recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ənvər Abbasov** (2 iyun 1985, Ağdam rayonu) — rejissor, aktyor, ssenarist, redaktor.

Həyatı
------

Ənvər Abbasov 2009-cu ildən fəaliyyət göstərən Bacanaqlar komediyasının ssenari müəlliflərindən biri olmuşdur. 2015-ci ildən isə filmdən ayrılmışdır, filmin ssenarisini Ramin Hacıyev, Tərlan-Nur Yaşar yazmışdır. İlk dəfə Emil Abdullayevin rejissorluq etdiyi My Name is İntiqam filmi 2014-cü ildə çəkilmişdir. Bu filmin ssenarisini Fariz Əliyev, Ənvər Abbasov, qələmə almışdır. 2015-ci ildə isə filmin 2 ci hissəsi çəkilmişdir. Bu filmi İlham Yaşaroğlu çəkmişdir. Bu filmdə ssenari 4 insanın qələmindən keçmişdir: İlham Yaşaroğlu, Fariz Əliyev, Ənvər Abbasov. 2015 ci ildə isə Kənan Mahmudovun rejissorluq etdiyi Ay Brilliant komediyasının ssenari müəllifi olmuşdur. 2014 cü ildə "Qız Atası" komediyasının redaktoru və ssenari müəllifidir. 2015-ci ildən "Qardaşlar" komediyasının aktyoru və ssenari müəllifidir.Sonra yenədə Bacanaqlar komediyasının baş redaktorudur. Bozbaş Pictures komediyasının ssenaristidir.Hal-hazırda isə komedixana,kadrlar şöbəsi kimi komediyaların ssenaristidir.Həm də burada aktyor kimi fəaliyyət göstərir.

Filmoqrafiya
------------

1. Bacanaqlar (film, 2009) – senarist, aktyor, ssenarist
2. 3 bacı (film, 2012-2014) – (bədii serial) (rol: polis)
3. Xoxan (film, 2014) – ssenarist
4. Qız atası (teleserial, 2014) – redaktor, ssenarist,
5. My name is İntiqam (film, 2014) – aktyor, ssenarist
6. Ay brilliant (film, 2015) – ssenarist
7. Qardaşlar (teleserial, 2015) – aktyor
8. My name is İntiqam 2: Moldova (film, 2015) – ssenarist, aktyor
9. Axırıncı yol (film, 2016) – ssenarist
10. Stalinin başı (film, 2016) – aktyor və Ssenarist
11. Naxox (film, 2016) – ssenarist
12. Nikolayın Evi – ssenarist, aktyor
13. Kadrlar Şöbəsi – aktyor
14. Komedixana – aktyor

İstinadlar
----------

1. ↑  Xoxan filmi müsahibə:komedi xananın layhiyə rəhbəri
[*ölü keçid*]
2. ↑  Ənvər Abbasovun Gənc Ailə saytı ilə Qardaşlar komediyası haqqında söhbəti: Arxivləşdirilib 2021-05-13 at the Wayback Machine
3. ↑  Elməddin Cəfərov Ənvər Abbasov haqqında danışdı: Arxivləşdirilib 2021-04-17 at the Wayback Machine
**Malbinəsi** — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Əhalisinin sayı 2246 nəfərdir.

Toponimiyası
------------

XII əsirdə Eldənizlər hakimiyyətinə tabe olan türk tayfaları bu ərazidə məskunlaşmışdır.Salman İbn-Rabiyyənin dediyinə görə Xİİ-əsirdə bu ərazilərdə maldarlııq və əkinçiliklə məşğul olan əhali yaşayıb.Prafessor U.A.Paxomov bu ərazilərdə arxaloji iş aparmış və sübut etmişdi ki.yerli əhali əkinçilik.maldarlıqla məşğul olurmuş.Gil və metalı emal etməyi bacarırmış.(2)

1828-ci ildə bu ərazilər çar Rusiyasının tərkibinə daxil olmuşdur.1867-ci ildə Yelzavetapol Quberniyasının Cavanşir Qəzasının

Bərdə uyezdinin Malbinəsi dairəsi adlandırılıb.(3) Həmin ərazidə yerləşən Hətəmli,Nağdalılar,Nurular, Vəlilər,Əlpənahlı,

Hüseyinqulular,Mirəssənli,Abdullalı,Çökək Abdullalı,Dığıralılar,Malbinəsi,Fərzalılar,Qazılar,Osmalar adlanan kiçik kəndlər 1929-cu

ildən başlayaraq 1960-cı illərə kimi hazırkı Malbinəsi adlanan kənddə cəmləşdirilmişdir.(kollektivləşmə 4)Bütün bu kəndlərdə yaşayan əhalinin ən çoxunun maldarlıqla məşğul olması Malbinəsi toponiminin yaranmasına səbəb olmuşdur.

* Yevlax rayonu (5 fevral 1935-ci il)
* Türk tayyfaları

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması 2009-cu il. Icild. Bakı — 2010.
2 Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının "Xəbərlər"jurnalı 1944-cü il №9 səhifə 52.

3.Azərbaycan Tarixi Bakı 1980-ci il səhifə 138

4.Azərbaycan Baş Arxiv İdarəsi fond 2393 opis 21 səhifə 32

| ⛭Yevlax rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Yevlax |  |
| Qəsəbələr | Aran • Duzdağ • İrəvanlı • Meyvəli |
| Ləğv olunmuş qəsəbələr | Mingəçevir |
| Kəndlər | Ağqıraqlı • Aşağı Bucaq • Aşağı Qarxun • Aşağı Salamabad • Balçılı • Bəydili • Boşçalı • Cırdaxan • Dəlləklər • Əcəmi • Ərəbbəsrə • Ərəş • Əxşam • Göyük • Gülövşə • Hacımahmudlu • Hacıselli • Havarlı • Hürüuşağı • Xaldan • Xanabad • İsmayılabad • Kolanı • Kövər • Qaramanlı • Qaraməmmədli • Qaraoğlan • Qoyunbinəsi • Quşçu • Malbinəsi • Marzılı • Nemətabad • Nərimanabad • Nəmirli • Nurallar • Rüstəmli • Salahlı • Səmədabad • Tanrıqulular • Varvara • Yaldili • Yeni Çobankərə • Yenicə • Yuxarı Bucaq • Yuxarı Qarxun • Yuxarı Salamabad |
| Ləğv olunmuş kəndlər | Erməni Bazar |
**Məmmədhəsənov Qasim Bilal oğlu** (18 dekabr 2001, Moskva – 21 sentyabr 2023, Xocalı) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Quru Qoşunlarının əsgəri, lokal xarakterli antiterror əməliyyatı şəhidi.

Həyatı
------

Məmmədhəsənov Qasim Bilal oğlu 18 dekabr 2001-ci ildə Rusiya Federasiyası Moskva şəhərində anadan olmuşdur. 2002-ci ildə Moskva şəhərinin yubileyinə həsr olunmuş döş nişanı ilə Moskva meri Lujkov tərəfindən təltif edilmişdir. 2003-cü ildə doğma Sabirabad rayonunun Qaraqaşlı kəndinə ailəsi ilə qayıtmışdır. 2007-ci ildə həmin kəndin orta məktəbin 1-ci sinfinə qədəm qoymuşdur. 2018-ci ildə həmin məktəbi əla qiymətlərlə bitirmişdir. 2018-ci ildə 467 bal toplayaraq Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Maliyyə və mühasibat fakültəsi fakültəsinə daxil olmuşdur. 2022-ci ildə həmin universiteti bitirmişdir.

Döyüş yolu
----------

2022-ci ilin iyulun 6-sı həqiqi hərbi xidmətə yollanmışdır. İlk hərbi xidmətini Gəncə şəhəri N saylı hərbi hissədə, daha sonra Şuşa şəhərində N saylı hərbi hissədə davam etdirmişdir. Xidmət müddətində bir neçə dəfə Laçın istiqamətində lokal döyüş əməliyyatlarında iştirak etmişdir. Xidmət etdiyi müddət ərzində döyüş və ictimai-siyasi hazırlıqda əldə etdiyi nailiyyətlərə görə hərbi hissə komandiri tərəfindən fəxri fərmanla təltif olunmuşdur (30 iyun 2023). 2023-cü il 19–20 sentyabr baş vermiş antiterror əməliyyatlarında Xocalının Muxtarkənd, Daşkənd azad edib, Xankəndi şəhərinin "Xaç Postu" deyilən yüksəklik uğrunda gedən döyüşlərdə Şəhid olmuşdur.

Məmmədhəsənov Qasim Bilal oğlu 21 sentyabr 2023-cü ildə yaşadığı Qaraqaşlı kəndində dəfn edilmişdir. Şəhidin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi məqsədilə doğma kəndində abidə kompleksi inşa edilmişdir.

Təltifləri
----------

* 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni (7 noyabr 2023) — 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni
* "Vətən uğrunda" medalı (7 noyabr 2023) — "Vətən uğrunda" medalı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Uşaq yaşlarından şəhid olacağını deyirdi..." qafqazinfo.az. 29 sentyabr 2023. 2024-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-20.
2. ↑  "Şəhid Qasim Məmmədhəsənovun abidə kompleksinin açılışı olub". news.unec.edu.az. 25 dekabr 2023. 2024-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-20.
3. ↑  "UNEC tələbəsi Qarabağda aparılan antiterror əməliyyatı zamanı şəhid olub". unec.edu.az. 25 sentyabr 2023. 2024-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-20.
4. 1 2  "Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri hərbi qulluqçularının və Daxili İşlər Nazirliyi əməkdaşlarının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". president.az. 7 noyabr 2023. 2023-11-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-20.

Xarici keçidlər
---------------

* Şəhid atası: General-mayorun şəhadəti Qarabağ nisgillini alovlandırdı — AzərTac
* Şəhid Qasim Məmmədhəsənov — Youtube

Həmçinin bax
------------

* Antiterror əməliyyatında şəhid olan Azərbaycan hərbçilərinin siyahısı
**Bülbül adına Uşaq İncəsənət Məktəbi** — Sumqayıtda musiqi məktəbi

Sumqayıt şəhər Mədəniyyət İdarəsinin tabeliyində 3 incəsənət məktəbi fəaliyyət göstərir ki, onlardan biri də Bülbül adına Uşaq İncəsənət Məktəbidir. 1971-ci ildən Sumqayıt şəhər 2 saylı musiqi məktəbi kimi fəaliyyətə başlayan məktəb 2 korpus, 44 sinif otağı, 360 yerlik konsert zalından ibarətdir. Bu illərdə şagirdlər fortepiano, skripka, tar, kamança, qarmon, nağara, klarnet ixtisasları üzrə təhsil alırdılar. Rəsm, xoreoqrafiya şöbələri açıldıqdan sonra 1985-ci ildən Sumqayıt şəhəri 2 saylı Uşaq İncəsənət Məktəbi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1992-ci ildən Sumqayıt şəhər Xalq Deputatları Sovetinin Rəyasət heyətinin qərarı ilə məktəb Bülbülün adı ilə adlandırıldı. Məktəbin 35 illik fəaliyyəti ərzində şagirdləri respublika müsabiqələrində iştirak edərək diplomlara, fəxri fərmanlara layiq görülmüşdür. 1999-cu ildə musiqi və incəsənət məktəbləri şagirdləri arasında keçirilən Respublika Baxış müsabiqəsində Bülbül adına incəsənət məktəbinin şagirdləri Elvin Xasıyev və Xəyyam Tağıyev diplomlarla təltif olunmuşlar.

2001-ci ildə Sumqayıt şəhəri üzrə keçirilən gənc istedadların müsabiqəsində incəsənət məktəbinin xalq çalğı alətləri ansamblı müsabiqənin laureatı olmuşdur. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin 2002-ci ildə təşkil etdiyi "Uşaqların gözü ilə" adlı sərgidə məktəbin şagirdləri mükafat almışlar. 2004-cü ildə Respublika üzrə uşaq xor kollektivləri arasında keçirilən müsabiqədə məktəbin xor kollektivi fəxri fərmana layiq görülmüşdür. 2005-ci ildə Çexiya Respublikasının Lides şəhərində dünya üzrə uşaqlar arasında keçirilən rəsm müsabiqəsində məktəbin şagirdi Orxan Həsənov fəxri fərmanla təltif olunmuşdur. Məktəbin məzunları müğənni-bəstəkar Elza Seyidcahan, bəstəkar Ceyhun və Vaqif Allahverdiyevlər respublika miqyasında tanınırlar.

Mənbə
-----

* Mədəniyyət və incəsənət Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| Sumqayıt | *Sumqayıt şəhəri ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
"Sevgililər" körpüsü
**Nəsimi adına Mədəniyyət və İstirahət parkı** — Sumqayıtda park.

Tarixi
------

1967-ci ildə Azərbaycan SSR Mədəniyyət nazirliyinin 16 mart tarixli 64 saylı əmrinə əsasən mədəniyyət və istirahət parkı yaradıldı. 23 hektar dənizkənarı sahəni əhatə edən ərazidə küləyə, quraqlığa davamlığı olan 39 növ ağac – Eldar və Alp şamları, Ağcaqayın, Akasiya, Küknar, Qovaq ağacları və s. cərgələrə düzüldü. Yaşıllaşdırma yüksək ixtisaslı mütəxəssislərə – aqronomlara, bağbanlara həvalə edildi. Şəhər əhalisinin sağlamlığında parkın yaşıl ərazisi ilə yanaşı, çimərlik zonası da əhəmiyyətli rol oynayır. İldən-ilə genişlənən, gözəlləşən parka 17 avqust 1978-ci ildə dahi Azərbaycan şairi Nəsiminin adı verilmişdir. Elə həmin ildə V. Nəzirov və A. Quliyevin müəllifi olduğu "Sülh göyərçini" abidəsinin qoyulması parkı daha da gözəlləşdirdi.

1981-ci ildə "Yay estradası"nın açılışı, "Rəqs meydançası"nın təşkili, kafelər, müxtəlif qurğulu yelləncəklər, mexaniki attraksionlar şəhər əhalisinin mədəni istirahəti üçün əvəzsizdir. Nəsimi adına mədəniyyət və istirahət parkı yaz-yay mövsümündə mədəni-kütləvi tədbirlərin keçirilməsi üçün əsas mərkəzdir. Azərbaycan rəssamlarının əsərlərindən ibarət sərgilərin nümayişi, şair və yazıçılarla görüşlərin təşkili, əmək, ədəbiyyat və incəsənət günləri ilə əlaqədar keçirilən ənənəvi tədbirlərin əsas ünvanı məhz İ. Nəsimi adına mədəniyyət və istirahət parkıdır.

Ağır faciələrə sinə gərmiş, mətinləşmiş Sumqayıtın yüzlərlə şəhid balasının son məkanı, şəhər əhalisinin ziyarətgahına çevrilən "Şəhidlər xiyabanı" parkın şərq hissəsində yerləşir. 20 Yanvar şəhidlərinə həsr edilmiş abidə (1991-ci il) və "Ulduzlar" abidəsi (1999-cu il) sumqayıtlıları tarixi unutmamağa çağırır.

Yuxarıda qeyd olunan heykəltəraşlıq nümunələrinin müəllifi, şəhərin baş rəssamı Vaqif Nəzirov, rəssam Aqil Quliyevlə birgə 07.10.2003-cü il tarixdə dahi Azərbaycan şairi İ. Nəsiminin abidəsi üçün Xəzərin sahili və yaşıllığa qərq olmuş parkın görkəmli mənzərəsinin ovuc içi kimi göründüyü yüksəklikdə ünvan seçdilər.

Sumqayıtın əsas magistral yolu olan Səməd Vurğun küçəsindən tutmuş Xəzərin ləpədöyəninə qədər ərazini əhatə edən parkın hal-hazırda ümumi sahəsi 80 hektardır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 02.08.2001-ci il tarixli 132 saylı qərarına əsasən, İ. Nəsimi adına mədəniyyət və istirahət parkı ölkə əhəmiyyətli tarix və mədəniyyət abidələri siyahısına daxil edilmişdir.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Nəsimi adına Mədəniyyət və İstirahət parkı ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Almaqurdu** (*lat.* Cydia pomonella) — yarpaqbükənlər (*Tortricidae*) fəsiləsinə aid kəpənək.

Alma, armud, heyva, ərik, şaftalı ağaclarına çox ziyan vurur. Kəpənəyinin ön qanadları tünd-boz, arxa qanadları qonur-bozdur. Yumurtaları yastı və yaşılımtıl-ağdır. Uzunluğu 18 mm-dək olan tırtılları ağacın qabığı altında və meyvə anbarlarında baramanın içərisində qışlayır. Yazda pup halına keçir. Alma ağacı çiçəkləyəndən sonra puplardan çıxan kəpənək əvvəlcə yarpaqların, sonra meyvələrin üzərinə 100-150 yumurta qoyur. Yumurtadan çıxmış tırtıl 1—2 meyvəni zədələyir.

Mübarizə tədbirləri
-------------------

Almaqurduna qarşı mexaniki, kimyəvi (0,2—0,3% -li sevin məhlulu ilə) və bioloji üsullarla mübarizə aparılır.

### **Keçid**


|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q45262
* Wikispecies: Cydia pomonella
* ADW: Cydia\_pomonella
* AFD: Cydia\_pomonella
* AfroMoths: CYDIPOMO
* BAMONA: Cydia-pomonella
* BioLib: 49516
* BOLD: 18876
* BugGuide: 67544
* EoL: 365393
* EPPO: CARPPO
* EUNIS: 304409
* Fauna Europaea: 439192
* Fauna Europaea (new): b9383091-561c-42af-8834-875d8ea1f3cb
* GBIF: 1737847
* iNaturalist: 47153
* IRMNG: 10867160
* LepIndex: 93448
* LoB: 5163
* MONA: 3492
* NBN: NHMSYS0000502069
* NCBI: 82600
* NZOR: 99899a82-5c89-43be-831e-717c7671e942
* uBio: 8010411

 |
**Vedanta** (sanskr. वेदान्त, vedānta*IAST*, "Vedaların sonu") — hind fəlsəfəsinin altı əsas teist məktəbindən (mimansa, vedanta, yoqa, sankhya, nyaya, vayşeşika) biri. Mahiyyətcə vedanta induizmdə bir sıra dini-fəlsəfi ənənələrin ümumi adıdır. Vedanta fəlsəfi təlimi özündən əvvəlki bütün konsepsiyalar da daxil olmaqla 2-ci əsrdə yaranmış "Vedanta sutra"dan başlayır.

Bu məktəb Vedaların fəlsəfi hissəsi kimi tanınan Upanişdanın interpretasiyası kimi qəbul olunur. 3 filisof və 3 interpretasiya mövcuddur:

* Advayta (dualist olmayan yaxud monizm) — filosof Şankarın adı ilə bağlıdır.
* Vişişta Advayta (fərqləndirən monizm) — Ramanudja.
* Dvayta (dualizm) — filosof Madxva.

Advaytada əsas ideya Brahman — əqli olaraq dərk olunmayan son həqiqət, lakin dua və dərin meditasiyalarla dərk olunandır.

Brahman — keyfiyyətsiz, yəni fenomenal aləmin bir hissəsi olmayandır. Yalnız şərtilik çərçivəsində konkret anlayış və keyfiyyət xarakteristikaları nəzərdə tutulur. Beləliklə, şərtilik çərçivəsində anlayışlar vasitəsilə Brahman dərk olunmayandır.

Brahman fiziki formada təzahür edir, lakin özü əbədi və dəyişməzdir. Beləliklə, mütləq reallıq dünya ilə eyniləşdirilir. Deyirlər ki, Brahman olmayan bir şey yoxdur, digər tərəfdən isə elə bir şey də yoxdur ki, o Brahman olsun. Bu ideya qərbi panteizm ideyalarına çox yaxındır.

Aləmdə mövcud nizam — karma, yaxud brahman iradəsi ilə baş verdiyinə aşkar cavab yoxdur.

Şankara deyir:

Bütün təzahür etmiş fenomenal aləm, Mayyadan (illyuziya) başqa bir şey deyil, yeganə real mövcud varlıq Brahmandır. Bu mənada advayta — monizm ideyasını — vahid və bölünməz reallığı qəbul və təsdiq edir.
Brahmanın dərki yalnız Alı "mən" olan — Atmanın dərki ilə mümkündür.

Nirquna brahman — təmiz Şüur və Saquna Brahman — dərk olunmuş reallığı fərqləndirirlər. Bu ideyalar Kantın fəlsəfəsini xatırladır. Hər iki filosof qavrayışın məhdud olmasını deyir, hər ikisi aləmi (Brahmanı) noumen və fenomenlərə bölür.

Beləliklə, Şinkara dünyanı Ali iradə tərəfindən yaradılmış təkamul edən və dövri olaraq dəyişən bir konstruksiya kimi görür. Digər tərəfdən bu strukturun illyuziya olmasını da anlayır. İnsan həyatı bir yuxuya bənzəyir, yeganə reallıq Brahmandır. İnsan ruhu xarici örtüklərələ (o cümlədən bədənlə) zəncirlənib. Bu örtüklər karma şərtləri ilə tədricən dağılır və nəhayət, insanın əsl mahiyyəti olan Atman aşkarlanır.

Şankara Brahmanın müxtəlif təzahürlərini "səhəng misalı" ilə izah edir. Deyir ki, günəş bir olmasına baxmayaraq su ilə dolu olan müxtəlif səhənglərdə əks olunur.

Şankaranın fikirləri Kantın fikirlərinə uyğun gəlir. Zaman, məkan və səbəb — insan idrakının məhdudluğundan irəli gələn və mahiyyət etibarilə yalnız kateqoiyalardır. Yəni, əsl keyfiyyət xarakteristikaları deyil. Səbəb və nəticənin isə bölünməsini şərti hesab edir, əslində onlar eynidir. Şankaranın Brahman haqqındakı ideyaları Buddizmdə olan Şunya ideyasına oxşamasına görə onu gizli buddist də hesab edənlər var. Lakin, Şinklara özü buddizmi tənqid etmişdir. Məsələn, Buddizmdəki "mən" konsepsiyası onu tamamilə qane etmirdi.

Həmçinin bax
------------

* Veda ədəbiyyatı
**Musson** fransızcada (*fr.* mousson şəklini almışdır) — tropiklərdən ekvatora doğru hərəkət edən küləklər (yayda okeandan, qışda materikdən əsir). Belə külək tropik ərazilərə və mülayim qurşağın bir sıra dənizkənarı əraziləri (məsələn, Uzaq Şərq) üçün səciyyəvidir. Musson iqlimi yay dövründə yüksək nəmliklə xarakterizə edilir. Qış mussonu qurudan okeana doğru əsir. Musson iqlimi olan ərazilərdəki torpaqlarda qış quraq keçir.

Mussonun dəyişməsi ilə əlaqədar olaraq eyni zamanda kəskin quru, az buludlu hava rütubətli, yağışlı hava ilə (və ya əksinə) əvəz olunur. Mussonlar troposferin, alt qatında baş verir və hava kütləsi atmosferin yüksək təzyiq sahəsindən alçaq təzyiq sahəsinə doğru axır.

Quru Musson Məhəllin əhalisi üzərində atmosfer təzyiqi yüksək olan dövrdə, rütubətli Musson isə təzyiq alçaq olan dövrdə müşahidə olunur.

Tropik mussonları ekvator depressiyasının il ərzində ekvator dan gah Şimal Yarımkürəsinə, gah da Cənub Yarımkürəsinə keçməsindən əmələ gəlir. Qışda Şimal yarımkürəsi çox soyuduqda ağır hava Şimal passatı ilə Cənub yarımkürəsinə doğru axır və qış musson əmələ gəlir.Şimal yarımkürəsində yay olanda bu əksinə baş verir: ekvator depressiyası ekvatordan şimalda olur, nəticədə cənub passatı Şimal yarımkürəsinə keçir və yay mussonu əmələ gəlir. Tropik mussonları Ekvatorial Afrikada geniş sahədə, Hind okeanının şimal hissəsində və Cənubi Asiyada (Hindistan, Hind-Çin,cənubi və cənub-şərqi Çin, İndoneziya) və Avstraliyanın şimalında yayılmışdır. Mülayim qurşaqda (məs.: Uzaq Şərqdə, şimal-şərqi Çində, Koreyada və Yaponiyada) materik və okeanın qızma və soyuma xüsusiyyətindən asılı olaraq M. qışda materikdən okeana tərəf, yayda isə okeandan materikə tərəf əsir.
Mussonları küləklərlə eyniləşdirmək olmaz. Musson çox geniş coğrafi sahələri əhatə edən hava kütlələri axınıdır.Külək bu zaman ya dəyişkən olur ya da müəyyən vaxt heç olmur.Mussonlar enliklər üzrə paylanmasına və əmələ gəlmə fərqlərinə görə; a)tropik, b)tropikdənkənar, c)qütbyanı mussonlara bölünürlər.

Tropik mussonların əmələ gəlməsinin başlıca səbəbi, yarımkürələrin il ərzində müxtəlif cür qızması ilə əlaqədar ekvatorial alçaq təzyiq qurşağının (ekvatorial barik depressiyasının)gah şimal,gah da cənub yarımkürəsinə keçməsidir. Tropik mussonlar materiklərin şərq sahilləri boyu daha aydın təzahür edərək, ekvatorial Afrikada, Hindistanda,Hind-Çində və qismən Şimali Avstraliyada geniş əraziləri əhatə edir.

Tropikdənkənar və ya mülayim qurşaq mussonları materik və okeanların qızıb-soyuması nəticəsində əmələ gəlir. Asiya nın şərq ucqarlarında və Hokkaydo adasında güclü, Şimali Amerikanın Labrador sahəsində nisbətən zəif müşahidə edilir. Uzaq şərqdə yay mussonlarının təsiri Zabaykalyeyə qədər hiss olunur.

Qütbyanı musson Avrasiyanın tundra zonasında qışda materikdən Şimal Buzlu okeanına,yayda isə əks istiqamətdə əsən,lakin mussona xas olmayan effekt verməyən küləklərə deyilir. Məhz buna görə də bu sirkuliyasiya musson yox, musson təmayülü adlanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Словарь иностранных слов/под ред. академика АН УССР *А. С. Мельничука*. Второе издание. — К.: Главная редакция УРЭ, 1985.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: İmamverdili (dəqiqləşdirmə).

**Qaralılar** (əvvəlki adı: **İkinci İmamverdili**) — Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Beyləqan rayonunun Bünyadlı kənd Sovetinin İkinci İmamverdili kəndi Qaralılar kəndi adlandırılmış və Bünyadlı kənd Sovetinin tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Qaralılar kənd Soveti yaradılmışdır. Qaralılar kəndinin Bir(1)Şəhidi var. Vətən Müharibəsi Könüllüsü Şəhid Vəzirov Cəlal Bədirxan oğlu...Şəhid Cəlal Bədirxan oğlu 21 sentyabr 2020ci ildə Könüllü olaraq XTQüvvələrin tərkibində Füzuli İstiqamətində gedən ağır döyüşlərdə iştirak edib və Xüsusi tapşırıqda döyüş yoldaşını puskudan çıxararkən oktyabrın 2i döyüşün 6cı günündə Şəhidlik zirvəsinə ucalıb...Oktyabrın 3ü boya-başa çatdığı Qaralılar kəndində torpağa tapşırılıb...Ruhu Şad olsun. İcra hakimiyyəti tərəfindən,Qaralılar Kənd Mərkəzi küçəsinə Şəhid Vəzirov Cəlalın adı verilib...Şəhid Cəlalın Atası,Abışov Bədirxan Vəzir oğlu da Birinci Qarabağ müharibəsi veteranıdı ...Allah bərəkətli ömür versin 
Kəndin hazırki Bələdiyyə sədri Mehman Abışov’dur.

Toponimikası
------------

XX əsrin 90-cı illərinədək rayonun ərazisində Birinci və İkinci İmamverdili adı ilə iki kənd olmuşdur. 1991-ci ildən İkinci İmamverdili kəndi Qaralılar adı ilə rəsmiləşdirildikdən sonra Birinci İmamverdili kəndi də İmamverdili adlandırılmışdır. Yaşayış məntəqələri imamverdili nəslinə mənsub ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Etnotoponimdir.

Coğrafiyası və iqlimi
---------------------

Kənd Mil düzündə yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasının Bakı, Gəncə və Sumqayıt şəhərlərinin, Abşeron, Ağdaş, Ağsu, Ağcabədi, Balakən, Bərdə, Beyləqan, Vartaşen, Quba, Qutqaşen, Daşkəsən, İmişli, Yevlax, Kəlbəcər, Kürdəmir, Gədəbəy, Goranboy, Laçın, Lerik, Lənkəran, Mirbəşir, Puşkin, Saatlı, Füzuli, Cəbrayıl və Şamxor rayonlarının, Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti Şuşa rayonunun inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı". 2022-05-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-06.
2. ↑  Qaralılar // Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. II cild. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. 304. ISBN 978-9952-34-156-0.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Beyləqan rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Beyləqan |  |
| Qəsəbələr | Araz • Bolsulu • Örənqala • Milabad • Qəhrəmanlı • Yuxarı Aran • Bahar • Baharabad • Mayak • Mil • Günəş • Sarısu • Şəfəq • Şərq • Türklər • Yeni Mil |
| Kəndlər | Aşağı Çəmənli • Allahyarlı • Aşıqalılar • Birinci Aşıqlı • Birinci Şahsevən • Bünyadlı • Dünyamalılar • Eyvazlılar • Əhmədli • Əlinəzərli • Əmirzeyidli • Gödəklər • İkinci Aşıqlı • İkinci Şahsevən • İmamverdili • Vətağa • Xaçınabad • Kəbirli • Qaradağlı • Yuxarı Çəmənli • Qaralılar • Orta Əlinəzərli • Tatalılar • Təzəkənd • Yuxarı Kəbirli |

|  |  |
| --- | --- |
| Beyləqan rayonu | *Beyləqan rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Tzyuçjayqou** (*çin.* 九寨沟, "Doqquz möhkəmləndirilmiş kənd vadisi", tibetcə. *གཟི་རྩ་སྡེ་དགུ།*) — Çinin Sıçuan əyalətində yerləşən milli park.

Tarixi
------

Tzyuçjayqou vadisi Tibet yaylasının kənarında yerləşən Min Dağlarının bir parçasıdır. 72.000 ha ərazini əhatə edir. Çox sayda şəlalələr, rəngli göllər və qarla örtülü zirvələri ilə məşhurdur. Yüksəkliyi 2.000 ilə 4.500 metr arasındadır.

Tzyuçjayqou vadisi 1992-ci ildə UNESCO dünya irsi siyahısına və 1997-ci ildə dünya biosfer ehtiyatına daxil edilmişdir.

Açıldığından bu vaxta qədər, turistlərin sayı günü-gündən artmağa başladı. 1984-cü ildə 5.000, 1991-ci ildə 170.000, 1995-ci ildə 160.000, 1997-ci ildə 200.000, 3.000 xarici daxil olmaqla 2002-ci ildə ziyarətçi sayı 1.190.000-ə qədər qalxdı. 2004-cü il etibarilə qoruq təxmini 7.000 ziyarətçini qarşılayır.

* 
* 
*

Əhalisi
-------

2003-cü ildə vadinin əhalisi 112 ailədən ibarət 1.000 nəfər idi. Parkın qorunması səbəbi ilə əhaliyə kənd təsərrüfatına icazə verilmədiyi üçün, yerli əhali dolanışıqlarını turizm ilə keçindirirlər.

Həmçinin bax
------------

* Çindəki milli parklar siyahısı
* Çindəki dünya irsləri

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-04-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-03.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-12-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-03.
3. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2009-01-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-03.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2012-03-05 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-03.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı
*
**"Evlərinin önü yonca"** (yaxud **"Ninnə yarım"**) – Kərkük türkmanlarının xalq mahnısı.

Tarixçəsi
---------

1958-ci ildə Bakı radiosunun yeni açılan ərəb şöbəsinə İraqdan Kərkük türkmanı olan Sinan Səid dəvət olunur. O, burada görkəmli ssenarist və yazıçı Nahid Hacızadə ilə birlikdə işləyir. Nahid Hacızadə xatirələrində qeyd edir:

> "*Sinan Səidin evinə getmişdim. Sinan nəsə bişirir, eyni zamanda dodaqaltı şirin mahnılar oxuyurdu. Mahını eşitcək, Sinandan bir də oxumasını xahiş etdim. Mahnı çox xoşuma gəldi və Sinana təklif etdim ki, bunu lentə yazdırsın, lakin qəbul etmədi. Dedi ki, "bunu Bağdadda, Kərkükdə elə oxuyurlar ki, eşitsən, mənim oxumağım gülünc gələr". Uzun xahişdən sonra onu razı sala bildim, amma bir qadınla duet oxuyacağını dedi. Ona bir neçə görkəmli sənətkarımızı dinlətsək də, onun qərarı Nərminə Məmmədova oldu."*
> 
> 

Sinan Səid Nərminə Məmmədova ilə bir neçə Kərkük türküsü oxudu və onları "Kərkük-İraq mahnıları" adı ilə verdilər. Bundan sonra bu mahnılar, xüsusilə də "Evlərinin önü yonca" mahnısı getdikcə məşhurlaşır və tanınmış sənətkarlar tərəfindən ifa olunmağa başlayır.

Sözləri
-------

Evlərinin ögü\* yonca,  

Yonca qalxmış dam boyunca, dam boyunca,  

Boyu uzun, beli incə, ninnə yarım, ninnə,  

Əsmər yarım, ninnə, ninnə, ninnə.  

  

Evlərinin ögü lalə,  

Saqi doldur ver piyalə, ver piyalə,  

Yoldaş olaq, düşək yola, ninnə yarım, ninnə,  

Əsmər yarım, ninnə, ninnə, ninnə.  

  

Evlərinin ögü darçın,  

Fələk qoymur gözüm açım, vallah açım,  

Səni alım, hara qaçım, ninnə yarim, ninnə,  

Əsmər yarım, ninnə, ninnə, ninnə…

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-06-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-06.

Xarici keçidlər
---------------

* İTV: Bir mahnının tarixçəsi: Evlərinin önü yonca
* Nərminə Məmmədova ilə Sinan Səidin ifası
* Çingiz Mustafayev ilə Röya Miriyevanın (Palmas) ifası
* "Roya & Rızvan"ın ifası
* Çinarə Məlikzadə ilə Nadir Qafarzadənin ifası
**Milk & Kisses**  — Azərbaycanda pop musiqi qrupu.

Üzvləri: 

* Dilarə Kazımova (3 sentyabr 1984),
* Fəridə Cəfərova (Nelson) (20 may 1984)

Milk & Kisses 2010-ci ildə qatıldığı Azərbaycan nin seçim Eurovision Song Contest. Orada onlar Safura Əlizadə və Məryəm qarşı pitted edildi milli finala almaq üçün idarə. Bütün iştirakçılar Drip Drop  *Under My Skin* ,  *I'm On Fire "və ', son üç mahnı oxumaq idi' 'Soulless' '.*

Həmin il, 2010-ci ildə gənc müğənnilər üçün festivalda ölkələrini təmsil etmək Milk & Kisses seçildi Jurmala yaxşı New Wave (festival) New Wave kimi tanınır. İlk gün onlar mahnı  *səsləndirdi Getmä, Getmä, Gill*  və onuncu yerə sonra fəth "a" Sevgi qadın  *və XVI yerdə idi. ikinci gün, onlar mahnını səsləndirdi ". 1 avqust keçirilib müsabiqənin finalında 2010 254 xalla, onlar yarış qazanmaq üçün uğursuz lakin. onlar 82 xal var mahnı*  "Podruga  *səsləndirdi, lakin on yeddi iştirakçıların on beşinci başa çatıb. Won etdi Sona Sjachgeldjan olan Ermənistan.*

Karyera
-------

Dilarə Bakı şəhərində, 20 may 1984-cü ildə, Fəridə isə Bakı şəhərində 3 sentyabr 1983-cü ildə anadan olublar. Onlar peşəkar musiqi təhsili alıblar, eyni zamanda "Unformal" rok-qrupun solistləridirlər. Qrupun prodüseri İsa Məlikovdur. 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Azərbaycan təmsilçisinin seçilməsi üçün 2 fevralda keçiriləcək yarımfinal mərhələsində yarışıblar və Safura Əlizadə və Məryəm Şabanova ilə birlikdə final mərhələsinə keçir. Lakin finalda ikinci yeri tutur. Həmin il Azərbaycanı 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Safura Əlizadə təmsil edir.

Yeni Dalğa-2010
---------------

2010-cu ildə Dilarə və Fəridə dueti Azərbaycanı ilk dəfə beynəlxalq Yeni Dalğa yarışmasında təmsil edir. Yarışmada "A woman in love", "Getme, getme, gel" və "Rəfiqə" mahnılarını ifa edən qrup 17 iştirakçı arasında 15-ci yeri tutur. Daha sonradan qrup "Gətmə, gətmə, gəl" mahnısına klip çəkdirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Eurovision 2010"-a namizədlərimiz". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-01-07.
2. ↑  "Eurovision-2010"\_musabiqesindeki\_temsilchisi\_\_173684.html Azərbaycanın "Eurovision-2010" müsabiqəsindəki təmsilçisi altı nəfərin arasından seçiləcək[*ölü keçid*]
3. ↑  *Vüqarlı, Vüqar.* "Around 20 artists have expressed their desire to represent Azerbaijan in Eurovision-2010" (Rusca). Day.az. 2009-07-08. 2009-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 Yanvar 2010.  (#apostrophe\_markup)
4. ↑  "AVROVİZİYA 2010"a İDDİA EDƏN AZƏRBAYCANLI MÜĞƏNNİLƏR[*ölü keçid*]
**Adil Gəray Heybətqulu oğlu Məmmədbəyli** (13 may 1919, Bakı – 13 dekabr 1973, Bakı) — Azərbaycan tarzəni, pedaqoq, dirijor, bəstəkar, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1959).

Həyatı
------

Adil Gəray Heybətqulu oğlu Məmmədbəyli 13 may 1919-cu ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1940-cı ildə Azərbaycan Dövlət Musiqi Texnikumunun tar sinfini bitirmiş, 1940–1948-ci illərdə, fasilələrlə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının Azərbaycan xalq musiqisi şöbəsində, Üzeyir Hacıbəyovun sinfində təhsil almışdır. Muğam dərslərini Əhməd Bakıxanovdan almışdır. 1938-ci ildən Üzeyir Hacıbəyovun təşkil etdiyi Azərbaycan Xalq Çalğı Alətləri Orkestrində konsertmeyster işləmişdir. O tar ilə fortepiano üçün "Bağçakürd" (1957) pyesini Ü. Hacıbəyova ithaf etmişdir.

1937-ci ildən Hüseynqulu Sarabskinin sinfində müşayiətçi, 1939-cu ildən 1962-ci ilə qədər Azteleradio orkestrində konsertmeyster kimi çalışmışdır.

1940-cı ildən, eyni zamanda, Azərbaycan Dövlət Musiq Məktəbində tar ixtisası üzrə müəllim kimi fəaliyyət göstərmişdir.

O, bir çox məşhur tarzənlərin müəllimi olmuşdur. Tar üçün bir sıra əsərlərin, o cümlədən, "Tar üçün etüdlər"in, "Bağçakürd", "Qaytağı", "Cəngi", "Səfi-kürd", "Şahnazsayağı", "Gülüstan" pyeslərinin, mahnıların, "İbtidai məktəblər üçün nəğmələr məcmuəsi"nin və s. əsərlərin müəllifidir.

Onun əsərləri bir çox konsert və tədris repertuarında layiqli yer tutur. "Tar üçün etüdlər" məcmuəsində yeddi muğam – "Rast", "Şur", "Seygah", "Çahargah", "Bayatı-Şiraz", "Mahur-Hindi", "Şüştər" muğamları əsasında etüdlər bəstələmişdir.

Musiqi əsərləri
---------------

* Səbinə Ərəbli — "Yar gəldi" mahnısı — sözləri Əli Kərimindir
* "Yadigar" mahnısı — sözləri Nəbi Xəzrinindir
* "Ana kəndim" — sözləri Gəray Fəzlinindir
* "Bizim qızlar" — sözləri də Adil Gəraya məxsusdur
* Ayşən Mehdiyeva — Azərbaycanım Mənim — sözləri Əli Kərimindir

İstinadlar
----------

* Muğam Ensiklopediyası — Adil Gəray
* Arxivləşdirilib 2011-10-02 at the Wayback Machine
**Özünümaliyyələşdirmə** — müəssisənin sadə və genişləndirilmiş təkrar istehsalı üçün vəsait mənbələri ilə bağlı müstəqil qərar qəbul etmək qabiliyyətini və ehtiyacını xarakterizə edən iqtisadi termin. Özünümaliyyələşdirmə çox vaxt müəssisənin fəaliyyətinin yalnız müəssisənin öz vəsaitlərindən (amortizasiya və mənfəət) istifadə etməklə maliyyələşdirilməsi kimi başa düşülür.
İqtisadi kateqoriya kimi özünümaliyyələşdirmə 1987-ci ildə SSRİ-də iqtisadi islahatlar prosesində geniş istifadə olunmağa başladı. Əslində, müəssisələrin özünümaliyyələşdirməyə keçirilməsi cəhdi hələ Yeni İqtisadi Siyasət illərində edilib. Bununla belə, təsərrüfat idarəçiliyinin sovet dövrünün əksər hissəsində mərkəzləşdirilmiş maliyyələşdirmə prinsipi qüvvədə idi. Mərkəzləşdirilmiş maliyyələşdirmə sosialist müəssisələrinin qazandıqları vəsaitdən istifadə etməkdə müstəqil olmadığını nəzərdə tuturdu. Müəssisələrdən əldə olunan mənfəət tamamilə və ya qismən dövlət tərəfindən müsadirə edilir və sonradan sənayelər arasında, eyni sənayenin müəssisələri arasında yenidən bölüşdürülürdü.

1987-ci ilin yayından müəssisənin fəaliyyətinin prinsipi kimi özünümaliyyələşdirmə digər iki prinsiplə yanaşı əsas prinsiplərdən biri kimi elan edilmişdir: özünütəminat və müstəqillik. Bununla da müəssisələrin özünütəminatlılığa, müstəqilliyə və özünümaliyyələşdirməyə keçidi başlandı (üç "S" adlanan konsepsiya).

Bazar münasibətləri şəraitində dövlətdən asılı olmayaraq müəssisə və ya firmanın fəaliyyətinin prinsipi kimi özünümaliyyələşdirmə əsas məqsədlərdən biridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Самофинансирование" (rus). Энциклопедический словарь экономики и права. 2012-08-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-12-28.
2. ↑  "Реформирование экономической системы" (rus). 2012-10-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-12-16.
3. ↑  *Волошина В. Ю.Быкова А. Г.* Новая экономическая политика // Советский период российской истории (1917 - 1993 гг.). М.
4. ↑  *ЧЕРЕМИСИНА Т.П.* От советского предприятия к легальной рыночной фирме (Сайт Высшей школы экономики).
**Aqşin Akif oğlu Abdullayev** (2 avqust 1985, Bakı) — Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti.

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

Aqşin Abdullayev 2 avqust 1985-ci ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. 1992-ci ildə Binəqədi rayonu Rüstəm Əliyev adına 3 saylı orta məktəbə daxil olmuşdur. 2003-cü ildə həmin məktəbi bitirmişdir. Həmin il yüksək nəticələr ilə Bakı Musiqi Akademiyasının "Solo oxuma", Kalssika fakültəsinə daxil olmuş, 2007-ci ildə akademiyanı fərqlənmə ilə bitirmişdir. 2007-ci ildən "ÜNS" yaradıcılıq sahəsinin solistidir. "ÜNS" yaradıcılıq səhnəsinin ilk tamaşası olan "Bakı" tamaşasında baş rol ifa etmişdir. 2010-cu ildən Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının artistidir.

### Ailəsi

Ailəlidir. İki övladı var.

Uğurları
--------

Bir neçə beynəlxalq müsabiqələrin laureatıdır. Rusiyanın Kruz vilayətində türkdilli xalqlar arasında keçirilən "Vastoçnaya Bazar" mahnı müsabiqəsində 1-ci yerin, Qazaxıstanda "Estara" müsabiqəsində 3-cü yerin, Türkiyədə keçirilən "Man Akteniz" mahnı müsabiqəsində isə 2-ci yerin sahibidir. Bir çox dövlət tədbirlərində uğurla iştirak etmişdir. O cümlədən Rusiya, Türkiyə, Cənubi Koreya, Avstriya, Qazaxıstan, Tatarıstan, Gürcüstan və başqa ölkələrdə Azərbaycanı layiqincə təmsil etmişdir.

14 may 2019-cu ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasında ilk solo konsertini verib.

Mükafatları
-----------

10 mart 2017-ci il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamına əsasən "Əməkdar Artist" fəxri adına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının teatr xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
**Baranov adası** (*ing.* Baranof) — Aleksandr arxipelaqına aid olan, Alyaskanın cənub-şərqində yerləşən ada. 1805-ci ildə kapitan Yuri Lisyanski tərəfindən Aleksandr Baranovun şərəfinə adlandırılmışdır. Orada yaşayan Tlinqit hinduları onu Sheet’-ká X'áat’l (çox vaxt sadəcə "Şi") adlandırırlar. Admiralteyski və Çiçaqov adaları ilə birlikdə "ABC adaları" adlanan adaları əmələ gətirir. 2000-ci ildə əhalinin sayı 8532 nəfər olmuşdur.

Coğrafiya
---------

Adanın sahəsi 4162 km², maksimum uzunluğu təxminən 160 km, eni isə 50 km-dir. Bu Aleksandr arxipelaqının ən dağlıq adası və Alyaskanın səkkizinci ən böyük adasıdır. Dünyanın ən böyük adaları siyahısında 135-ci yerdədir.

Adanın demək olar ki, bütün ərazisi inzibati cəhətdən şimalda Çiçaqova adasına qədər uzanan Sitka şəhərinin məhəlləsinin bir hissəsidir. Adanın Sitkaya aid olmayan yeganə hissəsi Port-Aleksandr şəhərinin yerləşdiyi uzaq cənub-şərqdə kiçik bir torpaq zolağıdır (9,75 km²). Şərq sahilində Vorm Sprinqz, Port Armstronq və Port Valter şəhərləri vardır. Tərk edilmiş Qoddard şəhəri Sitkadan 25 km cənubda yerləşir.

Tarix
-----

Adanın ilk ağ tədqiqatçıları rus dənizçiləri olur. 1799-cu ildə adada ilk qəsəbə Rusiya-Amerika şirkətinin qubernatoru Aleksandr Baranov tərəfindən inşa edilmişdir. Tlinqitlər üzərində qələbədən sonra ada 1804-cü ildən 1867-ci ilə qədər Şimali Amerikada rusların fəaliyyətinin mərkəzi idi və heyvan tacirlərinin qərargahı da orada yerləşirdi. 1867-ci ildə Rusiya Alyaskasının satışı haqqında müqaviləyə əsasən ada ABŞ-nin bir hissəsi olur.

Təxminən 1900-cü ildə adanın şimalında konserv fabrikləri, balina ovu stansiyaları və xəz fermaları qurulur. Onların əksəriyyəti İkinci Dünya müharibəsinin əvvəlində tərk edilir. Bu tikililərin qalıqları bu gün də tərk edilmiş vəziyyətdədir.

İqtisadiyyat
------------

Adada üç qızılbalıq ferması var, biri Port Armstronq yaxınlığında, biri Vorm Sprinqzin şimalında və biri Medvejıe gölü yaxınlığında yerləşir.

Qonur ayıları və qara quyruqlu maralın (Odocoileus hemionus sitkensis) xüsusi yarımnövü ilə də məşhur olan adada balıqçılıq, balıq emalı və turizm əsas gəlir mənbəyidir.

Mənbə
-----

* Фотографии острова Баранова на сайте Alaska-in-pictures.com

İstinadlar
----------

1. ↑  Orth, Donald J. Dictionary of Alaska Place Names, Geological Survey, Professional Paper 567 (англ.). — Washington: United States Government Printing Office, 1967.
**Alunogen** — triklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Ferrialunogen – tektitsit.

Xassələri
---------

Rəng – ağ, qatışıqlardan asılı olaraq – sarımtıl, qırmızımtıl; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə, ipəyi, sədəfi; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 1,77-1,78; Sərtlik – 1-2; Ayrılma – {010} üzrə mükəmməl; Sınıqlar – qeyri-hamar; Başqa xassələr – kəskin turş dadlıdır; suda həll olur; Morfologiya – kristallar: nadir hallarda rast gəlir; kiçik ölçülü prizmatik, lövhəvari; Mineral aqreqatları: incəlifli, böyrək-, salxım- və pulcuqvarı, sıx dənəvər, tozaox-şar kütlələr, qabıqlar, nazik qaysaqlar.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Sulfat turşusu məhlullarının alüminium saxlayan minerallara təsiri nəticəsində kömürlü çöküntülərdə, gil şistlərində, argillitlərdə əmələ gəlir. Çox vaxt sulfid yataqlarının oksidləşmə zonasında rast gəlir. Vulkan fəaliyyətinin təzahür etdiyi rayonlarda fumarol və solfatar çöküntülərində qeyd edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: pirit, markazit, melanterit, epsomit, halotrixit, qoslarit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Vezuvi vulkanı, Possuoli solfatarları (İtaliya); Kollosoruk (Çexiya); Ekvador; Cənubi Avstraliya şt. (Avstraliya). Azərbaycanda Katsdağ yatağında (Balakən rayonu), Bülüldüz filiz təzahüründə (Laçın rayonu) və b. aşkar edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *International Mineralogical Association - Commission on new minerals, nomenclature and classification* The IMA List of Minerals (December 2014). 2014.
2. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Alunogen // Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2780946007 |

* General Alunogen Information
**Matris** (*ing.* The Matrix) — Vaçovskilərin 1999-cu ildə çəkdiyi elmi fantastika, döyüş filmi. Bu "Matris" seriyasının ilk filmidir. Filmdə çəkiliblər: Kianu Rivz, Lorens Fişborn, Kerri-Enn Moss, Hüqo Vivinq və Co Pantoliano. Film gələcəkdə keçir, burada insanlar ağıllı maşınların yaratdığı süni dünyada – Matris adı verilən simulyasiyada saxlanılıblar. Maşınlar insanların bədənlərindən enerji mənbəyi kimi istifadə edir. Günlərin birində "Neo" kimi tanınan kompüter proqramçısı, haker Tomas Anderson həqiqətlə tanış olur. O, Matrisdən qurtulmuş bir qrup insana qoşulur və onlarla birlikdə maşınlara qarşı mübarizə aparır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The Matrix laid the template for the gritty, gravity-defying, self-seriously cerebral modern blockbuster". Vulture.com. February 4, 2019. December 20, 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: May 17, 2019.
2. ↑  *Allen, Jamie.* "The Matrix and Postmodernism". Prezi.com. November 28, 2012. December 21, 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: April 15, 2019.

Xarici keçidlər
---------------

* warnerbros.com/movies/matrix/ — Matris rəsmi saytı
* whatisthematrix.com, the first and original Matrix website
* *Matris* — Internet Movie Database saytında.
**Ovalıq** – (*rus.* низменность, *ing.* low land, lowland) dəniz səviyyəsindən 200 m-ə qədər yüksəkdə yerləşən quru sahəsi. Səthi adətən düzən, qismən təpəlik olur. Əsasən tektonik enmələr və çökəkliklərin dəniz, yaxud kontinental çöküntülərlə dolması nəticsində yaranır. Dəniz səviyyəsindən aşağıda yerləşən Ovalıqlar (məs. Xəzəryanı) da var. Azərbaycan Respublikası ərazisinin təqribən 2/5-si ovalıqdır (Kür-Araz , Samur-Dəvəçi, Lənkəran). Dəniz səviyyəsindən aşağıda da yerləşən Ovalıq vardır. Bütün quru 48.2mln. km²-ni Ovalıq təşkil edir.  O, əsasən tektonik çökmə və çəkək-liklərin təxminən üfqi, yatan dəniz və kontinental çöküntülərlə dol­durulması sayəsində əmələ gəlir. Yer əhalisinin çox hissəsi ovalıq ya­şayır. Dünyada ən böyük ovalıq –Amazonka ovalığıdır. Kür-Araz ovalığı, Xəzəryanı ovalıq və b. ovalıq. vardır.

Həmçinin bax
------------

* Delta düzənliyi
* Fiksizm
* İlkin denudasiya

İstinadlar
----------

1. ↑  Ovalıq // Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti. Bakı: "Elm". 2012. səh. 177. ISBN 978-9952-453-14-0.
**Dövlət antik kolleksiyası** (*alm.* Staatliche Antikensammlungen‎) (köhnə adı — Kiçik formalı antik incəsənət kolleksiyası) Qədim Yunanıstan, Roma və etruriya mədəniyyətinə aid Almaniyada ən böyük kolleksiyalardan biri.

Muzey binası
------------

Dövlət antik kolleksiyası muzeyinin binası Bavariya əyalətinin paytaxtı Münhen şəhərində, Köniqpalas meydanında Qliptotek muzeyi ilə üzbəüz yerləşir. Bina 1838–1848-ci illərdə bavar kralı I Lüdviqin göstərişi ilə memar Georq Fridirix Çibland tərəfindən Korinf orderi stilində inşa edilmişdir. 1869–1872-ci illərdə binada kral antikbariumu yerləşmişdir. 1898-ci ildən 1912-ci ilə kimi binada Münhen Sesessionu — Münhen Rəssamlar Birliyi , 1919-cu ildən Yeni dövlət qalereyası yerləşmişdir. İkinci dünya müharibəsi zamanı dağılmış bina 1967-ci ildə bərpa edilərək Dövlət antik kolleksiyası muzeyinin ixtiyarına verilmişdir.

Kolleksiya əsasən Vittelsbaxların yığmış olduqları, xüsusən I Lüdviqə məxsus antik eksponatlar daxildirlər. 1831-ci ildə kral müşaviri Martin fon Vaqner Etruriya mədəniyyətinə aid Vulçi şəhərində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı tapılmış keramik əşyaları əldə etmişdir. Fridrix fon Tirş hərracda Lüsyen Bonaparta məxsus mirasdan antik incəsənət nümunələrini almışdır. Kral I Lüdviq Korolina Bonapartın qızıl-zinət kolleksiyasını, Peruciyada aparılan qazıntılar zamanı tapılmış Etruriya mədəniyyətinə aid tunc məmulatlarını, İtaliyanın cənubundan tapılmış yunan terrakotunu satın alaraq əldə edir. 1868-ci ildə I Lüdviq öldükdən sonra onun kolleksiyası antik Vittelsbax kolleksiyası ilə hersoq V Albrext tərəfindən birləşdirilərək Hofgartenin park qalereyasında — Antikvariumda yerləşdirilmişdir. Daha sonralar antik kolleksiya Paul Arndt, Cejms Lob və Hans fon Şönə məxsus şəxsi kolleksiyalar hesabına daha da zənginləşmişdir.

* Üçayaq, e.ə IX əsrÜçayaq, e.ə IX əsr
* Bayquş formasında aribal,  e.ə VII əsrBayquş formasında aribal, e.ə VII əsr
* Kantaros (İoniya), e.ə VI əsrKantaros (İoniya), e.ə VI əsr
* Menada, e.ə V əsrMenada, e.ə V əsr

* Menada, e.ə V əsrMenada, e.ə V əsr
* Herakl və Afina. təq. e.ə. 480—470 .Herakl və Afina. təq. e.ə. 480—470 .
* Eksekias kasası "Dionis" e.ə. 530Eksekias kasası "Dionis" e.ə. 530

Antik zinət əşyalarıArmento qızıl tacı e.ə. 370–360Qızıl zinət əşyası sfinksQızıl sırqa, Etruriya
Qədim Romaya aid antik zinət əşyaları
Qədim Romaya aid antik tibbi alətlər (e.ə.2-3 əsr)

Həmçinin bax
------------

* Qliptotek (Münhen)

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Staatliche Antikensammlungen ilə əlaqəli mediafayllar var.

* 
* 

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
Superqitə[*ölü keçid*] Pangeyanın parçalanmasını və Erkən Triasdan bu günə qədər onun hissələrini göstərən animasiya
**Paleocoğrafiya** (*rus.* палеогеография, *ing.* palaeogeography) — Yer kürəsində geoloji keçmişdə mövcud olmuş fiziki-coğrafi şəraiti öyrənən elm. Paleocoğrafiya landşaftda əks olu­nan bütün fiziki-coğrafi prosesləri və hadisələri əhatə edir. Bunun üçün qədim relyef, iqlim, orqa­nizm­lər və orqanik maddələrin yayıl­ması bərpa olunur; paleo-tektonika və litoloji- fasial təhlili birləşdirən paleocoğrafi xəritələşdirmə tətbiq edilir. Paleocoğrafiya bir sıra xüsusi sahələri: paleogeomorfologiya, paleoiqlimşünaslıq, paleobiocoğ­rafiyanı və s. əhatə edir. 

Paleocoğrafiya müxtəlif kontekstlərə əsaslana elmi anlayışlar üçün vacib olan məlumat verir. Məsələn, çökmə süxurların paleocoğrafik təhlili neft və digər sərvətlərin sahəsində əsas rol oynayır, çünki stratiqrafik qeydlərdə Yer səthinin qədim geomorfoloji mühitləri daim qorunub saxlanılır. Paleocoğrafik dəlillər həmçinin kontinental hərəkət nəzəriyyəsinin inkişafına töhfə vermiş, Pangeya kimi superqitələrin və Pantalas kimi qədim okeanların şəkli və yerləşməsi haqqında məlumat verərək cari tektonik plitələr haqqında nəzəriyyələri məlumatlandırmaqda davam edir.

Həmçinin bax
------------

* Paleoiqlim
* Paleontologiya
* Fiziki coğrafiya

İstinadlar
----------

1. ↑  Paleocoğrafiya // Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti. Bakı: "Elm". 2012. səh. 177. ISBN 978-9952-453-14-0.
2. ↑  *Stanley, Steven M.* Earth system history. Luczaj, John A. (Fourth). New York, NY. 2014-04-11. ISBN 978-1-4292-5526-4. OCLC 881875780.
3. ↑  *Königshof, P.* "Devonian change: case studies in palaeogeography and palaeoecology - an introduction". Geological Society, London, Special Publications (ingilis). 314 (1). 2009: 1–6. Bibcode:2009GSLSP.314....1K. doi:10.1144/SP314.1. ISSN 0305-8719.
4. ↑  *Torsvik, Trond H.* Earth history and palaeogeography. Cocks, L. R. M. (Leonard Robert Morrison), 1938-. Cambridge, United Kingdom. 2017. ISBN 978-1-107-10532-4. OCLC 968155663.

| ⛭Coğrafiyanın bölmələri |
| --- |
| Fiziki coğrafiya | Yerşünaslıq • Paleocoğrafiya • Geomorfologiya • İqlimşünaslıq • Hidrologiya • Okeanologiya • Torpaq coğrafiyası • Biocoğrafiya • Landşaftşünaslıq • Ekologiya |
| İqtisadi və sosial coğrafiya | Ümumi iqtisadi coğrafiya • Sənaye coğrafiyası • Kənd təsərrüfatı coğrafiyası • Əhali coğrafiyası • Nəqliyyat coğrafiyası |
| Kartoqrafiya | Geodeziya • Topoqrafiya |
Paleogeomorfologiya
-------------------

Paleogeomorfoloji tədqiqatlar Azərbaycan Respublikası ərazisinin relyefinin çox qədim və mürəkkəb inkişaf tarixinə malik olduğuna dəlalət edir. Tədqiqatçıların ümumi rəyinə görə ölkənin müasir relyefi neotektonik mərhələdə formalaşmışdır. Lakin son zamanlar aparılmış tədqiqatlara əsasən müasir relyefdə bir sıra relyef formalarının mezozoy erasından etibarən irsi inkişaf etdiyi müəyyən edilmişdir. Odur ki, Azərbaycan Respublikası ərazisinin relyefinin inkişafı tarixində iki — neotektonik dövrə qədərki və neotektonik dövr inkişaf mərhələləri ayrılır.

Geomorfoloji termin
-------------------

**Paleogeomorfologiya** — (*rus.* палеогеоморфология, *ing.* palaeogeomorphology) /yun. palaios- qədim və geomorfologiya/ - geomorfologiyanın xüsusi bölməsi, qədim dövrün relyefini, onun mənşəyi, yaşı, morfoloji xüsusiyyətləri, inkişaf tarixi və qanunauyğunluqlarını öyrənir. İ. P. Gerasimova görə Paleogeomorfologiyanın obyekti basdırılmış, görünən və bərpa olunmuş relyefdir.

Həmçinin bax
------------

* Lava brekçiyaları
* Pad
* Ozlar

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası. Fiziki coğrafiya. I cild, Bakı-2015
2. ↑  Paleogeomorfologiya // Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti. Bakı: "Elm". 2012. səh. 177. ISBN 978-9952-453-14-0.