recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Maktulzadə Əli Paşa** (d. 1679 - ö. noyabr 1722) — Osmanlı sultanı II Mustafa və III Əhməd dönəmlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət etmiş dövlət xadimi. Atasının 1683-cü ildə edamından sonra *Maktulzadə* ləqəbi ilə anılmışdır.

Atası IV Mehmed dönəminin sədrəzəmlərindən Mərzifonlu Mustafa Paşa idi. Atası Sultan Mehmedin qızlarından Ümmügülsüm Sultanla evli olsa da, Əli Paşa onun Körpülü Mehmed Paşanın qızı Saliha xanımla olan ilk evliliyindən dünyaya gəlmişdir.

1700-cü ilin martında vəzir rütbəsiylə Kandiyə, 1701-ci ildə Özi valisi olub, Azov qalasının mühafizəsiylə vəzifələndirildi. 1705-ci ildə Konya, 1708-ci ildə Silifkə, 1709-cu ilin yanvarında Adana valisi təyin edildi və 8 may 1710-cu ildə Sultan Mustafanın qzılarından Safiyə Sultanla nigahlandı. Ancaq 1 ay sonra Əli Paşa Diyarbəkir bəylərbəyi oldu və əyalətə göndərildi. 1713-cü ildə vəzifədən alınıb Bozcaadaya sürgün edilsə də, çox keçmədən bağışlanmış, 1714-cü ildə Mərəş, 1715-ci ilin sentyabrında Ərzurum, 1716-cı ildə Hələb bəylərbəyi təyin olunmuşdur. Həmin ilin 26 dekabrında Anadolu, 1722-ci ildə Şam bəylərbəyi oldu. Ancaq yolda ikən həmin ilin noyabrında vəfat etdi.

Safiyə Sultanla olan nigahından Sultanzadə Bəyazid bəy adlı oğlu olduğu bilinir.

Mənbə
-----

* Sicill-i Osmani I cild, səh. 305

İstinadlar
----------
**İldar Akmayev** (həmçinin İqor Qennadeviç; 3 avqust 1930, Moskva – 20 mart 2018) — sovet və rus endokrenoloqu Rusiya Tibb Elmləri Akademiyasının akademiki, 2013-cü ildən Rusiya Elmlər Akademiyasının akademiki. Tibb Elmləri Bölməsi RAS. Rusiya Federasiyasının əməkdar elm xadimi (2001).

Haqqında
--------

Akmayev 1930-cu il 3 avqust tarixində Moskva şəhərində anadan olub. Anası Akmayeva Məryəm Belayevna (1908-1992) , atası Qəni Atmayevdir (1897—1964). Həyat yoldaşı Əkrəmova Dilarə (1938-ci il) tibb elmləri namizədi, Rusiya Dövlət Tibb Universitetinin tibb-biologiya fakültəsinin morfologiya kafedrasının dosenti olmuşdur. Oğlu Akmayev Rüstəm (1977-ci il) mama-ginekoloqdur. Viktoriya adlı nəvəsi vardır. (2001-ci il) 

Akmayev İ.V.Stalin adına 2-ci Moskva Tibb İnstitutunun tibb fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş (1955), sonra histologiya kafedrasında aspiranturada təhsil almış, 1959-cu ildə namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. SSRİ Tibb Elmləri Akademiyasının İnsan Morfologiyası İnstitutunun laboratoriyasında işləyib, SSRİ Tibb Elmləri Akademiyasının Eksperimental Endokrinologiya və Hormonlar Kimyası İnstitutunda laboratoriya müdiri vəzifəsinə təyin olunub.

1975-ci ildə biologiya elmləri doktorluğu dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Tədqiqatın nəticəsində "Endokrin funksiyaların hipotalamik tənzimlənməsi mexanizmlərinin struktur əsasları" (1979), "Beynin amigdala kompleksi: funksional morfologiya və neyroendokrinologiya" (L.B.Kalimullina ilə həmmüəlliflik, 1993), "Hipotalamusun neyroimmunoendokrinologiyası" (V.V.Qrineviçlə həmmüəllif) monoqrafiyalarını və bir çox məqalələrini ərsəyə gətirmişdir.

İldar Akmayev 10 il Rusiya Tibb Elmləri Akademiyasının Endokrinologiya Mərkəzinin Eksperimental Endokrinologiya İnstitutuna rəhbərlik edib. 1988-ci ildə SSRİ Tibb Elmləri Akademiyasının müxbir üzvü seçilmiş, 1994-cü ildən Rusiya Tibb Elmləri Akademiyasının akademiki və Rusiya Tibb Elmləri Akademiyasının Biotibbi Elmlər Bölməsinin akademik-katibinin müavini olmuşdur.

2013-cü ildən Rusiya Elmlər Akademiyası Tibb Elmləri bölməsinin akademiki seçilmişdir.

1995-ci ildə Nyu-York Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü seçilmişdir. 

İldar Akmayev Xovan qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

Nəşrləri
--------

* Акмаев, Ильдар Ганиевич. Структурные основы механизмов гипоталамической регуляции эндокринных функций Текст. — М.: Наука, 1979. — 227 с. : ил.; 22 см.
* Акмаев, Ильдар Ганиевич. Миндалевидный комплекс мозга: функциональная морфология и нейроэндокринология / Рос. АН, Ин-т биологии развития им. Н. К. Кольцова. — М.: Наука, 1993. — 270, с. : ил.; 22 см; ISBN 5-02-005736-3

İstinadlar
----------

1. ↑  Акмаев Ильдар Ганиевич
2. ↑  "АКМАЕВ Ильдар Ганиевич (1930 – 2018)". moscow-tombs.ru (rus). 2022-03-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-23.

Xarici keçidlər
---------------

* Həyatı  (rus.)
* Tarixi arayış Rusiya Elmlər Akademiyası Arxivinin saytında]  (rus.)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
**İlasın**  (*Qızılquş*) (başq. Ыласын) başqırdca  — qızılquş, rəsmi olaraq **Elasın** — Başqırdıstanın İşimbay rayonunda olan mağara.1985-ci ildə təbiət abidəsi kimi qorunur. Qorunan ərazinin sahəsi 100 hektardı. Qorunan əraziyə əhəngdaşlarından təşkil olunmuş mağara, eləcə də Cənubi Uralın enliyarpaqlı ağaclarından ibarət qərb yamacları daxildir.

Seleuk çayı hövzəsinə daxil olan Utınlıqol çayının sağ sahilində yerləşir. Mağara İşimbay royunun Xazinova kəndindən 1,5 km cənub-şərqdə yerləşir.

Mağara karst mənşəlidir, orta karbonun əhəng daşlarından təşkil olunub.

Mağara əsas zaldan və şərqi, şimal-şərqi və cənub-şərqi girişlər sistemindən ibarətdir. Mağaranın uzunluğu — 487 metr, orta eni — 10 metr, orta hündürlüyü — 5 metr, amplitudası — 28 metr, sahəsi 1025 m², həcmi isə 5287 m³-dir.

Əsas giriş arka şəkilli olub (eni 12 metr, hündürlüyü 7,6 metr) 30 metrlik qıf daxilində yerləşir. Giriş 170 metr hündürlükdədir. Girişdən yuxarıda digər dörd əlavə giriş yerləşir. Əlavə girişlər yan mağaraya aparır. Əsas girişdən geniş formada olub buzla örtülüdür. Əsas giriş tədricən uzunluğu 80 metr olan zala birləşir.

Mağaranın tavanı düzdür və şaçaqşəkilli formaya malikdir. Üzəri kiçik stalaktitlərdən ibarətdir. Daxildə kiçik su çuxurlarına rast gəlinir. Mağaranın divarları da düzdür. Döşəmədə buz stalaqmitlər (hündürlüyü 7 metr) üstünlük təşkil edir. Daxildə gil, çınqıl və daş kəsəkləri üstünlük təşkil edir. Əsas zaldan şimal-şərqə (uzunluğu 20 m), cənub-şərqə (uzunluğu 100 m) və cənuba çıxışlar var. Cənub çıxışın sonunda dərinliyi 0,2-1,5 metr olan göl var. Göldən sonra dairəvi çıxış var və cənub-şərqi çıxışla birləşir. Bu çıxışın sonunda da göl yerləşir. Girişlərin döşməsində gil, stalaqmit, kiçik heyvanların sümükləri toplanıb.

Mağara daxilində yayda temperatur 2—6°С olur. Girişlərin birində qartallar məskunlaşıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "CD Econet". 2014-07-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-01.
2. ↑  "Пещеры Хазинская и Ыласын". 2022-01-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-01.

Ədəbiyyat
---------

* Мартин В. И. Усольцев Л. Н. Пещеры Хазинская и Ыласын на Южном Урале // Пещеры. Вып. 8 (9). Пермь, 1970. С. 41-52.
* Перечень классифицированных пещер на территории СНГ 1998
* Перечень классифицированных пещер СССР 1989

Xarici keçidlər
---------------

* Пещера Ыласын (Соколиная) на Викимапии
**Gоrаnbоy Dövlət Rəsm Qаlеrеyаsı** — 1986-cı ildə yаrаdılıb. Goranboy şəhərində yerləşir. Qalereyada ekspоnаtlаrın sаyı 108 ədəddir. Burada Azərbaycanın Tаğı Tаğıyеv, Güllü Mustаfаyеvа, Mаrаl Rəhmаnzаdə və s. kimi tаnınmış rəssаmlаrın əsərləri nümаyiş еtdirilir.

Haqqında
--------

Goranboy Dövlət Rəsm Qalereyası Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin 13 fevral 1986-cı il tarixli 100 saylı əmrinə əsasən yaradılmışdır. Dövlət Rəsm Qalereysı 1986-cı ildən 2005-ci ilin may ayına qədər Qızılhacılı qəsəbəsində fəaliyyət göstərmişdir. May ayının əvvəlində rayon mərkəzində Mədəniyyət və İstirahət Parkında yerləşmişdir. 2005-ci il may ayında Goranboy rayon Dövlət Rəsm Qalereyasının açılışı olmuşdur. Açılışda hörmətli Prezdentimiz cənab İlham Əliyev və "Heydər Əliyev Fondu"nun prezidenti, YUNESKO və İSESKO-nun xoşməramlı səfiri Mehriban xanım Əliyeva iştirak etmişdir. 2010-cu ilin mart ayından V.Bayramov küçəsində yerləşən Gənclər evinin 2-ci mərtəbəsində fəaliyyət göstərir. Goranboy Dövlət Rəsm Qalereyasının ümumi sahəsi 97.6 kv.mdır.

Fondu
-----

Goranboy Dövlət Rəsm Qalereyasının fondunda 70 rəngkarlıq, 37 qrafika, 14 heykəltəraşlıq və 46 ədəd 30x40 ölçüdə rəngli fotoşəkil olmaqla 167 eksponat saxlanılaraq sərgidə nümayiş etdirilir. Rəsm Qalereyasının bədii fondunda Azərbaycanın tanınmış rəssamların, yerli və gənc rəssamların mənzərə, natürmort, portret janrında, kətan üzərində yağlı boya ilə işlənmiş rəngkarlıq əsərləri, qrafika üslubunda çəkilmiş rəsmlər, müxtəlif üslubda işlənmiş hekəltəraşlıq əsərləri mühafizə olunur və mütəmadi olaraq sərgilənir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyaları". www.azerbaijans.com. 2021-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 06.04.2021.
2. ↑  "Goranboy Dövlət Rəsm Qalereyası". azgallery.az. 2021-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 06.04.2021.
3. ↑  "Goranboy rayon Dövlət Rəsm Qalereyası". /ganja.mctgov.az. 2021-04-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 06.04.2021.
4. ↑  "Goranboy Dövlət Rəsm Qalereyasının 30 yaşı tamam olur". medeniyyet.az. İstifadə tarixi: 06.04.2021.

Xarici keçidlər
---------------

* "Qalereyada Rəsm sərgisi təşkil olunub". www.anl.az. İstifadə tarixi: 06.04.2021.
* "Goranboy rayon Dövlət Rəsm Qalereyası səyyar sərgi təşkil etmişdir". aznews.info. İstifadə tarixi: 06.04.2021.

Həmçinin bax
------------

* Goranboy
* Goranboy Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi
* Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyaları
**Döyüşçü**  — Azərbaycan rəssamı Mirzə Qədim İrəvaninin çəkdiyi rəsm. Rəsm Bakıda, Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində saxlanılır.

Təsviri
-------

Zirehli geyimdə təsvir edilmiş "Döyüşçü" yaşıl oturacaq üzərində əyləşmiş vəziyyətdə təsvir edilmişdir. Onun sərt xəttlərlə vurğulanmış üz cizgiləri az ifadəlidir. Böyük oval gözləri geniş qara qaşlarla əhatələnib, böyük qıvrım bığı isə dodağını kölgədə qoyur. Baş geyimi dəmir dəbilqə və çiyinlərə qədər düşən dəmir tordan ibarətdir. Qoşqu şəklində olan ağ parça tirmədir. Bu cür parça dəbilqənin başda möhkəm oturması üçün istifadə edilirdi. Dizlik və sinəlik sadə oyma naxışlarla bəzədilmişdir. Metalın traktovkası cüzi kölgələnməyə malik boz rəngdədir. Döyüşçü parlaq-narıncı dizliyə və qara çəkmələrə malikdir ki, bu da Miklaşevskaya tərəfindən döyüşçünün monoxrom geyimində rəngarənglik kimi qiymətləndirilir..

Mənbələr
--------

### Qeydlər

1. ↑  Tirmə - incə toxumalarla bəzədilmiş yun şərq parçasıdır.

### İstinadlar

1. ↑  Миклашевская, 1954. səh. 94

### Ədəbiyyat

* Миклашевская Н. М. Художники XIX в. Мирза Кадым Эривани и Мир Мохсун Навваб / Под ред. Полевого В. М. — Искусство Азербайджана. — Баку, 1954. — Т. IV.

| ⛭Mirzə Qədim İrəvani |
| --- |
| Əsərləri | Güllər və quşlar  • Qızılgül və qaranquş  • Güllər və qırqovullar  • Kişi xəncəri ilə  • Atlı  • Rəqqasə  • Dərviş  • Döyüşçü  • Sərdar sarayında portretləri (Fətəli şah, Abbas Mirzə, Hüseyn xan Qacar, Rüstəm Zal)  • Gənc qadının portreti  • Gənc oğlanın portreti  • Fətəli şahın portreti  • Ermitajda qatlama güzgü  • Mah Tələtin portreti  • Qızılgül və bülbül |  |
**Döyüşdə yaralanma** (*ing.* Wounded in action) — müharibə zamanı döyüş bölgəsində həlak olmayan, lakin yaralanan döyüşçülərin təsviri. Tipik olaraq bu, müvəqqəti və ya daimi olaraq silah gəzdirməyə və ya döyüşməyə davam edə bilməyəcəyinizə işarədir.

ABŞ ordusu üçün *WIA*-ya qoşulmaq ümumiyyətlə bənövşəyi ürək təyin edilməsinə səbəb olur, çünki medalın məqsədi (ən yüksək mükafatlardan biri, ABŞ hökuməti tərəfindən rəsmi olaraq verilmiş hərbi və ya mülki şəxs) döyüşdə ölmüş, əlil və ya yaralananları tanımaqdır.

NATO-nun tərifləri
------------------

### Döyüşdə yaralı

Xarici bir agent və ya səbəb üzündən bir xəsarət alan zaman döyüşdə öldürüləndən xaric itki. Termin, hər hansı bir yara və digər yaralanmaları əhatə edir, bədənin bir deşmə olub olmadığını, nüfuz edən və ya deşilmiş bir yarada olduğu kimi, ya da kontuziya edilən yarada olduğu kimi; bütün qırıqlar, yanıqlar, partlayışlar, bioloji və kimyəvi müharibənin bütün təsiri, toionlaşdırıcı şüalanma və ya hər hansı digər dağıdıcı silah və ya agent təsiri.

### Döyüşdə alınan yaralardan ölüm

Müalicə müəssisəsinə çatdıqdan sonra döyüşdə alınan yaralar və ya digər xəsarətlər nəticəsində ölən döyüş itkisi. ABŞ-də istifadə olunan qısaltma DOW, NATO isə DWRIA-dır.

İstinadlar
----------

1. ↑  iCasualties: Iraq Coalition Casualty Count Arxivləşdirilib 2011-03-21 at the Wayback Machine. See the middle of the page to see info on the types of wounded.
2. 1 2  "AAP-06, NATO Glossary of terms and definitions" (PDF).[*ölü keçid*]
Təbii yayılması:
----------------

Əsasən Qafqazda İraqın Şimalında bitir.

Botaniki təsviri:
-----------------

Hündürlüyü 20-30 sm-ə çatan, yarpağını tökən ağacdır. Güclü çətiri, silindirvari, möhkəm və güclüdür. Qabığının rəngi tünd boz, çatlıdır. Zoğları əvvəlcə qəhvəyi, sarı, sonradan açıq yaşıl çılpaqdır. Yarpaqları növbəli, 20-45 sm uzunluqda olub budaqda 11-27 ədəd, 7,5-12,5 sm uzunluqda lansetvari və ya oval kürən formalıdır. Kənarları dişli, çılpaq olub, ancaq orta xətləri aşağıdan parlaq olub, yaşıl demək olar ki oturacaq, payızda yarpaqlarının rəngi parlaq sarı olur. Dişi toxumları 30-50 sm uzunluqda, nazik, üst yarpaqlarda növbəti ilə qədər qalır. Erkək toxumlar 15 sm uzunluqda, çətirlərin kənarında yerləşir. Meyvələri dərivari sümüklüdür. Çiçəkləmə aprel – may ayında müşahidə edilir.

Ekologiyası:
------------

Şaxtaya davamlıdır. Əsasən zəif tropik, subtropik zonalarda dağlarda bitir. Rütubətsevən, çaykənar¬larında, ona bitişik dağ yamaclarında rast gəlinir. Zərərvericilərə qarşı davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması:
-----------------------

Respublikamızda Kiçik Qafqazda xüsusən də Lənkəran zonasında geniş yayılmışdır.

İstifadəsi:
-----------

Yaşıllaşdırmada tək və qrup əkinlərində, meşəsalmada istifadəsi məqsədyönlüdür.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.


| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Pterocarya fraxinifolia* | 
* Wikidata: Q121749
* Wikispecies: Pterocarya fraxinifolia
* EPPO: PTFFR
* EUNIS: 173155
* GBIF: 4205382
* GRIN: 30299
* iNaturalist: 371700
* IPNI: 442471-1
* IUCN: 66815986
* MoBotPF: 281361
* NBN: NHMSYS0000462130
* NCBI: 85252
* PfaF: Pterocarya fraxinifolia
* PFI: 8587
* Plant List: kew-2529845
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:442471-1
* Tropicos: 16700108
* WFO: wfo-0000465166

 |
| *Juglans fraxinifolia* | 
* Wikidata: Q50843305
* GRIN: 20745
* IPNI: 442355-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:442355-1
* WFO: wfo-0000353536

 |
**Səid İrandust** - Asiya Texnologiya İnstitutunun prezidenti, Rusiya İqtisad Akademiyasının fəxri doktoru, "Tərəqqi" medalı laureatı

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Səid İrandust 1960-cı ildə Təbriz şəhərində anadan olmuşdur. Hal-hazırda Asiya Texnologiya İnstitutunun prezidentidir. 1979-cu ildə İsveçə köçmüşdür. 1984-cu ildə Calmers Universitetində kimyəvi texnologiyalar üzrə mühəndislik elmi dərəcəsi almışdır.1989-cu ildə isə monolit reaktorlar tezisi üzrə doktorluğu mudafiə etmişdir.1990-cı ildən 2000-ci ilədək İsvecin ən qabaqcıl universitetlərindən olan Calmers Universitetində
işləmişdir. 2001-2005-ci illərdə Bores Universiteti nəzdindəki Kollecin vitse-kansleri olmuşdur. Riyaziyyat elminin inkişafı üzrə İsveç Dovlət Komitəsinin sədri olmuş və universitetlərə qəbul səviyyəsinin genişləndirilməsi üzrə İsveç Dövlət Komitəsinin üzvü olmuşdur. Elm və ali təhsil sahəsində beynəlxalq əməkdaşlıq üzrə İsvec Fondunun İdarə Heyətinin üzvü olmuşdur. Moskvada Plexanov adına Rusiya İqtisad Akademiyasının fəxri doktoru adına layiq görülmüşdür. 2006-cı il martın 13-də Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi sahəsində fəaliyyətinə gorə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

* Səid İrandust
**Malabadi köprüsü** (adı orta əsrlərdə türk mənbələrində **Akarman** və ya **Karaman körpüsü** olaraq keçərlidir) — Silvandan 23,2 km uzaqlıqdadır və Silvan ilçəsi sərhədləri içərisindədir. Silvandan körpüyə asan yol var. Diyarbakır Tarixi Əsərlər Siyahısına alınmışdır. Malabadi körpüsü 1989-cu ildə Silvan Bələdiyyəsi tərəfindən bərpa edilmişdir. Körpüsü Silvan Bələdiyyəsinin loqosunu təşkil edən əsas elementdir.

1147-ci ildə Artuqlu bəyliyi dövründə Timurtaş Bin-i İlqazi tərəfindən inşa edilmişdir. Yeddi metr enində və 150 metr uzunluğunda bir körpüdür. Hündürlüyü su səviyyəsindən təməl daşına qədər 19 metrdir. Rəngli daşlarla tikilib və təmirlə günümüzə gəlib çatıb.

Malabadi körpüsü Türkiyədəki və yaxın şərqdəki daş körpülər arasında ən geniş tağı olan körpüdür. Körpü Diyarbakır şəhərinin sərhədləri içərisindədir. Tağın hər iki tərəfində, xüsusilə qışın sərt günlərində karvan və sərnişinlərin sığınacağı kimi istifadə olunan iki otaq var. Körpü mühafizəçilərinin də istifadə etdiyi bu otaqların əvvəllər dəhlizlərə və yolun dibinə birləşdirildiyi deyilir və bu dəhlizlərdən daha uzaqlaşdıqda gələn karvanların ayaq səsləri eşidilirdi.

Hər biri müxtəlif uzunluqlar və qırıq xətlərdən ibarət üç hissəli körpü, şərqdə və qərbdə cüzi meylli yollarla birləşdirilmişdir. Orta hissə qayalara qoyulmuş kütlə şəklindədir. Sivri bir forma və 38.60 m uzunluğunda çox böyük bir tağı var. Üçüncü hissə ilk hissəyə paraleldir.
Övliya Çələbi körpünü belə təsvir edir: "Körpünün hər iki tərəfində də qala qapıları kimi dəmir qapılar var. Bu qapıların içərisində sağda və solda körpünün təməli ilə birlikdə tağın altında qonaqlıqlar var ki, yoldan keçənlər sağdan və soldan gələndə qonaq olurlar. Bu körpünün sağında və solunda gözəl pəncərələri olan otaqlar var. Körpünün sağında və solundakı bütün məhəccərlər Naxçıvan poladından hazırlanıb. Ancaq bir dəmirçi ustası da var, gücündən istifadə edərək bir növ sənətkar qəfəsli məhəccərlər hazırlamışdır. Əslində usta bu sənətkarlığı keçmiş memarların heç birinin göstərmədiyi gücünü sərf edərək bu körpüdə belə sənətlər göstərmişdir.

Albert Qabriel də körpünün haqqında belə deyir: "Müasir bir statik hesablamanın olmadığı dövrdə bu dövrdə belə bir iş o dövr üçün heyranlıq və təqdirəlayiq doğurur. Ayasofya günbəzi asanlıqla körpünün altına girər. Bu boşluqda Balkanlarda, Türkiyədə, Orta Şərqdə bu çağda bir körpü yoxdur."

Övliya Çələbi Səyahətnaməsində körpü haqqında yazırdı: "Ayasofya günbəzi Malabadi körpüsünün altına girər."

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 31 dekabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 may 2021.
2. ↑  "The Malabadi Bridge". UNESCO World Heritage Centre. UNESCO. 19 March 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 June 2018.
**Boris Alekseyeviç Antonov** (24 sentyabr 1913, Tatarıstan – 1981, Bakı) — Azərbaycanın geomorfoloqu, coğrafiya elmləri doktoru (1964), professor.

Haqqında
--------

1936-cı ildə Kazan Dövlət Universitetini bitirmişdir. 1936–40-cı illərdə Azərbaycan Elmi Tədqiqat Balıqçılıq Təsərrüfatı Stansiyasında, 1940–45-ci illərdə SSRİ EA Azərbaycan Filialının coğrafiya sektorunda, 1945-ci ildən isə Azərbaycan SSR EA Coğrafiya İnstitunun geomorfologiya şöbəsində (1963-cü ildən şöbə müdiri) işləmişdir. B. Antonov Azərbaycan relyefinin tədqiqatçılarındandır. Onun Azərbaycanın və Qafqazın geomorfologiya xəritələrinin və eyni adlı monoqrafiyaların hazırlanmasında mühüm xidməti var. Kiçik Qafqazın geomorfologiyasını və yeni tektonik hərəkətlərini, Talış təbii vilayətinin yeni tektonikasını, relyefinin inkişaf tarixini, formalaşmasını, paleocoğrafiyasını, qədim buzlaşmalarını, həmçinin Samur-Dəvəçi ovalığının müasir relyefinin formalaşmasını öyrənmişdir. 100-dən çox elmi əsərin, o cümlədən bir monoqrafiyanın müəllifidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 554 – 555. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Boris Nikolayeviç Polevoy** (1908-1981) - rus yazıçısı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı. Böyük Vətən müharibəsi haqqında yazdığı əsərləri ("Əsl insan dastanı") və gündəlikləri ona şöhrət qazandırmışdır. SSRİ Dövlət mükafatı laureatı.

Həyatı
------

Rus yazıçısı Boris Nikolayeviç Polevoy 1908-ci il martın 17-də Moskvada anadan olmuşdur. 1940-cı ildən Sov.İKP-nin üzvü, Böyük Vətən müharibəsində "Pravda"nın hərbi müxbiri olmuşdur. "Bit basmış adamın xatirələri" (1927), "İsti sex"(1939) povestlərinin müəllifidir.

1946-cı ildə yazdığı A.P.Meresyevdən bəhs edən "Əsil insan dastanı" romanı məşhurdur. 1948-ci ildə çap olunan "Biz sovet adamlarıyıq" hekayə və oçerklər kitabı, 1949-50-ci illərdə yazdığı "Qızıl", 1962-ci ildə yazdığı "Çılpaq sahildə", 1966-cı ildə yazdığı "Həkim Vera" romanları müharibə və dinc quruculuq mövzularındadır. Polevoyun bir sıra əsəri ekranlaşdırılmış, S.Prokofyev "Əsil insan dastanı" romanı əsasında eyni adlı opera bəstələmişdir.

Yazıçı 12 iyun 1981-ci ildə Moskva şəhərində vəfat etmişdir.

Mükafatları
-----------

Boris Polevoy 1959-cu ildə Beynəlxalq Sülh mükafatına, 1974-cü ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Üç dəfə Lenin ordeni, "Oktyabr inqilabı" ordeni, 2 Qırmızı Bayraq ordeni, başqa orden və medallarla, 2 dəfə Qızıl Sülh medalı, habelə bir sıra xarici ölkələrin orden və medalları ilə təltif edilmişdir.

Onun ölümündən sonra 1982-ci ildə adına ədəbi mükafat təsis edilmişdir. 
SSRİ Dövlət mükafatı

Xarici keçidlər
---------------

* «Повесть о настоящем человеке» (www.lib.ru)
* «Золото» (www.lib.ru)
* «Полевой Б. Н. До Берлина — 896 километров (третья книга мемуаров)» (militera.lib.ru)
* Могила писателя

İstinadlar
----------

1. 1 2  ПОЛЕВОЙ // Böyük Rusiya Ensiklopediyası (rus.). Москва: Большая российская энциклопедия, 2004.
2. ↑  .
3. ↑  .
4. ↑  Boris Nikolajewitsch Polewoi // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
5. ↑  *Bibliothèque nationale de France* Boris Nikolaevič Polevoj // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
**Nazir Qibləli oğlu Kərimov** (21 dekabr 1928, Yusiflər, Zəngilan rayonu – 7 iyun 2011, Bakı) — Zəngilan Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi.

Həyatı
------

21 dekabr 1928-ci ildə Zəngilan rayonunun Yusiflər kəndində anadan olmuşdur.

1952-1956-cı illərdə Zəngilan Rayon Komsomol Komitəsinin birinci katibi, Zəngilan Rayon Partiya Komitəsində təlimatcı ,təşkilat şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləmişdir.

1956-1960-cı illərdə Bakı Ali Partiya Məktəbinin müdavımı olmuşdur.

1960-1979-cu illərdə Zəngilan Rayon Partiya Komitəsinin ikinci katibi, Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti Icraiyyə Komitəsinin sədri və 11 ildən çox Zəngilan Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi vəzifəsində çalışmışdır.

O, səkkizinci və doqquzuncu çağırış Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.

Etimadların davamı olaraq N.Kərimov 1971-ci ildə "Oktyabr İnqilabı", 1973-cü ildə "Qırmızı əmək Bayrağı", 1976- cı ildə ikinci "Qırmızı əmək Bayrağı" ordenləri ilə təltif edilmişdir.

7 iyun 2011-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmışdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Sobulu, Əli.* Rusiya işğalları və Zəngilan. Bakı: Avropa. 2013. səh. 424-425. ISBN 978-9952-8032-5-9.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-11-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-13.
**Muranska planina Milli Parkı** (Slovak. Národný park Muránska planina) Slovakiyanın ən gənc milli parklarından biridir. Əsas sahə 21,318 ha və qoruyucu sahə 21,698 ha ölçülür. Buraya 14 kiçik qorunan ərazi daxildir. Qərargah Revucada yerləşir.

Tarixi
------

Mövcud Muranska planina Milli Parkının ərazisi ilk dəfə 1976-cı ildə qorunan bir sahə olaraq tanınırdı. Bu status 1997-ci ilin oktyabrında milli park statusuna dəyişdirildi. Park rəsmi olaraq 27 may 1998-ci ildə açıldı.

Məkan
-----

Muránska Planina milli parkı, ölkənin şimalındakı Horehronie bölgəsi ilə cənubdakı Gemer bölgəsi arasındakı sərhədlərdən uzaqda Mərkəzi və Şərqi Slovakiya arasındakı sərhəddə yerləşir.Sahə qərbdəki Klenovská Rimava vadisindən Javorinka yəhərinə və şərqdə venervená Skala kəndinə qədər uzanır. Milli park Banská Bystrica Bölgəsindəki 3 bölgəyə, yəni şimaldakı Brezno bölgəsinə, cənubda Rimavska Sobota  və cənub-şərqdə Revúca bölgəsinə yayılmışdır. Tisovec şəhərinin və səkkiz kəndin kadastr əraziləri milli parkın və onun bufer zonasının hüdudlarında yerləşir. Park, Slovenské rudohorie dağ silsiləsinin geoloji bir hissəsi olan Muránska planina (Muráň Yaylası) ərazisini qoruyur.

Geologiya
---------

Muránska planina geologiyası Mezozoy erasına aiddir. Bu müddət ərzində nəhəng bir dolomit və əhəng daşı hazırkı milli parkın yerləşdiyi yerə daşındı və örtük meydana gətirdi. Bu fenomenə görə milli parkın əsasını hələ də əhəngdaşı və karst birləşmələri olan dolomit yaylası təşkil edir. 
Milyon il ərzində su tədricən sərt xüsusiyyət əldə edən dərin dərələrlə oyuldu. Dik qayalı yarğanlar əsasən ərazinin şimal-qərb və cənub-şərq kənarlarında yerləşir. Platonun öz səthi nisbətən düzdür və 900 m ilə 1400 m arasında yerləşir. Yaxşı inkişaf etmiş karst olduğuna görə yaylada çox sayda uçurum, mağara, dolin, karren və bulaqlar var. Muránska planina milli parkının relyefi çox möhkəm və bir çox yerlərdə qayalıqdır. Milli parkın ən aşağı yerləşdiyi yer Murá kəndinə yaxın, 400 m yüksəklikdə yerləşir. Cəmiyyət üçün əlçatmaz olan 150-dən çox mağara var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Lacika, Ján; Ondrejka, Kliment (2009). Kollár, Daniel (ed.). National Parks. Bratislava: DAJAMA. pp. 76–85. ISBN 978-80-89226-28-3.
2. ↑  Lucinda Mallows, Lucy Mallows (2007). Slovakia: The Bradt Travel Guide. Bradt Travel Guides. p. 6. ISBN 1-84162-188-9.
3. ↑  "National Park of Muránska planina". 2021-10-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-26.
4. ↑  Remarkable findings of mosses from the Orthotrichaceae family in the Muránska planina National Park (Slovakia)
5. ↑   Vološčuk, Ivan (1999). The National Parks and Biosphere Reserves in Carpathians: The Last Nature Paradise. Tatranská Lomnica: ACANAP. pp. 109–114.

Xarici keçidlər
---------------

* Narodny park Muranska planina, Muran
**Rene Russo** (*ing.* Rene Russo, 17 fevral 1954) —ABŞ aktrisası.

Həyatı
------

Məşhur aktrisa və model Rene Russo 1954-cü ildə ABŞ-nin Kaliforniya ştatında dünyaya gəlib. 16 yaşından başlayaraq podiumlarda görünməyə başlayıb. Bu dövrdən etibarən nüfuzlu moda brendlərinin siması kimi jurnal səhifələrində yer alması Renenin gələcək karyerasının stimulu olub.

Uca boya, ideal bədən quruluşuna və cazibədar sifət cizgilərinə malik olan gənc qız öz dövründə amerikan gözəlliyinin etalonu hesab edilirdi. Eyni zamanda, özünümüdafiə üçün seçdiyi üsullar, müstəqil olaraq sözünü demək bacarığı Reneni 20-ci əsr qadınlarının da gözündə ucaldıb.

O, heç vaxt incə və zərif rollar oynamayıb. Renenin qəhrəmanları güclü xarakteri, möhkəm iradəsi ilə seçilib.

Baxmayaraq ki, 80-ci illərin sonu-90-cı illərin əvvəllərində "silahlı qadın" obrazı kinosevərləri valeh etmirdi, amma, aktrisa üçün öz istedadının nümayişinə bu tendensiya mane olmurdu. Elə onun inadcıl rəqabəti sayəsində "Ölümcül silah-3", "Alov xətti", "Yüksək liqa" filmləri dünya kinematoqrafiyasında yer tuta bildi.

Onun tərəf müqabilləri də Russonun öz rolunu yaşatmaq bacarığına heyran olduqlarını gizlətmirdilər. Tom Besencer, Çarli Şin,Mel Gibson, Klint İstvud və Con Travolta kimi məşhurlar aktrisa ilə birgə çəkiliş meydançasına getdiklərindən məmnunluqlarını ürəklə söyləyirdilər.

Renenin qəhrəmanları həm gözəl idi: aktrisa zamanının ən arzuolunan qadınları sırasında yer almışdı, həm dəblə ayaqlaşırdı: nüfuzlu moda brendləri öz kolleksiyalarınının onun bədəni ilə vəhdətindən milyonlarla gəlir əldə edirdi, həm də qadınlar üçün əvəzedilməzlik nümunəsiydi: zərif xanımlar Russonun simasında əsl yenilməzliyi görürdülər, ona bənzəməyə çalışırdılar.

Aktrisa o qədər güclü obrazların ifaçısı kimi sevilmişdi ki, karyerası boyunca cəmi bir dəfə, "Vikup" filmində oynadığı aciz ana rolu ona uğur gətirmədi.

Buna görə də Hollivud gildiyası və kinotənqidçilər Reneyə bir daha ampulasından kənar xarakterlə komera önünə keçməsini məsləhət görmədilər.

Ənənəsinə sadiq qalaraq sevilən Rene Russo bu gün də Hollivudun ən bahalı aktyorları sırasındadır.

Filmoqrafiya
------------

1. Sənin, mənim və bizim (film, 2005)

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* Rene Russo — IMDb səhifəsi

1. ↑  Rene Russo // filmportal.de. 2005.
2. ↑  Rene Russo // Munzinger Personen (alm.).
3. ↑  The International Who's Who of Women 2006. Routledge, 2005. ISBN 978-1-85743-325-8

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Aktyor** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Baltic Dry Index (BDI)** — ticarət indeksi, (Baltic Exchange) Baltic birjasinda gundəlik hesab olunur. İndeks gostərər əsas 20 dəniz yoluyla daşilinan guru yukun (komur,duyu,bugda və dig.) qiymətini və Handymax, Panamax və Capesize gəmi novlərinin daşınmalarini hesablayir.

Hesablanma
----------

Əsas muqabilələrin qiymətini satıb-alan tərəflər danişir, birja maklerlarinin əsas məqsədi bu muqabilələrin qiymətlərini orta hesab qostəricisinə gətirmək.

İndex 4 nov ölcülu olan balkerlar nəzərə alir:

| Gəmi novu | Yuk galdirma, ton | Dunya ticarət flotunda faizi, % | Butun yuk daşima faizi, % |
| --- | --- | --- | --- |
| Capesize | 150000 və artig | 10 | 62 |
| Panamax | 60000-80000 | 19 | 20 |
| Supramax/Handymax | 45000-59000 | 37 | 18 (с Handysize) |
| Handysize | 15000-35000 | 34 | 18 (с Supramax/Handymax) |

Yonəltmə
--------

* Baltic Dry Index — BDI (BALDRY) wikinvest.com Arxivləşdirilib 2012-06-22 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  "Baltic Dry Index". 2012-04-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-09.
***Renium (VI) oksid*** ReO3 – qeyri-üzvi birləşmədir. Suda həll olmayan tünd-qırmızı kristallardır

Fiziki xassələri
----------------

Renim (VI) oksid kub sistemin tünd qırmızı paramaqnit kristallarını, fəza qrupu Pm3m, hüceyrə parametrləri a = 0.3734 nm,
Z = 1 əmələ gətirir.

Alınması
--------

* Renium (VII) oksidin kommutasiya reaksiyası nəticəsində alınır:

{\displaystyle {\mathsf {3Re\_{2}O\_{7}+Re\ {\xrightarrow {250-300^{o}C,N\_{2}}}\ 7ReO\_{3}}}}
{\displaystyle {\mathsf {Re\_{2}O\_{7}+ReO\_{2}\ {\xrightarrow {145^{o}C,N\_{2}}}\ 3ReO\_{3}}}}
* Renium (VII) oksidin karbonmonooksidlə reduksiya nəticəsində:

{\displaystyle {\mathsf {Re\_{2}O\_{7}+CO\ {\xrightarrow {T^{o}C}}\ 2ReO\_{3}+CO\_{2}}}}

Kimyəvi xəssələri
-----------------

* Renim (VI) oksid qızdırdıqda parçalanır:

{\displaystyle {\mathsf {3ReO\_{3}\ {\xrightarrow {300^{o}C,vacuum}}\ ReO\_{2}+Re\_{2}O\_{7}}}}
{\displaystyle {\mathsf {8ReO\_{3}\ {\xrightarrow {400^{o}C,vacuum}}\ 4ReO\_{2}+2Re\_{2}O\_{7}+O\_{2}}}}

  

* Qatı azot turşusu ilə oksidləşir:

{\displaystyle {\mathsf {ReO\_{3}+HNO\_{3}\ {\xrightarrow {}}\ HReO\_{4}+NO\_{2}\uparrow }}}
* Hava ilə təmasda olduqda oksidləşir:

{\displaystyle {\mathsf {4ReO\_{3}+O\_{2}\ {\xrightarrow {160-400^{o}C}}\ 2Re\_{2}O\_{7}}}}
* Oksidləşdirici m::{\displaystyle {\mathsf {2ReO\_{3}+H\_{2}O\_{2}\ {\xrightarrow {}}\ 2HReO\_{4}}}}addələrin məhlulları ilə reaksiyaya daxil olduqda (azot turşusu, hidrogen peroksid, bromlu su və s.) renium turşusu alınır:

* Hidrogenlə reduksiya olunur:

{\displaystyle {\mathsf {ReO\_{3}+3H\_{2}\ {\xrightarrow {450-800^{o}C}}\ Re+3H\_{2}O}}}

Tətbiqi
-------

Renium oksidləri katalizator kimi üzvi və qeyri-üzvi sintezdə istifadə olunur. Həm də metalurqiyada materialın fiziki və kimyəvi xüsusiyyətlərini yaxşılaşdıran bir komponent kimi istifadə olunur.

Mənbə
-----

* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 2-е изд. испр. — М.-Л.: Химия, 1966. — Т. 1. — 1072 с.
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд. испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
* Г. Реми. Курс неорганической химии. Изд. Мир, 1974, Т 2, с.233–234.
**Murahaşi Hisanari** (村橋久成?, oktyabr 1842, Satsuma hanı[d], Saykaydo[d] – 28 sentyabr 1892, Kobe) – Meyci dövründə fəaliyyət göstərmiş Yaponiya dövlət məmuru. O, Yaponiyada ilk ictimai pivə zavodunu tikdirmiş və *"Sapporo"* pivə şirkətinin yaradılmasında vacib rol oynamışdır.

İlk illəri
----------

Murahaşi Hisanari 1842-ci ildə müasir Kaqoşima prefekturasının ərazisini əhatə edən Satsuma hanında doğulmuşdur. O, Şimazu klanına mənsub olmuşdur. 1865-ci ildə Böyük Britaniyaya göndərilmiş 15 Satsuma tələbəsindən biri olmuş və London Universitet Kollecində təhsil almışdır. 24 may 1866-cı ildə Yaponiyaya qayıtmışdır.

Yaponiyaya qayıtdıqdan sonra Boşin müharibəsində iştirak etmiş və Hakodate döyüşünin başa çatması üçün sülh danışıqlarında rol oynamışdır. 1871-ci ildə Hokkaydo Koloniyalaşdırma Komissiyasında işləməyə başlamış və 1881-ci ilə qədər Hokkaydoda sənayenin, eləcə də, kənd təsərrüfatının inkişafı üçün işlər görmüşdür.

Pivəçilik
---------

Murahaşi 1870-ci illərdə Hokkaydoda pivə zavodunun yaradılması üçün Nakaqava Seybey ilə birlikdə layihə başlatmışdır. Həmin dövrdə hökumət pivə zavodunu Tokioda tikdirmək istəsə də, Murahaşi pivə istehsalı üçün soyuq iqlimin, xüsusilə də, buzun vacib olduğunu başa düşmüş və Yaponiyanın şimal ərazisi olan Hokkaydonun bunun üçün ən uyğun yer hesab etmişdir. O hesab edirdi ki, Hokkaydoda pivəxananın açılması orada sənayenin və kənd təsərrüfatının inkişafına da müsbət təsir göstərəcək.

Tokioda pivə zavodunun tikintisi üçün hazırlıqlar davam edərkən Murahaşi 1875-ci ilin dekabrında Hokkaydo planı barədə bildiriş yayımlamışdır. Bu bildirişdə Hokkaydonun pivə zavodu üçün ən ideal yer olması 3 arqumentlə müdafiə edilirdi:

1. Hokkaydonun iqlimi pivə istehsalı üçün idealdır.
2. Soyuducu alman üslubunda olan pivə üçün vacib ünsurlərdən biridir və Hokkaydo böyük miqdarda buz ehtiyatına malikdir.
3. Avadanlıqların Tokiodan Hokkaydoya aparılması iqtisadi baxımdan səmərəli olacaq.

Murahaşinin Hokkaydo planı bəyənilmiş və 27 dekabrda Kuroda Kiyotaka tərəfindən təsdiqlənmişdir. Murahaşi 1876-cı ilin mayında Sapporoya gələrək pivə zavodu üçün münasib yerlər axtarmağa başlamışdır. Zavodun tikintisi iyul ayında başlamış və sentyabrda başa çatmışdır.

Xatirəsi
--------

Yaponiya hökumətinin pivə zavodu barədə qərarını dəyişdirmək üçün göstərdiyi cəhdlərə görə 2005-ci ildə Hokkaydo merinin Sapporo şəhərində yerləşən rəsmi iqamətgahının bağında Murahaşinin 70 santimetr hündürlüyündə olan bürünc büstünün açılışı baş tutmuşdur. Açılışda heykəlin müəllifi Şinya Nakamura və Murahaşinin ulu nəvəsi Tokiko Oyama da iştirak etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Alexander
2. 1 2 3  "Japan's beer pioneer gets a bust in Sapporo". The Japan Times (ingiliscə). 24 sentyabr 2005. 21 mart 2021 tarixində arxivləşdirilib.
3. 1 2 3 4 5 6  "The History of the Satsuma Students". Satsuma Students Museum (ingiliscə). 9 noyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 noyabr 2022.

Ədəbiyyat
---------

* *Alexander, Jeffrey.* Brewed in Japan: The Evolution of the Japanese Beer Industry (ingiliscə). Vankuver, Kanada: UBC Press. 2013. 35–37. ISBN 978-0-7748-2504-7. İstifadə tarixi: 9 noyabr 2022.
**Büşra Yılmaz** (*türk.* Büşra Yılmaz; 1996, Tokat) – Türkiyə qadın romançısı.

Karyera
-------

Kiçik yaşlarından bəri yazmağa marağı olan Büşra Yılmaz, əlində hal-hazırda "Ölümə Pıçıldayan Adam" kimi əsəri olmasına baxmayaraq, əyləncəyə ehtiyacı olduğu bir dönəmdə internetdən 4N1K adlı əsərini bölüm-bölüm yazmağa və birbaşa oxuyucuya təqdim etməyə başladı. Gələn böyük maraqdan sonra, çap üçün Epsilon nəşriyyatı ile razılaşdı. Kitab satışa çıxan kimi "çox satanlar" siyahısına ilk sıradan girdi və ilk həftə 100 mindən çox satıldı. Elele Avon Qadın Mükafatları (2016) tərəfindən "İlin Yazarı" mükafatına layiq görüldü.

İmza günlərində yaşanan gərginlikdən sonra o, Fabrika Yapım-dan işini filmə çevirmək təklifini qəbul etdi və bu təklif "4N1K-2: 12-dən sonra" üçün davam etdi. Çıxarılan iki filmdən sonra ekranlarda "4N1K İlk Sevgi" adı ilə Fox TV seriyalı kimi yayımlanmağa başladı. Birinci sezondan sonra serial rəqəmsal olaraq "4N1K Yeni Başlanğıclar" adı ilə davam etdi.

4N1K ilə çox ziddiyyətli bir fantastikaya sahib olan "Ölümə Pıçıldayan Adam" və onun davamı olan "Kibrit Çöpü Məzarlığı" da Epsilon Nəşriyyatı tərəfindən nəşr edilmişdir. Hazırda o, ssenari yazır və başqa bir əsəri olan "Ruh Savaşçıları Akademiyası"-nı manqaya çevirir. Bundan əlavə, o, yazdığı bir neçə fantastik əsər üzərində işləyir (Almanı Şahzadə Yedi, Qara Ənlik və Ağ Maska, Külahda ərimiş Tam Ay).

Şəxsi həyatı
------------

Universitet təhsili üçün məmləkətindən ayrılan və bir müddət Düzcədə yaşayan Büşra Yılmaz Sosial İş fakültəsində təhsil alıb. 2017-ci ildə İstanbula köçüb. Onun kiçik bacısı və *Uncookies* adlı oxucu qrupu var.

Əsərləri
--------

* 4NK1 (2015)
* Ölümə pıçıldayan adam (Vade Mecum-1) (2016)
* 4NK1 2 (2017)
* Kibrit Çöpü Məzarlığı (Vade Mecum-2) (sentyabr 2019)
* Aşkın -De Hali  (fevral 2022)

Nəşr olunacaq əsərləri
----------------------

* Ruh Savaşçıları Akademiyası (Manqa)
* Qara Ənlik ve Ağ Maska
* Külahda Ərimiş Tam Ay (Serial)
* Almanı Şahzadə Yedi
* Öləməyənlər ve Yaşayamayanlar Sirki (Vade Mecum-3)
* 4N1K-3
* Aşkın -de hali-2

İstinadlar
----------

1. ↑  Ölüme Fısıldayan Adam (özel baskı) (türkcə). Epsilon. 2017.
2. ↑  "4N1K". Kitapyurdu (türkcə). 2017-12-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 dekabr 2017.
3. ↑  "Ölüme Fısıldayan Adam (Ciltli)". Kitapyurdu (türkcə). 2017-12-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 dekabr 2017.
4. ↑  "4N1K 2 On İkiden Sonra (Karton Kapak)". Kitapyurdu (türkcə). 2017-12-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 dekabr 2017.

Xarici keçidlər
---------------

* Instagram profili
* Twitter hesabı
**Muradov Rövşən Təyyar oğlu** (22 mart 1949, Canhəsən, DQMV – 15 avqust 1988, Qazax rayonu) — Şuşa prokuroru (1988).

Həyatı
------

Rövşən Muradov 22 mart 1949-cu ildə Xankəndi rayonunun Canhəsən kəndində anadan olmuşdur. Kosalar kəndi 8 illik orta məktəbi bitirmişdir. Məktəbdə bütün sahələr üzrə nümunəvi şagird olmuş, məktəb tədbirlərində və ictimai işlərdə fəal iştirak etmişdir. 1964-cü ildə Şuşa Pedaqoji Texnikumuna daxil olmuşdur. 1968-ci ildə yüksək göstərici ilə oranı bitirmişdir. Cəmilli kənd məktəbinə təyinat almış, bir neçə il orada işlədikdən sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsinə daxil olmuşdur. Universitetdə təhsilini bitirdikdən sonra bir müddət Xankəndində müstəntiq vəzifəsində çalışmışdır. 1988-ci ildə ermənilərin Dağlıq Qarabağı işğal etmək iddiaları qızışdığı dönəmdə Şuşaya prokuror təyin edilmişdir, amma icra aparatı ilə aralarında olan narazıçılıq səbəbi ilə iş yeri dəyişdirilmiş və o, Qazaxa təyinat almışdır.

1988-ci il avqustun 15-i səhər saat 6-da evdən çıxaraq Qazaxa yola düşmüş, Qazaxa çata-çatda qəzaya uğrayaraq dünyasını dəyişmişdir.

3 övladı qalmışdır.

İstinadlar
----------
Viktor Vasnetsov *Bahadırlar* (1898)
**Bılina** (*rus.* *были́на*) — rus xalq ədəbiyyatında folklor janrıdır. Əsasən rusların IX-XIII əsrlər həyatını əks etdirir.rus xalq ədəbiyyatı janrı, qəhrəmanlıq və sosial-məişət məzmunlu epik nəğmə. Bılinalar bahadırlar və xalq qəhrəmanlarının simasında tarixi hadisələri əks etdirən, nağıl şəklində yaradılmış mahnı-poemalardır. Əsasən, 9–13 əsrlərdə naməlum nəğməkar-nağılçılar tərəfindən qoşulan Bılinalar nəsildən-nəslə keçmişdir. Bılinada folklora xas mifoloji ənənələr geniş yer tutur. Burada təsvir olunan aləm real olsa da, fantastik səhnələr çoxdur: bahadırlar divlər və əjdahalarla vuruşur, fövqəltəbii rəşadət göstərirlər. Bılinanın səciyyəvi xüsusiyyətlərindən biri də onun çoxqatlı olması, yəni müxtəlif dövr və yerlərlə bağlı ideya-mövzu əlamətlərinin və surətlərin üzvi surətdə birləşməsidir. Bılina, adətən, coşqun, təmtəraqlı əhvali-ruhiyyə ifadə edir. Təhkiyədə mübaliğə və təkrirə müraciət olunur.

Mənbə
-----

* Mənası Arxivləşdirilib 2016-03-14 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 4-cü cild: Bəzirxana – Brünel (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2013. səh. 12. ISBN 978-9952-441-03-1.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ədəbiyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**İldırım Şirin oğlu Cəfərov** — Əməkdar aqronom.

Həyatı
------

23 fevral 1921-ci ildə Ağdam rayon *Xındırıstan* kəndində anadan olmuşdur.1929cu ildə Xındırıstan ibtidai məktəbinə getmiş,1937 ci ildə isə Paşabəyli kənd yeddiillik məktəbini bitirərək Stalin adına Ağdam Pedoqoji Məktəbinə qəbul olmuşdur.1939-cu ildə həmin məktəbi bitirərək Maarif nazirlyinin göstərişi ilə Ağcabədi rayonunun Salmanbəyli kənd məktəbinə göndərilərək müəllimlik fəaliyyətinə başlamışdır.1943-cü ildə orduya çağırılmışdır.1948-ci ildə Azərbaycan Pedoqoji İnstitutunun tarix fakültəsinin qiyabi şöbəsinə qəbul olmuş,institutu bitirdikdən sonra Xındırıstan kənd orta məktəbinin direktoru təyin edilmişdir.Layiqli müəllimlik fəaliyyətinin qiyməti olaraq "Qabaqcıl maarif xadimi" adına layiq görülmüşdür.Rayonda ve elecede respublikada sayılıb seçilən ağsaqqallardan olmuş İldırım Cəfərov neçə-neçə ictimai heyata atılmış gəncin məsləhət yeri olmuşdur,bu gündə onun tövsiyələri,məsləhətləri dillərdə səslənir.Rayon Ağsaqqallar şurasının sedri seçilmişdir və ömrünün sonunadək ictimai işlərdə,rayon tədbirlərində yaxından iştirak etmişdir.2004 cü il yanvarın 20-sində vəfat etmişdir.

Övladları Svetlana,Aybəniz,Eldəniz,Ceyhun,Afət və Zülfiyyə,14 nəvəsi,17 nəticəsi və 2 kötücəsi var.

Fəaliyyəti
----------

1960-cı ildə Ağdam Rayon Partiya Komitəsinə çağırılır və o adlı-sanlı bir kəndin itmiş şöhrətinin özünə qaytarılması üçün Xındırıstan kəndinə kolxoz sədri təyin edilir.Onun fəaliyyətinin ilk dövrlərindən başlayaraq Xındırıstan kəndi sürətlə abadlaşır,çiçəklənirdi.Beləki kənddə Məişət xidməti evi,Xındırıstan kənd xəstəxanasının binası,ticarət mərkəzi,hamam binası,poçt binası,Xındırıstan ərazi nümayəndəliyinin binası,artezian quyularının istismarı idarəsinin binası,aptek,Texniki peşə məktəbinin binası,uşaq bağçası,od dəyirmanı,Xındırıstan kənd orta məktəbinin binası,qonaq evi,Böyük Vətən müharibəsibəsində həlak olanların xatirəsinə ucaldılmış abidə,Heydər bulağı və koperativ yaşayış evləri tikilərək əhalinin istifadəsinə verildi.

Mükafatları
-----------

Müxtəlif illərdə"1941-1945-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbə"medalı,"1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində əmək rəşadətinə görə" medalı,Böyük Vətən müharibəsində qələbənin20 illiyi,30 illiyi,40 illiyi və 70 illiyi medalları,"Əmək veteranı"medalı,Üç dəfə "Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni"liə,bir dəfə"Oktyabr İnqilabı"ordeni ilə təltif edilmişdir.Gəncə Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının aqronomluq fakultəsini bitirmiş İldırım Cəfərov 1981-ci ildə respublikanın "Əməkdar aqronomu"fəxri adı verildi.1986-cı ildə isə "Lenin ordeni" ilə təltif edilir.

Ədəbiyyat
---------

* *Baxşeyiş Abbasoğlu*. **Ömrün şöhrət tacı**."Şuşa" nəşriyyatı-Bakı-2001-ci il-240səh.

Fotoqalereya
------------
**Böyük Britaniya—Ermənistan münasibətləri** — Böyük Britaniya və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Böyük Britaniya Ermənistanıın müstəqilliyini 31 dekabr 1991-ci ildə tanıyır. Avropadakı ilk Ermənistan səfirliyi 1992-ci ilin oktyabrında Londonda açıldı. 1995-ci ildən bəri İngiltərənin İrəvanda səfirliyi fəaliyyət göstərir. Hər iki ölkə tərəfdaşlıq və dostluq münasibətləri saxlayır.

Tarix
-----

İngilis siyasəti 1910-cu illərdə Rusiyanın Ermənistana nəzarətinə qarşı çıxırdı və Osmanlı İmperiyasını ermənilərə qarşı münasibətini yaxşılaşdırmağa sövq edirdi. Birinci Dünya Müharibəsi başlayanda Böyük Britaniya türklərlə mübarizə aparmaq üçün bir erməni legionu qurmaq fikrini rədd etdi. Bunun əvəzinə Kiprdə döyüşən Fransız komandanlığı altındakı Erməni legionunu dəstəklədi.

İki ölkə arasında qarşılıqlı dövlət səfərləri
---------------------------------------------

Ermənistanla Böyük Britaniya arasında müxtəlif dövlət səfərləri olmuşdur. Bunlardan ən sonuncusu Böyük Britaniyanın Avropa üzrə Dövlət Naziri David Lidinqtonun İrəvana səfəri olur. Bundan əlavə Ermənistan Prezidenti Serj Sarkisyan 2012-ci ilin iyul ayında Böyük Britaniyaya səfər edib.

Britaniyanın Baş nazir Marqaret Tetçer Sovet İttifaqının tərkibində olduğu zaman, 1990-cı ilin iyununda Ermənistanı ziyarət etmişdir.

Qondarma Erməni Soyqırımının tanınması
--------------------------------------

Uels və Şotlandiya hökumətləri Erməni Soyqırımını tanıyır, lakin Britaniya hökuməti Qondarma Erməni Soyqırımını tanımır, çünki "keçən əsrin əvvəllərində Osmanlı İmperiyasının erməni əhalisini təsir edən dəhşətli hadisələri 1948-ci il BMT konvensiyasına əsasən soyqırım kimi qiymətləndirmək üçün dəlillərin kifayət qədər aydın olmadığını bildiri. İngiltərə hökuməti "qırğınların dəhşətli bir faciə olduğunu" elan edir və bunları hökumətin o zamankı baxışları olduğunu ifadə edərək qınayır.

Böyük Britaniyadakı erməni icması
---------------------------------

Vered Amitin 1989-cu ildə nəşr olunan Londondakı ermənilər: Sosial Sərhədləri İdarəetmə adlı kitabına görə, o vaxt Böyük Londonda təxminən 10.000 erməni yaşayırdı. Çoxu Livan, Suriya, İraq, İran və Kiprdən gələn birinci nəsil immiqrant hesab olunurdu. Bunlara Efiopiya, Hindistan, Misir, İsrail erməniləri və digər ölkələrdən olan insanlar da daxildir.

Mançesterdə 1835-ci ildən bəri erməni əhalisi yaşayır. 1862-ci ilə qədər şəhərdə 30 erməni müəssisəsinin fəaliyyət göstərdiyi bildirilir.

Diplomatik nümayəndəliklər
--------------------------

Ermənistanın Londonda səfirliyi vardır.

İngiltərənin İrəvanda səfirliyi var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Britain accused of 'genocide denial' over Armenia | Armenia | The Guardian". 2014-01-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-26.
2. ↑  "Multi-Cultural Manchester: Armenians". Manchester City Council. 2009-09-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-08-22.
**Çorox çayı** (*türk.* Çoruh, *gürc.* ჭოროხი, *yun.* Άκαμψις, *erm.* Ճորոխ) — başlanğıcını Türkiyənin şimal-şərqindəki Məscid dağlarından götürən, Bayburt, İspir, Yusufeli, Artvin şəhərlərinin yaxınlığından keçən, Gürcüstanın Batumi şəhərinin cənubunda, Türkiyə-Gürcüstan sərhədinin bir neçə kilometr şimalında Qara dənizə tökülən çay.

Arrianın *"Peripl Ponta Yevksink"* əsərində çay Akampsis adlandırılmışdır. İngilis dilində çay Boas, Çuruk və Çorox adları ilə tanınmışdır.

Haqqında
--------

Çorox çayının Gürcüstandan keçən hissəsi
Çorox çayının mənbəyi Türkiyənin Artvin ilindəki 3225 metr hündürlüyündəki Məscid dağının şərq yamacında yerləşir. Çayın 155 km-lik hissəsi Artvində yerləşir. 438 km yol qət etdikdən sonra Gürcüstanda Qara dənizə tökülür. Dünyanın ən sürətli axan və ən dərin çaylarından biridir. Bu çay hər il ekstrim idman növləri ilə məşğul olmaq üçün gələn turistləri cəlb edir. Çayın ətrafında bir çox turistik yer vardır. Ən yaxın kənd Yaylalar kəndidir.

Biomüxtəliflik
--------------

Çay Qafqaz bölgəsində Dünya Vəhşi Təbiət Fondu tərəfindən ekoloji zona və Beynəlxalq Təbiətin Mühafizəsi Cəmiyyəti tərəfindən biomüxtəliflik nöqtəsi elan edilmiş yerdə yerləşir. Türkiyədəki təbiət mühafizə təşkilatları çay dərəsini əhəmiyyətli bitki bölgəsi, əhəmiyyətli quş bölgəsi, biomüxtəliflik açarı bölgəsi elan etmişdirlər. Çay dərəsində yaşayan 104 təhlükədəki növdən 67-i Türkiyə üçün endemikdir. Çay qayalıqlarında qırmızı kərkəslər yuva qurur. Çay vadisi boyunca boz ayı, vəhşi qaban, canavar, çaqqal, tülkü, porsuq, sansar, su samuru, çəngəl buynuzlu dağ keçisi, dovşan, ur, kəklik, ördək, göyərçin, adi qurqur, sarıasma, qaratoyuq, alabaxta kimi heyvan növləri yaşayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Artvin Çoruh Nehri". 2018-09-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-18.

| ⛭Gürcüstan Gürcüstan çayları |
| --- |
| Qara dəniz hövzəsi | 
* Rioni
* İnquri
* Tsxenistsqali
* Kvirila
* Abaşa
* Supsa
* Bzıb
* Kodori
* Acaristsqali
* Çorox
* Çoloki
* Psou

 |
| Xəzər dənizi hövzəsi | 
* Qanıxçay
* Kür
* Anaxatır
* Qabırrıçay
* Araqvi çayı
* Alqeti
* Böyük Liaxvi
* Ksani
* Terek

 |
**Göytürk vətəndaş müharibəsi** - Taspar xaqanın ölümündən sonra baş vermiş hakimiyyət uğrunda daxili savaş idi.

Yaranması
---------

Taspar xaqan ölümündən öncə Muğan xaqanın oğlu Apa xaqanı vəsiyyət etsə də onun belə bir hüququ olmadığı üçün Qurultay buna qarşı çıxdı və Amrak xaqanı seçdi.

Apa xaqanın taxta çıxmasını İstəmi xaqanın oğlu Tardu, Amrak xaqanı isə İşbara dəstəkləyirdi.

Parçalanma
----------

İşbara xaqan Ötükəndə qərarlaşmışdı.Tardu Qərb zonasında hakimiyyətdə idi. Amrak xaqan indiki Ulan Bator ətrafında, Apa isə daha şimalda idi.

Müharibə
--------

Apa İşbaraya qarşı Bumın xaqanın qardaşları Tardu və Tamqanın simasında müttəfiq tapdı.İşbara xaqan bu gücə qarşı gələ bilməyəcəyini bildiyi üçün Suy imperiyası ilə ittifaq bağladı. 584-cü ildə İşbaranın orduları Apanın çadırlarına basqın etdi və onun anası da daxil olmaqla bir çox adamı öldürdü. Apa məğlubiyyətdən sonra Tardunun dəstəyini itirdi və Buxaraya çəkildi. 587-ci ildə isə İşbara və Apa ikisi də öldü. Dövlət iki yerə bölündü.