recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Cahangirovlar** — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.

1746-cı ildə Türkiyə-İran sərhəd kəsişməsindən sonra Nadir şah İzmir ətrafından gəlib Çuxur Səddə (İrəvan çuxurunda) yerləşən Aydınoğulları sülaləsinin başçısı Məhəmməd oğlu Aydın bəyi Gümrüyə yerləşdirib sərhəddi qorumaq vəzifəsini ona həvalə edir. Aydın bəyin oğlu Cahangirin övladı Əziz bəyin zamanında – yəni 1804-cü ildə Ruslar Gümrüyü işğal edirlər. Sonralar ailə kötüyündə Əziz bəyin ailəsinin soyadını Cahangirov kimi qeydə almışlar. Əziz bəyin oğlu Məhəmməd bəy Şörəyel nahiyəsinin Qarakilsə kəndindəki Muğan bəyləri tayfasından Şarabanı xanımla evlənir. Onların Əziz, İbrahim, Həsənxan, Tükənbaz və Aydın adına övladları olur.
İbrahim bəyin atası Qarsa köçdükdən sonra əmizadələri Gümrüdə qalmışdılar. Həmin nəslin bir qolunu 1918-ci ildə Bakıya köçdüyü məlumdur. Cahangirov soyadını daşıyan digər bir kişinin oğlu Elman Cahangirov ali təhsilli Amasiya rayonundakı süd sanayesi mütəxəssisi idi və Amsiya rayonundakı süd zavodunda baş texnoloq işləyirdi. Deyilənə görə, 1918-ci il hadisələrindən sonra Elman Cahangirov Gümrüdən Rusiyanın Krasnodar vilayətinə köçmüşdür. Cahangirovların hazırda Bakıda yaşayan qolu Tarverdiyev soyadını daşıyır.
İbrahim bəyin oğlu Aydın bəy İstanbulda, qızları Aytən və Ruhiyyə xanımın isə Ankarada yaşadıqları məlumdur. Onun birinci arvaddan olan oğlu Qarsda vəfat etmişdir.
İbrahim bəy Türkiyədə yaşayan azərbaycanlı mühacirlərlə, o cümlədən Əhməd bəy Ağaoğlu ilə dostluq etmişdir. Əhməd bəyin oğlu Səməd Ağaoğlu "Babamın Arkadaşları" kitabında İbrahim bəyin həyatının son məqamları təsvir edilmişdir.
İbrahim bəyin Malta adasına sürgün olduğu zaman yazdığı və sonralar əlavələr etdiyi "Xatirələr"i əlyazma şəklində Türkiyədə arxivdə saxlanılır.

Soyun tanınmış nümayəndələri
----------------------------

* İbrahim bəy Cahangirzadə — dövlət xadimi, hərbçi, erməni-rus istilaçılarına qarşı fəal mübariz.
* Həsən bəy Cahangirov — Cənub-Qərbi Qafqaz Türk Cümhuriyyətinin hərbi naziri.
* Əziz bəy Cahangirov — Cənub-Qərbi Qafqaz Türk Cümhuriyyətinin hərbi naziri.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-18.
2. ↑  Nazim Mustafa "Milli mücadilə qəhrəmanı – İbrahim bəy Cahangir oğlu" məqaləsi

Həmçinin bax
------------

* İrəvan
* İrəvan xanlığı
**Cuvarlinskilər** — Azərbaycan xalqının soylarından biri.

Soyun yaranması
---------------

Bu soy Dizaq mahalının Cuvarlı kəndinə bağlıdır. Soyun ulu babası Kərbəlayı İmamverdi bəy 1760-ci ildə Qarabağın Dizaq mahalının Cuvarlı kəndində dünyaya göz açmışdı. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra mədrəsə də oxumuşdu. Sarayda xidmət etmiş, sonra İbrahimxəlil xan Sarıcalı-Cavanşir onu quşçu təyin etmişdi.

Kəndlərinə köçmüş, burda yaşayan 5 ailə ilə xanın ov quşlarını saxlayıb təlim vermişdi. Xan onu təliqə ilə vergi və mükəlləfiyyətlərdən azad etmişdi. Üstəlik ona Cavanşir-Dizaq mahalının ərazisində olan Tarxan yurdunu mülk kimi vermişdi.

Kərbəlayı İmamverdi bəyin Məhəmməd bəy, Yaqub bəy, Yusif bəy, Hüseynqulu bəy, Rzaqulu bəy və Nəcəfqulu bəy adlı oğulları vardı.

Soyun tanınmış nümayəndələri
----------------------------

* Kərbəlayı İmamverdi bəy Cuvarlı — Qarabağ xanı İbrahimxəlil xanın quşçusu, Cuvarlinskilərin ulu babası.
* Cavad bəy Cuvarlı — müəllim, Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasının məzunu (1906).
* Mehdi bəy Cuvarlinski — baytar, müəllim, akademik Çingiz Cuvarlinskinin atası.
* Məmməd Cuvarlinski — Azərbaycan SSRnin təhsil naziri (Maarif komissarı), partiya və dövlət xadimi.
* Çingiz Cuvarlı — akademik, əməkdar elm xadimi.
* Toğrul Cuvarlı — yazıçı, ssenari müəllifi, kino redaktoru.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Cuvarlinskilər, "Soy" dərgisi, 5 (25), 2009, səh.17–21.
* M.İ. Əmrahov, Ə. Çingizoğlu, H.İ.Həsənov. Qarabağ xanlığı. Bakı: Mütərcim, 2008, 220.səh.

Həmçinin bax
------------

* Qarabağ
**Cəmilə Novruzova** (tam adı: *Novruzova Cəmilə Həsən qızı*; 9 aprel 1930, Naxçıvan – 4 may 2011) — sənətşünas, pedaqoq, sənətşünaslıq doktoru, professor (1990).

Həyatı
------

Cəmilə Novruzova 9 aprel 1930-cu ildə Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur.

4 may 2011-ci ildə vəfat etmişdir.

### Təhsili

1952-ci ildə Bakı Dövlət Universitetini bitirmişdir.

Fəaliyyəti
----------

### Elmi fəaliyyəti

1962-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Memarlıq və İncəsənət İnstitutunda baş elmi işçi vəzifələrində çalışır. Azərbaycan heykəltəraşlığının yaranması və inkişafı problemlərinə, görkəmli nümayəndələrinin yaradıcılığına dair elmi əsərlərin müəllifidir. "SSRİ xalqları incəsənət tarixi" əsərinin hazırlanmasında iştirak etmişdir. 1988-ci ildə Azərbaycan Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində pedaqoji fəaliyyətlə də məşğuldur. 1978-ci ildən Sənətşünaslıq doktoru, 1990-cı ildə professor olub.

Sənətşünas Əsəd Quliyev sənətşünas alim haqqında yazırdı: "Professor Cəmilə Novruzovanın elmi fəaliyyət dairəsini XX əsr Azərbaycan heykəltəraşlıq sənətinin yaranması və inkişaf xüsusiyyətləri, heykəltəraşlıq problemləri və tanınmış heykəltəraşların yaradıcılığının araşdırılması əhatə edirdi. Sənətşünas alim Azərbaycan heykəltəraşlıq məktəbinin məşhur simaları P. Sabsay, F. Əbdürrəhmanov, C. Qaryağdı, M. Mirqasımov, E. Hüseynova, T. Məmmədov, Ö. Eldarov, F. Bakıxanov və başqalarının həyat və yaradıcılığına həsr olunmuş 10 monoqrafiyanın, 200-ə qədər elmi məqalənin müəllifidir. Bu sırada "Sovet Azərbaycanının monumental heykəltəraşlığı" (rus dilində, 1960), "Heykəltəraşlıq haqqında" (Mürsəl Nəcəfovla birlikdə, 1960), "Azərbaycan sovet incəsənəti" (həmmüəllif, rus dilində, Moskva, 1970), "Tokay Məmmədov" (rus dilində, 1973), "Azərbaycan sovet heykəltəraşlığı" (1973), "Fuad Əbdürrəhmanov" (1974), "Azərbaycan SSR təsviri incəsənəti" (N. Həbibovla birlikdə, rus dilində, 1978), "Heykəltəraşlıq" (rus dilində, 1983), "Fuad Əbdürrəhmanov" (rus dilində, 1988), "İbrahim Zeynalov" (1998) və başqa kitabları qeyd etmək olar. O həmçinin "SSRİ xalqları incəsənəti tarixi" çoxcildliyinin hazırlanmasında iştirak edib".

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sənətşünas alim, unudulmaz pedaqoq". medeniyyet.az (ingilis). 2021-12-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-16.
2. ↑  Əsəd Quliyev "Sənətşünas alim, unudulmaz pedaqoq". "Mədəniyyət" qəzeti. 24 dekabr 2021-ci il. Səhifə 6.

 Arxivləşdirilib 2021-12-28 at the Wayback Machine

Mənbə
-----

* Naxçıvan Ensiklopediyası. Bakı. 2002. səh. 451-452. ISBN 5-8066-1468-9.
* Əsəd Quliyev "Sənətşünas alim, unudulmaz pedaqoq". "Mədəniyyət" qəzeti. 24 dekabr 2021-ci il. Səhifə 6. https://medeniyyet.az/page/news/60448/Senetsunas-alim-unudulmaz-pedaqoq.html
**I Firuz** (*fars.* پیروز یکم‎ tərcümədə "Qalib" deməkdir) — Sasanilər nəslinin 17-ci hökmdarı. (459–484), II Yezdəgirdin böyük oğlu.

Həyatı
------

Ağsuvar xan Sasani şahı I Yezdəgirdi özündən asılı vəziyyətə saldı və 459-cu ildə himayə etdiyi sasani vəliəhdi Firuzu Sasani taxtına çıxartmağa nail oldu. Firuz Ağ hunlardan asılılığı qəbul edərək, hər il onlara vergi verirdi. O, eyni zamanda Seyhun çayı ətrafındakı torpaqları Ağ hunlara güzəştə getmışdi. Lakin az sonra Firuz öhdəsinə götürdüyü şərtləri pozaraq, ağ hunlara qarşı yürüşə başladı. Sasani hökmdarlarının ikiüzlü siyasətinə bələd olan Ağsuvar xan bu yürüşün qarşısını almaq üçün əvvəlcədən tədbirlər görmüşdü. O, bütün hərbi qüvvələrini bir yerə toplayaraq döyüşə xeyli qoşun çıxardı, onları dağlıq əraziyə saldı. Onlar Turan taktikası ilə sasaniləri dar keçiddə tutdular. Dara düşən Firuz ağır vergi şərtlərini qəbul etdi. Ağsuvar ona cavab olaraq bunu göndərdi: "Gələrsən, əsgərlərinin də görəcəyi bir yerdə ayaqlarıma düşərək üzr dilərsən, ancaq onda çəmbəri qaldıraram". Sasani hökmdarı xaqanın ayaqlarına düşərək üzr istədi. Firuz artıq qürurunu itirmişdi. Firuz intiqam almaq məqsədilə yeni bir döyüşə başladı. Bu döyüşdə də xaqan yeni bir taktikadan istifadə edərək 484-cü ildə Firuzu və onun 7 oğlunu öldürdü.

I Firuzun hakimiyyəti zamanı buraxılan pul

| ⛭Gerb Sasani hökmdarları Sasanilər İmperiyası |
| --- |
| I Ərdəşir (224-241) • I Şapur (241-272) • I Hürmüz (272-273) • I Bəhram (273-276) • II Bəhram (276-293) • III Bəhram (293) • Narseh (293-302) • II Hürmüz (302-310) • II Şapur (310-379) • II Ərdəşir (379-383) • III Şapur (383-388) • IV Bəhram (388-399) • I Yezdəgird (399-420) • V Bəhram (420-438) • II Yezdəgird (438-457) • III Hürmüz (457-459) • I Firuz (457-484) • Balaş (484-488) • I Qubad (488-531, 498/499-531) • Zamaspa (496-498/499) • I Xosrov Ənuşirəvan (531-579) • IV Hürmüz (579-590) • Bəhram Çubin (590-591) • II Xosrov (591-628) • II Qubad (628) • III Ərdəşir (628-629) • Şəhrvəraz (629) • Boran (629-630) • Azərməduxt (630-631) • V Hürmüz (631-632) • III Yezdəgird (632-652) |
**Çerkası** (ukr: Черка́си (*Çerkası*), rus: Черка́ссы (*Çerkassı*)) — Ukraynanın Çerkası vilayətinin inzibati mərkəzi və əsas şəhəri.

Əhalisi
-------

Əhalisi 286,2 min (2012).

Coğrafiyası
-----------

Kremençuk su anbarı sahilində bir port və nəqliyyat qovşağıdır.

Tarixi
------

1394-cü ildən Litvaya tabe olan Kiyev knyazlığının tərkibində məlumdur.

Lübuniyasından (1569) sonra Polşa tərəfindən işğal edilmişdir. 1648-ci ildən Çerkası kazak polkunun mərkəzi idi. Andrusovo sülhünə (1667) görə Polşanın hakimiyyətində qalmışdı.

1793-cü ildən Rusiya imperiyasının tərkibinə qatılmışdır; 1795-ci ildən qəza şəhəri, 1797-ci ildən Kiyev quberniyasının tərkibində olmuşdur. Sovet dövründə, 1932-ci ildən Kiyev vilayətinin mərkəzi olmuşdur, 1954-cü ildən isə vilayət mərkəzidir.

Sənayesi
--------

Kimya, yeyinti (o cümlədən konserv, şəkər, süd, ət, tütün), yüngül (ipək kombinatı, trikotaj, toxuculuq fabrikləri və s.) sənaye sahələri; maşınqayırma və metallı inkişaf etmişdir.

Tikinti materialları istehsal edilir. Ağac emalı kombinatı fəaliyyət göstərir. Şəhərdə teatrlar, filarmoniya, planetari, ölkəşünaslıq muzeyi və s. var.

Qardaş şəhərlər
---------------

* Azərbaycan, Sumqayıt
* ABŞ, Santa Roza
* Qazaxıstan, Aktau
* Polşa, Bıdqoşç
* Rusiya, Perm
* Dnestryanı, Tiraspol
* İsrail, Petah Tikva

Həmçinin bax
------------

* Kiyev

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  **Çerkası** // Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M. K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V cild. — Səhifələrin sayı: 592. — Səh.: 511–512. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.
2. ↑  "Twin-cities of Azerbaijan". Azerbaijans.com. 9 August 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 August 2013.

Xarici keçidlər
---------------

* Şəhərin rəsmi internet səhifəsi
**Qərbi Birulyovo iğtişaşları** — 2013-cü il oktyabrın 10-da Rusiya paytaxtının Qərbi Birulyovo rayonunda 25 yaşlı Y. Şerbakovun qafqazlı tərəfindən qətlə yetirilməsi nəticəsində baş vermiş iğtişaşlar. Yuri Şerbakovun qafqazlı tərəfindən qətlə yetirilməsi yerli sakinlərin etirazına səbəb olub. Qatilin tapılmasını tələb edən yüzlərlə rus milliyyətçisi və "skinhedlər" Qərbi Birulyovo rayonunda yerləşən "Biryuza" ticarət mərkəzi və "Pokrov" meyvə-tərəvəz bazasına hücum edərək orada çalışan Qafqaz və Orta Asiyadan olan miqrantları döyüblər. Hadisə yerinə xüsusi təyinatlı polis dəstələri yeridilib. "Skinhedlər" polislərə də müqavimət göstəriblər. Onlar ticarət mərkəzində yerləşən mağazalara, ətrafdakı obyektlərə və avtomobillərə ciddi zərər vurublar. İğtişaş nəticəsində xeyli sayda miqrant və yerli sakin yaralanıb.

Y. Şerbakovun qətlində şübhəli bilinən Azərbaycan vətəndaşı O. Zeynalov oktyabrın 15-də Moskva ətrafındakı Kolomna şəhərində saxlanılıb və vertolyotla Moskvaya aparılıb. O, ilkin dindirmə zamanı qətli özünümüdafiə məqsədilə törətdiyini söyləyib. Lakin sonradan ilkin istintaqa verdiyi ifadənin əksinə danışan O. Zeynalov bildirib ki, saxlanılan zaman ona qarşı hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən kobudluq olub: "Mən vəhşicəsinə döyülmüşəm. İstintaqa ifadə verən zaman isə özümdə olmamışam. Məni döyürdülər, ona görə də yanlış ifadə vermişəm". O, ifadəsində Y. Şerbakovu qətlə yetirmədiyini söyləyib: "Mən heç kimi öldürməmişəm. Hadisə baş verən gün ümumiyyətlə Moskvada olmamışam. Həmin gün yaşadığım Kolomno şəhərində idim".

İstinadlar
----------

1. ↑  Orxan Zeynalov məhkəmədə ifadə verib: "Mən heç kimi öldürməmişəm" Arxivləşdirilib 2014-07-15 at the Wayback Machine apa.az
**Onehalf** — (bəzən **Slovak bombası** və ya **Freelove** ya da **Explosion-II**) —1994-cü ilin sentyabr ayında tapılan, DOS əməliyyat sistemlərində işləyə bilən polimorfik virusdur. Əsasən fayl sonluğu .com, .exe, .scr olan fayllara təsir edir. Ancaq adında SCAN, CLEAN, FINDVIRU, GUARD, NOD, VSAFE, MSAV və ya CHKDSK olan fayllara təsir edə bilmir. Həmçinin virus, digər viruslardan fərqli olaraq nizamsız işləyir.

OneHalf, funksional olaraq oxşar xüsusiyyətlərə sahib olan təxminən 20 fərqli varianta malikdir.

Haqqında
--------

Virus, özünəməxsus funksiyası ilə tanınır. Hər açılışda istifadəçinin Hard diskin iki şifrələnməmiş silndrini şifrələyir, lakin istifadəçi buna baxmaq istəyəndə müvəqqəti olaraq şifrəni açır, bu istifadəçinin sabit diskinin bu şəkildə şifrələndiyinə diqqət etməməsinə və şifrələmənin davam etməsinə imkan verir. Bundan əlavə virusun aşkarlanmasını çətinləşdirmək üçün həqiqi MBRi kompüterdəki proqramlardan gizlədir. Şifrələmə təsadüfi olaraq yaradılan bir düymə ilə XOR yazma yolu ilə həyata keçirilir, bu da eyni bit axını ilə yenidən XOR tərəfindən şifrələnə bilər. Virus diskin yarısını ya hər hansı bir ayın 4, 8, 10, 14, 18, 20, 24, 28 və 30da ya da digər bəzi şərtlərdə virus mesajı göstərəcəkdir.

> Dis is one half. Press any key to continue.
> 
>

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------
**Bosniya və Herseqovina dinarı (Bosniya dinarı)** (bosn. Bosanskohercegovački dinar) — Bosniya və Herseqovina Respublikasında 1992—1998-ci illərdə istiadə edilən pul vahidi.

Tarixi
------

1 iyul 1992-ci ildə Bosniya Və Herseqovina Xalq bankı özünün milli valyutası olan dinarı dövrüyəyə buraxır. Dövrüyəyə buraxılan 10, 25, 50, 100, 500 və 1000 dinar nominallarla yanaşı Yuqoslaviya dinarıda istifadə edilirdi. 10 noyabr 1992-ci ildə 10 dinar banknotları istifadəyə verilir.

15 avqust 1994-cü ildə denominasiya (10 000:1) gerçəkləşdirilir. Bosniya dinarı Bosniya və Herseqovina Respublikasının yeganə pul vahidi elan edilir. İkinci buraxılış banknotlar istifadəyə verilir (10, 20, 50, 100 və 500 dinar). Alman markasına uyğun məzənnə müəyyən edilir: 100 dinar = 1 marka. Dinar faktiki olaraq bosniya-müsəlmanlarının nəzarət etdiyi ərazilərdə istifadə edilir. Bosniya və Herseqovina ərazisində həmcinin Xorvatiya kunası, yeni Yuqoslaviya dinarı, Alman markı, Serb Respublikası dinarı və müxtəlif valyutalar.

1998-ci ildə yeni pul vahidi olan Bosniya və Herseqovina konvertasiya olunan markası dövrüyəyə butraxılır. Dinara 100:1 nisbətindən istifadə edilir. Bosniya və Herseqovina konvertasiya olunan markası 1995-ci ildə Deyton sazişi ilə yaradılıb və 1998-ci ildə Bosniya və Herseqovina valyutası kimi *Serbiya Respublikası dinarı, Xorvat kunasını və Bosniya və Herseqovina dinarını* əvəz edib. Valyutanın adı alman dilində olan Mark və Pfeninq sözlərindən gəlir.

1998-ci ilin dekabrında 10, 20 və 50 nominalında sikkələr təqdim olunub. Sonralar isə 1,2 və 5 marka sikkələr təqdim olunub.

Ədəbiyyat
---------

* Cuhaj G.S. Standard Catalog of World Paper Money. Modern Issues 1961-Present. — 15-е изд. — Iola: Krause Publications, 2009. — 1112 с. — ISBN 978-0-89689-837-0.

İstinadlar
----------

1. ↑  Cuhaj, 2009, pp. 146—147.
**Keep Calm and Carry On** (ing. "Sakit qalın və fəaliyyətinizə davam edin") - Böyük Britaniyada 1939-cu ildə II Dünya Müharibəsinin əvvəlində hazırlanan təbliğat plakatı.

Tarixi
------

Plakat ilk olaraq 1939-cu ildə II Dünya Müharibəsinin əvvəlində Britaniya İnformasiya Nazirliyin (*ing.* Ministry of Information) tərəfindən düzəldilmişdir. İki milyon yarım nüsxə çap edilmişdi, lakin plakat geniş yayılmamışdı.

Bu seriyada daha iki plakat mövcuddur - 400 min nüsxəsi olan "*Freedom Is In Peril. Defend It With All Your Might"* (ing. *"*Azadlıq təhlükədədir. Bütün gücünüzlə onu müdafiə edin*"* ), və 800 min nüsxəsi olan *" Your Courage, Your Cheerfulness, Your Resolution Will Bring Us Victory "* (ing."Sizin qıvraqlığınız, cəsarətiniz, qətiyyətiniz bizə qələbə qazandıracaqdır*"*).

Müasir mədəniyyətdə
-------------------

2000-ci ildə Barter Books ikinci əl kitab dükanında plakatın bir nüsxəsi tapılmışdır. İngiltərə hökuməti tərəfindən istehsal olunan bu cür əsərlərə verilən müəllif hüququ müddəti 50 il müddətində bitdiyi üçün şəkil ictimai mülkiyyət sayılır. Bu hal poster nüsxələri məhdudiyyətsiz miqdarda çap etməyi, eləcə də şüarı olan digər suvenirləri istehsal etməsini mümkünləşdirir. Plakatın populyarlığı dəyişdirilmiş bir yazı və ya loqo ilə bir çox təqlidlərə da yol açdı.

2009-cu ildə Stereophonics qrupu posterin adıyla adlandırdığı albom buraxdı.

2011-ci ilin avqust ayında, "Keep Calm and Carry On Ltd" şüarını ticarət markası kimi qeydiyyata aldı və başqaların tərəfindən hazırlanan suvenir satışını dayandırmağı tələb etdi. Sonradan şüarın həddindən artıq geniş tanınması və məşhur olması əsasında qeydiyyatı ləğv edilməsi tələbi irəli sürüldü .

Qeydlər
-------

1. ↑  "The greatest motivational poster ever?". BBC News. 02-04-2009. 2012-08-26 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "What crisis?". Guardian.co.uk. 2012-08-26 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Stereophonics Keep Calm and Carry On Review". 2012-08-26 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "Battle rages over 'Keep Calm and Carry On' souvenirs". The Telegraph. 2011-09-24. 2012-08-26 tarixində arxivləşdirilib.

İstinadlar
----------

* 
* The Guardian-da fotoşəkillər toplusu
Əməliyyat təhlili (*ing.* cost-volume-profit analysis) və idarəetmə uçotunda əhatəyə töhfə satış (*ing.* contribution margin) vahidi üzrə **marjinal mənfəət**i xarakterizə edir. Göstərici müxtəlif hesablamalarda faydalıdır və əməliyyat leverecinin ölçüsü kimi istifadə edilə bilər (*ing.* operating leverage). Bir qayda olaraq, göstəricinin aşağı dəyərləri əmək tutumlu sektorlarda, yüksək dəyərlər isə kapital tutumlu sahələrdə xarakterikdir.

Tətbiqi
-------

Marjinal mənfəət əməliyyat təhlilində istifadə olunur, burada xalis gəlirin hesablanmasını sadələşdirməyə imkan verir və xüsusilə zərərsizlik nöqtəsi. Marjinal mənfəətin hesablanması menecerə planlaşdırılmış mənfəəti əldə etmək üçün zəruri olan zərər nöqtəsini və satış həcmini qiymətləndirməyə imkan verir, bunun əsasında məhsul çeşidini genişləndirmək və ya azaltmaq barədə daha məlumatlı qərar qəbul etmək olar. məhsul və ya xidmətin qiymətinin müəyyən edilməsi, habelə sistemin optimal təşkili haqqında.məsuliyyətə görə komissiya ödənişləri və mükafatlar (əmək haqqı).

Mənfəət marjasının təhlili əməliyyat leverajının qiymətləndirilməsidir, yəni satış artımının mənfəət artımına necə səbəb olduğunun qiymətləndirilməsidir. Marjinal mənfəət, xərclərin sabit və dəyişkən xərclərə qruplaşdırılması yolu ilə idarəetmə uçotu məqsədləri üçün xüsusi olaraq hazırlanmış mənfəət və zərər hesabatının versiyasından istifadə etməklə hesablanır.

Mənfəət marjası ümumi mənfəətdən onunla fərqlənir ki, töhfənin hesablanması xərclərin təbiətinin iqtisadi təhlili əsasında dəyişkən xərcləri (marjinal mənfəətin hesablanmasına daxil edilmiş) sabit xərclərdən (onun hesablanmasına daxil edilməyən) ayırmağa yönəlmişdir; ümumi mənfəət isə uçot standartları əsasında müəyyən edilir. Mənfəət marjasının hesablanması menecerlər üçün şirkətin müəyyən bir iş sahəsini saxlamaq və ya aradan qaldırmaq mümkünlüyünü müəyyən etmək üçün əla vasitədir. Məsələn, müsbət töhfə marjası olan istehsal xətti, qatqı marjası sabit xərclərin bir hissəsini əvəz etdikdə mənfi ümumi mənfəət yaratsa belə, saxlanmalıdır. Bununla belə, mənfəət marjası mənfi olarsa, ondan imtina edilməlidir, çünki istehsal olunan hər bir məhsul vahidindən şirkət üçün daha çətin olacaq.

İstinadlar
----------

1. ↑  Hansen,Don R. and Maryanne M. Mowen, *Managerial Accounting* p.529, at  Arxivləşdirilib 2005-02-10 at the Wayback Machine

Ədəbiyyat
---------

* *Гариссон Р. Норин Э. Брюе П.* Управленческий учет. Companion Group. 2011. ISBN 978-966-96692-4-7.
* *Аткинсон Э. А. Банкер Р. Д. Каплан Р. С.* Управленческий учет (3-е изд). М. 2006 [Managerial Accounting]. ISBN 0-13-010195-8.
* *Карпов А. Е.* Постановка и автоматизация управленческого учета. М.: Результат и Качество. 2008. ISBN 5-902580-10-2.
**Klanq** (əvvəllər Kelanq adı ilə də tanınırdı) — Malayziyada, Selanqor şəhərində şəhər. Kalanq vadisində, Kuala-Lumpur şəhərindən 32 km qərbdə və Port-Klanqdan 6 km şərqdə yerləşir. Kuala-Lumpur şəhərindən əvvəl Selanqor ştatının paytaxtı olmuşdur. Hazırda Şah-Alam ştatının paytaxtıdır. Klanq dairəsində yerləşən Port-Klanq dünyanın ən çox yük daşınan limanlarından biridir. Əhalisi 1 113 851 nəfərdir (2010).

Etimologiyası
-------------

Tədqiqatçılar arasında geniş yayılmış mülahizəyə əsasən şəhər öz adını ərazisindən axan Klanq çayının adından götürmüşdür. Bu coğrafi region bütünlüklə Klanq çayının yaxınlığında yerləşdiyinə görə Klanq vadisi də adlandırılmışdır. Digər bir məşhur bir nəzəriyyəyə görə isə bu ad mon-kxmer dilində Klong və ya köhnə malay sözü olan kilang ("anbarlar") sözündən götürülmüşdür, keçmiş zamanlarda şəhərdə çoxlu miqdarda anbarların olması ilə bağlı olduğu ehtimal olunur, müasir dövrdə Kilang" — fabrik mənasında işlənilir.

Rayonlar
--------

Klanq çayı Klanq şəhərini Şimal və Cənub hissələrinə bölür. əvvəllər Şimali Klanq şəhərin əsas ticarət mərkəzi idi, lakin, 2008-ci ildən yaşayış binalarının və ticarət meydanlarının, bankların əksəriyyəti və həmçinin hökumət idarələri cənubi Klanqda yerləşir. Bu, ilk növbədə şəhərin inkişafı ilə əlaqədar son illər Bandar Botanic, Bandar Bukit Tinggi, Taman Bayu Perdana, Glenmarie Cove, Kota Bayuemas kimi şəhərətrafı yaşayış massivlərinin, sənaye müəssisələrinin cəmləşdiyi yeni və müasir rayonların yaranması ilə bağlı olmuşdur. Klanq şəhərinin şimal hissədə köhnə və Berkeley Garden, Taman Eng Ann, Taman Klang Utama, Bandar Baru Klang kimi tanınmış yaşayış rayonları yerləşir. Ölkənin ən hərəkətli limanı Cənubi Klanqda yerləşən Port-Klanq şəhəridir.

Nəqliyyat
---------

Klanq şəhərinin əhalisi dəmiryol xəttinin şəhərətrafında yerləşən 5 stansiyanın xidmətindən istifadə edir. 2 №-li federal şose şəhəri Kuala-Lumpur və Klanq vadisinin digər şəhərləri ilə birləşdirir. Şəhər əhalisi həmçinin ölkənin ən iri — RapidKL bus route — abtobus kompaniyasının xidmətindən istifadə edir.

Xarici keçid
------------

* Klang Online Magazine, Guide & Map Arxivləşdirilib 2010-12-25 at the Wayback Machine
* Official portal of Klang Municipal Council (MPK)

İstinadlar
----------

1. ↑  GEOnet Names Server. 2018.
2. ↑  "PORT KLANG CELEBRATES OVER 100 YEARS OF BEING MALAYSIA'S PREMIER PORT". Port Klang Authority. 3 March 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 May 2012.
3. ↑  "History". Klang Municipal Council. 2015-05-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-14.
4. ↑  *Shanti Gunaratnam.* "The town that tin built". New Straits Times. 1 April 2012. 31 October 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 November 2015.
5. ↑  "Industrial Areas". Klang Municipal Council. 2015-06-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-14.
**Sürix Universiteti** — 29 aprel 1833-cü ildə mövcud ilahiyyat məktəbinə, hüquq, tibb və fəlsəfə ixtisasları əlavə olunaraq qurulan, bu gün 7 fakültəsi 25.000 şagirdi ilə İsveçrənin ən böyük universiteti.

Sürix Universiteti, kilsə və krallara aid universitetlərdən sonra Avropada qurulan ilk dövlət universitetidir. Universitet qurulduğu illərdə qadın şagird qəbul etmədiyi kimi, qadınların hər hansı bir şəkildə dərs dinləmələrinə də icazə vermirdi. Ancaq 1847-ci ildə qadınların fəlsəfə dərslərinə dinləmələrinə icazə verən Sürix Universitetində, ilk qadın həkim şagirdi 1866-cı ildə təhsilə başladı. 1901-ci ildə baytarlıq fakültəsi əlavə olunan universitet 1914-cü ildə memarlığını Karl Moserin etdiyi yeni binasına köçdü.

Nobel mükafatçıları
-------------------

* Vilhelm Conrad Rentgen
* Carl Spitteler
* Vilhelm Conrad Rentgen (Fizika, 1901)
* Theodor Mommsen (Ədəbiyyat, 1902)
* Alfred Verner (Kimya1913)
* Leopold Stefan Ruzicka (Kimya, 1913)
* Max von Laue (Fizika, 1914)
* Albert Eynşteyn (Fizika, 1921)
* Ervin Şredinger (Fizika, 1933)
* Peter Debye (Kimya, 1936)
* Paul Karrer (Kimya, 1937)
* Volter Rudolf Hess (Tibb, 1949)
* Karl Alex Müller (Fizika, 1987)
* Rolf M. Zinkernagel (Tibb, 1996)

Həmçinin bax
------------


|  |  |
| --- | --- |
| П: | "Universitet" portalı |

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* uzh.ch — Sürix Universitetinin rəsmi saytı
**Yeni torpaq effekti** — Arktika zonasında müşahidə edilən üç ilğım. Bu hadisə günəş işığının müxtəlif temperatura malik hava qatlarında qırılması nəticəsində meydana gəlir. Bu ilğım növü əsasən Antarktida və Arktikada müşahidə edilir.

Bu effektik əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, günəşi gürübü real gürübdan daha tez müşahidə edilir. Metroloji vəziyyətdən asılı olaraq günəş həm xətti boyunca həm də dördbucaqlı formasında görünə bilər.

Bu effektin əsas səbəbi günəş şüalarının atmosfer qatlarındakı çoxbucaqlı əks olunmasının invertasiyasıdır. Aydın havada müxtəlif temperatura malik hava qatları işıq bələdçisi rolunu oynayır və günəş daha hündürdə görünür. Əslində isə bu belə olmur. Müşahidə edilən effekt o zaman mümkün olur ki, temperatur qradiyenti yüksək və inversiya qatının uzunluğu ən azı 400 km olsun.

Bu effektin adı 24 yanvar 1597-ci ildə ilk dəfə Yeni Torpaq arxipelaqında Vilhelm Barentsin ekspedisiyası tərəfindən müşahidə edilməsi ilə bağlıdır. Ekspedisiya üzvləri olan Herrit de Ver və Yakob van Hemskerk o zaman üçün anormal bir hadisəni müşahidə etmişdilər. Günəş üfüqdə müşahidə edilsə də, astronomik təqvimə görə hələ qütb gecələrinin bitməsinə 2 həftə qalmışdı. Herrit de Ber bu hadisəni öz gündəliyində qeyd etmişdir. Herrit Hollandiyaya geri dönəndə ona inanmamışdılar. Səbəb isə onların Yuli təqvimindən istifadə etməsi göstərilirdi. Yeni Torpaq effektini 1915-ci ildə Ernest Şekltonun ekspedisiyası Antarktidada olarkən müşahidə etmişdir. Effektin elmi izahı yalnız XX əsrin sonları verilmişdir. Yalnız bundan sonra effektin izlərini İohan Keplerin 1604-cü il qeydlərində də aşkarladılar.

Mənbə
-----

* S. Y. van de Werf, G. P. Können, W. H. Lehn, F. Steenhuizen, "Waerachtige beschrijvingen van het Nova Zembla effect" [*ölü keçid*], *Nederlands Tijdschrift voor Natuurkunde* 66, p. 120–126 (2000)
Barak Obamanın ikinci and içmə mərasimindən

**Süni xəz** — təbii xəzlərə bənzədilən xovlu toxuculuq məmulatı; trikotaj maşınlarında, toxuculuq dəzgahlarında və yapışdırma üsulu ilə hazırlanır. Təbii xəzlərə (su samuru, dələ, yenot, tülkü və s. xəzlərinə) oxşadılan parça əsalı süni xəzlər və trikotaj süni xəzlər daha çox yayılmışdır. Süni xəz *əsas*dan və *xov*dan ibarətdir. Süni xəzin rəngi, naxışları, xovun yerləşməsi demək olar ki, tamamilə xovunun oxşadıldığı təbii xəzdəki kimi olur. Süni xəzin əsası üçün pambıq, bəzən də sintetik saplardan, xov üçün isə müxtəlif monosaplardan, yaxud kompleks poliamid və poliefir viskoz lifləri və asetat liflərindən, uzunxovlu süni xəzlərdə isə poliakrilnitril liflərindən istifadə edilir. Müxtəlif rəngli və naxışlı süni xəzlər istifadə edilir. Süni xəzlərdən palto və digər üst geyimləri, papaq və s. tikilişində, həmçinin üzlük və astarlıq material kimi istifadə edilir.

Ədəbiyyat
---------

1. Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, IX cild, səh.105

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yaxşı süni kürk seçmək üçün necə". 2021-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-11.
**Yaponiya Milli Poster Muzeyi** (日本国際ポスター美術館, *Nihon Kokusay Posuta Bicutsukan*?) və ya **Oqaki Poster Muzeyi** – Yaponiyanın Gifu prefekturasının Oqaki şəhərində yerləşən muzey. Yaponiyada poster incəsənətinə həsr olunmuş ilk və yeganə beynəlxalq muzeydir.

Tarixi
------

Dünyada ilk poster muzeyi 1968-ci ildə Varşavada açılmışdır və Polşa poster incəsənəti sahəsi üzrə qabaqcıl ölkələrdən birinə çevrilmişdir. Polşada keçirilən poster sərgiləri Yaponiyada da poster incəsənətinin inkişafına təkan vermişdir. 1985-ci ildən etibarən Oqakidə posterlərə həsr olunmuş sərgilər keçirilməyə başlanmışdır. 25 oktyabr 1996-cı ildə Oqaki Poster Muzeyinin açılışı baş tutmuşdur.

Xüsusiyyətlər
-------------

Muzeydə posterlərin rəqəmsal verilənlər bazası yaradılmışdır. Burada poster sənətçilərinin sərgiləri fərdi keçirilir, müxtəlif ölkələrə aid posterlər sərgilənir. Bundan əlavə, Anri de Tuluz-Lotrek və Jül Şere kimi poster sənətinin qurucusu olmuş şəxslərin işləri də muzeydə nümayiş etdirilir. Muzeydə 10.000-dən çox poster saxlanılır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Introducing Japan's First Museum of International Poster Art". Muzeyin rəsmi saytı (az.). 2023-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 avqust 2023.
2. 1 2  "日本国際ポスター美術館". Muzeyin rəsmi saytı (yaponca). 2023-05-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 avqust 2023.
3. 1 2  "賛助会員を募集しております". Muzeyin rəsmi saytı (yaponca). 2023-05-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 avqust 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* ogaki-postermuseum-japan.com — Oqaki Poster Muzeyinin rəsmi saytı
Şerif Cırık və ya tanınan adıyla Aşıq **Mahzuni Şerif** (17 noyabr 1940 – 17 may 2002, Köln, Şimali Reyn-Vestfaliya), Türk aşığı.

Yaşamı
------

Mahzuni Şerif Kahramanmaraşın Afşin ilçesinin Berçenek kəndində dünyaya gəlmişdi. 1955-ci ildə sonradan Ankaraya köçürülən Mərsin kiçik zabitlər məktəbinə qeyd oldu. 1960-cı ildə həyat yoldaşı Sunanı qaçırdı və 6 ay kəndində qaldı. Bu sırada məktəbi Balıkesirə köçürüldü. Məktəb komutanının çaba-çalışması ilə yenidən təhsilinə dönən Aşıq Mahzuni, 6 ay dərsdən qaldığına görə bir məlumat üzərinə məktəbdən atılınca yenidən kəndinə döndü. 1964-cü ildə ilk valı ilə musiqi piyasasına girdi.

Bir müddət Qaziantəpdə iqamət etdikdən sonra Ankaraya daşındı. 1989–1991-ci illər arasında Xalq Ozanları Federasyonu tərəfindən dünyanın ən böyük 3 ozanı arasında göstərildi.

Sivas dramı adlı türküsünü, Sivasda yaşamını itirenlere ithaf etmişdir.

Haqqında açılan dava
--------------------

2001-ci ildə noyabr ayında ona, "Elhamdülillah Qızılbaşım və dünyəviyəm. Mən deyil, yeddi sülaləm Qızılbaşdır. Bir suç varsa o da dədəmdədir." dediyi üçün, DGM tərəfindən əleyhində dava açıldı. Duruşma 27 dekabr 2001 tarixində DGM-də aparıldı.

Ölümü
-----

Mahzuni Şerif 2001-ci ilin başlarında rahatsızlanaraq, ürək çatışmazlığı nədəniylə, JFK Hospitalda yoğun baxım altına alındı. May ayında buraxıldı. 17 may 2002-ci il tarixində, evli, səkkiz uşaq, dörd nəvə sahibi olan Mahzuni Şerif 60lı yaşlarında Almaniyanın Köln şəhərində vefat etdi. Vəfat etdiyinde, DGMdəki davası hələ sonuclanmamışdı.

Mezarı bu an son ikamatgahı olan Hacı Bəktaş Vəli Külliyəsinin yaxınındakı Çiləxana adı verilən bölgədədir.

Əsərləri
--------

Türk xalq musiqisi sənətçiləri tərəfindən söz və bəstələri aramsız işlənir. Araştırmaçı Yazar Battal Pehlivanın Aşık Mahzuni Şerifin yaşamı və sənəti üzərinə apardığı incələmənin adı "Dom Dom qurşunu" idi. Dom Dom Kurşunu, Yedin Beni, Yuh Yuh, Fadimem, Gül Yüzlüm, Ciğerparem, Merdo, Dostum Dostum, Han sarhoş Hancı sarhoş, Çeşmi Siyahım, Yalan Dünya, Ağlasam mı?, Abur Cubur Adam, Katil Amerika ve Ekmek Kölesi gibi eserleriyle tanınan Aşık Mahzuninin türkülerini Gülden Karaböcekten Zeki Mürene, İbrahim Tatlısesten Ahmet Kayaya Mahsun Kırmızıgüle Murat Göğebakandan Selda Bağcana kadar birçok Türk halk müziği ve bazı pop müzik sanatçıları da okudu. Xalq şeirinə könül verən və danışıq dilini şeirləşdirən Aşık Mahzuninin 453 plağı, 50 kasedi ve yayınlanmış 9 ədəd kitabı var. Ayrıca TRT tarafından çekilmiş 2 adet belgeseli bulunmaktadır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* Mahzuni Şerif // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. 1 2  .
4. ↑  Yaşamı Arxivləşdirilib 2009-05-15 at the Wayback Machine MahzuniŞerif.net. Erişim: 24 mart 2009
5. ↑  "milliyet haber sitesi". 2016-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-02.

Xarici keçidlər
---------------

* Mahzuni Şerif resmi sitesi
* Mahzuni Şerifin həyatı
* Mahzuni Şerif şeirləri
İynəli şprits
**Şprits** (*alm.* Spritze‎, *spritzen* — çiləmək, sıçratmaq) — ən sadə qurluşlu bir nasos olub, əsasən tibbdə dərman preparatlarının orqanizmə: dəri içinə, dəri altına, əzələ daxilinə, vena daxilinə sümük daxilinə və s. yeritmək üçün bir ləvazimatdır. Bəzi dillərdə *ing.* syringe, *fr.* Seringue adlandırılır ki, sözün kökü yunan mənşəyli olub, *yun.* σύριγξ - "syrinx" boru deməkdir.

Tarixi
------

Metal şprits
Tarixdə ilk venadaxili inyeksiya XVII əsrə təsadüf edilsə də, halhazırda tanıdığımız formada ilk şprits 1853 cü ildə baytar həkim Çarlz Qabriel Pravaz (*ing.* Charles Gabriel Pravaz) və Aleksandr Vud (*ing.* Alexander Wood) tərəfindən bir-birilərindən xəbərsiz icad edilmişdir. İlk şprits metaldan və qeyri şəffaf kauçuqdan hazırlandığı üçün məhlulun dozası porşenin dəstəyindəki işarələrlə müəyən edilirdi.

* 1949—1950 Artur Smit ABŞ-da birdəfəlik şprits istehsalı üçün patent alır.
* 1954 cü ildən "Becton, Dickinson and Company" tərəfindən kütləvi şəkildə şüşədən birdəfəlik şprits istehsal olunur.
* 1956 cı ildə Yeni Zellandiyalı əczaçı Kolin Myordok (*ing.* Colin Murdoch) plastik materialdan birdəfəlik şprits icad edərək patentləşdirir.

Qurluşu
-------

Adi tibb şpritsi sadə qurluşlu iki hissədən silindrik borudan və ona daxil edilmiş sıxıcı porşendən ibarətdir. Əvvəllər şüşə və metaldan hazırlanan bu şpritsləri təkrar istifadə etmək mümkün idi. Lakin qanla keçən yoluxucu xəstəliklərin yayılma təhlükəsinin artması birdəfəlik şpristlərin istehsalına gətirib çıxarır. Birdəfəlik şpristlər şəffaf plastik kütlədən steril qablaşdırılmış şəkildə müxtəlif ölçülərdə: 2ml, 5ml, 10ml, 20 ml, 50 ml həcmlərdə hazırlanır.
Ən kiçik ölçülüsü xüsusi təsir vahidi ilə işarələnmiş 1 ml həcmində olub, insulin spritsi adlanır, ən böyük ölçülüsü isə 50 ml həcmində olub, ondan inyeksiya xüsusi şprits nasosu vasitəsilə icra edilir.
**Oqtay Hacıyev** (1951, Zəyəm Cırdaxan – 22 aprel 2022, Bakı) — Azərbaycan Televiziyasının Xalq Çalğı Alətləri Orkestrinin solisti, Xan Şuşinskinin sonuncu tələbəsi, Azərbaycan Dövlət Televiziyası və Radiosunun C. Cahangirov adına xorunun ali dərəcəli tenor ifaçısı, solist və konsermeyster.

Həyatı
------

Uşaq yaşlarından musiqiyə həvəsi olan Oqtay Hacıyevin pərəstiş etdiyi xanəndə Xan Şuşinski idi. Bir gün tar çalmaq həvəsinə düşən Oqtay üçün xalası oğlu Bakıdan tar alıb gətirir. Əlinə ilk dəfə musiqi aləti alan Oqtay, ailədə xoş qarşılanmasına baxmayaraq musiqiçi olmaq qərarını qəti olaraq bildirir. Lakin atası bu işdə ona ilk dəstəkçi olur. İlk tar müəllimi atasının xalası oğlu olur və ona cəmi 3 not və bu 3 notdan ibarət Rəşid Behbudovun ifa etdiyi Telman Hacıyevin "Lalələr" mahnısını öyrədir.

22 aprel 2022-ci ildə Bakıda vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Cavanşirov, İsfəndiyar Aslan oğlu.*  Tahirov, K. (ed.). Xan Şuşinski (PDF) (az.). Bakı: Azərbaycan Milli Kitabxanası, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. 2021. səh. 15. 2023-08-06 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-04-06.
2. ↑  "Xan Şuşinski - Sonuncu tələbəsi". Yenixəbər.org (az.). 23 yanvar 2020. 2020-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 aprel 2022.
3. ↑  "Xanəndə Oqtay Hacıyev vəfat edib" (az.). 22 aprel 2022. 2022-04-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 aprel 2022.
**Nəhəng sekvoyadendron** (*lat.* Sequoiadendron giganteum) — bitkilər aləminin çılpaqtoxumlular şöbəsinin i̇ynəyarpaqlılar sinfinin cupressales dəstəsinin sərvkimilər fəsiləsinin sekvoyadendron cinsinə aid bitki növü.

Gövdəsinin qabığının qalınlığı 50 mm-ə çatır, rəngi qırmızımtıl bozdur. Yarpaqları pulcuqlu iynevarıdır, uzunluğu 0,5-1,2 sm-ə çatır. Yarpaqları, əsasən, zoğ boyu yerləşir və aşağıya doğru əyiləndir. Onlar ayrı-ayrılıqda yuxarıdan əyilmiş, aşağıdan qabarıq, bozumtul-yaşıl rəngə çalır. İynəyarpaqları töküldükdən sonra zoğ və ya budaq üzərində rombşəkilli başlıqlar qalır. Çiçəklərində tozcuqlar 2-5 ədəd tozcuq kisələrində yerləşir. Toxumları ellips formalıdır, kənarları batıq qanadlarla əhatə olunmuşdur, uzunluğu 5mm-ə çatır. Toxum pulcuqlarında 3-12 ədədə kimi yumurtacıq olur. Qozaları yumurtavarı olub, 5-8 sm uzunluqdadır, onların pulcuqları ucdan qalxanvarı enliləşmişdir, ensiz rombşəkillidir, qırışıqlıdır. Olduqca zəif boy atır. Quraqlığa, quru və qeyri münbit torpaqlara, dərin qatlı, hətta əhəngli torpaqlara davamlıdır. Ağır gilli və çox rütubətli torpaqlara davamsızdır. Şaxtaya davamlıdır. Azərbaycanda Abşeron yarımadasında, Lənkəranda bağ və parklarda bəzi nüsxələrinə rast gəlinir. Nəhəng sekvoyadendronun bir çox dekorativ formaları piramidal, sallaq, mavi, qızlı, gümüşü, iynəyarpaqlı və s. vardır. Azərbaycanda şəhər və kəndlərdə, qəsəbələrdə, digər yaşayış məntəqələrində xiyabanların salınmasında, park və bağlarda tək-tək və qrup halında, kompozisiyalarda istifadə edilə bilər.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Sequoiadendron giganteum* | 
* Wikidata: Q149851
* Wikispecies: Sequoiadendron giganteum
* ARKive: sequoiadendron-giganteum
* BioLib: 2398
* Calflora: 7532
* CNPS: 2771
* EoL: 323361
* EPPO: SQUGI
* EUNIS: 150857
* FEIS: seqgig
* FNA: 210002083
* FoC: 210002083
* GBIF: 2684120
* GRIN: 33713
* iNaturalist: 59567
* IPNI: 677175-1
* IRMNG: 10453639
* ITIS: 183438
* IUCN: 34023
* MoBotPF: 287324
* NBN: NHMSYS0000463457
* NCBI: 99814
* NZOR: 2fea3225-7ec4-4801-8281-41c61f4d1a77
* PFI: 9499
* Plant List: kew-2587860
* PLANTS: SEGI2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:234727-2
* Tropicos: 31300229
* WCSP: 381300
* WFO: wfo-0000496705

 |
| *Wellingtonia gigantea* | 
* Wikidata: Q17363934
* GBIF: 5284271
* GRIN: 42011
* IPNI: 1092025-2
* IRMNG: 10190927
* ITIS: 183439
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:1092025-2
* Tropicos: 24900514
* WFO: wfo-0000427962

 |
Əks-kəşfiyyat, kəşfiyyata qarşı durmaq, onların vəzifəsi düşmənin və ya digər ölkələrin kəşfiyyat idarələri tərəfindən həyata keçirilən kəşfiyyata qarşı mübarizə, düşmənlərin və düşmən kəşfiyyat orqanlarının kəşfiyyat məlumatları toplamasının qarşısının alınması və ya əldə ediləcək məlumatları manipulyasiya etməkdir.

Milli kəşfiyyat orqanları, buna əsaslanan ölkələrin təhlükəsizliyi hücum üçün həssasdır. Dövlətlər əks-kəşfiyyat idarələrini xüsusi məqsədlər üçün xüsusi xidmət orqanlarından ayrı və müstəqil şəkildə təşkil edirlər.

Əksər ölkələrdə əks kəşfiyyat orqanları birdən çox agentliyin nəzdində düşmən kəşfiyyatına qarşı mübarizə aparır. Türkiyədə Milli Kəşfiyyat Təşkilatı, İngiltərədə Security Service əks kəşfiyyat orqanlarına nümunə göstərilə bilər. Əksər hallarda əks kəşfiyyat agentliklərinin birbaşa polis gücündən istifadə etmə hüququ yoxdur; lakin qanun çərçivəsində yerli təhlükəsizlik qüvvələrindən istifadə edə bilər və ya detektiv qüvvədən istifadə etmək səlahiyyəti olan qurumlar yarada bilərlər. İngiltərədə Təhlükəsizlik Xidməti nəznində (Security Service) "Xüsusi şöbə" (Special Branche) adlandırılan və Milli Təhlükəsizlik məsələlərində detektiv qüvvədən istifadə etmək səlahiyyətinə sahib olan xüsusi bir ofis mövcuddur. Rusiyada FSB, Polşada Służba Kontrwywiadu Wojskowego, Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego kimi təşkilatlar bir çox daxili təhlükəsizlik agentliklərinə birbaşa əmrlər verirlər.
**VBC Casalmaggiore** — Seriya A1-də mübarizə aparan İtaliya qadın voleybol klubu.

Tarixi
------

VBC Casalmaggiore 2008-ci ildə yaradılmışdır. İtaliya Voleybol Federasiyası kluba lazımi lisenziyanı təqdim edərək onun 2008-09 mövsümündən etibarən Seriya B2-də mübarizə aparmasına izin vermişdi.

Bundan sonra Casalmaggiore sözü gedən liqada səkkizinci yeri tutmuşdu. Ancaq 2009-10 mövsümündə komanda süpriz çempionluq yaşayaraq bir üst liqaya yüksəlmişdi. Bu liqada da debütdəcə gələn ikincilik onun 2011-12 mövsümündə Seriya A2-də mübarizə aparmasına şərait yaratmışdı.

İki mövsümü də ikinci liqa da keçirən Casalmaggiore nəhayət 2013-14 mövsümündə istəyinə nail ola bilmişdi. Belə ki, komanda tarixində ilk dəfə olaraq əsas liqada — "Seriya A1" elitasında iştirak hüququ qazanmışdı. Bu liqada da komandanın debütü elə də uğursuz alınmadı. Liqanın normal sezonunda ilk yeddiyə girən klub pley-offa yüksələ bilmişdi. Bu mərhələdə isə onların qarşısını güclü İmoko Volley Konegliano kəsmişdi. Üç matçlıq seriyada iki dəfə "3-0" hesabı ilə qələbə qazanan koneglianolular yarımfinala yüksələ bilmişdi.

2013-14 mövsümü Casalmaggiorenin voleybolçuları üçündə uğurlu alındı. Komandanın yeni transferləri Valentina Zaqo və Yovana Stevanoviç çempionatın ən yaxşıları sırasına adlarını yazdıra bilmişdilər. Onlardan müvafiq olaraq Zaqo 42, Yovana isə 64 xal (səsvermə xalları) toplayaraq bu uğura imza atmışdılar.

Heyəti
------

*2013-14 mövsümü üçün*

* Baş məşqçi : İtaliya Alessandro Beltrami
* Köməkçi məşqçi : İtaliya Giorgio Bolzoni

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Nömrə** | **Oyunçunun adı** | **Mövqeyi** | **Ölkəsi** |
| 1
 | Lusia Baççi | Hücumçu | İtaliya İtaliya |
| 2
 | Taismary Agüero | Diaqonal | İtaliya İtaliya |
| 3
 | Rossella Olivotto | Blokçu | İtaliya İtaliya |
| 5
 | Immacolata Sirressi | Libero | İtaliya İtaliya |
| 6
 | Alessia Gennari | Hücumçu | İtaliya İtaliya |
| 7
 | Geraldina Quiligotti | Libero | İtaliya İtaliya |
| 8
 | Florencia Aguirre | Blokçu | Uruqvay Uruqvay |
| 9
 | Beatrice Agrifoglio | Toppaylayıcı | İtaliya İtaliya |
| 11
 | Tina Lipicer  | Hücumçu | Sloveniya Sloveniya |
| 12
 | Letizia Camera | Toppaylayıcı | İtaliya İtaliya |
| 13
 | Valentina Zago | Diaqonal | İtaliya İtaliya |
| 15
 | Yovana Stevanoviç | Blokçu | Serbiya Serbiya |
| 16
 | Giuliana Grazietti | Hücumçu | İtaliya İtaliya |
|

Mənbə
-----

* Volleyball Casalmaggiore **Fatti-su.it**[*ölü keçid*] İtaliya voleybol statistikaları portalı  (ital.)

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  A1 F.: Quarti2. Conegliano passa, 3-0 a Casalmaggiore[*ölü keçid*]  (ital.)
3. ↑  Stagione\_2013-14[*ölü keçid*]  (ital.)
4. ↑  Komandanın heyəti Arxivləşdirilib 2014-03-04 at the Wayback Machine  (ital.)

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi Sayt  (ital.)

| ⛭İtaliya Seriya A1 2013-14 |
| --- |
| AGİL Volley Novara • İHF Volley Frosinone • İmoko Volley Konegliano • LJ Volley Modena • Pallavolo Ornavasso • River Volley Pyaçentsa • Robur Tiboni Urbino Volley • Kazalmacore QVK • Volley 2002 Forli • Volley Berqamo • Yamamay Busto Arsizio |
**Əbülqasim bəy Evoğlu** (?-?)— XVII yüzil, şair, xəttat, diplomat.

Həyatı
------

Əbülqasim bəy Xoy vilayətinin Evoğlu nahiyəsində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. I Şah Abbasa xidmət etmişdi.

Əbülqasim bəy bir müddət sarayda qorçu kimi çalışmışdı.

İskəndər bəy Münşi yazır: "Elə bu əsnada Seyid Mübarəkin oğlu Seyid Bədr izin almadan ali ordudan Ərəbistana getdi, Luristan hüdudunda Şahverdi xan adamlarının əlinə keçdi. Əlahəzrət Əbülqasim bəy Qorçi Evoğlunu onu gətirməkdən ötrü yolladı. Şahverdi xan bir neçə gün o qorçinin başını söz-söhbətlə aldadıb Bədr xanın [dərgaha] göndərilməsini ləngitdi, vaxtı hiyləgərliklə uzatdı. Buna görə də, onunla Əbülqasim
bəy arasında təhdidamiz söhbətlər başlandı. Axırda başqa çarə
tapmadı və xanı istər-istəməz yola saldı.
Qorçi [geri qayıdaraq] Şahverdi xanın düşmən münasibəti
və bədxahlığı barədə ərz etdi".

Əbülqasim bəy Evoğlu Osmanlı sarayına elçi getmişdi. I Şah Abbas Ərdəbildən Təbrizə qayıtdı və osmanlılarla sülh bağlamağa cəhd etdi. Şah bu məqsədlə dostunun - Krım xanı Qazi Gərayın vasitəçiliyindən istifadə etməyi münasib bildi. O, Osmanlı sərkərdəsi Xəndan ağanı Qəhqəhə qalasından azad etdi və onu öz elçisi Əbülqasım yüzbaşı Evoğlu ilə Krıma göndərdi. Onlara Şah Abbasın işğal dairəsini tanımaq və Osmanlı dövlətinin Səfəvi dövləti ilə sülh müqaviləsi bağlamasına nail olmaq tapşırılmışdı. Lakin Krıma gedərkən yolda Xəndan ağanın öldürülməsi, şah elçisinin çərkəzlər tərəfındən əsir götürülməsi və Qazi Gərayın da ölüm xəbərinin alınması nəticəsində əldə edilmiş qələbə hüquqi baxımdan rəsmiləşdirilmədi.

Əbülqasim bəy həm də xoştəb şair idi. Fars və türk dillərində könüloxşayan şeirlər deyərdi.

Ailəsi
------

Əbülqasim bəyin Heydər bəy adlı oğlu vardı.

Yaradıcılığı
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  İsgəndər bəy Münşi Türkman. Dünyanı bəzəyən Abbasın tarixi (Tarixe-aləmaraye-Abbasi). I kitab Bakı, "Şərq-Qərb Nəşriyyat evi, 2010, 1144 səh. s.894.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şair** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Əlinağı mirzə Qovanlı-Qacar**-İran şahzadəsi, Vali, Fətəli şahın oğlu

Həyatı
------

Əlinаğı mirzə Fətəli şаh оğlu (аnаsı Bəyimcаn хаnım Hаcı Sаdıq хаn qızı Qəzvini) 1790-cı ildə dünyаyа göz аçmışdı. Sаrаy təhsili аlmışdı. Rüкnəddövlə ləqəbinə lаyiq görülmüşdü. Qəzvin vilаyətinin hакimi оlmuşdu.

Abbas mirzə Qəzvində onun qonağı olmuşdu. Tarixçi Əminə Pakrəvan yazır: "Ancaq Qəzvində böyük bir istiqbal törəni gerçəkləşdi. Qəzvinin elbayı (valisi-Ə.Ç.) Əlinağı mirzə böyük bir törənlə böyük qardaşının istiqbalına vardı. İki qardaşın görüş zamanı bir-birlərinə göstərdikləri ilgi onların qarşılıqlı səmimiyətlərini ortaya qoymaqda idi".

Abbas mirzə Qovanlı-Qacar Əlinağı mirzənin xətrini çoz istəyirdi. Tarixçi Əminə Pakrəvan daha sonra yazır: "Abbas mirzə kiçik qardaşlarından biri olan Əlinağı mirzəni öz yanında bulundurmaqda idi. Abbas mirzə bu qardaşı ilə çox yaxın idi və ona bir çox mövzular haqqında danışır, danışdıqca da özünü rahat hiss edirdi. Asəfəddövlə Əlinağı mirzənin da onların yanında olmasını şahdan istəmiş, Şah da izin vermişdi. Şübhəsiz ki, Əlinağı mirzə gizlincə şaha bilgilər ötürürdü".

Əlinаğı mirzə Məhəmməd şаhın hакimiyyəti dövründə Tehranа gətirilmiş və оrdаn dа Təbrizə göndərilmişdi. Əliхаn mirzə ilə Rusiyayа, sоnrа Ingiltərəyə qаçmış, оrdаn isə Кərbəlаyа gеtmişdi.

Əlinаğı mirzənin Nəsrullа mirzə аdlı оğlu vаrdı.

Mənbə
-----

* **Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar və Qacar kəndi, Bakı, "Şuşa", 2008, 334 səh.**

Həmçinin bax
------------

* Fətəli şah
* Qacarlar
Çalon Aranq tamaşasından görüntü

**Çalon Aranq** — İndoneziyanın Bali adasında orta əsrlər dövrünə aid edilən Ranqdanın Baronqla mübarizəsini canlandıran tamaşalar.

Haqqında
--------

Çalon Aranq tamaşaları Bali mədəniyyətinin ayrılmaz hissəsidir. Bütövlükdə Bali mədəniyyətində Ranqda (əcinə, rakşas tipi) vacib rol oynayır. Bali mifologiyasının Yava ilə sıx əlaqəsi bu dəfə Ranqdanın Yava mənşəli olmasına dair versiyalarda öz təsdiqini tapır. Ranqda ənənəvi Bali mifologiyasında əcinnə leakların (leaklar Bali mifologiyasına görə, hamilə qadınları taparaq onların bətnindəki körpənin, yaxud da dünyaya yeni gəlmiş uşaqların qanını sovuran kanniballardır və daxili orqanları görünən uçan baş kimi təsvir olunurlar) kraliçası sayılır və ifritələr ordusu ilə birlikdə işıqlı qüvvələrin hökmdarı Baronqla arasıkəsilməz müharibələr aparır. Ranqda adətən uzun dilli və iti caynaqlı, pırpız saçları olan yarımçılpaq qarı kimi təsəvvür edilir. Bu əcinnənin mənşəyinə dair tədqiqatçılar müxtəlif fikirlər söyləyirlər. Bəziləri Ranqdanın varlığını hinduizmlə bağlayaraq, onun yerli Kali (hindlilərin dağıdıcı və qoruyucu qara ilahəsi) olduğu qənaətindədirlər. Belə ki, çoxları tərəfindən şər qüvvələri təmsil etdiyi düşünülən Ranqda Balinin bəzi bölgələrində həm də qoruyucu qüvvəyə malik obraz kimi çıxış edir və bu əcinnənin rəmzi rənglərindən olan ağ, qara və qırmızının Kaliyə də xas olduğu vurğulanır. Digər tədqiqatçılar isə Ranqdanı (tərcüməsi "dul qadın" mənasını verir) konkret şəxsin — X-XI əsrlər arasında yaşamış əslən yavalı olan Bali kraliçası Mahendradattanın (əsl adı Qunapriya Dharmapatni) — adıyla bağlamağa çalışırlar. Yavanın mərkəzi və şərqi hissələrində yerləşən Mataram dövlətinin kralı Dharmodayana bacısı Qunapriya Dharmapatnini cadugərlikdə suçlayaraq adadan sürgün edir. Əfsanəyə görə, bunun əvəzində o, adanı taun xəstəliyinə yoluxdurur. Bəzən bu məsələdə ifrata da varırlar: misal üçün, Ranqda rolunun ifaçısı bütün ifritələri toplayıb öz güclərini nümayiş etdirməyə çağırdığı tamaşadan sonra Baronq və Ranqda arasındakı mübarizədə kimin qalib gəlməsi (aktyor, yaxud ifritələrin qalibiyyəti ay ərzində real olaraq kimin sağ qalıb-qalmamasıyla həll olunur) haqqında qorxulu əhvalatlar danışılır. Çalon Aranqda kostyumlar, xüsusilə, Baronq və Ranqdanın geyimləri çox əlvandır: dəbdəbəli qızılı taclar, qırmızı rəngin üstünlüyü və girdə qara gözləri olan maskalar tamaşaçıya dərhal təsir göstərir. Qarasaqqal Baronq və Ranqda bu geyimlərdə əcaib-qəraib meşə adamını xatırladırlar. Çalon Aranqın da bir üzü Kathakalidir, o biri üzü — Pekin operası.

Həmçinin bax
------------

* Bali adası
* İndoneziya
* Pekin operası

Xarici keçidlər
---------------

* Toeti Heraty (2012). *Judul Calon Arang* (in Indonesia). Yayasan Pustaka Obor Indonesia.

* Mask Dances of Bali [*ölü keçid*]
* Performance in Bali

İstinadlar
----------

1. ↑  "Performance in Bali" (PDF). 2022-01-27 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-11-28.
2. ↑  Talıbzadə Aydın. Şərq teatrı tarixi. Bakı: ADMİU, 2016, s. 222–223