recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Vladimir Kasumoviç Adjamov** ( 24 aprel 1955, Tbilisi, GSSR) — rus balet artisti və rejissoru.
Rusiyanın əməkdar artisti (1995) klassik rəqqas.

Həyatı
------

24 aprel 1955-ci ildə Tbilisidə yezidi ailəsində anadan olub,  orada müəllimləri D. Metreveli və S. Vekua ilə balet təhsilinə başlayıb. Sonra Leninqrad Xoreoqrafiya məktəbində təhsilini davam etdirdi. Kolleci bitirdikdən sonra Adjamov Oleq Vinoqradovun dəvəti ilə Malı Teatrını seçdi.
Vladimir Adjamov 19 yaşında dünya səviyyəsində tanınıb və artıq 30 ildir məşhur rəqqasdır. Rəqqasın repertuarında həm klassik, həm də müasir tamaşalarda 40-dan çox baş rol var. Partilərin ilk ifaçısı: Romeo; Şahzadə ("Zoluşka"), Florindo ("İki Ağanın qulluqçusu"), Orfey ("Orfey və Evridis", Karl ("Oğurlar"), Mankurt ("Dönenbay quşu haqqında əfsanə"), Qu ("Çirkin ördək balası") və s.

1974-cü ildən mütəmadi olaraq dünya turnelərinə çıxıb, müxtəlif festivallarda həm ifaçı, həm də münsiflər heyətinin üzvü kimi iştirak edib. 
Yaradıcılıq həyatı boyu Vladimir Adjamov O.Vinoqradov, N.Boyarçikov, N.Dolquşin, B.Eifman, Q.Aleksidze, L.Lebedev, V.Karelin, Q.Kovtun, E.Smirnov və bir çox məşhur xoreoqraflarla işləmişdir. 
Onun demək olar ki, hər bir əsəri həm tamaşaçıların, həm də balet tənqidinin marağına səbəb olub. Rəqqasın iştirakı ilə bir çox tamaşalar ilin ən yaxşı əsərləri adlandırıldı: "Mankurt", "Soyğunçular", "Makbet", "Ustad və Marqarita", "Çirkin ördək balası", "Səyahətçi", "Sakit Don" , "Rus faununun faciəsi".
1993-1994-cü illərdə V.Əcəmov ilin ən yaxşı rəqqası kimi tanınıb. 1996 -cı ildə ən yaxşı kişi balet partiyasına görə "Qızıl Soffit" Mükafatının qalibi seçilib.
2000-ci ildən V.Əcəmov "Zamanla uçmaq" yaradıcılıq birliyinin prezidenti və bədii rəhbəridir.

Filmoqrafiya
------------

* 2004 - "Demon" (rej. İ. Evteeva) - Demon

* 2005 - Ustad və Marqarita (rejissor V. Bortko) - Cənab Jak, balın qonağı.

* 2009 - "Kiçik faciələr" (rej. İ. Evteeva) - Don Quan

Rejissorluq tamaşaları
----------------------

* 2009 — "Özünə gedən yol", L.Lebedevin xoreoqrafiyası

İstinadlar
----------

1. ↑  «Я всегда гордился своим народом!» (недоступная ссылка) — Интервью Владимира Аджамова Информатическому бюро Патриотического союза Курдистана
2. ↑   Интервью Владимира Аджамова порталу Ezdixane.ru "Известный курдский балерон Аджамов: «В моем творчестве присутствует след курдской культуры» (недоступная ссылка). Автор интервью Мунивар Яман

Xarici keçidlər
---------------

* ФОНД ВЛАДИМИРА АДЖАМОВА

* Творческий вечер Владимира Аджамова (ПТЖ № 27, 2002)

* ВЛАДИМИР АДЖАМОВ: МАГИЯ ТЕАТРА (BEST FOR № 108, 2009)

* Владимир Аджамов: «Мы каждое мгновение танцуем» (2001)

* ВЛАДИМИР АДЖАМОВ: Надоело тупо зарабатывать деньги! (Невское время, 2003)
**Vudi adası** (*ing.* Woody Island) — Alyaskanın Kadyak adasından 4,2 kilometr şərqdə yerləşən ada. Ada Çinyak körfəzində yerləşir. Burada əvvəlcə özlərini Tanqirnarmiut adlandıran aleutlar yaşayırdı. Onların bu ərazidə mövcudluğu min il olaraq qiymətləndirilir. 1784-cü ildə rus qabaqcıl araşdırmaçıları Vudi adasında ticarət koloniyası qururlar. Bu koloniya 1894-cü ildə ABŞ Poçt Xidməti tərəfindən qeyd olunmuş və uzun illər əsas sahil ticarət məntəqəsi olmuşdur. Vudi adası tarixi və arxeoloji bölgəsi 2015-ci ildə ABŞ-nin Milli Tarixi Yerlər Reyestrinə daxil edilmişdir.

Təsvir
------

Vudi adası ABŞ-nin Alyaska ştatının cənubundakı Alyaska yarımadasının şərqində yerləşən Kodiak arxipelaqının bir hissəsidir. Sahəsi 13,1 km² olan ada uzun müddət balina ovu və balıqçılıq məhsulları ticarətini inkişaf etdirən Aleutlar tərəfindən məskunlaşılmışdır. 18-ci əsrdə adaya ilk dəfə rus tədqiqatçıları ayaq basır, lakin yerli əhali rusların yaşayış məntəqələri qurmaq cəhdlərinə uğurla müqavimət göstərir. Zaman keçdikcə ruslar aleutların yaxınlığında məskunlaşmağa və ticarət əlaqələri qurmağa nail olurlar. Fiziki vəhşiliklərə əlavə olaraq, rus köçkünləri əvvəllər yerli əhaliyə məlum olmayan xəstəlikləri bölgəyə gətirirlər. Bu sonradan vaxtaşırı epidemiyaların yayılmasına səbəb olur. 1805-ci ilə qədər adada yalnız 54 yerli sakin yaşayırdı. 1837-ci ildə ruslar tərəfindən zorla sıxışdırılan təxminən aleutlara aid yeddi yaşayış məntəqəsi var idi. Missioner Ernest və İda Rosko tərəfindən 1893-cü ildə Vudi adasında Baptist kilsəsi qurulur. Onlar tez-tez uşaqları valideynlərindən zorla götürdükləri bir sığınacaq yaradırlar, bu da adanın yerli əhalisi ilə münaqişələrə səbəb olur. Həmçinin baptist missionerlər öz kilsə idealarını yaymağa başlayırlar, bu da uzun illər ruslar tərəfindən pravoslavlığa yönəldilmiş aleutlar arasında çaşqınlığa səbəb olur. XX əsrin əllinci illərində Amerika Baptist kilsəsi adada bu gün də fəaliyyət göstərən dini yay düşərgəsini tikir. 1960-cı illərdə Vudi adasında dövlət məktəbi bağlanır və yerli uşaqlar Kadyak adasında məktəbə getməyə başlayır. Buna baxmayaraq, bir çox sakin 1970-ci ildə bərə xidməti dayandırılana qədər adada yaşamağa davam edir. Bundan sonra insanlar Kadyak adasına köçməyə başlayır. Bu gün Alyaska Dövlət Parkına məxsus səhra istisna olmaqla, Vudi adasındakı torpaqların əksəriyyəti özəl mülkiyyətdədir. Burada ictimai nəqliyyat yoxdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "woodyisland". woodyisland. 2017-08-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-30.
2. ↑  *By"Gordon"Pullar"Jr.* "A"Brief" Look "At" The"History" and "Culture" of "Woody"Island,"Alaska" (PDF). April 25, 2010. November 27, 2021 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: November 27, 2021.
3. ↑  "woodyisland". woodyisland. 2016-11-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-30.
**Hacı Mükərrəm oğlu Mirmehdizadə** (1 yanvar 1968, Dondarlı, Qubadlı rayonu) — Azərbaycan iqtisadçısı, hüquqşünas; SSRİ yunan-roma güləşçisi. SSRİ-Əfqanıstan müharibəsi və Qarabağ müharibəsi iştirakçısı; Muğanbank-ın Sənaye filialının müdiri (2018).

Həyatı
------

Hacı Mirmehdizadə 1968-ci il yanvarın 1-də Qubadlı rayonun Dondarlı kəndində anadan olub. 1985-ci ildə Dondarlı kəndi orta məktəbini bitirib , həmin il Bakıdakı Maliyyə kredit Texnikumuna qəbul olub. Uşaqlıqdan güləş idmanı ilə məşğul olan Hacı Mirmehdizadə Ukraynada keçirilən SSSR yunan-roma güləşi üzrə 1-ci yerə çıxıb.

Orta məktəbdə oxuduğu illərdə bir neçə dəfə rayon çempionu, iki dəfə respublika çempionu olub. Yunan-roma güləşi üzrə (klassik güləş) idman ustasıdır.

1986-ci ildə hərbi xidmətə çağırılmış və Özbəkistan Respublikasının Cercik şəhərində desant hissəsində qulluq edir, 2 ay sonra xidmətini Əfqanıstan Respublikasında davam etdirir. Burada ağır döyüşlərdə 2 dəfə yaralanır. Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə 3 dəfə Qırmızı Ulduz ordeni ilə, "İgidliyə görə" medalı və Mərkəzi Komitənin adından fəxri fərmanla, həmçinin Əfqanıstan rəhbərliyinin adından medalla təltif olunur. 1989-cu ildə kiçik leytenant rütbəsi ilə xidmətini başa vurur. 1990-ci ildən Qarabağ müharibəsində özünü müdafiə batalyonunda xidmət edir. Sonra texnikumda təhsilini davam etdirir. Texnikumu bitirdikdən sonra BDU-nun hüquq fakültəsinə daxil olur. Hüquq fakültəsini bitirdikdən sonra işlədiyi dövrdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Maliyyə və İqtisadiyyat fakültəsini də bitirir.

Fəaliyyəti
----------

Bakı Dövlət Universitetini bitirdikdən sonra Bank sistemində çalışmağa başlayır, Sənaye bankında kredit mütəxəssisi kimi fəaliyyəti davam etdirir.

BUSB bankda müdir müavini, müdir, 2003-ci ildən "Zaminbank" ASC "Sənaye" filialında müdir vəzifəsinə təyin olunur.

2018-ci ildən "Muğanbank" ASC-nin  Sənaye filialının müdiri vəzifəsində çalışır.

Mükafatları
-----------

* "Qırmızı ulduz" ordeni — 3 dəfə
* SSRİ-nin "İgidliyə görə" medalı;
* Орден "Афганская слава"
* "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" medalı
* "AVMVİB" Xatirə medalı — 2019

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Əfqanıstan döyüşlərini unuda bilmirəm"". 2022-02-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-17.
2. ↑  "V.Bayramov. Veteran döyüşçü torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsi yolunda silaha sarılmağa hazırdı. — "Xalq qəzeti"" (PDF). 2022-02-17 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-02-17.
3. ↑  "«Zamin» Bankın Sənaye filialı". 2022-06-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-17.
4. ↑  "Dövlət Əfqanıstan veteranlarına daim qayğı göstərir". 2022-02-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-17.
5. ↑  VMVİB DAHA BİR MÜHARİBƏ VETERANINI TƏLTİF ETDİ[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------
**Ağalar Rahim oğlu Atamoğlanov** (15 aprel 1971) — Azərbaycan Respublikasının Qazaxıstan Respublikasındakı Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri.

Həyatı
------

Ağalar Atamoğlanov 15 aprel 1971-ci ildə doğulub. 

### Təhsili

1988-1993-cü illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsində təhsil alıb. 1998-ci ildə Cenevrə şəhərində BMT-nin Beynəlxalq Hüquq Komissiyasında beynəlxalq hüquq üzrə, 1994-cü ildə Beynəlxalq hüquq və beynəlxalq münasibətlər üzrə müxtəlif kurslarda, o cümlədən İİR Diplomatik Akademiyasının, 1995-ci ildə isə Pakistan İslam Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin kurslarında iştirak etmişdir.

### Fəaliyyəti

2018-2021-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyində Beynəlxalq hüquq və müqavilələr İdarəsinin rəisi vəzifəsində işləmişdir. 

16 iyul 2021-ci ildən Azərbaycan Respublikasının Qazaxıstan Respublikasındakı Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri vəzifəsində çalışır.

Təltifləri
----------

24 iyul 2009-cu ildə Diplomatik Xidmət Orqanlarının 90 illiyi Medalı ilə təltif edilmişdir.

9 iyul 2019-cu ildə Diplomatik Xidmət Orqanlarının 100 illiyi Medalı ilə təltif edilmiş və ikinci dərəcəli fövqəladə və səlahiyyətli elçi rütbəsi verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Səfirin tərcümeyi - halı". 2023-07-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-15.

Xarici keçidlər
---------------
**Ritm** (lat. rhythmus, q.yun. ῥυθμός, q.yun. ῥέω, mənası: ahəng, uyğunluq)— eyni bir hadisənin müxtəlif tərkib hissələrinin müəyyən bir zaman çərçivəsində ahəngdar şəkildə, təkrarlanmasıdır. Başqa sözlə, sözün və ya səsin proporsional şəkildə təkrarlanmalıdır. Ədəbiyyatda ritm – sənət əsərlərində ortaq ölçülü müxtəlif ünsürlərin ardıcıl uzlaşması, obyektiv aləmin ritmik proseslərinin əsərdə əks etdirilməsi.

Şerdə ritm – sistematik və ölçülü təkrarlar, öz aralarında uyğun şəkildə səslənən nitiq vahidləri, antik şeirdə uzun və qısa hecaların misra daxilində eyni şəkildə təkrarı, sillabotonik şeirdə vurğulu və vurğusuz hecaların ahəngdar növbələşməsi və s. Belə ahəngdarlıq şeir dilinə xüsusi bir ölçü verir.

Ritm hələ qədim zamanlarda insanlar arasında birlikdə görülən iş prosesində özünü göstərmişdir. Qədim insan işin ahəngini sahmana salmaq, onu tez, asan görmək üçün eyni sözlərin, səs və hərəkətlərin təkrarından istifadə etmişlər. Bu səs, söz təkrarları isə hamı tərəfindən eyni zamanda, ritmik surətdə deyilirdi. İnsanların əmək prosesində söylədikləri bu emosional təkrarlar ahəngdar şəkil alır və iş prosesini asanlaşdırırdı. Məlum olduğu kimi, bu ritmik, ahəngdar söz və səslər ibtidai nəzm nümunələrinin, əmək nəğmələrinin, mahnıların, bayatı və holavarların yaranmasında mühüm rol oynamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Л.Тимофеев и Н.Венгров. Краткий словарь литературоведческих терминов. Москва, 1963, с.129
2. ↑  "Baba Babazadə. Ədəbiyyatda lirik növ (dərs vəsaiti). Bakı: «Bakı Universiteti» nəşriyyatı, 2008, 178 səh" (PDF). 2016-03-11 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-10.
**Xilafətin ləğvi** — dünyada sonuncu tanınmış xilafət olan Osmanlı xilafətinin Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 3 mart 1924-cü il tarixli fərmanı ilə ləğv edilməsi. Bu proses Atatürkün Osmanlı imperiyasının Türkiyə Cümhuriyyəti ilə əvəzlənməsindən sonra həyata keçirdiyi islahatlardan biri idi. II Əbdülməcid sonuncu Osmanlı xəlifəsi, Mustafa Səbri isə Osmanlının sonuncu şeyxülislamı kimi taxtdan salınmışdı.

Xəlifə nominal olaraq dünyadakı bütün müsəlmanların ali dini və siyasi lideri idi. Hadisədən əvvəlki illərdə, davam edən Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi zamanı xilafətin qeyri-müəyyən gələcəyi dünya miqyasında sünni islam icması arasında kəskin reaksiyalara səbəb olmuşdu. Xilafətin ləğv edilməsi ehtimalına Hindistandakı Xilafət hərəkatı fəal şəkildə qarşı çıxmış, bütün müsəlman dünyasında qızğın müzakirələrə səbəb olmuşdu. Xilafətin ləğvi Osmanlı sultanlığının ləğvindən 18 aydan az bir müddət sonra baş vermişdi.

Həmçinin bax
------------

* Osmanlı sultanlığının ləğvi

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. 1 2  Brown, 2011. səh. 260
2. ↑  Özcan, 1997. səh. 45–52
3. ↑  Nafi, 2012. səh. 47
4. ↑  Nafi, 2012. səh. 31

### Ədəbiyyat

* *Nafi, Basheer.* The Abolition of the caliphate: causes and consequences // The Different aspects of Islamic culture, v. 6, pt. I: Islam in the World today, Retrospective of the evolution of Islam and the Muslim world. UNESCO. 2016. 183–192.
* *Brown, Daniel W.* A New Introduction to Islam. John Wiley & Sons. 24 August 2011. ISBN 978-1-4443-5772-1.
* *Özcan, Azmi.* Pan-Islamism: Indian Muslims, the Ottomans and Britain, 1877–1924. BRILL. 1997. ISBN 90-04-10632-4.

Xarici keçidlər
---------------
**Hikmət Atayev** (4 fevral 1953, Zaqatala – 7 mart 2013, Balakən rayonu) — Azərbaycan Milli Məclisinin deputatı, Milli Məclisin Sosial siyasət daimi komissiyasının üzvü.

Həyatı
------

Hikmət Atayev 4 fevral 1953-cü ildə Zaqatala şəhərində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetinin müalicə-profilaktika fakültəsini bitirmişdir. Rus və ingilis dillərini bilirdi.

1977-ci ildən Zaqatala Rayon Mərkəzi Xəstəxanasında cərrah, 2002-ci ildən Cərrahiyyə şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışmışdır. 2005–2006-cı illərdə Zaqatala şəhər bələdiyyəsinin sədri olmuşdur.

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü olmuşdur.

2006-cı il mayın 13-də 110 saylı Zaqatala seçki dairəsindən deputat seçilmişdir. Milli Məclisin Sosial siyasət daimi komissiyasının üzvü olmuşdur. Azərbaycan-Almaniya Federativ Respublikası, Azərbaycan-Böyük Britaniya, Azərbaycan-Finlandiya, Azərbaycan-Ukrayna parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qruplarının üzvü olmuşdur.

7 mart 2013-cü ildə Gürcüstandan Balakən istiqamətində hərəkət edərkən idarə etdiyi "VAZ-2106" markalı maşın "VAZ-21015" markalı maşınla toqquşub. Nəticədə Hikmət Atayev aldığı xəsarətdən hadisə yerindəcə vəfat etmişdir.

Evli idi və 4 övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan millət vəkili yol qəzasında öldü". 2013-03-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-07.
**Sədaqət Fəyaz qızı Quluyeva** (*Sədaqət Ulduz*; 24 aprel 1974, Sumqayıt) — Azərbaycan müğənnisi;

Həyatı
------

Sədaqət Ulduz 24 aprel 1974-cü ildə Sumqayıt şəhərində anadan olub. Orta məktəblə yanaşı musiqi məktəbinin qarmon sinfindən də məzun olmuşdur. Eyni zamanda musiqi, fortepiano və saz dərsləri də almışdır. 

Soltan Hacıbəyov adına Musiqi Texnikumunu bitirmişdir. 1995-ci ildən etibarən "Unison" qrupu ilə addımlar atmağa başlamışdır. Daha sonra peşəkar səhnədə performans sərgiləməklə televiziya proqramlarında da çıxışlar etmişdir. O, yeni kliplər çəkmiş, mahnılar oxumuş və bunlarla yanaşı Space TV-nin "Onda Başladıq" adlı televiziya proqramının aparıcısı kimi də fəaliyyət göstərmişdir. 

Sədaqət Ulduz əvvəllər Azərbaycan Dövlət Muğam Teatrında solist kimi fəaliyyət göstərmişdir. 

Hal-hazırda Azərbaycan Dövlət Televiziyasında solist kimi fəaliyyət göstərir.

Mükafatları
-----------

Altı yaşında Moskvada keçirilən Ümumittifaq festivalın mükafatını almışdır.

Anası Aşıq Ulduz Sönməzin rəhbərlik etdiyi "Sazçı Qızlar Ansamblı"nın ən gənc üzvü kimi bir çox diplom və mükafatlara layiq görülmüşdür. 

1997-ci ildə Azərbaycan Dövlət Televiziyasının təşkil etdiyi "Qızıl Açar" müsabiqəsinin qalibi olmuşdur.

Ailəsi
------

Sədaqət Aşıq Ulduz Sönməzin qızıdır. 2019-cu ilin mart ayında Bakıda Türkiyədə yaşayan azərbaycanlı iş adamı ilə toyu olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Özünə bəysiz toy edən azərbaycanlı müğənni". 2020-02-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-18.

Xarici keçidlər
---------------
**Daş, qayçı, kağız** dünyanın bir çox ölkəsində tanınan iki nəfərlik və üç haldan birinin seçilməsi ilə oynanılan əl oyunudur. Oyun Çində icad olunub. Daş qayçını, qayçı kağızı, kağız da daşa qalib gələr. Oyunçular eyni halı eyni vaxtda seçsələr, oyun heç-heçə qurtarır.

Oyunun qaydaları
----------------

Oyunçular birlikdə yumruqlarını silkələyərək ucadan "Daş, qayçı, kağız", yaxud "Bir, iki, üç" deyirlər və hər bir oyunçu eyni vaxtda üç haldan biri "daşdan, qayçıdan, kağızdan biri" seçilir. Seçilən hallara baxılaraq kimin udub-udmadığı məlum olur.
Oyunun ilk saniyələrində qazanmaq üçün kağızdan başlamaq kifayətdir. İnsanlar ümumiyyətlə daşdan başlayırlar, çünki bu, əlin ala biləcəyi ən asan formadır.

* Daş - əl yumruq şəklində olur.
* Qayçı - Əlin şəhadət barmağı ilə orta barmağından başqa bütün barmaqlar ovucun içərisinə yığılır və şəhadət barmağı ilə orta barmaq bir-birindən ayrılmış halda olur.
* Kağız - Əl tamamilə açılır və barmaqlar bir-birinə yapışmış halda olur.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Giant Bomb |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh2007005076 |
3GPP/NGN IP Multimedia Subsystem (IMS) **multimedia telephony service** (**MMTel**) — səs, gerçək zamanlı video, mətn, fayl ötürülməsi və şəkillərin, audio və video kliplərin paylaşılması kimi media imkanlarından istifadə edərək birləşmiş, sabit və mobil gerçək zaman rejimində multimedia rabitəsini təklif edən IMS-ə əsaslanan qlobal standart. MMTel ilə istifadəçilər sessiya zamanı media "add and drop" etmək imkanına malikdirlər. MMTel qeydiyyatdan keçmiş ICSI (IMS Communication Service Identifier) etiketlərindən biridir.

MMTel standartı 3GPP və ETSI/TISPAN standartlaşdırma orqanları arasında ortaq layihədir. MMTel standartı bu gün həm sabit genişzolaqlı, həm sabit darzolaqlı, həm də mobil giriş növləri üzrə telefoniya xidmətinin xüsusiyyətləri ilə gerçək zaman rejimində multimedia rabitəsini təmin edən telefoniya xidmətini müəyyən edən yeganə qlobal standartdır. MMTel həmçinin standartlaşdırılmış NNI (Network-to-network interface) təqdim edir. Bu operatorlara öz şəbəkələrini birləşdirməyə imkan verir ki, bu da öz növbəsində MMTel-də müəyyən edilmiş media imkanlarının və əlavə xidmətlərin tam dəstindən istifadə edərək müxtəlif operatorlara məxsus istifadəçilərə bir-biri ilə əlaqə saxlamağa imkan verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "uniform-resource-name-urn-list". 2022-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-13.

Xarici keçidlər
---------------

* 3GPP Stage 1 (requirements)
* Stage 3 (protocol)
* Media handling and interactions
* Charging
* UE conformance test specifications (protocol conformance)
* UE conformance test specifications (Implementation Conformance Statement)
* UE conformance test specifications (TTCN Test Suite)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 2779411559 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Çingiz xan (dəqiqləşdirmə).

**Çingiz xan: torpağın və dənizin axırına qədər** (Yaponca: 蒼き狼 地果て海尽きるまで Rom: Aoki Ōkami: Chi Hate Umi Tsukiru Made) 2007-ci ildə Yaponiya və Monqolustanın müştərək istehsalı olan və Çingiz Xan haqqında çəkilmiş olan tarixi dramdır. Rusiyada film "Böyük monqol: Çingiz xan" adı ilə nümayiş etdirilmişdir.

Ümumi xüsusiyyətləri
--------------------

Film Takehiro Nakajima və Şoyçi Maruyamanın yapon klassiki Yasuşi İnouenin (1907–1991) "Mavi qurd" (1960) adlı tarixi romanının ekranlaşdırılmış versiyasıdır.

30 milyon dollarlıq büdcəsi olan film 2006-cı ildə dörd ay ərzində Monqolustanda çəkilmişdir. Filmin çəkilişləri zamanı 27 000-dən çox insan, o cümlədən də 5 000 Monqolustan əsgəri iştirak etmişdir.

Aktyor heyəti və rolları
------------------------

* Takashi Sorimati - Çingiz xan
* Yoşihiko Hakamada - Xəzər
* Yusuke Hirayama - Camuha
* Naoki Hosaka - Yesugei
* Satoshi Jimbo - Tarqatay

Həmçinin bax
------------

* Monqol (film, 2007)
* Çingiz xan (film, 1965)
* Çingiz xan (film, 2018)

İstinadlar
----------

1. ↑  English-subtitled theatrical trailer for Shin’ichirô Sawai’s Genghis Khan: To the Ends of the Earth Arxivləşdirilib 2009-06-20 at the Wayback Machine, Twitchfilm.net; Извлечено 12 ноября 2007.
Dekorativ — tətbiqi sənət
-------------------------

bu sənətə el arasında "xalq sənəti" də deyirlər. Bu sənətin xalçaçılıq, batik (kəlağayı), qobelen, dulusçuluq (keramika), toxuma və bədii tikmə, zərgərlik, bədii şüşə, bədii oyma (ağac, metal, daş, sümük üzərində oyma) və digər növləri vardır.

Dekorativ -tətbiqi sənət, həmçinin bədii sənətin müxtəlif növlərini əhatə edir. Onların arasında döymə sənəti və zərgərlik, metal üzərində işləmələr, ağac, daş və sümük üzərində oyma naxış, xalçaçılıq, hörmə sənəti, ornamental toxuculuq və basmanaxış, toxuma və bədii tikmələr və bir çox digərlərini göstərə bilərik.

Xalçaçılıq
----------

qədim toxunmuş xalça
Azərbaycan xalçaçılıq sənəti — bədii yaradıcılığın xalqın mənəvi həyatı və məişəti ilə sıx bağlı çoxəsrlik ənənələri olan ən maraqlı sənətdən biridir. Azərbaycanda Qarabağ, Qazax, Gəncə, Təbriz, Şirvan, Abşeron və Quba kimi böyük xalçaçılıq məktəbləri olub.

Batik
-----

Kəlağayı
Qədim sənət növü olub, kəlağayı mənasını verir. Kəlağayı — ipək sapdan toxunmuş dördkünc formalı qadın baş örtüyüdür. Azərbaycanın qərb zonasında buna "çarqat" da deyilir. Kəlağayı istehsalı Azərbaycanda qədimdən məlumdur.

Şəki və Basqal kəlağayıları sırasında "Şah buta", "Saya buta" , "Xırda buta" çeşidlərindən daha çox istifadə olunub. "Heyratı", "Soğanı", "İstiotu ", "Albuxarı", "Abi", "Yeləni" adlı əlvan kəlağayılar böyük şöhrət qazanmışdı.

Qobelen
-------

Hiss və duyğuların sənətidir, düşüncə tərzidir. Qobelen dünyada geniş yayılmış, Azərbaycanda isə qədim xalq mədəniyyətinə aid süjetli xalça sənətidir. Qobelenin hazırlanma texnikasının əsasını öncədən çəkilmiş eskiz, fikir, ideya təşkil edir.

Toxuma və bədii tikmə
---------------------

Bədii tikmə üçün yerli ipək və yun saplardan və yerli basmaqəliblərdən istifadə olunub. XIX-XX əsrin əvvəllərində bədii tikmələr üçün əsas rol oynayan material yerli istehsal olan qonovuz, darai və məxmər idi.

Boyama üçün bitki mənşəli boyayıcılardan istifadə olunur. Azərbaycan bədii tikmələrində ən çox işlədilən bitki motivləri qızılgül, nərgiz, qərənfil, lalə, zanbaq, meyvə ağaclarının yarpaqları — nar, heyva, alça çiçəkləri, eləcə də sünbül və müxtəlif formalı yarpaqlardı. Bədii tikmələrdə əsasən quşların təsvirinə üstünlük verirlər. Bədii tikmə növündən ən geniş yayılmış forması piləktikmədir.

Bədii şüşə
----------

Dekorativ əşyaların, vitrajların interyerdə öz əksini tapmasıdır. Təsviri sənətin qədim nümunələri arasında Mingəçevirdən, Şamaxıdan tapılmış müxtəlif tipli və formalı bədii şüşə məmulatı nümunələri Azərbaycanda şüşə istehsalının da mövcud olduğunu göstərir.

Bədii oyma
----------

Bədii Oyma
Ağac, metal, daş, sümük üzərində oyma. Bədii oyma — dekorativ sənətin ən qədim və ən geniş yayılmış növlərindən biridi. Daş, ağac, sümük və başqa materiallar üzərində işlənir. Azərbaycanın ən qədim yaşayış məskənlərindən olan (Qobustan, Gəmiqaya və s.) daş üzərində oymaları bədii oyma sənətinin ilkin nümunələri kimi göstərmək olar.

Mənbə
-----

1. []
**Müslüm Maqomayevin abidəsi** — Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində Dənizkənarı Milli Parkda görkəmli Azərbaycan müğənnisi və bəstəkarı Müslüm Maqomayevin xatirəsinə ucaldılmış abidə

Prezident İlham Əliyev 2020-ci il martın 12-də Azərbaycan musiqi mədəniyyəti xəzinəsinin zənginləşdirilməsinə dəyərli töhfələr vermiş fitri istedada malik görkəmli sənətkar, dünyaşöhrətli opera və estrada müğənnisi, SSRİ Xalq artisti Müslüm Maqomayevin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi ilə bağlı Sərəncam imzalayıb. Həmin Sərəncama əsasən ucaldılan abidənin müəllifi Xalq rəssamı, heykəltaraş Ömər Eldarovdur. Bürüncdən hazırlanan abidənin hündürlüyü 2 metrdir. Abidənin önündə Azərbaycan və ingilis dillərində hazırlanan müvafiq məlumat lövhəsi quraşdırılıb.

Açılışı
-------

Avqustun 17-də Bakının Dənizkənarı Milli Parkında dünyaşöhrətli müğənni Müslüm Maqomayevin abidəsinin açılışı olub. Açılışda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva, Müslüm Maqomayevin həyat yoldaşı Tamara Sinyavskaya, Fərhad Bədəlbəyli və başqaları açılışda iştirak ediblər.

Həmçinin bax
------------

* Müslüm Maqomayev (müğənni)

İstinadlar
----------

1. ↑  *Mədəniyyət TV.*. medeniyyettv.az. 18 August 2022  (#bare\_url\_missing\_title). 24 August 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 August 2022.
2. ↑  "Bakının Dənizkənarı Milli Parkında dünyaşöhrətli müğənni Müslüm Maqomayevin abidəsinin açılışı olub". 2022-08-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-18.
3. ↑  "Bakının Dənizkənarı Milli Parkında dünyaşöhrətli müğənni Müslüm Maqomayevin abidəsinin açılışı olub". www.trthaber.com. 18 August 2022. 24 August 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 August 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* Müslüm Maqomayevin abidəsi açılıb
**Heydər Əliyev adına Müasir Təhsil Kompleksi** — özündə bağça-məktəb fəaliyyətini birləşdirən Azərbaycanın ilk özəl təhsil müəssisələrindən biri.

2001-ci il sentyabr ayının 1-də Ümummilli lider Heydər Əliyevin iştirakı ilə açılmışdır.

Təhsil ocağı üç hissədən — uşaq bağçası, orta ümumtəhsil məktəbi və orta məktəbdən ibarətdir və onların hər birində üç bölmə — Azərbaycan, rus və ingilis bölmələri fəaliyyət göstərir. Məktəbdə Olimpiada qrupları, Şagird Elmi Cəmiyyəti, Şagird Parlamenti fəaliyyət göstərir. İngilis bölməsində dərslər "Cambridge" proqramı əsasında keçirilir. Proqramı bitirən şagirdlərə dünyanın bütün ölkələrində tanınan və yüksək səviyyədə qiymətləndirilən IGCSE sertifikatları verilir.

15 may 2018-ci ildə Heydər Əliyev adına Müasir Təhsil Kompleksinin yeni binasının açılışı olub. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva açılış mərasimində iştirak ediblər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "İlham Əliyev Bakıda Heydər Əliyev adına Müasir Təhsil Kompleksinin yeni binasının açılışında iştirak edib".  (az.). 15 may 2018, 10:00. Archived from the original on 13 December 2022. İstifadə tarixi: 2 dekabr 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* Heydər Əliyev adına Müasir Təhsil Kompleksi
**Aslan adam** (*alm.* Löwen-Mann‎) — 1939-cu ildə Alman mağarası olan Hohlenstein-Stadeldə kəşf edilmiş fil sümüyündən hazırlanmış heykəldir. Almaniyada Ulm Muzeyində sərgilənir.

Haqqında
--------

Zoomorf sənət nümunəsi, çaxmaq daşından olan bıçaqla mamont və fil sümüyündən oyulub hazırlanmışdır. Heykəlin Sol qolunda paralel və eninə oymalar var.

Tarixi
------

Hohlenstein-Stadel mağarasında 1937-ci ildə Robert Vetzelinin rəhbərliyi altında sistemli qazıntılar başladı. 25 avqust 1939-cu ildə geoloq Otto Völzinq tərəfindən yenidən qazıntılar aparıldı. Yalnız bir həftə sonra İkinci Dünya Müharibəsinin başlaması sahə işlərinin yarımçıq qalması və tapıntıların təhlilinin aparılmaması demək idi. Qazıntı xəndəkləri fil sümüyü tapılan torpaqla geri doldurulmuşdu. 2008-ci ildən mağarada növbəti qazıntılar aparılmışdır. Bütün təbəqələr sistematik olaraq süzüldü, bu da bir çox hissələrinin aşkar edilməsinə səbəb oldu. İlk yeni tənzimləmələr virtual olaraq simulyasiya edildi ki, orijinal rekreasiyanı sökmədən fraqmentlər əlavə oluna bilsin. 2012-ci ildə Nikol Ebinqer-Ristin rəhbərliyi altında Esslingendə Tarixi Abidələrin Mühafizəsi üzrə Dövlət İdarəsinin emalatxanalarında ikinci bərpa işlərinə başlanılıb. Heykəl ayrı-ayrı hissələrinə sökülərək köhnələri ilə yanaşı yeni aşkar edilmiş hissələr də əlavə edilib, baş, arxa və gövdənin sağ tərəfi nahiyələrinin daha da tamamlanmasına şərait yaradıb və ilk bərpa zamanı istifadə edilən süni əlavələr edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Make Lists, Not War (ing.). 2013.

Xarici keçidlər
---------------

* The lion man  (ing.)
* lioncarvinginsitu  (ing.)
**Sokrat metodu** və ya **Sokratik metod** — qədim yunan filosofu Sokratın adını daşıyan, həqiqətin və biliklərin hazır formada verilməməlidi, problemi ifadə edən və axtarış tələb edən iki fərd arasındakı dialoqa əsaslanan üsul. Bu üsul tez-tez həmsöhbətin verilən suallara cavab verərək, mühakimələrini (hökm) ifadə etdiyi, biliyini və ya əksinə, məlumatsızlığını ortaya qoyduğu bir müzakirəni əhatə edir.

Sokrat metodu hipotezlərin aradan qaldırılması (həll edilməsi: müsbət və ya mənfi) üsuludur, burada tərəflərdən birinin təşəbbüsü bəzi hallarda özünü bilikli hesab edən həmsöhbətin özünəinamını azaltmağa və ona nəinki heç nə bilmədiyi, üstəlik dar düşüncəli bir insan olaraq qalmasından, cahilliyindən şübhələnmədiyini belə sübut etməyə yönəlmişdir. Digər hallarda həmsöhbəti özünü tanımağa, eləcə də özündə əvvəllər gizli, qeyri-müəyyən və hərəkətsiz qalan tərəflərin aşkara çıxarılmasına və aydınlaşdırılmasına yönəldilməsi nəzərdə tutulurdu. Sokrat özü bu metoda "aşkarlamaq" adını vermişdir. Bu metodda birinci hal "ironiya" adlanırdı. Sokrat sonuncu halda həmsöhbətin beynində həqiqətin "doğuşunu" təşviq etmək üçün bir vasitə hesab edirdi. O, bu metodu "mayevtika" adlandırırdı. Aristotel elmi metodun əsası hesab etdiyi tərif və induksiya metodlarını kəşf etməkdə Sokrata borclu idi.

Həmçinin bax
------------

* Sokratik dialoq
* Sokratik ironiya
* Mayevtika
* Dialektika
* Sofizm
* Stoisizm
**Fərəc Adil oğlu Yusifbəyli** (19 sentyabr 1956) — azərbaycanlı dövlət və siyasi xadim, Naxçıvan Ali Məclisinin II çağırış üzvü.

Həyatı
------

Fərəc Yusifbəyli 19 sentyabr 1956-cı ildə anadan olmuşdur. 1979-cu ildə Naxçıvan Dövlət Pedaqoji İnstitutunu bitirmişdir. 1979-cu ildə Babək rayonu Yuxarı Ozanoba kənd orta məktəbində müəllim olaraq çalışmağa başlamışdır. Daha sonra eyni məktəbdə riyaziyyat müəllimi olaraq işləməyə davam etmişdir.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

Fərəc Yusifbəyli 1989-cu ildən Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin üzvü olmuşdur. O, Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası Naxçıvan Muxtar Respublikası Təşkilatının sədr müavini və Babək Rayon Təşkilatının sədri olmuşdur.

Fərəc Yusifbəyli Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası üzvü olaraq 2000-ci il Naxçıvan Ali Məclisinə seçkilərə 23 saylı Şıxmahmud seçki dairəsindən qatılmışdır. Seçkiləri birinci tamamlayaraq II çağırış Naxçıvan Ali Məclisinin deputatı seçilmişdir.

Fərəc Yusifbəyli 2004 tarixində Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasında təmsil olunsa da partiya rəsmi qeydiyyata 2005-ci ilin avqust ayında qeydiyyata alındığı üçün çağırış sonuna qədər Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası üzvü sayılmışdır. Son 2–3 ayda isə Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası üzvü olmuşdur.

Fərəc Yusifbəyli 2010-cu il Azərbaycan Milli Məclisinə seçkilərdə 5 saylı Şahbuz-Babək seçki dairəsi üzrə Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası sıralarından Böyük Quruluş Partiyası, Ədalət Partiyası və Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasını özündə birləşdirən İslahat Blokunun deputatlığa vahid namizədi seçilmişdir. Seçkiləri 684 səs (3,5%) toplayaraq Yeni Azərbaycan Partiyasının namizədi Siyavuş Novruzov və bitərəf namizəd Arzu Qurbanovdan sonra 3-cü sırada tamamlamışdır.

Mənbə
-----

* Naxçıvan Muxtar Respyblikası Mərkəzi Seçki Komissiyası:"Naxçıvanda Parlament seçkiləri: 6 noyabr 2005"; Naxçıvan-2006.

### İstinadlar

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-11-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-05.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-11-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-05.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-11-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-05.
**Plezioxron rəqəmsal iyerarxiya** (*ing.* plesiochronous digital hierarchy; PDH) — fiber-optik və mikrodalğalı radio sistemləri kimi rəqəmsal nəqliyyat avadanlıqları ilə böyük həcmdə məlumatların daşınması üçün telekommunikasiya şəbəkələrində istifadə olunan texnologiya. *Plezioxron* sözü yunan dilində olan *plēsios* (*azərb.* yaxın‎) və *chronos* (*azərb.* vaxt‎) sözlərindən əmələ gəlib və PDH şəbəkələrinin şəbəkənin müxtəlif hissələrinin demək olar ki mükəmməl sinxronlaşdırılmadığı bir vəziyyətdə işləməsi deməkdir. 

Magistral nəqliyyat şəbəkələri minilliyin başlamasının (2000) son on ili ərzində PDH şəbəkələrini sinxron rəqəmsal iyerarxiya (SDH) və ya sinxron optik şəbəkə (SONET) avadanlığı ilə əvəz etdi və onların sürüşkən yükləri PDH şəbəkə texnologiyasının daha sərt vaxt tələblərini rahatlaşdırdı. 1998-ci ildə təkcə Şimali Amerikadakı xərc 4,5 milyard dollar idi.

PDH həm nominal olaraq eyni sürətlə işləyən məlumat axınlarının ötürülməsinə imkan verir, həm də sürətdə bəzi dəyişikliklərə (nominal olaraq) imkan verir. Analoji olaraq istənilən iki saat nominal olaraq eyni sürətlə işləyir və hər dəqiqə 60 saniyə çəkir. Buna baxmayaraq saatlar arasında onların tam olaraq eyni sürətlə işləməsinə zəmanət verən heç bir əlaqə yoxdur və birinin digərindən bir qədər sürətli işləmə ehtimalı yüksəkdir.

Həmçinin bax
------------

* İkitərəfli sinxronizasiya
* Rəqəmsal multipleks iyerarxiyası
* Cihazların buraxılış zolağının eninin siyahısı
* T1 və E3

İstinadlar
----------

1. ↑  *Valdar, Andy.* Understanding Telecommunications Networks. IET. 2006. 78. ISBN 9780863413629.
2. 1 2  *Cavendish, Dirceu.* "Evolution of Optical Transport Technologies: From SONET/SDH to WDM". IEEE Communications Magazine. 38 (6). June 2000: 164–172. doi:10.1109/35.846090.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 37328033, 2780044537 |
**Xirsa monastırı** — Gürcüstanın Kaxeti ölkəsindəki Siqnaxi şəhərindən 14 km məsafədə, Tibaani kəndində monastır. VI əsrdə suriyalı müqəddəs atalardan biri olan Stefan Xriseli tərəfində tikilmişdir. Stefan Xriselinin qəbri də buradadır. Dəfələrlə uçmuş və dəfələrlə – XI, XVI, XIX əsrlərdə bərpa edilmişdir. Kilsənin bayır sivarındakı relyef xaçının sol qanadında, iki sətrlik gürcü dilində yazının "Ya isa Kverikani şərəfləndir" kimi oxunduğu iddia olunur. Müasir erməni tarixçisi Hamlet Mkrtumyana görə isə həmin iki sətrlik gürcü dilində yazının tərcüməsi belədir: "Ya İsa, çar Qaqiki şöhrətləndir!". Digər tərəfdəki xaçın üstündə isə gürcü dilində "Ya İsa çar Leonu şərəfləndir" yazılmışdır. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Tibaani (Xirsa) kəndindəki Müqəddəs ata Stefan monastırının ümumi görünüşü və divarlarındakı yazılı xaçlar. |

Ədəbiyyat
---------

* ხირსის მამათა მონასტერი
* ხირსა - მის შესახებ სტატიები, ბიბლიოგრაფია
* ეპისკოპოსი კირიონი. ღირსი სტეფანე და მის მიერ დაარსებული ხირსის მონასტერი. თბილისი, 1998 წელი.

*Мкртумян Г.* Царство Кахети-Эрети и армяно-грузинские отношения (XI в.—начало XII в.). (PDF) // Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների (Ист.-филол. журн.) (rus). Bakı. 1981. ISSN 0320-8117.

İstinadlar
----------

1. ↑  Мкртумян Г. 1981. səh. 101

Ədəbiyyat
---------
**İmam Xomeyni adına Beynəlxalq Hava Limanı** (*fars.* فرودگاه بینیالمللی امام خمینی‎) — Tehranın 40 km cənubunda və Tehran-Qum və Tehran-Saveh magistral yollarının kənarında yerləşir. Bu hava limanı İranın ən böyük hava limanıdır. Hava limanının adı 1979-cu ildə İran İslam İnqilabının lideri Ruhullah Xomeynidən gəlir. Bu hava limanının illik tutumu 5.4 milyon sərnişin və 120 min ton yük daşımaqdır və sərnişin tutumu 5.6 milyon nəfərə qədər artırıla bilər. Bu hava limanının rəsmi açılışından sonra (Ciddə, Mədinə və Şam istisna olmaqla) bütün beynəlxalq uçuşlar Mehrabad Beynəlxalq Hava Limanından bu hava limanına köçürülmüşdür.

İmam Xomeyni Beynəlxalq Hava Limanı

Tarixçə
-------

Beynəlxalq İmam Xomeyni Hava Limanının inşası 1968-ci ildə Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatının təklifi ilə nəzərdən keçirildi və 1973-cü ildə inşaat əmri dövlət tərəfindən Əhmədabad Hava Limanı olaraq təsdiq edildi. Amerika və İran şirkətləri tərəfindən aparılan iş İran inqilabı ilə yarımçıq qalmışdır. Nəhayət, Fransa və İran şirkətlərinin müştərək işi ilə bu hava limanı rəsmi olaraq 2005-ci ildə açılmışdır.

Açılış müzakirələri
-------------------

Bu hava limanının açılışı da çox mübahisəlidir. Hava limanının istismar hissəsi Tepe-Akfen-Vie (TAV) şirkətinə təhvil verildikdən sonra İran İslam İnqilab Keşikçiləri rəsmi açılış mərasimində ilk təyyarəyə enməyə icazə vermədilər və İnqilab Keşikçilərinin döyüş təyyarələri bu hava limanına enən sərnişin təyyarəsini Mehrabad hava limanına yönəltdilər. Bunun səbəbi TAV şirkətinin İsrail ilə əlaqəli olduğu iddiası idi. Nəhayət, İran Şura Məclisi TAV şirkəti ilə müqaviləni ləğv etdikdən sonra bu hava limanı rəsmi olaraq eniş və uçuşlara açıldı.
**Viktor Petroviç Polyaniçko** (9 mart 1937, Rostov-na-Donu – 1 avqust 1993, Moskva) — SSRİ dövlət xadimi, 1988–1991-ci illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinini ikinci katibi, tarix elmləri namizədi.

Həyatı
------

Viktor doğulduqdan 9 ay sonra onun atası vəfat edib. İkinci dünya müharibəsi illərində aclıqdan qorunmağa çalışan Viktor anası və qardaşı ilə birlikdə İnquşetiyada yaşayırdı. Viktorun anası həyatı boyu Rostselmaş zavodunda işləyərək həyatını oğullarına həsr etdi və son nəticədə onların hər ikisinin ölümündən sonra vəfat etdi (2003-cü ildə 92 yaşında Moskvada). Viktor da anası kimi 14 yaşından etibarən Rostselmaş zavodunda çalışmış, daha sonra isə bir neçə qəzetlərdə müxbir olaraq işləmişdi. 11 oktyabr 1959-cu ildə öz gələcək həyat yoldaşı Lidiya ilə tanış olan Viktor 1960-cı ildə ailə həyatı qurur. 1962-ci ildə Moskva Dövlət Universitetinin jurnalistika fakultəsini bitirir. Tədricən Kommunist partiyası daxilində yüksələn Viktor 1985–1988-ci ildə Sovet ordusunun işğalı altında olan Əfqanıstana hökumət məsləhətçisi kimi göndərilir. Burada o Əfqanıstan prezidenti Nəcibullaya xüsusi müşaviri işləyirdi. Tezliklə o, Əfqanıstanın ən yüksək ordenini aldı. Daha sonra Viktor Azərbaycana göndərilir. 1988–1991-ci illərdə Azərbaycan Kommunista Partiyasının ikinci katibi vəzifəsində çalışır, 1990-cı ildə Qarabağda təşkil olunan xüsusi komitənin başçısı təyin olunur. Azərbaycanlılar bu dövrdə Viktoru erməniləri dəstəkləməkdə, ermənilər isə onu azərbaycanlıları dəstəkləməkdə ittiham edirdilər. Xankəndidə işlədiyi dövrdə ona qarşı ermənilər tərəfindən bir neçə sui-qəsdr təşkil olunur. 1991-ci ilin avqust ayında Moskvada baş verən və uğursuzluğa uğrayan hakimiyyət devrilişinə cəhddən sonra Viktor Polyaniçko bütün vəzifələrini itirir və Moskvaya qayıdır. İl yarım heç kimin yadına düşməyən Polyaniçko qəflətən Yeltsinin əmri ilə 26 iyun 1993-cü ildə öz aralarında müharibə edən Şimali Osetiya və İnquşetiyaya müvəqqəti canişin təyin olundu.

Ölümü
-----

Viktor Polyaniçko 1 avqust 1993-cü ildə Şimali Osetiyada öz xidməti maşınında inquş döyüşçülərinin rəhbərləri ilə görüşə gedərkən hücuma məruz qalıb və güllələnərək öldürülüb. Tibbi ekspertiza onun 15 güllə yarasından yerindəcə keçindiyini təyin etmişdir. Onunla bərabər Vladiqafqaz qarnizonunun rəhbəri general-mayor Anatoli Korecki və Alfa xüsusi təyinatlı dəstənin baş leytenantı Viktor Kravçuk da öldürüldü. Bundan başqa 4 rus hərbçisi də hücum zamanı yaralanmışdı. Onun ölümü indiyə kimi açılmayıb. İngiltərəli jurnalist Tomas De Vaal Qara bağ: Müharibə və sülh arasında kitabında Viktor Polyaniçkonu ermənilərin öldürdüyünü iddia edib. Moskvada dəfn olunub.

İstinadlar
----------

1. ↑  Harda Polyaniçko var, orda qan var Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine Azadlıq radiosu
2. ↑  "BBC | Analitika | Başlıq 8. 1990–1991 illər. Sovet vətəndaş müharibəsi". 2009-05-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-18.
**Xınıslı dəfinəsi** – Azərbaycanın Şamaxı rayonunun Dərə Xınıslı kəndinin yaxınlığında tapılan gümüş sikkə dolu xəzinə. Xəzinə 1958-ci ildə təpədə üzüm plantasiyalarının əkilməsi üçün aparılan təsərrüfat işləri zamanı Xınıslı yaşayış yerinin qalıqları ilə birlikdə tapılmışdır. Xəzinə Bakıda Azərbaycan Tarixi Muzeyində saxlanılır.

Bu tapıntı sayəsində 300-dən çox sikkə tədqiq edilmişdir. Xəzinədə yerli bənzətmə alban sikkələri (72 ədəd) ilə birlikdə, həmçinin Roma İmperiyasına (denari), Afinaya (5 tetradraxma), Frakiyaya (3 tetradraxma), Vifiniyaya (7 tetradraxma), Ponta (1 tetradraxma), Selevkilərə (76 tetradraxma) və Arşakilərə (161 draxma) aid pullar tapılmışdır. Ehtimal olunur ki, xəzinə təxminən e.ə. I əsrin üçüncü rübündə basdırılmışdır.

Xəzinədə olan ən erkən pul Frakiyada Lisimahın (e.ə. 323–281 illər) adından zərb olunan tetradraxmadı, ən qədimi isə III Fraatın (e.ə. 70–58) arşaki draxmasıdır.

Arxeoloji qazıntılarda sikkələrlə yanaşı gümüş bəzək əşyasının qırıntısı (5,52 qr), yastı gümüş lövhəsi (58,74 qr), gümüş külçə (29,96 qr) də tapılmışdır. Belə böyük sayda alban sikkələri ilk dəfə Xınıslı dəfinəsində tapılmışdır. Bu sikkələrin əsasında əvvəllər müxtəlif yerlərdə aşkar edilmiş sikkələrin mənşəyini müəyyən etmək mümkün oldu. Xınıslı xəzinəsi sübut edir ki, Qafqaz Albaniyasında hələ əramızdan əvvəl sikkələr zərb olunurdu və pul dövriyyəsi geniş yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Xınıslı dəfinəsi Arxivləşdirilib 2022-01-17 at the Wayback Machine" Şamaxı ensiklopediyası
2. 1 2 3 4  Хыныслы дәфинәси / Под ред. Дж. Кулиева. — Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası: Главная редакция Азербайджанской советской энциклопедии, 1987. — Т. X. — С. 90.
**Rza Bədəlov**  (25 sentyabr 1915, Bakı – 1987, Bakı) — texnika elmləri doktoru (1965), professor, AMEA-nın müxbir üzvü (1968).

Həyatı
------

Rza Bədəlov Bakı şəhərində 25 sentyabr 1915-ci ildə anadan olub. Ali təhsilini 1941-ci ildə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənayə Universitetində alıb. Universitetin Neft-mexanika fakültəsində Mühəndis-mexanik ixtisası üzrə təhsil alıb.

Əmək fəaliyyəti
---------------

Rza Bədəlov 1941–1944-cü illərdə "Əzizbəyovneft" trestinin Me­xa­niki təmir zavodunda mühəndis-konstruktordan sex rəisinə qədər müxtəlif vəzifələrdə işləyib. 1944–1947-ci illərdə AzSİ-nun aspirantı olub. 1947–1968-ci illərdə AzNKİ-də baş müəllim, dosent, professor, dekan müa­vini, Neft-mexanika fakültəsinin dekanı, Nəzəri mexanika kafedrasının müdiri vəzifələrini icra edib.

Rza Bədəlov 1968-1976-cı illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun rektoru və Nəzəri mexanika kafedrasının müdiri olub. Habelə 1976–1987-ci illərdə AzNKİ-nun Neft-mədən mexanikası və Maşın və mexanizmləri kafedrasının müdiri vəzifələrini icra edib.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Rza Bədəlov dağ süxurlarının dağıdılmasının mexanikası sahəsində tanınmış alimdir. Elmi tədqiqatların sahəsi: mədən-maşın mexanizmlərinin nəzəriyyə və praktikasının tədqiqi; süxurdağıdıcı alətin işçi elementlərinin formasının, optimal parametrlərinin, yerləşdirilməsinin müəyyənləşdirilməsi.

Rza Bədəlov 1953-cü ildə namizədlik, 1965-ci ildə isə "Üçşaroşkalı baltaların işinin səmərəliliyinin tədqiqi" mövzusunda doktorluq dissertasiyalarını müdafiə edib. 1968-ci ildə Azərbaycan EA-nın müxbir üzvü seçilib. Rza Bədəlov 100-dən artıq elmi məqalənin və bir sıra monoqrafiyaların müəllifdir.

Mükafatları
-----------

Rza Bədəlov "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni və "Rəşadətli əməyə görə" medalı ilə təltif olunub.

Vəfatı
------

Rza Bədəlov 1987-ci ildə Bakıda vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  .
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  "Bədəlov Rza Əbdül oğlu" (Azərbaycan). science.gov.az. 21.09.2021 tarixində arxivləşdirilib.
3. 1 2 3 4 5 6  "Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin məzunları" (Azərbaycan). nkpi.az. 7-7-2022 tarixində arxivləşdirilib.
4. 1 2 3 4 5  "4-cü rektor - Rza Bədəlov" (Azərbaycan). www.aztu.edu.az.  (#archive\_missing\_date) tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* Rza Əbdül oğlu Bədəlov
**Fəxrəddin Güləli oğlu Ağayev** (16 aprel 1956, Xaçmaz rayonu) — Azərbaycan Milli Aerokosmik Agentliyi, Təbii Ehtiyatların Kosmik Tədqiqi İnstitutunun direktoru, texnika elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Fəxrəddin Ağayev 16 aprel 1956-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Xaçmaz rayonunda anadan olmuşdur. 1978–1982-ci illərdə indiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin riyaziyyat fakultəsində təhsil almışdır. 1982–1985-ci illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Fizika İnstitutunda elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır. 1985 – 1993-cü illərdə Kosmik Tədqiqatlar Elmi İstehsalat Birliyində elmi işçi, bölmə rəisi, baş direktorun müavini, müəssisə direktoru vəzifələrində çalışmışdır. 1993–1995-ci illərdə Azərbaycan Milli Aerokosmik Agentliyinin baş direktorunun müavini, 1995 – 2005-ci illərdə Kosmik Cihazqayırma Xüsusi Konstruktor Bürosunun direktoru, 2005 – 2007-ci illərdə elmi Tədqiqat Aerokosmik İnformatika İnstitutunda direktor, 2007-ci ildən hal–hazıradək Təbii Ehtiyatların Kosmik Tədqiqi İnstitutunun direktorudur.

Ailəlidir, 4 övladı var.

Təhsili
-------

1978 – 1982-ci illər — Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti (təhsil aldığı illərdə V. İ. Lenin adına təqaüd almış və ali məktəbi fərqlənmə ilə bitirmişdir)

Elmi dərəcəsi
-------------

* 2003-cü il – texnika elmləri doktoru
* 2010-cu il – professor elmi adı

Pedaqoji fəaliyyəti
-------------------

* 2003 – 2013-cü illərdə — Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti
* 2013 – 2015-ci illərdə — Milli Aviasiya Akademiyası
* 2015-ci ildən hal – hazıradək – Azərbaycan Neft və Sənaye Universiteti

İctimai fəaliyyəti
------------------

* YAP Binəqədi Rayon Təşkilatının üzvü
* Azərbaycan Dövlət Ali Attestasiya Kommissiyasının eksperti
* "AMAKA Xəbərlər" jurnalının redaksiya heyətinin üzvü
* "Xüsusi texnika və texnologiya" jurnalının redaksiya heyətinin üzvüdür

Təltifləri
----------

* 2013-cü ildə Tərəqqi medalı ilə təltif olunub
* 2014-cü ildə Leybnis medalı ilə təltif olunub
* 2021-ci ildə dünya miqyasında elm və təhsildə xidmətlərinə görə Avropa Şərəf ordeni ilə təltif olunub
* 2022-ci ildə Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin yubiley medalı ilə təltif olunub

Mükafatları
-----------

7 beynəlxalq sertifikata laiq görülmüşdür

Elmi maraq dairələri
--------------------

* Məsafədən müşahidənin kosmik sistemləri
* Kosmik məlumatların emalı metodları
* Aerokosmik ekoloji monitorinq

Əsərləri
--------

Kosmik texnologiyaların müxtəlif problemlərinə həsr olunmuş 8 monaqrafiya və 140 – dan çox elmi məqalənin, o cümlədən 2 patentin müəllifidir

Hazırladığı kadrlar
-------------------

9 nəfər texnika üzrə fəlsəfə doktoru

Beynəlxalq tədbirlərdə iştirakı
-------------------------------

21 – dən artıq beynəlxalq elmi konfranslarda iştirak etmişdir

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* 
* 
*
**İlya Kaverin** (2 (15) may 1910, Astara, Lənkəran qəzası – 19 noyabr 1963, Astara, Lənkəran rayonu) — Qızıl Ordunun baş çavuşu, Böyük Vətən Müharibəsi iştirakçısı, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1944).

Bioqrafiyası
------------

1910-cu il mayın 15-də Astara şəhərində anadan olub. İbtidai təhsilini aldıqdan, sonra balıqçılıq sahəsində çalışıb. 1941-ci ildə hərbi xidmətə çağırılıb. 1943-cü ilə qədər kiçik çavuş İlya Kaverin, Kiyevin azad edilməsində iştirak edib və fərqlənib.

Kiyev yaxınlığında alman müdafiəsinin sıçrayışı zamanı o, düşmənin bir neçə artilleriya qurğusunu və minaatanlarını məhv edərək düşmən xəttinin yarılmasına və düşmənin geri çəkilməsinə nail olub. Döyüşlərin birində İlya Kaverinin tankı vurulub. Bütün ekipaj üzvləri həlak olsa da İlya sağ qala bilib. Təkbaşına tankda baş verən yanğını söndürməyi bacarıb. Lakin tank tamamilə sıradan çıxdığına görə qeyri bərabər döyüşə girməyə məcbur olub. O, avtomat, pulemyot və qumbaraatanların köməyi ilə iki gün qeyri bərabər döyüş apararaq, düşmənə cavab atəşi açıb, və ikinci gün gecə saatlarında öz bölməsinə geri qayıda bilib. Geri qayıtdıqdan sonra bir daha Kiyevin azad edilməsində iştirakını davam etdirib. Beləliklə, Kiyev-Svyatoshinsky rayonunun Xotiv kəndi uğrunda gedən döyüşdə o, alman kolonunu məğlub edib. Bu döyüşdə İlya Kaverin düşmənin təxminən bir piyada taqımını və 12 texnikası məhv edib.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "İlya Kaverin" (rus). "Герои страны" saytında.