**Qazaxıstan energetikası**— Qazaxıstanda enerji və elektrik enerjisi istehsalı, istehlak və idxalı təsvir edir. Qazaxıstanın enerji siyasəti Qazaxıstanın enerji ilə əlaqəli siyasətini təsvir edir. Qazaxıstan böyük enerji ehtiyatlarına (neft, qaz, kömür, uran) malikdir və enerji dövlətidir. 2017-ci ilin sonunda Qazaxıstanda elektrik enerjisi istehsalının həcmi 103,14 milyard kVt / saat (2018-ci ilin sonunda 106,8 milyard kVt / saat [1]) təşkil etdi. Qazaxıstan elektrik enerjisinin xalis ixracatçısıdır. 2017-ci ildə elektrik enerjisi istehsalında profisit 4,53 milyard kVt / saat təşkil etmişdir.

Baxış
-----

Qazaxıstan xalis enerji ixracatçısıdır. Qazaxıstanda neft, qaz, kömür və uran ehtiyatları var. Qazaxıstan Müstəqil Dövlətlər Birliyində (MDB) lider enerji istehsalçısıdır. Dünyanın ən böyük uran filizi istehsalçısı və ixracatçısı olmaqla yanaşı, əsas neft, qaz və kömür istehsalçısıdır.

Qazaxıstanda enerji|  | Əhali(milyon) | İlkin enerji(TWh) | İstehsal(TWh) | İxrac(TWh) | Elektrik enerjisi(TWh) | CO2-emisiya(Mt) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2004 | 15.0 | 638 | 1,379 | 742 | 54.4 | 162.2 |
| 2007 | 15.5 | 773 | 1,582 | 811 | 68.9 | 190.5 |
| 2008 | 15.7 | 825 | 1,723 | 899 | 73.5 | 201.6 |
| 2009 | 15.9 | 766 | 1,696 | 931 | 71.6 | 189.5 |
| 2012 | 16.6 | 908 | 1,863 | 972 | 81.0 | 234.2 |
| 2012 | 16.79 | 871 | 1,915 | 1,023 | 85.4 | 225.8 |
| 2013 | 17.04 | 948 | 1,966 | 994 | 83.4 | 244.9 |
| Change 2004-09 | 6.0% | 20.1% | 22.9% | 25.6% | 31.7% | 16.9% |
|  Mtoe = 11.63 TWh, Prim. enerjiyə enerji itkiləri daxildir.
2012R = CO2 hesablama meyarları dəyişdirildi, nömrələr yeniləndi |

IEA görə 2004-2008-ci illərdə Qazaxıstanda ilkin enerji təchizatı 29% və enerji ixracatı 21% artmışdır.

Mənbələr üzrə enerji
--------------------

Qazaxıstan bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadə yollarını axtarmağa başladı. 2015-ci ilin yanvar ayının sonlarında, 2013 - 2020-ci illər üçün bərpa olunan enerjinin inkişafı ilə bağlı tədbirlər planı qəbul edildi. 20 iyul 2015-ci il tarixində Qazaxıstan İnvestisiya və İnkişaf naziri, ölkənin enerji qənaət proqramlarını maliyyələşdirmə ilə məşğul olan xüsusi bir fond yaradacağını açıqladı. 2016-cı ilin birinci yarısında Qazaxıstan 251,55 meqavat təşkil edən bərpa olunan enerji obyektlərinin quraşdırılmış gücünü əhəmiyyətli dərəcədə artırdı. Bu, 2015-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 1,4 dəfə çoxdur.

Qazaxıstandakı bütün elektrik stansiyalarının ümumi quraşdırılmış gücü 18992,7 MVt elektrik enerjisidir. Təəssüf ki, əksər elektrik stansiyalarının çıxışı quraşdırılmış gücə çatmır. Elektrik stansiyasının növünə görə nəsil aşağıdakı kimi paylanır:

* İES (istilik elektrik stansiyaları) - 87,7%;
* IES (yoğuşma elektrik stansiyası) - 48.9%;
* CHP (istilik və elektrik stansiyası) -% 36,6;
* GTES (qaz turbinli elektrik stansiyası) - 2,3%;
* SES-lər (hidroelektrik stansiyalar) -% 12,3.

Qazaxıstanda elektrik enerjisinin təxminən 70% -i kömürdən, 14,6% -i hidro mənbələrindən, 10,6% -i qazdan və 4,9% -i neftdən istehsal olunur.

Neft
----

Qazaxıstanda 30 milyard barel neft ehtiyatı var. 172 neft mədəni ilə Qazaxıstan qlobal neft ehtiyatlarının 3% -nə sahibdir və neft ehtiyatlarına görə dünyanın 15 ölkəsi sırasına daxil olur. Əsas ehtiyatlar Tengizin beş ən böyük dəniz yatağında - 2011-ci ildə gündəlik 565 min barrel xam neft hasil edən ən böyük neft hasilat sahəsidir - hamısı ölkənin qərb hissəsində yerləşən Qaraçağanak, Aktobe, Mangistau və Uzen. Bunlar mövcud sübut edilmiş ehtiyatların yarısını saxlayır.

Xəzər dənizindəki Kaşağan və Kurmanagazy dəniz yataqlarının minimum 14 milyon barelə sahib olduğu təxmin edilir. 9 - 11 milyard barel ilə Kaşağan, Orta Şərqdən kənarda ən böyük neft yatağıdır. Onun 2016-cı ildə satışa çıxacağı və zirvəsində gündə 1,5 milyon barel hasilata çatacağı təxmin edilir. Qazaxıstan 2013-cü ildə gündə təqribən 1,64 milyon barel hasilatı olan ən böyük neft istehsalçısıdır. Ölkə tədarükün təxminən 13 faizini daxili istehlak edir və qalanını əsas neft bazarlarına ixrac edir. Mayelərin hasilatını indiki səviyyədən yüksək səviyyəyə qaldırmaq üçün ölkə Tengiz, Qaraçağanaq və Kaşağan yataqlarını inkişaf etdirməli və ixrac gücünü də artırmalıdır. Milli neft-qaz şirkəti olan "KazMunayGaz" (KMG) 2002-ci ildə dövlətin neft və qaz sənayesində maraqlarını təmsil etmək üçün yaradılmışdır. Neft hasilatının inkişafı, əsasən Hollandiya və ABŞ-nin 2000-ci illərin əvvəllərində həyata keçirdiyi əhəmiyyətli xarici sərmayələr hesabına mümkün olmuşdur. 2010-cu ildə Qazaxıstan hökuməti KMG-nin şirkətin ticari sektora daha yüksək səviyyədə cəlb edilməsi üçün sektoru tənzimləmək məsuliyyətini götürdü. Artıq hökumət bütün yeni layihələrdə və müştərək müəssisələrdə KMG-nin əksər hissəsini özündə saxlayır. İndi KMG Qazaxıstanın təsdiq edilmiş ümumi neft və qaz ehtiyatlarının 20 faizinə nəzarət edir və ümumi neft və qaz kondensatının 27 faizini və qazın 14 faizini istehsal edir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "После реконструкции энергоблока мощность Экибастузской ГРЭС-1 достигла 3500 МВт". 2018-02-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-10.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-04-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-09.
3. ↑  IEA Key World Energy Statistics Statistics 2015 Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine, 2014 (2012R as in November 2015 Arxivləşdirilib 2014-10-21 at the Wayback Machine + 2012 as in March 2014 is comparable to previous years statistical calculation criteria, 2013 Arxivləşdirilib 2014-09-02 at the Wayback Machine, 2012 Arxivləşdirilib 2013-03-09 at the Wayback Machine, 2011 Arxivləşdirilib 2011-10-27 at the Wayback Machine, 2010 Arxivləşdirilib 2010-10-11 at the Wayback Machine, 2009 Arxivləşdirilib 2013-10-07 at the Wayback Machine, 2006 Arxivləşdirilib 2009-10-12 at the Wayback Machine IEA October, crude oil p.11, coal p. 13 gas p. 15
4. 1 2 3  "Kazakhstan to establish fund to finance energy-saving programs". www.azernews.az. 2015-08-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-09.
5. ↑  "Kazakhstan raises capacity of renewable energy facilities". en.trend.az. 2020-10-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-09.
6. ↑  "В Казахстане собираются строить две АЭС". 2021-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-10.
7. ↑  Roman Vakulchuk and Indra Overland (2018) ‘Kazakhstan: Civil Society and Natural Resource Policy in Kazakhstan’, in Indra Overland (ed.) Public Brainpower: Civil Society and Natural Resource Management, Cham: Palgrave, pp. 143–162.
 Arxivləşdirilib 2018-02-12 at the Wayback Machine
8. ↑  "US Energy Information Administration Kazakhstan Snapshot 2013" (PDF). 2015-03-26 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-04-09.
9. ↑  "E&Y Kazakhstan Oil and Gas Tax Guide 2014" (PDF). 2014-07-07 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-15.