recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Rüfət Əhmədzadə** (25 mart 1933, Bakı – 15 dekabr 1988, Bakı) — Azərbaycan yazıçısı, satirik şair, ssenari müəllifi.

Həyatı
------

Rüfət Əhmədzadə 1933-cü ildə Bakıda anadan olmuşdur. Atası Zülfüqar Əhmədzadə xalq düşməni kimi həbs edilir və ailə Azərbaycanın Balakən rayonuna köçür. Elə əmək fəaliyyətinə də erkən yaşlarında orada başlayır. 13 yaşında səyyar kinomexanik vəzifəsində çalışır.
Bakıya döndükdən sonra pionerlər evində direktor vəzifəsində çalışır və mətbuatda müxtəlif şerləri ilə çıxış edir.

"Kirpi" satirik jurnalının redaktoru Əvəz Sadıq onu jurnala dəvət edir və o, ömrünün sonuna qədər bu jurnalda çalışır.

Korrektor vəzifəsindən baş redaktorun müavini vəzifəsinə qədər yüksələn Rüfət Əhmədzadə 1988-ci il dekabrın 15-də 55 yaşında vəfat edib. 

SSRİ Yazıçılar İttifaqının və SSRİ Jurnalistlər İttifaqının üzvü olmuşdur.

11 kitab, 4 musiqili komediya ("Sizin ilə, gülə-gülə", "Bildirçinin bəyliyi", "92 dəqiqə gülüş", "Hələlik"), 3 televiziya tamaşası ("Sonuncu məhəbbət", "Gülüş sanatoriyası", "Şirbalanın məhəbbəti") və yüzlərlə satirik televiziya novella-səhnəciklərin müəllifidir. Bir çox tanınmış mahnılar onun şerlərinə bəstələnmişdir.Sonuncu "Sizin ilə gülə-gülə" kitabı 2012-ci ildə dərc olunub.

* Jurnalist, prodüser Zülfüqar Rüfətoğlunun atasıdır.
* A.Şaiq adına Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrının direktoru Əməkdar mədəniyyət işçisi Rəşad Əhmədzadənin atasıdır.

Kitabları
---------

* "Məhəbbətlə gülüşlə" "Sizin ilə, gülə-gülə", Bakı, "Elgün", 2012. 224 səh. 500 nüsxə.

Filmoqrafiya
------------

1. Sonuncu məhəbbət (film, 1985)
2. Gülüş sanatoriyası (film, 1989)
3. Şirbalanın məhəbbəti (film, 1991)

Mənbə
-----

* "Ölməyə vaxtı olmayan adam", 525-ci qəzet.- 2012.- 24 fevral.- S.7.
**Turaxan məqbərəsi** (başq. Турахан кәшәнәһе) — məqbərə Başqırdıstanın Çışmi rayonu ərazisində yerləşir. Abidə XIV—XV əsrlərə aiddir. Məqbərə rayon mərkəzindən 12 km cənub-qərbdə, Çişmidən Aşağı Termı kəndinə gedən yolun üzərində yerləşir.

Ehtimal edilir ki, nə zamansa yaxınlığında daş məscid olmuşdur. Bu məqbərə ilə birlikdə vahid memarelıq ansambılıdır. Bəzilərinə görə məqbərə «məhkəmə evi» rolunu oynadığını iddia edirlər. Burada nə zamanlarsa məhkəmələr getmişdir.

Təsviri
-------

Turaxan məqbərə kobut işlənmiş daşlarla inşa edilmişdir. Təməlini düzbucaqlı formalı, 6,6х6 metr olan divarlar təşkil edir. Divarlarını mhündürlüyü 1,8 metr təkil edir. Səkkiz güşəli tilikinin sonucu gümbəzlə bitir. Girişində düzbucaqlı bir tikili vardır. Bu giriş rolunu oynayır. Divarın qalınlığı 1 metr, gümbəzin hündürlüyü isə 8 metr təkil edir. V. S. Yumatovun təsvirinə görə (1845) çatıda bir çıxıntılı daban ilə bir palıd qapı və daş kəsintilərin gücləndirilməsi üçün bir pin var idi.

Çıxışı
Bina kilidli bir qapısı olan müasir bir məhəccərlərlə bağlıdır. Məbədin girişində də məhəcərli qapı yerləşir

Turaxan haqqında
----------------

Turaxan haqqında heç bir məlumat yoxdur. Onun yaşadığı illər, fəaliyyəti bilinmir. Onun haqqında deyilənlər tarixi faktlara söykənmir. Bəziləri bunu çınqızıd olmasını və İrtışla müasir Tobolska qədər köç etməsini bildirirlər. Qohumlarından ayrıldiqdan sonra Qərbi sibiri tərk edərək başqırd torpağına gəlmişdir. Oda məlumdur ki, uzaq keçmişdə başqırdlar indiki Tobolsk rayonu ərazisində yaşayar və köçəri həyat sürərdilər.

Digər fərziyəyə görə Turaxan qüdrətli Basman xanın qardaşı olmuşdur. Basmanın hakimiyyəti Cənubi Uralın hər iki tərəfini əhatə edirdi. Turaxan öz qardaşı müharibədə həlak olmuşdur. Belə vəziyyət o dövrlər üçün nadir hal deyildi. Pyotr İvanoviç Rıçkov yazırdı ki, ruslar bura gələrək Ufa şəhərini salarkən artıq burada şəhər adlanmağa layiq ölçüdə idi. Turaxan burada qışda yaşayırdı. Turaxan yayı isə Termı kəndində keçirirdi. Hazırdada burada onun məqbərəsi yerləşir.

Hazırda onun Başqırdıstanın idarə edənlərdən biri olması qeyd edilir. O, Başqırdıstanı XVI əsrin əvvələrində idarə etmişdir. O başqırd xalqının ən güçlü xanı olması, onun oğlünü Qasım xan olması, Burak xanla (Sarayçikli) döyüşünün olması qeyd olunur. Bu döyüş torpaq və su səbəbimndən olur. Deyilənə görə Turaxan və onun qardaşı Basman xan rəqlibləri noqay Altakar tərəfindən öldürülmüşdür.

Həmçinin bax
------------

* Hüseynbəy məqbərəsi (başq. Хөсәйенбәк кәшәнәһе) — Hacı Hüseynbəyin dəfn olunduğu yer. O, müasir Başqırdıstan ərazisinin ilk imamı olmuşdur (ilk ali dimi rəhbəri). Onun qəbri Çişmin rayonu, Çişmi qəsəbəsində yerləşən Akzirat qəbrstanlığında yerləşir. Müsəlmanların müqəddəs yerlərindən sayılır.

Mənbə
-----

* http://ekabu.ru
* http://yuzhnyj-ural.ru
**Salavat Kusimov** (8 mart 1942) — Ufa Dövlət Aviasiya Texniki Universitetinin prezidenti, UDATU rektoru (1992 - 2003), Başqırdıstan Respublikası Qurultayının deputatı (2003-2008), rus alim, texniki elmlər doktoru, professor.

Bioqrafiyası
------------

İkinci Dünya müharibəsi qəhrəmanı general Tahir Qasımovun oğludur.

### Təhsil və fəaliyyət

Moskva Energetika Universitetinin mühəndis elektrik fakultəsini bitirmişdir (1965). Elmlər namizəti (1971) və professordur (1991).

Sovet İttifaqı ixtiraçı müəllifi (1985), Başqırdıstan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (1998), Rusiya Təbiət Elmləri Akademiyasının həqiqi üzvü (1993), Beynəlxalq Ali Təhsil Elmləri Akademiyasının (1994), Petrovski Elmlər və İncəsənət Akademiyasının (1994), Petrovski Keyfiyyət Problemləri Akademiyasının (1995), Başqırdıstan Respublikasının Elmi və Tədrisə Yardım üzrə Dövlət İdarəetmə Şurasının, Başqırdıstan İctimai Təhlükəsizlik Şurasının üzvü, Nümayəndələr Palatasının müavini, millət vəkili. əvvəllər Başqırdıstan Respublikası Dövlət Assambleyasının sədri. "Şərəf nişanı" ordenli (1985).

Kompleks texniki obyektlərin, optik-mexanik sistemlərin, adaptiv lazer optiklərinin idarə olunmasında mütəxəssisdir. Elmi istiqaməti - yüksək lazer radiasiyasının parametrlərinə nəzarət etməkdir. Elmi araşdırmalarının nəticələri aviasiya sənayesində tətbiq olunur. O, ixtiralar üçün 98 müəlliflik şəhadətnaməsi və patent almışdır. O yeddi magistr dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

«Vahid Rusiya» partiyasının üzvü.

Ailəlidir, bir oğlu var.

Əməyi
-----

Salavat Kusimov — 200-dən çox elmi işin və 3 monoqrafiyanın müəllifidir:

* С. Кусимов «Модели и обработка изображений в оптических системах космического видения». М.: Наука, 1991 (соавтор).
* С. Кусимов «Модели систем автоматического управления и их элементов». М.: Машиностроение, 2003 (соавтор).
* «Нейрокомпьютеры в авиации». Редакторы: Владимир Васильев, Барый Ильясов, Салават Кусимов. Издательство: Радиотехника ISBN 5-93108-055-0; 2004 г.

Mükafatlar və fəxri adlar
-------------------------

* «Şərəf nişanı» ordeni (1985)
* Rusiya Federasiyasının ali peşə təhsilinin fəxri əməkçisi
* Başqırdıstan Respublikasının fəxri diplomu.
* Başqırdıstan Respublikasının əməkdar elm xadimi

Mənbə
-----

*L. V. Kanaşina.* "Salavat Tahir oğlu Kusimov". Başqırd ensiklopediyası. «Başqırd ensiklopediyası»]]. 2013. 2017-04-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-25.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Кусимов Салават Тагирович :: Галереи учёных :: Уфимский научный центр РАН". 2016-11-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-05.
2. ↑  :: Интернет версия газеты Авиатор — Главная страница ::[*ölü keçid*]
3. ↑  "Депутат Государственного Собрания — Курултая — Республики Башкортостан от Владивостокского избирательного округа № 27". 2016-11-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-05.
**Büdcə** (*ing.* budget; qədim Normand dilindən: *bougette* — pulla dolu çanta, dəri çanta, pul bağlaması, pul kisəsi) — hər maliyyə ili üçün iqtisadi subyektin xərclərini və gəlirlərini əhatə edən illik maliyyə planıdır. Bu, gələcək xərcləri və gəlirləri, onların detallaşdırılmış təsvir və tətbiqini hesablayır. Sonuncuya büdcə qeydləri də daxildir.

Büdcə avansı
------------

Hər hansı dövlət xərcinin icra edilməsi üçün büdcə sənədlərinə xərc yazılmadan ödənilən nağd vəsaitdir. Məsələn, tenderi udan hər hansı bir şirkətin işə başlaya bilməsi üçün ona avans verilir. Bu avansın qarşılığı olan iş görülüb xərcləmə sənədləri təqdim edildikdə büdcəyə həmin xərclər yazılır və avans müqaviləsi bağlanır.

Büdcə hesabı
------------

Hər hansı məqsədlərin reallaşması üçün dövlət tərəfindən birbaşa maliyyələşdirilən müəssisənin, təşkilatın bank hesabı. Həmin müəssisə bu hesabdan yalnız nəzərdə tutulan məqsədlər üçün istifadə edə bilər.

Mənbə
-----

* Dövlət Maliyyəsi terminləri lüğəti, Dr. İ. Əhmədov, K. Aslanlı, Ş. Əhmədov, Bakı – 2008.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Etibar Şirinov.

**Etibar Şirinov** (19 yanvar 1965, Bakı) - operator.

Həyatı
------

Etibar Şirinov 1965-ci il 19 yanvarda Bakı şəhərinin Lökbatan qəsəbəsində doğulmuşdur. Uşaqlıq illərindən kino sənətinə böyük marağı olan Etibar C.Cabbarlı adına Azərbaycanfilm Kinostudiyasında operator köməkçisi kimi işə başlamışdır. O, burada müxtəlif filmlərin çəkilişində iştrak etmişdir. 1993-cü ilə qədər burada işlədikdən sonra Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyində Sənədli Filmlər Kinostudiyasının Bədii rəhbəri işləmişdir. Qarabağ muharibəsinin ən qızğın səhnələrini lentə almışdır. 2014-cü ildən mayor rütbəsi ilə ordu sıralarından ehtiyata buraxılmışdır. 2014-cü ildən Baku media center də işə başlamışdır.

Filmoqrafiya
------------

1. Şeytan göz qabağında (film, 1987) - operator
2. Pəncərə (film, 1991) - operator
3. Qətildən yeddi gün sonra (film, 1991) - operator assistenti
4. Qəzəlxan (film, 1991) - operator
5. Qayalarda qalan səs (film, 1995) - ikinci operator
6. Heydər Əliyev. Vətənin keşiyində (film, 2007) - operator
7. Dünən qəfildən gəldi (film, 2009) - quruluşçu operator

İstinadlar
----------
SSRİ poçt markası
**Nikolay Semaşko** (*lat.* Никола́й Алекса́ндрович Сема́шко; 8 (20) sentyabr 1874, Livenskaya[d], Orlov quberniyası[d] – 18 may 1949, Moskva, RSFSR, SSRİ) — həkim, partiya və dövlət xadimi, SSRİ-nin səhiyyə sisteminin qurucularından biridir.

Həyatı
------

Nikolay Semaşko Lipetsk vilayətində sadə pedaqoq ailəsində dünyaya gəlmişdir. 1891-ci ildə Yelets qimnaziyasında təhsil alır, daha sonra təhsilini Moskva Universitetinin tibb fakultəsində davam etdirir. 1906-cı ildə İsveçrəyə emiqrasiya olunub, Cenevrədə yaşayıb, harada kı, siyasətçi Vladimir Leninlə görüşüb. 1907-ci ildə Semaşko 2-ci Beynəlxalq Ştutqart Konqresində Cenevrə bolşevik təşkilatının nümayəndəsi olur. Tiflisdə izlənilən Sarra Raviçin Semaşkoya məktub göndərməsi səbəbilə həbs edilir (bəzi mənbələrə görə 377 gün). 1913-cü ildə o, Serbiya və Bolqarıstan sosial-demokratik hərəkatında iştirak edir.

Demək olar ki, müasir Rusiyanın ilk sovet komissarı Semaşko dünya ölkələrində istifadə olunacaq yeni tibb modeli yaradır. Oktyabr inqilabından sonra o, Moskva Sovetində tibb-sanitar şöbəsinə rəhbərlik edir.

1918–1930-cu illərdə Semaşko Rusiyanın xalq səhiyyə komissarı olur. 1927-ci o, qida institutunun yaradılması ilə bağlı məsələ qaldırır. Belə bir institut 1930-cu ildə Mərkəzi Dövlət Qida İnstitutu adı altında yaradılır.

Semaşko ömrünün sonunadək (1949-cu il) Rusiya tibbinə, o cümlədən, dünya tibb sahəsinə böyük töhfələr verir. 1949-cu ildə o, Moskva qəbirstanlığında dəfn olunur.

Xatirəsi
--------

Əvvəllər indiki 1 saylı Bakı şəhər klinik xəstəxanası Semaşko adlandırılırdı.

İstinadlar
----------




1. 1 2 3 4  Семашко Николай Александрович // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| GND: 118764454 · ISNI: 0000 0001 1048 0528 · LCCN: nr90027225 · NKC: nlk20010092143 · NTA: 288239148 · NUKAT: n2015057059 · VIAF: 27867202 · WorldCat VIAF: 27867202 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *SSRİ ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Həkim** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
Azərbaycan türklərinin təşəkkülündə iştirak etmiş qədim türk tayfalarında biri də şamake tayfasıdır. Azərbaycanlıların mənşəyinə dair konsepsiyaya əsasən Şirvan və Şamaxı toponimləri də İranmənşəli və ya Qafqazmənşəli sayılırdı. Hətta Şamaxı adının ərəbmənşəli olduğunu yazanlar da olmuşdu. Halbuki, Şamaxının adı bir şəhər kimi Kemaxiya formasında II əsrdə Ptolomey tərəfindən çəkilmişdi. Son tədqiqatlardan sonra isə Şamaxı adının məhz şamake tayfasının adını yaşatdığı şübhə doğurmur. Bu tayfanın adı V–VII əsrlərə aid qədim ərmən mənbələrində "ijmak" kimi çəkilir. Lakin onun etnik mənsubiyyəti haqqında heç bir məlumat verilmir. Tayfanın türkmənşəli olmasını yalnız etnonimik və toponimik paralellər əsasında sübut etmək mümkündür.

İlk dəfə olaraq I əsr müəllifi Böyük Plini haradasa Şimali Qafqazda kamak adlı bir tayfanın yaşadığını qeyd edir.(Plini, VI,21). Yunan və latın dillərinə "ş" ilə başlanan sözlər "k" və ya "s" ilə verilirdi. Ona görə də Plininin qeyd etdiyi kamak etnonimi şamak kimi bərpa olunur. Müqayisə üçün deyək ki, Ptolomey də Qafqaz Albaniyasında Şamakiya toponimini Kemaxiya kimi yazmışdı. Plini yazır ki,(Plini, VI,50) kamaklar və saklar Orta Asiyada Yaksart (Sır-Dərya) çaynın arxasında da yaşayırlar. Həqiqətən də qazaxlarda mənşəcə saklarla bağlı olan şomakey,qaraqalpaqlarda,türkmənlərdə şamak,qırğızlarda şamake, şamaka adlı türkmənşəli tayfalar indi də var.Xarəzmdə və Türkmənistanda Şamaxqala adlı iki qala xarabalıqları vardır. Maraqlıdır ki,Orta Asiyada Şamaxqalalar Şirvanqalalarla yanaşıdır.

Şamak tayfasının Qafqaz Albaniyasındakı tarixi rolu məlum deyil. Biz yalnız onların Qafqaz Albaniyası ərazisində yaşadıqlarını bilirik. Hər halda II əsrdə Şamaxı adlı şəhər artıq vardırsa, onda bu tayfanın eramızdan əvvəl bu ərazidə yaşamasını güman etmək olar. Qeyd edilməlidir ki, erkən orta əsrlərdə Şimaki adlı yaşayış məntəqəsi Güney Azərbaycanda, Şamak adlı kənd isə Tatarıstanda məlum idi.

Mənbələr
--------

* Q. Qeybullayev-Azərbaycan türklərinin təşəkkülü tarixndən, Bakı,1994
* S. P. Tolstov-Po sledam drevnexorezmiyskoy çivilizaçii, Moskva,1948

Həmçinin bax
------------

* Qafqaz Albaniyası
* Şamaxı
**Qalakənd Qalası** — məbəd kompleksi Qazax rayonunun Yuxarı Əskipara kəndində, Coğaz çayının sağ sahilində yerləşir.

Bəzi fərziyyələrə əsasən, bura Qafqaz Albaniyası hökmdarlarının iqamətgahlarından biri olmuşdur. Kompleks təxminən 2,5 hektar ərazidə yerləşərək ikiqat divarla əhatə olunmuşdur. Divarlar arasında məsafə təxminən 12 m-ə yaxındır. Divarlar yerin relyefi ilə uzlaşdırılaraq strateji baxımdan çox mükəmməl bir tərzdə həll olunmuşdur.

Qalakənd Qalasının daxili hissəsində dini, xidməti və təsərrüfat təyinatlı tikililər ucaldılmışdır. Bunların içində ən önəmlisi qalanın yuxarı hissəsində yerləşən məbəddir. Məbədin tikintisində 21 x 21 x 57 sm ölçülü bişmiş kərpicdən və yerli daşdan istifadə olunmuşdur. 1970-ci illərdə bu kompleksdə tədqiqat işləri aparılan zaman artıq məbəd və kompleksin bir çox hissəsi itirilmişdir. Alimlərin qənaətinə görə, kompleksin ucaldılma tarixi VI–IX əsrlərə təsadüf olunur.

Hazırda abidə ermənilərin işğal etdikləri ərazidə yerləşir.

İstinadlar
----------
**Dialektologiya** — (yunan dilində διάλεκτος, dialektos, "danışma, dialekt"; və -λογία, -logia "elm") — dilçilikdə dialekt və şivəni öyrənən elm sahəsidir. O, ilk növbədə coğrafi paylanmaya və onların əlaqəli xüsusiyyətlərinə əsaslanaraq dildəki variasiyaları öyrənir. Dialektologiya iki yerli dialektin ortaq əcdaddan ayrılması və sinxron variasiya kimi mövzularla məşğul olur. Dialektoloqlar son nəticədə regional ərazilərə uyğun gələn qrammatik, leksik və fonoloji xüsusiyyətlərlə məşğul olurlar. Beləliklə, onlar adətən nəinki müəyyən ərazilərdə nəsillər boyu yaşamış əhali ilə deyil, həm də dillərini yeni ərazilərə gətirən miqrant qrupları ilə məşğul olurlar.

Dialektologiyanın əsas anlayışları
----------------------------------

Dialekt anlayışı altında dilçilikdə dilin məhdud ərazidə işlədilən növü (variantı) nəzərdə tutulur. Dialekt bütün dilə xas olan əlamətlərlə yanaşı, eyni zamanda özünəməxsus xüsusiyyətləri ilə səciyyələnir. Dialektologiyanın əsas anlayışları və terminləri bunlardır: şivə, şivələr qrupu, ləhcə, dialekt, keçid (aralıq) şivə və izoqloss.

Şivə dilin dialekt bölünməsinin ən kiçik vahididir. O, bir və ya bir neçə yaşayış məntəqəsi sakinlərinin nitqində meydana çıxır. Əsas dil xüsusiyyətləri yaxın və ümumi olan bir neçə şivə şivələr qrupunu əmələ gətirir. Ləhcə dilin dialekt bölünməsinin ən böyük vahididir. Dilin tərkib hissəsi kimi çıxış edən 7 ləhcə bir neçə şivələr qrupunun məcmusudur. Dialekt termini məhdud ərazidə işlədilən ünsiyyət formasının adıdır. Keçid şivə termini isə dilin ərazi cəhətdən əlaqədə olan iki müxtəlif dialektin sərhəd zonasında yerləşən və həmin dialektlərin xüsusiyyətlərini özündə əks etdirən şivələrə aid edilir. Belə şivələrlə əlaqədar bəzən aralıq şivələr termini də işlədilir.

Həmçinin bax
------------

* Areal dilçilik
* Dialekt
* Ləhcə

Xarici keçidlər
---------------

* Dialektologiya

İstinadlar
----------

1. ↑  *Məmmədli, Məhərrəm.* AZƏRBAYCAN DİALEKTOLOGİYASI (az.) (Məmmədəli Dünyamalı oğlu Qıpçaq). Bakı: Zərdabi LTD. 2019. 6, 7.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: İnçə.

**İnçə** — Azərbaycan Respublikasının Şəki rayonunun İnçə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Əhalisi
-------

Kənd Şəki-Qax-Zaqatala-Balakən yolu üzərində yerləşir.Kəndin əhalisi 1355 nəfər təşkil edir ki, onun da 692 nəfəri kişi, 663 nəfəri isə qadındır. Kəndin yuxarı hissəsində əhali daha sıx yerləşib. Kəndin əhalisi ikimillətlidir. Burda Rutul ləzgiləri məskunlaşmışdır (XX-XIX əsr). Rutul ləzgiləri bura 18-19-cu əsrlərdə Dağıstanın Rutul rayonu ərazisindəki Borç kəndindən Azərbaycanın şimal ərazilərinə köçmüşdür(Şəki- Şin, Şorsu, Daşüz, Göybulaq və s.). Əhalisi çox mehriban, qonaqpərvərdir. Kənd daxilində 2 şəhid bulağı var. Şəhid Əlibəyov Mahmud (ləzgi), Şəhid Piriyev İsmayıl. Əhalisi əsasən bağçılıq, əkinçilik, maldarlıq ilə məşğul olur.

Kənd haqqında
-------------

Kəndin 3 tərəfi dağlarla əhatə olunmuşdur. Kəndin şimal-şərqində yerləşən dağın üstündə qədim alban qəbiristanlığı yerləşir. Ərazisi 1,58 km²-dir. Kəndin şərq hissəsində uzunluğu 941 m olan çay axır. Çayın mənbəyi dağ sularından gəlir, mənsəbi yoxdur. Kəndin ayağından başına kimi olan əsas yolun uzunluğu 1,9 km-dir.

İstirahət yerləri
-----------------

Kəndin girişində Karvansaray restoranı var. Futbol meydançasının yanındakı ərazidə İskəndərin qoruğu yerləşir. Həmin qoruğun yolu bütün dağları gəzmək mümkündür. Həmin ərazidə meyvə bağı yerləşir. Ətrafındakı dağları gəzmək üçün yüksəyə qalxan cığırlar vardır. Kəndin başında yerləşən cığır vasitəsilə əvvəllər Oxud kəndinə getmək olurdu. Həmin yol Oxud kəndi ərazisindəki Yelbaba ziyarətinə gedib çıxır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi.* "İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı" (PDF) (az.). stat.gov.az. 2019. 2020-04-16 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-09-29.

| ⛭Şəki rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Şəki |  |
| Qəsəbələr | Turan • Çələbixan |
| Kəndlər | Abbas • Aran • Aşağı Daşağıl • Aşağı Göynük • Aşağı Kəldək • Aşağı Küngüt • Aşağı Layısqı • Aşağı Şabalıd • Aydınbulaq • Babaratma • Baqqal • Baltalı • Baş Göynük • Baş Kəldək • Baş Küngüt • Baş Layısqı • Baş Şabalıd • Baş Zəyzid • Bideyiz • Birinci Biləcik • Bolludərə • Böyük Dəhnə • Cəfərabad • Cəyirli • Cumakənd • Cunud • Çapağan • Çayqaraqoyunlu • Çeşməli • Çolaqlı • Daşbulaq • Daşüz • Dərəcənnət • Əliyar • Fazıl • Göybulaq • İbrahimkənd • İkinci Biləcik • İnçə • Kəhrizoba • Kiçik Dəhnə • Kiş • Kosalı • Köbər Zəyzid • Köndələn • Küdürlü • Qaradağlı • Qaratorpaq • Qayabaşı • Qızılarx • Qırxbulaq • Qoxmuq • Qozlubulaq • Qudula • Qumux • Oxud • Oraban • Orta Zəyzid • Öryət • Sarıca • Suçma • Şəki • Şin • Şirinbulaq • Şorsu • Təpəcənnət • Vərəzət • Zunud |
| Ləğv olunmuş kəndlər | Şıxoba |

|  |  |
| --- | --- |
| Şəki rayonu | *Şəki rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

|  |  |
| --- | --- |
| Kənd | *Kənd ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Rəhim Cəlil oğlu Cəmilov** (1941, Zaqatala) — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycanın taxıl məhsulları naziri (1986–1991).

Həyatı
------

Cəmilov Rəhim Cəlil oğlu 1941-ci ildə Azərbaycan SSR Zaqatala şəhərində anadan olmuşdur. 1960-cı ildə Zaqatala şəhər 1 nömrəli tam orta məktəbi bitirmişdir. 1960–1965-ci ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda mühəndis ixtisasi üzrə ali təhsil almışdır.

1965–1967-ci illərdə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Kənd Təsərrüfatının İqtisadiyyatı və Təşkili İnstitutunda kiçik elmi işçi vəzifəsində işləmişdir. 1967–1972-ci illərdə aspirant olmuş və namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək kənd təsərrüfatı elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. 1972-ci ildə böyük elmi işçi vəzifəsinə irəli çəkilmişdir. 1974–1978-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Dövlət Plan Komitəsinin Kənd təssərüfatı idarəetmə şöbəsinin rəis müavini, 1978–1980-ci illərdə Təbiətin mühafizəsi şöbəsinin rəisi olmuşdur. 1980–1983-cü illərdə Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Kənd təsərrüfatı şöbəsinin müdir müavini və müdiri, 1983–1986-cı illərdə Yeyinti sənayesi şöbəsinin müdiri işləmişdir.

1980 və 1985-ci illərdə Zəngilan seçki dairəsindən Azərbaycan SSR Ali Sovetinə deputat seçilmişdir. 1986-cı ildə Azərbaycan Kommunist Partiyasının XXXI qurultayında Nəzarət Təftiş Komissiyasına üzv seçilmişdir.

1986–1991-ci illərdə Azərbaycan SSR Taxıl məhsulları naziri olmuşdur. 1991–1992-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidenti Aparatının Aqrar sənaye kompleksləri sahələri şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

SSRİ Ali Sovetinin qərarına əsasən Xalq təsərrüfatının inkişafında nail olduğu uğurlara görə "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif olunmuşdur. Respublikanın aqrar-sənaye kompleksində uzun illər səmərəli işlədiyinə görə Azərbaycan Respublikasının fəxri fərmanı ilə təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikası nazirlərinin və Dövlət komitələri sədrlərinin təyin edilməsinə razılıq verilməsi haqqında". 2018-08-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-17.
2. ↑  R. C. Cəmilovun Azərbaycan Respublikasının taxıl məhsulları naziri vəzifəsindən azad edilməsi haqqında
3. ↑  R. C. Cəmilovun Azərbaycan Respublikasının Fəxri fərmanı ilə təltif edilməsi haqqında
1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Milli Şurasının qəbul etdiyi istiqlal bəyannaməsi ilə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması elan edilmiş, Hökumət başçısı Fətəli xan Xoyski bu barədə radioteleqrafla xarici dövlət başçılarına məlumat vermişdi. İyun ayının 4-də Türkiyə ilə dövlətlərarası müqavilə imzalanmışdı. Cümhuriyyət daxili və xarici siyasət sahəsində qızğın fəaliyyətə başlamışdı.

1918-ci il oktyabrın 30-da bağlanmış Mudros barışığına görə Azərbaycanı tərk edən Osmanlı qoşunları əvəzinə, noyabrın 17-də ingilis
qoşunları Bakıya daxil olmuşdu. İngilis hərbi komandanlığı dekabrın 28-də bundan iki gün əvvəl yaradılmış Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yeni Hökumətini tanıdığını bəyan etmişdi. Təbriz, Xoy, Ənzəli, Batum, Kiyev, Aşqabad və b. şəhərlərdə, Krımda Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin diplomatik nümayəndəlikləri açılmışdı. Bakıda isə Gürcüstan, İran, Belçika, ABŞ, İngiltərə və b. dövlətlərin rəsmi nümayəndəlikləri fəaliyyət göstərirdi.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin 1918-ci il 7 dekabr tarixli qərarı ilə Parisə Parlamentin sədri Əlimərdan bəy Topçubaşovun başçılığı ilə tam səlahiyyətli və geniş hüquqlara malik olan nümayəndə heyəti göndərilmişdi. Bütün bunlar və digər müvafiq faktlar Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin xarici ölkələr tərəfindən de-fakto tanındığını sübut edirdi. Paris Sülh Konfransı Ali Şurasının Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini tanınması haqqında 1920-ci il 11 yanvar tarixli qərarı isə, əslində, Cümhuriyyətin de-fakto deyil, de-yure, yəni hüquqi cəhətdən tanınması demək idi.

Paris Sülh Konfransı Ali Şurasının həmin qərardan sonra həyata keçirdiyi tədbirlər də bunu təsdiq edir. Belə ki, 1920 il yanvarın 19-da Azərbaycan nümayəndələri Ali Şuranın iclasına dəvət olunmuş, burada hərbi-siyasi xarakterli məsələlər müzakirə edilmişdi. Azərbaycan Cümhuriyyətinin beynəlxalq aləmdə de-yure tanınması onu Sovet Rusiyasının işğalından xilas edə bilməsə də, işğalçı dövlət üçün hüquqi
məsuliyyət müəyyən edir.
Sevasti Xantunun imzası
**Sevasti Xantu** (*yun.* Σεβαστή Ξάνθου; 1798 – *bilinmir*) ― Emmanuil Ksantosun həyat yoldaşı. Onun əri "Filiki Eteriya" ("Dostlar Cəmiyyəti") adlı Osmanlı İmperiyasına qarşı yunan konspirativ təşkilatının üzvü və qurucularından biri idi.

Həyatı
------

Sevasti Xantu anası Mariora və iki bacısı Yefrosinya və Eleni ilə birlikdə İstanbulun Arnavutköy ilçəsində yaşayırdı. 17 yaşında (1815) və "Filiki Eteriya" qurulduqdan bir il sonra Sevasti təşkilatın qurucularından biri Emmanuil Ksantosa ərə getdi. Onların Nikolas, Perikl və Aspasiya adlı 3 uşağı doğuldu. 1821-ci ildə yunan inqilabı başlayanda o, təhlükəsizlikdə qalmaq məqsədi ilə ailəsi ilə birlikdə İstanbuldan İzmail (indiki Ukrayna şəhəri) şəhərinə köçdü. 1822-ci ildə Sevasti düşmən mühitdə olduqlarını hiss etdi və onun təşəbbüsü ilə onlar İzmaili tərk edərək Kişinyova köçdülər. Emmanuil Ksantos iki səbəbdən ailəsindən çox vaxt uzaq düşürdü, birincisi yunan inqilabını təşkil etmək məsuliyyətini öz üzərinə götürməsi, ikincisi də Margineni monastırında olması ilə bağlı idi. Onun yoxluğunda ailəsinə güvəndiyi insanlar baxırdılar, məsələn onun qayını Mixail Mixaloqlou (Yefrosinyanın həyat yoldaşı) və Mixail Fokianos ailənin maliyyə problemlərini öz üzərinə götürmüşdülər.

Sevasti Xantu uzun illər ərinin yoxluğunu yaşamışdır, ancaq buna baxmayaraq bu işin öhdəsindən gəlıb, uşaqlarını böyüdüb başa çatdıra bilmişdir, eyni zamanda bir neçə mübarizə aktivistləri, "Filiki Eteriya" üzvləri və dövrün məşhur şəxsiyyətləri ilə əlaqə qurmuş və həyat yoldaşı haqqında məlumat toplayırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Tsimpani-Dalla Trisevgeni [Τσίμπανη-Δάλλα Τρισεύγενη], *27 Επιστολές της Σεβαστής προς τον Εμμανουήλ Ξάνθο*, ΙΕΕΕ, Αθήνα 2014, p.7.
2. ↑  Tsimpani-Dalla Trisevgeni 2014, p.10-11.
3. ↑  Panagiotopoulos V.P. [Παναγιωτόπουλος Β.Π.], *Βαρώνος Κωνσταντίνος Μπέλλιος. Ένας ομογενής στην Αθήνα του 1836*, ανάτυπο από τις "Εποχές", 17 Σεπτ. 1964, p.10-11
4. ↑  Tsimpani-Dalla Trisevgeni, 2014, p. 77-78.

Biblioqrafiya
-------------

* Tsimpani-Dalla Trisevgeni [Τσίμπανη-Δάλλα Τρισεύγενη], *27 Επιστολές της Σεβαστής προς τον Εμμανουήλ Ξάνθο*, εκδ.Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, Athens, 2014.
* Panagiotopoulos V.P. [Παναγιωτόπουλος Β.Π.], *Βαρώνος Κωνσταντίνος Μπέλλιος. Ένας ομογενής στην Αθήνα του 1836*, ανάτυπο από τις "Εποχές", 17 Σεπτ. 1964 από τη σειρά: Σταθμοί προς τη νέα ελληνική κοινωνία.

Xarici keçidlər
---------------

* Ο Πάτμιος Εμμανουήλ Ξάνθος και η Φιλική Εταιρία.  (yun.)
**Ceyms Vilyam Eykaster** (*ing. James William Acaster)* — İngilis komediyaçısı.

Həyatı
------

Ceyms Eykaster 9 yanvar 1985-ci ildə İngiltərənin Ketterinq şəhərində dünyaya gəlib. Ketterinqdə məktəbi bitirdikdən sonra Northemptonda kollecdə musiqi təhsili alıb. Bundan sonra Northemptonda bir sıra qruplarda barabançı kimi çıxış edən Ceyms daha sonra komediya ilə məşğul olmaq üçün musiqi karyerasına fasilə verir. 2009-cu ildə ilk dəfə Edinburqda bir sıra komediyaçılarla bir yerdə səhnəyə çıxan Ceyms Eykaster daha sonradan bir neçə dəfə daha səhnəyə çıxır və əsasən televiziya şoularında iştirak edərək tanınmağa başlayır. Davamlı çıxış etdiyi *"Mock the Week", "Taskmaster", "8 out of 10 Cats",* və *"Would I Lie to You?"* kimi televiziya verilişlərindən sonra özünə müəyyən kütlə toplamağı bacaran Ceyms Eykaster, həm də bir sıra şəhərlərdə etdiyi stendap şouları ilə də uğur qazanmağı bacarır. 2018-ci ildə 4 hissədən ibarət olan stendap şouları *"James Acaster: Repertoire"* adı ilə Netflix-də yayımlanır. Hal-hazırda öz çıxışlarına davam edən Ceyms Eykaster eyni zamanda *"Hypothetical"* adlı şounun aparıcılığını edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Turtle Canyon Comedy.* "Sweet Home Ketteringa - Episode 4 - Kettering Buccleuch Academy". 12 yanvar 2015. 2021-12-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-27 – YouTube vasitəsilə.
2. ↑  "Acaster, Helm and Widdicombe – Live at the Voodoo Bar". list.co.uk. 2021-12-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-27.
3. ↑  "James Acaster: Repertoire". 2022-06-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-27 – www.imdb.com vasitəsilə.
**Mirzə İbrahim oğlu Hüseynov** (18 mart 1939, Bakı – 21 iyun 2020, Bakı) — 1967-ci ildən 1980-ci ilə qədər Azərbaycanın ağır atletika idman növü üzrə yığma komandasının baş məşqçisi

Həyatı
------

Hüseynov Mirzə İbrahim oğlu 18 mart 1939-cu ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1952-ci ildə "Dinamo" İdman Cəmiyyətində, idmanın müxtəlif növləri üzrə məşqlərə başlamışdır. Xüsusən ağırlıqqaldırma növündə fərqlənərək idman ustası səviyyəsinə qədər yüksəlmişdir. 1963-cü ildə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasını bitirmişdir. 
1967-ci ilə qədər dəfələrlə Azərbaycanın və "Dinamo" İC-nin Ümumittifaq Mərkəzi Şurasının çempionu və rekordçusu olmuşdur. Azərbaycan yığma komandasının tərkibində 3 dəfə (1956, 1959 və 1963-cü illərdə) SSRİ Xalqlarının Spartakiadalarında Respublikanın idman şərəfini qorumuşdur.

### Vəfatı

21 iyun 2020-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

Fəaliyyəti
----------

### İdman və pedaqoji fəaliyyəti

1984-cü ilə qədər davam edən məşqçilik dövründə o, eyni vaxtda müsabiqələrdən keçməklə, 1967-71-ci illərdə ADU-da müəllim, 1971-88-ci illərdə Az.DBTİ-də baş müəllim işləmişdir və 1988-ci ildən dünənə qədər ATU-nun bədən tərbiyəsi və idman kafedrasında dosent vəzifəsində çalışmışdır. 1967-ci ildən 1980-ci ilə qədər o, Azərbaycanın ağır atletika idman növü üzrə yığma komandasının baş məşqçisi olmuşdur.

Təltif və fəxri adları
----------------------

* "Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Məşqçisi";
* "Beynəlxalq dərəcəli hakim";
* "Azərbaycan Respublikasının Əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimi"

İstinadlar
----------


1. ↑  "Azərbaycan yığmasının sabiq baş məşqçisi vəfat edib". 2020-12-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-22.
2. ↑  < Azərbaycan Respublikasının idman mütəxəssislərinə fəxri adların verilməsi haqqında[*ölü keçid*]
**Vladimir Nikitoviç Maslaçenko** (*rus.* Владимир Никитович Маслаченко; 5 mart 1936 – 28 noyabr 2010, Moskva) — məşhur sovet futbolçusu, milliyətcə ukraynalıdır. SSRİ əməkdar idman ustasıdır (1969). Qapıçı mövqeyində çıxış edib, 1950-ci illərin sonu 1960-cı illərin ilk yarısında SSRİ-nin ən yaxşı qapıçılarından biri olub. Futbolçu karyerasını başa vurduqdan sonra SSRİ-nin, sonralar isə Rusiyanın ən görkəmli idman şərhçilərindən birinə çevrilib. Moskva şəhərində yaşayırdı. Ailəli idi. Bir oğlu və iki qız nəvəsi var idi. Nəvəsi Yulya Maslaçenko hal-hazırda Rusiyanın NTV Sport (НТВ Спорт) televiziya kanalında idman jurnalisti kimi çalışır.

Futbol
------

1951-ci ildə "Stroitel"-in gəcnlər komandasına qəbul olunub. 1953-cü ildə Krivoy-Roqun "Spartak" komandasına keçib. 1955-ci ildə Dnepropetrovskun "Metallurq" klubuna dəvət olunub. 1956-cı ildə Moskva "Lokomotiv"-inə keçib və 1957-ci ildə bu komandanın heyətində SSRİ Kubokunun qalibi olub. 1962-cı ildə Vladimir Maslaçenko Moskvanın "Spartak" komandasına keçib və 1969-cu ilə qədər onun heyətində çıxış edib. 1966-cı ildən "Spartak"ın kapitanı olub.

Çıxış etdiyi illər ərzində Vladimir Maslaçenko SSRİ çempionatında 315 oyun keçirib ki, bunlardan 196-sı "Spartak"-ın (Moskva) heyətində olub. SSRİ çempionu (1962-ci il), SSRİ Kubokunun üçqat qalibi (1957, 1963 və 1965), SSRİ birinciliyinin üçqat gümüş mükafatçısı titullarına sahib olub.

1957-ci ildə SSRİ yığmasının heyətinə daxil edilib, 1958-ci ilin Dünya çempionatında və 1962-ci il Dünya çempionatının seçmə oyunlarında və final mərhələsində milli komandanın qapısını qoruyub. Sovet yığmasının qalib gəldiyi 1960-cı il Avropa çempionatında yığmanın heyətində yer alıb. SSRİ yığma komandasının heyətində səkkiz rəsmi və iyirmi yoldaşlıq matçında iştirak edib.

100-dən çox rəsmi oyunda qapısından top buraxmayan qapıçılardan ibarət "Lev Yaşin klubu"nun üzvü olub. 1961-ci ildə "İlin qapıçısı" adına layiq görülüb.

SSRİ əməkdar idman ustasıdır (1969).

Televiziya
----------

1970-ci ildə karyerasını bitirdikdən sonra o idman jurnalistikası sahəsində çalışmağa başlayıb.
Şərh etdiyi ən məşhur oyunlar 1988-ci il Olimpiya oyunlarının finalı SSRİ - Braziliya, 1998-1999 mövsümü Çempionlar liqasının finalı Mançester Yunayted - Bavariya, 2004-2005 mövsümü Çempionlar liqasının finalı Milan - Liverpuldur. V.Maslaçenkonun bu oyunlardakı şərhi Rusiyada futbol şərhçiliyinin klassikası hesab edilir.
Ölümünə qədər "NTV-Plyus Futbol" telekanalında şərhçi işləyirdi.
Son şərh etdiyi oyun 14 noyabr 2010-cu ildə İtaliya çempionatı Seria A-nın 12-ci turu çərçivəsində oynanılmış İnter - Milan derbisidir.

Vəfatı
------

Vladimir Nikitoviç Maslaçenko 28 noyabr 2010-cu il tarixdə ürək çatışmazlığından vəfat edib. Onun xatirəsi 2010-cu il Rusiya çempionatının 30-cu turunun bütün oyunlarının başlamasından əvvəl bir dəqiqəlik sükutla yad edilib.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Vladimir Maslachenko // FBref.com (çd.).
2. 1 2  .

Xarici keçidlər
---------------

* Məşhur futbol şərhçisi reanimasiyada Arxivləşdirilib 2010-11-21 at the Wayback Machine
* Rus futbol kommentatoru dünyasını dəyişdi
***Angeli-Rimini reaksiyası*** — aldehid ilə əsas mühitində sulfonamid N-hidroksibenzolsulfanamidlə reaksiyaından hidroksi turşunun əmələ gəlməsidir.

The Angeli-Rimini reactionThe Angeli-Rimini reaction
Digər bir reaksiya məhsulu sulfin turşusudur. Reaksiya iki İtalyan kimyaçısı Angelo Angeli və Enrico Rimini (1874–1917) tərəfindən aşkar edildi və 1896-cı ildə nəşr olundu.
Reaksiya aldehidləri dəmir xlor ilə birlikdə aşkar etmək üçün kimyəvi bir testdə istifadə olunur. Bu testdə aldehidi təsdiq edən bir neçə damla nümunə etanolda həll olunur, bir az natrium hidroksid məhlulu ilə birlikdə sulfanamid əlavə edilir və sonra həll Kongo qırmızıya qədər asidləşdirilir. Əlavə edilmiş dəmir xlorid damlası aldehidin iştirakı ilə məhlulu parlaq qırmızı rəngə çevirir. Sülfonamid, etanoldakı hidroksilamin və benzensülfonil xloridin kalium metal ilə reaksiyaya girərək əldə edilir

chelation with ironchelation with iron

Reaksiya mexanizmi
------------------

Bu reaksiyanın mexanizmi aydın deyil və bir neçə potensial yol var. N-hidroksibenzensülfonamid 1 və ya onun reduksiya forması 2, aralıq birləşmə 4 əmələ gətirmək üçün aldehid 3 ilə reaksiya verərək nükleofildir. 5 molekul içi proton mübadiləsindən sonra sulfin turşusu anyonu ayrılır və nitron 6 və ara maddə 7 vasitəsilə hidroksalmin turşu 8 əmələ gəlir. Alternativ olaraq, aziridin aralıq 9 birbaşa son məhsulu əmələ gətirir. Nitren ara maddənin 10 meydana gəlməsi, kimyəvi qarışığın sadə alkenlərə nisbətən reaktivliyinin olmaması səbəbindən istisna olunur.

The mechanism of the Angeli-Rimini reactionThe mechanism of the Angeli-Rimini reaction

Tətbiq sahəsi
-------------

Angeli — Rimini reaksiyası bu yaxınlarda bərk dayaq üzərində polistirenə kovalent şəkildə bağlanmış bir sulfanamid ilə qatı faza sintezində istifadə edilmişdir.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Альфред Хасснер, Э. Видеркер и А. Дж. Кашерес J ^Реакция альдегидов с N-гидроксибензолсульфонамидом. Образование ацетала, катализируемое нуклеофилами. Орг. Chem. ; 1970 ; 35 (6) pp 1962–1964; (doi : 10.1021 / jo00831a052)
* Андреа Порчедду и Джампаоло Джакомелли J. ^Реакция Анджели-Римини на твердую основу: новый подход к гидроксамовой кислоте Org. Chem. ; 2006 ; 71 (18) pp 7057–7059; (Примечание) (doi : 10.1021 / jo061018g)
**Hudzon körfəzi** (*ing.* Hudson Bay, *fr.* baie d'Hudson, inuktitut Kangiqsualuk ilua) — Şimal Buzlu okeanın akvatoriyasına daxil olan və birbaşa boğaz vatəsi ilə Atlantik okeana çıxışı olan körfəzdir (Faktiki olaraq isə Hudzon daxili dənizdir). Körfəz Kanadanın Kvebek, Ontario, Manitoba və Nunavut vilayətlərinin ərazisi ilə hüdudlanır. Labrador dənizi ilə Hudzon boğazı vastəsilə birləşir, Şimal Buzlu okean ilə Foks körfəzi vastəsilə birləşir. Körfəzin sahəsi 1,23 milyon km² təşkil edir.

Dərinliyi 258 metrdir. Oktyabrdan iyul ayına qədər buzla örtülü olur. Sularında Terka, Kambala və seld kimi balıqlar tutulur. Suiti bölgə üçün əhəmiyyətlidir. Əsas limanları Çörçil və Port-Nelsondur.

Körfəzin daxilində bir sıra adalar vardır: Sauthempton (ada), Kots, Mansel, Nottinqem, Solsberi, Lonq-Aylend, Belçer adaları, Ottava adaları, Sliper adaları.

Korfəzə axan ən iri çaylar: Telon, Çörçil, Nelson, Severn, Uinisk, Xeys, Kaskattama, Ketl, Niskibi, Ta-Ann, Tleviaza, Karibu, Sil, Nastapoka, Ptit-Balen, Qrand-Balen, Kоqаluk, Pоvоnqnituk.

Geologiya
---------

Körfəz b.e.ə 6200 il iqlim dəyişikliyi nəticəsində nəhəng buz gölünün çökəkliyə dolması nəticəsində meydana gəlmişdir. Bununla belə dəqiq tarix mübahisə doğurur.

Tarixi
------

 Hudzon körfəzinə təşkil edilən ekspedusiyaların əsas istiqamətləri
Körfəzə ilk daxil olan avropalı Sebastyan Kabot olmuşdur. O, 1506—1509-ci illərdə Hindistana gedən Şimal-Qərb keçidini tapmaq məqsədi ilə bölgəyə ekspedisiya təşkil etmişdir. 1610-ci ildə ingilis dənizçi Henri Hudzon körfəzin şərq sahillərini tətqiq etmişdir. Bu səbəbdən körfəzin bu sahili onun şərəfinə adlandırılmışdır. Hudzon məhz körfəzin bu hissəsində üsyan qaldırmış heyət üzvləri tərəfindən tərk edilmişdir. Bu hadisədən sonra onun haqqında heç bir məlumat yoxdur. 1612—1613-ci illərdə körfəzin qərb sahillərini Tomas Battonun təşkil etdiyi ekspedisiya tətqiq edir. Onun eskpedisiyası körfəzdə yerləşən bir sıra coğrafi obyektlərin açılışını etmiş və onları adlandırmışdır. 1631-ci ildə körfəzin örgənilməsi üçün Tomas Ceyms böyük tətqiqat işləri aparır. Körfəzin cənub-şərq hissəsi onun şərəfinə adlandırılır. 1631 ildə əraziyə ekspedisiya təşkil edən Lyuk Foks həlak olmuşdur. 1670-ci ildə körfəz *Hudzon körfəz Kompaniyası* tərəfindən daha ətraflı tətqiq edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Catastrophic final flooding of Doggerland by the Storegga slide tsunami | Rick Schulting - Academia.edu". 2015-03-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-12.

Mənbə
-----

* Atlas of Canada, online version.
**Kotanbağ** — Ağdam rayonunda yer adı.

Toponomik izahı
---------------

Türk dillərində kutan - "Heyvan üçün dəyərli formalı tövlə" "dağ örüş yerində çobanların köçü" və qar "sıldırım qaya" yaxud ərəbcə qar-"mağara" sözlərindən ibarətdir. Azərbaycanda Laçın rayonunda Kotanqaya dağı, Dəvəçi ilə Quba r-nları sərhəddində Kotandağ Dəvəçi r-nunda Kotandağ (570 m), Naxçıvanda Kotandağ (1267), Keş-Qutan kənd adı (Zaqatala r-nu), Qax rayonunda Qutan düzü (Cudulu k.), Kotan düzü (Qımırlı k.), Kotanlı (Zaqatala r-nu Mıxlıqovaq k.), Qərbi Azərbaycanda Kotanlı kəndi; Dağıstanda Qurqur-Kutan və s. toponimlərlə mənaca eynidir. Şamxorçaydan çəkilmiş bir arx Kotançı arxı adlanırdı. Oğuz rayonunun Qışlaq kəndi ərazisində Kotantala, Qəbələ r-nun Mıxlıqovaq kəndi ərazisində Kotantala, Kotanbağ, Ağdaş r-nunda Kotanarx toponimləri də bu sıradandır.

İstinadlar
----------

1. ↑  B.Budaqov, Q.Qeybullayev. "Yuxarı Qarabağın toponimləri"

Həmçinin bax
------------

* Yusifli (Ağdam)
* Evoğlu (Ağdam)

Xarici keçid
------------

* https://aghdamnewsnet.wordpress Arxivləşdirilib 2020-04-20 at the Wayback Machine
**Kəşfçi Dora** (*ing.* Dora the Explorer) — "Nickelodeon" telekanalı tərəfindən istehsal olunmuş amerikan cizgi serialı. Serial 2000-ci ildən 2019-cu ilə qədər davam etmişdir. Həmçinin cizgi serialın "İrəli Dieqo, İrəli!" (*ing.* Go, Diego, Go!) adlı spin-off seriyası da çəkilmişdir. Cizgi serial Dora adlı yeddi yaşlı latın amerikalı qız və onun antropomorfik meymun yoldaşı Çəkməlinin maraqlı sərgüzəştlərindən bəhs edir. Hər epizod Doranın səyahətləri zamanı başına gələn bir sıra hadisələr haqqındadır, o və Çəkməli qarşılaşdıqları maneələrin öhdəsindən gəlməli və tapmacaları həll etməlidirlər. Onlar tez-tez problemləri həll etmək üçün tamaşaçıların köməyinə ehtiyac duyurlar. Serialda davamlı olaraq görünən personajlardan biri maskalı tülkü Swiperdir, o tez-tez Dora və onun dostlarından əşyalar oğurlamağa çalışır. Onu dayandırmaq üçün Dora üç dəfə "Swiper no swiping" deməli olur. Serial boyu Dora və Çəkməli tez-tez dördüncü divarı qıraraq tamaşaçılarla müraciət edir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  fernsehserien.de (alm.).
2. ↑  *Couch, Aaron.* "'Dora the Explorer' Movie: See Photo of Isabela Moner as Dora". The Hollywood Reporter. Penske Media Corporation. 10 August 2018. 19 December 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 December 2022. Dora aired on Nickelodeon for 172 episodes from 2000 to 2014.
3. ↑  *Bautista, Ashley.* "TikTok ghost trend sparks users to use AI Manga filter to 'uncover spirits'". Here is the City (HITC) (ingilis). July 22, 2022. 18 December 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 December 2022. After nearly a decade of gifting many adventures to children of all ages, Dora wrapped up her character in 2019.
*Zəkiyyə Qiyasbəyli'* (Tam adı:*Zəkiyyə Nadir qızı Qiyasbəyli*; d.30 dekabr 1932, Tbilisi) — Ədəbiyyatşünas, publisist, tərcüməçi, filologiya elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Zəkiyyə Qiyasbəyli 30 dekabr 1932-ci ildə Tbilisi şəhərində müəllim ailəsində anadan olmuş, Tbilisidəki M. F. Axundov adına 97 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra ADU-nun filologiya fakültəsində təhsil almışdır. Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında başlamışdır. 1992–1993-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində Dünya mədəniyyəti tarixi və nəzəriyyəsi‖ fənnini tədris etmişdir. 1993-cü ildə Təfəkkür Universitetinin filologiya fakültəsində professor, 1997–2002-ci illərdə dekan vəzifəsində çalışmışdır. Zəkiyyə xanım 1971-ci ildə Mehdi Hüseynin əsərlərində "*Fəhlə-neftçi surətləri*" adlı elmi işini müdafiə edib filologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. 1989-cu ildə isə "*Azərbaycan sovet ədəbiyyatında ictimai fəal qəhrəmanın təkamülü*" adlı doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Zəkiyyə xanım Qiyasbəyli ədəbi yaradıcılığa publisistik yazılar, tənqidi məqalələrlə başlamışdır. Əmək adamlarının həyatından bəhs edən kitabların: "*İllər və insanlar*" (1980), "*Bu günün həqiqəti*" (1980), "*Söz və iş*" (1982), "*Dama-dama göl olar*" (1987) adlı kitabların tərtibçisi olmuşdur. Zəkiyyə Qiyasbəyli həmçinin bədii tərcümə ilə də ardıcıl məşğul olur. Hind yazıçısı Kulvant Sinqx Virkin povest və hekayələrini, çuvaş yazıçısı Mixail Yuxmanın "*Albanın çiçəkləri*" kitabındakı hekayələrini müasir Orta Asiya yazıçılarının bir sıra əsərlərini dilimizə çevirmişdir. Z. Qiyasbəyli Məhsəti Gəncəvi laureatıdır.

### Kitabları

* "*Sürət uğrunda*" (1961),
* "*Səmayəni əmək ucaltdı*" (1964),
* "*Mehdi Hüseynin sənətkarlığı*" (1968),
* "*Mənalı ömür*" (1970),
* "*Zəka və qüdrət*" (1978),
* "*İmran Qasımov*" (1983),
* "*Zamanın məğzi*" (1989) və s.

Həmçinin bax
------------

* Mədinə xanım Qiyasbəyli
* Aynur Bəşirli

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan yazıçıları". 9 Jul 2016 - 25 Nov 201 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-07.
2. ↑  "Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi". 10 Jun 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-07.

Mənbə
-----

* Əhmədov Teymur -"Azərbaycan yazıçıları (XX–XXI yüzillikdə)"
**Gürcü Nəşriyyat Şirkəti** — XX əsrin əvvəllərində Tiflisdə fəaliyyət göstərmiş ən iri nəşriyyatlardan biri.

Molla Nəsrəddin jurnalı
-----------------------

1909 ilin iyulunadək Cəlil Məmmədquluzadənin özünəməxsus "Qeyrət" mətbəəsində çap olunan "Molla Nəsrəddin" jurnalı həmin tarixdən 1917 ilin fevralınadək Gürcü nəşriyyat şirkətinin mətbəəsində çap olunmuşdur. 1913 ilin yanvarından isə jurnalın mətni "Şərq" mətbəəsində yığılır, Gürcü nəşriyyat şirkətinin mətbəəsində isə çap edilirdi. Jurnalın şəkil və karikaturaları Bıxovun litoqrafiyasında hazırlanırdı. 1913 ildə "Molla Nəsrəddin" jurnalının 16-cı sayında İran inqilabçılarına divan tutulması səhnəsini əks etdirən şəkil dərc olunur. Həmin nömrədə jurnalın naşir və məsul redaktorunun imzalarının verilmədiyinə və həmin nömrədəki karikaturalar baxılmaq üçün əvvəlcədən Mətbuat işləri üzrə Tiflis Komitəsinə təqdim edilmədiyinə görə, komitənin qərarı ilə jurnalın bu nömrəsi həbs olunur, Gürcü nəşriyyat şirkəti, mətbəəsinin müdiri A.Cabadari məhkəmə məsuliyyətinə cəlb edilir. Elə həmin ilin sentyabrında Tiflis şəhər 2-ci dairə sülh məhkəməsi A.Cabadarini 50 manat məbləğində cərimə etmək, ödəyə bilməyəcəyi halda isə 10 günlük həbs etmək haqqında hökm çıxarır.

Həmçinin bax
------------

* Cəlil Məmmədquluzadə
* "Qeyrət" nəşriyyatı
* Şərq (qəzet)
* Kommunist qəzeti

Mənbə
-----

Cəlil Məmmədquluzadə Ensiklopediyası. Bakı, 2008. səh.114.
**Pisidiya Antioxiyası** (*yun.* Αντιόχεια της Πισιδίας, *lat.* Antiochia Caesareia və ya *lat.* Antiochia Caesaria) — Türkiyənin Aralıq dənizi, Egey və Mərkəzi Anadolu bölgələrinin kəsişdiyi Göllər bölgəsində, Pisidiya və Frigiyanın sərhədində yerləşən qədim şəhər. "Frigiya Antioxiyası" kimi də tanınır. Şəhər şimaldakı 1236 metrlik ən yüksək nöqtəsi ilə vadi görünüşündədir.

Şəhərdə bir teatr, kilsə, Avqust məbədi və buna bənzər strukturlar vardır. 1176 metr yüksəkliyi olan təpənin üzərində tikilən şəhərin şimalında, cənub-qərb istiqamətində Gelendost mahalını keçərək Əyirdir gölünə çatan Antius çayı axır. Şəhərin qurulduğu ərazi şərqdə Sultan dağları, şimalda Qartal dağı, cənub-şərqdə Qırmızı dağ, cənub-qərbdə Tirli dağ və Əyirdir gölünün şimal sahili ilə yuyulur.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Türkiyə ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


```
yalan danışanın nənəsi össün AMİN
```
**Trinidad** (*isp.* Trinidad — Karib dənizində, Cənubi Amerikanın şimal-şərq sahillərində yerləşir. Trinidad və Tobaqonun ərazisin əsas hissəsini təşkil edir. Bu adada ölkə əhalisinin 96 % yerləşir.

Coğrafiya
---------

Trinidad adasının xəritəsi
Venesuela sahillərindən 11 km şimal-şərqində yerləşir. Ümumi sahəsi 4 821 km², uzunluğu 80 km, eni isə 59 km təşkil edir.

Ada materik məşəllidir. Ada ilə materik arasında Bokas-del-Draqon, Pariya körfəzi və Boka-de-la-Serpe boğazı ilə ayrılır. Əsasən düzənlik ərazilərdən ibarət olsada şimalından hündürlüyü 940 (Apino d.) metrə çatan silsilə keçir. Cənub hissəsində Palçıq vulkanları vardır. Cnub-şərq və cənub-şərqində neft və təbii qaz çıxarılır.

### İqlimi

İqlimi subekvatorialdır. İsti və rütubətli iqlimə malikdir. İl iki mövsümə bölünür; Quru mövsüm (yanvardan maya qədər) və yağışlı mövsüm. Orta illik temperatur 25-27 °S, yağıntının miqdarı 1200 mm, qərbdə isə 3800 mm təşkil edir.

### Flora və fauna

İlboyu yaşıl meşələrlə örtülüdür. Şimal-qərbində Savanna və seyrək meşələrə rast gəlinir. Kakos palması əkilir. Burada 40 növ Kolibri vardır.

Tarixi
------

Trinidad adası 1498-ci ildə Xristofor Kolumb tərəfindən kəşf edilir. İspanlar o zaman burada yaşayan Aravaları digər ərazilərə köçürürdü. Sonradan faydalı qazıntılarının yoxluğu sayəsində adaya maraq azalmışdır. Adada ilk avropalı məskənlər yalnız 1592-ci ildə salınır. 1797-ci ildən ada Britaniyanın himayəsinə keçir. 1830-ci ildən adada quldarlıq ləğv edilir. Bundan sonra adaya Hindistandan işçilər gəlir. İspaniya, Fransa, Portuqaliya və Çinin yoxsul insanları adaya axışırdı. Bu xalqların qarışması nəticəsinə «Trinidadlılar» etnomini meydana gəlmişdir.

Əhalisi
-------

Ən iri şəhərləri — Çaquanas, Port-of-Speyn (paytaxt), San-Fernando, Arima, Sent-Cozef (Trinidad və Tobaqonun ilk paytaxtı).

İqtisadiyyat
------------

Əsas sənaye sahəsi neft hasilatı və neftlə əlaqədar olan kimya, neftkimyası sahələridir. Turizmdə belə mövcuddur.

Adada beynəlxalq hava limanı fəaliyyət göstərir.

Mədəniyyat
----------

Hər noyabr ayında adada Caz festifalı keçirilir.

Ədəbiyyat
---------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 549. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15). (bel.)

Mənbə
-----

* Trinidad və Tobaqo