recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Radibordakı keçmiş internat məktəbinin binası
1955-ci ildə Sorb gimnaziyası
 **Sorb Gimnaziyası Bautzen**  (y.sorb Serbski gymnazij Budyšin , *alm.* Sorbisches Gymnasium Bautzen‎) — Almaniyanın Bautzen şəhərində Fridrix List Ştrase üzərində yerləşən orta təhsil müəssisəsidi. Almaniyada tədrisin tamamilə Yuxarı Sorb dilində aparıldığı yeganə orta məktəbdi.

Tarixi
------

Sorb Gimnaziyasının əsası 1947-ci il sentyabrın 1-də Bautzen şəhərində qoyulub. Əvvəlcə Sorb Gimnaziyası İkinci Dünya Müharibəsi zamanı ciddi zədələnmiş Katolik Ali Pedaqoji Məktəbində yerləşirdi. 1937-ci ildə Pedaqoji Məktəb bağlandıqdan sonra həmin binada Gömrük Məktəbi yerləşdi. Müharibə illərində bina hərbi hospital olub. Sorb gimnaziyası yarandığı ilk dövrdən internat məktəbi xarakteri daşıyırdı və ucqar kəndlərindən şagirdləri qəbul edirdi. Binada həmçinin Sorb Müəllimləri Təkmilləşdirmə İnstitutu yerləşirdi. 1960-cı ildən Sorb Gimnaziyasının filialı 60-a yaxın oğlanın yaşadığı Radibora malikanəsində yerləşirdi. 1949-cu ildən Sorb Gimnaziyasında gənclər ansamblı, uşaq xoru və orkestr fəaliyyət göstərir. 2007-2008-ci illərdə Sorbiya Gimnaziyasının binası təmir edilmişdir. O vaxtdan bəri binada Sorb uşaqları üçün ibtidai məktəb yerləşir. 2012-ci ilə kimi Sorbiya Gimnaziyasını 2700-ə yaxın şagird bitirib. Dərslər hal-hazırda yuxarı sorb dili bacarıqlarına əsasən A və B qruplarına bölünür. A qrupu siniflərində əksər fənlər yuxarı sorb dilində tədris olunur. B qrupu sinifləri Alman və Yuxarı sorb dillərini bərabər bilən uşaqlar üçündür. Tələbələrin seçimi ilə fransız, ingilis, çex və rus dilləri tədris olunur.

Tanınmış müəllimləri
--------------------

* Frido Metschk - 1949-1955-ci illərdə gimnaziyanın ilk direktoru
* Jan Buk Lusatian - rəssamıdır
* Bogna Koreng - Sorb televiziya aparıcısıdır.
* Merana Tsushtsyna - Sorb yazıçısı və şairəsidir.

Tanınmış məzunları
------------------

* Yan Bulank (1931-2002) - bəstəkar və xor dirijoru
* Klaus Thielmann (\* 1933) - həkim, GDR Səhiyyə Naziri
* Jan Pol Nagel (1934-1997) - bəstəkar
* Sieghard Kosel (1939-cu il təvəllüdlü) - jurnalist və siyasətçi
* Gabriele Virth (\* 1943) - diş həkimi və siyasətçi
* Benno Budar (1946-cı il təvəllüdlü) - jurnalist
* Toni Bruk (1947-2020) - kinorejissor və prodüser
* Ludvig Noack (1947-1996) - pedaqoq və siyasətçi
* Angela Stachova (1948-2022) - yazıçı və siyasətçi
* Stanislav Tillich (1959-cu il təvəllüdlü) - texnik, Saksoniyanın baş naziri
* Boqna Koreng (1965-ci il təvəllüdlü) - teleaparıcı
* Gabriela Maria Şhmeide (1965-ci il təvəllüdlü) - aktrisa
* Heiko Kosel (\* 1966) - hüquqşünas
* Lubina Hajduk-Veljković (1976-cı il təvəllüdlü) - yazıçı

Mədəniyyət
----------

Gimnaziyada Sorb gənclər ansamblı (1949-cu ildən), tez-tez xaricdə qonaq olan xor orkestrı və bir sıra digər işçi qrupları fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-12-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-09.
**Sakuma Kanae** (佐久間鼎, *Kanae Sakuma*?, 7 sentyabr 1888, Çiba prefekturası – 9 yanvar 1970) – Yaponiya dilçisi və psixoloqu. Çiba prefekturasında doğulmuş və Tokio Universitetindən məzun olmuşdur. Kyuşu və Toyo universitetlərində professorluq etmiş, Yaponiya Elmlər Akademiyasının üzvlüyünə qəbul edilmişdir. Geştalt psixologiyasını Yaponiyaya gətirən şəxs kimi tanınır. Müasir yapon dilinin qrammatikasını tədqiq etmiş və Tokio ləhcəsi əsasında yapon dilinin fonetikasını öyrənmişdir.

Başlıca əsərlərinə yapon dilinin fonetikası haqqındakı tədqiqatlarından bəhs edən *"Nihon onseyqaku"* (1929), müasir jestlərin istifadəsindən bəhs edən *"Qenday nihonqo no hyoqen to qoho"* (1936) və yapon dilinin nəzəri tədqiqindən bəhs edən *"Nihonqo no qenqo riron"* (1959) daxildir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 3. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 10 iyul 2022.
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **"Manqurt" filmi** haqqındadır. **Digər mənalar** üçün **Manqurt (dəqiqləşdirmə)** səhifəsinə baxın.* |

**Manqurt** (*türk.* Mankurt- Vahşetin davulları, *rus.* Манкурт) — görkəmli qırğız yazıçısı Çingiz Aytmatovun "Gün var əsrə bərabər" romanı əsasında SSRİ və Türkiyə ortaq istesalı olan film.

Məzmun
------

Valideynləri, keçmişi haqqda yaddaşını, utanma, vicdan, şərəf hisslərini itirmiş, insan görkəmində zombidən bəhs edən fəlsəfi, faciəvi hekayə... Filmin qəhrəmanı düşmənə əsir düşür, başına keçə keçirilir və susuz səhrada bir neçə gün buraxılır, yaddaşını tamamən itirir və... anasını öldürür.

Film haqqında
-------------

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Mariya Urmatova, Saban Duru
**Quruluşçu rejissor:** Xocaqulu Narliyev
**Quruluşçu operator:** Nurcay Borbiyev
**Quruluşçu rəssam:** Batır Bekmuradov
**Bəstəkar:** Recep Recepov
**Səs operatoru:** Yusup Yaqmurov
**Montaj üzrə rejissor:** Durdıklıç Niyazov
**Qrim rəssamı:** Pavel Klimov
**Geyim rəssamı:**
**Montaj edən:**
**Montaj üzrə assistent:** L.İvanuşkina
**Rejissorlar:** Kerim Annanov, D.Niyazov
**Rejissor assistentləri:** K.Cumayev, K.Aşeri
**Operatorlar:** B.Kovusov, K.Aliyev
**Operator assistentləri:** İ.Akimov, B.Gəldiyev, D.Xudayverdiyev
**Rəssam assistenti:**
**Quraşdırılmış səhnələrin operatoru:** A.Dviqubski
**Quraşdırılmış səhnələrin rəssamı:** P.Xurumov
**Redaktor:** X.Hüseynov
**Məsləhətçi:**
**Çalır:** SSRİ-nin dövlət kinosu orkestri
**Dirijor:** Sergey Skripka
**Administrativ qrup:** Q.Babaniyazov, A.Mixelson, N.İvanov
**Filmin direktoru:** K.Annakurbanov
### Rollarda

Tarık Tarcan — Yalaman
Mayagözəl Aymedova — Ayım
Yılmaz Duru — Dönməz (Serdar Emir)
Xocadurdı Narliyev — Kabbor
Maisə Almazova — Gözəl
Tahir Narliyev — Tannir
S.Rəcəbov
A.Xocayeva
S.Aşukşem
Xommat Mulluk
P.Atayev
Mergen Niyazov
A.Odayev
Nurberdı Allaberdıyev
Maya Nuryağdıyeva
B.Əmirov
Baba Annanov
B.Annameredov
S.Nurnazarov
O.Korotsin rəhbərliyi altında kaskadyor qrupu
### Filmi səsləndirənlər

Xarici keçidlər
---------------

* **Filmi Türkiyə türkcəsində (1988) izlə** : I hissə, II hissə, III hissə, IV hissə, V hissə, VI hissə
* **Filmi rusca (1990) izlə** : I hissə, II hissə, III hissə, IV hissə, V hissə, VI hissə, VII hissə, VIII hissə, IX hissə
**Kazımov Salahəddin Həsən oğlu** (22 dekabr 1920, Zaqatala – 2 iyul 1978, Bakı) — general-mayor, Azərbaycan SSR daxili işlər nazirinin müavini, Böyük Vətən müharibəsi illərində artilleriya diviziyası komandiri, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı

Həyatı
------

Zaqatala rayonu Qass (indiki Dağlı) kəndində dünyaya göz açmış və 1941-ci ildə hərbi xidmətə çağrılmışdır. 1942-ci ilin aprelindən Mərkəzi cəbhədə 13-cü ordu tərkibində, 62-ci artilleriya alayında batalyon komandiri vəzifəsində döyüş əməliyyatında başlamışdır.Milliyətcə saxurdur.

Baş leytenant S.Kazımov Desna, Dnepr və Pripyat çaylarının keçilməsi əməliyyatlarında fərqlənmişdir.

1943-cü ilin 22–23 sentyabrında Dnepr çayını keçərkən sərrast atəş ilə düşmənin atəş nöqtələrini məhv edərək alayın Dneprin sağ sahilinə keçməsini və hücüm əməliyyatının Çerniqov və Qomel istiqamətlərində genişlənməsini təmin etmiş və 1943-cü ilin 16 oktyabrında Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı almışdır.

Müharibədən sonrakı dövrdə Azərbaycanda Daxili İşlər Nazirliyi sistemində işləmiş və general-mayor rütbəsində nazir müavini vəzifəsinə yüksəlmişdir.

Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Salahəddin Kazımovun Bakı şəhərində yaşadığı Səməd Vurğun küçəsi 196 ünvanındakı binaya baralyefi vurulmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Кязимов Салахадин Иса оглы". 2014-06-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-20.

Xarici keçidlər
---------------

* 9may.az. Qəhrəmanlar. Arxivləşdirilib 2010-01-18 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Ölkənin qəhrəmanları |
**Vitni dağı** (*ing.* Mount Whitney) — ABŞ-nin Kaliforniya ştatının Tulare və İnyo qraflıqlarında yerləşən dağ. Vitni dağının hündürlüyü 4.421 m olub Alyaska xaricində ABŞ-nin ən hündür dağ zirvəsidir. Şimali Amerika qitəsinin ən alçaq yeri olan Ölüm Dərəsi Milli Parkındakı Badvater hövzəsi (-84 m) ilə şimal-qərbində yerləşən və ABŞ-nin ən hündür ikinci dağı olan Vitni dağı arasındakı məsafə 136,2 km-dir. Vitni dağının qərb yamacları Sekvoya Milli Parkının sərhədləri içərisindədir. Şərq yamacları isə İnyo qraflığı tərəfindən İnyo Milli Meşəsi adı ilə qorunur. Vitni dağına gedən Vitni Dağı Yürüyüş Zolağının uzunluğu 341 km-dir.

Coğrafiya
---------

Vitni dağı Syerra Nevada dağlarının bir zirvəsidir. Ən yaxınlıqda olan Lone Pin şəhərindən 3,5 km uzaqlığındadır.

Vitni dağında Alp iqlimi hakimdir. Dağda əsasən tundra bitkiləri yayılmışdır. Zirvənin yaxınlığında isə demək olar ki, bitki bitmir. Dağda ancaq müvəqqəti heyvan növləri (məsələn, kəpənəklər) yaşayır.

Hündürlüyü
----------

İllər boyunca Vitni dağının hündürlüyü dəyişmişdir. Zirvəyə qoyulmuş keçmiş hündürlük zirvəsinə görə hündürlük 14.496,811 ayaqdır. AB Geodesik Survey quruluşunun zirvəyə boz lövhə qoymuşdur. 1929-cu ildə aparılan ölçülərə görə isə dağın hündürlüyü 14.494 ayaq göstərilmiş və belə də qəbul olunmuşdur. Amma XX əsrdə texnologiya inkişaf etmiş, keçmiş hesablama nöqtələri dəqiqliklə ölçülmüş və ölçü standartı dəyişmişdir. 1988-ci ildə yeni standart qəbul edilmişdir. Yeni ölçümə görə Vitni dağının hündürlüyü 14.505 ayaq (yani 4421 m) olaraq qəbul edilmişdir.

Geologiya
---------

Vitni dağı qranitdən ibarətdir. Bu qranit Syerra Nevada dağlarının əmələ gəldiyi qranitlə eynidir. Təbaşir dövründə okean tavasının yer tavası ilə toqquşub altına girməsi nəticəsində Vitni dağı əmələ gəlmişdir. Son 2-10 milyon il ərzində Syerra Nevada dağlarının hündürlüyü artmış, eroziya nəticəsində üst təbəqə parçalanaraq qranit ortaya çıxmışdır.

Vitni dağının şərq yamacları qərb yamaclarından daha dikdir. Buna səbəb Syerra Nevada dağları geoloji lövhəsinin xüsusi şəkildə hərəkət etməsidir. Bu lövhə sanki qərbdə sabit olub şərqə meyil etməkdədir.

Qalereya
--------

* Şərq yamaclarıŞərq yamacları
* Smitsonian daxması.Smitsonian daxması.
* Turistləri qorumaq üçün.Turistləri qorumaq üçün.
**Beynəlxalq Kitab Bağışlama Günü** — 14 fevral 2012-ci ildə ABŞ-də məşhur Delightful Children’s Books uşaq kitabı saytının yaradıcısı Emmi Brodmoor tərəfindən yaradılıb.

Tarixi
------

2013-cü ildə Cənubi Afrikadan Braziliyaya, Sinqapurdan İngiltərəyə, Hindistandan Yeni Zellandiyaya qədər fərqli ölkələrdən olan bloqqerlər birlikdə hərəkət edərək insanları həmin günü "Uşaqlara Kitab Vermə Günü" olaraq qeyd etməyə çağırıb. Bununla da dünyanın bir çox ölkəsində 14 fevral Dövlətlərarası Kitab Bağışlama Günü olaraq qeyd olunmağa başlayıb. Mövcud olduğu ildən bu təşəbbüs bütün dünyada dəstək qazanır və indi də yeni iştirakçılar cəlb etməkdə davam edir. Bu əlamətdar günün yayılmasında məşhur müəlliflərin, bloqqerlərin və uşaq yazıçılarının dəstəyi mühüm rol oynayıb.

Haqqında
--------

Uşaqlara kitab bağışlayan və onlarda kitaba məhəbbət yaradan bütün insanları birləşdirir. Dünya əhalisi fevralın 14-nü Beynəlxalq Kitab Bağışlama Günü kimi qeyd edir. Uşaqlarda ömür boyu oxumağa sevgi aşılamaq və ehtiyacı olan uşaqların kitab əldə etməsini təmin etmək üçün çalışan Kitab Bağışlama Günü könüllüləri dəyərli kitablarını gənc oxucularla bölüşməyə çağırır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Fevralın 14-ü Beynəlxalq Kitab Bağışlama Günüdür". azertag.az. 14 fevral 2018. 13 fevral 2020 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "International Book Giving Day". daysoftheyear.com. 13 fevral 2020 tarixində arxivləşdirilib.
**Blua** (*fr.* Blois) — Fransada şəhər. Luar və Şer departamentinin inzibati mərkəzi.

Əhalisi
-------

Əhalisi 49, 6 min (2005) nəfərdir. Luara çayının sahilindədir.

Tarixi
------

Blua 6-cı əsrdən məlumdur. 9-cu əsr – 13-cü əsrin əvvəllərində Şampan qraflığı ilə sülalə ittifaqında və uzunmüddətli uniyada olan və Fransa krallarına qarşı mübarizə aparan güclü qraflığın mərkəzi idi. 1391-ci ildən Valua sülaləsinin Orlean qolu şahzadələrinin mülkiyyətində, 1498-ci ildən kral domeninin tərkibində olmuşdur. 16-cı əsrdə Bluada Fransa krallarının daimi iqamətgahı yerləşirdi. 1576–77-ci və 1588–89-cu illərdə Baş ştatlar Bluada toplanmışdı.

Memarlığı
---------

Təpə üzərində müxtəlif dövrlərə aid tikililərdən [dairəvi bürc (Tur-de-Fua, 1440–50); Baş ştatlar zalı (13-cü əsrin əvvəlləri); Orleanlı Karl qanadı (1440–50); son neoqotik üslubda XII Lüdovik qanadı (1495–1508); renessans üslubunda I Fransisk qanadı (1515–24, memarlar J. Surdo və Domeniko da Kortona); klassisizm üslubunda 3 mərtəbəli Orleanlı Qaston korpusu (1635–38, memar F. Mansar)] ibarət kom pleks olan qəsr (9-cu əsrdən məlumdur) yerləşir. 10–17-ci əsrlərə aid kilsələr, Yepiskop sarayı (18-ci əsrin əvvəli, indi Ratuşa), Luara üzərində körpü (hər ikisinin memarı J.A. Qabriel), 16–18-ci əsrlərə aid çoxsaylı mülklər var. Luara qəsrləri tərkibində Blua Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

Sənayesi
--------

Kənd təsərürfatı rayonunun (dənli bitkilər,üzümçülük, tərəvəzçilik) mərkəzidir. Elektrotexnika, gön-dəri sənayesi, maşınqayırma müəssisələri var; şokolad istehsal olunur. Turizm inkişaf etmişdir.

Qalereya
--------

* Blua şəhərində Luara çayı üzərində körpüBlua şəhərində Luara çayı üzərində körpü
* Blua qəsriBlua qəsri
* Blua qəsri (qərbdən görünüşü)Blua qəsri (qərbdən görünüşü)

Həmçinin bax
------------

* Bulon-Sür-Mer
* Burk-an-Bres

İstinadlar
----------

1. ↑  Base officielle des codes postaux. La Poste, 2018.
2. 1 2 3 4 5  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 4-cü cild: Bəzirxana – Brünel (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2013. səh. 205. ISBN 978-9952-441-03-1.

Xarici keçidlər
---------------

* Şəhərin rəsmi internet səhifəsi
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Blok.
**Blok** — çənbəri üzərində nov olan və oxa nəzərən fırlana bilən çarx olub sadə mexanizmlərə aiddir və iki növü vardır: tərpənən və tərpənməz bloklar. Tərpənən blok - qüvvədə 2 dəfə qazanc əldə etmək məqsədi ilə istifadə olunan birinci növ lingdir. Birinci növ ling - qollara təsir edən qüvvələrin hər ikisi dayaq nöqtəsindən bir tərəfdə olan lingdir. Blokdan aşırılmış ipə F qüvvəsi ilə təsir etdikdə, o dayaq nöqtəsi ətrafında dönür. Bu qüvvənin qolu blokun *OB=2r* diametrinə bərabərdir. Blokdan asılan yükə təsir edən ağırlıq qüvvəsinin həmin dayaq nöqtəsinə nəzərən qüvvə qolu isə *OA=r* - dir. Hec bir mexanizm işdə qazanc vermir

Blokun tarazlıq şərti - bloku saat əqrəbi istiqamətində fırladan qüvvələrin momentləri cəminin saat əqrəbinin əksi istiqamətində fırladan qüvvələrin momentləri cəminə bərabər olmasıdır: *F2r=mgr*. Buradan , *F=mg/2*. Yəni,tərpənən blok qüvvədə 2 dəfə qazanc verir.

Tərpənməz blok - qüvvədə qazanc verməyib, onun təsir istiqamətini dəyişən və qolları bərabər olan ikinci növ lingdir. İkinci növ ling - qollara təsir edən qüvvələr lingin dayaq nöqtəsindən müxtəlif tərəflərdə olan sadə mexanizmdir. Sadə mexanizmlər qüvvəni dəyişmək üçün işlədilən alətlərdir. Tarazlıq şərti: *Fr=mgr* və *F=mg*. Yəni,tərpənməz blok qüvvədə qazanc vermir.

Blok sözünün həmçinin, bir neçə mənası daha vardır. Onlara nəzər yetirək:

**1.** Hərfi anlamda: bir-birinə bənzər elementlər qrupu; məsələn: verilənlər baytları, yaddaş oyuqları və ya mətn seqmentləri. Bu termin müxtəlif kontekstlərdə işlədildiyindən onun dəqiq mənası təşkil olunduğu elementlərin tipindən asılı olur.

**2.** Proqramlaşdırmada: əməliyyat sistemi tərəfindən müvəqqəti olaraq proqrama ayrılmış (verilmiş) operativ yaddaşın bir bölməsinə və ya proqramın vahid tam kimi baxılabilən deyimlər qrupu.

**3.** Rabitə sistemlərində: identifikasiya kodlarından, verilənlərin özlərindən və xəta aşkarlama kodlarından ibarət olan ötürülən informasiya elementi. 

**4.** Yaddasaxlama qurğularında: tam şəkildə oxunan və yazılan verilənlərin ardıcıl baytlarının qrupu. 

**5.** Videosistemlərdə: vahid obyekt kimi emal olunan piksellərin düzbucaqlı şəbəkəsi.

**6.** Tətbiqi proqramlarda: ayrılan və sonradan onunla vahid tam kimi manipulyasiya edilən mətn seqmenti.

Ədəbiyyat
---------

* M.Murquzov. Fizika. VII sinif. Bakı.
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
**Bliznesı adası** (*rus.* Острова Близнецы) — Urup adasının şimal-şərq qutaracağında, Oxot dənizində 2 ada və qayalıqdan ibarət bir adalar qrupu. Arxipelaqın ümumi sahəsi təqribən 0.3 km²-ə çatır. Bunun 0,17 km² "Sanıça" adasının payına düşür. Ada 95.1 m hündürlüyə malikdir. 54.8 min m² ərazi Minerva adasının payına (Minerva məbədinin şərəfinə) düşür. Üçüncü qaya adası "Pivnaya kruşka" adlanır. Bu adaya cənubdan baxanda pivə bakalına bənzəyir. Adanın sahəsi 7,5 min m²-dir. İnzibati olaraq Saxalin vilayətinin Kuril şəhər dairəsinə daxil edilmişdir.

Coğrafi xüsusiyyəti
-------------------

Adada yaşayış yoxdur. Dəniz quşları və məməlilər üçün bir sığınmacaq rolu oynayır. Arxipelaq Urup adasının Kastrikum yarımadasından 950 metr şimalda yerləşir və yuvarlaq bir formaya malikdir. Arxipelaqın dərinliklərində Sanıça körfəzi yerləşir. İqlimi sərin, rütubətli yaya və mülayim soyuq qışa malikdir. Çəmən otlarla örtülmüşdür. Külək rejimi sərtdir. Hər il fevral-mart aylarında Oxot dənizinin çox hissəsi kimi gətirilən ağır buzlarla örtülür. Arxipelaqın ətrafındakı okean suları yalnız 1-1,5 ay ərzində buzdan tamamilə azad olur. Bütövlükdə arxipelaqdakı orta illik temperatur təxminən 2,0 °C-dir.

Araşdırma
---------

1945-ci ildən bəri adalar RSFSR-in tərkibinə, 1991-ci ildən isə Rusiya Federasiyasının tərkibinə daxildir.

2012 ekspedisiyası zamanı arxipelaqa verilən müasir rus adının etimologiyası, rus dənizçilərinin "Sanıça" adının məşhur müraciət forması kimi istifadə edilməsi ilə əlaqələndirilir. Arxipelaq 2012-ci ilin noyabr ayında "Adsız dəniz coğrafi obyektlərinin adlandırılması" proqramı çərçivəsində hidroqrafik gəminin ikinci ekspedisiyası zamanı alim I. A. Tixonov tərəfindən araşdırılmış və təsvir edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "К политической подоплеке новых русских наименований пяти курильских островов: ucmopuockon". ucmopuockon.livejournal.com. 2023-07-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-11.
2. ↑  "Сахалинские и Курильские острова". www.shipdesign.ru (rus). 2019-12-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-11.
3. ↑  "Пять Курильских островов получили имена — Общество — Коммерсантъ". www.kommersant.ru (rus). 2019-04-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-11.
**Rəisəli Delvari** (1882, Delvar, Buşehr ostanı – 4 sentyabr 1915) — İranın milli qəhrəmanı, Birinci Dünya müharibəsində İranın cənubunu işğal edən Böyük Britaniya qüvvələrinə qarşı Təngistan qiyamına başçılıq edən məşhur yerli qəhrəman.

Həyatı
------

Rəisəli Zair Məhəmməd oğlu 1882-ci ildə Təngistanın Delvar kəndində anadan olmuşdu.

Rəisəli Delvari ingilis təcavüzkarlarına qarşı İranın cənub vilayətlərində başlayan milli azadlıq hərəkatına qoşulmuşdu. 

1915-ci ilin avqust ayının axırlarında Əhrəm vuruşmalarında mücahid başçısı Rəisəli Delvari naməlum şəraitdə öldürüldü. "Borazcan komitəsi" bu təəssüflü hadisənin xəbərini sürətlə hər yerə yaydı və Rəisəlinin dəfni üçün matəm mərasimi keçirdi. Şiraz əhalisi demokratların başçılığı ilə məscidlərə matəm mərasimi təşkil etdilər. Şirazda ingilis konsulunun iranlı müavini Qulaməli xan Nəvvab Rəisəlinin adını hörmətsizliklə qey etdiyinə görə 1915-ci ilin sentyabrın 4-də şəhər cavanları tərəfindən öldürüldü. Rəisəlinin şəhid olması xəbəri Tehrana yayıldı, hökumət Şah məscidində matəm mərasimi keçirilməsinə göstəriş verdi.

Həmçinin bax
------------

* İsmayıl xan Qaşqay
* Mirzə Məhəmməd xan Borazcani

İstinadlar
----------

1. ↑  P. Adəmiyyət, Dəlirane Təngistan, səh.45.
2. ↑  M.Hidayət, Xatirat, səh.356.
3. ↑  P.Adəmiyyət, Fars və Birinci Dünya Müharibəsi, I cild, səh.8.
**Rəngbərəng novruzçiçəyi** (*lat.* Primula heterochroma) — bitkilər aləminin erikaçiçəklilər dəstəsinin novruzçiçəyikimilər fəsiləsinin novruzçiçəyi cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik kökümovlu ot bitkisidir. Yarpaqları uzunsov və ya yumurtavari-uaunsov, 3-12 sm uzunluqda, 4-5 sm enindədir. Kasacıq 8-12 m uzunluqda, çox sıxılmış, yumşaq tüklü, qabırğalı, ensiz lansetvari, sivri dişciklərə bölünmüşdür. Çiçəkləri 2,5-2,7 sm diametrində, yastı büküklü, tərs-ürəkvari dilimli, tacı bənövşəyi, sarı və ya çəhrayı rəngdədir. Toxumları çox sayda, küncvari-şarşəkili və ya yumurtavari, bütün səthləri xırda qabarıqlı, tutqun qara və ya tünd qəhvəyi rəngli, 1mm uzunluqdadır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Fevral-aprel (dağlarda-may) ayları çiçəkləyir və may ayı toxumlayır. Yuxarı dağ qurşağına kimi meşələrdə, talalarda, kolluqlar arasındarast gəlinir. Dərman və dekorativ bitkidir.

Yayılması
---------

Lənkəran ovalığı (Hirkan Milli Parkının ərazisində və onun ətrafında) və dağlıq hissəsidir.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Yayılma ərazilərinin və yaşayış mühitinin keyfiyyətinin davam edən azalması müşahidə olunur.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Dekorativ bitki kimi əhali tərəfindən yığılıb satılmasıdır.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Hirkan Milli Parkının ərazisində populyasiyanın bir hissəsi qorunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17249788
* GBIF: 5641725
* IPNI: 702032-1
* NCBI: 229529
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:702032-1
* Tropicos: 26400583
* WFO: wfo-0000483788

 |
**Tacikistan Vətəndaş Müharibəsi** may 1992-də Tacikistanın Garm və Dağlıq Bədəxşan Muxtar Vilayətidə bəzi İslamçı təbəqəsinin, Rəhman Nəbiyevin başçılıq etdiyi hökumətə qarşı başlatdığı qiyam nəticəsində ortaya çıxan vətəndaş müharibəsi. Müxalif təbəqə Birləşmiş Tacik Müxalifəti adı altında toplanmış, Özbəkistan və Rusiya isə hərbi olaraq Tacikistan hökumətinə dəstək vermişdi. 27 iyun 1997-də Moskvada imzalanan sülh sazişlə sona çatan müharibədə 50.000–100.000 qədər adamın öldüyü, 1,2 milyon adamın isə miqrasiya etdiyi təxmin edilir.

Tacikistanda hökumət qüvvələri ilə keçmiş müdafiə nazirinin müavini Əbdülhəlim Nəzərzadənin tərəfdarları arasında toqquşmalar 2015-ci ilin sentyabr aylarında da davam etmişdir. Hökumət qüvvələrinin Ramit dərəsində keçirdyi əməliyyat zamanı azı 14 nəfər qiyamçı öldürülüb. Çoxlu sayda silah-sursat müsadirə edən hökumət qüvvələri Nəzərzadənin 31 tərəfdarını da həbs edib. Hücumlara cümə günü prezident tərəfindən vəzifəsindən çıxarılan müdafiə nazirinin keçmiş müavini Əbdühəlim Nəzərzadə rəhbərlik edir. Bu birbaşa dövlət çevrilişinə cəhd kimi qiymətləndirilsə də, Əbdülhəlim Nəzərzadə sosial şəbəkələr vasitəsilə yayımlanan məktubunda dövlət çevrilişinə cəhd etmədiyini və ona qarşı repressiyaların prezident İmoməli Rahmon tərəfindən başladıldığını deyib.

İstinadlar
----------

1. ↑  [] www.eawarn.ru
2. ↑  

Tajikistan in the New Central Asia
3. ↑   Arxivləşdirilib 2012-01-21 at the Wayback MachineUppsala conflict data expansion Non-state actor information Codebook
4. ↑   Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback MachineWar or Peace?
5. ↑   Arxivləşdirilib 2016-09-20 at the Wayback MachineCivil Wars of the World: Major Conflicts Since World War II
6. ↑   Arxivləşdirilib 2016-09-20 at the Wayback MachineThe Transformation of Tajikistan: The Sources of Statehood
7. ↑   Tacikistan vətəndaş müharibəsi ərəfəsində
**Ertuğrul Şakar** (25 avqust 1977, Sivas)-25 avqust 1977 anadan olub Türk oyunçu

Həyat
-----

1977-ci ildə Çeçen ailəsinin övladı olaraq Sivasda dünyaya göz açan Ərtoğrul Şakar Sivasda ibtidai və orta təhsilini başa vurduqdan sonra Əskişəhər Dəmiryolu Peşə Liseyini və Hacettepe Universiteti Dövlət Konservatoriyası Teatr Bölümünü bitirib. Müxtəlif seriallarda, filmlərdə və reklamlarda rol alan Şakar aktyorluqla yanaşı, Hacettepe Universitetində müəllim kimi diksiya və teatr dərsləri də verir.

Aktyorluq həyatı
----------------

Şakar 2010-cu ildə yayımlanmağa başlayan və əsgərlərin terrorla mübarizəsindən bəhs edən Şefkat Tepe serialının 143-cü bölümünə qədər rol alıb. Şakar serialda canlandırdığı sərt xasiyyətli astsubay Kordon Celilin hərəkət səhnələri ilə çox qısa müddətdə tamaşaçıların rəğbətini qazanıb. Körpüdən axan və sürətlə axan suya tullanmaq və ya kəndirlə binalardan enmək kimi səhnələr aktyora tamaşaçılar arasında və daha sonra serial ekranında əfsanə ləqəbi qazandırıb. O, Şakar Şefkat Tepe serialından əlavə Eyvah xala serialında Seyfi rolunda, Dört Osman serialında Naci rolunda, Tombala filmində, müxtəlif reklamlarda rol alıb. və qısametrajlı filmlər. Kanal Ddə yayımlanan Kurtlar Vadisi Pusu serialında Kara yerinə Qara Sancak Komandiri oldu. 18 sentyabr 2015-ci ildən Kurtlar Vadisi Pusu serialında Qara Sancak Komandasının komandiri Yasin obrazını canlandırıb.

Film orfoqrafiya
----------------

| Kino |
| --- |
| il | İstehsal | Rol | Qeydlər |
| 2006 | Səlimiyə Kışlası | - | Dəstəkləyən oyunçu |
| 2017 | Kurtlar Vadisi Vətən | Yasin Komandir | Baş rolda |
| 2018 | Direniş Karatay | vəzir Adil | Dəstəkləyən oyunçu |
| Sabun opera |
| il | İstehsal | Rol | Qeydlər |
| 2008 | Ay xalam | Sefi | Baş rolda |
| 2009 | Dördüncü Osman | Naci | Dəstəkləyən oyunçu |
| 2010–2014 | Şəfqət Zirvəsi | Kordon Celil / Astsubay Celil Keskin | Ulduz |
| 2014–2016 | Kurtlar Vadisi Pusu | Yasin Komandiri |
| İnternet |
| il | İstehsal | Rol | Qeydlər |
| 2019 | Behzat Ç. Ankara Cinayəti | Serhat Amir | Dəstəkləyən oyunçu |
| Müsabiqə |
| il | İstehsal | Rol | Qeydlər |
| 2021 | *3-də 3 Viktorina* | Bizans İmperatoru | Qonaq |
| Qısa film |
| il | İstehsal | Rol | Qeydlər |
| 2005 | *Bingo* | - | Dəstəklənən oyunçu |
| 2007 | *Poçt* | - |
| 2009 | *Xəta* | - |
| 2010 | *Kəsişmə* | - |
| Reklam |
| il | İstehsal | Rol | Qeydlər |
|  | VakifBank | özü | - |

Teatr tamaşaları
----------------

| Teatr |
| --- |
| il | İstehsal | Rol | Qeydlər |
|  | *Yapon kuklası* | - | Ankara Dövlət Teatrı |

İstinadlar
----------

1. ↑   Arxivləşdirilib 2023-03-27 at the Wayback Machine Ertuğrul Sakar filmləri
2. ↑

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | IMDb |
**Erqaş Cümənbülbüloğlu** (1870–1937) — cığatay (özbək) xalq şairlərindən biri.

Həyatı
------

O, 1868-ci ildə hazırda Nurata adlanan yerin Kurkan qışlağında anadan olmuşdur. Erqaşın atası Cümən və onun əmiləri Cassaq və Yarləqəb məşhur şairlərdən olub, xalq arasında böyük hörmət qazanmışdılar. Erqaş çox ağır həyat keçirmişdir. O vaxtki ictimai quruluşun təsiri altında şair tamamilə yoxsul vəziyyətə düşmüş, buna görə də yaşadığı qışlağı tərk etmək məcburiyyətində qalmışdır. Xalq ədəbiyyatının mahir bilicisi Erqaş Cümənbülbüloğlunun yazıya köçürdüyü "Gündoğmuş" dastanı lirik-fəlsəfi məzmunu ilə daim diqqət mərkəzində olmuşdur. Bundan başqa "Əlibəy və Balibəy", "Rövşənxan", "Gündüzlə ulduz", "Qızcıbəy" dastanları da onun qələmində yazıya köçürülmüşdür. Erqaş Cümənbülbüloğlu repressiya qurbanlarındandır, o, 1937-ci ildə həbs olunmuş və güllələnmişdir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şair** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
Pasifik komandasının loqosu
**Pasifik** ( ***ing. Pacific Racing***) Britaniyanın avtomobil yarış komandası idi. 1994-1995-ci illərdə Formula 1 yarışlarında iştirak etmişdir.

Tarixi
------

1974-cü ildə keçmiş mexanik və yarışçı Keith Wiggins tərəfindən Avropa Formula- Ford çempionatında iştirak etmək üçün yaradılmışdır. Komandaya Amerikanın tanınmış siqaret markası Marlboro sponsorluq edirdi. Yarışçı isə Harald Huysman idi. İlk sezon uğurlu oldu. Huysman iki titul: Avropa və Benilüks çempionluğu qazandı. Növbəti sezonda, Huysmanın məsləhəti ilə komandanın Formula 3-də iştirakı üçün Bertrand Gachot dəvət olunur. Qrup həmçinin Reynard Motorsports avtomobillərini istifadə etməyə başladı. Gachot, 1985-ci ildə Britaniya Formula-Ford 1600 –da titul qazanır. Bir ildən sonra isə Formula-Ford 2000-də Britaniya çempionu və dünya kubokuna sahib olur. 1987-ci ildə Gachot u JJ Lehto əvəz edir və belçikalı iştirakçı kimi o da yaxşı nəticələr göstərir. 1988-ci ildə Britaniya Formula 3-də iştirak edn komanda yenidən qələbə qazanır və 1989-cu ildə Formula 3000-ə qatılır.

Formula 3000
------------

Komandaya İrlandiyalı Edmund Irvine dəvət olunur. Qazanılan qələbələrdən sonra İrvine yalnız doqquzuncu yeri tuta bilir. Bu uğursuzluq nəticəsində Marlboro sponsorluqdan çəkildi, İrvine və Lehto komandanı tərk etdi. Komandaya gələn kanadalı Stefan Pruls heç bir xal qazana bilmir.
Wiggins növbəti mövsümdə Christian Fittipaldi komandaya dəvət edir. O, çətinliklə çempionluqda iki yer qazanır.
1992-ci ildə komanda yenidən Marlboro sponsorluğunu bərpa edə bildi. Christian Fittipaldi komandanı tərk etdi. Lakin komandaya gələn Jordi Gené və Laurent Aiello isə mükəmməl oyun nümayiş edə bilmədi.
Formula 3000-ə bir il qalmış, Wiggins qrupa Devid Kulthardı dəvət edir. O, çempionatda üçüncü yer qazanır. Mövsümün sonunda, Wiggins tamamilə Formula 1-ə keçidi elan edir.

Formula 1
---------

Formula 1-in qoyduğu qaydalardan biri də komandanın özünü şəxsi avtomobillə təmin etməsi idi. Wiggins dizayn ofisini təşkil etmək əvəzinə, şassi üçün istehsalçı satın almağa qərar verdi. Mühəndis Reynerd ona bu işdə köməklik göstərdi.
1994-cü ilə kimi onlar F1-ə daxil ola bilmədi. Yarışda 14 komanda və 28 avtomobil yarışırdı. Bu zaman komanda yarışa daxil olmaq üçün mübarizə apardı. Lakin iştirak uğursuz oldu.  

1995-ci ilin fevral ayında komanda əfsanəvi Lotus ilə birləşmə elan etdi.

Xarici keçidlər
---------------

* Pacific
* Pasifik Qran pri
Təyyarənin görünüşü.
**AVIC AG600** və ya kod adı ilə **Su əjdahası** – Çin tərəfindən istehsal olunmuş amfibiya-təyyarə. Dünyanın ən böyük amfibiya-təyyarəsidir. İlk uçuşunu 24 dekabr 2017-ci ildə keçirib.

Sınaq uçuşu Çinin cənubunda Çhuhay şəhərinin aerodromunda həyata keçirilib. Təyyarə yerli vaxtla 09:39-da havaya qalxıb. Uçuş bir saat davam edib.

AG600 təyyarəsinin uzunluğu 36,9 metr, qanadlarının kənar nöqtələri arasındakı məsafə 38,8 metr, çəkisi 53,5 ton, sürəti 500 km/saat, uçuş mənzili isə 4500 km təşkil edir.

Təyyarə 20 saniyə ərzində 12 ton su toplaya bilir. 12 saat havada qala bilən təyyarənin 50 nəfər sərnişin daşıma qabiliyyəti də var.

AG600 təyyarəsi havadan yanğınla mübarizə və axtarış-xilasetmə əməliyyatları üçün hazırlanıb.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  ""Su əjdahası" ilk sınaqdan uğurla keçdi". Oxu.az (az.). İstifadə tarixi: 24 dekabr 2017.

Xarici keçidlər
---------------

* CAIGA AG600 rəsmi səhifəsi Arxivləşdirilib 2017-12-26 at the Wayback Machine
**A Bola** (İngiliscə: "Top") Lissabonda dərc edilən portuqal dilində idman qəzetidir.

Tarix və Profil
---------------

*A Bola* 1945-ci ildə Kandido de Oliveyra və Ribeyro dos Reis tərəfindən Lissabon şəhərində təsis edilmiş və həftədə 2 dəfə çap edilirdi. 1995-ci ildən etibarən isə qəzet gündəlik olaraq çap edilməyə başlandı. Qəzetin aşağı hissəsində "Bütün idmanların qəzeti" başlığı əks olunsada əslində böyük ölçüdə futbol mövzusunu özündə əks edir. 1952–53 mövsümündən etibarən, qəzet Portuqaliya liqasının bombardirinə Gümüş top (Portuqaliya) mükafatını təqdim etməkdədir.

Qəzet həmçinin Portuqaliya müstəmləkəsi olmuş bəzi Afrika ölkələrində çox populyardır. 2006-cı ildən etibarən isə qəzet portuqal əsilli əhalinin geniş yayıldığı Nyuark və Nyu-Cersi kimi Amerika Birləşmiş Ştatları şəhərlərində çap edilməkdədir.

2014-cü ildən isə qəzetin televiziya kanalı fəaliyyət göstərməkdədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Portuguese Media". BPI Equity. 5 March 2014. 26 February 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 February 2015.
Waterman şirkətinin istehsal etdiyi hədiyyə qələm dəsti
**Qələm** - yazı yazmaq və şəkil çəkmək üçün istifadə edilən, içərisində mürəkkəbli sterjen və ya qrafit mili olan incə çubuq formalı vasitə. Aşağıdakılar qələm nümunələridir:

* Diyircəkli qələm
* Mürəkkəbli qələm
* Uclu qələm
* Divit
* Stres
*

Tarixi
------

İlk yazılar – Şumerlərin gil kitabələri iti əşya ilə cızılırdı. Az qala 3 min il istifadə olunan bu alət (təxminən, indiki mıx formasında) nə qədər naqolay olsa da, ayrı çarə tapa bilmirdilər.

Uzun müddət – eramızın ilk minilliyi ərzində ucu itilənmiş qamış-qələmlərdən istifadə olunduğu da iddia olunur. Həmçinin lifdən düzəldilən ilk kağızın yaranması ilə quş lələyindən istifadə də gündəmə gəldi: daha rahat olan bu vasitə müxtəlif rəngli məhlullara batırılmaqla yazılırdı. Paralel olaraq həm də dəmir ucluqlu ağac-qələmdən də istifadə olunurdu.

1780-ci ildə isə polad ucluğu (pero) kəşf etməklə Harrison öz adını tarixə yazdırmağı bacardı. 19-cu əsrdə isə artıq özü yazan qələmlər (avtoqələm) ixtira edildi.

Lüks qələm
Karandaşın yaranması tam təsadüfdən (yəqin ki, zərurət vardı) doğub: 18-ci əsrdə laboratoriya üçün qablar hazırlayan çex əsilli Yozef Hartmutun əlindən fincan düşüb sınır və «günahkar» sınan əşyanın kağız üzərində qara cızıq açdığını görür. Nəticədə qrafit tozu ilə gil lövhələrin qarışığından təcrübələrə başlayan Hartmut karandaşın əcdadını yaradır.

Müasir karandaşı isə 1790-cı ildə N.Karte kəşf edib

  


| ⛭Dəftərxana ləvazimatları |
| --- |
| Qələm  • Diyircəkli qələm  • Karandaş  • Doldurma qələm  • Pozan  • Lövhə  • Dəftər  • Mürəkkəbqabı  • Marker  • Karandaşyonan  • Mürəkkəb  • Stepler  • Su nişanı  • Zərf  • Kağız  • Rəngli karandaş  • Təbrik kartı  • Xətkeş  • Dəftərxana sancağı  • Karbon kağızı  • Qələmqabı |  |


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Qələm*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |
**Hörmüzd** və ya **Ahura Mazda** (avestaca *Əhura Məzda*, pəhləvicə: *Ohrməzd*) — zərdüştiliyin baş, yaradıcı, xeyir tanrısı.

Yaradıcı kimi
-------------

Zərdüştilikdə əsas bəhs Hörmüzdün xilqət aləminə olan mehr-məhəbbəti, Sepentaminunun və Əngirəminunun Hörmüzd ilə olan rabitəsinin necəliyi ətrafındadır. Zərdüştiliyin ilkin təlimlərinə əsasən, Hörmüzd öz əndişəsində iki minunu xəlq etmişdir. Bu iki minu xilqətin əvvəl çağlarından xeyirlə şərdən birini seçməyə və öz seçimləri ilə Sepənd və Əngura olmağa vadar edilmişlər. Bu seçki o qədər əsaslı və mühüm idi ki, Sependminu öz düşməni Əngirəminuya (Əhrimənə) demişdir: "Bizim fikrimiz, ayinimiz, meylimiz, seçimimiz, söhbətimiz, əməlimiz, elmimiz və ruhumuz bir-birilə müvafiq deyildir."

Hər halda Allah iki minunu xəlq etmişdir, onlardan biri xeyir və yaxşılığı, digəri isə şər və pisliyi seçmişdir. Buna əsasən, ilahi Hörmüzd hər iki minudan ilkindir; baxmayaraq ki, Sepentminu ilə müvafiqdir və Əngireminunu rədd edir.

Amma Hörmüzd ilə bu iki minu arasında əvvəlcədən tə’yin olunmuş rabitə sonrakı dövrlərdə dəyişdirildi və bu rabitənin təhlil və dəyişdirilməsinin necəliyi ilə əlaqədar olaraq, zərdüşt dini üç firqəyə bölündü: Sənəviyyani Məzdai, Məsxiyyə və Zərvaniyyə.

Sənəviyyani Məzdai
------------------

Bu firqə nur və işıqlığın xaliqi və məzhəri olan Sepəndminunun Hörmüzd ilə eyni səviyyədə olduğuna və Əhrimənin onun müqabilində dayandığına etiqadlıdır. Onlar mütləq işıqlığa və nura pərəstiş edir, hər növ nuru ondan bilir və onu (mütləq işıqlığı) aləmin rəhbəri kimi təqdim edirdilər; bütün yaxşı işləri ona aid edirdilər. Onun adı Hörmüzd, yaxud Xudavənd və yaxud da Yəzdandır. Bunun da müqabilində Əhrimən qərar tutur ki, bütün pis işlər ona mənsub edilir. Hörmüzd bu kimi işlərdən pak və münəzzəhdir. Buna əsasən, bu firqə Hörmüzdü nurun xaliqi hesab edərək, onunla zülmət xaliqi olan Əhrimənin arasında daimi mübarizə və keşməkeş olduğuna inanır və bu aləmin əslinin nur və zülmətdən nəşət tapdığına inanırdılar.

Məsxiyyə
--------

Məsxiyyə firqəsi varlığın əslini Hörmüzd hesab edir, amma inanırdılar ki, Əhrimənin də əsli (qədimki tə’rifi ilə yanaşı) allahdandır. Bu firqə ona görə Məsxiyyə adlanmışdır ki, ona əqidə bəsləmək, Hörmüzdün Əhrimən üçün mənşə olması, zülmətin və pisliklərin əsil ünvanı ilə tanınan Əhrimənin mütləq xeyir və yaxşılıqdan ibarət olan Hörmüzd də məsx olmasını tələb edirdi.

Zərvaniyyə
----------

Zərvan sonsuz zaman və məkan mənasındadır. Zərvaniyyə firqəsi inanır ki, Zərvan əsildir; Hörmüzd və Əhrimənin xaliqidir. Zərvandan bir xeyir allahı və bir də şər div yaranmışdır ki, birincisi Orməzd, yaxud Hörmüzd, ikincisi isə Əhrimən adlanmışdır. Zərvaniyyənin nəzəriyyəsinə uyğun olaraq, Hörmüzd zərdüştlərin yeganə allahı olmaqla, Zərvan adlı başqa bir allahın da məxluqudur.

Qaleriya
--------

* Taği-Bostan (Zaqros):  
 II Xosrov və Hörmüzd
* Faravahar
* Nəqşi-Rüstəm (İran): I Ərdəşirin Hörmüzddən iqtidar simvolunu alırkən

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**Naska plitəsi** — Perunun cənubundakı regionun adıyla adlandırılıb və Sakit okeanın şərqində Cənubi Amerika sahilində yerləşir. Peru-Çili çökəkliyi boyunca baş verən subduksiya nəticəsində (Cənubi Amerika plitəsinin altına) And dağ əmələ gəlmə proseslərinin əsas səbəbidir. Naska plitəsi qərbdə Sakit okean plitəsi ilə, cənubda isə Antarktika plitəsi ilə (Şərqi-Asiya qalxması və Çili qalxması boyunca) həmsərhəddir. Naska plitəsinin bir neçə isti nöqtələr üzərində hərəkəti bir neçə vulkanik adanın əmələ gəlməsinə səbəb olub. Naska həm süxurların yaşı, həm də müstəqil plitə olmaq baxımından nisbətən cavan plitə hesab olunur. Şərq hissədə Cənubi Amerika plitəsinin altına subduksiya edir və bu ərazidə konvergent sərhədlərə sahibdir, Peru-Çili çökəkliyini əmələ gətirir. Cənubda Antarktik plitə ilə (Çili qalxması) divergent sərhədlərə sahibdir. Şimalda isə sərhədlər Kokos adasıyladır (Qalapaqos qalxması). Naska plitəsinin Çilinin cənubunda subduksiya etməsi tarixin ən böyük zəlzələlərindən bəzilərini əmələ gətirib. (məsələn, Valdivia zəlzələsi (1960) - 9.5 bal)

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Naska plitəsi*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

* Khan Academy Explanation of evidence
* 750 million years of global tectonic activity. Movie.

Həmçinin bax
------------

* Plitələrin tektonikası

| ⛭Tektonik plitələr |
| --- |
| Əsas plitələr | 
* Hind-Avstraliya
* Antarktida
* Ərəbistan
* Afrika
* Avrasiya
* Hindistan
* Kokos
* Naska
* Skotiya
* Şimali Amerika
* Sakit okean
* Filippin
* Cənubi Amerika

 |  |
| Mikro plitələr | 
* Adriatik
* Altiplano
* Amur
* Anadolu
* Bismark
* Cənubi Bismark
* Şimali Bismark
* Vudlark
* Qalapaqos
* Qonav
* Qorda
* Qrenlandiya
* Zond
* İran
* Araşdırma
* Karib
* Karolin
* Kermadek
* Madaqaskar
* Manus
* Maoke
* Marian
* Molukka dənizi
* Banda dənizi
* Yenihebrid
* Niuafoou
* Pasxa adası
* Okinava
* Oxot dənizi
* Filippin
* Panama
* Quşbaşı
* Rivera
* Balmoral
* Konvey
* Şimali And
* Seyşel
* Solomon dənizi
* Somali
* Timor
* Tonqo
* Futuna
* Halmahera
* Xuan de Fuka
* Şetland
* Egey
* Yanszı

 |
| Yoxa çıxmış plitələr | 
* Bellinshauzen
* Kimmer
* Kula
* Farallon

 |
**Kommunizm qurbanlarına həsr olunmuş abidə** (çex. Pomník obětem komunismu) — abidə 1948-1989-cu illər ərzində ölkəni idarə edən kommunist rejimin qurbanlarına həsr olunub. Yeddi heykəlcikdən ibarət olan abidə Praqanın tarixi Malo strana bölgəsində, Ujezd küçəsində yerləşir.

Abidənin qoyulması və məzmunu
-----------------------------

Abidə ölkədə kommunist rejimin devrilməsindən 12 il sonra 22 may 2002-ci ildə qoyulub. Abidə çex heykəltaraşı Olbram Zubek və memarlar Yan Kerellə Zdenek Xolzelin ortaq işidir. Abidənin qoyulması yerli hakimiyyət və Siyasi Məhbuslar Konfederasiyası tərəfindən dəstəklənmişdir.

Memorial abidə pilləkandan aşağı düşən 7 bürünc heykəldən ibarətdir. Gözlə baxıldığı zaman ən axıra doğru heykəllərin daha da çox dağıntılı olması, hissələrinin olmaması, bədənlərindəki qopuqlar gözə çarpır. Heykəllərin bədənində olan bu qopuqlar siyasi məhbusların kommunist rejimindən nə dərəcədə ziyan gördüyünü simvolizə edir.

Memorial abidənin mərkəzində yerləşən bürünc lövhəcikdə kommunizm qurbanı olanların sayını göstərən yazılar həkk olunub:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| 205486 nəfər həbs olunub.
170938 nəfər deportasiya olunub.
4500 nəfər türmədə ölüb.
327 nəfər həbsdən qaçmağa cəhd edərkən öldürülüb.
248 nəfər edam olunub. | "|

Digər yandakı bürünc lövhəcikdə isə yazılıb:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Kommunizm qurbanlarına həsr olunmuş abidə təkcə həbs olunub edam olunanlara yox, eləcə də həyatı totalitar rejim tərəfindən dağıdılan insanlara həsr olunub. | "|

Həmçinin bax
------------

* Qırmızı terror
* Böyük təmizləmə
* Azərbaycanda Stalin repressiyaları

Abidənin şəkilləri
------------------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Xarici keçidlər
---------------

* Abidənin görüntüləri

İstinadlar
----------



1. ↑  .
2. ↑  Art for the City catalogue.
3. ↑  "Kommunizm qurbanlarına həsr olunmuş abidə[[İngilis dili|*ing.*]] ". 2020-11-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-12.
4. ↑  "Siyasi Məhbuslar Konfederasiyası[[Çex dili|çex.]] ". 2020-10-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-12.
**Dövlət dili** və ya **Rəsmi dil** – Konstitusiya ilə ölkənin, vilayətin xüsusi statusa malik olan dil. Bir qayda olaraq ölkə administrasiyası, parlament və məhkəmələrində işlədən dil rəsmi dil sayılır. Az işlənsə də yerli xalqın dili də dövlət dili elan edilə bilər. Məsələn, Yeni Zelandiyada maori xalqı ölkə əhalisinin beş faizini təşkil etsə də, onun dili dövlət dilidir.

Dövlət dili
-----------

Dövlət dili dövlət ərazisində digər dillərə nisbətən daha üstün statusa malik olan dildir. Bir qayda olaraq dövlət dili kimi ərazidəki çoxsaylı etnosun dili qəbul edilir. Digər tərəfdən dövlət sənədlərinin digər dillərdə də nəşri nəzərdə tutula bilər.

Dövlət dili ilə rəsmi dil arasında fərq
---------------------------------------

UNESCO ekspertləri 1953-cü ildə "dövlət dili" ilə "rəsmi dil" arasında aşağıdakı fərqi təklif etdi:

* Dövlət dili dövlət çərçivəsində siyasi, sosial və mədəni sahədə inteqrasiya rolu oynayır və dövlətin simvolu hesab edilir.
* Rəsmi dil — dövlət idarəçiliyində, qanunvericiliyində, məhkəmə prosesində işlənən işçi dildir.

Azərbaycan Respublikasının Dövlət dili
--------------------------------------

Azərbaycan Respublikasının dövlət dili Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 21-ci maddəsinin I hissəsinə müvafiq olaraq Azərbaycan dilidir.

Azərbaycan Respublikasında dövlət hakimiyyəti və yerli özünüidarəetmə orqanlarında, dövlət qurumlarında, siyasi partiyalarda, qeyri-hökumət təşkilatlarında (ictimai birlik və fondlarda), həmkarlar təşkilatlarında, digər hüquqi şəxslərdə, onların nümayəndəliklərində və filiallarında, idarələrdə dövlət dilinin tətbiqi ilə bağlı fəaliyyət Dövlət dili haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq həyata keçirilir, o cümlədən kargüzarlıq işləri dövlət dilində aparılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "OFFICIAL LANGUAGE", *Concise Oxford Companion to the English Language*, Ed. Tom McArthur, Oxford University Press, 1998.
2. ↑  "Statistics New Zealand:Language spoken (total responses) for the 1996–2006 censuses (Table 16)". 2013-03-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-07-30.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU
**Xakurinoxabl** (*adıge.* Хьэкурынэхьабл) — Adıge Respublikasının Şovqenovsk rayonunda aul. Şoveqenovsk rayonunun və Xakurinoxabl kənd yaşayış ərazisinin mərkəzi.

Coğrafiyası
-----------

Adıgey Respublikasının şimal-qərb hissəsində, Fars çayının sağ sahilində, Maykopdan 42 km şimalda (yol boyu 53 km), Krasnodardan 130 km şərqdə yerləşir. Xakurinoxabl digər yaşayış məntəqələri ilə avtomobil yolu ilə birləşir. Ən yaxın dəmir yolu stansiyası — Dondukovskaya — 23 km.

Tarixi
------

Aulun yaradıcıları Kurjips və Pşexa çayları arasında yaşayan Abadzex çərkəz cəmiyyətinin nümayəndələri, o cümlədən Abadzex aullarından Daurxabl, Canchetxabl, Tuba, Ançokoxabl və başqaları idi. Sonra Xakurinovlar ailəsinin əsası qoyuldu. Daha sonra bu ailələr arasında Sapiyevlər, Qişevlər, Meretukovlar, Xoretlevlər və başqa ailələlər məskunlaşdı.Yeni yerə köçənlərin adları öz xablilərini (mülklər qruplarını) təşkil etdilər. Sonra bütün xablilər 17 il aul idarə edən çar ordusunun keçmiş ikinci leytenantı çavuş Xakurinov Tuquja Tatlustanoviçin adını daşıyan Xakurinoxabl aulunda birləşdilər. Əvvəlcə Daurovların xablına Aydəmir Daurov rəhbərlik edirdi. Tezliklə birləşmiş xabllarda rəhbərlik Tuquj Xakurinova keçirdi.

7 iyul 1922-ci ildə aul Adıgey (Çerkes) Muxtar Dairəsinin Farski rayonunun mərkəzi, 5 avqust 1924-cü ildə — Xakurinoxablski rayonunun mərkəzi, 7 fevral 1929-cu ildə — Adıge AO-nun Şovqenovsk rayonunun mərkəzi oldu. 7 dekabr 1956-cı ildə rayon mərkəzi statusunu itirdi. 21 mart 1958-ci ildə Xakurinoxabl kəndi Şovqenovsk adlandırıldı və yenidən Şovqenovsk rayonunun mərkəzi oldu. 15 yanvar 1963-cü ildə rayon mərkəzi statusunu itirdi. 12 fevral 1965-ci ildə yenidən Şovqenovski rayonunun mərkəzi oldu. 1996-cı ildə aul tarixi Xakurinoxabl adını aldı.

Əhalisi
-------

2020-ci ilin məlumatına əsasən aulda 3945 nəfər yaşayır. 2002-ci ilin siyahıya alınmasına görə 3828 nəfər öz milliyətini bildirmişdir:

| Milliyəti |  % | Sayı |
| --- | --- | --- |
| Adıqlar | 91,8 % | 3515 |
| Ruslar | 6,3 % | 241 |

İqtisadiyyatı
-------------

Aul ərazisində "Şovqenovski" süd zavodu, Şovqenovski çörək zavodu, "Biocon" MMC, asfalt-beton zavodu fəaliyyət göstərir. "Şovqenovski" aqrokompleksi, bir neçə kəndli təsərrüfatları uğurla işləyir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2  *Азаренкова А.С. Бондарь И.Ю. Вертышева Н.С.* Основные административно-территориальные преобразования на Кубани (1793–1985 гг.). — Краснодар: Краснодарское книжное издательство, 1986. — С. 273. — 395 с.
3. ↑  [Всероссийская перепись населения 2002 года. Численность населения Республики Адыгея. Национальный состав]
**Ahəngyol** — dünyanın vəhdətdə olduğunu əsas tutaraq bütün sahələrdə elmi tədqiqatların ahəng məntiqi ilə, ahəng meyarları üzərində aparılmasını, elmdən yalnız ahəngə xidmət prinsipi ilə istifadəni zəruri sayan elmi-fəlsəfi konsepsiya. Hər hansı sahədə aparılan tətqiqatlar geniş mənada ahəngin pozulmasına yol açırsa, həmin tətqiqatların tətbiqinin ən azı müvəqqəti olaraq (onun ahəngə xidmət edəcəyi vaxta qədər) dayandırılmasını məqsədəuyğun bilir.

"Ahəngyol" elmini sosioloq Əhməd Qəşəmoğlu 1990-cı illərdə tamamlamışdır.

"Ahəngyol" elmi Şərq və Qərb fəlsəfəsinin bir-birini tamamlayaraq tədqiqata cəlb olunması, dini kitabların fəlsəfi yöndən öyrənilməsi və sistemli yanaşma metodlarından dərindən istifadə əsasında yaradılıb. Bu elmin əsas müddəaları "Sosial idarəetmənin fəlsəfi, sosioloji problemləri (Ahəngyol elminə giriş)" monoqrafiyasında əks olunub.

Kaliforniyadakı Berkli Universitetinin professoru Lütfi Zadə onun kəşf etdiyi "Ahəngyol" elmini 2011-ci ildə dünyanın aparıcı alimləri arasında müzakirəyə təqdim etmişdir. Əhməd Qəşəmoğlunun sözlərinə görə, bu elm dünyanın bir sıra nüfuzlu alimlərinin diqqətini cəlb edib, onların müzakirə obyektinə çevrilib: *"Lütfi Zadə bu elmi dünyanın aparıcı alimlərinin dəyərli elmi ideyaları müzakirə etdiyi "BİSC" saytında müzakirəyə çıxarıb. Bu xüsusi sayt müasir elmin zirvələrindən biri sayılır və "Ahəngyol"un burada müzakirəyə çıxarılması həm Azərbaycan elminin, həm də ümumilikdə fəlsəfə, sosiologiya elminin uğurudur"*.

Mənbə
-----

* **Əhməd Qəşəmoğlu.** "Sosial idarəetmənin fəlsəfi, sosioloji problemləri (Ahəngyol elminə giriş)", Bakı, 2008

İstinadlar
----------

1. ↑  "ƏHMƏD QƏŞƏMOĞLU BİLDİRİR Kİ, LÜTFİ ZADƏ ONUN KƏŞF ETDİYİ ELMİ MÜZAKİRƏYƏ ÇIXARIB". 2011-07-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-07-22.

Xarici keçidlər
---------------

* Ahəngyol elmi haqda Arxivləşdirilib 2013-09-18 at the Wayback Machine
* Tanınmış sosioloq Əhməd Qəşəmoğlunun "Ahəngyol" adlı elmi-fəlsəfi konsepsiyası dünyada əks-səda doğurub
* Azərbaycanlı QHT sədrinin dünya elminə yeni töhfəsi[*ölü keçid*]
* Azərbaycan aliminin nailiyyəti[*ölü keçid*]
* Əhməd Qəşəmoğlu. "Ahəngyol elmi haqda"