recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**İraq—BƏƏ münasibətləri** — İraq və BƏƏ arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Hər iki ölkə bir çox beynəlxalq təşkilatların üzvüdür.

Tarix
-----

1960-cı illərdə BƏƏ-də böyük neft yataqlarının aşkarlanması İraqı 1971-ci ildə müstəqillik qazandıqdan sonra bu dövlətin hökmdarlarının qanuniliyinə meydan oxumağa sövq edir. 1980-ci illərdə BƏƏ İran-İraq müharibəsində bitərəfliyini qorumaq üçün mübarizə aparır. Bu qarşıdurma BƏƏ-də daxili bir gərginlik mənbəyi olur. Çünki Əbu-Dabi İraqa dəstək verməyə meylli olduğu halda, Dubay isə İrana daha çox rəğbət bəsləyirdi. 1990-cı ildə Küveytin İraq işğalı baş verir. 1990-cı ildə BƏƏ beynəlxalq koalisiyanın İraq qoşunlarını Küveytdən sıxışdırmaq üçün apardığı hərbi əməliyyata qatılır. 2003-cü ildə İraq Prezidenti Səddam Hüseyn xarici müdaxilə ilə devrilir və BƏƏ İraq iqtisadiyyatını bərpa etmək, maliyyə yardımı və əhaliyə pulsuz tibbi yardım göstərmək üçün beynəlxalq proqramlarda iştirak etməyə başlayır.
31 iyul 2007-ci ildə Asiya Futbol Kubokundakı iraqlıların qələbəsindən sonra BƏƏ Baş naziri Məhəmməd bin Rəşid Əl Məktum, ölkənin ilk kubok zəfəri üçün İraq milli futbol komandasına 20 milyon BƏƏ dirhəmi (5.2 milyon ABŞ dolları) mükafat verir. 2008-ci ildə İraq hökuməti Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin bir neçə gün ərzində Bağdada bir səfir göndərəcəyini bildirdi. Misir səfiri İhab əl-Şərifin 2005-ci ilin iyul ayında oğurlanaraq öldürülməsindən sonra o, İraqdakı ilk ərəb səfiri olur. 5 iyun 2008-ci ildə BƏƏ Xarici İşlər naziri Abdullah bin Zayid ən-Nahyan İraqa rəsmi səfər edir. 2003-cü ilin martından bu yana Bağdada səfər edən bu dövlətin ilk rəsmisi oldu [4] [5] [6].

2014-cü ildə BƏƏ İraq və Suriyada "İslam Dövləti" nə qarşı aparılan hərbi əməliyyatlara qatılır. 2017-ci ilin avqust ayında İraq şiələrinin lideri Müqtəda əs-Sədr rəsmi səfərlə BƏƏ-yə gəlir və burada ölkənin rəhbərliyi ilə danışıqlar aparır.

Ticarət
-------

BƏƏ İraq iqtisadiyyatının ən böyük xarici investorudur. Ölkələr sərbəst ticarət müqaviləsi imzalamışlar. 2003-cü ildən bəri BƏƏ İraqdakı humanitar missiyalar üçün 215 milyon dollar sərmayə qoymuş və bu ölkənin 7 milyard dollarlıq borcunu bağışlamışdır.

Diplomatik nümayəndəliklər
--------------------------

İraqın Əbu-Dabidə səfirliyi var.

BƏƏ-nin Bağdadda səfirliyi var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "United Arab Emirates - Foreign Relations". 2011-06-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-22.
2. ↑  "UAE - Foreign Relations". 2018-11-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-22.
3. ↑  "Iraqi Shi'ite leader visits UAE, strengthening ties with Sunni states | Reuters". 2018-11-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-22.
4. ↑  "UAE pushes for better ties with cleric Sadr amid efforts to contain Iran | Reuters". 2018-11-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-22.
5. ↑  "Part Three: UAE Foreign Policy in Iraq & Syria | International Affairs Review". 2018-06-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-22.
**Qoşunəli Şamoyev** (1928-2016) — Ermənistan SSR Əməkdar müəllimi (1968).

Həyatı
------

Şamoyеv Qoşunəli Novruz oğlu 15 mart 1928-ci ildə Göyçə mahalının Basarkеçər rayonunun Daşkənd kəndində anadan olmuşdur. 1943-cü ildə Daşkənd kənd orta məktəbini bitirib. 1944-1946-cı illərdə Yuxarı Şorca kənd yеddi illik məktəbində, 1947-1950-ci illərdə isə Daşkənd kənd orta məktəbində müəllim işləmişdir.

1949-cu ildə İrəvan Pеdaqoji Institutunun "Azərbaycan dili və ədəbiyyatı" fakültəsinə daxil olub və 1957-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pеdaqoji Ins-titutunun qiyabi şöbəsini bitirmişdir.

1950-1953-cü illərdə sovеt ordusunda hərbi xidmətdə olmuş və 1952-ci ildə Sovеt İttifaqı Kommunist Partiyasının sıralarına qəbul еdilmişdir.

1953-1956-cı illərdə yеnidən Daşkənd kənd orta məktəbində müəllim işləmişdir.

1956-cı ildən 1959-cu ilə qədər Basarkеçər rayon Partiya Komitəsində təlimatçı və şöbə müdiri vəzifələrində işləyib.

1968-ci ildə maarif sahəsindəki xidmətlərinə görə "Əməkdar müəllim" adına, 1970-ci ildə "V.İ.Lеninin 100 illik yubilеyi" mеdalına, 1983-cü ildə "Xalq maarifçisi" mеdalına və 1986-cı ildə "Şərəf nişanı" ordеninə layiq görülmüşdür.

1959-cu ildən 1988-ci ilin dеkabrına qədər Daşkənd kənd orta məktəbinin dirеktoru olmuşdur.

1962-ci ildən 1988-ci ilə qədər bеş dəfə Еrmənistan SSR-in Ali Məhkəməsinə xalq iclascısı sеçilmişdir.

Qoşunəli Şamoyеv 1988-ci ildən Gəncə şəhəri Mir Cəlal Paşayеv adına 39 saylı orta məktəbdə müəllim, 1997-ci ildən Gəncə şəhəri Kəpəz rayonu Vеtеranlar Təşkilatının və YAP ərazi vеtеranlar təşkilatının sədri vəzifələrində işləmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası, Bakı, «Gənclik», 1995. səh.446 ISBN 5-8020-0852-0
2. ↑  Qəşəm Məhərrəmov, İntiqam Məhərrəmov. "Başı dumanlı Göyçə", Bakı, "Е.L.", 2007. səh.116.
Kömək siqnalı:  
1. Ovucunuzu kameraya tərəf çevirin və baş barmağınızı ovucunuza basdırın;  
2. Baş barmağınızı digər barmaqlarınızla tutun.
**Kömək üçün siqnal** və ya **məişət zorakılığı halında yardım siqnalı** — bir əllə verilə bilən beynəlxalq universal yardım siqnalıdır. Bu jest video zəng zamanı və ya şəxsən bir əllə göstərilə bilər və başqalarına təhlükə hiss etdiyinizi və köməyə ehtiyacınız olduğunu bildirə bilər. Siqnal COVID-19 pandemiyası zamanı tətbiq edilən özünütəcrid tədbirləri ilə bağlı bütün dünyada məişət zorakılığı hallarının artması ilə mübarizə üçün bir vasitə kimi yaradılmışdır. Bir siqnal vermək üçün əlinizi qaldırmalı, baş barmağınızı ovucunuza basmalı, sonra digər dörd barmağını əyərək simvolik olaraq sıxılmış baş barmağını onlarla tutmalısınız. Siqnal, asanlıqla görülə bilməsi üçün bir mövqedə tutulan işarə kimi deyil, əlin tək, davamlı hərəkəti kimi xüsusi hazırlanmışdır."Kömək üçün siqnal" 14 aprel 2020-ci ildə Kanada Qadınlar Fondu tərəfindən təqdim edilmişdir. Tezliklə Beynəlxalq Qadın Maliyyələşdirmə Şəbəkəsi (WFN) tərəfindən tanındı və bütün dünyaya yayıldı. O , artan məişət zorakılığı hallarının müasir həllini təmin etməkdə kömək etdiyinə görə yerli milli və beynəlxalq xəbər təşkilatları tərəfindən bəyənilib. Bu jestdən istifadə edən şəxsi görsəniz, onunla digər kanallar (mətn mesajları və ya e-poçt kimi) vasitəsilə əlaqə saxlamalı və bir sözdən ibarət "bəli" və ya "yox" cavabını tələb edən suallar verməklə problemin nə olduğunu öyrənməlisiniz. ", və yalnız siqnalçı aydın şəkildə tələb etdikdə təcili yardım xidmətləri ilə əlaqə saxlayın.
Təhlükə ilə üzləşən hər kəs üçün vahid həll yolu yoxdur. Hər kəs özünəməxsus vəziyyətlə üzləşir. Yardım üçün Siqnal bəzi insanların rəqəmsal iz buraxmadan köməyə ehtiyacı olduğunu bildirmək üçün istifadə edə biləcəyi bir vasitədir. İnsanlar özlərini hazır hiss etdikdə və nə vaxt dəstək üçün müraciət etmələri vacibdir və bunu onlar ən təhlükəsiz üsullarla etməlidirlər. Onları dəstəkləyən insanlar heç bir mühakimə etmədən o şəxslərə kömək etməyə hazır olmalı və köməyə ehtiyacı olan adamı izləməlidirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Become a Signal For Help Responder". 2021-03-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-16.
2. ↑  "Signal for Help Campaign Launches to Help People Experiencing Gender-Based Violence During Home Isolation". 2021-03-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-16.
3. ↑  "Signal for Help" Is a New Tool for Abuse Victims During the Coronavirus Lockdown and Beyond". 2021-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-16.
4. ↑  "Signal for Help". 2021-03-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-16.
5. ↑  "Boşanmış ailənin övladı canlı yayımda gizlincə "Kömək edin!" siqnalı verdi". 2023-07-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-16.
6. ↑  "Сигнал о помощи: как помочь жертвам насилия?". 2021-11-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-17.
7. ↑  "Спасение по жесту из TikTok: рассказ полицейского". 2021-11-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-17.
**Səid Tahirov** — Sovet, Krım tatar biznes xadimi, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, iqtisad elmləri namizədi, Özbəkistan SSR Kommunist Partiyası Cizzax Vilayət Komitəsinin birinci katibi.

Bioqrafiya
----------

1928-ci ildə Urküsta kəndində anadan olub.

1937-ci ildən Simferopolda internat məktəbində yaşamış, tatar məktəbində oxumuşdur. 1943-1944-cü illərdə yeniyetmə əlaqə zabiti olaraq partizanlara kömək edir. 1944-cü ildə Krım tatarı kimi Özbəkistan SSR-ə deportasiya edilir.

1944-cü ildən iqtisadi, ictimai və siyasi işdə, Yeniyul rayon statistika idarəsində sovxoz xronometri, rayon müfəttişi işləyib. Ali təhsilini Daşkənd Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda almış, daha sonra bu institutda aspiranturanı bitirmişdir. 1957-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü olur.

1957-ci ildən Özbəkistan Kommunist Partiyası Akkurqan rayon komitəsinin sədrinin müavini, rayon icraiyyə komitəsi sədrinin müavini, ikinci katibi, birinci katibi vəzifələrində çalışır. Bir neçə il ərzində o, rayonu nümunəvi vəziyyətə gətirir, Özbəkistanın digər bölgələri ilə müqayisədə əhali iki dəfə çox qazanc əldə edir, daha yaxşı yaşaır, bağçılıq inkişaf edir, pambıq məhsuldarlığı iki dəfə artır. Beşillik planlar iki dəfədən tez yerinə yetirilir. İlk Lenin ordenini səkkizinci beşilliyin planlarını uğurla yerinə yetirdiyinə və Akkurqan rayonunda kənd təsərrüfatı istehsalının inkişafına görə alır.

1972-ci il dekabrın 14-də "Pambıq, taxıl və digər kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalının və satışının artırılmasında əldə etdiyi böyük uğurlara görə" Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülüb.

Rayon komitəsində işləyərkən o, bir çox Krım tatarlarının, o cümlədən etibarsız hesab edilərək işə götürülməyən Krım tatar milli hərəkatının fəallarının işə düzəlməsində köməklik göstərmiş, polis tərəfindən saxlanılanları xilas etmişdir. Fəallar onun evində yığıncaqlarda görüşür, milli məsələləri müzakirə edirdilər və o, həm də 1960-cı illərin sonlarında ilk qayıdış dalğası zamanı (təşkilati dəstəyə görə) Krım tatarlarının Krıma qayıtmalarına kömək edirdi. 
9-cu çağırış SSRİ Ali Sovetinin və Özbəkistan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. Özbəkistan SSR Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü olur.

1989-cu ildə vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Точка зрения Сеитмемет Таиров утверждал реноме о трудолюбии своего народа". 2010-04-23. 2014-03-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-12.
2. ↑  *Н. ТАИРОВ.* "Он всем сердцем любил Узбекистан и узбекский народ. К 90-летию Сеита Меметовича Таирова". 2018-03-15. 2020-06-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-06.
**«Bəbir Torpağı» Milli Parkı** — milli park Primorsk diyarı ərazisində 5 aprel 2012-ci ildə Uzaq Şərq bəbirlərinin qorunması məqsədi ilə yaradılmışdır. Bu canlıların Rusiya ərazisində sayları cəmi 50 başdır. Bundan əlavə bölgədə Rusiyanın Qırmızı kitabına düşən Amur pələngi yayılmışdır.

«Bəbir torpağı» yaradılarkən Kedrovaya Pad yasaqlığı, Ussuriy şəhər dairəsi, Xasan rayonu, Nadejdin rayonu və Vladivostok ərazilərində təşkil olunmuşdur.

Yayılması
---------

Milli park inzibati cəhətdən Primorski diyarının Ussuriy şəhər dairəsi, Xasan rayonu, Nadejdin rayonu ərazisində yerləşir. Milli park Yapon dənizinin Amur körfəzi sahillərindən başlayaraq meridian istiqamətdə Çin Rusiya sərhəddinə qədər uzanır. Poltavski yasaqlığı ilə Tumannaya çayı arasında yerləşir. 
Parkın şimalı ilə cənubu arasında məsafə 150 km-dir. Qərbi Rusiya və KXDR sərhəddə yerləşir. Şərq sərhədi isə Melkovodnaya buxtasına düşür.

Fauna və flora
--------------

Bəbir Torpağı milli parkı Amur ekoregionuna daxildir. Burada Mancuriyanın qarışıq meşələrinin sahəsi geniş yer tutur. Bu bölgə Rusiya ərazisində Qafqazdan sonra yeganə ərazidir ki, son buzlaşmaya məruz qalmamışdır. Bu səbəbdən ərazi flora və fauna baxımından seçilir. Milli park ərazisində 54 növ məməli, 184 növ quş, 7 növ suda-quruda yaşayan, 8 növ sürünən, 12 növ balıq, 940 növ borulu bitkilər, 283 növ yosun, 251 növ şibyə, 179 növ mamır və 1914 növ göbələk vardır.

Park ərazisində yayılmış bir çox növlər beynəlxalq səviyədə qorunur. Hazırda 40 növ nadir və nəsli kəsilmək üzrə olan növdür. 10 KXDR ilə birlikdə xüsusi qoruma statusuna malikdir. 23 növ Rusiya ərazisində azlığı səbəbindən qorunur. Burada bəbir və pələngdən başqa Himalay ayısı, qonur ayı, cütdırnaqlılar (xallı maral, müşk maralı, Sibir cüyürü, şərq qoralı və qaban), vaşaq, Uzaqşərq meşə pişiyi, porsuq, kirpi, yenotabənzər it, Mustela sibirica, susamuru, Soricidae və yarasalar, Mancuriya dovşanı, sincab, burunduk, 7 növ suda-quruda yaşayan və 12 növ sürünən yaşayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Структура Arxivləşdirilib 2014-10-18 at the Wayback Machine // Официальный сайт ФГБУ «Земля леопарда»  (rus.)
2. ↑  "Tarixi". 2016-03-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-16.
3. ↑  "fiziki-coğrafi xüsusiyyətləri". 2016-03-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-16.
4. ↑  "Biomüxtəliflik". 2016-07-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-16.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı
* Gizli kamera ilə çəkilmiş video Arxivləşdirilib 2016-04-23 at the Wayback Machine
**Mirzə Həsən bəy Məşədi Mehdixan ağa oğlu Mehdixanov**-çar ordusunun zabiti

Həyatı
------

Mirzə Həsən bəy Məşədi Mehdixan ağa oğlu 1820-ci ildə Şuşa qəzasının Vərəndə sahəsi nin Qoçəhmədli kəndində dünyaya gəlmişdi. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra mədrəsədə təhsilini davam etdirmişdi. Şuşa qəza məktəbində rus dilini öyrənmişdi. Savadlı olduğundan dolayı mirzə ünvanı daşıyırdı. 

  

Mirzə Həsən bəy çar ordusunda xidmətə çağrılmış, uzun bir döyüş yolu keçmişdi. O, 1849-cu ildə kornet, 1852-ci ildə podporuçik, 1854-cü ildə poruçik, 1860-cı ildə ştabs-rotmistr rütbələri almışdı.Cəsur zabit 1863-cü oldə döyüşdə həlak olub. 

  

Mirzə Həsən bəyin Əhməd bəy, Həsən bəy adlı oğulları vardı.

Mükafatları
-----------

Mirzə Həsən bəy Mehdixanov yaxşı xidmətlərinə görə 1855-ci ildə 4-cü dərəcəli "Müqəddəs Anna", 1860-cı ildə 3-cü dərəcəli "Müqəddəs Stanislav" ordenləri ilə təltif edilmişdi.

Mənbə
-----

* **Ənvər Çingizoğlu, Sərdarlı kəndi, Bakı, "Elnur-P" , 2005, 320 səh.**

Həmçinin Bax
------------
**Səid Mehmed Paşa** (osm. سعيد محمد باشا) (ö. 1869) — Osmanlı sultanı II Mahmud və Sultan Əbdülməcid dönəmlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət etmiş dövlət xadimi.

Əslən Bursalı olub, dayısı olan saray başçavuşusu Əli Əfəndinin vasitəsilə 1820-ci ildə Köhnə saraya, 1822-ci ildə isə Əndəruna alınaraq burada təhsil almışdır. Daha sonra xəzinə kəndxudası Kiprli Əli Əfəndinin çuxadarı olaraq xidmət etmişdir. 1827-ci ildə padşahın baş çuxadarı, 1831-ci ildə isə silahdarı olmuşdur. Ancaq bir il sonra vəzifələrindən azad olunub, Anadoluya sürgün edilmişdir. 1834-cü ilin iyulunda İstanbul boğazının mühafizəsiylə vəzifələndirilmişdir.

Bu vəzifədə ikən 6 aprel 1836-cı ildə vəzir rütbəsi alaraq II Mahmudun qızlarından Mihrimah Sultanla nigahlanmışdır. Cütlüyün toy mərasimi isə 28 aprel 1836-cı ildə Dolmabağça sarayında baş tutmuş, eyni mərasimdə Şahzadə Əbdülməcid və Şahzadə Əbdüləziz Sədabad qəsrində sünnət edilmişdir. Ancaq çox keçmədən 31 avqust 1838-ci ildə Mihrimah Sultan doğum əsnasında vəfat etmişdir. Dünyaya gələn Sultanzadə Abdullah bəy adlı oğlan uşağı da çox yaşamamışdır.

11 noyabr 1836-cı ildə Anadolu sərdarlığına, 14 noyabr 1837-ci ildə isə baş sərdarlığa təyin edilmişdir. 3 iyul 1839-cu ildə ticarət naziri, 8 yanvar 1840-cı ildə kaptan-ı dərya, 30 mart 1841-ci ildə ikinci dəfə ticarət naziri, həmin ilin mayında Aydın, yanvar 1842-ci ildə isə Ədirnə valisi təyin edilmişdir. 1842-ci ilin dekabrında vəzifədən alınmışdır.

1861-ci ildə sədarətə dəvət edilsə də, bu təklifi geri çevirmiş təqaüdə ayrılmışdır. 1869-cu ildə vəfat etmişdir.

Mənbə
-----

* Sicill-i Osmani V cild, səh. 84
**Mirzə Həsib Qüdsi** (1828, Bakı – 1908, Bakı) — XIX əsr Azərbaycan şairi.

Həyatı
------

Mirzə Həsib Qüdsi 1828-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. İlk təhsilini doğulduğu şəhərdə aldıqdan sonra Tehran şəhərinə yollanaraq mükəmməl dini və dünyəvi təhsil almışdır. Bakıya qayıtdıqdan sonra isə mədrəsə açmış və ömrünü dini alimlərin yetişməsinə sərf etmişdir. Bu böyük alim və şair 1908-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir. Təəssüf ki, bir çox din alimləri və Əhli-Beyt (ə) şairləri kimi Mirzə Həsib Qüdsinin də həyat və fəaliyyəti barədə məlumat yox dərəcəsindədir.

Zəngin irsə malik olan şairin şerləri mütəmadi olaraq o dövrün mətbuat orqanlarında: "Məktəb", "Şərqi Rus", "Həyat", "İrşad", "Dəbistan", "Tazə həyat", "Füyuzat" və başqalarında çap edilmiş, divanı isə 1883 və 1887-ci illərdə Təbrizdə, 1901-ci ildə isə Bakıda nəşr edilmişdir. Sovet imperiyası dövründə isə şairin divanı mərhum Əliəbbas Müznib tərəfindən tərtib edilsə də çap edilməmişdir. Bu kitab ancaq müstəqillik dönəmində Sona Xəyal və Mustafa Mailoğlu tərəfindən transfonelimerasiya edilərək nəşrə hazırlanmış və 2004-cü ildə nəşr edilmişdir.

Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi şair zəngin və çox şaxəli ədəbi irsə malikdir. Mirzə Həsib Qüdsi elm və məarifi nicat yolu bilərək bir çox şerlərində bunu qeyd etmişdir.

Həmçinin bax
------------


Vikimənbədə ***Müəllif:Mirzə Həsib Qüdsi*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

* Azərbaycan ədəbiyyatı

İstinadlar
----------
**"Xalq evləri" cəmiyyəti** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə sosial-mədəni sahədə fəaliyyət göstərmiş klub tipli müəssisələr. Əsas məqsədi Bakı şəhərinin mədən-zavod rayonlarının əhalisi arasında mədəni-maarif işi aparmaq idi. Xalq evləri bir çox tədbirlərin mərkəzinə çevrilmişdi: burada savadartırma kurslarından tutmuş, universitet kurslarına qədər müxtəlif kurs məşğələləri keçirilir, kitabxana-qiraətxanalar təşkil edilir, teatr tamaşaları, konsertlər göstərilirdi.

Fəaliyyəti
----------

Qaraşəhərdəki xalq evi böyük mədəni-maarif işi aparılır, teatr tamaşaları təşkil edirdi. Mövsüm bağlandıqdan sonra dövlət teatrı öz fəaliyyətini burada davam etdirir və həftədə iki dəfə opera tamaşaları göstərirdi. Qaraşəhərdəki cəmiyyət nəzdində 1919-cu il mayın 1-də mədəni-maarif və musiqi-teatr bölmələri təşkil edilmişdi. İyulun 2-də isə Şamaxı xalq evi təsis edilmişdi. 

Xalq evlərinə xeyriyyə köməyi də göstərilirdi. Belə ki, "Uriot" xeyriyyə cəmiyyəti xalq evlərinə avadanlıq almması üçün vəsait ayırmışdı. Məhz bu yardım sayəsində orada kino zalı yaradılmış və filmlərin nümayiş etdirilməsinə başlanmışdı. 

Qısa vaxt ərzində Bakı şəhərində, onun bütün mədən və zavod ərazilərində "Xalq evləri" cəmiyyətinin şöbələri açılmış, böyüklər üçün təşkil edilmiş savad kurslarında 5 minə yaxın adam oxumaq və yazmaq öyrənmişdi. "Xalq evləri" cəmiyyəti bu kurslara 7 min manatdan çox vəsait xərcləmişdi. Aprel işğalından (1920) sonra cəmiyyət öz fəaliyyətini dayandırmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Xalq əyləncələri cəmiyyəti

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycan tarixi, 7 cilddə, c.5, B. 2001.

İstinadlar
----------

1. ↑  Xalq Evləri Cəmiyyəti // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II. Bakı: "Lider". 2005. səh. 9. ISBN 9952-417-44-4.
**Gəvəni tıs-tıs** (*lat.* Acantholimon tragacanthinum) — plumbaqokimilər fəsiləsinin tıs-tıs cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Cənubi Qafqaz, Anadolunun şimal-şərqi, İranın şimal-qərbində geniş yayılmışdır. İranın qərbindən təsvir olunmuşdur.

Botaniki təsviri
----------------

10 sm-dək hündürlüyü olub, budaqlanmamış və ya bir-iki budaqlı kolcuqdur. Yarpaqları boz-göyümtül, 1-3 (4) sm uzunluqda, yuxarı yarpaqlardan fərqli olaraq üfüqi yerləşib və ya aşağı yönəlmişlər. Sünbülcükləri 10 mm uzunluqdadır. Kasacığı 8 mm uzunluqda olub, aydın seçilən, qıfşəkillidir. Daxili çiçəkaltlıqları demək olar ki, bir-birinə bərabər olub, kasacıq borusunun 2/3-4/5 hissəsini təşkil edir, neştərşəkilli və ya uzunsov kürəşəkillidir. Xarici çiçəkaltlığı geniş yumurtavari olub, iti və daxili çiçəkaltlıqlarının 1/2-4/5 hissəsini təşkil edir. May-iyun ayında çiçəkləyir, iyulda toxumları yetişir.

Ekologiyası
-----------

Kserofitdir. Dəniz səviyyəsindən 700–1100 m hündürlükdə, quru, daşlı, çınqıllı ərazilərdə, quru, əhəngli torpaqlarda bitir. Torpağa tələbkar olmayan, işıqsevən, quraqlığa, istiyə dözümlü, həmçinin şaxtaya davamlı bitkidir. İran-Turan coğrafi elementinə daxildir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Ordubad rayonunun ətraf ərazilərində rast gəlinir. Endemik və nadir növ kimi Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ına daxil edilməlidir.

İstifadəsi
----------

Dağlıq sahələrin bərkidilməsində və quraq ərazilərin yaşıllaşdırılmasında istifadə edilə bilər.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17234038
* Wikispecies: Acantholimon tragacanthinum
* EoL: 5490582
* GBIF: 4089979
* iNaturalist: 831131
* IPNI: 686171-1
* NCBI: 1526277
* Plant List: kew-2614959
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:686171-1
* WFO: wfo-0000513553

 |
**Nusrətəddin Məhəmməd Piştəkin**(1210-1230) — Piştəkinlilər sülaləsindən Qaradağ vilayətinin əmiri.

Həyatı
------

Əhər hakimi Nüsrətəddin Məhəmməd Piş-Təkinə (1210-1230) qoşun və avadanlığı ilə Təbriz səmtinə çəkilmək əmrini verir, özü isə 200 qulamı ilə bərabər Azərbaycanın əlçatmaz dağlarında gizlənir. Lakin Xarəzmşahın dəstəsi Nüsrətəddini Məyanic ətrafında yaxalayır, onu darmadağın etdikdən sonra Özbəkin bütün xəzinəsini ələ keçirir, Nüsrətəddinin özünü vəziri Rəbibəddin Dən-danla birlikdə əsir aparır.

Ədəbiyyat
---------

* Ənvər Çingizoğlu. Qarşı yatan Qaradağ. Bakı, "Ozan", 1998.– 192 səh.
* Ənvər Çingizoğlu,Qaradağlılar. Bakı, "Şuşa" nəşriyatı, 2008. – 160 səh.
* Ənvər Çingizoğlu, Qaradağ xanlığı, Bakı, "Mütərcim", 2011. – 212 səh.

İstinadlar
----------

1. ↑  .bn .l-.sir, IX, s.h.313; .n-N.s.vi, s.h.4, 58 v. s.; Cuveyni, II, s.h.336; .bul-Fida, III, s.h.118; .bn .l-Vardi, II, s.h.193; R..id.ddin, 1/2, s.h.186.

Həmçinin bax
------------

* Qaradağ vilayəti
* Piştəkinlilər sülaləsi
**Mirzə Həsən Mаil** — şair, XIX əsrin iкinci yаrısı

Həyatı
------

Mirzə Həsən Аvşаr XIX əsrin iкinci yаrısındа yаzıb yаrаdаn şаirlərdəndir. Mаil təхəllüsü ilə incə ruhlu şеirlər yаzıb. Günеy Аzərbаycаnın Urmiyа şəhərində dоğulub. Ilк təhsilini dоğmа şəhərində аldıqdаn sоnrа, Tеhrаnа gеdərəк görкəmli еlm və mədəniyyət хаdimlərinin yаnındа biliyini təкmilləşdirib. Каmil təhsil аlаndаn sоnrа İrаnın хаrici işlər vəzirliyndə işə düzəlib. İnsаn qəlbini оvsunlаyаn şеrləri tеz bir zаmаndа оnu ünlü еdib. "Şеyхüşşüərа"-şаirlər şеyхi ləqəbinə lаyiq görülüb.

Mirzə Həsən Аvşаr işi ilə bаğlı Bəndərləngəyə göndərilir. Bəndərləngənin istisi, bürкüsü, cаnsıхıcı həyаt tərzi şаiri bеzdirir. Dövlət dаirələrinə еtdiyi şiкаyətlər hеç bir nəticə vеrməyəndə, şаir özbаşınа, işini burахıb Tеhrаnа yоlа düşür. Tеhrаndа оnu qəbul еtmirlər. Hаnsı idаrəyə mürаciət еdirsə bir işə düzələ bilmir. Аğır, dözülməz bir güzərаn кеçirir.

Mirzə Həsən Аvşаr təхminən 90 yаşındа vəfаt еdir. Mаilin qələmə аldığı qəzəllər Füzuli yаrаdıcılığı ilə səsləşir.

Yaradıcılığı
------------


***Vikimənbədə*** **Mirzə Həsən Mail** ilə əlaqəli məlumatlar var.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar, Avşarlar, Bakı, "Şuşa", 2008, səh. 302-303
***Bayram axşamı*** filmi rejissor Toğrul Məmmədov tərəfindən 2017-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Film M Group Production şirkətində istehsal edilmişdir. Film şirkətin böyük filmdə ilk işidir. Novruz bayramına həsr olunmuş filmdə Hollivud filmlərindən məlum olan yeni texnologiyalardan, mürəkkəb qrafika işləri və müasir kompüter üsullarından istifadə olunub. Ekran əsəri Bayram (İslam Mehrəliyev) adlı uğursuz oğlanın şirkət sahibinin qızına vurulmasından bəhs edir. Əsas hadisələr Novruz bayramı ərəfəsində cərəyan edir. Bayram uğursuzluğa son qoymağı qərara alır. Novruz bayramı ənənəsinə görə, bu arzunun həyata keçməsi üçün tonqalın üstündən tullanmaq lazımdır. Lakin o, səhər yeni doğulmuş körpənin başı ilə əvvəlki Bayrama çevrilir. Əsas rolları İslam Mehrəliyev, Oksana Rəsulova, Cəmil Məmmədli, Yusif Babayev, Firəngiz Mütəllimova, Əkbər Əlizadə, Elxan Quliyev, Nahidə Orucova, Xose Bernardo, Murad Dadaşov, Asya Abdullayeva ifa edirlər.

Məzmunu
-------

Bir novruz əfsanəsindən bəhs edən bu film Bakıda milli bayramımız olan Novruzun təmtəraqlı surətdə qeyd olunduğu ərəfədə 30 yaşlı şəhər sakininin başına gələn maraqlı hadisələrdən bəhs edir. Uğursuz həyat sürən Bayram (*İslam Mehrəliyev*) məhz bu Novruz bayramında butun uğursuzluqlara son qoymaq əzmindədir. Adət-ənənəyə uyğun olaraq o da arzu tutub tonqaldan atlanır. Dilədiyi arzu isə uşaq kimi problemsiz həyat sürməkdir! Lakin arzudanda arzuya fərq var. Ağlasığmaz vəziyyətə düşmək istəmirsizsə nə arzu etdiyinizə fikir verməlisiz. Yoxsa bizim filmin qəhrəmanı kimi çıxılmaz vəziyyətdə qala bilərsiz. Həyata keçməsini dilədiyi bir arzu onun həm həyatını alt-üst etdi həmdə onun dostlarını,nişanlısını və bütün ətrafındakı insanları şoka saldı. Düşdüyü gülünc və inanılmaz vəziyyətdən isə çıxış yolunu heç kim tapa bilmir. Üstəlik toyuna sayılı günlər qaldığı üçün vəziyyət daha da qəlizləşir. Hər keçən gün onun həyatı daha da çətinləşir.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Rejissor: Toğrul Məmmədov  

Ssenari müəllifi: Cəmil Məmmədli, Toğrul Məmmədov  

Operator: Rauf Qurbanəliyev  

Prodüser: Murad Dadaşov  

Rəssam: İqbal Əliyev  

Səs rejissoru: Orxan Ağalarov

Rollarda
--------

İslam Mehrəliyev  

Oksana Rəsulova  

Cəmil Məmmədli  

Miri Yusif  

Firəngiz Mütəllimova

İstinadlar
----------

1. ↑  "Murad Dadaşov "Bayram axşamı" filminin uğurlu təqdimatını keçirib – FOTO + VİDEO". 2017-02-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-05.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı

Xarici keçid
------------

* Treyleri izlə
* Filmi izlə
**Şövkət Ağayev** (tam adı: *Şövkət Həsənoviç Ağayev*; 14 dekabr 1936, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ – 20 yanvar 1990, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Qanlı Yanvar şəhidi.

Həyatı
------

Şövkət Ağayev 1936-cı il 14 dekabr tarixində Bakıda anadan olmuşdur. Əslən qarabağlı idi. Anası Rəhimə xanım əslən Osetiyadan, atası Həsən bəy isə içərişəhərli olmuş, 70-ci illərdə Azərbaycan Tibb Universitetinin göz xəstəlikləri kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır.. Şövkət Ağayev əvvəlcə Bakıda 18 nömrəli məktəbi bitirmiş, sonra BDU-da hüquq fakültəsində təhsil almışdır. Təhsilini bitirdikdən sonra, əvvəlcə hüquqşünas, sonra keçmiş Orconokidze rayonunda (indiki Suraxanı rayonunda) xalq hakimi, daha sonra isə Poladtökmə zavodunda vəkil işləmişdir. 1983-cü ildə ailə həyatı qurmuş, ailə həyatından bir qızı yadigar qalmışdır.

Qanlı Yanvar faciəsi
--------------------

19 yanvar 22:00 radələrində XI Qızıl Ordu meydanına getmək üçün evdən çıxmış və bir daha geri qayıtmamışdır. Binəqədi Rayon Məhkəməsinə itkin düşməsilə bağlı ailəsi tərəfindən müraciət edilmiş, Məhkəmənin 22 may 1996-cı il qətnaməsilə Şövkət Ağayevin xəbərsiz itkin düşməsi elan olunmuşdur.. Ailəsi tərəfindən şəhid statusu alması üçün müraciətlər yalnız itkin düşdüyü tarixdən 27 il sonra — 2017-ci ildə "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 2 avqust 2017-ci il tarixli 3140 saylı Sərəncamından sonra müsbət başa çatmışdır.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

1. 1 2  ""20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 2 avqust 2017-ci il tarixli 3140 saylı **Sərəncamı**". 2022-08-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-02.
2. 1 2  "Məzarsız şəhid, yaxud itkin düşmüş arzular…". 2022-09-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-02.
3. ↑  "27 ildən sonra Şəhid statusu alan Şövkət Ağayevin ailə dramı — FOTO". 2022-09-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-02.
4. ↑  "20 yanvar hadisələrində itkin düşən Bakı sakini — Ailəsi ona ŞƏHİD statusu istəyir". 2022-09-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-02.
**Şövkət Seydamətov** (*ukr.* Zofia Albinowska-Minkiewiczow; 19 aprel 1954, Buxara vilayəti) — Krım tatar əsilli sovet və ukraynalı teatr, kino və incəsənət və sənətkarlıq rəssamı.

Bioqrafiya
----------

Özbəkistanın Buxara vilayətinin Narpay kəndində deportasiya olunmuş Krım tatarlarının ailəsində anadan olub. 1957-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Tacikistan SSR-in Leninabad vilayətinə köçüb.

1972-ci ildə Düşənbə (Tacikistan) M. Olimov adına Respublika Rəssamlıq Texnikumuna daxil olmuş və 1976-cı ildə oranı bitirmişdir. O, Leninabad İncəsənət Fonduna göndərilib, burada dizayn işləri ilə məşğul olub, keramika sənətinə yiyələnib, monumental rəngkarlıq işləri aparıb. Həmin 1976-cı ildən rayon və respublika sərgilərində iştirak etmişdir.

1992-ci ildə SSRİ-nin dağılmasından sonra Krıma qayıdıb, Simferopol vilayətinin Dubki kəndində məskunlaşıb. 1993-cü ildən Krım Tatar Musiqili Dram Teatrında çalışır, 1994-cü ildən teatrın baş rəssamıdır. 1993-2004-cü illərdə teatrın səhnələşdirdiyi tamaşaların əksəriyyətini Şövkət Seydamətov hazırlayıb.

2003-cü ildən kinoda fəaliyyətə başlayıb. 2004-cü ildə Kiyevə köçüb.

Teatrda fəaliyyəti
------------------

Krım Tatar Musiqili Dram Teatrının tamaşaları üçün ssenari və geyim dizaynları:

Şamatəli qonşular (1993).

Arşın Mal-Alan (1995).

Oynayık, kuleyik, burada sefa sureyik (1997).

Qadınçıqlar (1997).

Dubaralı toy (1998).

Məmlük Baybars (1998).

Əsas işləri
-----------

Leninabad restoranının interyerindəki relyef, 1983 (şamot, terakota, şir).

"İsfara" kimya zavodunun interyerində mozaika pannosu, 1979 (smalt, rustik).

Xücənd 29 saylı məktəbin interyerində divar rəsmi, 1989 (qesso, yağlı).

"Mart" toxuması, 1980.

"Zaman" qobeleni , 1990.

Kino işi
--------

2009 - Gözəllik ərazisi.

2010 - Qoru və saxla.

2011-2013 - Taksi.

2013 - Qadın həkim-2.

2013 - Qaytarma.

2014 - Qadınsayağı soyğunçuluq ("həmçinin bu filmdə qapıçı Fərhad rolunu oynayır").

2016 - Həyat xəttində.

2017 - Kiborqlar.

2017 - Başqasının duası.

Mənbə
-----

* Alem-i Medeniye: Шевкет Сейдаметов.
* Шевкет Сейдаметов мечтает вернутся на Родину.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Heroes of Our Hearts: the story of Shevket Seydametov". ukrinform.ru (Ukrainian). 2023-03-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-16.
2. ↑  "Sevket Seydametov. Cinema works". www.kino-teatr.ru (Russian). 2023-03-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-16.
**Zəngçiçəyinəoxşar azineuma** (*lat.* Asyneuma campanuloides) — bitkilər aləminin astraçiçəklilər dəstəsinin zəngçiçəyikimilər fəsiləsinin azineuma cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Təhlükə həddinə yaxın olanlar"a aiddir. Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi 50-70 sm hündürlükdədir. Yarpaqları noxudvari və ya mişardişlidir, 5-8 sm uzunluqda, 2-4 sm enindədir. Aşağı yarpaqları yumurtavari və küt, digərləri oturaqdır. Çiçəkqrupu sünbülvari, topaşəkilli göy-bənövşəyi çiçəklərdən ibarətdir. Kasacığı çılpaq, ensiz tərs -konus formalı,şırımlıdır. Tacı dərin kəsilmiş, xətti, aşağı əyilən dilimlidir. Sütuncuğu 3 erkəkciklidir. Qutucuğu uzunsov, yuxarı hissəsində xırda grcüklərə açılandır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə iyul-avqust, meyvəvermə iyul-senytabr aylarına təsadüf edir. Subalp və yuxarı meşə qurşağının dağ çəmənlərində, meşələrdə və tarlalarda rast gəlinir.

Yayılması
---------

Böyük Qafqazın Quba sahəsi, şərq və qərb hissələri, Kiçik Qafqazın şimal və mərkəzi hissələr, Naxçıvanın dağlıq hissəsidir.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyasının təbii bərpasında mənfi təsirlərin dəyişilməsindən asılılığı müşahidə olunur, azalma tendensiyasına meyillidir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen amillər, otarılma, tapdalanma və iqlim amillərinə həssaslıqdır.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Populyasiyanın nəzarətə götürülməsi, mütəmadi monitorinqlərin aparılması tələb olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Asyneuma campanuloides* | 
* Wikidata: Q15597195
* Wikispecies: Asyneuma campanuloides
* GBIF: 3168098
* iNaturalist: 557042
* IPNI: 139562-1
* NCBI: 361369
* Plant List: kew-360691
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:139562-1
* Tropicos: 5503917
* WCSP: 360691
* WFO: wfo-0000823053

 |
| *Phyteuma campanuloides* | 
* Wikidata: Q95966121
* IPNI: 144333-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:77245039-1
* Tropicos: 5503920
* WFO: wfo-0000817464

 |
**Xonqxa (Qırmızı)** (vyet. Sông Hồng; *çin.* 元江, **Yuanszyan**) — Çin Xalq Respublikasının cənubunda və Vyetnamın şimalında yerləşən çay.

Adlanması
---------

Çində *Yuanszyan* (*çin.* 元江) və ya *Xunxe*, pinyin dilində Hónghé, — vyet. *Şonqxonq*, əvvələr vyet. *Xonqa* adlandırılmış.

Xarakteriskası
--------------

Çayın uzunluğu 1183 km, sahəsi təxminən 158 min km²-dir. Su sərfi mənsəbində 30 min m³/saniyədir. Ən aşağı su sərfi — 700 m³/saniyədir. Orta su sərfi — 900 m³/saniyədir. Mənbənin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü — 1776 metrdir. Dənizə Syuantxyui qoruq ərazisində tökülür. Dənizə töküldüyü ərazidə dəhnə formalı körfəz formalaşıb. Körfəz Balat (vyet. Cửa Ba Lạt) adlanır. Cənubi Çin dənizinə tökülənə qədər Txaybin və Namdin əyalətləri arasında inzibati sərhəddi formalaşdırmış.

Suyun qırmızımtıl-qəhvəyi rəngi çayın Qırmızı adlandırılmasına səbəb olmuşdur. Suyun tərkibində olan lil ona bu rəngi verir. Xonqxa çayında musson mövsümündə baş verən daşqınlar onun il boyu fərqli səviyyələrə malik olmasına səbəb olur. Xonqxa çayının deltası Vyetnamın mühüm kənd təsərrüfatı bölgəsidir.

Axımı
-----

Çay öz başlanğıcını Çinin Yunnan əyalətindən, Dalı şəhərinin cənubunda yerləşən dağlardan götürür. Cənub-şərqə doğru axaraq Çin və Vyetnam arasında 80 km-lik sərhədi formalaşdırır. Xonqxa daha sonra Laokay əyalətində və eyni adlı şəhərdən keçərək düzənlik əraziyə çıxır. Vetçi şəhəri yaxınlığında çaya Lo və Da (Qara) çayları birləşir. Bakbo körfəzinə tökülənə qədər çay Hanoy və Hayfon şəhərlərindən keçir.

Əsas qolları
------------

Xonqxa çayının əsas üç qolu var. Soldan ona Nansixe, sağdan isə Lo və Da çayları birləşir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Xonqxa çayı üzərində yerləşən Nanşa su anbarı
Əsasən düyü tarlalarının suvarılmasında istifadə olunur. XIX əsrdə Xonqxa çayı Çinin mühüm ticarət marşrutu hesab edilirdi. Vyetnam ərazisində, Hanoy şəhərəinə kimi çayda gəmiçilik inkişaf edib. Ümumi uzunluğu 175 km olan bu hissəyə dəniz gəmiləri belə daxil ola bilir. Çin ərazisində Xonqxada çay gəmiçiliyi əsasən yaxın məntəqələrə çayın dibindən qum daşınması ilə məhdudlaşır. Çay üzərində yerləşən böyük şəhərlər — Xekoy (Çin) və Yenbay, Laokay, Hanoy (Vyetnam). Xonqxa çayının deltasının qollarının birində Hayfon dəniz limanı yerləşir.

Çin ərazisində çay üzərində bir-neçə SES inşa edilmiş. Nanşa SES-i Yuanyan və Szyanşuy uezdinə yerləşir. (Xunxe-Xani-İiski muxtar əyaləti). Maduşan SES-i isə Qeszyu və Szinpin uezdlərində yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Географический энциклопедический словарь: географические названия / Под ред. А. Ф. Трёшникова. — 2-е изд. доп. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — С. 529. — 210 000 экз. — ISBN 5-85270-057-6.
2. 1 2 3  Большая советская энциклопедия
3. ↑  Bulletin of the Geographical Society of Philadelphia, 9–10, Geographical Society, 1912, 18–20[*ölü keçid*]
**Abşeron sarı ənciri** - Abşeron yarımadasında yetişdirilən yerli əncir sortu. İki dəfə məhsul verir. Qabığının rəngi açıq-sarı, ləti çəhrayı, toxumu isə azdır. Meyvəsi orta ölçüyə malik olub 30-40 q çəkiyə malikdir. Sentyabrın əvvəlləri meyvəsi yetişir. İyulda verdiyi ilk məhsul *varəncir* adlanır. Bir ağacdan 60-70 kq məhsul yığmaq olur. Tərkibi C vitamini ilə zəngindir. Bu sort əncirdən yaxşı mürəbbə, doşab hazırlanır. Üstəlik meyvə qurusu kimi istifadə edilir. Şəfalı əhəmiyyəti vardır. Həzm və qan-damar xəstəliklərinin profilaktikasında istifadə edilə bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 63. ISBN 978-9952-441-02-4.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Meyvələr ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **əsasən "Sanqalan" kimi tanınan Səndələn dağı** haqqındadır. **Ağsu rayonunun Sanqalan kəndi** üçün **Sanqalan (kənd)** səhifəsinə baxın.* |

**Sanqalan** və ya **Səndələn** — Böyük Qafqaz sıra dağlarının cənub-şərq ətəklərində yerləşən Ləngəbiz silsiləsinin ən hündür zirvəsi.

Hündürlüyü 929 metrdir. Ağsu rayonunun inzibati ərazi vahidinə daxil olan Bico kəndinin ərazisində, Ağsu rayonu ilə Şamaxı rayonunun sərhədində yerləşir. Zirvənin adının vaxtilə Bico kəndi ərazisinə gəlmiş Səndələn türk tayfalarının adı ilə bağlı olduğu və ya saklarla bağlı "Sak qala" mənasını verən toponim olduğu qeyd edilir.

Ətraf ərazilərin əhalisi tərəfindən **Bico dağı** da adlandırılır. Yerli əhali arasında isə əsasən **Sanqalan** adlanır və qədim sak tayvaları ilə əlaqələndirilən "Sak qala" toponimi ilə bağlı olduğu da ehtimal edilir. *(Bico kəndi ərazisində yerləşən məşhur Pirəmsaq ("sak qocası" mənasına gəlir) qəbiristanının mövcudluğu bu versiyanı daha da gücləndirir.)*

Böyük Qafqaz dağlarından Arana açılan strateji mövqedə olduğu üçün vaxtilə bu zirvə hərbi müdafiə və müşahidə məntəqəsi kimi istifadə edilmişdir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Dağ | *Dağ ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Bubilərin milli bayrağı
**Bubilər**, fernandlılar , yediyelər , adiyyalar , adicalar (özlərini bubi , bube adlandırırlar) — Ekvatorial Qvineyada bantu qrupundan xalq.

Yayılmaları
-----------

Bioko adasının yerli əhalisi. Sayları 49 min nəfərdir (2005). Şimali (nelər, sakatolartolar) və cənubi (abbalar, loketolar, biomalar, tetelər, rekalar) Bubilərə bölünürlər. Bantu dillərinin A zonasına aid edilən və şimal, cənub-qərb, cənub-şərq dialektləri olan bube dilində danışırlar.

Dinləri
-------

Dindarları, əsasən, xristiandır, ənənəvi inanclarını saxlayanlar da var.

Kənd təsərrüfatı
----------------

Əsas ənənəvi məşğuliyyətləri toxa əkinçiliyi, ovçuluq, balıqçılıqdır; ağac üzərində oyma sənəti inkişaf etmişdir (8–10 dili olan, zəngin həndəsi naxışlı zınqırovlar – leyebo musiqi aləti səciyyəvidir). Avropalıların gəlişinə (15 əsr) qədər metaldan istifadə etmirdilər, əmək alətlərini daşdan düzəldirdilər. Böyük ailələr, ana xətti ilə qohum nəsillər və gizli cəmiyyətlər saxlanılır. Folklorları nəğmə, nağıl və atalar sözündən ibarətdir.

Həmçinin bax
------------

* Cənubi Loular
* Butunqlar
* Çikasolar

Xarici keçidlər
---------------

* Historia de los Reyes Bubis Arxivləşdirilib 2016-06-25 at the Wayback Machine

* Movimiento Para La Autodeterminacion del la Isla de Bioko on YouTube

* Riebapua Cultural Association (in Spanish)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Bubilər// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 14.
**Ziya Salman oğlu Hacızadə** (29 aprel 1934, Baş Göynük, Nuxa rayonu – 29 sentyabr 2004, Bakı) — Azərbaycan alimi, geologiya-mineralogiya elmləri namizədi.

Həyatı
------

Ziya Hacızadə 29 aprel 1934-cü ildə Şəki rayonunun Baş Göynük kəndində anadan olmuşdur. O, 1951-ci ildə Bakı şəhər 1 saylı orta məktəbi bitirmiş, ardınca isə Məşədi Əzizbəyov adına Azərbaycan Sənaye İnstitutunun (indiki ADNA) geoloji-kəşfiyyat fakültəsinə daxil olmuşdur. Hacızadə buradan 1956-cı ildə məzun olmuşdur. O, məzun olduqdan sonra Neft Daşlarına işə göndərilmiş, 1962-ci ilə qədər orada operator, mühəndis və böyük mühəndis vəzifələrində çalışmışdır. Hacızadə 1967-ci ildə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunda "Neft və qaz yataqlarının geologiyası və kəşfiyyatı" kafedrasında əyani aspiranturanı bitirmiş və "Neftlilik-qazlılıqla əlaqədar olaraq Abşeron vilayəti qərb kənar zonasında qırməkanaltı lay dəstəsinin hidrogeoloji və hidrokimyəvi xüsusiyyətləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafıə etmişdir.

Ziya Hacızadə namizədlik dissertasiyasını müdafiə etdikdən sonra Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun "Neft və qaz yataqlarının geologiyası və kəşfiyyatı" kafedrasında mühəndis, elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır. O, 1968–1972-ci və 1980–1981-ci illərdə Əlcəzairdə, Əhməd Buqarə adına Bumerdes Universitetində fransız dilində geoloji fənlərdən dərs demişdir. Hacızadə 1972-ci ildən isə Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının "Neft-qaz mədən geologiyası" kafedrasında dosent vəzifəsində çalışmışdır. O həmçinin, uzun müddət geoloji-kəşfıyyat fakültəsinin dekan müavini və dekanı olmuşdur.

Ziya Hacızadə 29 sentyabr 2004-cü ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Ziya Hacızadə bir sıra dərslik, dərs vəsaiti və metodik göstərişlərin müəllifidir. 1981-ci ildə onun 27,8 ç.v. həcmində "Neft-qaz axtarışı və neft-mədən geologiyası" dərsliyi "Maarif" nəşriyyatında çap edilmişdir. 1966-cı ildə "Hidrogeologiya" (3,5 ç.v.), 1979-cu ildə "Neft-qaz yataqlarının hidrogeologiyasının əsas məsələlərinə dair" (5 ç.v.), "SSRİ-nin əsas neftli-qazlı artezian hövzələrinin hidrogeologiyası" (2,75 ç.v.) dərs vəsaitləri Az.NKİ-nin nəşriyyatında çap olunmuşdur. Bunlardan əlavə o, neft və qaz ehtiyatlarının hesablanması, struktur geologiya fənləri üzrə bir sıra metodik göstəriş və laboratoriya tapşırıqlarının müəllifidir.

Bir sıra elmi konfranslarda hidrogeologiya üzrə məruzələr etmişdir. Onun 50-dən artıq elmi məqaləsi vardır ki, onlardan üçü Əlcəzairdə çap edilmişdir. Ziya Hacızadə 1991-ci ildə SSRİ Geologiya Nazirliyi tərəfındən "Yer dərinliklərinin kəşfı əlaçısı" nişanı ilə təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  "Şəki. Alim və ziyalılar" (az.). Bakı: Bakı Universiteti Nəşriyyatı. 2002. səh. 209. 2021-09-01 tarixində arxivləşdirilib  (#archive\_missing\_url).

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Mirzəyev, Məmməd.* Qara qızıl ağ səadət rəngində (az.). Azərbaycan nəşriyyatı. 2001. səh. 153.
**Mohsen Namjoo** (*fars.* محسن نامجو‎; 4 mart 1976, Türbət Cam, Rəzəvi Xorasan ostanı) — İran musiqi ifaçısısı, bəstəkarı və yazıçısı.

Həyatı
------

Mohsen Namcu Məşhəd şəhərində, yerli adət-ənənəyə uyğun şəkildə böyüyüb. Uşaqkən ədəbiyyata və musiqiyə marağı yaranmış və oxuduğu məktəbdəki incəsənət tədbirlərində aktiv iştirak etmişdir. 12 yaşında ikən, atasını itirmiş və anası və böyük qardaşları tərəfindən musiqi məktəbinə göndərilmişdir. Burada onun müəllimi Nəsrullah Naşəpur olmuşdur. Ailəsinin etiraz etməsinə baxmayaraq, peşəkar musiqi karyerasına başlamaq qərarı verdi və musiqi təhsilinə Tehran Universitetində davam etmək üçün Tehrana köçdü. Qəbul sınağından keçmək üçün istənilən bir musiqi alətində ifa edə bilməli idi. Maddi vəziyyəti yalnız sətar almağa çatırdı.

1994-cü ildə universitetə qəbul oldu. Burada müntəzəm olaraq teatr və musiqi təhsili aldı. Universitetdəki klassik tədris sistemindən razı deyildi. Klassik, ənənəvi İran musiqisi ilə yaxından maraqlandıqdan sonra həmin ənənəvi musiqini modern musiqi ilə birləşdirib sintez etdi. Bu işləri bəzi musiqi qurumları və nümayəndələri tərəfdən bəyənilmədi və çox ciddi tənqid və maneələrlə üz-üzə qaldı.

İran musiqisini qeyri-ənənəvi bir şəkildə və mahnıların yeni tərzdə ifa edilməsi səbəbilə, üçüncü ilində universitetdən kənarlaşdırıldı. Universitetdən qovulduqdan sonra Tehranda üç konsert verdi. 2000-ci ildən rok və caz musiqisi onun üçün vacib əhəmiyyət kəsb edir. Bu iki musiqi janrını ənənəvi İran musiqisi ilə birləşdirdi. Bu səsyazmalar çox keyfiyyətsiz bir sistemlə qeydə alındı. Bu səsyazmaların bir qismi kopyalandı və bütün İran'da, bir çok insan tərəfindən sevilərək dinlənildi. 2006-cı ildən qapalı konsertlər verməyə başladı və həmin il Beynəlxalq Rotterdam Film Festivalı'nda "Hotspot Teheran" adlı kompozisiya ilə səhnəyə çıxdı. Uğurlu baş tutan bu konsertdən sonra Hollandiya radiosunda onunla bir veriliş hazırlandı və konsertdən bəzi əsərlər çalındı. İran sərhəddlərindən xaricdə Mohsen Namjoo xüsusilə "Sound of Silence" adlanan sənədli filmlə tanındı. Bu filmdə Amir Hamz ve Mark Lazarz, Namjoo ilə birlikdə, İran'ın digər qabaqcıl musiqiçiləri O-Hum, Hich-Kas və Emad Bonakdar'ı da göstərərək, Tehran'dakı underground musiqidən söhbət açırdılar.

İyul, 2009 tarixində Qurana ləkə yaxma iddiası ilə beş il həbsə məhkum olundu.

Təhsil
------

* 1988–1993: Nasrollah Nassehpoor'dan ənənəvi İran musiqisi dərsləri alıb.
* 1994–1997: Tehran Universiteti

Diskoqrafiya
------------

* Toranj
* Jabr-e Joghrafiyai
* Sonati Ha
* Damavand
* Gis
* Oy
* Useless Kisses
* Alaki

Xarici keçidlər
---------------

* Mohsen Namjoonun rəsmi saytı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Deezer · Instagram · Last.fm · SoundCloud · Spotify · YouTube |
| Tematik saytlar | AllMusic · Danish Film Database · Discogs · IMDb · Metacritic · MusicBrainz · Rotten Tomatoes |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 16197560z · GND: 1061785424 · ISNI: 0000 0004 6299 0345 · LCCN: no2012017254 · SUDOC: 258128674 · VIAF: 120195433 · WorldCat VIAF: 120195433 |

 |
Luara vadisində yerləşən Kral Şambor qəsri
**Şato** (*fr.* château) — Fransada, daha çox park və şərabçılıq təsərrüfatı ilə məşğul olan daha yüksək aristokratiya və ümumilikdə zadəganların ev sahibliyi üçün qəbul edilən ad.

Orta əsr zadəganlığının möhkəmləndirilmiş iqamətgahlarına fransız dilində *château fort* termini deyilir və əksər şateauxlar üçün tərcümənin daha uyğun bir variantı "saray", "əmlak" və ya "əmlak" dır. Məsələn, «Şato Versal» (*Château de Versailles*) — XVII—XVIII-ci əsrlərə aid bir saray və park ansamblının klassik bir nümunəsidir.

300-dən çox şato Luar vadisində cəmləşmişdir. Onların bir çoxu YUNESKO tərəfindən Dünya İrsi siyahısına kimi təsnif edilir və mərhum Qotik Milli İrsinin İntibah İtaliyasından götürülmüş elementlərlə xarakterik qəribə birləşməsi ilə I Fransis dövrünün erkən intibah memarlığının şah əsərlərinə aiddir. Belə bir binanın klassik nümunəsi Şambord qala sarayıdır.

XIX əsrin sonlarında Şərqi Avropa və Amerikada, o cümlədən Kanadada yayılan eklektizm və tarixçiliyə olan həvəsdən sonra "şate stili"ni təqlid edən asimmetrik binalar yaradılmışdır. *fr.* A la la chateau üslubuna nümunələr arasında Massandrov sarayı, Yevksinoqrad, Barvixedə yaşayış yerləri mövcuddur.

Hal-hazırda, Fransada şato feodal sələfi ilə tarixi qohumluq münasibətində olan hər hansı bir üslubda, hər hansı bir dövrdə tikilmiş hər hansı bir bina deyilir: bir şate, əvvəllər heç bir şatovun olmadığı yerdə tikilmiş bir ev sayılmır; və əksinə - misal üçün 2010-cu ildə sökülən tarixi bir şato yerində inşa edilmiş şato evidir.

|  |  |  |  |  |
| Uoddesdon-Manor, Rotşildların ingilis əmlakı |  | Yaltada yerləşən Massandrov sarayı |  | Kvebek şəhərində yerləşən «Şato-Frontenak» oteli |

Xarici keçidlər
---------------

* 

* Vikianbarda Châteaux en France ilə əlaqədar mediafayllar var
**Bucaq tatarları** (Dunay tatarları, noqaylar) - XV-XVIII əsrlərdə Cənub-Şərqi Bessarabiya çöllərində (Bucaq) məskunlaşmış türkdilli xalq.

Haqqında
--------

Bucaq tatarları Bucaq ərazsində bir neçə köçəri türk tayfasının, başlıca olaraq, kiçik noqayların qarışması nəticəsində təşəkkül tapmışdır. Ehtimal ki, əvvəllər burada hunlar, avarlar, bulqarlar, qıpçaqlar, kumanlar və peçeneqlər məskunlaşmışlar. 1484-cü ildə Osmanlı sultanı II Bəyazidin Moldova knyazlığına yürüşündən və Bucaqda Silistriya sancaqlığının yaradılmasından sonra Krım xanı Mengli Gəray bu ərazidə Şimali Qafqaz çöllərindəki təbəələrini - tatarları və noqayları məskunlaşdırdı. Qonşu dövlətlərə yürüşləri ilə tanınan kişik noqayları Podolye və Ukraynada bucaq tatarları adlandırırdılar. 1812-ci ildə Bucaq vilayəti Rusiya imperiyasının tərkibinə qatıldıqdan sonra noqayların bir qismi Azovyanı ərazilərə Don çayından Kubana qədər) köçürüldü, müsəlman əhali Osmanlı dövlətinin Dobruca vilayətinə sürgün edildi, Bucaq tatarlarının yerlərində isə ruslar məskunlaşdı.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. V cild. Bakı, 2014, səh.16.