recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Baterst** *ing.* Bathurst Island — Kanada Arktik arxipelaqının Kraliça Yelezaveta adalarına daxildir. Qərbbində Devon (ada) və Kornuollis adaları yerləşir.

Coğrafiyası
-----------

Sahəsi 16 042 km² təşkil edir, bu göstəriçi ilə Adaların dünyada sahəsinə görə sıralamasında 54-cü, Kanadada isə 14-cü yeri tutur. Sahil xətdinin uzunluğu 2069 km-dir. Ada hamar səthə malikdir. Bəzi yerlərdə 300–350 metr yüksəkliyə malikdir. XX əsrin 60–70 ci illərində Şimal maqnit qütbü onun ərazisində yerləşirdi.
Adada çoxlu sayda yaşıl bitkilər var. Xüsusi ilə tundura bitkilərinin yaşamması üçün əlverişlidir. Burada *Polar Bear Pass* milli rezervarı yerləşir. Burada mamır, şibyə kiçik boylu ağaclar və otlar yetişir. 30 növ qütb quşları adada yuva qurur. Bundan əlavə ərazidə Karibu və Ağ ayıya rast gəlinir.

Tarixi
------

Ada 1819-cu ildə ingilis Vilyam Parri tərəfindən Şimal-Qərb keçidi tapmaq məqsədi ilə təşkil etdiyi ekspedisiya zamanı kəşf edilir. Ada Henri Baterstin şərəfinə adlandırılıb.

Əhalisi
-------

Əvvəllər ada Eskimoslar məskunlaşmışdı. Hahırda isə adada yaşayış yoxdur.

Ədəbiyyat
---------

"Enzyklopädie des Wissens" Bd.1, Köln 1990.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Atlas of Canada. List of Islands". 2013-01-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-09.
**Avinyon əsarəti** — papalığın tarixində papaların Romada deyil, Fransanın cənubunda yerləşən Avinyon şəhərində 1309–1377-ci illərdə məcburi yaşadıqları dövr.

Fransa kralı IV Filiplə dini və mülki hakimiyyətlərin səlahiyyətləri haqqında mübahisədə papalar məğlub edildikdən sonra kralın tələbi ilə katolik kilsəsinin başçısı V Klement papanın iqamətgahını 1309-cu ildə Avinyon şəhərinə köçürmüşdü. Avinyon əsarəti dövründə papalar fransızların əllərində oyuncaq olub təsirlik baxımından dərin böhrana uğramışdır. Papaların özləri və saray əyanlarının əxlaqi pozğunluqlarına qiymət verən, o zamanlar Avinyonda yaşayan italyan humanisti, şair və alim Françesko Petrarka yazırdı ki, bu şəhər "dünyada mövcud olan bütün şərlərin yuvasına çevrilib", xəyanət yuvasına dönübdür. Papaların və onların əyanlarının Romaya qayıtdıqdan sonra Avinyon əsarətinin bilavasitə təsiri özünü katolik kilsəsinin "böyük parçalanmasında" göstərdi, çünki bu dövrdə kardinalların bir qismi (xüsusən ingilis, alman və italyanlar) papanın birini Romada, digərləri isə (fransız, ispan və şotlandlar) başqasını Avinyonda seçirdilər. Babilistanda qədim yəhudilərin əsarətini nəzərdə tutub Avinyon əsarətini bəzən Babil əsarəti də adlandırırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ziya Bünyadov. Dinlər,təriqətlər, məzhəblər. Bakı,2007.
**Qeyri maddi aktivlərin** — uçotu hesablar planında aşağıdakı hesablardan istifadə edilir.

* 101 n-li Qeyri-maddi aktivlər – dəyəri
* 102 n-li Qeyri-maddi aktivlər – köhnəlməsi
* 103 n-li Qeyri-maddi aktivlər üzrə xərclərin kapitalizasiyası

Qeyri maddi ativlərin hesablara daxil edilməsi 101 n-li Qeyri-maddi aktivlər – dəyəri adlı hesabın debitinə, könələmə hesablanması zaman meydana gələn könəlmə məbləği 102 n-li Qeyri-maddi aktivlər – köhnəlməsi adlı hesabın kreditinə, silinən köhnəlmə məbləği isə hesabın debitinəd qeyd edilir. 101 n-li Qeyri-maddi aktivlər – dəyəri adlı hesabın tərkibinə alt hesablar kimi aşağıda qeyd olunan hesabları da əlavəetmək vacibdir.

* 1.10.101.001 n-li Təcrübə konstruktor işləri – dəyəri
* 1.10.101.002 n-li Qudvil – dəyəri
* 1.10.101.003 n-li Proqram təminatı – dəyəri
* 1.10.101.004 n-li Patentlər – dəyəri
* 1.10.101.005 n-li Müəlliflik hüquqları – dəyəri
* 1.10.101.006 n-li Lisenziyalar – dəyəri
* 1.10.101.007 n-li Ticarət markaları – dəyəri

Burada qeyri maddi aktilər kimi təcrübə konstruktor işləri, qudvil, proqram təminatı, müəlliflik hüquqları, lisenziyalar, ticarət markaları uçota alınır.
Qeyri maddi aktivlər müəyyən və qeyri müəyyən faydalı istifadə müddətinə malik aktivlər kimi qruplaşdırılır. Mühasibat uçotunun 102 nömrəli hesabında müəyyən istifadə müddətinə malik qeyri maddi aktivlərin amortizasiyası hesablanır. Müəyyən faydalı istifadə müddəti məlum olmayan qeyri maddi aktivlərin amortizasiyası həyata keçirilmir, onların faydalı istifadə müddəti hər il yenidən qiymətləndirilir. Deməli belə aydın olur ki faydalı istifadə müddəti məlum olmayan qeyri maddi aktivlərin amortizasiya qadağandır.

Həmçinin bax
------------

* Aktiv
* Mühasibat

Xarici keçidlər
---------------

* Qeyri maddi aktivlər[*ölü keçid*]

İstinadlar
----------

1. ↑   Qeyri maddi aktivlər
Fasadı
**Panagia Ekatontapiliani** (sözbəsöz tərcümədə *100 qapılı kilsə* deməkdir) və ya **Panagia Katapoliani** — Yunanıstanın Paros adasında yerləşən Parikiya şəhərindəki tarixi bizans kilsə kompleksi. Kilsə kompleksində, iki ibadətgah və xaç şəklində olan baptisteriya ilə əhatə olunmuş əsas ibadətgah yerləşir.

Kilsə adının mənşəyi bəlli deyil, çünki onun yüz qapı və ya darvazası yoxdur. Bir nəzəriyyə əsasən bu "Katapoliani" ("Aşağı Şəhər kilsəsi") adının təhrif olunduğuna görədir, çünki o, Parikia şəhərinin aşağı hissəsinin dəniz sahilində yerləşir. 

İnteryeri
Kilsə 326-cı ilə aid edilir. Ehtimal var ki, onun qədim xüsusiyyətləri, xristianlığın 391-ci ildə Roma İmperiyasının dövlət dini olaraq qəbul edilməsindən öncəki dövrə aid olunur. Kilsə, Roma imperatoru Böyük Konstantinin (hakimiyyət illəri 306–337) anası müqəddəs Yelena tərəfindən qurulduğu iddia olunur. Yelena bunu Müqəddəs Torpaqlara zəvvarlığı əsnasında, adada bir ibadətgahda ibadət etmək üçün dayandığı zaman etmişdir. Həmçinin, ərazidə sonradan aparılan tikinti işləri I Yustiniana bağlayırlar. Ərazi 18-ci əsrdə baş verən zəlzələ nəticəsində çox zərər gördü, lakin tədricən bərpa edildi. Ekatontapiliani Məryəm zəvvarları arasında Egeyin məşhur kilsəsi hesab olunur, ondan daha məşhuru qonşu Tinos adasında yerləşən Meqalohara kilsəsidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Freely, John.* The Cyclades: Discovering the Greek Islands of the Aegean (I. B. Tauris, 2006). 2014-06-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-16.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Panagia Ekatontapiliani*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* ekatontapyliani.org — Panagia Ekatontapilianinin rəsmi saytı
**Anna Doqonadze** və ya tam adı ilə **Anna Doqonadze-Lilkendey** (15 fevral 1973, Mtsxeta) — Almaniyanı təmsil edən Gürcüstan əsilli batut gimnastı. Anna Doqonadze, 2000, 2004, 2008 və 2012-ci illərdə Almaniyanı Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. 2004 Afina Olimpiadasında qızıl medal qazanan Anna Doqonadze, həmdə Dünya Çempionatlarında 3 qızıl, 4 gümüş və 6 bürünc medala sahib olub.

Karyerası
---------

### 2000 Sidney Olimpiadası

Anna Doqonadze, 2000-ci ildə Almaniya bayrağı altında Avstraliyanın Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların finalında Anna Doqonadze, 5 xal topladı və 8 idmançı sırasında sonuncu, 8-ci yeri tutdu.

### 2004 Afina Olimpiadası

Anna Doqonadze növbəti dəfə Olimpiya Oyunlarına, 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. Bu səfər, yarışların finalında Anna Doqonadze, 39.60 xal topladı və 8 idmançı sırasında 1-ci yeri tutaraq Olimpiya çempionu oldu.

### 2008 Pekin Olimpiadası

Anna Doqonadze üçüncü dəfə Olimpiya Oyunlarına, 2008-ci ildə Çinin Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. Bu səfər, yarışların finalında Anna Doqonadze, 18.90 xal topladı və 8 idmançı sırasında sonuncu, 8-ci yeri tutdu.

### 2012 London Olimpiadası

Anna Doqonadze sonuncu, dördüncü dəfə Olimpiya Oyunlarına, 2012-ci ildə Birləşmiş Krallığın London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. Bu səfər, yarışların təsnifat mərhələsində Anna Doqonadze, 100.370 xal topladı və 16 idmançı sırasında 10-cu yeri tutaraq mübarizəni dayandırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1034707698 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.

| ⛭ Batut gimnastikası üzrə Olimpiya çempionları (Qadınlar)  |
| --- |
| 
* 2000: Rusiya İrina Karavayeva
* 2004: Almaniya Anna Doqonadze
* 2008: Çin He Venna
* 2012: Kanada Rozi MacLennan
* 2016: Kanada Rozi MacLennan
 |
**Anna Frankın gündəliyi** (*ing.* The Diary of Anne Frank) — 1959-cu ildə, Pulitser mükafatına layiq görülmüş eyniadlı pyes əsasında çəkilmişdir. Pyes də öz növbəsində Gənc qızın gündəliyinə əsaslanır. Gündəliyin ona aid olmamasıyla bağlı çoxlu yalan məlumatlar yazılmışdır,lakin sonradan bu fikirlərin Anna ya aid olduğu təsdiqlənmişdir

Filmin rejissoru Corc Stivens, ssenari müəllifləri Frans Qodriç və Albert Haket olmuş və üç Oskar mükafatına layiq görülmüşdür. Eyniadlı hekayənin və pyesin ilk film versiyası olmaqla Brodvey tamaşasındakı heyətin üç aktyorunu da rol ifaçılarına daxil etmişdir.

Süjet
-----

Film İkinci dünya müharibəsi dövründə ailəsi ilə birlikdə gizlənən yəhudi qız Anna Frankın şəxsi gündəliyinə əsaslanır. Onun öz gündəliyindəki bütün qeydlərdə "Əziz Kitti" xitabı ilə başlayır. Gündəlik müharibə başa çatdıqdan sonra Annanın atası Otto Frank tərəfindən nəşr edilmişdir. Bu zamana qədər onun bütün ailə üzvləri nasistlər tərəfindən qətlə yetirilmişdi.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Anna Frankın gündəliyi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* *The Diary of Anne Frank* — Internet Movie Database saytında.



1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  IMDb (ing.). 1990.
**Bosniyalı Əli Paşa** (ö. 1571) — Sultan Süleyman Qanuni və II Səlim səltənətlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi, Misir bəylərbəyi.

Həyatı
------

Doğum tarixi haqqında məlumat yoxdur. Əslən boşnaq olub, Sultan Süleyman Qanuni dönəminin ilk illərində saraya alındığı məlumdur. Əndərunda təlim-tərbiyə aldıqdan sonra müxtəlif sancaqbəyliklərinə təyin edildi. Ardından Şahzadə Səlimin lələsi təyin edildi və onunla birlikdə təyin olunduğu Konya və Manisa sancaqbəyliklərinə yollandı. Daha sonra 1557-ci ildə bu vəzifədən alındı və 1558-ci ilin yanvarında Mərəş bəylərbəyi oldu. Bir il sonra vəzifədən alındı və Şahzadə Bəyazidə qarşı Şahzadə Səlimin topladığı orduya rəhbərlik etdi. Daha sonra Şahzadə Bəyazidin təslim edilməsi üçün gedən müzakirələr əsnasında Qəzvinə göndərildi. Döndükdən sonra 1563-cü ildə Misir bəylərbəyliyinə gətirildi. 1566-cı ilin aprelində vəzifədən alındı və 1569-cu ildə Bağdad bəylərbəyliyinə gətirildi. Bu vəzifədə ikən 1571-ci ildə vəfat etdi.

Mənbə
-----

* Sicill-i Osmani I, səh. 308
**Qızıl kilsə** — V əsr Bizans memarlığına aid kilsə.

Qərbi Azərbaycanın Zəngəzur mahalında Sisian rayonunun Ərəfsə və Comartlu kəndləri arasında, yolun qarşı tərəfində yastan üzərində inşa olunub. V əsrdə Bizans stilində inşa olunub. 

Ərəfsə kəndinin tarixinin bilicilərindən olan Elxan Cümşüdovun Qızıl kilsənin son dövr tarixi barədəki məlumatı: "1985-ci ildə Sisian rayon partiya komitəsinin katibi bizə gəldi və yolları yaxşı tanıdığım üçün xahiş etdi ki, onları Qızıl kilsəyə aparım. Mən onların maşınlarına minəndə, orada daha iki nəfər gördüm. Bunlardan biri italiyalı alim, digəri isə tərcüməçi idi. Biz Qızıl kilsəyə çatdıq, italyan alim əllərini kilsənin uçuqlarına sürtərək kilsənin təxminən V əsrdə inşa edildiyini söylədi. Dəqiq fikri isə analizlər aparıldıqdan sonra deyə biləcəyini dedi. Sonra kilsənin ətrafına fırlandı və divara vurulmuş ermənicə lövhəni göstərib, raykom katibindən orada nə yazıldığını soruşdu. Katib orada qədim erməni kilsəsi sözlərinin yazıldığını bildirəndə, italyan alim başını yelləyib, "Çıxarın o lövhəni buradan", - dedi və əlavə etdi ki, "Bu kilsənin ermənilərə heç bir aidiyyatı yoxdur. Bu, Qədim Bizans kilsəsidir". Lövhəni divardan çıxardılar. Erməni katib çox pərt oldu, başını aşağı saldı. Mən belə başa düşdüm ki, onu pərt edən heç də kilsənin ermənilərə aid olmaması deyildi. O, onsuz da bunu bilirdi. Onu pərt edən bu söhbətin mənim - bir türk oğlunun yanında baş verməsi idi".

1988-1992-ci il hadisələrindən sonra ermənilər Qızıl kilsənin və Comartlu kəndinin adlarını dəyişib Tanahat qoymuşlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2011-05-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-15.
**Qezevçek** (*gürc.* გეზევცეკი, oset. Гезей æфцæг, qaraç.-balk. Гезе ыфцыкъ) — Baş Qafqaz silsiləsinin cənub yamacında olan dağ aşırımı. Aşırım Kabardin-Balkariya və Gürcüstan sərhəddində yerlşir. Aşırım Kabarin-Balkariya Respublikasının ən ucqar cənub nöqtəsidir.

Coğrafiyası
-----------

Aşırım Baş Qafqaz silsiləsinin ərazisində, Qezetau və Passis-Mta zirvələri arasında yerləşir. Aşırım Çerek və Rioni çaylarının yuxarı axarlarını əhatə edir. Qezevçek Qərbi Ştul buzlağından Passis-Mta zirvəsinin cənub sirkinə doğru uzanır.

Aşırımdan 4 km şərqdə Kabardin-Balkariya, Şimali Osetiya və Gürcüstan sərhədləri birləşir. Ərazidən Baş Qafqaz silsiləsinin cənub yamaclarına panarama açılır.

Qezevçek aşırımı çətinlik dərəsəsinə görə 1a qrupuna daxildir. Yəni yay mövsümündə bütün sağlam insanlar və yük heyvanları üçün aşırım keçilə biləndi.

Marşrut
-------

Qezevçek aşırımın XIX əsrdə rəsmi olaraq ilk dəfə ingilis F.Qrove keçmişdir.

Sovet dövründə ümumittifaq 37 nömrəl "Nalçikdən dənizə" turizm marşrutu Qezevçek aşırımından keçirdi. Nalçik şəhərəindən başlayan marşrut Çerkesk dərəsi vadisi ilə Göy gölün sol sahili boyu davam edir. Sonra marşrut Çerek çayı boyu davam edir və Dıxsu çayı ilə Karasu çayının birləşdiyi yerdən Ştulu buzlağına doğru istiqamətlənir. Çayların birləşdiyi yerdə turistlər üçün kiçik ev var. *Şimal sığınacağı* dayanacağından olan yol buzlu və qarlı ərazilərdən keçir və sonda Qezevçek aşırımına gəlib çatır. Aşırımı keçən turistlər Gürcüstan ərazisinə daxil olur və cənub yamacı boyu enişlə hərəkət edirlər. *Cənub sığınacağı* dayanacağından yol Şovi kurortuna gəlir. Şovidən isə Kutaisi şəhərinə avtobus işləyir. Kutaisidən isə turistlər Qara dəniz sahillərinə, Poti şəhərinə çata bilir. Marşrut üzrə səyahət edən turist normativi yerinə yetirmiş hesab olunurdu və «SSRİ Turisti» döş nişanı verilirdi. SSRİ-nin dağılmasından sonra marşrut unudulmuş və Rusiya ilə Gürcüstan arasında olan qeyri stabil münasibətlər üzündən aşırıma nadir hallarda alpinistlər səfər edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "География республики Кабардино-Балкария". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-25.
2. ↑  "Дорога к морю". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-25.
3. ↑  "Дорога к морю". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-25.
4. ↑  "Перевалы Кавказа". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib.
5. ↑  "Через перевал Гезе-Вцек к Черному морю". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-25.
Fransız kəndlərində ənənəvi müqəvva ilə tipik bostan.
 London yaxınlığındakı Ham House-da 17-ci əsrə aid çəpərli bostan.
**Bostan** – dekorativ bitkilər və qazon sahələrindən ayrı sahədir, xüsusən yeməli bitkilərin və tez-tez bəzi dərman bitkilərinin becərilməsi üçün tarixən istifadə olunur. Bitkilər məişətdə istifadə üçün yetişdirilir; Bəzi mövsümi artıqlıqlar olsa və ya satılsa da, müxtəlif tərəvəz yetişdirən kommersiya əməliyyatı daha çox bazar bağı (və ya ferma ) adlanır. Bostan təkcə tarixi ilə deyil, həm də funksional dizaynı ilə fərqlənir. Bostan yaşayış sahəsinə bitişik və ya çox yaxın olan xüsusi torpaqda olması ilə ayrılan yerdən fərqlənir. Mətbəx bağçasına aşpaz tərəfindən tez bir zamanda daxil ola bilməsi vacib hesab olunur.

Tarixən, əksər kiçik bağçalar, ehtimal ki, əsasən və ya tamamilə mətbəx bağları kimi istifadə olunurdu, lakin böyük bağ evlərində mətbəx bağçası ayrılmış bir sahə idi, normal olaraq düzbucaqlı və divar və ya hedcinqlə əhatə olunmuşdu, divarlar meyvə ağaclarını yetişdirmək, eləcə də təklif etmək üçün faydalı idi. küləkdən sığınacaq. Belə böyük nümunələrə çox vaxt daha incə ləzzətlər üçün istixanalar və soba ilə qızdırılan istixanalar, həmçinin evdə nümayiş üçün çiçəklər daxildir; portağallıq son növ idi. Böyük evlərdə mətbəx bağçası adətən evin arxasına və yan tərəfinə diaqonal olaraq yerləşdirilirdi, ön və arxa fasadlardan görünüşlərə mane olmurdu, lakin hələ də tez çatmaq olar. Bəzi hallarda kəsmək üçün davamlı çiçəklər çiçək bağçasında deyil, kənarda yetişdirilirdi. Böyük bir bağ evindən heç bir tərəvəz, ot və ya meyvə almaq çətin idi və artıqlığı çox vaxt hədiyyə olaraq paylayırdılar; İngiltərədəki Croome Məhkəməsindəki divarlı nümunə yeddi hektar ərazini əhatə edir və bağlarda böyük bir "Məbəd İstixanası", Roma Məbədi şəklində bir narıncı var.

Amerikanın özünü təmin etməsinin və müstəmləkə evinin simvolu olan praktik bostanlar erkən Amerikada ev həyatının mərkəzi idi. Avropada, xüsusən də İngiltərədə, İkinci Dünya Müharibəsi zamanı ərzaq təminatındakı çətinliklər hökumətin Ərzaq Nazirliyinin çox təşviqi ilə kiçik bağlarda tərəvəz yetişdirilməsinin müvəqqəti də olsa, böyük artımı ilə nəticələndi. Müasir bağçılıqda qida bitkilərinin becərilməsinin əsasən bəzək bağı daxilində inteqrasiyasına maraq var idi; meyvə ağacları və bişmiş otlar bunun ən sadə və ən məşhur ifadəsidir.
**Qarnıkirpiklilər** (*lat.* Gastrotricha) — heyvanlar aləminə aid heyvan tipi. Bədənin qarın tərəfi kirpiklərlə örtülü olduğu üçün sinfə bu ad verilmişdir.

Ümumi xarakteristika
--------------------

Kirpiklər subsrat üzərində hərəkət etməyə xidmət edir. Bu tipin nümayəndələrinin baş hissəsində də kirpiklər vardır. Müasir dövrdə şirin sularda və dənizlərdə yaşayan 150-dən çox növü məlumdur.

Xarici quruluşu
---------------

Qarnıkirpiklilərin bədəni nazik kutikula ilə örtülmüşdür. Kutikulanın altında uzununa əzələlər yerləşir, ancaq bütöv qat əmələ gətirmir. Qarnıkirpiklilərdə dəri-əzələ kisəsi yoxdur. Şirin sularda yaşayan formaların baş hissəsi gövdədən tam seçilir. Bədənin arxa hissəsi çəngəl şəklində iki yerə haçalanmışdır. Haçalara yapışqanlı maddə ifraz edən vəzilər açılır.

Daxili quruluşu
---------------

**Həzm sistemi** — üç şöbədən: ön, orta və arxa bağırsaqdan ibarətdir. Bağırsaq boru şəklində olub, bədənin ön hissəsində yerləşən ağızla başlayıb, anusla nəhayətlənir. Həzm hüceyrədaxilidir.
**Sinir sistemi** — cüt udlaqüstü sinir düyünündən və bədənin yanları ilə uzanan iki sinir sütunundan ibarətdir. Bədən örtüyündəki hiss tükcükləri toxunma hiss orqanıdır. Başın yanlarında yerləşən kirpiklərlə örtülü çökək hissə kimyəvi hiss orqanı rolunu oynayır.
**İfrazat sistemi** — cüt protonefridilərdən ibarətdir. Hər protonefridi tək kirpikli hüceyrəyə malikdir. Bəzi formalarda protonefridi olmur.
**Cinsi sistem** — həm ayrıcinsli, həm hermafrotid olurlar. Cinsi vəziləri əksər hallarda cüt, nadir hallarda tək olur. Erkək və cinsi dəlikləri tək olub, əsasən anal dəliyindən öndə yerləşir. Mayalanma daxilidir.

Filogeniyası
------------

Kiçik Gastrotricha qrupu turbellarilərlə bəzi Nemathelminthes qrupları arasında olan əlaqəni müəyyən etməyə imkan verməsinə görə böyük maraq doğurur. Gastrotricha və Turbellaria-nın yaxınlığı onların bədəninin bəzi hissələrindəki kirpik örtüyü dəri vəzilərinin quruluşu, protonefridial aparatın və cinsi sistemin quruluşu sübut edir.

Təsnifatı
---------

* *Chaetonotida*
* *Macrodasyida*

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2006.
2. ↑  *Ruggiero M. A. Gordon D. P. Orrell T. M. Bailly N. Bourgoin T. Brusca R. C. Cavalier-Smith T. Guiry M. D. Kirk P. M.* A Higher Level Classification of All Living Organisms (ing.). // *PLOS ONE* / PLOS ONE Editors PLoS, 2015. Vol. 10, Iss. 4. P. e0119248. ISSN 1932-6203 doi:10.1371/JOURNAL.PONE.0119248 PMID:25923521

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q190115
* Wikispecies: Gastrotricha
* ADW: Gastrotricha
* AFD: Gastrotricha
* BOLD: 392665
* EoL: 8728
* Fauna Europaea: 11241
* Fauna Europaea (new): 1e3f8779-3be5-4e47-8644-d76a30b8a060
* Fossilworks: 67121
* GBIF: 22
* iNaturalist: 151829
* IRMNG: 111
* ITIS: 57597
* NCBI: 33313
* NZOR: 9ee4c2a6-749a-49aa-9877-1ad58657039f
* uBio: 4175416
* WoRMS: 2078

 |
**Əli Ağamalı bəy oğlu Əmiraslanov** (22 dekabr 1900, Balahəsənli, Zəngəzur qəzası – 16 oktyabr 1962, Moskva) — geoloq-alim, geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, professor, SSRİ EA-nın ilk azərbaycanlı müxbir üzvü (1953).

Həyatı
------

Əli Ağamalı bəy oğlu Əmiraslanov 1900-cü ildə Qubadlı rayonunun Balahəsənli kəndində anadan olmuşdur.

1930-cu ildə Moskva Mədən Akademiyasını bitirmişdir.

Əli Əmiraslanov 1930-38-ci illərdə Uralda, Qazaxıstanda, Orta Asiyada və Qafqazda əlvan metallar-sink, mis, qalay və s. yataqlarının öyrənilməsi ilə məşğul olmuş, bir sıra yataqların açılmasında iştirak etmişdir.

1938-54-cü illərdə müxtəlif elmi-tədqiqat geologiya institutlarında işləmiş, Moskva geologiya institutunda dərs demiş, "Sovetskaya Qeoloqiya" elmi jurnalının baş redaktorunun müavini olmuşdur.

Əli Əmiraslanov 1954-62-ci illərdə SSRİ-nin əlvan metallurgiya, geologiya və Yer təkinin mühafizəsi nazirliklərində rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır. "Qurğuşun və sink yataqlarının əsas tipləri" (axtarış metodları kəşfiyyat və qiymətləndirmə) "Avstraliyanın qurğuşun-sink yataqları. Yerləşmə qanunauyğunluğu və geoloji xarakteri". "Faydalı qazıntıların axtarılmasının proqressiv metodları" və s. onlarla elmi əsərlərin müəllifidir.

Professor Əli Əmiraslanov orden və medallarla təltif olunmuş, 1962-ci ildə Moskva şəhərində vəfat etmiş və Novodeviçye məzarlığında dəfn olunmuşdur.

İstinadlar
----------

* "XX əsrin 100 görkəmli azərbaycanlısı". Bakı, "Sumqayıt" nəşriyyatı, 2002, səhifə 75.




1. ↑  "Görkəmli Azərbaycanlılar" (PDF). 2019-03-20 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-12-17.
Dördkünclü qala
Qazax rayonunun Yuxarı Əskipara kəndində nisbətən salamat qalan abidələrdən biri Dördkünclü qaladır. Adına Qüllə də deyirlər, Koroğlu qalası da. Coğas çayının sahilində ucaldılmış bu çoxmərtəbəli qala gözətçixana olub. Düşünülüb qoyulmuş pəncərələr, müşahidə dəlikləri, xəbərdaredici tonqal yerləri bunu bir daha təsdiq edir. Planda qala kvadrat şəklindədir. Onun hər bir tərəfinin uzunluğu 8 metr təşkil edir. Qala çaydaşından çox səliqə ilə hörülüb. Bişmiş qırmızı kərpicdən kəmər-naxışları var. Mərtəbə arası bağları ağacdan imiş. Həyatində köməkçi binalar olub. Memarlıq və mühəndislik baxımından tikili bölgəyə məxsus inşaat üslubunda ucalmışdır. Buna oxşar, eyni üslubda tikilmiş gözətçi bürcü Ağstafa rayonunun ərazisində, Azərbaycanın Gürcüstan ilə dövlət sərhədində yerləşir. Bu qala Azərbaycanın orta əsr müdafiə tikililərinin nadir və önəmli örnəyidir.

Hal-hazırda abidə ermənilərin işğal etdikləri ərazidə yerləşir.

İstinadlar
----------
**Əli Əsgər bəy Mahmudbəyov** (*Mahmudbəyov Hacı İbrahimxəlil bəy oğlu Ələsgər bəy*; 1875, Şamaxı — 1968, Qahirə) — mühəndis, Azərbaycan Milli Şurasının üzvü. İstiqlal Bəyannaməsini imzalamış Azərbaycanın Milli Şurasının nümayəndəsi.

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

Əli Əsgər bəy Hacı İbrahimxəlil bəy oğlu Mahmudbəyov Bakı real məktəbini, daha sonra Peterburq Politexnik İnstitutunu bitirmişdir.

Təhsilini başa vurduqdan sonra Hacı Zeynalabdin Tağıyevin toxuculuq fabrikində çalışmış, 1908-ci ildə Tiflisə köçərək ictimai fəaliyyət göstərmiş, Qafqaz Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyətinin işində yaxından iştirak etmişdir.

Azərbaycan Milli Şurasının İstiqlal bəyannaməsini imzalayan 26 üzvündən biri idi.

1918-ci ildə Türkiyəyə getmiş, Adana şəhərində toxuculuq fabrikinə başçılıq etmişdir. Sonralar Qahirəyə köçmüş, ömrünü orada başa vurmuşdur.

Ailəsi
------

* Həbib bəy Mahmudbəyovun qardaşıdır.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan mühəndisləri
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti

İstinadlar
----------
**Gülağa İslamov** — Xəzər Rayon İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı.

Həyatı
------

İslamov Gülağa Bayram oğlu 1948-ci il dekabr ayının 19-da Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1965-ci ildə Bakı şəhər 156 saylı orta məktəbi, 1990-cı ildə isə Poltava Koorperasiya İnstitutunu Əmtəəşünaslıq ixtisası üzrə bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan SSR Kurortlar İdarəsi Avtomobil Nəqliyyatı Birliyində böyük mexanik kimi başlamışdır. 1967–1977-ci illərdə böyük mexanik, çilingər, mexanik işləmişdir.

1977–1995-ci illərdə Bakı Şəhər Kooperativ Ticarəti İdarəsində çeşidləyici, Qəbul Məntəqəsinin müdiri, anbardar, Estoniya Respublikasındakı "Flores" Kooperativində baş əmtəəşünas, Şüvəlan Gülçülük Sovxozunda şöbə müdiri, "Şüvəlan" İstehsal-Ticarət Assosiasiyasında 1 saylı sahənin rəisi, "Qərənfil" Fermer Təsərrüfatının müdiri, 1995–2018-ci illərdə isə Bakı şəhəri Xəzər Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifələrində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 18 dekabr 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında fəal iştirakına görə 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilib.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| ⛭Bakı şəhəri Xəzər rayonunun rəhbərləri |
| --- |
| Azərbaycan SSR | 

|  |  |
| --- | --- |
| Rayon Partiya Komitəsininbirinci katibləri | 
* Xəlil Məmmədov (1951–1952)
* Səttar Cabbarov (1954–1964)
* İsmayıl Şirinov (1964–)
* Niyazi Nəcəfov (1971–1991)

 |
| Rayon Xalq Deputatları Sovetiİcraiyyə Komitəsinin sədrləri | 
* İsmayıl Şirinov (1962–1964)

 |

 |
| AzərbaycanRespublikası | 

|  |  |
| --- | --- |
| Rayon İcra Hakimiyyətibaşçıları | 
* Aqşin Rüstəmov (–1992)
* Hacı Əmirulla Dadaşzadə (1992–1993)
* İsmixan Fərəcov (1993–1995)
* Gülağa İslamov (1995–2018)
* Elşən Salahov (2019–)

 |

 |
| *Qeyd 1: Xəzər rayonu 3 noyabr 1934-cü ildə Fyodr Sergeyevin (Artyom) şərəfinə Artyom rayonu adı ilə təşkil olunmuşdur. 3 dekabr 1959-cu ildə Qala rayonu ləğv edilərək Artyom rayonuna birləşdirilmişdir. 1966-ci ildə inqilabçı Məşədi Əzizbəyovun şərəfinə Əzizbəyov rayonu adlandırılmışdır. 24 may 2011-ci ildə Əzizbəyov rayonunun adı Xəzər rayonu olaraq dəyişdirilmişdir.Qeyd 2: Xalq Deputatları Soveti 1977-ci ilədək Zəhmətkeş Deputatları Soveti adlanmışdır.* |
Müasir oriyentasiyası göstərilən Katalan Atlasının bir hissəsi.
**Katalan atlası**(kat. Atles català,Orta əsrlər dövründə (1375-ci ildə hazırlanmış və yazılmış) ən mühüm Katalan xəritəsi. Bu atlas Majorkan kartoqrafik məktəbi tərəfindən istehsal edilib və Kreskes Abraham (Cresques Abraham) (həmçinin "Abraham Kreskes" (Abraham Cresques) kimi tanınan),özünü dünyanın xəritələr habelə kompaslar ustası , kimi təsvir edən bir yəhudi kitab aydınladıcına aid edilir. V Kral Çarlz dövründən bəri Fransa kral kitabxanası (indi Fransa Milli Kitabxanası)nda olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Cecil Roth (1940). The Jewish Contribution To Civilization. Harper. pp. 69–72. Retrieved 2010-04-28.
2. ↑  Clayton J. Drees (November 30, 2000).The Late Medieval Age of Crisis and Renewal, 1300-1500: A Biographical Dictionary (The Great Cultural Eras of the Western World). Greenwood. pp. 119–120. ISBN 0-313-30588-9. Retrieved 2010-04-28.
3. ↑  Harwood, Jeremy (2006). To the Ends of the Earth: 100 Maps that Changed the World. F+W Publications Inc.

Xarici keçidlər
---------------

* Fransa milli kitabxanası- Katalan Atlası  (fr.)


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Katalan atlası*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |
**Uinston** — R. J. Reynolds Tobakko (digər adı ilə RJR Nabisko) və onun filialları tərəfindən istehsal olunan Amerika siqaret markası.

Uinston 1954-cü ildə yaranıb. 1966–1972-ci illəri əhatə edən satış uğurunda "Uinston, bir siqaretdən gözlənilən dad" şüarı təsirli olmuşdur. Brend, R. J. Reynoldsun Şimali Karolina ştatının Uinston-Salemdə biznesinə başladığı şəhərin şərəfinə almışdır. Xəstəliklərə nəzarət və qarşısının alınması mərkəzləri və Maksvell hesabatına görə, Uinston 2017-ci ildə bütün siqaret markaları arasında yeddinci ən yüksək ABŞ bazar payına (2 faiz) sahibdir.

Tarixi
------

1980-ci illərdə Uinston, "Winston y Puerto Rico: No hay nada mejor" reklam şüarı sayəsində Puerto Rikoda ən çox seçilən siqaret markası olub. (Uinston və Puerto Riko: Bundan yaxşısı yoxdur).

Bundan sonra Uinston ABŞ-dən kənarda Yaponiyada çəkilən ikinci siqaret oldu.

12 iyun 2015-ci ildə Reynolds Amerikan və Lorillard birləşmələrini tamamladılar və Uinston rəsmi olaraq İmperial tütün məhsulu ITG brendlərinin mülkiyyətinə keçdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  jti.com (ingilis)  (#bare\_url\_missing\_title). 12 dekabr 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 aprel 2023.
2. ↑  cdc.gov (ingilis)  (#bare\_url\_missing\_title). 10 iyun 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 aprel 2023.
3. ↑  "It's official: $27.4B Reynolds-Lorillard merger complete". bizjournals.com (ingilis). 15 iyun 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 aprel 2023.
**Katalin Sili** (mac. Szili Katalin 13 may 1956) — 2002-2009-cu illərdə Macarıstan Milli Məclisinin sədri.

Macarıstanlı siyasətçi Yana Pannoniya adına Peç Universitetini bitirdikdən sonra ekologiya və siyasətlə məşğul olur. 1994-cü ildən hakimiyyətdə təmsil olunur. 1994-1998-ci illərdə Ətraf Mühitin Mühafizəsi və Su Nazirliyinin siyasi katibi işləyir.

2009-cu ildə Katalin Sili Peç merinə namizəd olmaq üçün parlament sədri vəzifəsindən istefa etdir, ancaq seçkilərdə Zsolta Paveyə uduzur. 14 sentyabr 2009-cu ildə Bela Katona parlamentin yeni sədri seçilir.

Siyasi karyerası
----------------

Yanus Pannoniya Universitetindən bir dərəcə aldıqdan sonra, insan ekologiyası və politologiya ixtisası üzrə məzun olur. 1994-cü ildən 2014-cü ilə qədər qanunvericilik sahəsində çalışır. 1994-1998-ci illərdə Ekologiya və Su Nazirliyinin siyasi katibi olur. 1998-2002-ci illərdə Macarıstan Milli Məclisi sədrinin müavini vəzifəsində çalışmışdır.

Macarıstanda 2005-ci il prezident seçkilərində Macarıstan Sosialist Partiyasından prezidentliyə namizəd idi. 7 iyul 2005-ci ildə Sili müxalifət namizədi Şoyom Lasloya seçkilərdə uduzur. Macarıstan konstitusiyasında prezidentin Macarıstan Milli Assambleyası tərəfindən seçilməsi nəzərdə tutulur. Buna görə müxalifətin qələbəsi gözlənilməz bir addım olur.

2009-cu ildən Sosialist Partiyasının daxili müxalifətinə keçir. Həmin il Sili parlamentin spikeri vəzifəsindən istefa verir, onu Bela Katon əvəz edir. 2010-cu ildə Gələcək Hərəkat İttifaqını qurur və 2010-cu ildə Macarıstanda keçirilən parlament seçkilərində bəzi dairələrdə öz namizədlərini irəli sürür. Sili partiyanın yerli şöbəsinin sədri olduğu Baranya dairəsindən Sosialist Partiyasının partiya siyahısında Macarıstan Parlamentinə seçilir.

Müstəqil deputat
----------------

2010-cu il oktyabrın 3-də keçirilən yerli seçkilərdən sonra İctimai Birlik qurur və onun ilk sədri oldur. Nəticədə rəsmi olaraq müstəqil bir deputat kimi parlament fəaliyyətini davam etdirərək Macarıstan Sosialist Partiyasından və onların parlament qrupundan ayrılır. Ancaq seçilmiş millət vəkili olaraq, 2014-cü ildə bitən dörd illik müddətə xidmət edir.

17 oktyabr 2013-cü ildə Katalin Sili və onun partiyası olan İctimai Birlik, digər 11 partiya və vətəndaş qrupları ilə koalisiyaya girir və İctimai Sosial Partiyanı qurulur. Onun yeni partiyası 5% faiz baryerindən keçə bilmir, nəticədə 20 il davam edən parlamentdəki mandatını itirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Katona Béla váltja Szilit az Országgyűlés élén". 2017-10-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-16.
2. ↑  "Ex-Socialist speaker of parliament forms Community for Social Justice party". 17 October 2013. 2014-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 January 2014.
**Yunan-Bakrtiya padşahlığı** (*yun.* Βακτρία) —Baktriya və Soqdiana ərazisində tarixi dövlət.

Tarixi
------

Şərqdə yaranan Yunan-Bakrtiya padşahlığının mövcudluğu da Parfiya üçün geosiyasi baxımdan qeyri-münasib şərait yaratmışdı. Bunun səbəbi isə yeni yaranan dövlətlərin ictimai-siyasi təbiətində olan prinsipial fərqdən irəli gəlirdi. Yunan-Baktriya tərəfdən qarşıya qoyulan plana görə, militarist ruhlu yunan-makedoniyanı ayrıca bir bölgədə döyüşə hazır vəziyyətdə saxlamaq nəzərdə tutulurdu. Təqribən yüz il bundan qabaq Böyük İskəndər öz hakimiyyətini möhkəmləndirmək üçün yunan-makedoniya əhalisinin mühacirətindən istifadə edərək onları hərbi qəsəbələrdə yerləşdirdi.

Qədim Roma tarixçisi Yustin Sələvkilərin varisi oıan Diodotu "min Baktriya şəhərinin" canişini adlandıraraq göstərirdi ki, onlar əsasən imperiyanın Mərkəzi Asiya bölgələrində güclü surətdə təmərküzləşmişdi. Diodot (e.ə.256-230), onun canişinləri II Deodot (230-220) və Evtidam (220-190) çoxsaylı peşəkar yunan hərbiçilərinə güvənərək Sələvkilərin əvvəllər sahib olduğu Mərkəzi Asiya torpaqlarında öz hakimiyyətlərini möhkəmlətdilər.Onlar sonralar diodoxların ən güclü imperiyasına və onların bölgədə möhkəmlənmək cəhdlərinə qarşı hərbi müqavimət göstərdilər.

Arşak və varisləri ölkə daxilində qələbə qazanaraq, onun ətrafında olan qüvvələrlə düşmən vəziyyətində qaldılar. Sələvkilərin imperiyası ilə münaqişəyə daha bir problem – yəni iranlılarla tarix boyu rəqabət aparan Yunan-Baktriya padşahlığı ilə münasibətlərin kəskin şəkildə soyuqlaşması əlavə olundu. Həmin padşahlığın yunan-makedoniya mənşəli hakim təbəqəsi Arşak tərəfindən devrilmiş Andaqor rejiminə böyük rəğbət bəsləyirdi. İki dövlətin yüzillik mövcudluğu dövründə onların münasibəti həmişə gərgin olmuşdu və ona görə belə bir vəziyyət bəzən hərbi qarşıdurmaya gətirib çıxarırdı.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* Бактрия и Парфия в III—I вв. до н. э. Всемирная история. Энциклопедия. Том 2. (1956 год)
* Цари Бактрии, генеалогия
**Uilyam Cek Baumol** (26 Fevral, 1922 – 4 May, 2017) – Amerikan iqtisadçı, fəlsəfə doktoru (1949), Prinston Universiteti və Nyu-York Universitetinin iqtisadi elmlər üzrə professoru.

Haqqında
--------

Uilyam Cek Baumol 26 fevral 1922-ci ildə Cənubi Bronksda anadan olmuşdur. Onun valideynlərinin hər ikisi — Solomon və Lillian Şərqi Avropa immiqrantları idi.

Baumol Nyu-Yorkda Siti Kollecdə təhsil almışdır və 1942-ci ildə bakalavr dərəcəsi almışdır. Kollecdən sonra o II Dünya Müharibəsində ABŞ ordusunda xidmət etmişdir və daha sonra iqtisadçı kimi Kənd Təsərrüfatı Departamentində işləməyə başlamışdır.

O, Amerika İqtisadi Assosiasiyasının prezidenti (1981), Nyu-York Universiteti nəzdində C. V. Starr Tətbiqi İqtisadiyyat Mərkəzinin direktoru (1983–2000) olmuşdur. Hazırda Berkli Sahibkarlıq və İnnovasiya Mərkəzinin akademik-direktorudur. Mikro və Makroiqtisadi proseslərin riyazi modernləşdirilməsi, rifahın iqtisadiyyatı və s. sahələrdə əsləri var. 1952-ci ildə, sonradan (1956) C. Tobin tərəfindən inkişaf etdirilmiş pula tələb modelini təklif etmişdir. Baumol-Tobin modeli adlanan bu modelə əsasən, əmanətçilər onlara lazım olan nağd pulun məbləğini bu məbləğə görə alınmayan bank faizi şəklində itkilərin və banklara az-az müraciət etmələr müqabilində vaxt qənaətinin dəyərinin optimal nisbətinə görə müəyyən edirlər. Baumol 1967-ci ildə Baumol effektini irəli sürmüşdür.

Əsərləri
--------

* Экономическая теория и исследование операций. М. 1965
* Selected Economic Writ tings of William J. Baumol, ed. E. E. Bailey, New-York University Press, 1976.

Həmçinin bax
------------

Baumol effekti

İstinadlar
----------

1. 1 2  William J. Baumol // Solomon Quqqenhaym muzeyi. 1937.
2. ↑  William Jack Baumol // Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (xorv.). 2009.
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #119076209 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
4. ↑  *Brozović D. Ladan T.* William Jack Baumol // Hrvatska enciklopedija (xorv.). LZMK, 1999. 9272 s. ISBN 978-953-6036-31-8
5. ↑  "BAUMOL Uilyam Cek — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası". 2022-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-13.
**Cakuren** (寂蓮?, 1139 – 9 avqust 1202) və ya digər adı ilə **Fucivara no Sadanaqa** (藤原定長?) – Yaponiya şairi və buddist keşişi. Səkkizinci imperiya antologiyası olan "Şin Kokinşu" (1205) əsərinin 8 müəllifindən biridir.

İlk illəri
----------

Atası Şunkay məşhur şair Fucivara no Toşinarinin (Şunzey) balaca qardaşı idi. Şunkay 1150-ci ildə keşişlik etməyə başlayanda o, Şunzey tərəfindən oğulluğa qəbul edilmişdir. O, Şunzey davamçısı hesab olunurdu. Lakin Şunzeyin Nariie adlı qabiliyyətsiz oğlu və Fucivara no Sadaie adlı bacarıqlı oğlu olmuş, Sadaie 9 yaşına çatanda Sadanaqa Şunzeyin oğulluğundan çıxmış, din adamı olmuş və Cakuren adını götürmüşdür.

Yaradıcılığı
------------

Cakuren həyatı boyunca saraydakı poeziya toplantılarında və müsabiqələrində aktiv iştirak etmişdir (xüsusilə, həyatının son 5–6 ilində). Keşiş olduqdan sonra müasiri Sayqyo kimi Yaponiya boyunca səyahətə çıxmış, səyahəti zamanı şeirlər yazmışdır. 1193-cü ildəki məşhur 600 raund poeziya müsabiqəsindəki iştirakı zamanı o, Şunzeyin şagirdlərini və ardıcıllarının maraqlarını rəqib Rokuco şairlərinə qarşı uğurla müdafiə etmişdir. Onun Rokuco şairlərindən biri olan Kenşo ilə deyişmələri, xüsusilə, məşhurdur.

1201-ci ildə o, keçmiş imperator Qo-Toba tərəfindən qurulmuş Poeziya Bürosunun üzvlüyünə seçilmişdir. Digər 5 üzv isə "Şin Kokinşu" antologiyasının tərtibatçısı seçilmişdir. Lakin bir il sonra Cakuren ölmüşdür. Cakurenin Şunzey və Sadaie poeziya məktəbləri ilə yaxınlığı öz unikal stilinin ortaya çıxmasına səbəb olmuşdur. Şunzeyin "köhnə tərz, yeni şərh" neoklassik yanaşmasını və estetik idealını qəbul edən Cakuren dövrün ən tanınmış işlərini ortaya çıxarmışdır. Onun şeirləri tənhalıq atmosferi yaradır. Cakurenin 117 şeiri "Senzai Vakaşu" antologiyasından (1188) başlayaraq müxtəlif imperiya antologiyalarına daxil edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Jakuren, born Fujiwara no Sadanaga // The LiederNet Archive (ing.). 1995.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17  Kodansha Encyclopedia of Japan. səh. 1

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan. IV cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 334. ISBN 0-87011-624-7. İstifadə tarixi: 7 noyabr 2021.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 16763738s · CiNii: DA06256732 · GND: 1089685807 · ISNI: 0000 0000 2347 2036 · LCCN: n84127555 · NDL: 00617584 · SUDOC: 114152330 · VIAF: 60486291 · WorldCat VIAF: 60486291 |

 |
Trieste Batiskafı 1958-ci il.
**Batiskaf** (*yun.* bathycskaphos) — Sualtı qayığa oxşayır, lakin onun uzunsov gövdəsi hava ilə yox, benzinlə doldurulub. Burada hava yaramır: çox böyük dərinlikdə suyun təzyiqindən batiskaf əzilə bilər. Benzin isə həm də sudan yüngüldür. Odur ki, benzinlə doldurulmuş gövdə batiskaf üçün üzgəc vəzifəsini daşıyır. Hava isə yalnız batiskafın alt hissəsindəki polad kürənin (qondolandın) içində olur. Adamlar və tədqiqat cihazları da bu hissədə yerləşir.

Enməsi
------

*Ballastın* yəni tarazlıq yükünün ağırlığı altında dənizin dibinə doğru hərəkət edir.

Projektor
---------

Projektor okeanın dibinin işıqlandırılması üçün vacibdir. Batiskafın projektoru dəniz dibinin öyrənilməsi üçün mühüm yer tutur.

Qalxması
--------

Batiskaf ballastı atır və yavaş-yavaş yuxarı, suyun səthinə doğru qalxmağa başlayır.

Alimlər
-------

1960-cı ildə İsveçrə alimi Okust Pikkarinin düzəltdiyi *"Triest" batiskafı* Sakit okeanın ən dərin yerlərindən birində, Marian çökəkliyində suyun dibində enmişdi. Zabiti Don Uolş və alimin oğlu Jak Pikkar *10919 metr dərinliyə* çatmışdılar. Bu rekord göstərici sayılır. Batiskaf okean dərinliklərini tədqiq etmək üçün hələlik yeganə vasitədir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Brand, V.* "Submersibles – Manned and Unmanned". South Pacific Underwater Medicine Society Journal. 7 (3). 1977. ISSN 0813-1988. OCLC 16986801. 1 August 2008 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-07-10.
2. ↑  "To the bottom of the sea" Arxivləşdirilib 2008-12-03 at the Wayback Machine, T. A. Heppenheimer, AmericanHeritage.com
3. ↑  Azərbaycan sovet ensiklopediyası baş redaksiyası

---

Xarici keçidlər
---------------

* Coğrafiya

Mənbə
-----

* ***Uşaq ensiklopediyası, C.B.Quliyev, Azərbaycan sovet ensiklopediyası baş redaksiyası, Bakı-1987. səh:120,***
**Təbiətin yeddi möcüzəsi** layihəsi *Dünyanın yeddi möcüzəsi* layih'sinin möhtəşəm uğurundan sonra İnternetdə növbəti kampaniya ilə başlanmışdır. Bu kampaniyada Azərbaycanın palçıq vulkanları da iştirak edir. Dünyadakı 800-dən artıq palçıq vulkandan 300-dən çoxu Azərbaycandadır. Buradakı palçıq vulkanları sayına, morfoloji xüsusiyyətlərinə, yüksək aktivliyinə, gözəl görünüşünə görə digər ölkələrdəkindən xeyli fərqlənir. 

Assoşieyted Press agentliyi xəbər verir ki, "Təbiətin yeddi möcüzəsi" Beynəlxalq internet-müsabiqəsinin təşkilatçısı olan İsveçrənin "New 7 Wonders Foundation" qeyri-kommersiya təşkilatı 222 ölkədən 261 təbiət möcüzəsi seçmişdir. 

Həmin siyahıya Azərbaycanın palçıq vulkanları, Fudzi dağı (Yaponiya), Atakama səhrası (Çili), Böyük Baryer rifi (Avstraliya), Monblan dağı (Fransa), Vezuvi vulkanı (İtaliya), keçmiş SSRİ-nin ən yüksək dağ zirvələrindən biri olan Lenin piki (Qırğızıstan, Tacikistan), "Oxuyan barxan" adı ilə məşhur olan "Altın Emel" Milli Parkı (Qazaxıstan), İsıkgöl (Qırğızıstan), Belovejsk meşəsi (Belarus, Polşa), Dnepr çayı (Rusiya, Belarus, Ukrayna), Kurşskaya Kosa (Litva, Rusiya), Baykal gölü (Rusiya) daxil olmuşdur. 

Təbiətin bu möcüzələri yeddi kateqoriya üzrə seçilmişdir: landşaft, adalar, süxur törəmələri, vulkanlar, milli parklar, meşələr və dəniz törəmələri. 

Layihənin təşkilatçılarından biri olan Tia Viyerinq demişdir: "Biz bütün bəşəriyyəti planetimizin təbiətinin ən füsunkar guşələrini birlikdə seçməklə, təbiəti nə dərəcədə qiymətləndirdiklərini fəal surətdə göstərməyə çağırırıq". Təbiətin möcüzələrinə təxminən bir milyard adamın səs verəcəyi gözlənilir. 

İyulun 7-dək davam edəcək səsvermədə iştirak etmək üçün qeydiyyata düşmək lazımdır. Təşkilatçılar bu yolla təkrar səsvermənin qarşısını almaq istəyirlər. İyulda YUNESKO-nun sabiq başçısı Federiko Mayor Saraqosanın sədrliyi ilə bir qrup ekspert 21 finalçını seçəcəkdir. Qaliblər isə yalnız 2011-ci ildə - İnternetdə təşkil ediləcək dünya üzrə növbəti səsvermədən sonra məlum olacaqdır. Telefon və SMS-lə də səs vermək mümkün olacaqdır.

Xarici keçidlər
---------------

*

Mənbə
-----

* "Zerkalo" qəzeti, 9 yanvar 2009-cu il
**Təbii çiçək** — ağır yoluxucu xəstəlik.

İnsanlar təkcə bilavasitə əlaqə nəticəsində deyil, həmçinin üçüncü şəxslər tərəfindən də yoluxa bilərlər. Toz vasitəsilə yoluxma binaların içərisində də yayıla bilər. Çiçək törədicisi inkubasiya dövründən sonra qana keçir və bir neçə gün ərzində qanda dövran edir. Qanın viruslarla dolması çox şiddətli ümumi reaksiyaya, bədənin yüksək hərarətinə, baş ağrısına, bel ağrısına, yaddaşın depressiyasına səbəb olur. 2–3 gündən sonra bədəndə, xüsusilə boğazda və üzdə səpkilər əmələ gəlir. Bu səpkilər şişli və qızılcalı olur.

8–9-cu günlərdə suluqların irinləməsi başlanır, deşilmiş və ya mexaniki olaraq zədə (travma) almış yerlərdən çirk axır və üzün şişməsi baş verir. Selikli qişanın xoralanması nəticəsində udqunma çətinləşir. 15–16-cı günlərdə suluqlar quruyur və nazik qabıq əmələ gəlir, bunlar sonra tədricən düşməyə başlayır. Xəstəliyin qanlı forması daha təhlükəlidir. Bu zaman iç hissəsi qara qanla dolu tünd-qırmızı və qara-qırmızı rəngli çoxlu suluqlu səpki müşahidə olunur. Bu hal adətən ölümlə nəticələnir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Disease Ontology (ing.). 2016.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Xəstəlik ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


| ⛭Xüsusi təhlükəli yoluxucu xəstəliklər |
| --- |
| Bioloji təhlükənin beynəlxalq nişanıBioloji təhlükənin beynəlxalq nişanı Taun  Vəba  Təbii çiçək  Qarayara  Tulyaremiya  Sarı qızdırma  Quduzluq | Bioloji təhlükənin beynəlxalq nişanı |
**Pernambuku** (*port.* Pernambuco) — Braziliyanın şərqində yerləşən ştat. Ştat şimaldan Seara və Paraiba, qərbdə Piaui, cənubdan Alaqoas və Baiya; şərqdən Atlantik okeanla sərhədə malikdir. Ştat ərazisi Braziliyanın daxilinə doğru uzanır. İnzibati mərkəzi Resifidir

Coğrafiya
---------

Fernandu-di-Noronya
Pernambuku ştatının ərazisi düzən sahil xəttinə malikdir. Daxili isə platodur. Yüksəlis terrasvaridir. Əhalinin böyük qismi sahil əraxilərində yayılmışdır.

Tropik iqlimə malikdir. Yaşayış məntəqələrinin böyük qismi 1000 metr yüksəkliyə qədər olan ərazilərdə yaşayır. Qış ayları temperatur 5-10 °C-yə qədər enə bilir. Ştat 185 km-lik sahil xəttinə malikdir.

Ştatın ən böyük şəhəri və paytaxtı Resifi şəhəridir. İkinci böyük şəhəri və ən böyük limanı Olindadır.

Ştat ərazisinə, həmçinin, Fernandu-di-Noronya və San-Paulu adaları daxildir.

Tarixi
------

1534-cü ildə ştatı ərazisində Resifi və Olinda şəhərləri salınır. Burada ilk əvvəllər şəkər qamışı plantasiyaları yerləşirdi. Platatorlar şəkər hazırlayırdılar.

1630 - 1654- Resifi və Olinda Hollan Vest-Hind şirkəti tərəfindən nəzarət edilmişdir.

İnzibati bölgü
--------------

İnzibati cəhətdən ştat ərazisi 5 mezoregiona 19 mikroregiona bölünür.

İqtisadiyyat
------------

Ştatın əsas gəlir mənbəyi kənd təsərrüfatı, sənaye və turizmdir.

Burada şəkər qamışı, maniok yetişdirilir. Üstəlik iri buynuzlu heyvandarlıq inkişaf etdirilmişdir. Ərazisində fosfor hasil edilir.

Ştat ərazisində ekanol spirti və digər texniki məqsədli spirtlər istehsal edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  .
3. ↑  "*Pernambuku*". 2011-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-28.
4. ↑  "Пернамбуку в географической энциклопедии". 2019-09-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-28.
5. ↑  "Pernambuku, russobras.com". 2012-02-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-28.
6. ↑  "Pernambuku". 2019-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-28.

| ⛭Braziliya ştatları |
| --- |
| Akri • Alaqoas • Amazonas • Amapa • Baiya • Qoyas • Maranyan • Matu-Qrosu • Matu-Qrosu-du-Sul • Minas-Jerays • Para • Paraiba • Parana • Pernambuku • Piaui • Rio-de-Janeyro • Riu-Qrandi-du-Norti • Riu-Qrandi-du-Sul • Rondoniya • Rorayma • San-Paulu • Santa-Katarina • Seara • Serjipi • Tokantins • Federal dairə • Espiritu-Santu | Braziliya bayrağıBraziliya bayrağı |
**Novruzov Rəhim bəy Hacı Babakişi bəy oğlu** (1872-?) — pedaqoq, Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasının məzunu.

Həyatı
------

Hacı Babakişi bəyin ikinci oğlu Rəhim bəy 1872-ci ildə Şuşa qəzasının Hüsülü obasında anadan olmuşdu. Şuşa şəhər məktəbində oхumuşdu. Sonra Zaqafqaziya (Qori) Müəllimlər Seminariyasında təhsilini davam etdirmişdi. Bir çoх məktəblərdə müəllim işləmişdi.

1883-cü ildə Qubadlı kənd məktəbinin rəhbərliyinə Hüsülü kəndindən olan Rəhim bəy Novruzbəyov dəvət edildi.

Rəhim bəy Novruzbəyov Qubadlı məktəbinin gələcək inkişafında çox böyük rol oynamışdı.

Rəhim bəy Novruzbəyovun himayəsi ilə XX əsrin ilk illərində Qubadlı maarifinin və təhsilinin səmasında bir ulduz parlamağa başladı. Bu ulduz Qubadlı kənd sakini Həsən bəy Teymur bəy oğlu Sultanov idi.

Mənbə
-----

* **Ənvər Çingizoğlu, Novruzbəyovlar, "Soy" dərgisi, 9 (17), 2008. səh.43-48;**
* Ənvər Çingizoğlu, Qarabağda maarif, Bakı: Zərdabi LTD, 2013, 288 səh.

Həmçinin bax
------------
**Daydoci Yuzan** (大道寺 友山?, 1639 – 1730) və ya **Daydoci Şiqesuke** – Edo dövründə yaşamış Yaponiya samurayı və hərbi strategiyaçısı.

Həyatı
------

Daydoci Yuzan 1639-cu ildə Yaponiyanın Yamaşiro əyalətində doğulmuşdur. Hoco Ucinaqanın başçılığı altında hərb elmini öyrənmək məqsədilə Edo şəhərinə getmişdir. Ayzu hanı üçün xidmət verməyə başlamış, lakin daha sonra xidmətdən çıxıb Edonun şimalına köçmüşdür. O, yazıları ilə tanınmış, növbəti illərdə müxtəlif daymyoların dəvətlərini qəbul edərək səyahətlər etmişdir.

Daydoci ən çox yazdığı *"Budo Şoşin-şu"* (武道初心集?, *azərb.* "Döyüşçünün yoluna giriş"‎) əsərinə görə tanınır. Bu əsər onun sağlığında nəşr olunmasa da, konfusiçilik təsirindən uzaq qaldığı üçün buşidonun əhəmiyyətli tədqiqi hesab olunur. Əsər Edo dövrünün sonlarında çox oxunmağa başlamışdır. Daydocinin nəşr olunmamış digər əsərləri – *"Oçiboşu"* və *"İvabuçi yava"* Tokuqava İeyasu haqqında anekdotlar kolleksiyasıdır.

Qeydlər
-------

1. ↑  Müasir Kioto prefekturası.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Swartz A.* Shigesuke Daidōji // Open Library (ing.). 2007.
2. 1 2  *Swartz A.* Yūzan Daidōji // Open Library (ing.). 2007.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). II cild (Const–F). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 56. ISBN 0-87011-622-3. İstifadə tarixi: 8 dekabr 2022.