recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ustadnamə** — Hikmətli, nəsihətamiz qoşmalar ustadnamələr adlanır. Ustad sözü, ustad nəsihətidir. "Öyüdləmə" adı ilə də tanınır. "Dədə Qorqud soylamaları" da bu anlamı daşıyır.

Adətən, dastanların əvvəlində üç ustadnamə verilir. Məsələn,

Qafil könül, bir məclisə varanda,  
Ver qadağa acı dilə, danışma.  
Hərcayı söyləmə, hərcayı demə,  
Laf eyləyib gülə-gülə danışma.

Aşıq gərək hər məclisdə sayılsın,  
Sözünü eşidən qansın, ayılsın.  
Kəlmə çıxar, şirin cana yayılsın,  
Aşırıb sözünü zilə danışma.

Sözün manı tutma azğın, axmağın,  
Xoşlanılmaz aralıqdan çıxmağın,  
Layiq deyil başa qaxınc qaxmağın,  
Öz eybini bilə-bilə danışma.

Yazıq Hüseyn, əhdin yetər yerinə,  
Könül bağla aşıqların pirinə.  
Çək sözünü həqiqətə, dərinə,  
Hər qədirbilməzə belə danışma.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Məhərrəm Qasımlı, Mahmud Allahmanlı.* "Aşıq şeirinin poetik biçimləri və çeşidləri" (az.). Elm və təhsil. 2018. 2021-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-13.

Xarici keçidlər
---------------

* Bədii ədəbiyyat, ədəbiyyatşünaslıq və onun sahələri Arxivləşdirilib 2008-01-23 at the Wayback Machine
* Şifahi xalq ədəbiyyatı Arxivləşdirilib 2011-08-07 at the Wayback Machine
* Azərbaycan türklərinin xalq yaradıcılığı
**Acı ağgöbələk** (*lat.* Caloboletus calopus) — boletaceae fəsiləsinin caloboletus cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Nadir növdür.

Təbii yayılması
---------------

Botaniki təsviri
----------------

Meyvə cismi torpaqda inkişaf edir. Papaqcıq 5–15 sm diametrindədir, əvvəl şar formalı, sonradan yasıqvari qabarıqlı, boz və ya oxralı qəhvəyidir. Papaqcığın alt hissəsində yerləşən himenofor sarı, kiçik və bucaqlı məsaməli, toxunduqda yaşılımtıl-mavi rəng alır. Ayaqcıq 3–7 x 2–3 sm, əvvəl kök yumrusuna bənzər, sonradan düz, qırmızımtıl, yuxarısı sarıdır. Ayaqcığın səthində olan torcuq əsasa qədər ağ və ya açıq sarı, yetişdikdə qırmızı, yuxarı hissəsi sarı olur. Ləti sarı, kəsildikdə göyərən, acı dadlıdır. Yeməli deyildir.

Ekologiyası
-----------

Quercus və carpinus cinsinin növləri ilə mikoriza əmələ gətirir. Yay və payız mövsümlərində müşahidə edilir. Nadirdir, tək-tək rast gəlinir, say dinamikası məlum deyil. Populyasiyası nadirdir, mənfi amillərin təsiri nəticəsində yayılma ərazisi azalır. Mikoriza əmələ gətirən növ olduğu üçün uyğun ağac cinslərinin olması vacibdir. Tək-tək rast gəlinməsi nəzərə alınaraq mühafizə edilməlidir. Yeni bitmə yerlərinin aşkarlanması, biologiya və ekologiyasının ətraflı öyrənilməsi məqsədəuyğundur.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanda Şabran rayonu, Qalaaltı meşəsi ərazisində yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Index Fungorum (ing.).
2. ↑
**Çansa** — Çində şəhər. Xunan əyalətinin inzibati mərkəzi.

Əhalisi
-------

Əhalisi 1,33 mln. (2003).

Coğrafiyası
-----------

Syantszyan çayı sahilində port. Nəqliyyat qovşağı.

Tarixi
------

Çansa Çinin ən qədim şəhərlərindən biridir. E.ə. 5 əsrdən Çansanın yerində yaşayış məskənləri olmuşdur. Çjanqo dövründə (*e.ə. 5–3-cü əsrlər*) mühüm siyasi rol oynamış Çu çarlığının formalaşması mərkəzlərindən biri idi. Bu dövrə aid dəfn yerlərində aparılan qazıntılar özünəməxsus Çu mədəniyyətinin əsas cəhətlərini (*lak, ağac və tuncdan hazırlanmış məmulatlar*) bərpa etməyə, rənglənmiş insan heykəlciklərinin tapıntıları isə əhalinin fiziki tipi haqqında təsəvvür yaratmağa imkan verir. Çansanın yaxınlığında üzərində dövrümüzə qədər gəlib çatmış ən qədim Çin mətnləri yazılmış bambuk tamasalar aşkar edilmişdir. Sin sülaləsi dövründə [e.ə. 221–207] Çansa dairə mərkəzi, sonralar müxtəlif vaxtlarda dairə, vilayət və ya qəza mərkəzi olmuşdur. Xan sülaləsi dövründə [e.ə. 3 əsr – eramızın 3 əsri] Çansada üzəri lakla örtülmüş məmulatların və tunc güzgülərin istehsalı inkişaf etmişdi (*sonralar Çinin digər rayonlarına da yayılmışdı*). Sin sülaləsi [ 1644–1912] dövründə və sonra Xunan əyalətinin əsas şəhəri idi. 1904-cü ildə burada Çində ilk inqilabi təşkilatlardan biri olan Xuasinxoy yaradılmışdı. 1910-cu ildə Çansada "çəltik qiyamı" adlı xalq üsyanı baş vermişdir. 1925–27-ci illər inqilabı dövründə Çansa. kütləvi inqilabi hərəkat mərkəzlərindən biri idi. 1941 və 1944–45-ci illərdə Çansa yapon qoşunları tərəfindən işğal olunmuşdu. Sonralar qomindançıların nəzarəti altına keçmişdi. 1949-cu ilin avqustunda Çin Xalq Azadlıq Ordusu tərəfindən azad edilmişdir.

Sənayesi
--------

İnkişaf etmiş kənd təsərrüfatı rayonu mərkəzidir. Çəltik bazarıdır. Yüngül və yeyinti sənayesi müəssisələri fəaliyyət göstərir; polad, alüminium, dəzgah, elektrik və sənaye avadanlığı, vaqon, gübrə istehsal olunur.

Qalereya
--------

* Dörd qoş meydanı ZunDörd qoş meydanı Zun
* Bambuk ağacıBambuk ağacı
* Dufu PavilionDufu Pavilion
* "Duzheng Street" tarixi bölgəsi"Duzheng Street" tarixi bölgəsi
* Mobil korpusun keçmiş ərazisiMobil korpusun keçmiş ərazisi
* Furonq meydani gecə mənzərəsiFuronq meydani gecə mənzərəsi

Həmçinin bax
------------

* Pekin

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  **Çansa**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M. K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V cild. — Səhifələrin sayı: 592. — Səh.: 446–447. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Çansa rəsmi internet səhifəsi Arxivləşdirilib 2014-02-08 at the Wayback Machine
* Çansa travel guide
* Çansa interaktiv xəritəsi, məkanlar barəsində informasiya
* Çansa milli yüksək texnologiyalar sənayesi inkişaf zonası Arxivləşdirilib 2014-02-09 at the Wayback Machine
**Mahmudoba** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunda kənd.

Filologiya elmləri doktoru Adil Bağırovun kəndin adı və tarixi ilə bağlı araşdırmalarında oxuyuruq ki, 1590-cı ilə aid mənbədə Dərəşahbuz nahiyəsində bu kənd adına rast gəlinmir. Görünür, həmin dövrdə kəndin adı başqa imiş və yaxud kənd Naxçıvan nahiyəsinə daxil imiş. 1727-ci ilə aid mənbədən Dərəşahbuz nahiyəsindəki Mahmudabad kəndində heç kimin yaşamadığı, başqa yerdən gələnlərin bu kəndin torpaqlarından istifadə etdikləri və bu hesaba ildə üç min ağça vergi verdikləri məlum olur. XIX əsrdə isə kənddə kərgərlilərin Salayçı tayfasına məxsus ailələrin yaşaması və torpaq sahələrinə Nadir xan Sultanın sahiblik, hakimlik etdiyi qeyd olunur. 1590-cı ildə Naxçıvan nahiyəsinə daxil olan bu kənd salayçılara məxsus olub. Ancaq onlar yay vaxtı bu kənddə yaşamış və sonralar kəndi daimi yaşayış məntəqəsinə çevirmişlər. Belə variantı da məqbul saymaq olar ki, 1590-cı illərdə Naxçıvan nahiyəsində olan Mahmudabad kənd sakinləri əkinçiliyi və maldarlığı inkişaf etdirmək məqsədilə Dərəşahbuz nahiyəsinə köçmüş və öz kənd adlarını da burda yaşatmışlar. "Mahmudabad" şəklində işlənən bu adın tərkibindəki "abad" komponenti sonra "oba" komponenti ilə əvəzlənib. Və canlı danışıq dilində "oba" sözünün "ava" variantı da (Mahmudava) işlənib. Bu ad hər üç variantda "Mahmuda məxsus oba, Mahmud tərəfindən salınmış kənd" mənasında işlənir.

Əhalisi
-------

Əhalisi 864 nəfərdir.

### Tanınmış şəxsləri

* Xanəli Kərimli (Kərimli Xanəli Abbasəli oğlu) (d: 27.11.2951, Mahmudoba, Şahbuz), şair, ədəbiyyatşünas, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının inzibati - ərazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakı – 2013. 488 səh
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-06-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-16.
3. ↑  Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması 2009-cu il. I cild. Bakı - 2010.

| ⛭Şahbuz rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Şahbuz |  |
| Qəsəbələr | Badamlı (qəsəbə) |
| Kəndlər |  Ağbulaq • Aşağı Qışlaq • Ayrınc • Badamlı (kənd) • Biçənək • Daylaqlı • Gömür • Güney Qışlaq • Keçili • Kiçikoba • Kolanı • Kükü • Külüs • Qızıl Qışlaq • Mahmudoba • Mərəlik • Nursu • Sələsüz • Şada • Şahbuzkənd • Türkeş • Yuxarı Qışlaq |
| Ləğv olunmuş kəndlər | Qarababa • Şahbuz (kənd) |
**Çandarlı II İbrahim Paşa** (d. 1429/30 - ö. avqust 1499) — II Bəyazid dövründə sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı.

Həyatı
------

Çandarlı Xəlil Paşanın kiçik oğludur. 1429/1430-cu ildə Ədirnədə dünyaya gəlmişdir. Tarixi mənbələrdə adına ilk dəfə Ədirnə qazısı olaraq rast gəlinir. Bu səbəblə mədrəsə təhsili aldığı və üləma zümrəsinə mənsub olduğunu demək olar. Ancaq kimlərdən dərs aldığı və hansı vəzifələrdə xidmət etdiyi bilinmir. II Mehmedin atası Çandarlı Xəlil Paşanı edam etməsinin ardından digər qardaşları ilə birlikdə bir müddət çətinlik çəksə də, daha sonra Ədirnə qazılığına gətirildiyi, 1453, 1460-61 və 1465-ci illərdə 3 dəfə Ədirnə qazısı kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Ədirnə qazılığından sonra başqazı olan İbrahim Çələbi 1468-ci ildə Amasya sancaqbəyi Şahzadə Bəyazidin lələliyinə gətirildi. 1473-cü ilin martında II Mehmedin Ağqoyunlu sultanı Uzun Həsən üzərinə tərtiblədiyi səfərə şahzadənin lələsi olaraq qatıldı. Daha sonra 1483-cü ildə Anadolu başqazısı olaraq Kili və Akkirman səfərlərinə qatıldı. 1485-ci ildə Rumeli başqazısı seçildi və ardından atası və babaları kimi üləma zümrəsindən ayrılaraq dövlət idarəsinə qatıldı. 1486-cı ilin fevralında üçüncü, 1487-ci ilin fevralında isə ikinci vəzirliyə gətirildi və II Bəyazidin ən yaxın adamlarından biri oldu. 1498-ci ilin sentyabrına qədər ikinci vəzir vəzifəsində qaldı və bu tarixdə Herseqli Əhməd Paşanın yerinə sədarətə gətirildi. II Bəyazidlə birlikdə qatıldığı İnəbaxdı səfəri əsnasında İnəbaxdı mühasirəsi davam edərkən 1499-cü ilin avqustunda anidən vəfat etdi və cənazəsi burada dəfn edildi. İznikdə atasının türbəsi yaxınlığında inşa olunan kitabəsiz məzar isə böyük ehtimalla sonradan inşa edilmişdir.

Çandarlı İbrahimin, biri Qaraca Paşanın qızı Hundi Xatun, digəri Xızır bəyin qızı Hundi Xatun və üçüncüsü Sultan Mehmedin qızlarından Səlcuq Sultanın qızı Xanzadə xanım Sultan olmaq üzrə 3 xanımı, bu xanımlarından 4 oğlu və 3 qızı olduğu bilinir. Qaraca Paşanın qızı Hundi Xatundan doğulan qızı Şahıhuban Xədicə xanım üçün Ədirnədə bir məscid inşa etdirmişdir. Oğlu Hüseyn Paşa 1525-ci ildə Konya, 1528-ci ildə Hələb, daha sonra Diyarbəkir bəylərbəyi olub, 1533-cü ildə vəfat etmişdir.

Mənbə
-----

* Tursun Bey, Târîh-i Ebü’l-Feth (nşr. Mertol Tulum), İstanbul 1977, s. 34;
* Oruç b. Âdil, Tevârîh-i Âl-i Osmân, s. 49, 114;
* Mecdî, Şekāik Tercümesi, s. 220-223;
* Hoca Sâdeddin, Tâcü’t-tevârîh, I, 347;
* Gökbilgin, Edirne ve Paşa Livâsı, s. 417-426;
* İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Çandarlı Vezir Ailesi, Ankara 1986, s. 100-108.
**Pəncablılar** pənc. ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ) (پنجابی) — Pakistan və Hindistanda yaşayan xalq.

Ümumi məlumat
-------------

Pəncablılar Hind-Avropa dil ailəsinə aiddirlər və Pakistan əhalisinin 65%-ni təşkil edirlər.

Pəncablıların etnik tərkibi yerli əhali ilə skiflərin, taciklərin, puştunların və ərəblərin qarışığından ibarətdir. Tərkiblərinə cat, racputa, qucar və s. etnik qruplar daxil olmuşlar. Pəncablıların qərb qrupunu olan laxnda Pəncab dilinin müstəqil dialekti sayılır. Pəncablıların ümumi sayı 98 milyon nəfərdir.

Pakistan və Hindistan arasında bölünmüş Pəncab əyalətində (Hindistan Pəncabı və Pakistan Pəncabı) sinkretik-həm İslam, həm də hindus dinlərindən müəyyən elementlə əxz etməklə Quru Nanak tərəfindən yaradılmış bir dini təlimin adıdır. İndi bölünən yalnız Pəncab əyaləti deyil, pəncablılar özləri də bölünüb. Böyük əksəriyyəti müsəlman olan pəncablılar Pakistanın ən çoxsaylı etnik icmasıdır, Hindistanda qalanların bir hissəsi müsəlman, bir hissəsi hindus, bir hissəsi - 20 milyona yaxını isə siqhdir. Sonuncular Hindistandan ayrılıb müstəqil Xaylistan dövləti qurmaq üçün uzun illərdir səngiməyən silahlı mübarizə aparırlar. Hindistanın baş naziri Raciv Qandi də bu icma tərəfindən qətlə yetirilmişdir.

Dilləri
-------

 *Əsas məqalə: Pəncab dili*
Qapalı etnokonfessianal icma doğma pəncabi dilinin etnolektindən (dini, etnik və ya sosial qrupun istifadə etdiyi məxsusi dialekt) və "Qurkmuxi" adlanan xüsusi əlifbadan istifadə edir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**«Qroznı-Citi»** — Qroznı şəhərinin mərkəzində, Əhməd Kadırov prospekti boyunca, Sunja çayının sdahilində yerləşən çoxmərtəbəli binalar kompleksi.

Planlaşdırma
------------

Kompleksin ümumi sahəsi 4,5 hektardır. Yeddi çoxmərtəbəli bina (yaşayış binaları, otel, ofis və iş mərkəzi) var: biri 40 mərtəbəli, biri 30 mərtəbəli, üçü 28 mərtəbəli və ikisi 18 mərtəbəli. Yaşayış binalarındakı mənzillərin ümumi sayı 700-dür. Bir mənzilin faydalılıq sahəsi 68 ilə 280 m² arasındadır. Fenix yaşayış binasının ilk iki mərtəbəsində ticarət mərkəzi yerləşir. Yaşayış binalarının yanında, 303 otaqlı 28 mərtəbəli beşulduzlu otel və ümumi sahəsi 34.000 m² olan 30 mərtəbəli ofis və iş mərkəzi tikilmişdir. Otelin damında vertolyot meydançasıvardır. Oteldə bir üzgüçülük hovuzu, spa mərkəzi, idman zalı, 3 restoran, 32-ci mərtəbədəki şəffaf günbəzin altındakı kafe və ticarət köşkləri yer alır. Göydələnlərin hər birinin altında ümumi tutumu təxminən 3000 maşın olan iki yeraltı dayanacaqlar var.

Qroznı-Citi 2-nin ikinci mərhələsi, Rusiya və Avropada ikinci ən yüksək bina olaraq planlaşdırılan (Sankt-Peterburqdakı Laxta-mərkəzdən sonra) 102 mərtəbəli 435 metrlik çoxfunksiyalı Əhməd Towerin inşasını əhatə edir. Yaxınlıqda 54 mərtəbəli 189 metr çoxfunksiyalı "Şahmat Akademiyası" mərkəzinin tikilməsi də planlaşdırılır.

Tikinti işləri
--------------

5 oktyabr 2011-ci ildə kompleksin ilk mərhələsinin rəsmi açılışı baş tutur. Memarlıq dizaynı Deniz Ceyhun Baykana və struktur dizaynı Yüksel Konkana məxsusdur. Bina futurizm memarlıq üslubunda tikilmişdir. Komlpeksin memarı Camal Kadıyevdir.

3 aprel 2013-cü ildəki yanğın
-----------------------------

3 aprel 2013-cü il tarixdə Olimp Tower-də yanğın baş verdi. Birinci mərtəbədən başqa bütün mərtəbələr oda bürünür. Yanğın saat 01: 30-da (Moskva vaxtı ilə) söndürülür. Binada tamamlanma işləri aparıldığı üçün yaşayış olmayıb və bu da itkilərin qarşısını almağa imkan verib. 30 sentyabr tarixinə qədər binanın yanmış hissəsinin bərpası ilə bağlı bütün işlər başa çatdırılıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Пожар в высотке в Грозном потушен, власти обещают восстановить здание". РИА Новости. 04.04.2013. 2018-06-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-06.
2. ↑  "Пострадавшая от пожара высотка "Грозный-Сити" восстановлена". РИА Новости. 30.09.2013. 2018-06-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-06.
Celada tapılan stəkanda skeliot döyüşçüsünün təsviri.
**Sikeliotlar** (q.yun. Σικελιῶται, *Sikeliôtai*) — Maqna Qrekiyanın Siciliya hissəsində yaşayan yunandilli xalq. Onlar dori mənşəli idilər və e.ə. VIII əsrdən Siciliyada məskunlaşmışdılar. Qədim yunanlar onları sikanlar və sikullar kimi yerli əhalidən fərqləndirmək üçün belə adlandırmışdılar

Sikeliotlar ilk növbədə adanın şərq və cənub sahillərində məskunlaşmış, daxili ərazilər isə başqa xalqların ixtiyarına buraxılmışdır. Roma Siciliyanı fəth edənə qədər adanın sahillərini demək olar ki, tamamilə yunan koloniyalarından ibarət idi. Roma Respublikası və Roma imperiyası dövründə sikeliotlar yunan kolonialistlərinin nəslindən gələnlər hesab olunurdular və onlar Cənubi İtaliyada yaşayan qeyri-yunan əhalidən aydın şəkildə fərqləndirilirdilər.

Afina tarixçisi Fukidid "*Peloponnes müharibəsi tarixi*" əsərində bir neçə dəfə skeliotların adını qeyd edir.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  Cf. III.90.1, IV.58, IV.59, IV.65, VII.18.2, VII.38.2, VII.43.4, VIII.57.11, VII.58.4, VIII.63.4, VIII.873, VIII.26.1, VIII.91.2.

### Ədəbiyyat

* Cusumano, Nicola (2009). Mots pour dire les mots. Interactions, acculturations et relations interculturelles dans al Sicile antique (Ve-IIe siècle avant J.-C.. "Sicile antique. Pyrrhus en Occident". Pallas (en francés) (Toulouse: Presses Universitaires du Mirail) 79. ISBN 978-2-8107-0041-7. ISSN 0031–0387.
* Hall, J. M. (2002). Hellenicity: Between Ethnicity and Culture (en inglés). Chicago: University Of Chicago Pres. ISBN 0226313301.
* Hall, J. M. (2004). "How ‘Greek’were the Early Western Greeks?". En Lomas Kathryn, ed. Greek Identity in the Western Mediterranean. Papers in Honour of Brian Shefton. Mnemosyne Supplementum (en inglés) (Leiden-Boston: Brill) 46. ISBN 978-90-04-1300-3 |isbn= incorrecto (ayuda).

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Treccani |
Qroq
**Qroq** (*ing.* grog)-isti alkoqollu içkidir. Romu xatırladan bu içkidə su və şəkər tozu qarışığı da var. Bəzən isti çay kimi də istifadə edilir.

Etimologiyası
-------------

İçkinin adı Britaniyanın vitse-admiralı Edvard Vernona (Edward Vernon; 1684—1757)- «Олд Грог» (Old Grog) adından gəlir. O zamanlarda Britaniya Krallığının gəmi heyətinə hər gün 80% -lı rom verilirdi (təqribən 280 millilitr) buda onların öz davranışlarını aparmasında və içkili matroslar arasında davalara səbəb olurdu. Admiral Vernon matroslar arası alkoqulluğu azaltmaq üçün romu yalnız su qatılaraq verilməsini əmr etdi ki, bundan belə rom su və ya limon soku ilə qarışılaraq verilməyə başladı.Bu matrosların ağız dadına uyğun olmadı. Belə ki, bu qarışıqda romun faizi azalmışdı. Onu rom 3 suda və ya qroq adlandırmağa başladılar.

Haqqında
--------

Bu içkinin müasir çeşidlərinə müxtəlif qarışıqlar da əlavə edirlər. (darçın, mixək və s) çox vaxt limon və laym da əlavə edilir. Onu hazırlayan zaman qarışıq qaynayalandan sonra, altı söndürülür, və ona rom (həmçinin konyak və viski də ola bilər) əlavə edilir. Zövqə görə şəkər tozu da əlavə etmək olar.

Həmçinin bax
------------

* Sbiten
* Advokat
* Eqq-noq içkisi

İstinadlar
----------

1. ↑  ↑ Pack, James. Nelson's Blood: The Story of Naval Rum. — Naval Institute Press, 1982. — P. 15. — ISBN 0-87021-944-8.
**Sikora adası** — Nordenşeld arxipelaqına daxil olan 90 adadan biri. Şimal Buzlu okeana daxil olan Kara dənizinin cənub-şərqində qərarlaşır. İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyasınln Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir. 1993-cü ildən digər Nordenşeld arxipelaqına daxil olan adalar kimi Rusiyanın və bütün Asiyanın ən böyük qoruğu ərazisinə daxildir. Böyük Arktik qoruğu Arktik qurşağın qorunması məqsədi ilə yaradılmışdır.

Coğrafiyası
-----------

Sikora adası öz növbəsində Nordenşeld arrxipelaqınln tərkibinə daxil olan Litke adaları qrupuna aiddir. Litke adaları isə Sikorada daxil olmaqla on adadan ibarətdir. Ada maksimal olaraq 350 metr uzunluğa malikdir. 900 metr şimalda Sofiya adası, şimal-şərqdə qrupun ən böyük adası olan Yermolov yerləşir. Cənubdan isə Lelin boğazı ilə Paxtusov adalarından ayrılır.

Ada vulkanik məşhəllidir. Burada vulkanik suxurların qalıqlarını müşahidə eymək olar. Ancaq aktivlik yoxdur və vulkan tam olaraq sönmüşdür. Ərazisi Arktik səhralar və Tundra zonasında yerləşir. İqlimi olduqca sərtdir. Arktik iqlimə sahibdir. Adada yaşayış yoxdur.
Ada ərazisinin böyük hissəsi buzdan olur. Bitki örtüyünə gəldikdə əsasən mamır, şibyə və az miqdarda da olsa ot bikilərinə rast gəlinir.
1993-cü ildə Arktika qurşağının qorunması məqsədi ilə burada qoruq yaradılmışdır. Ada da həmçinin Böyük Arktik qoruğunun ərazisinə daxildir.

Tarixi
------

Nordenşeld arxipelaqı ilk dəfə 1740-ci ildə Böyük Şimal ekspedisiyası zamanı Nikifor Çekin tərəfindən kəşf edilmişdir. Onun qrupu Xariton Prokifeviç Laptevin Taymır dəstəsinin bir hissəsini təşkil edir. Uzun zaman adaların adı olmamışdır. 1893-cü ildə Fritof Nanses Fram gəmisində Sibir sahillərində üzərkən adaları müşahidə edir. O, adaları məmhur səyyah Nils Adilf Erik Nordenşeldin şərəfinə adlandırır

Litke adaları 1901-ci ildə Rusiya Qütb ekspedisiyası zamanı adlandırılmışdır. Zarya gəmisində təşkil edilən ekspedisiyaya rus geoloqu baron Eduard Vasileviç Toll rəhbərlik etmişdir. O, adaları rus səyyahı, qütb sraşdırmaçısı və Peterburqda yerləşən İmperator Elmlər akademiyasının prezidenti Fyodor Petroviç Litkenin şərəfinə adlandırmışdır. Qrupa daxil olan adalardan biri isə rus və çex astonomu Yozef Şikoranın çex. Josef Sýkora şərəfinə adlandırılmışdır (1870-†1944) O, Şpisbergenə təşkil ediləm Rus-İsveç ekspedisiyasında iştirak etmişdir.

Mənbə
-----

* ДРБАЛ А. Відомий російський і чеський астроном Йозеф Сикора (1870-1944) // Сучасні досягнення геодезичної науки і виробництва: Збірник наукових праць Західного геодезичного товариства УТГК (Львів). – ISSN 0130-1039. – 2012. – Вип. II (24). – С. 20-26

İstinadlar
----------

1. ↑  "Mys RUSSKIJ ZAPADNYJ [Kartografický dokument]: Topografičeskaja karta T-46-XXVIII, XXIX, XXX. Masštab 1:200 000 / Sest. GUGK při SM SSSR v r. 1988. Moskva, 1993, 1 mapa: barev". 2021-06-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-04.
2. ↑  "Böyük Arktik qoruğu". 2008-04-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-04.
**Kraloveqradetsk diyarı** (çex. Královéhradecký kraj) — Çexiyada I dərəcəli inzibati – ərazi vahidi. Diyarın inzibati mərkəzi Qradets Kralove şəhəridir.

Coğrafiya
---------

Nəhəng Dağlar Çexiyadakı ən yüksək dağ zirvəsi olan Snezka (dəniz səviyyəsindən 1602 metr yüksəklikdə), Elbe çayının (Laby) münbit vadisi olan bölgədə yerləşir.

Bölgədə Nəhəng Dağlar Milli Parkı, həmçinin Broumovdakı Adršpašsko-Teplické skály Dövlət Qoruğu yerləşir.

Əhali
-----

Əhali baxımından (547 916 nəfər) bölgə Çexiyada 10-cu yeri tutur (2011). Bölgədə 43 şəhər də daxil olmaqla 448 yaşayış məntəqəsi var. 500 nəfərdən az əhalisi olan kiçik yaşayış məntəqələri bütün yaşayış məntəqələrinin 65% -ni təşkil edir. Əhalinin sıxlığı 1 km²-ə 115.13 sakin təşkil edir ki, bu da ölkə üzrə orta göstəricidən bir qədər aşağıdır.

İqtisadiyyat
------------

Bölgədə kənd təsərrüfatı ilə yanaşı toxuculuq sənayesi də inkişaf etmişdir. Bölgədə vacib bir iqtisadi amil turizmə aiddir.

Qalereya
--------

* Havadan qayaların görünümüHavadan qayaların görünümü
* Qala Qala
* DobruşkaDobruşka
* Dvur Kralove zooparkıDvur Kralove zooparkı

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  Administrativní registr ekonomických subjektů.
3. ↑  .
4. ↑  *Český statistický úřad* Počet obyvatel v obcích - k 1. 1. 2023 (çeş.). Praha: ČSÚ, 2023.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Çexiyanın inzibati bölgüsü |
| --- |
| 
* Orta Çexiya
* Kralove Hradets
* Karlovı Varı
* Liberets
* Moraviya-Sileziya
* Olomoutsk
* Pardubitse
* Plzen
* Praqa
* Cənubi Çexiya
* Yihomoravsk
* Ustetsk
* Vısoçina
* Zlin

 | Çexiya |
**Çöl şpatları** — litosferin üst hissəsində ən çox yayılmış süxurəmələgətirən minerallar

Haqqında
--------

Çöl şpatları - litosferin çəkisinin təxminən 50% və ya maqmatik süxurların həcminin 60% təşkil edirlər. Çöl şpatları geniş yayılması və onların kimyəvi tərkibinin müxtəlif olması püskürmə süxurlarının təsnifatının əsasını təşkil edir. Çöl şpatları peqmatitlərin, qneyslərin, kristallik şistlərin çoxunun və müxtəlif metasomatitlərin əsas komponentidir. Qırıntılı süxurlarda bunlar kvarsdan sonra ən geniş yayılmış minerallardır. Çöl şpatları kimyəvi cəhətdən Na, K və Ca, bəzən Ba alümosilikatlarıdır. Çöl şpatları az miqdarda izomorf qatışıqlar (Fe3+, Fe2+, Li, Rb, Cs, Sr, Mg və b.) olur. Çöl şpatları əksəriyyəti Na[AlSi3O8] - K[AlSi3O8] - Ca[Al2Si2O8] üçlük sistemə daxildir. Bu sistemin sonuncu üzvləri müvafiq olaraq albit, ortoklaz (mikroklin, sanidin) və anortitdir. Na[AlSiO8] və K[AlSi3O8] aralıq çöl şpatları qələvi çöl şpatları, Na[AlSi3O8] və Ca[Al2Si2O8] arasındakı çöl şpatları isə plagioklazlar adlanır. Qələvi çöl şpatları sülb məhlulunda ~5-10 mol.% anortit ola bilər. Barium çöl şpatları (selzian və hialofan) nisbətən az yayılmışlar. Çöl şpatları ümumi xassələri: monoklinik və ya triklinik (psevdomonoklinik) İkiləşmə sadə və ya polisintetik (plagioklazlar). Ayrılma {001} üzrə mükəmməl və {010} üzrə ~86° bucaqla orta. Əsas etibarilə açıq rəngli, yalnız əsasi plagioklazlar tünd rəngdə olur. Parıltı: şüşəli. Kövrək. Sərt. 6. Xüsusi çəki 2.5-2,9. Çöl şpatları çoxu üçün pertit və antipertit daxilolmaları səciyyəvidir. Çöl şpatları əsas quruluşu sonsuz üçölçülü karkasdır. Bütün çöl şpatları elementar özəyinin ölçüləri bir-birinə yaxındır. Çöl şpatları karkasında Si, Al və kationların yerləşməsi nizamlı, nizamsız və aralıq ola bilər. Yüksək temperaturlu (yüksək), aşağı temperaturlu (aşağı) və aralıq çöl şpatları üçün müvafiq olaraq nizamsız, nizamlı və aralıq struktur hal səciyyəvidir. Effuziv süxurlardakı çöl şpatları əksər hissəsi nizamsız tipə, dərinlik və metamorfik süxurların çöl şpatları nizamlı tipə aiddir. Çöl şpatları qranit, siyenit və nefelin peqmatiti, həmçinin alyaskit qraniti və qneys-qranit yataqlarından çıxarılır. Çöl şpatları bəzi növləri zinət və yarımqiymətli daş kimi, habelə keramika və şüşə sənayesində farfor, yüksək gərginlikli izolyator, radiokeramik məmulatlar, şüşənin xüsusi və optiki növləri, abrazivlər, qaynaq elektrodları və başqa materialların hazırlanmasında istifadə olunur.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (onlayn) · Universalis |
| Normativ yoxlama | BNF: 11971186c · GND: 4153949-7 · LCCN: sh85047693 · Microsoft: 2777729578, 2778520076 · NDL: 00573676 |

Həmçinin bax
------------

* Bariumlu çöl şpatları
* Kaliumlu-natriumlu çöl şpatları
**Sikkim** — Hindistanda yerləşən əyalət.

Bu əyalət, 16 may 1975-ci ildə bir krallıqdan Hindistanın nəzarəti altına keçmişdir. 2011-ci ilin statistikasına əsasən əyalətdə yaşayan insan sayı 607.000-dir. Əyalətin mərkəzi Qanqtok şəhəridir. Sikkim əyaləti Himalay dağ silsiləsində yerləşir. Dünyanın ən hündür dağı hesab edilən Kançencunga dağı, Sikkim ilə Nepalı ayıran təbii sərhəd hesab edilir.

Toponimiya
----------

Sikkim adının mənşə nəzəriyyəsi onun iki Limbu sözünün birləşməsindən ibarətdir: "yeni" mənasını verən su və "saray" və ya "ev" mənasını verən khyim.

Tarix
-----

Coğrafiya
---------

Himalay dağlarında yerləşən Sikkim əyaləti dağlıq ərazi ilə xarakterizə olunur. Demək olar ki, bütün əyalət dağlıqdır, hündürlüyü cənubda Qərbi Benqal ilə sərhəddə 280 metrdən (920 fut) Nepal və Tibet yaxınlığındakı şimal zirvələrində 8,586 metrə (28,169 fut) qədər dəyişir. Dünyanın üçüncü ən hündür zirvəsi olan Kangchenjunga zirvəsi Sikkim və Nepal arasında sərhəddə yerləşən ştatın ən yüksək nöqtəsidir.

İqtisadiyyat
------------

Nəqliyyat
---------

Demoqrafik
----------

Mədəniyyət
----------

Media
-----

Təhsil
------

Şəhərlər
--------

Sikkim'in əsas şəhərləri aşağıdakılardır:

Gangtok, Pakyong, Namchi, Jorethang, Singtam, Gyalshing, Gyalshing, Mangan, Soreng, Pelling, Rhenock, Rentathang, Ravangdan, Ravangdan, Lachen, Nayabazar, Dikchu, Dikchu, Majitar, Majitar, Melli, Yuksom, Sherathang, Namthang, Rinchenpong, Singhik, Hee Burmiok, Tashiding, Yangang və Damthang.

İdman
-----

Sikkimdə oynanan məşhur idman növlərinə futbol, ​​kriket, oxatma, voleybol, tennis, badminton və atletika daxildir. Yamac paraşütü, yürüyüş və dağ velosipedi kimi macəra idman növləri də Sikkimdə məşhurdur.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  2020.
3. ↑  *Madge, Tim.* Last Hero: Bill Tilman, a Biography of the Explorer. Mountaineers Books. 1995. səh. 93. ISBN 978-0-89886-452-6.

Əlavə oxu və biblioqrafiya
--------------------------

xarici linklər
--------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Hindistan ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
SiklomorfozSiklomorfoz
Bütün su hövzələrinin bu və ya digər növə aid olan yaşlı formaları ilin müxtəlif vaxtlarında müxtəlif formada və ölçülərdə olurlar. Siklomorfoz mülayim qurşaq zonasının su hövzələrində yaşayan bütün plankton orqanizimlər üçn xarakterikdir. O, rotatorilər, xərçəgkimilər arasında daha çox müşahidə olunur. Yay fəslində bu orqanizimlərin ölçüləri kiçik, bədən ətrafında isə çıxıntıları olur. Lakin bəzi hallarda əlavə çıxıntılara yayda yox, ilin başqa fəsillərində də rast gəlinir. Məsələn rotatorilərdən *Keratella cochlearis* növündə uzun çıxıntılar əsasən qış fəslində, Brachionus calyciflorus növündə isə yazda və payızda müşahidə olunur. Ömumiyyətlə, orqanizmin formasında olan dəyişikliklər-siklomorfoz tədricən əmələ gəlir. Bu isə ətraf mühitin kompleks faktorlarının təsiri altında baş verir. Bunların içərisində ən mühümü temperatur və qida şəraiti hesab olunur. Məlumdur ki, *Brachionus calyciflorus* növündə arxa çıxıntıların əmələ gəlməsi suda temperaturun artması nəticəsində (yazda) baş verir. Bu dəyişikliyi payız fəslində də müşahidə etmək olur. Bu hadisə hər iki fəsildə qida şəraitinin yaxışlaşması dövrünə təsadüf edir. Bu fəsildə nannoplankton su hövzələrində yaxşı inkişaf edir. *Brachionus calyciflorus* növündə əlavə çıxıntılar onlarda süzmə qabiliyyətinin daha da artması üçün şərait yaradır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ağamalıyev F.Q. Əliyev A.R. və b. Hidrobiologiya.Bakı: AzTU, 2010, 484 s.
**Tereza Sampsoniya** (doğum adı Sampsoniya, evləndikdən sonrakı adı isə Ledi Şirli olmuşdur; 1589, Səfəvilər – 1668, Roma) — Səfəvilər İmperiyasından olan zadəgan qadın. O, İngiltərə sərgüzəştçisi Robert Şirlinin həyat yoldaşı idi və onu Avropa ölkələrinə səyahət edir və Səfəvi padşahı I Şah Abbasın elçiliklərinin rəhəbi adı ilə müşayiət edirdi. 

Tereza, aralarında İngiltərə sahzadəsi Henri Frederik və Danimarkalı Annanın (övladının vəliləri), həmçinin Tomas Herbert və Antonio Van Deyk kimi çağdaş dövrün yazıçı və sənətkarları da olmaqla Avropanın bir çox kral evində qonaq olmuşdur. Herbert, Robert Şirlini "dövrünün ən böyük səyyahı" hesab etsə də, "qorxmaz xanım Tereza"ya daha çox heyran qalmışdı. 

1628-ci ildə Terezanın əri dizenteriyadan vəfat edir. Bunun ardınca o, Abbasın xələfi və nəvəsi olan Səfinin hakimiyyəti dövründə məhkəmə böyükləri və səlahiyyətlilərin yaratdığı maneələr səbəbiylə ölkəni tərk edir. Tereza qalan ömrünü Romadakı bir manastırda yaşayaraq xeyriyyəçilik və dinə həsr etmişdir. 

Mömin bir xristian olduğundan və ərinə olan sevgisi səbəbiylə Tereza, əri Robert Şirlinin qalıqlarını İsfahandan Romaya gətirdərək burada dəfn edir. O, özünün və yoldaşının yanaşı qazılmış qəbrlərinin başdaşı üzərində səyahətlərini qeyd etmiş və öz nəcib Çərkəz mənşəyinə işarə etmişdir.

Teresa və Robert Şirlinin səyahətləri bir çox müasir ingilis, italyan, Latın və ispan mənbələrində, o cümlədən şahidlərin ifadələrində qeyd edilmişdir. Tereza öz dövrünün müsəlman və xristian mədəniyyətləri üçün ümumi olan patriarxal gender rollarını alt-üst edən biri kimi təsvir edilmişdir. Hibrid şəxsiyyətləri və sərgüzəştləri sayəsində Tereza və əri bir neçə müasir ədəbi və vizual əsərin mövzusuna çevrilirlər. Buna baxmayaraq, 17-ci əsrin əhəmiyyətli bir qadını kimi Teresanın hekayəsi əri Robert və qardaşlarının sərgüzəştlərinin kölgəsində qalır.

Həyatı
------

Tereza 1589-cu ildə Səfəvi İmperiyasında, Böyük Şah Abbas tərəfindən idarə olunan zadəgan pravoslav xristian Çərkəz ailəsində anadan olmuşdur. Padşahın qaynı İsmayıl Xanın qızı olan o, doğularkən Sampsoniya adını alır. Uşaqlığı İsfahanda, əfəvilərin şah sarayında keçir, burada tikmə və rəsm çəkməyi sevən gözəl, bacarıqlı zədəgan qadın kimi böyüyür.

Səyahətləri
-----------

Səfəvi səltənətindən çıxış
--------------------------

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  Andrea, 2019. səh. 102.
3. ↑  Andrea, 2017a. səh. 29–30.
4. ↑  Chick, Matthee, 2012. səh. 144; Blow, 2009. səh. 88.
5. ↑  Chick, Matthee, 2012. səh. 144; Blow, 2009. səh. 88.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Terek.

**Terek** — Şimali Qafqazda çay.

Adının etimologiyası
--------------------

Etimologiyası ərəb dilində türklər deməkdir. Ərəb saitsiz əlifbasına görə türkləri bildirən söz [ə]trak və t[ə]rak kimi də tələffüz edirdilər. Misal üçün Ətrak çayını və tərəkəmələri göstərmək olar. Terek çayı ərazisində Ərəb Xilafəti dövründə Xəzər xaqanlığının mərkəzi yerləşirdi.

Coğrafiyası
-----------

Terek çayının hövzəsi
Uzunluğu 623 km, hövzənin sahəsi 43 200 kv km. Başlanğıcını Baş silsilədəki Zilgəxoh buzlağından götürür. İlk 30 km Baş və Yan sislsilələr arasında axır, sonra Şimala dönür və Yan silsiləni (Dəryal keçidində), Qayalı silsiləni və Qara dağları kəsərək ; Qroznı şəhəri yanında dağətəyi düzənliyə çıxır, və burada Qizeldon, Ardon, Urux, Malku(Baksanla) qovuşur. Malkanın mənsəbindən sonra, çoxsaylı adaları, bankaları olan qumlu-gilli yatağla axır; Sunjanın mənsəbindən aşağı bir sıra qollara və axınlara bölünür. 4000 kv km sahəsi olan delta yaradaraq Xəzər dənizinin Aqrahan körvəzinə tökülür; delta sahəsindəki yatağın vəziyəti bir neçə dəfə dəyişib(1941 ildən axımın böyük hissəsi Karqalin sıçrayışı yatağından keçir).

Hidroqrafiyası
--------------

Qidalanması qarışıqdır, axımın 70% yaz-yay vaxtına düşür. Suyun maksimumu iyul-avqust, minimumu fevralda olur. Suyun orta məsrəfi mənsəbindən 530 km(Qroznı şəhəri) 34 kub m/s, mənsəbin 16 km 305 kub m/s. Bulanıqlıq 400–500 q/kub m. İl ərzində Terek 9–26 mln arası ton lil çıxarır. Buz rejimi dayanıqsızdır(buz ancaq bəzi sərt qış vaxtları olur). Aşağı axarında zəngin balıq(somon, alabalık, sazan, levrək və b.)eytiyatı var. Terekdan suvarmada yararlanırlar(Tersko-Kumski və başqa kanallar var). Terek üzərində iki SES var, Qroznı, Mozdok, Gizlər. Çayı vadisi ilə hərbi –gürcü yolu keçir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Большая советская энциклопедия: Терек (река) Arxivləşdirilib 2021-09-27 at the Wayback Machine
2. ↑  Большая советская энциклопедия: Зильгахох Arxivləşdirilib 2019-09-23 at the Wayback Machine

| ⛭Gürcüstan Gürcüstan çayları |
| --- |
| Qara dəniz hövzəsi | 
* Rioni
* İnquri
* Tsxenistsqali
* Kvirila
* Abaşa
* Supsa
* Bzıb
* Kodori
* Acaristsqali
* Çorox
* Çoloki
* Psou

 |
| Xəzər dənizi hövzəsi | 
* Qanıxçay
* Kür
* Anaxatır
* Qabırrıçay
* Araqvi çayı
* Alqeti
* Böyük Liaxvi
* Ksani
* Terek

 |
**Rictularia petrowi** (lat. Rictularia petrowi) — dəyirmi qurdlar tipinin nematodlar sinfinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Ağız dəliyi dorsal istiqamətdə açılır. Onun yanında isə bir lateral sormac yerləşir. Erkə fərd 75 mm uzunluğunda olub. Maksimal eni 0,151-0,218 mm-dir. Kutikulanın üzərində 120 cüt daraq uzanır. Daraqlar basin arxadan başlayaraq bir-birindən 0,078-0,083 mm məsafədə olaraq quyruq qanadının ön hissəsinə qədər uzanır. Ağız kapsulunun dərinliyini 0,046-0,052 mm,eni isə 0,041-0,046 mm-dir. Qida borusunun ümumi uzunluğu 0,29-0,30 mm-dir. Spikulalar bir quruluşda olub, 0,208-0,228 mm uzunluğunda və 0,015 mm endədir. Spikulanın uzunluğu 0,078 mm-dir. Dişi fərd 25–28 mm uzunluğunda olub, maksimal eni 0,355-0,400 mm-dir. 130-a yaxın daraqlara malikidr. Birinci daraq basin axırından 0,072-0,083 mm. aıxırıncı daraq isə anusdan 2,5 mm məsafədə yerləşir. Ağız kapsulu 0,052-0,057\*0,078 mm-dir. Qida borusu 4.8 mm uzunluğundadır. Sinir dairsəi qida borusunun əzələləvi hissəsindədir. Bulva isə qida borusunun axırına yaxın yerləşir. Anus quyruqdan 0,26 mm məsadəfə hündürlükdədir. Yumurta 0,036-0,37\*0,026 mm-dir..

Həyat tərzi
-----------

Məhdud yayılan və azsaylı növdür. Növdaxili müxtəlifliyi monotipdir. Parazit orqanizm olub, Porsuğun nazik bağırsağında parazitlik edir. Ayrı cinsli olub, çevrilmə yolu ilə çoxalır. Biohelmint olub, aralıq sahibin iştirakı ilə çoxalır.

Yayılması
---------

Dünyada 6, Qafqazda 4, Azərbaycanda 4 növlə təmsil olunmuşdur. Bərdə və Quba rayonlarında yayılmışdır.

Təsnifatı
---------

Ədəbiyyat
---------

* Sadıxov İ.A."Yeni növ nematod Rictularia petrowi nov. sp. Barsukun bağırsağından (Meles meles) SSR Azərbaycanda". Bakı, ДАН 1955, Türyançay 11, №5, стр.421-425.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Sadıxov İ.A."Yeni növ nematod Rictularia petrowi nov. sp. Barsukun bağırsağından (Meles meles) SSR Azərbaycanda". Bakı, ДАН 1955, Türyançay 11, №5, стр.421-425.

Xarici keçidlər
---------------

* ГЕЛЬМИНТОФАУНА ДИКИХ ПСОВЫХ В АЗЕРБАЙДЖАНЕ И ПУТИ ЕЕ ФОРМИРОВАНИЯ

Həmçinin bax
------------

* Dəyirmi qurdlar
* Nematodlar
**Tereza Komodini Kaçia** (malta Therese Comodini Cachia; 23 fevral 1973, Attard[d]) — Maltalı hüquqşünas və siyasətçi, həmçinin Avropa Parlamentinin keçmiş üzvü.

Təhsil
------

Komodini Kaçia Malta Universitetində oxumuş və burada iki ali təhsil almışdır. O, 1997-ci ildə doktorluq dərəcəsini və 2012-ci ildə İnsan Hüquqları üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini alıb.

Peşəkar karyera
---------------

Teresa Komodini Kaçia insan hüquqları sahəsində çalışan ixtisasca hüquqşünasdır. O, 1997-ci ildən bəri müxtəlif səviyyələrdə Maltanın ən yüksək məhkəmələri, eləcə də Strasburqdakı İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi qarşısında insan hüquqlarının pozulması qurbanlarını təmsil edib. Onun müştəriləri arasında fiziki şəxslər, kommersiya strukturları, dövlət qurumları, habelə qanunverici orqanlar var idi.

Hüquq karyerasında o, Maltadakı bir sıra qeyri-hökumət təşkilatlarında, o cümlədən Malta Skaut Assosiasiyasında, Malta Qadın Təşkilatları Konfederasiyasında və Malta Psixi Sağlamlıq Assosiasiyasında hüquq məsləhətçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

2008–2010-cu illər arasında o, Bərabərlik üzrə Milli Komissiyaya Avropa bərabərlik qanununun və direktivlərinin mahiyyəti ilə bağlı məsləhətlər verib, ayrı-seçkilik hallarının araşdırılmasında köməklik göstərib və bir sıra digər tədqiqat layihələrində köməklik edib.

Komodini Kaçia hazırda Malta Universitetində İnsan Hüquqları üzrə dərs deyir. O, həmçinin universitetdə insan hüquqları və demokratikləşmə üzrə magistrlərin hazırlanmasını koordinasiya edir. O, əvvəllər Utrext Universitetində və Frankfurt/Oderdəki Viadrina Avropa Universitetində qonaq mühazirəçi kimi işləyib.

Nəşrlər
-------

Komodini Kaçia bir çox Avropa institutlarına insan hüquqları problemlərinə dair araşdırmalarını və hesabatlarını təqdim etmişdir (əksəriyyət Maltadadır). O, yetkinlik yaşına çatmayanların alveri, irqçilik, ksenofobiya, ayrı-seçkilik, məlumatların qorunması, psixi sağlamlıq, qeyri-qanuni immiqrasiya və repatriasiya ilə bağlı Avropa İttifaqının müxtəlif nəşrlərinə töhfə vermişdir. O, həmçinin irq, din və ya cinsi oriyentasiya əsasında iş yerində ayrı-seçkiliyə dair hesabatlar təqdim edib. O, Amerika Universiteti Vaşinqton Hüquq Kollecinin İnsan Hüquqları Jurnalında məqalələr dərc edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dr Therese Comodini Cachia". 2019-08-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-12.
2. ↑  "Updated: Opposition presents Constitutional amendment against sexual orientation discrimination". Times of Malta. 2016-06-20. 2019-07-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-12.
3. ↑  "Legal Study on Homophobia and Discrimination on Grounds of Sexual Orientation and Gender Identity" (PDF). Fundamental Rights Agency. 2017-04-06 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-07-12.
4. ↑  Leo F. Zwaak; Therese Cachia. The European Court of Human Rights: A Success Story? : journal. — Washington College of Law, 2004. — Vol. 13, no. 3.
**Difraqma** (*lat.* διάφραγμα) — fotoaparat obyektivinin qurğusu olub nisbi dəliyiin ölçüsünü, obyektivdən keçən işığn miqdarını, çəkiləcək obyektin təsvirinin aydınlığını və sahə dərinliyini tənzimləmək üçün istifadə olunan dairəvi pərdəciklər.

İş prinsipi
-----------

Diafraqmanın iş funksiyası insan gözünün funksiyası ilə, demək olar ki, eynidir. İnsan günəşə baxdıqda gözünün parlaq işıqdan zədələnməməsi üçün onu qıyır və əksinə, qaranlıqda yaxşı görmək üçün gözünü daha geniş açır və beləliklə gözə düşən işığın həcmini tənzimləyir. Diafraqma da eyni funksiyanı daşıyır. Düşən işığı artırıb azaltmaq üçün diafraqmanın dəliyini açıb və ya bağlamaq lazımdır. Diafraqmanın dəliyi ləçəklər vasitəsilə açılıb bağlanır. Dəliyin dairəvi olması ləçəklərin sayı və onların formasından asılıdır. Diafraqmanın dəliyi nə qədər dairəvi olsa, bir o qədər yaxşıdır. Diafraqma şəklin kəskinliyinə, obyektivdən keçən işığın həcminə, kəskinlik dərinliyinə və rənglərin parlaqlığına təsir edir. Diafraqma rəqəmi "f" ilə göstərilir. Məsələn, f/1.8, f/2.8, f/4, f/5.6, və s. Rəqəm artdıqca düşən işığın həcmi azalır və əksinə.

Diafraqma işığın həcmi ilə bərabər həm də kəskinlik dərinliyinə də (Depth of Field) təsir edir. Kəskinlik Dərinliyi şəklin hansı hissəsinin kəskin, hansı hissəsinin isə yayğın olmasını tənzimləyir. "f" rəqəmi, yüksəkdirsə (f22), yəni diafraqma dəliyi bağlı olarsa, şəkil bütün səthi üzrə kəskin olacaq. Diafraqma nisbətən və ya tam açıq olduqda yalnız fokusda olan sahə kəskin olacaq. Bu fənddən çox vaxt diqqəti hansısa bir nöqtəyə yönəltmək üçün də istifadə edirlər.

Mənbə
-----

* Фомин А. В. § 5. Основные узлы и механизмы фотоаппаратов // Общий курс фотографии / Т. П. Булдакова. — 3-е. — М.: «Легпромбытиздат», 1987. — С. 25—43. — 256 с. — 50 000 экз.
* М. Я. Шульман. Фотоаппараты / Т. Г. Филатова. — Л.: «Машиностроение», 1984. — 142 с.
* Гордийчук О. Ф. Пелль В. Г. Раздел III. Киносъёмочные объективы // Справочник кинооператора / Н. Н. Жердецкая. — М.: «Искусство», 1979.
* Яковлев М. Ф. Учись фотографировать. М. «Искусство», 1977.
**Brauzer**,**Internet brauzeri**,**Şəbəkə skaneri** və ya**Veb göz atıcısı** (İngilis dili:*Web Browser*) istifadəçilərin şəbəkə serverləri də iştirak edən HTML və ya daha inkişaf etmiş səhifələrin açılmasını təmin edən bir proqramdır.

Standart bir veb skaneri; mətn və ya çoxlu əhatə fayllarını aça bilər, yadda saxlaya bilir, HTML-dən HTTP 'yə bütün protokolları və standartları dəstəkləyir, açılan səhifədə axtarılan obyekti tapa bilər, tez istifadə edilənlər və keçmiş siyahısı edə bilər, ümumi serverə fayl yükləmə və ümumi şəbəkədən fayl yükləmə edə bilər, e-poçt və mətn redaktorları lə inteqrasiya edə bilər. Şəkil sistemləri ni oxuya bilər, bağlaya, saxlaya bilər. Multimedia fayllarını oynada və ya yaza bilər, səhifənin çıxışını ala bilər.

Bir veb skaneri əməliyyat sistemi nin ən əsas hissəsidir. HTML kod larını istifadəçilərə təqdim edir. Skaner xidmətləri sürət, görünüş, sistemlə inteqrasiya, təhlükəsizlik, əlavələr, çərəzlər, təhlükəsiz CSS və RSS xüsusiyyətləri, JavaScript xüsusiyyəti ilə bir yarış halındadır.

Ən çox istifadə edilən veb skanerlər
------------------------------------

*Çıxış tarixinə görə*:

* WorldWideWeb, 26 Fevral 1991
* Mosaic, 22 Aprel 1993
* Netscape Navigator və Netscape Communicator, 13 Oktyabr 1994
* Internet Explorer, 16 Ağusyos 1995
* Opera, 1996
* Mozilla Navigator, 5 İyun 2002
* Safari, 7 yanvar 2003
* Mozilla Firefox, 9 noyabr 2004
* Google Chrome, 2 Sentyabr 2008

Test vasitələri
---------------

Şəbəkə skanerlərin standartlara uyğun olub olmadığını nəzarət edən analizlər vardır. Bunlar, brauzerin, verilən kodu düzgün işlədib işləmədiyinə nəzarət edər.

* Acid2

[*mənbə göstərin*]
"

**"Rialto körpüsündə xaç qalıqlarının möcüzəsi"** və ya "**Rialto körpüsündə mübtəlanın sağalması"** (it. Miracolo della Croce a Rialto) - Erkən intibah dövründə yaratmış italyan rəssam Vittore Karpaççonun (təx. 1465-1525/26) əsəri. 1494-cü ildə yaradılıb.

1820-ci ildən bu günədək Venesiyada Akademiya qalereyasının kolleksiyasında saxlanılır.

Tarix
-----

Bu kompozisiya, Həvari Yuhənna dini qardaşlığının (Skuola Qrande di San Covanni Evancelista) Alberqo (və ya Xaç) zalı üçün nəzərdə tutulmuş rəsmlər seriyasına daxil idi. Həmin zalda 1369-cu ildən bəri möcüzəvi Müqəddəs Xaçın fraqmenti saxlanılırdı. Venesiyada heç bir digər skuolada belə böyük əhəmiyyətli relikviya yox idi. Bu süjet haqqında 10 əsər yaradılmışdı, lakin onlardan yalnız səkkizi günümüzə gəlib çatıb.

Təsvir
------

 Detal.
Rəsmdə qeyri-adi qalıqların törətdiyi möcüzələrdən bəhs edən səhnə təsvir edilib. Əsər, 1494-cü ildə Qrado patriarxı Françesko Kverininin iştirakı ilə mübtəlanın sağalmasına həsr olunub. Karpaçço, müqəddəs Xaç möcüzəsi haqqında üç epizod təsvir edir - skuola rahiblərinin Rialto körpüsü boyu keçidini, patriarxın girişini və sarayın lodciyasının ikinci mərtəbəsində mübtəlanın sağalması. Rəsmin əsas qəhrəmanı Venesiya şəhərinin panoraması, Böyük Kanal, 1458-ci ildəki vəziyyətində - ağacdan, böyük gəmilərin keçə bilməsi üçün açılan orta hissəsi ilə təsvir edilmiş Rialto körpüsüdür. Müasir körpü isə köhnə körpünün dağılmasından sonra 1524-cü ildə İstriya daşından tikilmişdi.

Şəhər elə dəqiq göstərilib ki, bəzi tikililəri də, məsələn, sağda 1505-ci ildə yanğın nəticəsində məhv olmuş Fondako-dei-Tedeski (Alman sarayı) binasını tanımaq olur. Hər iki tərəfdə olan fasadlar Karpaçço tərəfindən fərqli rakurslarda çəkilib, bu da, sağa genişlənən və eyni zamanda sol tərəfdə fonla kəsişən kanalın hamar səthi ilə balanslaşmış assimetriyaya gətirib çıxarır. Şəhərdə həyat qaynayır: qadınlar pencərələrindən çıxaraq xalça çırpırlar, arxa fonda uzaqda ticarət gedir, qondola sürücüləri öz sərnişinlərini daşıyırlar, tüstü bacaları səviyyəsində damlarda qurumaq üçün paltarlar asılıb. Əsərin personajları arasında fərqli irqlər, millətlər, peşələr və cəmiyyət təbəqələrindən olan insanlar var. Sağ aşağı küncdə şəhərdə karnavalın və digər tədbirlərin keçirilməsinə cavabdeh olan teatr cəmiyyəti della Kalza şirkətinin bir qrup iştirakçısı var.

Karpaççonun bu rəsmi sayəsində, Venesiyanın XV-XVI əsrlərin əvvəllərində necə göründüyünü və sakinlərinin həyatının necə olduğunu başa düşə bilirik.

Ədəbiyyat
---------

* «Галерея Академии. Венеция». Под редакцией Лучии Импеллузо. Великие музеи мира (/Пер. с ит 3000 nüs.). М.: БММ. 2006 [Gallerie Dell'accademia: Venezia]. ISBN 5-88353-246-2.
* *Н. Неташвілі, Л. Чечик.* ТОМ 14. // «Галерея Академії. Венеція». «Великі музеї світу» (7000 nüs.). К.: ПрАТ «Комсомольська правда — Україна». 2012. ISBN 978-966-2492-95-8.
* *Linda Borean.* Carpaccio. SkiraMiniArtBooks. Skira. 2010. ISBN 978-88-572-0549-6. Архивная копия от 16 октября 2014 на Wayback Machine  (ing.)

Linklər
-------
**Kreyser qayaları** — Yapon dənizində, adalar, kiçik qayalıqlardan və daşlardan ibarət olan arxipelaq. İnzibati baxımdan Rusiya Ferederasiyası Primorsk diyarı, Partizanski rayonu ərazisinə daxildir. Primorski diyarının cənub-şərqində yerləşir. Naxodka şəhərindən 30 km cənub-şərqdə qərarlaşır. Ada Okunyovaya və Triozyornaya buxtarara keçid üçün mayak rolunu oynayır.

Tarixi
------

Arxipelaq ilk dəfə 1860-cı ildə Vostok gəmisində Vasili Matveyeviç Babkinin rəhbərlik etdiyi ekspedisiya tərəfindən kəşf edilmişdir. Ekspedisiya üzvləri arxipelaqın adını onun ən böyük adasının şərəfinə vermişlər.

Coğrafiya
---------

Arxipelaq bir neçə kiçik ada, qaya və su üstü adaşlardan təşkil olunmuşdur. Ümumilikdə 1,4 km məsafədə uzanır. Maksimal hündürlükləri: 44 və 51,5 m.

Arxipelaqın tərkibinə daxildir: Kreyser qayası adası, Pribrejnaya qayası adası, Kopna qayası, Pupır qayası və bir neçə kiçik qalalıqlar. Qayalıqlarda quş koloniyasını, sahildə isə Ləkəli suitiləri müşahidə etmək olar.

### Kreyser qayası adası

42°44′00″ şm. e. 133°14′18″ ş. u.

Kreyser qayası adası arxipelaqın ən iri adasıdır. Adaya ad onun parlaq boz rəngə sahib olan qayalıqları səbəbindən verilmişdir. Belə ki, ada kənardan yelkənli kreyseri xatırladır.

Adanın saəsi 0,0555 km², uzunluğu ən azı 400 metr, eni isə 150 metrdir. Adada hündürlüyü 51,5 metr olan zirvə vardır.

Adanın şərq sahili bir başa açıq dənizə açılır. Bu hissə olduqca sıldırımlıdır. Qərb sahili isə qranitdən trəşkil olunsada, bir neçə on metrlərlə qum və gildən təşkil olunmuş çimərliyə sahibdir. Şimalında isə dil vardır.

Ada bitki örtüyünə sahibdir. Şərq hissədə ot örtüyü mövcuddur. Burada alçaq boylu palıd, cökəvə sıx kola malik zirinc bitir. Adada şirin su mənbəyi yoxdur.

### Pribrejnaya qayası adası

42°44′17″ şm. e. 133°13′56″ ş. u.

Pribrejnaya qayası arxipelaqın materikə ən yaxın adasıdır. Onunn sahəsi 0,0167 km² təşkil edir. Kreyser qayası ilə matrereik arasında yerləşir. Materikdən 350, Kreyser qayasından isə 500 metrlik boğazla ayrılır. Sahilləri qranitdən təşkil edilmişdir. Pribrejnaya qayası adasında ancaq ot bitkiləri bitir.

### Kopna qayası

42°43′49″ şm. e. 133°14′17″ ş. u.

Kopna qayası Kreyser qayasından cənubda yerləşir və ondan 50 metrlik boğazla ayrılır. Öz növbəsində hündür olan qaya parlaq-boz rəngə malikdir.

### Pupır qayası

42°43′39″ şm. e. 133°14′19″ ş. u.

Kopna qayasından 200 metr cənubda, dəniz səviyyəsindən isə 1,5 metr hündürlüyə malik qaya parması. Qayanın ətrafında dərinlik olduqca böyükdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Остров-скала Крейсер в Триозерье, Приморский край". 2017-05-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-22.