mühəndislik baxımından ilk Türk avtomobili Devrim olmuşdur. Devrimdən əvvəl Türkiyədə bir neçə avtomobil istehsal olunsa da, tamamilə türk istehsalı olmamışdır. Türkiyədə ilk davamlı avtomobil istehsal edən şirkət Anadol olmuşdur. Bununla yanaşı, Anadol modelləri bir çox ölkədə müxtəlif lisenziyalı adlar altında istehsal edilmişdir.

Modelləri
---------

* **A1** (1966–1975): 19,724 ədəd
* **A2** (1970–1981): 35,668 ədəd
* **STC-16** (1973–1975): 176 ədəd
* **SV-1600** (1973–1982): 6,499 ədəd
* **Böcek** (1975–1977): 203 ədəd
* **A8–16/16 SL** (1981–1984): 1,013 ədəd
* **Otosan 500 Pick-Up** (1971–1991): 36,892 ədəd

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yerli Otomobil Anadol'un Tarihçesi". İkinci Yeni (türk). 2021-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 iyun 2020.
2. ↑  "Bu Topraklarda Doğan Efsane: Ülkemizin İlk Yerli Seri Üretim Otomobili Anadol'un Hikayesi". Onedio (türk). 2021-06-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 iyun 2020.
3. ↑  "Yarım Yüzyıllık Yerli Efsane: Anadol! | Ford Otosan Blog". blog.ford.com.tr (türk). 2020-11-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 iyun 2020.
4. ↑  "Anadol Otomobil Nasıl Doğdu ve Tarihçesi". RayHaber | RaillyNews (türk). 8 sentyabr 2018. 2022-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 iyun 2020.
5. ↑  "Devrim'den Anadol'a Türkiye'nin yerli otomobil serüveni". www.trthaber.com (türk). 2021-09-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 iyun 2020.

Həmçinin bax
------------

* Devrim
**Anabioz** — orqanizmin elə halıdır ki, bu zaman canlılarda bütün həyat prosesləri (maddələr mübadiləsi və s.) o qədər zəifləyir ki, görünə bilən həyat təzahürləri yoxdur. "Anabioz" sözü "canlanma" deməkdir: yunan sözlərindən "ana" - "yenidən" və "bios" - "həyat". Bu hadisəni ilk dəfə heyvanlarda 1701-ci ildə hollandiyalı təbiətşünas Antoni van Levenhuk aşkar etmişdir. O, dam novlarından tam quru qumu yığır və şüşə boruda su ilə qarışdırır, sonra isə özünün mikroskopunda baxırdı. Alim bu şüşə boruda aktiv üzən canlı varlıqları - kiçik qurdları (rotatori) gördü. Levenhuk dəfələrlə qumu qurudurdu, lakin qurdlar yenidən canlanma qabiliyyətlərini saxlayırdılar. Anabioz - canlıların təkamül prosesi nəticəsində qazanılmış, xarici mühitin əlverişsiz şəraitindən onların salamat qalması üçün bioloji uyğunlaşmasıdır. Orqanizmlər anabioz halına ətraf mühitin temperaturunun kəskin dəyişməsi, rütubətin yoxluğu və digər səbəblərdən düşürlər. Bu hadisə təbiətdə geniş yayılıb. Bunu viruslarda, mikroblarda, onurğasızlarda, suda-quruda yaşayanlarda, sürünənlərdə, şibyələrdə, mamırlarda və hətta bəzi çiçəkli bitkilərdə müşahidə etmək olar. Soyuqda heyvanların qış yuxusuna getmələri, quraqlıq zamanı isə onların yay yuxusuna getmələri anabiozla oxşardır. Anabioza tipik nümunə - bir çox bitkilərin toxumlarının illərlə cücərmədən gizli qalmalarıdır. Anabioz hadisəsi qurutma və soyutma zamanı praktikada geniş istifadə olunur.

Mənbə
-----

Рогожкин А.Г. Энциклопедический словарь юного натуралиста.
**Krım quşarmudu** (*lat.* Sorbus turcica) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin quşarmudu cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Balkan yarmadası, Kiçik Asiya və Qafqazda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 4-5 m-dək olan, az budaqlanan ağacdır. Yarpaqları uzunsov lələkvari bölünmüş, alt tərəfi bozumtul-keçəlidir, uzunluğu 5-7 sm, eni 3-5 sm-dir. Çiçəkləri ağ qalxanlarda yerləşir. Meyvələri şarşəkilli, diametri təxminən 10 mm, yetişdikdə qırmızı-narıncı, az bilinən mərciməklidir. May ayında çiçək açır, avqust-sentyabrda meyvə verir.

Ekologiyası
-----------

İşıqsevən bitkidir. Orta dağ qurşağında qayalıq yerlərdə təsadüf edilir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Kiçik Qafqaz və Naxçıvan MR-da rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Meyvələrindən sirkə və araq hazırlanır. Meyvəsinin ləti unludur, meyxoşdur, daxilində çoxlu miqdarda daşlaşmış hüceyrələr vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15528473
* Wikispecies: Sorbus turcica
* EoL: 239689
* EUNIS: 180446
* GBIF: 3012679
* iNaturalist: 938900
* IPNI: 742027-1
* IRMNG: 11035790
* Plant List: rjp-3006
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:742027-1
* Tropicos: 27800205
* WFO: wfo-0000999929

 |
**Tarla siçanı** (*lat.* Apodemus agrarius) — gəmiricilər dəstəsinin Siçanlar fəsiləsinə (*lat.* Muridae) aid məməli heyvan növüdür.

Xarici görünüşü
---------------

Bədəninin uzunluğu 123, quyruğu 90 mm-ə qədərdir. Sifəti kütləşmiş, qulaqları və gözləri kiçikdir. Belindəki xəz kobud, ortasından tünd zolaq keçir. Bədənin aşağı tərəfı ağımsovdur. Döşündə ön pəncələri arasında xallar yoxdur.

Yayılması
---------

Tarla siçanının arealı Avropanın meşə zonasını və Asiyanın mühüm hissəsini əhatə edərək sərhədləri şimalda Danimarka və Sankt-Peterdurqa, cənubda Zaqafqaziyaya, şərqdə Vladivostoka və Yuniana qədər çatır. Şimali Qafqazın dağətəklərindən Zaqafqaziya hüdudlarına iki yolla keçir: Qara dəniz sahili boyunca təqribən Suxumiyə qədər, Xəzər sahili boyunca Xaçmaza və Quba-Qusar maili düzənliyinə qədər.

Yarımnövləri
------------

Tarla siçanının dəyişkənlik məsələləri kifayət qədər öyrənilməmişdir. Başqa taksonomik əhəmiyyətli bir neçə yarımnöv və lokal formalar təsvir edilmişdir. Şimali Qafqaz, o sıradan Azərbaycan populyasiyaları növün tipik formasına aid edilərək A.a.caucasicus Dukei yarımnövü ayırd edilmişdir. Azərbaycanda növün arealının faktik olaraq cənub sərhəddi keçir. Burada o, Dəvəçi, Quba və Qusar rayonlarında d.s. 850 m-ə qədər aran və dağətəyi sahələrdə yayılmışdır.

Həyat tərzi
-----------

Tarla siçanı ağac bitkiçilikli stasiyalara uyğunlaşmışdır. Meşədə, meşə kənarlarında və talalarda, kolluqlarda, bağlarda, bostanlarda və müxtəlif bitki plantasiyalarında, taxıl zəmilərində, ot tayalarında və samanlıqlarda, təsərrüfat tikililərində rast gəlinir. Çox vaxt 3-4 çıxışı olan öz yuvalarını qazır.

Çoxalması və yaşama müddəti
---------------------------

Tarla siçanı ildə 3-4 və ya hətta 5 dəfə çoxalır. Hər nəsildə 5-7 bala olur. 3-3,5 aylığında cinsi yetkinliyə çatır.

Qidalanması
-----------

Qida tərkibi əsl meşə siçanlarında olduğundan daha rəngarəngdir. Payız-qış yeminin əsasını təşkil edən toxum və giləmeyvələrdən başqa çoxlu həşərat, eləcə də bitkilərin yaşıl hissələrini yeyir.

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycan faunası. X cild. Məməlilər. Bakı, Elm nəşriyyatı, 1978
* Azərbaycanın heyvanlar aləmi. III cild, Onurğalılar.Bakı, Elm nəşriyyatı, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2001.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Apodemus agrarius* | 
* Wikidata: Q631822
* Wikispecies: Apodemus agrarius
* ADW: Apodemus\_agrarius
* BioLib: 20611
* BOLD: 68555
* EoL: 1178729
* EPPO: APODAG
* Fauna Europaea: 305580
* Fauna Europaea (new): f556b5e0-f37a-43ce-9014-94aadf54b2d0
* Fossilworks: 109366
* GBIF: 2437761
* iNaturalist: 45568
* IRMNG: 10220627
* ITIS: 585125
* IUCN: 1888
* MSW: 13001204
* NCBI: 39030

 |
| *Mus agrarius* | 
* Wikidata: Q40656727
* GBIF: 9199179

 |
**Krım Gəray** (1717, Bağçasaray – mart 1769, Krım) — XXXXI Krım xanı.

Krım xanı II Dövlət Gərayın oğludur. Qardaşı Arslan Gərayın səltənətində nurəddin ünvanı aldı. Qardaşının taxtdan endirilərək əmisi oğlu Həlim Gərayın taxta çıxarılması, cəmi 2 il sonra isə Həlim Gərayın devrilməsi nəticəsində 1758-ci ildə Krım xanlığına gətirildi. Oğlu Səlim Gərayı nurəddin, qardaşı Hacı Gərayı isə kalqay təyin etdi. Ancaq 7 il davam edən ilk səltənətində bu ünvanlar bir neçə dəfə əl dəyişdirdi.

Onun xanlığa gətirilməsindən narazı olan noqaylarla mübarizə aparmaq məqsədilə paytaxtı tərk etdi və Yedisan bölgəsinə çəkildi. Burada güclü bir ordu topladı və Osmanlı sultanından aldığı dəstəklə hakimiyyətini gücləndirdi. Bölgədə artan rus təzyiqinə qarşı müttəfiq axtarışına çıxan Krım Gəray Osmanlı sarayından azad olaraq Prussiya kralı II Fridrixlə müzakirələrə başladı. Ancaq onun bu cəhdi uğursuzluqla nəticələndi. Belə ki, 1762-ci ildə III Pyotrun taxta çıxmasıyla Prussiya və Rusiya arasındakı müharibə sona çatmış, bu vəziyyətdə II Fridrixin Rusiya əleyhinə ittifaq qurmağa ehtiyacı qalmamışdı.

Digər tərəfdən Polşa torpaqlarına göz dikən Krım Gəray yeni təyin olunan Polşa kralı Stanislav Avqust əleyhinə fəaliyyətə başladı. Onun bu təcavüzkar siyasəti isə Osmanlı sultanını təlaşlandırdı və 1765-ci ildə Krım Gəray vəzifədən alındı.

1768-ci ildə yeni Rusiya-Osmanlı müharibəsinin başlamasının ardından Krım taxtında daha güclü bir xan olmasını istəyən Osmanlı sultanı III Mustafanın əmriylə Krım Gəray ikinci dəfə xanlığa gətirildi. Kalqay olaraq qardaşı Arslan Gərayın oğlu Məsudu, nurəddin olaraq isə Qaplan Gərayı təyin etdi.

Dərhal indiki Ukraynanın cənub torpaqlarına hücum edən Krım Gəray burada boşaldılan kəndləri yağmalamaqdan başqa mühüm heç bir hərbi fəaliyyət göstərə bilmədi. Buradan Valaxiyaya keçən Krım Gəray indiki Moldova ərazisində anidən vəfat etdi (mart 1769).

Mənbə
-----

* Oleksa Gaivoronsky "Повелители двух материков", Kiev-Bakhchisarai, 2007, ISBN 978-966-96917-1-2

İstinadlar
----------

1. ↑  Henry Hoyle Howorth, History of the Mongols, 1880, part 2, p 479

| ⛭Krım xanları |
| --- |
| XV əsr | I Hacı Gəray  • Heydər Gəray  • Nurdövlət Gəray  • I Məngli Gəray |  |
| XVI əsr | I Mehmed Gəray  • I Qazi Gəray  • I Səadət Gəray  • I İslam Gəray  • I Sahib Gəray  • I Dövlət Gəray  • II Mehmed Gəray  • II Səadət Gəray  • II İslam Gəray  • II Qazi Gəray  • I Fateh Gəray |
| XVII əsr | Toxtamış Gəray  • I Səlamət Gəray  • Canıbəy Gəray  • III Mehmed Gəray  • İnayət Gəray  • I Bahadır Gəray  • IV Mehmed Gəray  • III İslam Gəray  • Adil Gəray   • I Səlim Gəray  • Murad Gəray  • II Hacı Gəray  • III Səadət Gəray  • Səfa Gəray  • II Dövlət Gəray |
| XVIII əsr | III Qazi Gəray  • I Qaplan Gəray  • III Dövlət Gəray  • IV Səadət Gəray  • II Məngli Gəray  • II Fateh Gəray  • II Səlamət Gəray  • II Səlim Gəray  • Arslan Gəray  • Həlim Gəray  • Krım Gəray  • III Səlim Gəray  • Maqsud Gəray  • IV Dövlət Gəray  • II Qaplan Gəray  • II Sahib Gəray  • Şahin Gəray  • II Bahadır Gəray |