recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Çernobayevka** (*ukr.* Чорнобаївка) — Ukraynanın Herson vilayətinin Belozerski rayonunda şəhər tipli qəsəbə. Herson Beynəlxalq Hava Limanı şəhərin kənarında yerləşir.

Coğrafiya
---------

Çernobayevka Ukraynanın cənubunda, Şərqi Avropa düzənliyinin Qara dəniz ovalığında çöl zonasında yerləşir. Qəsəbə rayon mərkəzindən 8,3 km şimal-şərqdə, rayon mərkəzindən 10 km məsafədə yerləşir. Kəndin şimal kənarında Herson-Nikolayev xəttində Çernobaevka dəmir yolu stansiyası yerləşir. E-58 Rostov-na-Don - Odessa magistral yolu Çernobayevkadan keçir.

Tarix
-----

Herson-Nikolayev magistralında yerləşir. Bu, iki yaşayış məntəqəsinin birləşməsi nəticəsində yaranmışdır: bu marşrutun əks tərəflərində yerləşən Çernobayevski və Qusakovskiy Xutor. O, birbaşa regional mərkəzlə - Xersonla həmsərhəddir, bir şəkildə onun peyk şəhəridir. Göstərici və ərazi baxımından bir çox şəhər və qəsəbələri üstələyən, say baxımından Ukraynanın ən böyük kəndlərindən biridir. 2001-ci il siyahıyaalınmasında əhalinin sayı 9,275 nəfər olmuşdur.

Yerli şura
----------

75024, Herson vilayəti, Belozerski rayonu, Çernobayevka k, Oktyabrskaya küç. 44.

Əhalisi
-------

2022-ci ilə görə icmanın əhalisi: 15984 nəfər.

2001-ci ilin köhnə məlumatlarına görə, Çernobayevkada 9275 nəfər yaşayırdı. Əhalinin ana dilləri aşağıdakı cədvəldə göstərilir:

| dil | əhali sayı | faiz |
| --- | --- | --- |
| Ukraynalılar | 8505 | 91,70 % |
| Ruslar | 680 | 7,33 % |
| Belaruslar | 35 | 0,38 % |
| Moldavanlar | 21 | 0,23 % |
| Ermənilər | 7 | 0,08 % |
| Qaraçılar | 5 | 0,05 % |
| Polyaklar | 2 | 0,02 % |
| Bolqarlar | 1 | 0,01 % |
| Digərləri | 19 | 0,20 % |

Görkəmli şəxsləri
-----------------

Kiriçenko Aleksey İllarionoviç (1908-1975) — sovet partiya və dövlət xadimi.

Zorin Viktor Serqeyeviç - sərbəst güləş üzrə Ukrayna idman ustası, sərbəst güləş üzrə SSRİ idman ustası.

Dmitri Konstantinoviç Motornı (2 noyabr 1927 - 30 iyul 2018) - Sovet və Ukrayna kənd təsərrüfatı istehsalının novatoru, Herson vilayəti, Belozerski rayonu, Kirov adına kolxozun sədri. İki dəfə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1966, 1986). Ukrayna Qəhrəmanı (2002).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Чернобаевская громада". 2022-05-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-21.
2. ↑  "Свежие данные от gromada.info". 2022-05-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-21.

Mənbə
-----

* Чернобаевка на сайте Верховной рады Украины
**Üzüm ilbizi** (*lat.* Helix pomatia) — heyvanlar aləminin molyusklar tipinin i̇lbizlər sinfinin stylommatophora dəstəsinin helicidae fəsiləsinin helix cinsinə aid heyvan növü.

Təsviri
-------

Tənək ilbizi ağciyərlilər yarımsinfinin saplaqgözlülər dəstəsinə daxildir. Təbiətdə geniş yayılmışdır. Ona üzüm bağlarında, kolluqlarda, otlaqlarda və digər yerlərdə rast gəlinir.

### Quruluşu

Tənək ilbizlərində bədən spiralvari burulmuş bütöv çanaq içərisində yerləşir. Spiral sağtərəf istiqamətində bir neçə dövrə vurur. Onun zirvəsi distal tərəfdə, əks tərəfində isə çanağın ağzı yerləşir. Çanaq sarımtıl-qonur rəngdədir, üzərində uzununa zolaqlar olur, assimetrikdir. Çanağın içərisində ilbizin bədəni yerləşir. Onun ağız hissəsindən baş və ayaq xaricə açılır. Başın ön tərəfində ağız dəliyi olur. Başın bel tərəfində bir cüt göz çıxıntıları, onların zirvəsində isə gözlər yerləşir. Sağ göz çıxıntısının alt tərəfində cinsi dəlik var. Çanaq ağzının sağ tərəfinin yanında tənəffüs və anal dəliyi olur. Bədən kisəsinin birinci dövrəsini qaraciyər tutur. Axırıncı dövrə ən iri olub, mantiya qatında formalaşmış və orada böyrək, ürək, qan damarları yerləşir. Mantiya, mantiya boşluğunu əhatə edir. Mantiya boşluğu qapalıdır, xarici mühitlə tənəffüs dəliyi ilə əlaqələnir. Mantiya boşluğunda mantiya kompleksi orqanları tənəffüs, qan-damar sistemi və böyrək yerləşir. Mantiya boşluğunun arxa hissəsində ürək olur. O, qulaqcıq və mədəcikdən ibarət olub, aorta ondan başlanğıc götürür. Mantiya qatının daxili tərəfində yerləşən qan-damar sistemi şaxələnərək ağciyəri yaradır. Tənək ilbizinin həzm sistemi ağız dəliyi ilə başlayır, ağız boşluğuna keçir və ondan sonra udlaq gəlir. Udlaq qalın əzələvi divara malikdir. Udlağın dib hissəsindən önə doğru hərəkətli dilcik uzanır. Onun üzərində radula, yaxud sürtkəc olur. Radula çoxlu miqdarda buynuz dişciklərdən təşkil olunmuşdur. Bunlar eninə sıralarda yerləşir. Dilcik radula ilə xaricə uzanaraq qidanı qaşıyır. Udlağa ağızsuyu vəzilərinin axarları açılır. Udlaqdan sonra qida borusu olur. Onun arxa hissəsi geniş və uzun çinədanı əmələ gətirir. Bunun üzərində isə ağızsuyu vəziləri yerləşir. Qida mədədə həll olduqca qaraciyərə keçir, orada daha yaxşı həll olub, şirəsi sorulur və müəyyən qədər ehtiyat qlükogenə çevrilir. Cinsi sistem hermotfroditdir, tək cinsi vəzə malikdirlər. O, müxtəlif vaxtlarda həm toxum, həm də yumurta hüceyrəsi hazırlayır. Dişi və erkək cinsi dəliklər bir-birinə yaxın yerləşir və ümumi kloaka dəliyi ilə xaricə açılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q245314
* Wikispecies: Helix pomatia
* ADW: Helix\_pomatia
* BioLib: 2981
* BOLD: 312019
* EoL: 449906
* EPPO: HELXPO
* EUNIS: 174
* Fauna Europaea: 426188
* Fauna Europaea (new): 73b27335-1a42-444f-99b8-bfaa7a60d20e
* GBIF: 2294287
* iNaturalist: 61523
* IRMNG: 10235747
* ITIS: 77907
* IUCN: 156519
* NCBI: 6536
* WoRMS: 1000986
* ZooBank: 68CEFAF1-BD1B-489F-9B81-BBD6E148C565

 |
**Ziviyə** — İranın Kürdüstan ostanının ərazisində, Manna dövlətinə aid arxeoloji abidə kompleksi. Ziviyə abidələri daha çox buradan tapılan dəfinə ilə məşhurlaşmışdır.

Dəfinə, Saqqız yaxınlığında Ziviyə kəndinin sakinləri tərəfindən aşkarlanmışdır. R. Girşman hesab edir ki, bu yeri tutan skiflər ona öz adlarını vermiş və Saqqız sözü saka sözündən törəmişdir.

Ziviyə kəndinin adı II Sarqonun və Aşşurbanipalın kitabələrində Zibia-İzzibia-Uzbia kimi qeyd edilmişdir. R. Daysonun tədqiq etdiyi ərazinin təsvirinə görə Zibia, görünür əhalinin yaşadığı yer – yaşayış yeri yox, daha mühüm yaşayış yerinə gedən yolu kəsən və ancaq qoşun yerləşdirilən adi istehkam məntəqəsi olmuşdur.

Ziviyə dəfinəsi əşyaları e.ə. IX–VII əsrlərə aid edilir. Kubanyanı və Şimali Qara dənizyanı skif kurqanlarının sənət abidələri ilə müqayisə edilən Ziviyə dəfinəsinin skif üslublu qızıl əşyalarını B. B. Piotrovski e.ə. VII əsrin sonlarına aid edir.

Dəfinədə 350-dək qızıl, gümüş, tunc və sümükdən hazırlanmış incəsənət əşyaları vardı. Əşyaların əsas kütləsini e.ə. VIII–VII əsrlərə aid edirlər. Bir çox əşyalarda Urartu, Suriya-Finikiya və Aşşur incəsənətinin təsiri maddiləşmişdir. Dəfinədə məlum olan Ön Asiya incəsənəti abidələrindən başqa qarışıq üsluba malik olan əşyalar da təmsil edilmişdir. Qarışıq üsluba malik olan əşyalarda Ön Asiyaya xas olan cəhətlər üslubun, texnikanın, təsvir detallarının yeni, o zamanadək məlum olmayan cəhətləri ilə uzlaşır. Onlar bəzək əşyaları, silahlar, insiqniyalar (ali hakimiyyət işarələri) və başqalarıdır. Bu əşyaların sırasında qızıldan hazırlanmış pektoralı, qılınc dəstəyinin başlığını, qılıncın aşağı qismini, diadema qırığını, düzbucaqlı medalları, gümüş nimçəni, at ləvazimatının gümüş və tuncdan hazırlanmış detallarını göstərmək olar. Həmin əşyalar Mannada və qonşu vilayətlərdə Həsənlitəpə, Marlıqtəpə metalişləmə ustalarının xələfləri, yəni mannalılar tərəfindən hazırlanmışdır.

R. B. Barnet Ziviyə dəfinəsini müxtəlif dövrlərdə hazırlanmış əşyalarla dəfn sayır. Bütün bu əşyaların tapıldığı sarkofaqı təsvirlərinə və formasına görə o, e.ə. VII əsrin sonlarına aid edir.

A. Qodar əşyaların əksəriyyətini, R. Girşman isə onların ancaq bir qismini (digərlərini o, assurlara və ya skiflərə aid edir) mənşəcə yerli hesab edirlər.

A. Qodar ilk, eləcə də sonrakı nəşrlərində güman edir ki, skiflər mannaların incəsənətini qəbul etmiş və bu sintez sayəsində sonralar Ön Asiya və Orta Rusiyada yayılmış "Skif heyvani üslubu"nu yaratmışlar.

* 
* 
* 
*. .

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Georg Morgenstierne, Jacques Duchesne-Guillemin – Monumentum Georg Morgenstierne, Выпуск 21, E. J. Brill, 1981, Стр. 124

Mənbə
-----

1. S. Qaşqay-Manna dövləti, Bakı,1993
2. R. Ghirshman-Le Tresor de Sakkez,1950
3. R. H. Dayson-Archaeologial Scrap Glimpses of History of Ziwiye,1963
4. R. D. Barnett-The Treasure of Ziwiye, Bağdad,1956
5. A. Godard-Le Tresor de Ziwiye, Haarlem,1950
**Devon Stiker** (25 mart 1977, Allentaun, Pensilvaniya, ABŞ) — ABŞ pornoaktrisası və rəqqasəsidir.

Həyatı
------

Devon 25 mart 1977-ci ildə ABŞ-də anadan olmuşdur. Bir bacısı ve iki qardaşı vardır. 15 yaşına qədər gimnastika ve rəqs dərsləri almışdır. Liseyi bitirdikdən sonra ofisiantlığa başlamış ve daha sonra Pensilvaniyanın Ridinq şəhərində yerləşən "Al's Diamond Cabaret" adlı klubda rəqqasə olaraq 3 il çalışmışdır.

İlk olaraq erotik filmlərdə rol almışdır. Bir müddət sonra porno sektoruna girmiş ve "Vivid Entertainment" ilə müqavilə imzalamışdır. 2001-ci ildə "Penthouse" jurnalında ayın mükafatını qazanır (*ing.* Pet of the Month). 2002-ci ildə porno karyerasında ilk mükafatını almışdır. Daha sonra "Digital Playground" Devonla 2004-cü ildə müqavilə imzalamışdır. 2006-cı ilin yanvar ayında "Ecstasy Mobile" ilə müqavilə imzalamışdır. 2006-cı ilin mart ayında "Black Kat Productions" studiyası ilə müqavilə imzalamışdır. Lakin bu kompaniyanın istehsal etdiyi filmlərdə Devon rol almamış və bu səbəbdən şəxsi prodüserlik karyerasına başlamışdır. 2006-cı ilin oktyabr ayında "Shane’s World" ilə müqavilə imzalayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "TeraBabes - Devon Interview". terababes.com. July 16, 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: December 14, 2014.
2. ↑  "Porn Star Devon". October 19, 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: May 6, 2015.
3. ↑  *Ron Martin.* "Devon Re-Ups with Digital Playground". AVN (magazine). June 14, 2004. July 12, 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: May 13, 2009.
4. ↑  *Eddie Adams.* "Shane's World to Release Devon's Directorial Debut". AVN (magazine). March 23, 2007. July 7, 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: May 13, 2009.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Devon ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Terababes.com.
* Rogreviews.com.
* Devon — IMDb səhifəsi
**Jonkier burnu** — Rusiya, Saxalin vilayəti, Saxalin adasının qərbində yerləşən burun. Aleksandrovsk-Saxalinski rayonu ərazisində yerləşir.
Burun Saxalin adasının mərkəzi hissəsində, 51-ci paralel üzərində yerləşir. Tatar boğazının daxilinə doğru bir necə yüz metr uzanır. Maksimal hündürlüyü 171, 7 mertrdir. Burunun qarşı tərəfində, Aleksandrovsk-Saxalinsk rayonunun gerbində və Aleksandrovsk-Saxalinsk şəhərinin bayrağında əks olunmuş Üç Qardaş qayaları vardır. Buruna adı 1787-ci ildə fransız dənizçi Jan Fransua de Laperuz fransız admiralı, Yeni Fransanın general-qubernatoru Jak-Pier de la Jonkierin şərəfinə adlandırmışdı. Burun Valentin Pikulun "Katorqa" rpomanında təsvir edilir.

1897-ci ildə Jonkier burnunda hazırda da fəaliyyət göstərən mayakı inşa edilmişdir. 1880–1883-cü illərdə isə Aleksandrovski katorqaçıları mayaka tunel qazmışlar. 2011-ci ildə mayakına aparan tunelin təmiri ilə bağlı tender elan edilmişdir. Tender 2 100 000 rublla məhdudlaşırdı.

Pikuldan Anton Çexovun "Saxalin adası" romanında da burunun adı çəkilir.

Mənbə
-----

* Мыс Жонкиер на сайте "Чеховский Сахалин"

İstinadlar
----------

1. ↑  "Saxalin xəritəsində dənizçi adları". 2012-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-08.
2. ↑  "Saxalinin mayakları". 2012-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-08.
3. ↑  "«Капитальный ремонт тоннеля на мысе Жонкиер»". 2017-12-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-08.
**Valorizasiya** (*fr.* valorisation; *valoir* — "qiymətləndirmək, təqdir etmək") — malların, qiymətli kağızların, valyutanın, pensiyaların, sosial ödənişlərin və digər kapitalın yenidən qiymətləndirilməsi və ya dəyərinin artırılması üçün dövlət tərəfindən həyata keçirilən tədbirlər.

Marksizmdə terminin istifadəsi
------------------------------

"Kapitalın valorizasiyası" anlayışını K. Marks "Kapital"ın birinci cildinin 7-ci fəslində təqdim etmişdir. Alman dilində orijinal termin "Verwertung" (və ya "Kapitalverwertung") kimi səslənir, bu da təxminən "kapitaldan istifadənin (istifadənin) artması" kimi tərcümə edilə bilər. Müasir iqtisadi cəmiyyət fransızca "valorizasiya" terminini qəbul etmişdir. Fransız termini "əsas kapitalın artırılması prosesi" kimi tərcümə olunur. Marksın və Engelsin əsərlərinin ikinci sovet nəşrində bu termin işlədilmir, söz "dəyərin/kapitalın (öz-özünə) artması prosesi" kimi tərcümə olunur.

Karl Marks kapitalist istehsal prosesini istifadə dəyərinin yaradılmasının əmək prosesi və verilmiş dəyər üçün yeni dəyər yaratmaqla dəyər yaratma prosesi kimi müəyyən etmişdir. Bununla belə, kapitalistin məqsəd kimi dəyərinin yaradılması deyil. Kapitalist öz kapitalını daim artırmaq istəyir. Bu o deməkdir ki, işçi əmək haqqı şəklində alacağı dəyərdən daha çox dəyər yaratmalıdır. Bu yolla işçi izafi dəyər yaradır. Dəyərin yaradılması prosesi fəhlənin öz işçi qüvvəsi hesabına dəyər yarada biləcəyi hüdudları aşdıqda, kapitalın dəyəri artmağa başlayır, bu, valorizasiya prosesidir.

Ədəbiyyat
---------

* Новый экономический словарь / Под ред. *А. Н. Азрилияна*. — М.: Институт новой экономики, 2006. — 1088 с. ISBN 5-89378-014-0

| ⛭Siyasi iqtisadiyyatın tənqidi |
| --- |
| XVIII-XIX əsrlər | 
* Fridrix Engels  • Karl Marks  • Tomas Karleyl  • Con Raskin  • Pol Lafarq  • Erik Yohan Staqnelius

 |
| XX-XXI əsrlər | 
* Jan Bodriyar  • Gi Debor  • Mahatma Qandi  • Andre Qorts  • Etyen Balibar  • Robert Kurts  • Mark Fişer  • Batay Jorj

 |
| Konsepsiyalar | 
* Dəyər qanunu  • Valorizasiya

 |
| Əsərlər | 
* *Das Kapital* • *Siyasi iqtisadiyyatın tənqidinin əsasları* • *1844-cü ilin iqtisadi və fəlsəfi əlyazmaları* • *Siyasi iqtisadiyyatın tənqidinə töhfə*

 |
| Əlaqəli | 
* Klassik iqtisadiyyat  • Kapitalizmin tənqidi  • İqtisadi antropologiya  • İqtisadiyyat  • İqtisadi əsas cərəyan  • Okkam ülgücü

 |


|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 2779972723 |
**Hür Dava Partiyası** (*türk.* Hür Dava Partisi, qısaldılmış halı ilə **HÜDA PAR**; kürd. Partiya Doza Azadî) — Türkiyədə sünni kürd islamçı siyasi partiya.

Tarixi
------

2002-ci ildə silahlı mübarizəyə son qoymaq qərarından sonra "Hizbullah"ın tərkibində olan "Mənzil" qruplaşmasının fəalları 2003-cü ildə "Müstəzəflər ilə Həmrəylik Dərnəyi"ni adlı assoasiasiya yaratmışdılar. Bu, "Müstəzəflər hərəkatı" kimi də tanınırdı. 18 aprel 2010-cu ildə "Müstəzəflər ilə Həmrəylik Dərnəyi" Diyarbəkirdə islam peyğəmbəri Məhəmmədin mövludunu qeyd etmək üçün kütləvi yığıncaq təşkil etmişdir. Türkiyə polisi tədbirə 2 milyon adamın qatıldığını bildirmişdir. Təşkilatçılar bu rəqəmin 2,5 milyondan çox olduğunu bildirmişdilər.

20 aprel 2010-cu ildə Diyarbəkir məhkəməsi "Müstəzəflər ilə Həmrəylik Dərnəyi"nin "Hizbullah terror təşkilatı adından fəaliyyət göstərməsi" səbəbi ilə bağlanmasına qərar vermişdir. Qərar Kassasiya Məhkəməsi tərəfindən 11 may 2012-ci ildə təsdiq edilmişdir.

2012-ci ilin sonlarında "Müstəzəflər ilə Həmrəylik Dərnəyi" əsasən solçu və kürd milliyətçi Sülh və Demokratiya Partiyasının hegemonluğuna meydan oxumaq üçün siyasi partiya yaratmaq iradəsini açıqlamışdır. 17 dekabr 2012-ci ildə "Hür Dava Partiyası" təsis edilmişdir. 9 yanvar 2013-cü ildə Ankarada baş qərargah açılmışdır.

"Hür Dava Partiyası"na bağlı cəmiyyətlər "Peyğəmbər aşiqləri" (*türk.* Peygamber Sevdalıları*,* kürd. Evindarên Pêyxamber) çətiri altında fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Hizbullah: Tebliğ, Cemaat, Cihat". Bianet. 13 April 2013. 8 December 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 May 2020.
2. 1 2  *Jenkins, Gareth.* "A New Front in the PKK Insurgency". ETH Zürich. 15 June 2010. 25 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 May 2020.
3. ↑  "Mustazaf-Der resmen kapatıldı!". Time Türk (türk). 15 May 2012. 25 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 May 2020.
4. ↑  "Hüda-Par'ın rakibi BDP mi, AK Parti'mi?". Time Türk (türk). 6 December 2012. 25 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 May 2020.
5. ↑  "Hür Dava Partisi (Hüda-Par) Resmen Kuruldu". Haber Diyarbakir (türk). 17 December 2012. 4 March 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 May 2020.
6. ↑  "Genel Merkez Açılış Töreni Gerçekleştirildi" (türk). 9 January 2013. 28 January 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 May 2020.
7. ↑  *Kurt, Mehmet.* Kurdish Hizbullah in Turkey - Islamism, violence and the state. London: PlutoPress. 2017. 42. ISBN 978-0-7453-9934-8.
**Sono Osato** – yaponəsilli ABŞ rəqqasəsi və aktrisası. O, Orijinal Rus Baleti və Amerika Balet Teatrında çıxış etmişdir. İkinci Dünya müharibəsi dövründə səhnəyə qoyulmuş "Veneranın bir toxunuşu" və "Şəhərdə" müzikllarındakı çıxışlarına görə tanınır.

Həyatı və karyerası
-------------------

Sono Osato 29 avqust 1919-cu ildə Nebraska ştatının Omaha şəhərində doğulmuşdur. Yapon olan atası fotoqraf idi. Kiçik yaşda ailəsi ilə birlikdə Çikaqo şəhərinə köçmüşdür. 8 yaşında ikən anası onu Sergey Dyagilevin ansamblının Monte-Karloda baş tutmuş "Kleopatra" performasına tamaşa etməyə aparmışdır. Bu hadisədən sonra Osatonun baletə qarşı böyük marağı yaranmış və Çikaqoya qayıtdıqdan sonra balet dərslərinə başlamışdır.

1934-cü ildə Vasili de Bazilin Orijinal Rus Baletinə seçilmişdir. O, ansambla seçilən ən gənc rəqqasə olmaqla yanaşı ansamblın ilk yaponəsilli üzvü olmuşdur. 1940-cı ilin noyabrında bu ansamblla birlikdə David Lişinin "İsrafçı oğul" baletində Dənizqızı kimi çıxış etmişdir. Antoni Tudorun "Alov sütunu" (1942) və "Romeo və Cülyetta" baletlərində rəqs etmişdir. 1943-cü ildə "Veneranın bir toxunuşu" müziklındakı çıxışına görə ən yaxşı rəqqasə üçün verilən Donaldson mükafatına layiq görülmüşdür.

Osato Amerika Balet Teatrına qoşulsa da, yaponəsilli şəxs olduğu üçün İkinci Dünya müharibəsi illərində teatrın Meksika və Kaliforniya səfərlərində iştirak etməsinə icazə verilməmişdir. Onun atası internasiya düşərgəsində həbs edilmiş, qardaşı isə İtaliyada döyüşməyə aparılmışdır. Müharibə bitəndən sonra atası azad edilmiş, qardaşı isə ABŞ-yə qayıtmışdır.

1945-ci ildə "Şəhərdə" müziklında çıxış etdikdən sonra balet teatrını tərk etmişdir. Bu dövrdən sonra nadir hallarda çıxış etməyə başlamış və ailəsinə daha çox vaxt ayırmağa qərar vermişdir. Rəqqaslar üçün Karyera Keçidi təşkilatının əsas dəstəkçilərindən biri olmuşdur. 2014-cü ildə "Şəhərdə" müziklının yenidən canlandırılmasında iştirak etmişdir.

Şəxsi həyatı
------------

1943-cü ildə ABŞ biznesmeni və əmlakçısı Viktor Elmale ilə evlənmişdir. Elmale 2014-cü ildə ölmüşdür. Cültlüyün Niko və Antonio adlı iki oğlu olmuşdur.
**Sosial normalar** — qrup üzvlərinin müəyyən bir kontekstdə necə davranacaqlarına inam. Sosioloqlar normaları yazılmayan və cəmiyyətin davranışını tənzimləyən bir anlayış kimi təyin edərkən, psixoloqlar daha ümumi bir tərifi qəbul edirlər. Sosiologiyada normalar yazılı və yazılmamış olaraq iki yerə bölünür. Yazılı normalar rəsmi normalar kimi də tanınır. Qanunlar, qaydalar, nizamnamələr, göstərişlər və fərmanlar yazılı normalara daxildir. Yazılı normalar əsasən dövlət qurumlarında və özəl sektorda istifadə olunur. Yazılı normaların icra gücü yüksəkdir. Yazılmamış normalar qeyri-rəsmi normalardır. Cəmiyyətdə qüvvədə olan qaydaların ümumi cəmi kimi də tanınırlar. Yazılmamış normaların əsas növləri bunlardır: adət, ayin, ənənə və əxlaq. Yazılmamış normalara əməl etməyənlər cəmiyyət tərəfindən xaric edilmək kimi sanksiyalarla üzləşə bilərlər. Yazılmamış normalar yazılı normaların olmadığı yerlərdə onun əvəzinə istifadə edilə bilər. Normalardakı əsas məqsəd sosial nəzarətdir.
**Zavyalov adası** (əvvəllər **Olski**) — Oxot dənizində, Tauy körfəzində yerləşən ada. ada Rusiya Federasiyasına məxsusdur. Maqadandan 45 km aralıda yerləşir. Adanın sahəsi 116 km² təşkil edir. Tauy körfəzinin ən böyük adasıdır.

Əhalisi
-------

1930-cu illərdə adada abidə olmuşdur. 1988-ci ilə qədər adada meteostansiya və balıqzavodu fəaliyyət göstərirdi. Hazırda isə adada yaşayış yoxdur. Yay və payız ayları adanı balıqçılar, göbələk və giləmeyvə toplayanlar, istirahət etmək istəyənlər ziyarət edir.

Coğrafiya
---------

Ada materikdən Olski boğazı ilə ayrılır. Koni yarımadası ilə arasında məsafə 19 km-dir. Adanın uzunluğu 21,5 km, eni 4 km-dir. Adanın şimalı qayalıqdır. Maksimal hündürlüyü 1116 metrdir. 
Adada 12 axar vardır ki, onların uzunluğu 2 km keçir. Ən böyük çayı Bolşaya Reçkadır. Çay hündür bir yüksəklikdən başlayaraq dənizə tökülür. Bundan başqa adada göldə vardır. Şimal və cənub-qərb sahillərində laqun mənşəlli göllər vardır. Adanın cənub hissəsində, yüksək dağ platosunda və Bolşoy Reçka çayının hövzəsində kiçik tundra gölləri vardır. Cənubunda Yujnaya burnu yerləşir. Şimal-qərbində Rasveet buxtası yerləşir. Buxtaya Bolşaya Reçka çayı tökülür. Çay adanın cənub və mərkəzi hissəsinin sularını buxtaya daşıyır. Buxtadan qərbdə hündürlüyü 192 metr olan zirvə vardır. Şimalında isə əsas zirvədən başqa 699 metr hündürlüyə malik digər zirvə vardır. Şərq sahillərinə yaxın iki zirvə vardır ki, onların hündürlüyü 749 və 629 metrdir. Cənubunda Yujnıy burnu dağının hündürlüyü 657 metrdir. Adaya ən rahat yan alması üçün yer Rasveet buxtasıdır. Şimal və cənub-qərb sahillərində dənizdən ayrılan çöküntülər nəticəsində, sahil əraziləri boyunca laqun gölləri meydana gəlmişdir. Adanın cənub hissəsində və Böyük Reçka hövzəsində yüksək platoda kiçik tundra gölləri var.

Paleocoğrafi məlumatlara görə ada materikdən üst pleystosen dönəmində, 15-17 min il öncə ayrılmışdır.

Flora
-----

Adanın böyük hissəsini Middenford tozağacı ilə örtülmüşdür. Burada olan kol bitkilərinin hündürlüyü 30 sm-dən başlayır. Bununla yanaşı burada Ledum decumbens, Vaccinium uliginosum, Vaccinium vitis-idaea, Arctous alpina, Salix sphenophylla, Pinus pumila, Duschekia fruticosa kimi bitkilər yayılmışdır. Adada ümumilikdə 350 növ bitki vardır. Adada 87 növ göbələk və 74 növ şibyə vardır.

Fauna
-----

Adanın sahil hissəsində dəniz kirpisi, müxtəlif növ balıq və xərçənglərə rast gəlinir.

Mənbə
-----

* Magadan Oblast
* Islands in the Sea of Okhotsk
Haracuku rayonunda mobil telefondan istifadə edən qız (2008).
**Yaponiyada mobil telefon mədəniyyəti** özünəməxsus şəkildə inkişaf etmişdir. Yapon dilində mobil telefona "keytay denva" (携帯電話?) və ya qısaca "keytay" (携帯電話?) deyirlər. Ona görə də Yaponiyadakı mobil telefon mədəniyyətini **Keytay mədəniyyəti** də adlandırırlar.

Yaponiyada mobil telefondan istifadə geniş yayılmışdır və yayılmağa da davam edir. 2013-cü ildə əhalinin 39,1%-nin mobil telefonu olduğu halda, 2021-ci ildə bu rəqəm 74,3%-ə çatmışdır.

Xüsusiyyətlər
-------------

Yaponiyada mobil telefon mədəniyyəti özünəməxsus şəkildə inkişaf etdiyi üçün bu hal Qalapaqos sindromu adını almışdır. 

Yaponiyada mobil telefon mədəniyyətinin populyar elementlərindən biri romanlardır. Mobil telefon romanı və ya keytay romanı mobil telefon vasitəsilə yazılan roman növüdür və Yaponiyada ədəbi janra çevrilmişdir. Mobil telefon ədəbiyyatı ilə əsasən həvəskarlar məşğul olsa da, bəzi əsərlər populyarlaşaraq kitab şəklində çap oluna bilir. Yaponiyada mobil telefon vasitəsilə yazılmış ən məşhur roman olan "Dərin sevgi" (2002) əsasında film, serial və manqa istehsal olunmuşdur.

İstifadə mədəniyyəti
--------------------

Yaponiyada insanlar evdən çıxanda mobil telefonlarını səssiz rejimə qoyurlar. Hətta qatarlarda telefonu səs rejimə keçirməklə bağlı anonslar səsləndirilir. Yaponiyada ictimai yerlərdə mobil telefonlardan istifadə etmək xoş qarşılanmır. Avtobus sürücüsü avtobusa minərkən telefondan istifadə edən şəxsi avtobusa minməyə icazə verməyə bilər. İctimai yerdə telefon zəng çalarsa insanlar dərhal telefonu səssizləşdirirlər, hətta buna görə həyəcan keçirə bilirlər. Yaponiyada telefondan istifadə edərkən digər insanları narahat etməməyə çox diqqət yetirilir.

Tənqid
------

Mobil telefonlarda yazı yazarkən kancilər avtomatik yükləndiyi üçün bir çox mobil telefon istifadəçisində əllə kanci yazmaq qabiliyyətinin zəiflədiyi müşahidə olunur. Yaponiya Təhsil Nazirliyinin Mədəni Əlaqələr Agentliyi tərəfindən keçirilmiş bir sorğuda iştirakçıların 66.5%-i əllə kanci yazmaq qabiliyyətinin zəiflədiyini bildirmişdir. Agentlik kancinin gələcəyi ilə bağlı narahat olduğunu açıqlamışdır.

Mobil telefon romanların çoxu seksual və şiddət məzmununa malik olduğu üçün valideynlər bu cür romanların uşaqlara pis təsir göstərdiyini hesab edirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Share of people in Japan who own smartphones from 2013 to 2021". Statista. 2022-09-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 iyul 2022.
2. ↑  "Cell phone culture here unlike any other". Japan Times (ingiliscə). Archived from the original on 2015-02-18. İstifadə tarixi: 23 iyul 2022.
3. 1 2 3 4  "Cell phone novels come of age". Japan Today (ingiliscə). 2009. 2023-05-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 iyul 2022.
4. 1 2 3 4 5 6  "Cell phone culture: How cultural differences affect mobile use". CNN Business (ingiliscə). 2012. 2022-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 iyul 2022.
5. 1 2 3  "Dire Threat To Culture? - Mobile Phones, Email Destroying Penmanship". IB Times (ingiliscə). 2012. 2022-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 iyul 2022.
Alfred Eyzenştadt. Yaponiya üzərində qələbə günü küçədə öpüşmə. Nyu-York, Tayms-skver, 14 avqust 1945-ci il
**Küçə fotoqrafiyası** (*ing.* street photography) — ictimai yerdə — yəni küçədə, parkda, çimərlikdə və s. çəkilən fotoqrafiya janrıdır.

Tarixi
------

Küçə fotoqrafiyası sənədli fotoqrafiyadan yaranmaqla özündə bədiilik elementlərini əks etdirir. Küçə fotoqrafiyasıın tarixi XIX və XX əsrlərin kəsişməsində yaşamış və sənədli, bədii və digər foto janrlarında işləyən fotoqrafların yaradıcılığından başlayır. Küçə fotoqrafiyasının müstəqil janr kimi inkişafı isə "Magnum" foto agentliyinin və küçə fotoqrafiyasının əsas prinsiplərindən olan olan "həlledici məqam" (decisive moment) ideyasının əsasını qoymuş fransız fotoqrafı Henri Cartier-Bressonun adı ilə bağlıdır.

Bu janrın fəlsəfəsi və estetikası jurnalist paradiqması olan "dürüst fotoqrafiya" (straight photography) üzərində qurulub və fotoqraf tərəfindən ətrafda baş verənləri heç bir müdaxilə olmadan (məsələn: montaj, qurulma səhnə və s.) olduğu kimi əks etdirməkdir.

İctimai yerlərdə baş verənləri hər hansı bir müdaxilə olmadan əks etdirən fotoları küçə fotoqrfiyası janrına aid etmək olar.

Xarici keçid
------------

* Как фотографировать людей на улице
* iN-PUBLiC.com
* Сборник часто задаваемых вопросов о праве на фотосъемку Arxivləşdirilib 2013-10-29 at the Wayback Machine

Mənbə
-----

* *The Sidewalk Never Ends: Street Photography Since the 1970’s* (2001).
* Вершовский Антон. Стрит-фотография: Открытие плоскости. — М.: Double Vision, 2012.
**Sevil Bünyatova** (5 oktyabr 1989) — Azərbaycanı təmsil edən qılıncoynadan.

Həyatı
------

Sevil Bünyatova 1989-cu il oktyabrın 5-də Rusiyada anadan olub. Əslən Əmircan qəsəbəsindəndir. Bacısı Sevinc Bünyatova da qılıncoynadandır.

Karyerası
---------

Sevil Bünyatova 2015-ci ilin 12–28 iyununda baş tutan I Avropa Oyunlarında mübarizə apardı. Qrup mərhələsində beş görüşün dördündə qalib gələn Sevil Bünyatova "F" qrupunu 2-ci sırada başa vurdu. Pley-off mərhələsində isə Sevil Bünyatova əvvəlcə təsnifat mərhələsində Polşa nümayəndəsi Maqdalena Pasternaya 15:4, sonra isə 1/8 final mərhələsində Rusiya nümayəndəsi Mariya Ridela 15:10 və 1/4 final mərhələsində Yunanıstan nümayəndəsi Vassili Vuqiuya 15:12 hesabları ilə qalib gəldi və turnirin yarım-final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə Fransa nümayəndəsi Marqu Rifissa 15:10 hesabı ilə qalib gələn Sevil Bünyatova turnirin final görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi Polşa nümayəndəsi Angelina Vator oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə rəqibinə 14:15 hesabı ilə məğlub olan Sevil Bünyatova I Avropa Oyunlarının gümüş medalına sahib oldu.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29 iyun 2015-ci il tarixli 1299 nömrəli Sərəncamına əsasən I Avropa Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Sevil Yaqut qızı Bünyadova "Tərəqqi" medalı ilə təltif edildi.

Sevil Bünyatova 2022-ci ildə Konya şəhərində baş tutan V İslam Həmrəyliyi Oyunlarının qızıl medalına sahib olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  *International Fencing Federation.* "**SEVIL BUNYATOVA**". www.fie.org ( (ing.)). 22.08.2022. İstifadə tarixi: 22.08.2022.
2. ↑  *Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası.* "I Avropa Oyunları qaliblərinin və Azərbaycan idmanında xidmətləri olan şəxslərin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29 iyun 2015-ci il tarixli 1299 nömrəli Sərəncamı". www.e-qanun.az ( (az.)). 22.08.2022. 2022-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22.08.2022.
**Zəhranur Aydəmir** (1998, Ankara ili) — proqram mühəndisi və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

Həyatı
------

Zəhranur Aydəmir 1998-ci ildə Ankarada anadan olub. 2021-ci ildə TOBB İqtisadiyyat və Texnologiya Universiteti Sənaye Mühəndisliyi Bölməsindən, 2023-cü ildə isə həmin universitetin Kompüter Mühəndisliyi Bölməsindən məzun olub.

Proqram mühəndisi olaraq çalışır.

2016-cı ildən AK Partiyasının üzvüdür. AK Partiyası Ankara il şöbəsinin gənclər qanadında Siyasi və Hüquqi İşlər Komissiyasının üzvü, həmçinin AK Partiyası gənclər qanadının İdarə Heyətinin üzvü, gənclər qanadının xarici işlər üzrə şöbənin sədri vəzifələrində çalışıb.

2023-cü il mayın 14-də AK Partiyasının namizədi olaraq Ankara ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM Milli Təhsil, Mədəniyyət, Gənclər və İdman Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

İngiliscə və almanca bilir. Evlidir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  *TBMM.* "Zehranur AYDEMİR". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. İstifadə tarixi: 10.01.2024.
**Şimali İrlandiya konflikti** — XX əsrin 60-cı illəriin sonunda Şimali İrlandiyada baş verən konfliktə verilən ad. İrlandiyaya müstəqillik verildikdən sonra altı qraflıqdan ibarət və əhalisinin çox hissəsi protestant ingilislərdən ibarət olan Şimali İrlandiya Böyük Britaniyanın tərkibində qaldı. Şimali İrlandiyadakı katolik azlıq 1968-ci ildə İrlandiyaya birləşmək uğrunda mübarizəyə başladı. Kütləvi iğtişaşlar başlandı. Bir il sonra hökumət Olster şəhərinə qoşun yeritdi. Buna cavab olaraq katoliklər adından çıxış edən İrlandiya Respublika ordusu yerli protestantlara və ingilis siyasi xadimlərinə qarşı partizan müharibəsinə başladı. Qarşılıqlı zorakılıq dinc əhalinin çoxlu qurbanlar verməsinə səbəb oldu. Zorakılıq Olsterdən kənara çıxdı. Londonda və başqa şəhərlərdə partlayışlar törədildi. Ölkədə fövqəladə vəziyyət elan olundu. Britaniya hökuməti Şimali İrlandiya muxtar idarə orqanlarının fəaliyyətini dayandırdı. Londondan birbaşa idarə üsulu tətbiq edildi. 1998-ci ilin mayında Olsterdə qarşıdurmanın dayandırılmasına və seçkili özünüidarə orqanlarının yaradılmasına dair saziş bağlandı. Lakin problem bu gün də həll edilməmiş olaraq qalmaqdadır.
1983-cü il, Torpedo 0 - 6 Salavat Yulayev
**«Salavat Yulayev»** (başq. «Салауат Юлаев») — Başqırdıstan, Ufa şəhərinin peşəkar buzüstü xokkey klubu. Qitə xokkey liqası iştirakçısı. İki qat Rusiya çempionu (2007/08, 2010/11), Qaqarin Kubokunun sahibi (2010/2011), iki qat Açılış Kuboku sahibi (2008/2009, 2011/2012), və Qitə Kubok çempionu (2009/2010).

Ümumi məlumat
-------------

1960-cı ilin oktyabrında Ufa Cihazqayırma Zavodunun rəhbərliyinin göstərişi ilə Salavat Yulayev İdman Klubunda xokkey bölməsi yaradıldı. 1961-ci ilin fevral ayında Salavat Yulayev adına SK-nin xokkey komandası Sverdlovskda keçirilən zona yarışlarında ilk oyununu keçirdi.

1961/1962 mövsümündən əvvəl Çelyabinsk şəhərindən məşqçisi Vladimir Ştyrkov, eləcə də Çelyabinsk və Nijni Novqorod komandalarından oyunçular dəvət edildi. Komandadakı 19 oyunçudan 8-i, 1961-ci ildə fəaliiyəti dayandırılmış 1960/1961 mövsümündə SSRİ-nin «B» çempionatında iştirak edən Ufa klubu «Trud»un keçmiş xokkeyçiləri idi.

25 noyabr 1961-ci ildə Salavat Yulayev Çelyabinskdə SSRİ çempionatının «B» dəstəsində debüt etdi, "Metallurg" a məğlub oldu - 1: 3. İlk beynəlxalq matçları isə Salavat Yulaev 30 və 31 dekabr 1961-ci ildə Ufada Almaniya Demokratik Respublikasından olan «Bismutla» oynadı və hər ikisində qalib gəldi - 5: 3 və 5: 4.

1964-cü ildə SSRİ Xokkey Federasiyası "Salavat Yulayevi" ölkə çempionatına qəbul etdi. "A" dəstəsində ilk oyun "Salavat Yulayev" 15 noyabr 1964-cü ildə Nijni Tagildə yerli "Sputnik"-lə oynadı. 5: 1 hesabı ilə məğlub oldu. "A" dəstəsində ilk qolu müəllifi Bronislav Selivanov idi.

1978-ci ildə Salavat Yulayev ilk dəfə Sovet xokkeyinin yüksək liqasına daxil oldu. Burada ardıcıl 5 mövsüm keçirdi (1978/1979, 1980/1981, 1982/1983, 1985/1986 və 1986/1987). Sovet dövrü üçün ən yüksək nailiyyət 11-ci yer idi. Salavat Yulayev birinci liqada da 4 mövsüm keçirdi (1979/1980, 1981/1982, 1983/1984, 1984/1985). Ən yüksək nailiyyət 2-ci yer idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Штырков Владимир Иванович". 2021-05-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-06.
2. ↑  "Сайт болельщиков ХК «Салават Юлаев»". 2018-09-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-06.
3. ↑  "Фотоальбом. 1960-е". 2018-09-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-12.
**David Usupaşvili** (gürcü: დავით უსუფაშვილი, Davit Usupašvili; 5 mart 1968) — 2012-2016 -cı illərdə Gürcüstan Parlamentinin sədri olmuş gürcü hüquqşünas və siyasətçidir. Respublika Partiyasının sədri vəzifəsində çalışıb. 27 İyun 2005 -ci ildən 3 Noyabr 2013-cü ilə qədər Gürcüstanın Lelo Siyasi Şurasının sədridir.

Karyera
-------

Sovet Gürcüstanının Magharo şəhərində anadan olan Usupaşvili 1992 -ci ildə Tbilisi Dövlət Universitetində hüquq fakültəsini bitirib və 1999 -cu ildə Duke Universitetində Beynəlxalq İnkişaf Siyasəti üzrə magistr dərəcəsi alıb. Gürcüstan Dövlət Şurasının hüquq məsləhətçisi olaraq o, 1993-1995-ci illərdə Gürcüstan Konstitusiyasını hazırlayıb. 1994-cü ildə insan hüquqlarının və qanunun aliliyinin təşviqinə həsr olunmuş Gürcüstan Gənc Hüquqşünaslar Dərnəyinin qurucu üzvləri arasında idi və 1994-cü ildən 1997-ci ilə qədər birinci sədr vəzifəsini icra etdi. Mixail Saakaşvilini Gürcüstan prezidentliyinə aparan 2003-cü ilin Noyabr Gül İnqilabı zamanı QHT-nin təşkil etdiyi etiraz aksiyalarında fəal iştirak etdi. Usupaşvili daha sonra Saakaşvili ilə ittifaqdan uzaqlaşaraq müxalifətə çəkildi və 2005 -ci ilin iyununda Gürcüstan Respublika Partiyasının sədri oldu və 2013 -cü ilin noyabrında Xatuna Samnidzenin yerinə keçməsinə qədər bu vəzifədə çalışdı.

2011-ci ildə Usupaşvili çox milyarder iş adamı olan siyasətçi Bidzina İvanişvili ilə əlaqə qurdu və Respublika Partiyasının üzv olduğu İvanişvilinin "Gürcü Arzusu" koalisiyasının liderlərindən biri oldu. 2012 -ci il parlament seçkilərində koalisiyanın qələbəsindən sonra Usupaşvili 21 oktyabr 2012 -ci ildə Gürcüstan Parlamentinin sədri seçildi. Respublikaçılar Partiyası "Gürcü Arzusu" ilə əlqaəni kəsdi və 2016 -cı ilin oktyabrında keçiriləcək parlament seçkilərində iştirak etmək üçün lazım olan həddi aşa bilmədi. Seçkilərdən qısa müddət sonra Usupaşvili siyasi və taktiki fikir ayrılıqlarını əsas gətirərək Respublikaçılar Partiyasından ayrıldı. 2016 -cı ilin iyun ayında Usupaşvili, 2017 -ci ilin oktyabrında keçiriləcək bələdiyyə seçkilərində rəqabət aparmaq məqsədi ilə yeni mərkəzçi siyasi hərəkatın yaradıldığını elan etdi.

Usupaşvili keçmiş Respublikaçılar Partiyası siyasətçisi Tinatin Xidaşeli ilə evlidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Parliament of Georgia.David Usupashvili The Speaker of the Parliament of Georgia Arxivləşdirilib 2021-08-21 at the Wayback Machine
2. ↑  "Republican Party Elects New Chairperson". 2022-01-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-03.
3. ↑  Usupashvili David Arxivləşdirilib 2013-02-13 at Archive.todayRepublican Party of Georgia website.
4. ↑  New Parliament Speaker Elected Arxivləşdirilib 2022-02-27 at the Wayback MachineCivil Georgia
5. ↑  "Usupashvili Launches New Movement" Arxivləşdirilib 2022-01-11 at the Wayback MachineCivil Georgia
6. ↑  "Georgian Opposition Cries Foul Over By-Elections". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-03.
**Radiasiya** — Yer səthinə gəlib çatan günəş radiasiyasının bir hissəsi udulur, digər hissəsi isə əks olunur. Bundan başqa Yer kürəsi özü ətraf atmosferə radiasiya şüalandırır. Atmosfer öz növbəsində Yerdən şüalanan radiasiyanı udaraq özü infraqırmızı radiasiya şüalandırır.

Radiasiya
---------

Radiasiya maddədən fərqlənən materiya formasıdır. Radiasiyanın fərdi halı görünən işıqdır, lakin radiasiya gözlə görünməyən qamma şüası, radiodalğalar, ultrabənövşəyi və infraqırmızı radiasiyalar da aiddir. Onların hamısı birlikdə elektromaqnit spektri formalaşdırır.

Səpələnən radiasiya
-------------------

Səpələnən radiasiya atmosferdən keçərkən atmosfer qazlarının molekulları və aerozollar tərəfindən səpələnən günəş radiasiyasının bir hissəsinə deyilir.
Düz günəş radiasiyasının atmosferdə zəifləməsinin əvəzi səpələnən radiasiyanın hesabına qismən ödənilir. Səpələnən radiasiyanın kəmiyyətinə müxtəlif amillər təsir göstərirlər:

* günəşin üfüqdən yüksəkliyi,
* atmosferin şəffaflığı,
* atmosferdə olan suyun miqdarı və vəziyyəti,
* yer səthinin albedosu.

Düz radiasiya artdıqca səpələnən radiasiya da artır. Lakin ümumi radiasiyada səpələnən radiasiyanın rolu günəşin üfüqdən yüksəkliyi azaldıqca, atmosfer şəffaflığı pisləşdikcə və buludluluq artdıqca artır. Məlumdur ki, tutqun havalı günlərdə işıqlanma tamamilə səpələnən radiasiyanın hesabına olur. Orta buludlulu günlərdə və aydın havalarda səpələnən radiasiyanın ümumi radiasiyadakı payı uyğun olaraq 43% və 13% təşkil edir.
Bir çox en dairələri zonalarında səpələnən radiasiyanın sutkalıq gəliri düz günəş radiasiyasının gəlirinə uyğundur. Böyük buludluluğu ilə fərqlənən yer kürəsinin bir sıra rayonlarında səpələnən radiasiyanın kəmiyyəti düz günəş radiasiyasının kəmiyyətindən xeyli yüksək olur. Məsələn: qütb vilayətləri. Əksinə 20–300en dairələrində səpələnən radiasiyanın kəmiyyəti düz günəş radiasiyasının kəmiyyətindən təxminən 2 dəfə azdır.
Beləliklə ən çox səpələnən radiasiyanı ekvatorətrafı rayonlar alırlar. Çünki burada buludlar əsasən topabuludlardır ki, onlar radiasiyanı çox yaxşı səpələyirlər. Ekvatordan uzaqlaşdıqca səpələnən radiasiyanın kəmiyyəti xeyli azalır, xüsusilə tropik enliklər daxilində.

Həmçinin bax
------------

* Radiasiya,
* Radiasiya balansı

İstinadlar
----------

1. ↑  Шихлинский Э.М. Радиационный баланс Азербайджана. Баку,1960
2. ↑  С.П.Хромов Метеорология и климатология. Ленинград. 1968, стр. 342.
**Geoid -** Dünya okeanın həyəcansız vəziyyətdəki səthinin və onun qitələr üzərində davamına uyğun olan ağırlıq qüvvəsi potensialının bərabər qiymətlərinin yaratdığı mürəkkəb həndəsi səth. Geoid Yerin fiqurunu müəyyən edir, onun dağlardan və dəniz hövzələrindən təşkil olunmuş fiziki səthindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Geoid vəziyyəti hər yerdə ayrı-ayrılıqda Yerin süni peyklərinin hərəkətini müşahidə etməklə, geodezi-astronomik və qravimetrik məlumatlara əsasən tapılır. Yer ellipsoidinin ölçü və forması adətən böyük yarımoxu (*a*) və sıxılması (a) ilə təyin edilir. *a* = (*a — b*) / (*ab*). Burada *b*- ellipsoidin kiçik yarımoxudur. *a* = 6378,245 *km, a* =1/298,3.

**Yerin həqiqi forması** (*rus.* геоид, *ing.* geoid). Geoid səthi bütün nöqtələrdə ağırlıq qüvvəsi istiqamətinə perpendikulyardır, okeanlarda suyun orta səviyyəsinə uyğun gəlir. Geoid səthi hər yerdə qabarıqdır və nəzəri sferoid səthindən ±100 m-dən çox olmayaraq tərəddüd edir (materiklərdə sferoid səthindən yuxarı, okeanlarda isə aşağıdır).

Həmçinin bax
------------

* Nano morfostrukturlar
* Nanorelyef

İstinadlar
----------

1. ↑  Geoid // Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti. Bakı: "Elm". 2012. səh. 129-130. ISBN 978-9952-453-14-0.
**Sergey Mixaylov** (rus.: Серге́й Миха́йлович Михалёв , 5 oktyabr 1947 – 21 aprel 2015) — Sovet və rusiyalı xokkeyçi,xokkey məşqçisi. Rusiya Sosialist Respublikasının əməkdar məşqçisi.

Karyerası
---------

1947-ci ildə Rusiya Sosialist Respublikasının Çelyabinsk əyalətində doğulmuş Sergey Mixaylov karyerasına, 1966-cı ildə Çelyabinski təmsil edən "Burevestnik" komandasında başlayıb. Bu komandada 4 il çıxış etdikdən sonra 1970-ci ildə Ufa şəhərini təmsil edən "Salavat Yulaeva" komandasına keçir.

Ufa təmsilçisinin heyətində 4 il çıxış etdikdən sonra, hərbi xidmət ilə əlaqədar olaraq Kuynışevi təmsil edən "OİK" klubuna keçir. Ordu komandasında 1 il çıxış etdikdən sonra təkrar "alavat Yulaeva" komandasına geri dönur və burada iki il çıxış etdikdən sonra 1977-ci ildə xokkeyçi karyerasını bitirir.

Karyerasını bitrirdikdən iki il sonra, 1979-cu ildə "Salavat Yulaeva" komandasında məşqçi kimi işləməyə başlayır və 1989-cu ildə komandanın baş məşqçisi təyin edilir. 

1990-cı ildə "Lada" xokkey klubunun baş məşqçi köməkçisi təyin edilir. "Lada" komandasında 1999-cu ilə kimi işləyir. "Lada"dan ayrıldıqdan sonra "Severstali" klubunun baş məşqçisi təyin edilir və 2005-ci ilə kimi bu kluba rəhbərlik edir.

9 noyabr 2005-ci ildə xokkeyçi kimi karyerasının böyuk hissəsini keçirdiyi və köhnə komandası olan "Salavat Yulaeva" komandasına baş məşqçi təyin edilir.

2009-cu ildə "Torpeda" klubuna baş məqşçi təyin edilir, ancaq 6 oyundan sonra uğursuz olduğu çun klubdan qovulur.

30 may 2011-ci ildə baş məşqçi kimi üçuncu dəfə "Salavat Yulaeva" klubuna dəvət edilir. 3 noyabr 2011-ci ildə Ufa təmsilçisi ilə müqaviləsini ləğv edir və məşqçilik karyerasını bitirir.

Uğurları
--------

### Baş məşqçi köməkçisi kimi:

* "**Lada**"
	+ MHL çempionatının qalibi: 1993–94, 1995–96
	+ JHL çempionatının gümüş mükafatçısı: 1992–93, 1994–95
	+ Rusiya çempionatının gümüş mükafatçısı: 1996–97
	+ Avropa kubokunun qalibi: 1997
* **Rusiya millisi U18**
	+ Gənclər arasında dünya çempionatının gümüş mükafatçısı: 2000

### Baş məşqçi kimi:

* **SSRİ tələbə komandası**
	+ Universiadanın gümüş mükafatçısı: 1989
* **"Severstal"**
	+ Rusiya çempionatının gümüş mükafatçısı: 2002–03
	+ Rusiya çempionatının bürünc mükafatçısı: 2000–01
* **"Salavat Yulaev"**
	+ Rusiya çempionatının qalibi: 2007–08

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-01-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-05.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2013-06-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-07-31.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2011-11-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-07-31.
5. ↑
6. ↑
7. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2012-01-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-07-31.
**Proqram** sözü söz mənbəyi olaraq müəyyən şərtlərə və nizama görə edilməsi nəzərdə tutulan əməliyyatların bütünü mənasına gəlməkdə və ayrıca izləmə olaraq təyin olunmaqdadır. Ancaq günümüz Azərbaycan dilində istifadəsi içində ümumi mənası, ediləcək bir işin hissələrini, bu hissələrin sırasını və vaxtını göstərən layihə, planlaşdırma şəklinə çevrilmişdir. Bu səbəblə məktəblərdə, həftənin müəyyən günlərində, müəyyən saatlarda veriləcək dərsləri göstərən cədvəllərə; mərasim, nümayiş, gəzinti və başqa şeylərin nəzərdə tutulan detallarını göstərən basıb kağızlara; siyasi partiyaların, ictimai təşkilatların və ya hökumətin açıqladığı əsas prinsiplər bütününə də ümumi olaraq **proqram** adı verilir.

Bundan başqa, Adolf Hitlerin alman dövlət siyasətini nəşr olunduğu 25 maddəlik Qanun Hökmündə Qərarnaməyə **Proqram** adı verilir. (Tarixdə ilk dəfə Qanun Hökmündə Qərarnaməni yaradan da Adolf Hitlerin) Daha sonra əmrindəki bir zabit tərəfindən Hitler öldükdən sonra kitab halına gətirilərək qlobal oxucu önünə çıxardılmışdır.

**Proqram** termininin bir başqa əhəmiyyətli istifadə sahəsi də kompüter biliməsidir. Kompüterə bir əməliyyatı etdirmək üçün yazılan əmrlər serialının bütünü və ya bir qismi" olaraq təyin olunan termin, yalnız gündəlik həyatda istifadə edilən bir kompüter termini olaraq qalmamış, eyni zamanda bəzi proqramlaşdırma dillərində şəxsən bir standart olaraq texniki termin halına gəlmişdir (Məsələn: FORTRAN 90 dili daxilinə alınmış *PROGRAM* termini yazılan bu proqramın kompüter tərəfindən harada başlayıb harada bitdiyini anlaması üçün istifadə edilməkdədir:

**PROGRAM test**

REAL döşəmə, boy, sahə

PRINT \*, 'Üçbucaq üçün döşəmə və boy daxil edin.'

Read \*, döşəmə, boy

sahə = (1.0/2.0) \* döşəmə \* boy

PRINT \*, 'Üçbucağın sahəsində istifadə edilən döşəmə', döşəmə

PRINT \*, 'və boy', boy, 'ikən cəmi edən', sahə, 'olaraq hesablanır'

STOP

```
 **END PROGRAM test**
```

Proqram kompüter proqramlaşdırma dilləri ilə kompüterlərə verilən istəklərdir (əmrlərdir). Bunlar proqramlaşdırma dillərində üç fərqli kateqoriyada yerləşir.

**Alt səviyyə proqram dilləri:** Maşın koduna olduqca yaxın proqramlaşdırma dilləridir. Maşın hakimiyyəti olduqca inkişaf etmişdir. Bu proqramlaşdırma dillərini bilən şəxslərin mikro prosessorlar haqqında məlumat sahibi olması vacibdir. Assembly proqramlaşdırma dili kimi.

**Orta səviyyə proqram dilləri:** olduqca elastik olan bu dillər həm üst həm alt səviyyə proqramlaşdırma edə bilərlər. C proqramlaşdırma dili kimi.

**Üst Səviyyə proqram dilləri:** Hadisə əsaslı proqramlaşdırma dilləri olaraq da adlandırılarlar tək bu proqramlaşdırma dilləri yalnız müəyyən funksiyalar ətrafında çalışarlar və proqramlaşdırma hakimiyyətini azaldırlar (bu səbəblə viruslar çox nadir olaraq yuxarı səviyyəli proqramlaşdırma dili istifadə edərək yazılarlar) bunun yanında ən sürətli və ən təsirli proqramlaşdırma dilləri bu kateqoriyadadır. Visual Basic kimi.

Həmçinin bax
------------

* Kompüter proqramları
* Biznes proqram təminatı

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
**Culfa -Ordubad Arazboyu düzənlikləri**. Culfa -Ordubad Arazboyu düzənliyi Naxçıvan düzənliyindən cənub-qərbdə yerləşib, ondan Nehrəm yaylası ilə (Dərəşam dərəsi) ayrılır. Düzənlik Zəngəzur dağ silsiləsinin cənub ətəyi ilə Araz çayı arasında qalan ensiz zolaq şəklində olan sahə boyunca Muxtar Respublikanın cənub və qərb sərhəddinə, Həsəndağın qərb yamaclarınadək uzanır. Oroqrafik cəhətdən bu zolaq Araz çayının sol qolları olan Qaradərə, Gilançay, Düylünçay, Vənəndçay, Əylisçay, Ordubadçay və Gənzəçayın Arazboyu sahəsində yaratdıqları kiçik maili düzənliklərdən və gətirmə konuslarından ibarətdir. Bu düzənlik bir qədər yuxarıda bir-biri ilə dağ yolları ilə ayrılır və Araz boyu hissədə birləşərək ümumi düzənlik zolağı əmələ gətirir. Qaradərə çayının mənsəbində yerləşmiş Yaycı, Gilançayın yaratdığı Aza, Düylünçayın gətirmə konusuna təvafiq edən Dəstə, Ordubadçay və Əylisçayın gətirmə konuslarının birləşməsindən yaranan Ordubad düzənliyi o cümlədəndir. Qrunt sularının yatım dərinliyi dağ ətəyi hissədən Araz çayına doğru 10–12 m-dən 1,7–3,5 m-dək azalır.

Suçəkmə əməliyyatı zamanı kəşfiyyat quyularının sərfi və xüsusi sərfi Arazboyu düzənlik daxilində müxtəlif qiymətlərə malik olmuşdur.

Culfa düzənliyinin şimal-qərb və cənub-şərq hissələrində quyuların sərfi 0,3–10,7 l/san, xüsusi sərfi isə 0,04–0,2 ll/san-dir. Culfa şəhəri yaxınlığında qazılmış quyunun sərfi 20 l/san, xüsusi sərfi isə 15,29 ll/san təşkil edir. Quyunun xüsusi sərfinin yüksək olması Araz çayının yataqaltı suları ilə qidalanmasından irəli gəlir.

Araz çayına yaxın qazılmış quyuların sərfi böyük göstəricilərə malikdir. Yaycı, Gilançay, Dəstə, Ordubad düzənliklərində quyuların sərfi 3,2–18,5 l/san, xüsusi sərfi isə 0,1-dən 5,4 l /san arasında dəyişir. Culfa –Ordubad Arazboyu düzənliyinin qrunt suları mxtəlif minerallaşma və kimyəvi tərkibə malikdir. Əlincə çayda suların minerallaşma dərəcəsi 0,5–0,8 q/l, kimyəvi tərkibi isə hidrokarbonatlıkalsiumludur. Düzənliyin qalan hissəsində suların minerallaşma dərəcəsi 1,0–1,2q/l olub, hidrokarbonatlı
–sulfatlı və sulfatlı-hidrokarbonatlı-maqnezium-kalsiumlu tərkibə malikdir.

Yaycı, Gilançay, Dəstə, Ordubad düzənliklərində qrunt sularının minerallaşma dərəcəsi 0,32–1,82 q/l arasında, kimyəvi tərkibi isə hidrokarbonatlı-kalsiumlu tərkibdən, sulfatlı-hidrokarbonatlı-natriumlukalsiumlu tərkibə dəyişir.

Suların ümumi codluğu 3 mq/ekv-dən 9–11 mq/ekv qədər olub, temperatur 9–13 °C arasında tərəddüd edir.

Culfa -Ordubad Arazboyu düzənliyinin qrunt sularının qidalanmasında başqa düzənliklərdən fərqli olaraq ana süxurların çat suları və Araz çayının yataqaltı sularının rolu bir qədər artıqdır. Arazkənarı hissədə Culfa və Yaycı düzənliyinin qrunt sularının əmələ gəlməsində Araz çayının yataqaltı suları mühüm yer tutur. Qrunt suları Araz çayı vasitəsilə sərf olunur.