Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Bağanıs.

**Bağanıs Ayrım** (keçmiş adı "*Seyid Ayrım*") — Azərbaycan Respublikasının Qazax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

1990-cı il martın 23-dən 24-ə keçən gecə ermənilər tərəfindən işğal edilib.

Tarixi
------

Ermənilərin Azərbaycan ərazisində Qarabağ müharibəsinə başlayarkən törətdiyi ilk faciə Bağanıs Ayrım kəndində törədilib. Kənddə 5 üzvdən ibarət bir ailə xüsusi amansızlıqla qətlə yetirilərək yandırılıb.

Qazax rayonunun Bağanıs Ayrım kəndi 1990-cı ilin martın 23-dən 24-ə keçən gecə qabaqcadan təşkil edilən plan əsasında hücuma məruz qalmış və martın 24-ü səhər saatlarında ermənilər tərəfindən işğal olunub. Bununla da Ermənilərin işğal etdiyi ilk Azərbaycan kəndi kimi tarixə düşüb. İşğal zamanı Bağanıs Ayrım kəndinin əli silahsız, günahsız əhalisinə qarşı qətliam törədilib. 10 nəfər dünyasını dəyişib, 15 nəfərdən çox insan yaralanıb. 100-dən çox evi olan kənd talan olunub, əhalinin kənddən çıxara bilmədiyi ev əşyaları və mal-qara ermənilər tərəfindən mənimsənilib.

Bağanıs Ayrım faciəsi barədə Elçin İsmayıl "Bu, əsl faciə idi" adlı kitab yazaraq 1999-cu ildə "Azərbaycan nəşriyyatı"nda çap etdirmişdir.

19 aprel 2024-cü il tarixində Azərbaycan Respublikası və Ermənistan Respublikası arasında sərhəddə Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin müavini Şahin Mustafayevin və Ermənistan Respublikası Baş nazirinin müavini Mqer Qriqoryanın sədrliyi ilə Azərbaycan Respublikası ilə Ermənistan Respublikası arasında dövlət sərhədinin delimitasiyası üzrə Dövlət Komissiyası və Ermənistan Respublikası ilə Azərbaycan Respublikası arasında dövlət sərhədinin delimitasiyası və sərhəd təhlükəsizliyi məsələləri üzrə Komissiyanın səkkizinci görüşü keçirilib. Görüşdə Qazaxın Bağanıs Ayrım, Aşağı Əskipara, Xeyrimli, Qızılhacılı kəndləri geri qaytarılıb.

Toponimikası
------------

Bağanıs Ayrım oyk, mür. Qazax rayonunun Əskipara inzibati ərazi vahidində kənd. Coğazçayın sahilindədir. Keçmiş adı Seyid Ayrım olmuşdur. Yaşayış məntəqəsini ayrımların seyidli qoluna mənsub ailələr keçmişdə mövcud olmuş Bağanıs kəndi yaxınlığında saldığı üçün belə adlandırılmışdır. Kəndi 1990-cı ilin martında erməni işğalçıları zəbt edərək büsbütün yandırmış, əhali ətraf kəndlərdə məskunlaşmışdı. Etnotoponimdir. Türk dillərinin əksəriyyətində bağana "köhnə, keçmiş"; "sadəlövh" mənalarını ifadə edir. Qazaxıstandakı Bakanas (İli çayının qolu), Bakanas (Qara İrtıŞın qolu), Nann-Bakanas, OrtaBakanas, şet-Bakanas və s. çayların adı toponimiyada monqol dilindəki boqon və us sözlərinin birləşməsi kimi "qısa çay" mənasını verir. Lakin kəndin daxil olduğu i.ə.v.-in adı da (Əskipara — "köhnə kənd") onun "ayrımlar yaşayan köhnə kənd" kimi izah olunmasına imkan verir.

Əhalisi
-------

2009-cu ilin əhalinin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 610 nəfər əhali yaşayır. Əhalinin 288 nəfəri kişilər, 322 nəfəri qadınlardan ibarətdir.

### Tanınmışları

* Tahir Musayev (1916-) — Azərbaycan aşığı.

Coğrafiyası və iqlimi
---------------------

Xüsusu strateji əhəmiyyətli Bağanıs Ayrım kəndi İcevan–Noyamberyan avtomobil yolu üzərində yerləşdiyindən düşmən gələcəkdə daha rahat hərəkət etməsi üçün bu kəndin işğalı xüsusi plan əsasında həyata keçirilib. Qeyd edək ki, 600 nəfər əhalisi olan Bağanıs Ayrım kəndi Qazax rayonunun Aşağı Əskipara, Quşçu Ayrım, Xeyrimli və Məzəm kəndləri ilə həmsərhəddir. Əhalisi əsasən əkinçilik və heyvandarlıqla məşğul olan kəndin əsrarəngiz təbiəti, saysız-hesabsız bulaqları olub. İndi Bağanıs Ayrım kəndindən məcburi köçkün həyatı yaşayan insanlar Qazax rayonunda müxtəlif yerlərdə məskunlaşıblar.

Xarici keçidlər
---------------

* Bağanıs Ayrım soyqırımına dair kitab ingilis dilinə tərcümə edilib Arxivləşdirilib 2009-08-09 at the Wayback Machine
* Azərbaycan Respublikasi Qazax Rayon İcra Hakimiyyəti. Bələdiyyələr

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi nəticəsində Qazax rayonunda hərbi təcavüzün nəticələri barədə MƏLUMAT". Qazax Rayon İcra Hakimiyyəti. 2019-01-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 noyabr 2016.
2. ↑  **Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. İki cilddə: I cild.** Arxivləşdirilib 2016-03-11 at the Wayback Machine Bakı şəhəri, "Şərq-Qərb" nəşriyyatı, 2007-ci il, səh. 100
3. ↑  "Azərbaycan və Ermənistan delimitasiya prosesini davam etdirmək barədə razılığa gəliblər". Oxu.Az (az.). 2024-04-19. İstifadə tarixi: 2024-04-19.
4. ↑  "Ermənistan-Azərbaycan sərhədinin delimitasiyası üzrə komissiyanın növbəti iclası keçirilib - VİDEO". Oxu.Az (az.). 2024-04-19. İstifadə tarixi: 2024-04-19.
5. ↑  Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427
6. ↑  Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı-2010. Səh.629

| ⛭Qazax rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Qazax |  |
| Kəndlər | Abbasbəyli • Ağköynək • Alpout • Aslanbəyli • Aşağı Əskipara • Aşağı Salahlı • Bağanıs Ayrım • Bala Cəfərli • Bala Çaylı • Barxudarlı • Birinci Şıxlı • Canalı • Cəfərli • Çaylı • Daş Salahlı • Dəmirçilər (Dəmirçilər) • Fərəhli • Hüseynbəyli • Xanlıqlar • Xeyrımlı • İkinci Şıxlı • Kəmərli • Kosalar • Qarapapaq • Qaymaqlı • Qazaxbəyli • Qızılhacılı • Quşçu Ayrım • Məzəm • Odundağ • Orta Salahlı • Sofulu • Ürkməzli • Yuxarı Əskipara • Yuxarı Salahlı |
| Ləğv olunmuş kəndlər | Dəmirçilər (Birinci Şıxlı) • Ömərağalı |

|  |  |
| --- | --- |
| Qazax rayonu | *Qazax rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

|  |  |
| --- | --- |
| Kənd | *Kənd ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |