**Uğuzlar** və ya **Uzunlar** — Azərbaycan mifoloji mətnlərində nəhəng varlıqlar.

Təsviri
-------

### Uğuzlar

Azərbaycanın bəzi bölgələrində yazıya alınmış rəvayətlərə görə, uğuzlar əvvəllər yaşamış, iri cüssəli, azman varlıqlardır. Yemək istədikləri bir şeyi əlləri ilə Günəşə qaldırıb, pişirib yeyərlərmiş. Onlar tərəfindən böyük xalçalar hazırlanıb. Normal boyda olan insanlar onların gözündə cırtdan görünərdi. İnsanlar köhnə məzarların içində tapılan böyük sümüklərin azmanlara aid olduğunu iddia edər və "Uğuz ölçüsü" adlandırardılar. Bədəni böyük olan insanlara da "Uğuzdan qalma" deyilərdi.

Xalq inanclarında Uğuz və Təpəgöz fərqlidir. Uğuzlar insan sayılır və xalça hörür. Onlar köçəridirlər və harada ölsələr, orada basdırılırlar. Təpəgöz isə divlər taydasındandır. Uğuz kimi onun da boyu ucadır. Ancaq insan sayılmır və başında sadəcə bir göz olur.

Uğuzlar haqqında inanclar mifik dövrlərdən qalma böyük insan şəklində varlıqların, dağ böyüklüyündə insanların və kələntərlərin mövcudluğuna inamın yadigarıdır. Qədim dövr mifoloji düşüncələrinə görə, keçmiş dövr insanları çox böyük olarmış, ayaqlarının sırf dizdən aşağısı iki metr yarım olurmuş və min ildən daha çox yaşayarmışlar. Bu inanca görə insanlar getdikcə balacalaşırlar və vaxt keçdikcə daha balaca olacaqlar.

### Uzunlar/Uzuxlar

Azərbaycan mifoloji mətnlərində Uğuzların adına Uzunlar olaraq da rast gəlinir. Bu mətnlərdə Uzunlar keçmiş dövrdə yaşamış, uzun boylu, üç yüz ilə qədər ömrü olan varlıqlardır. Onlardan danışılanda "bizim əcdadımız olub" deyilər. Uzunlar insan irqini meşədə tapmış, uzunların qocası gələcəyi görərək insanların uzunları əvəz edəcəyini bildirmişdir.

Yayıldığı bölgələr
------------------

Oğuzlar və ya uğuzlar haqqında rəvayətlərə ən çox Gəncəbasar bölgəsində rast gəlinir. Ehtimal edilir ki, Gürcü folkloruna oğuzlar haqqındakı süjet Azərbaycandan keçmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Təpəgöz

İstinadlar
----------

1. 1 2  Beydili, 2003. səh. 573
2. ↑  Beydili, 2003. səh. 573-574
3. ↑  Beydili, 2003. səh. 574
4. 1 2  Əsatirlər, əfsanə və rəvayətlər. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005. anl.az
5. ↑  Gədəbəy folklor örnəkləri. I cild. Bakı, "Elm və təhsil", 2016, −360 səh.

Mənbə
-----

* Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, 2003, Yurt Yayınevi  (türk.).

| ⛭Azərbaycan folkloru və mifologiyası (siyahı) |
| --- |
| Mənbə | Türk xalqlarının mifologiyası  • Oğuznamə  • Dədə Qorqud  • Dastanlar  • Nağıllar  • Mərasimlər  • İnanclar  • Təqvim inancları  • Ovçuluq inancları  • Yaradılış mifləri |  |
| Qəhrəmanlar | Koroğlu  • Əsli və Kərəm  • Aşıq Qərib  • Abbas və Gülgəz  • Ovçu Pirim  • Məlikməmməd  • Keçəl  • Cəmşid  • Makedoniyalı İsgəndər  • I Şah Abbas  • Allahverdi xan  • Usta-şagird  • Xəndəkbacı  • Xan-vəzir  • Tuğay Məlik  • Molla Nəsrəddin  • Abdal Qasım  • Hacı dayı  • Kosa  • Keçəl  • Bahar qızı  • Təkə  • Oxayy |
| Tanrılar | Göy Tanrı  • Andır xan  • Çenbil  • Qanım Xan  • Saya xan  • Tufan Div  • Umay  • Yer Ana

|  |  |
| --- | --- |
| İyə | Çay nənəsi  • Ev iyəsi  • Ərən  • Yer iyəsi |

 |
| Mifik varlıqlar | Cırtdan  • Damdabacalar  • Qarı Nənə  • Qaraçuxa  • Pəri  • Çömçəxatun  • Günəşin övladları

|  |  |
| --- | --- |
| Nəhənglər | Uğuzlar  • Div  • Təpəgöz |
| Bədheybətlər | Adamcıl  • Kəndirqayış  • Xortdan  • Qulyabanı  • Qaramat  • Qulbasdı  • Unuqay |
| Heyvanlar | İsa-Musa quşu  • Şeşə quşu  • Tulpar  • Simurq quşu  • Şahmaran  • Əjdaha |
| İslami varlıqlar | Mələk  • Xızır  • Cin  • İfritə |

 |
| Yerlər | Ziyarətgahlar  • Qaf dağı  • Pəriqala  • Ceyranbatan gölü |
| Əfsanələr və rəvayətlər | Ayın üzü niyə ləkəlidir?  • Gün Ay  • Adam yeyən qız |
| Konseptlər | Aləmin yatdığı vaxt  • Buta  • Badə  • Qut |
| Digər | Filmlər  • Göygöz Kosa |