recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**HPGL** (*= HP-GL, Hewlett-Packard Graphics Language*) – qrafik görüntülərin emalı və saxlanması üçün Hewlett-Packard şirkətində işlənib hazırlanmış dildir. Bu dil ilkin olaraq plotterdə çıxarılan görüntülər üçün nəzərdə tutulmuşdu; HPGL, qrafikanı göstərişlərdən ibarət iki metafayla çevirir ki, bunların da əsasında proqram ilkin görüntünü qura bilir. Hazırda, demək olar ki, bütün plotterlər üçün standartdır. Hewlett-Packard printerləri PCL ilə yanaşı, HPGL dilini də dəstəkləyir.
Dilin komandaları iki hərfdən və ondan sonra gələn əlavə parametrlərdən ibarətdir. Məsələn, qövs (arc) çəkmək üçün aşağıdakı komandadan istifadə etmək olar:

`AA100,100,50;`

burada, AA – "Arc Absolute" sözlərinin qısaltması, 100,100 – qövsün mərkəzi nöqtəsinin koordinatları, 50 isə saat əqrəbinin əksinə ölçülən başlanğıc bucaqdır.
Adətən, HPGL faylları parametrlərin quraşdırılmasından ibarət bir neçə komanda ilə başlayır və qrafik komandaların uzun siyahısı ilə davam edir.

| Komanda | Mənası |
| --- | --- |
| İN; | rəsm prosesinin başlanğıcını qoyur |
| İP; | başlanğıc nöqtəni müəyyən edir; bu halda susqunluqla 0,0 |
| SC0,100,0,100; | səhifənin ölçülərini X və Y istiqamətində 0-dan 100-dək edir |
| SP1; | 1 qələmini seçir |
| PU0,0; | qələmi başlanğıc mövqeyə aparır |
| PD100,0,100,100,0,100,0,0; | verilmiş mövqelərə görə qələmi endirir və hərəkət etdirir (səhifənin ətrafına düzbucaqlı çəkir) |
| PU50,50; | qələmi qaldırır və 50,50 mövqeyinə aparır |
| CI25; | radiusu 25 olan çevrə çəkir |
| SS; | standart şrift seçir |
| DT\*,1; | mətn ayırıcısı olaraq \* qoyur və onun kağızda çapını qadağan edir (1 — "true") |
| PU20,80; | qələmi qaldırır və 20,80 mövqeyinə aparır |
| LBHello World\*; | yazını çəkir |

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
|  |
| --- |
| Solenoidin maqnit sahəsi |
| Elektromaqnetizm |
| Solenoid |
| ElektrostatikaKulon qanunu • Qaus teoremi • Elektrik dipol anı • Elektrik yükü • Elektrik induksiyası • Elektrik sahəsi • Elektrostatik potensial |
| MaqnitostatikaBio-Savar-Laplas qanunu  • Amper qanunu  • Maqnit momenti  • Maqnit sahəsi  • Maqnit seli |
| ElektrodinamikaVektor potensialı  • Dipol  • Lienar-Vixert potensialı  • Lorens qüvvəsi  • Dəyişən cərəyan  • Unipolyar induksiya  • Maksvel tənliyi  • Elektrik cərəyanı  • Elektrohərəkət qüvvəsi  • Elektromaqnit induksiyası  • Elektromaqnit şüalanması  • Elektromaqnit sahəsi |
| Elektrik dövrəsiOm qanunu  • Kirxhof qanunu  • İnduktivlik  • Radiodalğaötürücü  • Rezonator  • Elektrik tutumu  • Elektrik keçiriciliyi  • Elektrik müqaviməti  • Elektrik impedansı |
| Kovariant formalaşdırılmasıElektromaqnit sahəsinin tenzoru  • Enerji-impulsun tenzoru  • 4-cərəyan · 4-gərginlik |
| Məşhur alimlərHenri Kavendiş • Maykl Faradey • Andre-Mari Amper • Qustav Robert Kirxhof • Ceyms Maksvell • Henri Rudolf Hers • Albert Abraham Maykelson • Robert Milliken |
| * b
* m
* r
 |

**Elektrik tutumu** — naqilin elektrik yükü toplamaq xassəsi.

Elektrik tutumu naqilin yükünün onun potensialına olan nisbətinə deyilir. Elektrik yükü və elektrik sahəsi enerjisi toplamaq üçün işlədilən qurğu kondensator adlanır. Kondensator nazik dielektrik qatı ilə bir-birindən ayrılmış iki paralel, metal lövhədən ibarətdir. Köynəklərdən birinə +q, digərinə -q yükü versək onlar arasında U gərginliyi yaranar. İkinci lövhəni yerlə birləşdirmək də olar. Kondensatorun yükü dedikdə, bir köynəkdəki yükün modulu nəzərdə tutulur. Kondensatorun elektrik tutumu onun yükünün köynəkləri arasındakı gərginliyə olan nisbətinə deyilir. 

**Düstur: C=q/U**

Kondensatorların formasına görə müstəvi, silindrik və s. növləri var. Kondensatorlarin quruluşuna görə də növləri var: müstəvi hava kondensator, kağız aralıqlı kondensator, keramik aralıqlı kondensator, elektrolitik kondensator və s. Kondensatorların elektrik tutumu onun həndəsi ölçülərindən və köynəkləri arasındakı materialın dielektrik nüfuzluğundan asılıdır: C=દદoS/d Burada દ – dielektrik nüfuzluğu, દo – elektrik sabiti, S – köynəyin sahəsi, d – lövhələr arasındakı məsafədir. 

Beynəlxalq vahidlər sistemində tutum faradla ölçülür: 1F=Kl/V

Bircins naqilin elektrik tutumu naqildəki yükün miqdarının ondakı gərginliyinə nisbətinə bərabərdir: {\displaystyle C={\frac {Q}{U}},} Burada {\displaystyle Q} — yük, {\displaystyle U} — naqildəki gərginlikdir.
Aşkar edilməsi
--------------

Qazax çökəkliyi daxilində son vaxtlar bir neçə kül tufu və trass yataq və təzahürləri aşkar olunmuşdur. Onlardan bir neçəsində kəşfiyyat işləri aparılmış və ehtiyatları hesablanmışdır.

İstifadəsi
----------

Seolitləşmiş tuflar və trass xammalı ilk növbədə sement istehsalında aktiv əlavə kimi istifadə olunur. Lakin son zamanlar kül tuflarının başqa daha mühüm tətbiq sahəsi aşkar olunmuşdur. Aparılan tədqiqatlar nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, kül tufları güclü seolitləşməyə məruz qalmışdır. Onların tərkibində böyük miqdarda seolit mineralı olan qlinoptilolit çox əhəmiyyətli xüsusiyyətlərə malikdir. O torpağa əlavə edildikdə torpağın məhsuldarlığı artır, heyvan və quşların yeminə qatıldıqda isə onların inkişafına yüksək təsir göstərir. Suyun və spirtin kənar qarışıqlardan təmizlənməsində və digər məqsədlər üçün xalq təsərrüfatının müxtəlif sahələrində geniş istifadə olunur. Seolitləşmiş kül tuflarının ən böyük yatağı, Ağdağ dağından şimal, şimal-şərqdə yerləşən Aydağ yatağıdır. Bu yataqda dəqiq kəşfiyyat işləri aparılmış və B+C1+C2 kateqoriyaları üzrə ehtiyatı 12,6 mln. ton hesablanmışdır. Seolit kül tufları əsasən Üst Santon və Kampan çöküntüləri ilə növbələşərək bu çöküntülər arasında uyğun lay-linzalar əmələ gətirilirlər. Həm kül tuflarının özü, həm də sementləşmə prosesi Üst Santon dövründə intensiv fəaliyyətdə olmuş və Kampan dövründə də davam etmiş vulkanik proseslərin məhsuludur.

Aparılan tədqiqatlar göstərmişdir ki, seolitləşmə prosesi təkcə kül tuflarında deyil, həm də "trass" adlandırılan turş tərkibli xırda qırıntılı litoklastik tuflarda da getmişdir. Odur ki, belə hesab etmək olar ki, trasslar seolit xammalı kimi öyrənilə bilər. Qazax rayonu ərazisində və eləcə də onun cinahlarında Aydağ yatağından başqa Qaymaqlı, Kəmərli, Tatlı, Koroğlu və s. seolitləşmiş kül tufu və trass təzahür və yataqları məlumdur.

Həmçinin bax
------------

* Kiçik Qafqaz
* Çökmə süxurlar
* Ağdağ
* Qazax
* Faydalı qazıntılar

İstinad
-------

1. 1 2  Elnur İbiş oğlu Səfərov "Kiçik Qafqazın faydalı-qazınti yataqları" Bakı-2012
**Şüuraltı** və ya **təhtəlşüur** (*ing.* subconscious) — şüurda birbaşa əks olunmadan və birbaşa şüurlu idarəetmə ilə yanaşı baş verən psixi prosesləri ifadə edən termin.

Termin elmə 1889-cu ildə Pyer Jane tərəfindən fəlsəfi dissertasiyada daxil edilmişdir.

Tarixi
------

"Şüuraltı" termini avstriyalı psixiatr Ziqmund Freydin psixoanalizin yaradılması ilə bağlı ilk işində istifadə edilmişdir, lakin sonda "şüursuzluq" (*ing.* the unconscious) termini ilə əvəz edilmiş, onun tərəfindən əsasən basdırılmış, sıxışdırılmış məzmun sahəsini təyin etmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Freydin davamçıları, məsələn Jak Lakan, zehni həyatı təsvir edərkən "yuxarıda/aşağıda" olan təsvirləri tamamilə tərk etdilər.

O, ayrıca "şüursuz" anlayışı kimi meydana çıxmışdır (*ing.* nonconscious ), şüursuzluğun şərti sinonimini ifadə edir, lakin şüur tərəfindən idarə olunmayan avtomatik (o cümlədən refleks ) hərəkətləri xarakterizə edir ( I.Pavlov, D.Uznadze ).

Karl Qustav Yunqun "İnsan və onun simvolları" kitabının birinci fəsli yanlış olaraq rus dilinə "Şüuraltı məsələsinə dair" kimi tərcümə olunub, buna görə də rusdilli mühitdə belə bir fikir formalaşıb ki, "Karl Qustav Yunq" yenidən şüuraltı termininə müraciət etdi" .

"Şüuraltı" termini əvvəllər koqnitiv psixologiyada beynin avtomatik düşüncələri qeyd etdiyi "sürətli yaddaş" sahəsinə istinad etmək üçün istifadə edilmişdir. Bu zaman beyin təkrar-təkrar çox vaxt sərf etmir, yavaş-yavaş bu düşüncəni düşünərək, "sürətli" yaddaşa yazılan əvvəlki alqoritm əsasında dərhal qərar verir .

*

İstinadlar
----------

1. ↑  *Бек А. Джудит С.* "Когнитивная терапия: полное руководство". 2012-05-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-04-08.
**Kortizol** (**hidrokortizon**) — böyrəküstü vəzilərdə istehsal olunan hormon. Bədəndəki stressi tənzimləyir, qan təzyiqi səviyyəsinə, zülalların, yağların və karbohidratların mübadiləsinə təsir göstərir. Steroid xarakterli bioloji aktiv qlükokortikoid hormonu, yəni onun strukturunda steran nüvəsi var. Kortizol adrenokortikotrop hormonun (ACTH - hipofizin hormonu) təsiri altında böyrəküstü vəzilərin xarici təbəqəsi (korteks) tərəfindən ifraz olunur. ACTH-nin ifrazı, öz növbəsində, hipotalamusun müvafiq relizinq faktoru (CRH - kortikotropin azad edən hormon və ya kortikoliberin ) tərəfindən stimullaşdırılır.

Böyrəküstü vəzlərinin hiperfunksiyası Kuşinq xəstəliyinin klinik mənzərəsinə gətirib çıxarır, qeyri-kafi funksiya Addison xəstəliyi adlanır. Bundan əlavə, kortizol böyümənin tənzimlənməsində iştirak edir.

Kəşf olunması
-------------

1930-cu illərdə amerikalı və avropalı tədqiqatçılar böyrəküstü vəzilərin ifraz etdiyi aktiv maddələri müstəqil şəkildə öyrəndilər. Orqanlarda bu maddələrin tərkibi son dərəcə aşağıdır. Beləliklə, o dövrdə mövcud olan təhlil üsulları ilə strukturun birbaşa aydınlaşdırılması mümkün deyildi. Buna görə də, Edvard Kalvin Kendall və onun həmkarları kəsim məntəqələrində 1,25 milyon baş mal-qaradan vəzi çıxarmalı oldular. Ekstraktdan onlar əvvəlcə *A-H birləşmələri* adlanan səkkiz steroidi təcrid etdilər. Kendall daha sonra *E Kompozisiyasına* kortizon adını verdi; "*Birləşmiş F"* daha sonra kortizol adlandırıldı. Tadeus Reyxşteyn maddənin kimyəvi quruluşunu və konfiqurasiyasını müəyyən edə bildi. Bir xiral maddə formal olaraq karbon atomlarının nömrələnməsini verən steroid karbohidrogen preqnandan əldə edilə bilər. Üç hidroksil qrupu və iki keton qrupu var, bunlardan biri α,β-doymamış (birləşmiş), enon quruluşudur. Hidroksil qrupları ilkin, ikincili və üçüncülü olaraq təsnif edilir ki, bu da reaktivlikdə əks olunur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  50-23-7 (ing.).
2. 1 2 3  *Bradley J. Williams A. J. Andrew S.I.D. Lang* Jean-Claude Bradley Open Melting Point Dataset. // *Figshare* 2014. doi:10.6084/M9.FIGSHARE.1031637.V2
3. ↑  E.C. Kendall. In: *Cold Spring Harbor Quart. Biol.*, Band 5, 299 (1937).
4. ↑  *Helvetica Chimica Acta*, 20, 953 (1937).
5. ↑  *Helvetica Chimica Acta*, 25, 988 (1942).
6. ↑  *Helvetica Chimica Acta*, 30, 205 (1947).
**Müsüslü** (tarixi adı **Müsüslü Şilyan**) — Azərbaycan Respublikasının Ucar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Şirvan düzündədir.

Toponimikası
------------

Müsüslü yer adı kənddə əhalinin məskunlaşdığı dövrdən əvvəl yaranıb. Bu ərazilər ta qədimdən tərəkəmə qışlağı olub, hal-hazırda da əhalinin çox hissəsi əcdadlarının tərəkəmə olduğunu deyir. Müsüslü toponimdir. Bu söz iki sözün birləşməsindən əmələ gəlib. *Müs* ərəb sözü olub *dayanıb durmaq*, *tərpənməz*, *dönməz* anlamını, *Süslü* sözü isə *sulu* mənasını verir. Aydın olur ki, Müsüslü toponominin mənası *dayanmış sulu ərazi* anlamındadır. Müs-sulu sözündən bəzi səslərin düşməsi və ya əlavə olunması nəticəsində müsüslü sözü əmələ gəlib. Müsüslü ərazisinin əhalisi ayrı-ayrı səbəblərdən burada müxtəlif vaxtlarda bir neçə istiqamətdə məskunlaşmışlar.

Əhalisi
-------

Əhalisi Şamaxıdan gəlmədilər. Tərəkəmələrin Təkəli qolundandırlar. Əhalisinin sayı 1487 nəfərdir (2009-cu il).

İnfrastruktur
-------------

Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti kənd təsərrüfatı ilə bağlıdır. Əkinçilik (bağçılıq) və maldarlıq (qoyunçuluq, camışçılıq, qaramal) əsas sahələrdir. Kənddə orta məktəb və məscid fəaliyyət göstərir. Məscid Hacıyev Ramiz adlı kənd sakinin vəsaiti hesabına 2016-cı ildə inşa edilərək istifadəyə verilmişdir.

Din
---

Kənddə Müsüslü kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

Şəkilləri
---------

* 
* 
* 
*

Həmçinin bax
------------

* Ucar rayonu

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının inzibati - ərazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakı - 2013. 488 səh.
2. ↑  Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması 2009-cu il. I cild. Bakı - 2010.
3. ↑  MÜSƏLMAN DİNİ İCMALAR - 2017-ci ildə qeydiyyatdan keçənlər Arxivləşdirilib 2022-06-26 at the Wayback Machine. scwra.gov.az  (az.)

| ⛭Ucar rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Ucar |  |
| Kəndlər | Alpı • Alpout • Bağban • Bağırbəyli • Bərgüşad • Boyat • Çiyni • Əlikənd • Ənvər Məmmədxanlı • Gəraybəyli • Xələc • Küçəkənd • Qarabörk • Qaracallı • Qaradağlı • Qazıqumlaq • Qazyan • Quləbənd • Lək • Məlikballı • Müsüslü • Pirkənd • Ramal • Rəstəcə • Şahlıq • Təzə Şilyan • Türkəci • Yuxarı Çiyni • Yuxarı Şilyan |
Türkiyə prezidenti və Türkiyə baş naziri tərəfindən istifadə olunan Mercedes-Benz S-Class avtomobilinin nümunəsi.
ABŞ prezidenti tərəfindən istifadə olunan Cadillac One model atomobili.
**Rəsmi dövlət avtomobili** — hökumət tərəfindən dövlət başçısının və ya hökumət başçısının daşınması və zaman zaman digər dövlət məmurların və digər ölkələrdəki vəzifə sahiblərinə baş çəkmək üçün qanuni səlahiyyətlər ilə istifadə edilən nəqliyyat vasitəsi. Rəsmi ziyarət zamanı avtomobil dövlət başçısı tərəfindən rəsmi istifadə üçün olduğu yerə aparıla bilər. Dövlət avtomobilləri həm də prezidentin və onun ölkəsinin simvolu rolunu oynaya bilər. Rəsmi dövlət avtomobillərinin bəzi meyarlarından biri də kifayət qədər təhlükəsiz, qabiliyyətli və vəzifələrinə görə cəlbedici olmalarıdır. Limuzin, yüksək səviyyəli avtomobillər və SUV kateqoriyalı avtomobillər ən çox seçilən sinifdir.

Vəzifəli şəxslərin yüksək təhlükəsizlik riskinə görə bu nəqliyyat vasitələri tez-tez yüksək dərəcədə təhlükəsiz və müdafiəli olurlar. Nəqliyyat vasitələri istehsalçı və ya səlahiyyətli şirkətlər tərəfindən zirehləndirilə bilər. Vəzifəli şəxs daşınarkən nəqliyyat vasitəsi polis və ya hərbçilərdən ibarət konvoy ilə müşayiət altında ola bilər. Avtomobilin sürücüsü də polis və ya hərbi təşkilatdan ola bilər.

Yerli avtomobil istehsalçılarına sahib olan ölkələrdə hökumət yerli istehsalçılardan birinə rəsmi avtomobil sifariş edir və ya bir neçə şirkətə rəsmi bir nəqliyyat vasitəsi parkı təmin etməyə icazə verir. Bir avtomobil şirkəti üçün öz ölkəsinin rəsmi dövlət avtomobilləri təminatçısı kimi seçilmək qürurverici və milli müdafiə sənayesi sahəsində hökumətin etibarını qazandığının göstəricisidir. Misal üçün; ABŞ prezidenti tez-tez istehsalçı şirkətdən götürülən Cadillac və ya Lincoln, Yapon İmparatoru Toyota, Fransa Baş Naziri Renault və ya PSA Peugeot Citroën, İtaliyanın Baş naziri Maserati idarə edir.

Avtomobil şirkəti olmayan ölkələrdə rəsmi nəqliyyat vasitələri güclü iqtisadi və diplomatik əlaqələrin mövcud olduğu bir ölkənin uyğun istehsalçısından alınır.

Bəzi hallarda rəsmi avtomobillər normal dövlət qeydiyyat nişanı daşıya bilər, bunun xaricində ya xüsusi bir qeydiyyat nişanından istifadə olunur, ya da ümumiyyətlə istifadə olunmur.

Rauf Denktaş tərəfindən istifadə edilmiş olan BMW 750 Li avtomobilinin nümunəsi.
"U2" konsertində islam, iudaizm və xristianlıq simvollarını ehtiva edən "Coexist" təsviri.
**Birgəyaşayış** və ya **birgəmövcudluq** — eyni zamanda və kifayət qədər yaxınlıqda mövcud olan şeylərin bir-birinə zərər vermədən, bir-birinə təsir göstərə biləcək xüsusiyyəti. Termin, xüsusən də bu qruplar arasında antipatiya və ya zorakılıq tarixi varsa, tez-tez birlikdə yaşayan müxtəlif inanclı insanlara münasibətdə istifadə olunur.

Bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqədə ola bilən müxtəlif aspektlərin eyni vaxtda mövcud olduğu bütün sistemlərin bir xüsusiyyətində birgəmövcudluq müşahidə edilə bilər. Bir mənbənin iddia etdiyi kimi, "hətta molekulyar səviyyədə mövcudluq həmişə artıq birgəmövcudluq". Cansız varlıqlar eyni məkanda bir neçə növ bu cür şeylərin mövcud olduğu yerdə birlikdə mövcud olanlar kimi də xarakterizə edilə bilər, bu termin Marsda müxtəlif növ dyunlardan və kosmos sıx nüvə ulduz qrupları ilə eyni bölgədə mövcud olan qara dəliklər kimi bir-birindən fərqli şeylər üçün istifadə edilmişdir.

Birgəyaşayış münaqişənin tamamilə olmamasını tələb etmir, lakin "eyni vaxtda banal gərginliyin və maraqların toqquşmasının mövcudluğu"nu ehtiva edə bilər. Beləliklə, "birgəyaşayışın minimal səviyyəsi qanuni kanallar vasitəsilə həyata keçirildiyi təqdirdə rəqabətə və hətta münaqişələrə uyğundur".

Həmçinin bax
------------

* Adstrat

İstinadlar
----------

1. ↑  "birgəyaşayış, Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti. Obastan - onlayn lüğətlər və ensiklopediyalar". Obastan - onlayn lüğətlər və ensiklopediyalar. 2023-07-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-04.
2. ↑  *Məmmədov, Ceyhun.* 525-ci qəzet. Azərbaycan Milli Kitabxanası. 20 sentyabr 2019. 10  (#bare\_url\_missing\_title). 2023-07-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-04.
3. ↑  Sam Mickey, *Whole Earth Thinking and Planetary Coexistence* (Routledge, 2015), p. 103.
4. ↑  *S. Christian and G. Kocurek.* "Combining Mesoscale Wind Modeling with Dune Field Analysis to Constrain Modern Wind Regime, Hyperboreae Undae, Mars" (PDF). 43rd Lunar and Planetary Science Conference. 2012. 2015-10-23 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-07-04. Hyperboreae Undae (HU), one of several dune fields surrounding the north polar plateau of Mars, Planum Boreum, has well-known examples of coexisting barchanoid and lineartype dunes and yardang.
5. ↑  Graham, A. W. and Spitler, L. R. Quantifying the coexistence of massive black holes and dense nuclear star clusters.
6. ↑  Charles Husband, Yunis Alam, Jörg Hüttermann, and Joanna Fomina, *Lived diversities: Space, place and identities in the multi-ethnic city* (2016), p. 5.
7. ↑  Mohammed Abu-Nimer, *Reconciliation, Justice, and Coexistence: Theory and Practice* (2001), p. 48.
**Qleyli-sarı torpaqlar** — Lənkəran zonasında atmosfer və qrunt sularının yüksək rütubətləndirici sahələrində formalaşmış torpaq tipi. Yaz-payız mövsümlərində qrunt sularının dərinliyi 1 m-dəm çox olmur. Yay aylarında isə bu səviyyə 2,-2,5 m-lə əvəz olunur.

Relyefi
-------

Bu torpaqlar relyefin aşağı terraslarında və depressiya sahələrində əsasən dellüvial, allüvial-prolüvial çay və yarğan-bataqlıq çöküntüləri yayılmışdır. Bu çöküntülərin tərkibi mürəkkəb olmaqla çox vaxt laylı quruluşa malik olur.

Morfoloji əlaməti
-----------------

Morfoloji təsvirdən göründüyü kimi ağır mexaniki tərkibə malik olub, podzollaşma və qleyləşmə profil boyu özünü göstərir. Bu, əsasən relyefdən daha çox asılıdır. çökək ərazilərdə qrunt sularının təsiri daha böyükdür. A1 horizontu boz, kəsəkvari-dənəvari, ot və ağac kökləri, qırmızı rəng seçilir, mexaniki tərkibi gillicəli, qalınlığı 0–11 sm; A2 horizontu daha çox açıq-boz, sıx köklər, qozvari-dənəvari, nisbətən yumşaq/, mexaniki tərkibi ağır gillicəli, qalınlığı 11–32 sm; B1 horizontu sarı-qonur, güclü gilləşmə, şaquli çatlar, gilli, qalınlığı 32–46 sm; C1 daha tünd, qonur-qəhvəyi, gilli, rütubətli. Qalınlığı 85–97 sm; C2 horizontu sarı, rütubətli, karbonat yoxdur. Qalınlığı 97–170 sm.

Genetik xüsusiyyətləri
----------------------

Bu torpaqlarda humusun miqdraı azdır. Orta hesabla 3,5–4% təşkil edir. Torpaq profili üzrə aşağı qatlara doğru humusun miqdarı azalır. Torpağı üst qatında azotun miqdarı 0,25–0,28 %-ə çatır. C\N nisbəti üst qatda 13,1–10,1 olduğu halda, profil aşağı hissələrində 5,0–9,0 kimi dəyişir. Humin turşusunun fulvo turşularına nisbəti 0,4–0,7-yə kimi aşağı düşür. Qleyli sarı torpaqların udma tutumunun miqdarı 23,9±4,4% təşkil edir. Udulmuş kationlar içərisində kalsium kationu üstünlüyü olub, udma tutumunun 60–75%-ni təşkil edir.

Yarımtipləri
------------

Təsvir olunan torpaqların tərkibi aşağıdakı yarımtiplərə ayrılır:

1. qleyli sarı
2. psevdopodzollaşmış qleyli-sarı
3. qalıq karbonatlı qleyli-sarı
4. tam inkişaf etməmiş qleyli-sarı

İstinadlar
----------

1. ↑  Kovalyov P. V. Lənkəran vilayətinin torpaqları (rus dilində). Bakı: 1966, 372 s.
2. ↑  İ. Ə. Quliyev. Ümumi torpaqşünaslıq və torpaq coğrafiyası. Bakı: 2014, 235 s.
3. ↑  Məmmədova S. Z. Azərbaycanın Lənkəran vilayəti torpaqlarınnı ekoloji qiymətləndirilməsi və monitorinqi. Bakı: Elm, 2006, 369 s.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan torpaqları
**Genişləndirmə lövhəsi** – üzərində mikrosxemlər və bir-biri ilə keçirici cığırlarla birləşdirilmiş digər elektron komponentlər yerləşən və əlavə funksiyalar və ya resurslar təmin etmək üçün kompüterin şininə (verilənlərin ötürülməsinin əsas yoluna) qoşulan montaj lövhəsi. Tipik genişləndirmə lövhələrində əlavə yaddaş, disklərin kontrolleri, videoadapterlər, paralel və ardıcıl portlar, daxili modemlər gerçəkləşdirilir. Genişləndirmə lövhələrinə çox zaman, sadəcə, lövhə (BOARD) və ya kart (CARD) deyilir. Bax: EXPANSION SLOT. Daşınabilir kompüterlər (dizüstü, ovuciçi və s.) üçün genişləndirmə lövhələri, adətən, kompüterin yanlarında və ya arxasında olan yuvalara taxılan PC Card tipli lövhələr şəklində (kredit kartı ölçüsündə olur) buraxılır.

Həmçinin bax
------------

* AdvancedTCA

İstinadlar
----------

1. ↑  İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", "Bakı", 2017

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh85046412 · Microsoft: 156845141 |
**Null** — qiyməti olmayan simvolun kodu. NULL simvolunun kompüter üçün mənası var: yaddaşda yer tutur, simvol kimi göndərilir və ötürülür, ancaq heç nə bildirmir, ekranda və ya kağızda yer tutmur və heç nə etmir. Verilən sahələrini tamamlamaq, sətirləri başa çatdırmaq və informasiya bloklarını bir-birindən ayırmaq üçün NULL çox tez-tez istifadə olunur. Kompüterlərin əksəriyyətində istifadə olunan ASCII yığınında NULL-un kodu 0 olur.
Kompüter əməliyyatlarında NULL, həm də ona göndərilən istənilən informasiyanı "tullayan" qurğu kimi istifadə oluna bilər, yəni kompüter üçün belə qurğu ekran və ya printer kimi fiziki "görünə" bilsə də, NUL, alınmış lazımsız və ya test informasiyasını göndərmək üçün "zibil qabıdır".

Boş dövrə
---------

Boş dövrə (null cycle) — proqramın açılması (yerinə yetirilməsi) üçün gərəkli olan ən qısa zaman aralığı; yəni proqramın yeni verilənlər və ya göstərişlər (komandalar) yığınını emal etmədən "dövr keçməsi" üçün gərəkli olan zaman.

Boş-modem
---------

Boş-modem və ya sıfır-modem (null modem) — iki yanaşı duran kompüteri birləşdirmək üçün istifadə olunan xüsusi kabel; modemdən istifadə etmədən iki kompüter arasında faylların ötürülməsi məqsədilə tətbiq olunur.

Boş göstərici
-------------

Boş göstərici (null pointer) — proqramlaşdırmada: sıfıra istinad. Göstəricinin belə qiyməti, məsələn, funksiyanın işinin uğursuz nəticəsini bildirə bilər. Bu qiymət çox zaman göstəriciyə başlanğıc, yaxud susqunluq qiyməti kimi mənimsədilir.

Boş sətir
---------

Boş sətir (null string) — heç bir simvolu olmayan sətir; uzunluğu sıfır olan sətir.

Sıfır-sonluqlu sətir
--------------------

Sıfır-sonluqlu sətir (null-terminated string) — sonunda '0' terminal simvolu olan simvollar sətri (CHARACTER STRING). Sıfır-sonluqlu sətirlərdən C proqramlaşdırma dilində, UNIX və Windows əməliyyat sistemlərinin bir çox system proqramlarında istifadə olunur.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov). İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Bakı nəşriyyatı, 2017, 996 s.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: C (dəqiqləşdirmə).

**C#**(C Sharp) – Microsoft.Net platformu ilə birlikdə təqdim olunan C ailəsinə aid obyekt yönümlü proqramlaşdırma dillərindən biridir. Sintaksis və platform olaraq ən çox Javaya yaxındır. Javadakı bir çox xüsusiyyət – sadəlik, tullantı avtomatik təmizləmə mexanizmi, virtual maşın (CLR) – bu dildə də mövcuddur. Yalnız C# 2.0 və 3.0 versiyaları dilə bəzi dinamik xüsusiyyətlər qazandırır. C# ən axırıncı versiyası 4.0 2010, Aprelin 12 çıxıb. Microsoft.Net(Visual Studio)-dən başqa Mono və DotGNU – kodu açıq olan C# kompilyatoru mövcüddur.
Bu proqramlaşdırma dili Microsoft şirkəti tərəfindən Delphiyə rəqib olaraq hazırlanmışdır. Bu dil özünü tez bir zamanda tanıtdı və artıq demək olar ki ilk vaxtlarından Delphini sıxışdırmağa başladı. Javanın bir çox xüsusiyyətlərini özündə saxlayır.Bu dilin versiyaları **C# 6.0**, **C# 7.0**, **C# 7.1**, **C# 7.2**, **C# 7.3**, **C# 8.0** axırıncı versiyası isə dotnet 5.0 ilə **C# 9.0**-dur.

Hello, World
------------

```
using System;
 class Program
 {
 static void Main()
 {
 Console.WriteLine("Hello world!!!");
 Console.ReadKey();
 }
 }

```

Bu kiçik program konsolda "Hello, World!!!" çap edir.

Kod nümunələri
--------------

Öyrənmək istədiyiniz proqramlaşdırma dillərinə aid kod nümunələrini görməniz sizə bu kod haqqında fikir verir.

### Sayğac

```
using System;

namespace MyFirstProgram
{
 class Program
 {
 static void Main(string[] args)
 {
 int n = 0;
 while (n<10)
 {
 n++;
 Console.WriteLine(n);
 }
 } 

 }
}

```
Bu kod nümunəsi 1-dən 10-a qədər olan ədədləri ekranda alt-alta əks etdirəcək.

Kodun izahı:

1.İlk önce dəyişənimizi(n) yaradırıq.Dəyişənimizi tam ədəd növündə yaradırıq çünkü biz bu dəyişənimizi artıracıq.

2."while" dövriyyəsini yaradırıq.

3."while" dövriyyəmizin şərtini yazırıq mörtərizə daxilində.Şərt doğru olana qədər dəvam edəcək sayğacımız.

4.Sonra isə "while" dövriyyəmizin işə salacağı kod parçasını yazırıq.

5.Burada n++ vasitəsilə kodumuz sayğac işlədiyi müddətcə hər dəfə əvvəlkində 1 ədəd böyük olur.

6.Console.WriteLine(n); vasitəsilə isə n dəyişənini ekrana yazdırırıq.

Mənbələr
--------

1. ↑  Announcing C# 12.

| ⛭Proqramlaşdırma dilləri |
| --- |
| 
* Müqayisə
* Xronologiya
* Tarix

 |
| 
* Assembler
* Basic
* C
* C++
* C#
* COBOL
* Fortran
* Go
* Haskell
* Java
* JavaScript (JS)
* Lisp
* Lua
* Objective-C
* Pascal
* Perl
* PHP
* Python
* Ruby
* Smalltalk
* Swift
* Visual Basic
* VB.NET
* *daha çoxu...*

 |
| 
* Category **Kateqoriya**
* Non-article page **Müqayisə**
* List-Class article **Siyahılar**
	+ Əlifba sırası ilə
	+ Kateqoriya üzrə

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | BNF: 13614817q · GND: 4616843-6 · LCCN: sh2001001705 · NKC: ph137696 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Proqramlaşdırma dili** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Söyüdlü bilan məhəlləsi** - Naxçıvan şəhərində qədim məhəllə adlarından biri.

Adının tarixçəsi və etimologiyası
---------------------------------

Məhəllə adı XIX əsrin sonlarına qə­dər əhali arasında işlədilmiş və tədricən unudularaq yaddaşlara köçmüşdür. Əhalinin dediyinə görə Bazarçaydan çəkilən arx məhəllədən keçdiyi və arx ətrafında söyüd ağacları əkildiyinə görə bura "Söyüdlü arx" da deyilmişdir.

Mənbələrin məluma­tına görə 1899-cu ildə böyük rus şairi A.S.Puşkinin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə Söyüdlü bilan küçəsinə onun adı verilmişdir. Küçə 1990-cı il hadisələrinə qədər A.S.Puşkinin adını daşımış, sonra küçənin bir hissəsinə İdris Məmmədov, digər hissəsinə isə Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin adı verilmişdir. 1993-cü ildə küçənin M. Rəsulzadə adlanan hissəsi *İstiqlal* adı ilə əvəzlənmişdir.

Tədqiqatçıların yazdığına görə toponimin bilan hissəsi ’’ruscadakı plan sözünün təhrif olunmuş forması olub, "düz küçə" mənasında işlənir. Naxçıvanda indiki Puşkin küçəsinə Bilan deyərdilər - "Gəlin gedək bilana gəzməyə". Toponimin mənasını "küçədəki söyüd ağaclarının çoxluğu ilə əlaqələndirirlər".

Bilan sözünün mənşəyi
---------------------

Məhəllə adının bilan komponenti qədim türk dillərində "məhəllə", "dəhliz", "küçə" mənasında işlənən balan//palan sözü ilə bağlıdır. Bakı şəhərində də bilan sözünün iştirakı ilə Zərgər palan məhəllə adı indi də işlədilir. Türk dilinin bəzi dialekt və şivələrində də palan sözü məhəllə mənasında açıqla­nır. Şəmsəddin Saminin lüğətində "bilan - yüksək boğaz, Tağ sırtının alçaqca, lakin yerlə mürtəfı bir belindən keçən yol" şəklindədir. Hinduşah Naxçıvaninin "Əs-siyah əl-əcəmiyyə" adlı əsərində də balan sözü "dəhliz" mənasında təq­dim olunur. Söyüdlü palan məhəllə adı canlı danışıq dilində Söyüdlü bilan şəklinə düşmüşdür.

Həmçinin bax
------------

* Zaviyə məhəlləsi
* Şahab məhəlləsi
* Pirqəmiş məhəlləsi
* Əlixan məhəlləsi
* Sarvanlar məhəlləsi
* Gömayıl məhəlləsi
* Xoşulu məhəlləsi
* Atabəylər məhəlləsi
* Qurdlar məhəlləsi
* Qala məhəlləsi
* Ağabəylər məhəlləsi
* Naxçıvan məhəllələri
* Cığatay məhəlləsi

Xarici keçidlər
---------------

* Naxçıvan şəhərinin tarixi məhəllələri[*ölü keçid*]

İstinadlar
----------

1. ↑  Əhmədov M. Naxçıvan şivələrinin lüğəti. Atalar sözləri. Bakı: Gənclik, 1997, s.16
2. ↑  Bağırov A. Onomalogiya problemləri, (2 cilddə), I cild. Bakı: Elm və təhsil, 2010, s. 357
3. ↑  Şəmsəddin Sami. Kamusi-türki. Enderun kitabevi. İstanbul: 1989, s. 332
4. ↑  Naxçıvani Hinduşah. Ə l-siyah əl-əcəmiyyə, Bakı: Şərq-Qərb, 1993, s. 112
5. ↑  Bağırov Adil Nəsib oğlu. Naxçıvanın urbanonimləri. Bakı, ADPU-nun nəşri, 2014, s. 50-51

| ⛭Naxçıvan məhəllələri |
| --- |
| 
* Anbar məhəlləsi
* Atabəylər məhəlləsi
* Ağabəylər məhəlləsi
* Babək məhəlləsi
* Buzxana məhəlləsi
* Cığatay məhəlləsi
* Gömayıl məhəlləsi
* Pirqəmiş məhəlləsi
* Qala məhəlləsi
* Qurdlar məhəlləsi
* Sarvanlar məhəlləsi
* Xoşulu məhəlləsi
* Şahab məhəlləsi
* Əlincə məhəlləsi
* Əlixan məhəlləsi
* Ərsəni məhəlləsi
* Zaviyə məhəlləsi

 |
**Axıcı Dizayn Sistemi** (*ing.* Fluent Design System, kod adı "Project Neon") — 2017-ci ildə Microsoft korporasiyası tərəfindən Fluent Design System-inin yeni dizayn konsepsiyası təqdim edilib. Fluent Design System Windows 10 cihaz və platformaları üçün nəzərdə tutulub və beş sahəyə fokuslanır: İşıq, Həcm, Hərəkət, Material və Miqyaslılıq.
Yeni dizayn dili ilə hərəkət, həcm və yarı şəffaflıq effektlərinin istifadəsi daha estetik olacaq. Axıcı Dizayn Sisteminin "Fall Creators" yenilənməsi ilə daha geniş istifadəsi gözlənilir, lakin Microsoft bu dizayn sisteminin "Fall Creators" yenilənməsi müddətində hələ başa çatmayacağını bəyan edib. Fluent Design System-dən istifadə ilə əməliyyat sisteminin radikal şəkildə dəyişəcəyi gözlənilir.

Microsoft korporasiyası Axıcı Dizayn Sistemini 11 may 2017-ci ildə "Build 2017" konfransında proqramçılar üçün təqdim edib.

Həmçinin bax
------------

* Material Design
* Flat design
* Windows Aero

Xarici keçidlər
---------------

* Official website Arxivləşdirilib 2017-05-29 at the Wayback Machine
* Official design documentation
**Natrium-hidrokarbonat** (**Natrium-bikarbonat, İçməli soda, Çay sodası, Ərzaq sodası**) - Karbonat turşusunun turş natrium duzudur. Kimyəvi formulu NaHCO3 kimidir. Ağ narın kristal maddədir. Spirtsiz içkilər, qənnadı və çörək-bulka məmulatı istehsalında, əczaçılıqda, tibdə işlədilir.

Fiziki-kimyəvi xassələri
------------------------

Ərzaq sodası 50oC-yə yaxın temperaturda karbon qazı (CO2) çıxarmağa başlayır. 100-150oC-də isə tamam parçalanaraq Na2CO3-ə çevrilir. Suda məhlulları zəif qələvi reaksiyalıdır. Dəriyə turşu düşdükdə turşu dəyən yerlər natrium-hidrokarbonat məhlulu ilə yuyulur.

Tibdə istifadəsi
----------------

Natrium-hidrokarbonat insan orqanizmində turşuluğu azaltdığından (PH-ı artırdığından) bir çox xəstəliklərin (iltihabi xəstəliklər, xərçəng və s.) müalicəsində istifadə olunur.

Həmçinin bax
------------

Soda

Xarici keçidlər
---------------

1. Canan Karatay: Hastalık savar sodyum bikarbonat!!! - *youtube.com*

İstinadlar
----------



1. ↑  SODIUM BICARBONATE (ing.).
2. 1 2  "Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, VII c.".  (#cite\_web\_url)
3. ↑  *Vikulov, Georgiy.* "Boğaz ağrısı zamanı soda ilə olan qarqaralar kömək edir". 2023. 2023-12-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-07.
**Qars qəsri** (*türk.* Kars Kalesi) — Türkiyənin Qars şəhərində yerləşən keçmiş istehkam. 

Qəsr 1153-cü ildə Sultan Məlik II İzzəddin Saltukun sifarişi ilə Firuz Akay tərəfindən inşa edilmişdir. Şəhəri əhatə edən xarici divarlar XII əsrdə inşa edilmişdir. 1386-cı ildə Teymur tərəfindən dağıdılmış qəsr 1579-cu ildə Osmanlı sultanı III Muradın əmri ilə Qarsa gələn Lələ Mustafa Paşa tərəfindən yenidən inşa edilmişdir.

Osmanlı mənbələrində qəsrin yüz min əsgər və işçinin köməyi ilə yenidən qurulduğu deyilir. Qəsr 1606-cı ildə Səfəvi şahı I Abbas tərəfindən dağıdılmış və 1616 və 1636-cı illərdə iki dəfə bərpa edilərək yeni elementlər əlavə edilmişdir. 1877-1878 Osmanlı-Rus müharibəsindən sonra ruslar tərəfindən işğal edilən qəsr çox zərər gördü və 40 illik işğaldan sonra qismən dəyişdirildi. Qars qəsrinin divarları bazalt hörgüdən hazırlanmışdır.

Tərtibat
--------

Qəsr daxili və xarici qəsr olmaqla iki hissədən ibarət olmuşdur. Xarici divarlar beş qatdan ibarət idi. Bundan əlavə, qarşısında dərin xəndəklər düzülmüşdü. Əsas qəsr şərqə baxırdı. 

Xarici qala divarlarının planlaşdırılması mükəmməl dördbucaqlı deyil. Qəsr 22 gözətçi qülləsi ilə dəstəklənsə də, onlardan yalnız yeddisi bu günə qədər gəlib çatmışdır.

Daxili qəsrin şərq-qərb istiqamətində uzunluğu 250 metr (820 ft), şimal-cənub istiqamətində uzunluğu isə təxminən 90 metr (300 ft)-dir. Qəsrin dörd qapısı var: qərbdə "Su qapısı" və ya "Çeribaşı qapısı" , cənubda "Kağızman qapısı" və ya "Orta qapı", şərqdə isə "Bəhram qapı". Şimalda yerləşən əsas qapı qəsrin qarşısındakı uçuruma açılır.

Əsas girişdə 1239 -cu ildə Monqol işğalı zamanı ölən Cəlal Babanın məzarını ehtiva edən türbə var. Qəsrin içərisində 1990-cı illərdə yenidən inşa edilmiş hərbi yaşayış yerləri, silah-sursat anbarı və kiçik bir məscid mövcuddur.

Qəsr bu gün Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən idarə olunur.

Mədəni tədbirlər
----------------

Qəsr 2005-ci ildə türk pop müğənnisi Sezen Aksunun 25 minə yaxın insanın iştirak etdiyi musiqi konsertinə ev sahibliyi edib.

2011-ci ilin Ramazan ayında qəsrdə ilk dəfə Mövləvi Səma mərasimi keçirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Kars City Guide  Arxivləşdirilib 2012-01-06 at the Wayback Machine
2. ↑  "Sezen Aksu Kars Kalesi'nde 25 bin kişiyi coşturdu". Sabah (türk). 2005-10-03. 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-12-31.
3. ↑  "Kars Kalesi'nde ilk sema". Sabah (türk). 2011-08-17. 2012-09-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-12-31.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | LCCN: sh2011000930 |
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Elisa (ad).

**Elisa Santoni** (10 dekabr 1987, Roma) — İtaliyanı təmsil edən bədii gimnast. Elisa Santoni İtaliyanı 2004 Afina, 2008 Pekin və 2012 London Olimpiadalarında təmsil etdi.

Karyerası
---------

Elisa Santoni 2004-cü ildə İtaliyanın bayrağı altında Yunanıstanın Afina şəhərində XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında komanda yoldaşları Fabriza D'Ottavio, Marinella Falca, Daniela Masseroni, Elisa Blançi və Laura Vernizzi ilə birgə finalda 49.450 xal topladı və 3-cü yeri tutdu.

Elisa Santoni növbəti Olimpiya Oyunlarında 2008-ci ildə Çinin Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında komanda yoldaşları Fabriza D'Ottavio, Marinella Falca, Daniela Masseroni, Elisa Blançi və Anjelika Savrayuk ilə birgə finalda 34.425 xal topladı və fəxri 4-cü yeri tutdu.

Dörd il sonra Böyük Britaniyanın London şəhərində baş tutan Olimpiya Oyunlarında Elisa Santoni qrup yarışlarında komanda yoldaşları Romina Laurito, Marta Pacnini, Elisa Blançi, Anjelika Savrayuk və Andreyea Stefanesku ilə birgə gümüş medal qazandı.

İstinadlar
----------
"*Pandemonium*". 1841-ci ildə Con Martin tərəfindən çəkilmiş rəsm əsəri.
**Pandemonium** (*ing.* Pandæmonium) — Con Miltonun "*İtirilmiş cənnət*" epik poemasında cəhənnəmin paytaxtı. "Pandemonium" yunan dilində "hamısı" və ya "hər biri" mənasını verən "*παν*" və "kiçik mələk" və ya "kiçik ruh" demək olan "*δαιμόνιον*" sözlərindən gəlir. Xristianlar ikinci sözü "kiçik cin", daha sonra isə "demon" kimi təfsir etmişdir.. Beləliklə, bu söz "Bütün demonlar" kimi tərcümə olunur, lakin "*Παν-δαιμον-ειον*", yəni "pandemoneyos" sözü "bütün iblislər yeri" kimi də şərh edilir.

Con Milton cəhənnəmin paytaxtının adını"*İtirilmiş cənnət*" əsərində birinci nəğmənin (1667) sonunda yaratmışdır. Burada Mamonanın təklifi ilə "Şeytanın və onun tərəfdaşlarının uca paytaxtı" tikilmişdir. Əvvəl cənnətdə sarayların dizayneri olmuş memar Mulsiber tərəfindən hazırlanmışdır. Roma dövründə Mulsiber tanrı Vulkanın başqa adı idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Səfərova, Ülviyyə.* "CON MİLTONUN "İTİRİLMİŞ CƏNNƏT" ƏSƏRİNDƏ DEMON OBRAZI" (PDF). ELMİ XƏBƏRLƏR. Sumqayıt Dövlət Universiteti. 16 (2). 27 fevral 2020: 31–33. 2022-12-04 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-12-04.
**Ömər razılaşması**, həmçinin **Ömər əhdi,** **Ömərin paktı**, **Ömərin müqaviləsi** və ya **Ömər qanunları** (*ərəb.* شروط عمر‎ or عهد عمر or عقد عمر) — Levant (Suriya və Livan), Mesopotamiya (İraq)  və ya Qüdsün  müsəlmanları ilə qeyri-müsəlman sakinləri arasında bağlanmış müqavilə və sonradan islam hüquqşünaslığında kanonik status. Bu, zimmilər və ya "kitab əhli" üçün hüquq və məhdudiyyətləri, yəni islam tərəfindən tanınan və qorunan qeyri-müsəlman xalqlar təbəqəsi – yəhudilər, xristianlar, zərdüştilər və islam hakimiyyəti altında yaşayan bir sıra digər tanınmış dinləri əhatə edir. Razılaşmanın həm strukturu, həm də şərtləri ilə fərqlənən bir neçə variantı var. Razılaşmanın ənənəvi olaraq ikinci Raşidi xəlifəsi Ömər ibn Xəttaba aid edilməsinə baxmayaraq, digər hüquqşünaslar və şərqşünaslar bu aidiyyəti şübhə altına alırlar. Müqavilə bunun əvəzinə IX əsrin müctəhidlərinə (islam alimləri) və ya Əməvi xəlifəsi II Ömərə aid edilir. Bu müqavilə Ömərin Eliya xalqına təhlükəsizlik zəmanətindən (*ərəb.* العهدة العمرية‎) fərqlidir.

Ümumiyyətlə, razılaşma qeyri-müsəlmanlar (zimmilər) üçün hüquq və məhdudiyyətlərin siyahısını özündə əks etdirir. Onlara riayət etməklə qeyri-müsəlmanlar öz canlarının, ailələrinin və mallarının təhlükəsizliyinə nail olurlar. Digər hüquqlar və şərtlər də tətbiq oluna bilər. Əhdin səhihliyini qəbul edən fəqihlərdən İbn Teymiyyəyə görə, zimmilər dövlət ordusuna yazılsalar və döyüşdə müsəlmanlarla bərabər iştirak etsələr, Ömərin razılaşmasından azad olmaq və müsəlmanlarla bərabər status tələb etmək hüququna malikdirlər.

Həmçinin bax
------------

* Mədinə konstitusiyası
* Məhəmməd fərmanı
* *Religio licita*

İstinadlar
----------

1. ↑  Roggema, 2009
2. ↑  Meri, 2005
3. ↑  *Cohen, Mark.* Under Crescent and Cross: the Jews in the Middle Ages. Princeton, NJ: Princeton University Press. 1994. səh. 52.
4. 1 2  Abu-Munshar, 2007
5. ↑  Thomas, Roggema, 2009
6. ↑  *Ipgrave, Michael.* Justice and Rights: Christian and Muslim Perspectives. Georgetown University Press. 2009. səh. 58. ISBN 978-1589017221.

Xarici keçidlər
---------------

* Text of one version of the Pact, in Arabic and translated into French, commentary and translation by Ahmed Oulddali (2012).
**Pank rok** (yada **pank**; *ing.* punk rock) — 1970-ci illərin ortalarında ABŞ, Böyük Britaniya və Avstraliyada yaranmış rok musiqisinin janrı. Janrın kökləri 1960 cı illərin qaraj rokina və indi protopank adlandırırlan musiqiyə gəlir çıxır. Janr yaranandan onu təmsil edən musiqiçilər, 1970-ci illərdə məşhur olan, meynstrim roka qarşı çıxırdılar və özlərini onun əksi kimi göstərməyə çalışırdılar. Adət olaraq pank qruplar qısa,səsli gitarlarla və kobud vokalla enerji dolu, siyasi və sosial mövzulara aid mətnlərlə mahnılar yazırlar. Pankın əsas xüsusiyyəti DIY üsulu idi. Qruplar özləri, ya da müstəqil leynlların köməkliyi ilə öz mahnılarını yazıb yayırdılar.

«Pank» ilk olaraq 1970-ci illərin əvvəllərində musiqi termini kimi işlənib. Bəzi qaraj qruplarının və onların pərəstişkarlarını təsvir etmək üçün bu termini amerikalı kritiklər düşünüb. 1976-cı ilin axırlarına — Nyu Yorkdan olan New York Dolls, Television, Ramones və Londondan olan Sex Pistols, The Clash və The Damned — yeni janrın bayraqdarları oldu. Bir il sonra janr beynəlxalq məşhurluq qazandı və Birləşmiş Krallıqda vacib mədəni amilə çevrildi. Lakin əksər hallarda pank rok yerli anderqraund səhnələrdən qırağa çıxmırdı və meynstrimlə heç bir əlaqəyə girməməyə çalışırdı. Janrın məşhurluğuna görə, pankların etiraz ideologiyası, xüsusi geyim (üstündə söyüş, yada ədəbsiz şəkil olan qısaqollar, dəri gödəkçələr və BDSM stilində geyim) üstündə pank submədəniyyəti yarandı.

1980-lərin əvvəllərində pankda, hardkor pank (Black Flag), strit pank (Exploited) kimi daha dinamik stillər üstünlük təşkil etməyə başladı. Pank ifa edən, yaxud özlərini bu mədəniyyətə aid edən musiqiçilər janrın inkişafında böyük rol oynayıblar və onun Post-punk, alternativ rok kimi sub-janrlarını yaradıblar. Cəmiyyətdə anderqraund musiqiyə artan maraq və böyük leyblların musiqini kommersiyalaşdırmaq istəyinə görə 1990-cı illərdə pank rok meynstrim oldu. O dövrdə pop pank ifa edən — Green Day, The Offspring və Blink-182 — kimi qruplar məşhur oldu. Onların albomları milyonluq tirajlarla satılırdı.
**Pangasius hypophthalmus** (Pangasius hypophthalmus) – Naxakimilər dəstəsinin panqauslar fəsiləsinə aid balıq növü.

Panqasius balıqları Vyetnam və Çində xüsusi fermalarda yetişdirilir. Son illər Vyetnamda bu sahə aktiv inkişaf etməkdədir. Bu balıqlar tərəvəz, kiçik balıq, soya, düyü və digər kalorili yeyəcəklərlə bəslənirlər. Ancaq mütəxəssislər hesab edirlər ki, onların yeyəcəklərinə süni, kimyəvi birləşmələr də əlavə olunur. Çünki bu fermalarda saxlanan panqasiusların çəkisi yarım ildə 2 kiloya çatır.

Vyetnam Dəniz Məhsulları İxracı və İstehsalçıları Assosiasiyasının məlumatına görə, 2009-cu ilin yanvar-avqust aylarında Azərbaycana 124 min ton (!) panqasius ixrac olunub. Bu məhsulun bazar dəyəri 272 min 372 dollardır.

2022-ci ildə ABŞ bazarlarına pangasius ixracı rekord qırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan bazarında insan səhhəti üçün təhlükəli "Okean balığı"!". 2009-10-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-10-28.


|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q312296
* Wikispecies: Pangasianodon hypophthalmus
* ADW: Pangasius\_sutchi
* BioLib: 125423
* BOLD: 302657
* EoL: 570181
* FishBase: 14154
* GBIF: 2340714
* iNaturalist: 108332
* IRMNG: 11443118
* IUCN: 180689
* NAS: 2603
* NCBI: 310915
* WoRMS: 1015096

 |
**Münhen kafedralı** (*alm.* Dom zu Unserer Lieben Frau‎ - Əziz Xanımın Kafedralı və ya *alm.* Münchner Dom‎) — Almaniyanın Münhen şəhərində yerləşən Roma Katolik kilsəsinin Münhen və Frayzinq Arxiyeparxiyasının baş kafedralı və onun arxiyepiskopunun iqamətgahıdır. Bu kilsə Bavariya paytaxtının simvolu hesab olunur. Rəsmi adı "Münchner Dom" (Münhen Kafedralı) adlandırılsa da, kilsəni yerli sakinlər "*Frauenkirche*" (Xanım kafedralı) adlandırırlar.

Basdırılanlar
-------------

Kafedral qəbristanlığında Münhen və Frayzinq arxiyepiskoplarının, həmçinin Vittelsbax sülaləsinin digər üzvlərinin məzarları var:

* IV Lüdviq, Müqəddəs Roma İmperatoru (hakimiyyətdə 1294–1347)
* V Lüdviq (hakimiyyətdə 1347–1361)
* II Stefan, (hakimiyyətdə 1347–1375)
* II İohann, (hakimiyyətdə 1375–1397)
* Ernest, (hakimiyyətdə 1397–1438)
* III Vilhelm, (hakimiyyətdə 1397–1435)
* Adolf, (hakimiyyətdə 1435–1441)
* Sigismund, (reg. 1460–1467)
* IV Albert, (hakimiyyətdə 1467-1508)
* IV Vilhelm, (reg. 1508-1550)
* V Albert, (hakimiyyətdə 1550–1579)
* Kral III Lüdviq, (hakimiyyətdə 1912–1918)
**Per Günt** - norveç dramaturqu Henrik İbsen və norveç bəstəkarı Edvard Qriqin məşhur dram əsəri.

İbsen bu əsəri 1867-ci ildə tamamlamış və 24 fevral 1876-cı ildə səhnəyə qoymuşdur. Bu əsərə böyük uğur gətirən səbəblərdən biri tanınmış norveç bəstəkarı Edvard Qriqin əsərə bəstələdiyi musiqi olmuşdur. İbsen Per Günt dramını İtaliyada qələmə almışdır. Əsər ilk dəfə 1867-ci ilin 14 noyabr tarixində Kopenhagendə nəşr edilir. Əsərin tezliklə böyük uğur əldə etməsinə digər səbəb kimi İbsenin bundan bir az öncə qələmə aldığı Brənd dramını göstərirlər.

İbsenin sonrakı əsərlərindən fərqli olaraq Per Günt nəzm formasında yazılmışdır. Buna səbəb əsərin tamaşa üçün deyil, sadəcə bir yazılı ədəbiyyat nümunəsi kimi təqdim edilməsi idi. Əsərdə səhnələrin bir-birini sürətlə əvəzləməsi (əsərin bir pərdəsində isə hadisələrin tamamilə qaranlıqda cərəyan etməsi) əsərin səhnəyə qoyuluşunu mürəkkəbləşdirir. Bu əsəri İbsenin digər dram əsərlərindən fərqləndirən ən mühüm cəhətlərdən biri də Per Güntun realistik faciədən çox mistik-fantastik xarakter daşımasıdır.

Əsər 1876-cı ildə tamaşaya qoyularaq, bəstəkarın adını bütün Avropada məşhurlaşdırmışdır. Əsərdə Per Günt əsər qəhrəmanı olsa da, özü uydurulmuş personaj deyil. Çünki 1867-cı ildə bu əsəri yazan İbsen, Norveçdəki Qudbrand vadisində yaşamış Per Lauritsen adlı şəxsdən ilhamlanaraq bu personajı yaratmışdır. Dramda Per mənfi surət kimi heç bir əxlaqi, mənəvi sədd bilməyən eqoist kimi verilmişdir. Ona qarşı isə daxili təmizliyi, məhəbbəti tərənnüm edən Solveyq obrazı durmuşdur.

Əsərdə gənc kəndli Per Güntün həyat macəralarından söhbət açılır. Eyni zamanda əsərdə xalq həyatı və təbiət mənzərələri lirik və fantastik səhnələrlə uzlaşdırılmış şəkildə təsvir olunur. Əsərdə Per Günt , onun anası Oze, sevgilisi Solveyq kimi real insanlarla yanaşı, nağıl və əfsanə personajları da iştirak edir. 2 süita olmaqla 9 nömrədən ibarət olan əsərin birinci süitasında 4 nömrə - "Səhər" , "Ozenin ölümü" , "Anitranın rəqsi" və "Dağ kralının mağarasında" musiqi nömrələri verilir.

II süitada "İnqridin şikayəti" , "Ərəb rəqsi", "Per Güntün vətənə qayıtması", "Solveyqin mahnısı" öz əksini tapır.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ədəbiyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Hind okeanında zəlzələ və sunami** — 26 dekabr 2004-cü ildə baş vermiş zəlzələ.

2004-cü ilin 26 dekabr tarixində Hind okeanında baş vermiş və gücü 9,1-9,3 bal təşkil etmiş zəlzələ müasir tarixin ən məhvedici təbii fəlakətlərindən biri kimi yadda qalan sunamiyə səbəb oldu.

Zəlzələnin episentri Hind okeanında, Sumatra (İndoneziya) adasının şimal-şərq sahilləri yaxınlığında qeydə alındı. Zəlzələdən sonra yaranmış sunami İndoneziya, Şri-Lanka, Hindistan və Tayland sahillərinə qədər çatdı. Dalğaların hündürlüyü 15 metrdən çox idi. Maraqlıdır ki, zəlzələ Yeni Zelandiyanın Oklend adalarının qərb sahillərinə yaxın və Avstraliyanın Makkuori adasının şimal sahili yaxınlığında 8,1 bal gücündə qeydə alınmış zəlzələdən 3 gün sonra baş verdi. Bu hadisənin qeyri-adiliyi ondan ibarət idi ki, alimlərin müşahidələrinə əsasən, 8 bal və daha güclü zəlzələlər, orta hesabla, ildə bir dəfə baş verir.

2004-cü ildə sunami
Hind okeanında baş vermiş zəlzələ nəticəsində yerin təkindən ixrac olunmuş enerji, təxminən, 2 ekocoul oldu. Bu enerji Yer planetinin hər bir sakini üçün 150 litr su qaynadılması üçün kifayətdir. Zəlzələ bütün planetə təsir etdi və hətta Amerika Birləşmiş Ştatlarında belə 3 mm vertikal tərpənmələrlə qeyd edildi.

Zəlzələ və sunami arasında bir neçə saat fərq olmasına baxmayaraq, fəlakət tam gözlənilməz baş verdi. Hind okeanında sunaminin qeydə alınması sistemi və ən əsası, sahilboyu ərazilərdə yaşayan əhalinin ümumi xəbərdar edilməsi sistemi olmadığından, minlərlə insan fəlakət qarşısında aciz qaldı. Zəlzələ və onun nəticəsində baş vermiş sunami cənub-şərqi Asiyaya və xüsusilə, İndoneziya, Maldiv adaları, Myanma, Malayziya, Tayland və digər ölkələrə ciddi zərər vurdu. Sunami nəticəsində, təxminən, 225-300 minə qədər insan həlak oldu. Həlak olanların dəqiq sayı məlum deyil, çünki cəsədlərin bir hissəsi okean sularına qərq oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑ . S. 35.
2. ↑  "Hind okeanında 2004-cü il zəlzələsi — Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin rəsmi informasiya portalı". 2021-09-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-01-21.

| ⛭2003 ← • 2004-cü ildəki zəlzələlər • → 2005 |
| --- |
| Dekabr | Hind okeanında zəlzələ və sunami (2004) |
**Xoledoxolitiaz** — Simptom törədib törətməməsindən asılı olmayaraq öd axacaqlarında daşın olması *xoledoxolitiaz* adlanır. Öd axacaqlarındakı daşlar mənşəyinə, yerinə, xolesistektomiyaya münasibətinə və törətdiyi xəstəliklərə görə təsnif edilə bilir. Mənşəyinə görə daşlar birincili və ikincili ola bilir. Birincili daşlar öd axacaqlarının özündə əmələ gəlir. Daşın əmələ gəlməsi üçün axacaqlarda patologiyanın olması gərəkdir. Axacaqda daralma, kistşəkilli dəyişiklik, iltihab və ya spesifik infeksiyalar (Clonorchis sinensis, Opisthorchis viverrini, Opisthorchis felineus, Ascaris) birincili daşları əmələ gətirə bilirlər. Birincili daşlar bilirubin tərkibli (daralmalar) və mürəkkəb tərkibli (spesifik infeksiyalar) ola bilər. İkincili daşlar öd kisəsində əmələ gəlib axacağa keçən daşlardır və əksəriyyəti xolesterin daşlarıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *N. Y. Bayramov.* Cərrahiyyə Seminarları: Öd Yollarının Cərrahi Xəstəlikləri. Ankara. 2004. 320. ISBN 975-92103-0-4.

Xarici keçidlər
---------------