**Xəmsə əlyazması М-156** — farsdilli epik ədəbiyyatın klassiklərindən biri olan Nizami Gəncəvinin poemalarının toplandığı tarixi əlyazma. Əlyazma Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Əlyazmalar İnstitutunda saxlanılır.

Xüsusiyyətləri
--------------

*"Yeddi gözəl"* poemasından *"Bəhram və ölmüş it"* hekayəsinə çəkilmiş Təbriz miniatür məktəbinə məxsus miniatür, 170b səhifəsi.
Əlyazmasında "Xəmsə" poemalarından ikisinin ardıcıllığı pozulmuşdur. Belə ki, *"Sirlər xəzinəsi"*ndən (1b — 26b) sonra *"Leyli və Məcnun"* (128b — 77a), daha sonra isə *"Xosrov və Şirin"* (78b — 118a) gəlir.

Əlyazmasında dördüncü poema olan *"Yeddi gözəl"*, digər poemalardan daha əvvəl - XVI əsrin I yarısında yazılmışdır. Həmin poemanın mətni incə əl işi olan və qızıl suyu, açıq mavi və qara boyalarla işlənmiş nəbati naxışlarla bəzədilmiş ünvan səhifəsi ilə başlayır. Poemanın mətni noxud rəngli yüksək keyfiyyətli şərq kağızı üzərində dörd sütun şəklində kalliqrafik nəstəliq ilə yazılmış, səhifənin kənarı isə qızılı və mavi rəngli xətlərlə çərçivələnmiş, qızılı və qara çərçivələrə alınmışdır. Sütunlar iki incə qızılı xəttlə bir-birindən ayrılmışdır. Çərçivələr arasındakı boşluqlar qızıl suyu ilə çəkilmiş nəbati naxışlarla doldurulmuşdur. Səhifələrin bəzədilməsində də eyni formada, qızıl suyu ilə çəkilmiş nəbati naxışlardan istifadə olunmuşdur. Həmin poemaya Təbriz miniatür məktəbinə məxsus 27 miniatür (126b, 127b, 129а, 130а, 131а, 131b, 132b, 133b, 134b, 135а, 136b 137b, 138b, 139b, 140b, 142, 144а, 145а, 148а, 155b, 158b, 161b 165а, 167b, 169а, 170b, 171b) çəkilmişdir. Başlıq kinovarla yazılmış və qızıl suyu ilə çəkilmiş iki xətlə çərçivəyə alınmışdır.

Sonuncu poemanın ikinci hissəsi olan *"İqbalnamə"* nazik parlaq şərq kağızı üzərində iki sütun şəklində yazılmış və geniş passport hissəsinə yapışdırılmışdır. Həmin hissə xırda nəstəliq xətti ilə yazılmışdır. Səhifələr qızılı və göy xəttlərlə çərçivələnmişdir. Sütunlar iki qızılı xətlə ayrılmışdır. Başlıq kinovarla yazılmışdır. Paleoqrafik xüsusiyyətlərinə görə əlyazmasının bu hissəsi də XVI əsrin I yarısına aiddir.

"Xosrov və Şirin" poeması nazik şərq kağızı üzərində dörd sütun olmaqla, yaxşı kalliqrafik nəstəliq ilə yazılmış, qızılı və göy xətlərlə çərçivələnmişdir. Mətndən əvvəl gələn naxışlı giriş qızıl suyu, mavi və qırmızı mürəkkəblə işlənmiş naxışlı giriş səhifəsi gəlir. Poemaya İsfahan miniatür məktəbinə aid 16 miniatür (83а — iki, 84а, 84b, 88b, 89b, 91b, 93b, 96b, 100а, 100b, 104а, 107b, 108b, 109а, 112а) əlavə edilmişdir. Paleoqrafik xüsusiyyətlərinə görə əlyazmasının bu hissəsi XVIII əsrin II yarısında yazılmışdır. 

Əlyazmasının digər səhifələri noxud rəngli şərq kağızı üzərində dörd sütun olmaqla yazılmış, qızıl suyu və qara rəngli xətlərlə çərçivəyə alınmışdır. Başlıqlar qırmızı mürəkkəblə bazılmışdır. Paleoqrafik xüsusiyyətlərinə görə əlyazmasının bu hissələri XIX əsrin I yarısında Orta Asiyada yazılmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Каграманов, 1979

Ədəbiyyat
---------

* Хамсэ // Низами Гянджеви: Краткий справочник / Составитель Дж. В. Каграманов. — Элм, 1979. — səh. 92.

| ⛭Nizami Gəncəvi |
| --- |
| Əsərləri | Xəmsə (*Seçilmiş məqalə Sirlər Xəzinəsi  • Seçilmiş məqalə Xosrov və Şirin  • Seçilmiş məqalə Leyli və Məcnun  • Seçilmiş məqalə Yeddi gözəl  • Seçilmiş məqalə İskəndərnamə*)  • Seçilmiş məqalə Divanı |  |
| Obrazlar | Sultan Səncər  • II Xosrov  • Şirin  • Fərhad  • Leyli  • Məcnun  • Bəhram Gur  • Makedoniyalı İskəndər  • III Dara  • Ərəstun  • Əflatun  • Nüşabə  • Xızır |
| Əlyazmaları | AMEA Əlyazmalar İnstitutu (*М—156  • М-207  • М—439  • М—462  • М—500  • С—201*)  • Azərbaycan ədəbiyyatı muzeyi (*М—535*)  • Uolters Sənət Muzeyi (MS-604  • *MS-605  • MS-606  • MS-607  • MS-608  • MS-609  • MS-610  • MS-611  • MS-612  • MS-613  • MS-65*)  • Britaniya Milli Kitabxanası ( Seçilmiş məqalə *Or.2265  • MS-12208*) |
| Musiqi | Leyli və Məcnun operası  • Turandot operası  •  Nizami operası  • Nizami simfoniyası  • Seçilmiş məqalə Yeddi gözəl baleti  • Leyli və Məcnun baleti  • Nizami baleti  • Sənsiz  • Sevgili canan |
| Kinematoqraf | *Nizami* (1959)  • *Leyli və Məcnun* (1961)  • *Sirlər xəzinəsi* (1979) *Nizami* (1982)  • *Yeddi gözəl* (1982)  • *Leyli və Məcnun* (1996)  • Atabəylər: Şəmsəddin Eldəniz (film, 2022) |
| Abidələr | Bakı  • Sumqayıt  • Gəncə (1946  • 2012)  •  Moskva  • Roma  • Dərbənd  • Kişinyov  • Pekin  • Sankt-Peterburq  • Daşkənd  • Çeboksarı |
| Nizaminin adını daşıyanyerlər | Merkuridə krater  • Bakı şəhərində rayon  • Gəncə şəhərində rayon  • Küçələr (*Bakı  • Gəncə  • Çeboksarı*)  • Kəndlər (*Goranboy  • Sabirabad  • Ermənistan*)  • AMEA Ədəbiyyat İnstitutu  • Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzi  • Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi  • Gəncə Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi  • Nizami metrostansiyası  • Nizami Kino Mərkəzi  • Nizami parkı  • Nizami Gəncəvi adına park (Dərbənd)  • Daşkənd Pedoqoji İnstitutu  • Nizami Gəncəvi adına Azərbaycan Mədəniyyəti İnstitutu |
| Digər | Nizami məqbərəsi  • Nizami Gəncəvi Muzeyi  • Nizami Gəncəvinin Ev Muzeyi  • Xəmsə  • Xosrov və Şirin  • Leyli və Məcnun  • Nizaminin portreti  • Nizami işığında  • Tərcümə və nəşrləri  • Azərbaycan folklorunun təsiri  • Azərbaycan ədəbiyyatına təsiri  • Azərbaycanın milli şairi statusu verilməsi kompaniyası  • Nizami Gəncəvinin türkcə divanı  • Nizami Gəncəvi adına qızıl medal  • Qılınc və qələm  • Böyük Azərbaycan şairi Nizami  • Azərbaycan şairi Nizami  • Bəhram Gurun heykəli  • Nizami metrostansiyasının mozaikaları  • "Nizami Gəncəvinin 880 illiyi (1141-2021)" xatirə nişanı |
| Kateqoriya  • Portal |