recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Evcik-evcik** - Azərbaycanda əsasən yazqabağı (bayramqabağı) günlərdə, eləcə də digər fəsillərdə uşaqlar arasında, əsasən də kiçik və orta yaşlı qız uşaqları arasında
geniş şəkildə oynanılan qədim oyunlarından biridir.

Ümumi məlumat
-------------

Unudulub aradan çıxmaqda olan bu oyunun yaranma tarixi bizə məlum olmasada, ailə məişəti zəmnində yarandığı məlumdur. Bu barədə dəqiq fikir demək çətindir.Hər halda, oyunu xüsusiyyətləri onun uzaq keşmişlərə aid olduğunu göstərir. Hələ Azərbaycanda XVIII və XIX əsrlərdə uşaq oyuncaqları istehsal olunmadığı, yaxud da zəif istehsal olunduğu bir dövrdə bu oyunu keçirmək üçün qızlar "yorğan-döşək dəsti" eləcə də başqa məişət əşyaları tikib düzəldirdilər. Çubuqlardan, düymədən (piləkdən) və kiçik parça qalıqlarından (qırıntılarından), müxtəlif saplardan olduca gözəl, gəlincik hazırlayırdılar.

Evcik-evcik oyunu maraqlı oyunlardan biri olmaqla yanaşı, müqəddəs ailə məişəti mərasimlərinin qalığı olub, sonradan oyuna çevrilmişdir.

Hər dövrün tələblərinə uyğun olaraq dəyişən bu oyunun müasir ailənin məişət və mədəniyyətində tərbiyəvi əhəmiyyəti böyükdür.

Oyunun quruluşu
---------------

Bir neçə uşaq (əsas hallarda qız uşaqları) bir yerə cəm olub sanama yolu ilə ev yiyəsi (başçı, molla və ya aparıcı) seçirlər. Yerdə qalan oyunçulara ev yiyəsi (başçı, molla və ya aparıcı) tərəfindən müxtəlif vəzifələr tapşırılır. Oyun zamanı Azərbaycan xalqının ailə məişətinə (qonaqpərvərlik, ailəcanlılıq və s.) uyğun şəkildə ailədə baş verən hadisə və olaylar uşaqlar tərəfindən oyun şəklində oynanılır (yamsılanır, icra edilir).

Oyun zamanı oyuncaqlarla yanaşı müxtəlif mətbəx əşyalarından da istifadə olunurdu.

Qeyd etmək lazımdır ki, bu oyunu əsasən kiçik və orta yaşlı uşaqlar (xüsusən də qız uşaqları) oynayırlar.

| ⛭Azərbaycan xalq oyunları |
| --- |
| Döyüş oyunları | Qurşaqtutma • Zorxana • Azərbaycan milli güləşi |  |
| Strategiya oyunları | Mərəköçdü • Noxud çuxuru • Pula-pula • Qalaqapı |
| Novruz oyunları | Baca-baca • Keçəl • Kos-kosa • Yumurta döyüşdürmə |
| Atüstü oyunlar | Baharbənd • Cıdır • Sür-papaq • Çövkən • Qız-qov |
| Tamaşa oyunları | Dəvə • Çömçəxatun • Gülümey • Gül-gül • Xan-vəzir • Xıdır Nəbi • Nənəcan |
| Uşaq oyunları | Artırma • Barmaq oyunu • Beşdaş • Bənövşə • Cıdır oyunu • Dirədöymə • Dəsmal aldı, qaç • Dəyirman oyunu • Dolama • Çatı götürdü • Çırtı, çırtı • Çiləmə • Çilingağac • Çömçəbaşı bəzəmə • Evcik-evcik • Eşşək beli sındırdı • Əlquşu ilə ov • Ənzəli • Fincan-fincan • Gəlinbacı • Gizlən qaç • Gözbağlıca • Güleynari • Halay • Haxışta • Hoqqa • Hoppana hoppan • Hil-hil oyunu • Xəndəkbacı • Xıy xıy • Köşki balaban • Qərcimədaş • Qərəq • Qığ mərəsi • Qundaq-qundaq • Qurd-qurd • Laldinməz • Mərə-mərə • Mətə-mətə • Molla, haray • Öcəşmə • Papaqaldıqaç • Papaqatdı • Papaqqapdı • Püşk • Sanama • Say saymaq • Şeşpər-şeşpər • Şota • Şöbə-şöbə • Tapmaca • Tapın görək • Təkə • Təkləmə • Turnavurdu • Tuğay Məlik • Usta-şagird • Şatırlar • Yaşıl yarpaq, qızılgül • Yaylıqqaçırtdı • Yeddi ağac • Yeddi daş • Yelləncək • Yoldaş, səni kim apardı? |
Video 2022
**Keila** ( est. Keila juga) − Estoniyanın şimal-qərbində yerləşən şəlalə. Şəlalə Haryumaa vilayətinin Keila rayonu ərazisindədir. Şəlalə Keila çayı üzərində yerləşir və Keila-Yoa qəsəbəsi yaxınlığındadır. Tallin şəhərindən 30 km qərbdə yerləşir. Keila şəlaləsinin hündürlüyü 6 metr, eni isə 70 metrdir. Keila böyüklüyünə görə ancaq Narva və Yaqala şəlalələrindən geri qalır. Şəlalənin suyu il boyu eyni deyil. Əsasən yaz aylarında, qar əridikdən sonra ən yüksək səviyyədə olur. Qış aylarında şəlalə qismən donur. Şəlalə ziyarətçilər üçün əlverişlidir. Əraziyə ictimi nəqliyyat işləyir.

1555-ci ildə yaxınlıqda su dəyirmanı fəaliyyət göstərirdi. 1928-ci ildə dəyirmanın yerində kiçik su elektrik stansiyası inşa edilmişdir. SES 1999-cu ildə fəaliyyətini dayandırmışdır. 2006-cı ilin mayı ayından stansiya tam yenidən qurulduqdan sonra fəaliyyətə başlamışdır. Şəlalədən az aralı geniş park var. Park ərazisində ərazinin tarixi-mədəni özəlliyini göstərən xüsusi yol var. Yolun uzunluğu 3 km-dir və marşrut 2-3 saat çəkir. 1833-cü ildə Andrey İvanoviç Ştakenşneyderin layihəsinə əsasən ərazidə Keila-Yoa malikanəsi tikilmişdir. Bina Aleksandr fon Benkendorfa məxsus idi. Sonradan malikanə Fall qəsri (Schloss Fall) adı ilə tanındı. Parkdan şəlalyə gedən yol çay üzərində yerləşən üç körpüdən keçir. Körpülərdən ikisi şəlalə yaxınlığında yerləşir. Çay üzərində ilk asma körpü 1836-cı ildə tikilmişdir.

Yerli sakinlər arasında toy günlərində şəlaləni ziyarət etmək adəti var. Şəlalə yaxınlığında olan körpüyə yeni evlənənlər qıfıl bağlayır və açarı şəlalə suyuna atırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Keila juga". www.eestigiid.ee (eston). 2012-02-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-29.
2. ↑  "Водопад Кейла и замок Фалль. Природа Эстонии". 2022-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-29.
3. ↑  "Keila-Joa mõis". Portaal "Eesti mõisad". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-29.
4. ↑  "Замок и музей "Schloss Fall" в Кейла-Йоа". Visit Estonia - Официальный сайт туристической информации. 2017-01-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-01.
**Yabiqa Kuşayeva** (başq. Рабиға Йәнғол ҡыҙы Ҡушаева 1901 – 1937, Moskva vilayəti və ya Moskva) — qadın hərəkatının fəalı.

Bioqrafiyası
------------

Rabiga Yanqulovna Kuşayeva 1901-ci ildə Samara quberniyasının indiki Samara vilayətinin Bolşeçneriqovski rayonunun Xasanovo kəndində anadan olub.

1916-cı ildən bəri Rabiqa Kuşayeva Samara əyalətinin Burzyan kəndində müəllim işləyir.

1917-ci ildə Samara əyalətinin Puqaçevski rayonunun başqırdlarından nümayəndə kimi Orenburqdakı Birinci Başqırd Qurultayının işində iştirak etmişdir. Qurultayda başqırd qadınlarının bərabər hüquqlarını müdafiə etmiş və başqırd qadınlarına kişilərlə bərabər vətəndaş, siyasi hüquqların verilməsi tələbini irəli sürmüşdür. On hədəfdən ibarət olan təklikləri bəyat etmiş və onların həyata keçirilməsi üçün konkret tədbirlər təklif etmişdi. Məruzəsinə görə bəndlər gender bərabərliyini əks etdirmişdir.

1919-cu ildən Sovet İttifaqı Komunist Partiyasi Başqırdıstan Bölgə komitəsində qadın işləri şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

1920-ci ilin sentyabrında Sterlitamak şəhərində baş tutan I Fəhlə və Kəndli Qadınlar Konfransı təşkilatçılarından biri olur. 1921-ci ilin noyabrında Moskvada IX Ümumrusiya Sovetlər qurultayında iştirak edir. 1924-cü ilin noyabr ayında baş tutan Birinci Başqırdlı İşçi və Kəndli Qadınlar Qurultayının, habelə 1927-ci ilin oktyabrında keçirilmiş Ümumqırmızı Başqırd Qadınlar Konqresinin təşkilində və hazırlanmasında iştirak etmişdir.

1927-ci ildən S. Xudayberdin adına Ufa Uşaq Evinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır.

1929-cu ildən Moskvada yaşayırdı. Rusiya Sovet Federativ Sosialist Rerspublikası Xalq Maarif Komissarlığının uşaq evləri şöbəsinin müfəttişi işləyib.

Yaroslavl Dəmir Yolunun Los platformasında elektrik qatarından evə gedərkən 1937-ci ilin yayında öldürülmüşdür.

Ailəsi
------

* Qardaşı - Yumaqulov Xaris Yumaquloviç (1888-1937) - dövlət və ictimai xadim, Başqırd milli hərəkatının liderlərindən biri, Başrevkomun sədri (1919-1920).
* Əri - Kuşayev Hafiz Kuşayeviç (1888-1937) - dövlət və ictimai xadim, Başqırd Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin sədri (1922-1929). 1922-ci ildən evli idilər.

Uşaqları:

* Minsılu - 1923-cü ildə difteriyadan öldü.
* Tansılu (Dina) - Perm Opera Evinin solisti; Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının əməkdar artisti.
* İrek - 5 yaşında valideynlərinin ölümündən sonra uşaq evinə göndərildi. Onun sonrakı taleyi məlum deyil.

Ədəbiyyat
---------

* Сулейманова Р. Н. Неутомимый борец за равноправие башкирских женщин //Башкортостан в XX столетии. Исторические портреты. Уфа, 2006. Вып.1.
* Шәкүр Рәшит. Арҙаҡлы башҡорттар. Ғилми-биографик очерктар. Тулыландырылған 2-се баҫмаһы. — Өфө: Китап, 2005. — 376 бит.

Mənbə
-----

* Сулейманова Р. Н. Кушаева, Рабига Янгуловна // Башкирская энциклопедия / гл. ред. М. А. Ильгамов. — Уфа : ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.

İstinadlar
----------

1. ↑  История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М. М. Кульшарипов; Ин-т истории, языка и литературы УНЦ РАН. — Уфа: Гилем, 2010. — Т. V. — С. 119. — 468 с.
2. ↑  Сулейманова Р. Мать нации или слово о Рабиге Кушаевой. //«Киске Өфө», 2011. № 46. С. 7.
**Invertebrata** (*lat.* Invertebrata) — heyvanlar aləminin molyusklar tipinin başıayaqlılar sinfinə aid heyvan dəstəsi.

Termin olaraq, Jan-Batist Lamark tərəfindən irəli sürülmüş və bu ad bütün həşəratları və qurdları özündə birləşdirir. Onurğasızların əksi isə Onurğalılardır (*lat.* Vertebrata) ki, bu qrupa bütün Balıqlar, Quşlar və Məməlilər daxildir.

Bu gün ki dünyamızda yeni sistematikada onurğasızlar tam hüquqlu takson hesab edilmir. Səbəb isə bu taksonun sanki bir elmi töküntü taksonu görünüşü yaradırdı. Bura bütün onurğasız heyvanlar daxil edilmişdi.

Buna baxmayaraq *onurğasızlar* termini alim-zooloqlar arasında öz əhəmiyyətini itirməmişdir. Hal-hazırda onurğasızlarla bağlı çoxlu sayda zooloji kafedralar və departamentlər (*ing.* Invertebrate zoology) fəaliyyət göstərir.

Qida kimi istifadə edilməsi
---------------------------

Onurğasızların bir qismi insanların ənənəvi qidası kimi istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------
**Rim Yaquzin** (başq. Рим Зәйнәғәбит улы Янғужин; 15 noyabr 1941, Sterlitamak rayonu, Başqırd MSSR – 11 noyabr 2007, Ufa, Başqırdıstan, Rusiya) — Sovet və rus etnoqrafı, başqırdların etnogenezi və etnik tarixi problemləri, eləcə də onların ənənəvi iqtisadiyyatı və sosial quruluşunun öyrənilməsi üzrə mütəxəssis. Tarix elmləri doktoru (1990), professor (1991).

Bioqrafiyası
------------

5 noyabr 1941-ci ildə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Sterlitamak rayonunun Ayuçevo kəndində anadan olmuşdur.

İşimbay şəhərinin 3 nömrəli orta məktəbini (sonradan 2 saylı internat məktəbi), 1964-cü ildə isə Başqırdıstan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini qızıl medalla bitirmişdir. Moskva Dövlət Universitetinin Etnoqrafiya kafedrasında aspiranturada oxumuş və 1969-cu ildə tarix elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə etmişdir.

1968-ci ildən Başqırd Dövlət Universitetində çalışmış, baş müəllim, dosent, professor və SSRİ tarixi kafedrasının müdiri, 1991-ci ildən Başqırdıstan tarixi və etnoqrafiya kafedrasının müdiri olmuşdur.

1989-cu ildə Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetində "18-19-cu əsrlərdə Başqırd xalqının iqtisadiyyatı və sosial quruluşu" mövzusunda tarix elmləri doktoru dərəcəsi üçün dissertasiya müdafiə etmişdir.
Rim Yaquzin ictimai işlərdə çox iştirak edir. Kəndlərdə və qəsəbələrdə Başqırdların etnologiyasından mühazirələr oxuyur. Tez-tez qəzet və jurnallarda bu mühazirələri nəşr etdirilir.

Rim Yaquzin 11 noyabr 2007-ci ildə vəfat edir. Ufa şəhərində dəfn edilir.

Elmi fəaliyyət
--------------

300-ə yaxın elmi məqalənin müəllifidir. Başqırd Dövlət Universitetindəki Etnoqrafiya Muzeyində bir kolleksiya yaratdıqları müddət ərzində toplanan materialları bir neçə etnoqrafik ekspedisiyanın rəhbəri və təşkilatçısı olmuşdur.

Əsas elmi fəaliyyət başqırdların etnogenezi və etnik tarixi problemlərinə, habelə onların ənənəvi iqtisadiyyatı və sosial quruluşunun öyrənilməsinə həsr edilmişdir.

Mükafatları
-----------

Başqırdıstan Respublikasının əməkdar elm xadimi (1993);

Rusiya Federasiyasının Ali Peşə Təhsilinin Fəxri İşçisi (1997);

Başqırd Dövlət Universitetinin fəxri professoru (2001);

Rusiya Federasiyasının əməkdar elm xadimi (2002).

İstinadlar
----------

1. ↑  Янгузин, Рим Зайнигабитович. Хозяйство и социальная структура башкирского народа в XVIII—XIX века : автореферат дис. … доктора исторических наук : 07.00.07 / МГУ им. М. В. Ломоносова. — Москва, 1989. — 37 с.
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета Республики Башкортостан от 29.03.1993 № 6-2/129 «О присвоении почетного звания „Заслуженный деятель науки Республики Башкортостан"» Arxivləşdirilib 2014-03-05 at the Wayback Machine
3. ↑  Указ Президента Российской Федерации от 29.07.2002 № 806 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» Arxivləşdirilib 2016-08-09 at the Wayback Machine
**Kelermesskaya** (*adıge.* Къэлэрмэз) — Rusiyanın Adıgey Respublikasının Qiaqin rayonunda kənd (stanisa). Kelermesskaya kənd yaşayış məntəqəsinin inzibati mərkəzi.

Coğrafiyası
-----------

Kənd Qiaqin rayonunun cənub hissəsində, Qiaqa və Kelermes çayının qovuşduğu yerdə yerləşir. Qiaqin rayon mərkəzindən 4 km cənub-şərqdə, Maykop şəhərindən 16 km şimalda yerləşir. Kəndin sahəsi 9,13 km 2  olmaqla, kənd yaşayış məntəqəsi ərazisinin 6,72%-ni təşkil edir. Kənd Zəkuban maili düzənliyində, düzənliyin dağətəyi zonaya keçidində yerləşir. Kəndin orta hündürlüyü dəniz səviyyəsindən təxminən 175 metr yüksəklikdədir. Ərazinin relyefi cənub-qərbdən şimal-şərqə doğrü enir.

Hidroqrafik şəbəkəsində Qiaqa və Kelermes çayları əsas rol oynayır. İki çay kəndin mərkəzində birləşərək böyük su hövzəsini əmələ gətirir. Kəndin şərqindən Ülka çayı axır. Süni və təbii mənşəli çoxlu su anbarları da var.

İqlimi mülayimdir. Orta illik hava temperaturu müsbətdir və + 11,5 ° C-dir. İyulda orta aylıq hava temperaturu + 23,0 ° C-ə çatır. Yanvarda orta aylıq temperatur 0 ° C-dir. Orta illik yağıntı 750 mm-dir. Yağıntıların çoxu may-iyul ayları arasında düşür.

Etimologiyası
-------------

Kəndin adı adıge dilindən tərcüməsi (*adıge.* Къэлэрмэз) ayı soğanı meşəsi deməkdir. "*къэлэр"* — ayı soğanı və "*мэз"* — meşə. Həmçinin kəndin başqa bir adı da var— *adıge.* Ыпшъэрэ Джадж — "Qiaqi çayının yuxarısı".

Tarixi
------

1863-cü ilin mayında Kelermes çayının Qiaqi ilə qovuşduğu yerdə məskunlaşalar kəndin əsasənı qoymuşlar. İlk öncə 1 ailə zabit, 108 ailə kazaklardan, 15 ailə isə kəndlilərdən ibarət idi. Daha sonra məskunlaşaların sayı 979 nəfərə çatdı. Hərb nazirinin 12 sentyabr 1863-cü il əmri əsasında Kelermesskaya kəndi 25-ci süvari alayının tərkibinə daxil edildi.

Əhalisi
-------

2020-ci ilin əhalinin siyahıya alınmasına görə kənd əhalisi 2912 nəfərdir.

Görməli yerləri
---------------

Kənddən bir az aralıda Kelermes kurqanı var. Kurqan ərazisində skif və meot mənşəli arxeloji qazıntılar aşkar edilib. Tapıntıların yaşı e.ə. VII–V əsrlər aiddir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  *Берсиров Б.М.* "Русско-адыгейский словарь". Министерство образования и науки Республики Адыгея. 2017-07-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-05.
3. ↑  *К. Х. Меретуков.* Къэлар мэз // Адыгейский топонимический словарь. — 3-е изд. доп. — Майкоп : ООО "Качество", 2003. — С. 136. — ISBN 5-901701-43-7.
4. ↑  "Общие сведения о муниципальном образовании «Келермесское сельское поселение»". 2018-10-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-28.
5. ↑  "Скифы на Кубани". 2006-07-16 tarixində arxivləşdirilib.
**Evdokiya** (*yun.* Ευδοκία) — 1971-ci ildə çəkilmiş Yunanıstan dram filmi. Yunan kinosunun ən əhəmiyyətli əsərlərindən biridir.

Məzmunu və Növü
---------------

Film, baş rollarda olan bir serjantın və bir fahişənin (Evdokiya) qısa və ehtiraslı birlikdəliklərini və evliliklərini izah edir.

Serjant əlaqələri üzərində getdikcə artan cəmiyyət təzyiqi nəticəsində Evdokiyadan ayrılmağa qərar verir lakin bu qərarını tətbiq edə bilmir. Evdokiya peşəsi ilə serjantı cəzb etmiş və özünə çəkmişdir. Filmdə kiçik burjuaziya dairələri, cəmiyyətin lumpenproletariyat ünsürləri, kiçik mənfəətlərin qarşıdurması işlənməkdədir. Evdokiya faciə növünün gözəl bir nümunəsidir. Baş rolların daxili dünyaları, mübarizələri, arzuları və dəyər qarşıdurmaları, sadə, canlı və axıcı şəkildə işlənmişdir. Bu möhkəm quruluş filmin Yunan kinosunun ən əhəmiyyətli əsərlərindən biri olmasına səbəb olmuşdur. Filmin musiqisi isə ən az film qədər məşhur olan "*Evdokiyanın Zeyibekkikosu*" instrumental bir parça olub Manos Loyizos tərəfindən bəstələnmişdir.

Mükafatları
-----------

| İl | Mükafat | Kateqoriya | Nəticə |
| --- | --- | --- | --- |
| 1971 | 1971 Yunanıstan Film Mükafatı | Ən Yaxşı Aktrisa | Qazandı |
| 1986 | Yunan Film Tənqidçiləri Birliyi | Ən Yaxşı Yunan Filmi | Qazandı |

İstehsalı
---------

Filmin ssenarisinə görə əsər "*Şimali Yunanıstanda Kiçik Bir Qəsəbə*"-də olmasına baxmayaraq, Attikada (Çayidari, Aiqaleo, Aqiya Paraskevi və Kifissiya) çəkilmişdir. Məşhur Zeyibekiko səhnəsi, Kifissiyadakı bir lokalidə çəkilmişdir.

### Rollarda

* Mariya Vassiliyou — Evdokiya
* Qiyorqos Koutouzis — Qiyorqos Paşos
* Koula Aqaqiyotou — Mariya Koutroubi
* Kristos Zorbas — Qiyorqos

Xarici Keçidlər
---------------

* *Evdokia* IMDb-də

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Cins və Yunan kinosu "". 2020-09-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-07.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-07-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-07.
3. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2018-01-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-07.
**Şimali Andaman adası** (*ing.* Nouth Andaman Island) — Böyük Andaman adaları qrupuna daxil olan ən böyük adalardan biri. Öz növbəsində Hindistanın müttəfiq Andaman və Nikobar adaları ərazisinə daxildir. Sahəsi 1376 km².

Adada 42 163 nəfər yaşayır. Adanın ən böyük yaşayış məntəqəsi Diqlipurdur.

Coğrafiya
---------

Andaman adaları
Adanın ən hündür nöqtəsi Seddl-Pik dağıdır (738 m).

Şimali Andaman zəlzələlər baxımından zəngin ərazidə yerləşir. Hind okeanında zəlzələ və sunami hadisəsindən sonra bölgə böyük zərər görmüşdür.

İqtisadiyyat
------------

Ada iqtisadiyyatının əsasını çəltik və portağal satışından gələn gəlir təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Island-wise Statistical Outline — 2008. North Andaman Island[*ölü keçid*] (PDF)
2. ↑  Directorate of Economics and Statistics, Andaman and Nicobar Administration, Port Blair: Statistical Hand Book on Andaman District & Nicobar District 2005—2006 Arxivləşdirilib 2009-04-10 at the Wayback Machine (PDF)
Qumarbek Daukeyev adına **Almatı Enerji və Rabitə Universiteti** (*qaz.* Ғұмарбек Даукеев атындағы Алматы Энергетика және Байланыс Университетi (АЭжБУ), *ing.* Almaty University of Power Engineering and Telecommunications named after G.Daukeev (AUPET) ) — Almatı (Qazaxıstan) ali təhsil müəssisəsi. Baytursınov və Qabdullin küçələrinin kəsişməsində yerləşir. 10 yanvar 1997-ci ildə 1975-1997-ci illərdə mövcud olan Almatı Enerji Mühəndisliyi İnstitutunun (AEI) bazasında yaradılmışdır. Qeyri-kommersiya universitetidir. Tədris qazax, rus və ingilis dillərində aparılır.

Universitet quruluşu
--------------------

2020-ci ilədək universitetdə 7000-dən çox tələbə təhsil alır.

### Əyani təhsilli dörd institut

Kosmik Mühəndisliyi və Telekommunikasiya İnstitutu, İstilik Enerjisi və İstilik Mühəndisliyi İnstitutu, Elektrik Enerjisi və Elektrik Mühəndisliyi İnstitutu, İdarəetmə Sistemləri və İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu, İnstitutlar 13 şöbəni bitirən şöbələr olan 19 şöbəni birləşdirir. Daha iki fakültə var: əlavə təhsil fakültəsi və məsafədən təhsil və mütəxəssislərin yenidən hazırlanması fakültəsi.

Aşağıdakı şöbələr fəaliyyət göstərir:

Kosmik Mühəndisliyi və Telekommunikasiya İnstitutu
Kosmik Mühəndisliyi və Texnologiyası Bölümü, Telekommunikasiya Şəbəkələri və Sistemləri şöbəsi, Elektron və Robot Bölümü, Qazaxıstan tarixi və mədəniyyəti şöbəsi, Ruhani və Bədən Tərbiyəsi şöbəsi, İstilik Enerjisi və İstilik Mühəndisliyi İnstitutu

Sənaye İstilik Elektrik Mühəndisliyi Bölməsi, İstilik Elektrik Stansiyaları şöbəsi, Əməyin Təhlükəsizliyi və Mühəndislik Ekologiyası, Texniki Fizika şöbəsi, İdarəetmə və Sahibkarlıq şöbəsi, Elektrik Enerjisi və Elektrik Mühəndisliyi İnstitutu

Enerji təchizatı və bərpa olunan enerji mənbələri şöbəsi, Elektrik stansiyaları və elektrik enerjisi sistemləri şöbəsi, Elektrik Maşınları və Elektrik Sürücüsü şöbəsi, Elektrik mühəndisliyi şöbəsi, İdarəetmə Sistemləri və İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu

İT mühəndisliyi şöbəsi
Avtomatlaşdırma və İdarəetmə şöbəsi, Sistemlər və İnformasiya Təhlükəsizliyi şöbəsi, Riyaziyyat və Riyazi Modelləşdirmə şöbəsi, Dil bilikləri şöbəsi, AUPET Kolleci, AUPET Kolleci 2017-ci ildə təsis edilmişdir. Kollecin direktoru Arşidinov Məlikjan Mamezhanoviçdir.

### İxtisaslar

* 0901000 Elektrik stansiyaları və şəbəkələrinin elektrik avadanlığı (növlərinə görə)
* 0906000 İstilik elektrik stansiyalarının istilik elektrik stansiyaları
* 1302000 Avtomatlaşdırma və idarəetmə (profilə görə)
* 1304000 Kompüter texnologiyası və proqram təminatı
* 1305000 Məlumat sistemləri
* 1306000 Radioelektronika və rabitə.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Almaty University of power engineering and telecommunication". aues.kz. 2014-03-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2014.
2. ↑  "Almaty University of Power Engineering and Telecommunications". topuniversities.com. 26 April 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2014.
3. ↑  "ALMATY UNIVERSITY OF POWER ENGINEERING AND TELECOMMUNICATIONS". 4icu.org. 3 March 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2014.

Xarici keçidlər
---------------

* Official website  (ing.)
**Biberşteyn dağlaləsi** (*lat.* Tulipa biebersteiniana) — bitkilər aləminin zanbaqçiçəklilər dəstəsinin zanbaqkimilər fəsiləsinin dağlaləsi cinsinə aid bitki növü.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik bitkidir. Soğanağı 1–2 sm diametrdə, uzunsov-yumurtavari, tünd-qonur və ya qara-qonur qınla örtülmüşdür. Gövdəsi düz, silindrik, çılpaq, 15–30 sm hündürlükdədir. Yarpaqları çılpaq, xətvari, aşağıdakılar daha çox enli, enli-xətvari və ya uzunsovlansetvaridir. Çiçəkləri tək, 2,5–3,5 sm uzunluqdadır. Çiçəkyanlığının yarpaqcıqları sarı, iti, az və ya çox sivri, lansetvari, xarici tərəfdə bənövşəyi ləkəli, daxildə uzunsovyumurtavari, əsası kirpikciklidir. Erkəkciklər çiçəkyanlığından nisbətən qısadır; tozcuğu 2–3 dəfə erkəkcik sapından qısadır. Qutucuq 1,5–2,5 sm uzunluqdadır.

Yayılması
---------

BQ Quba sahəsi, Samur-Dəvəçi və Xəzər sahili ovalıqları, Qobustanın rayonlarında arandan orta dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Otlaqlarda, əkinlərdə, quru-otlu yamaclarda və kolluqlarda bitir. Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabına daxil edilmiş nadir növdür.

Bioloji,ekoloji, fitosenoloji xüsusiyyətləri
--------------------------------------------

Düzənlikdən orta dağ qurşağına qədər ərazilərdə, bozqırlarda, otlaqlarda, əkinlərdə, quru-otlu yamaclarda və kolluqlarda. Çiçəkləməsi aprel, meyvələməsi iyun ayına təsadüf edir. Çoxalması soğanaqla və toxumladır. Geofitdir, bəzək bitkisidir.

Yayılması
---------

Samur-Dəvəçi və Xəzər sahili ovalıq, Böyük Qafqazın Quba hissəsi, Qobustan, Kür düzü.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyalarına  az rast gəlinir. Mənfi antropogen amillər azalma təhlükəsini yaradır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Əhali tərəfindən intensiv toplanılması, tikintilər, otarılma və mal-qara tərəfindən tapdalanma.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər görülmür.Yasaqlıqların yaradılması vacibdir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q5935712
* Wikispecies: Tulipa biebersteiniana
* EoL: 1082951
* EUNIS: 188856
* GBIF: 5299518
* GRIN: 40723
* iNaturalist: 55799
* IPNI: 542842-1
* NCBI: 2250701
* Plant List: kew-289786
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:542842-1
* Tropicos: 18404440
* WCSP: 289786
* WFO: wfo-0000745054

 |
**Suxoy Elançik çayı** (əvvəlki adı Srednı Elançik) — Ukrayna və Rusiya ərazisindən axan çay. Mokrıy Elançik çayının sağ qolunu təşkil edir. Azov dənizi hövzəsinə aid bir çaydır. Çayın uzunluğu 77 kilometr təşkil edir. Su toplayıcı hövzəsinin sahəsi 515 km² təşkil edir. Enişi 1 km 1 metr təşkil edir. Vadisi V şəkilli formaya malikdir. Vadisinin evi 3 kilometrə qədər genişlənir. Eni isə 200 km-dir. Çaydan həm əkinçilik həm də balıqçılıqda istifadə edirlər.

Coğrafiyası
-----------

Çay öz başlanğıcını Ukraynanın şəhər tipli qəsəbəsi olan Voykov yaxınlığından götürür. Burada Dones vilsyətinin Priazov yüksəkliklərindən keçir. Ukraynanın Dones vilayəti Ambrosievski rayonu əraxisindən Rusiyanın Rostov vilayətinə keçir. Burada isə Neklinovski və Matveeovo-Kurqanski rayonları ərazisindən axaraq Mokrıy Elançik çayına tökülür. Öz növbəsində bu çayda Azov dənizi axır. Əsasən yağış və qar suları ilə qidalanır. Yer altı sularda qidalanmasında iştirak edir.

### Yaşayış məntəqələri

##### Ukraynada

Voykovsk şəhər tipli qəsəbəsi

Olqinskoe

Novoivanovka

Ulyanovskoe

##### Rusiyada

Şramko xutoru.

Krasnodarovski.

Varenik xutoru.

Novoselovka.

Yekaterinovka.

Novospasovski

Novopavlovski.

Kobılnı.

Vıselki.

Qriqorievka.

Derkaçeva xutoru.

Xarkovski.

Derkaçev.

Malifedyorovka.

Çekilev.

Deynekin.

Fedorovka.

Nikitin.

Şerbakovo.

İstinadlar
----------

1. ↑  "История села Екатериновка". 2017-04-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-27.
**Kelli Hu** — ABŞ aktrisası.

Həyatı
------

Məşhur akrisa Kelly Hu 1968-ci il fevralın 13-də dünyaya göz açıb. Hələ kiçik yaşlarından filmlərə böyük maraq göstərib. Və burda olan qəhrəmanların yerində daim özünü təsəvvür edib. Havayda dünyaya gələn aktrisa müğənni və rəqqasə kimi də şöhrətlənib. Yaponiyada modellik edən əmisi oğlu ilə birlikdə aktrisa məşqlərə gedir. Beləliklə, o, bir çox müsaqibələrə iştirak edir və qalib olur. Bundan sonra film sahəsində tale onun üzünə gülməyə başladı.

1995-ci ildə, Hu "Yol kənarında" filmində gizli polisi oynadı. Bundan sonra çoxlu dəvətlər almağa başladı. 1997-ci ildə altı ay ərzində "Qürub Sahili"ndə doktor Rey Çan rolunu canlandırdı.

2007-ci ilin yanvar ayında, Hu "Fövqəladə vəziyyət halında" adlı televiziya serialında çəkilməyə başladı. Ancaq məşhurlaşmasına və böyük kütlə sevgisinə sahib olmasına "Əqrəblər hökmdarı" və "Mumiya" filmlərindəki rolları səbəb oldu. Bu iki film onu məşhurluğun zirvəsinə qaldırdı. Hələ də kinosevərlərin yaddaşında Anaksunamon olaraq yaşamaqdadır.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Aktyor** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Bhotiyalar**,(nep. भोटिया) — bhotlar, bhutiyalar, bhotelər (hərfi mənada tibetlilər) – Cənubi Asiyada hazırda Tibetin mədəni təsir zonasında olan, yaxud olmuş, Tibet-Birma dillərində danışan müxtəlif etnik qrupların adı. Himalay dağlarının cənub yamaclarında məskunlaşmışlar.

1) **Səkkəm bhotiyaları** (səkkəmlilər). Hindistanda Səkkəm ştatında yaşayırlar. Cənubi Tibet dilinin Səkkəm ləhcəsində danışırlar. Tibet dilinin dialektlərində danışan tibetlilərin müxtəlif qrupları (humlalar, nubrilər, lhomilər və b.), həmçinin Tibet-Birma dillərinin yaxın Tibet (Qərbi Benqaliya və Nepalda şerplər, denconqpalar, amdolar, khampalar, yolmolar və b.) və Qərbi Himalay (Uttarançal ştatında cadlar, tolçhalar, marçhalar, coharilər, cetherolar, darmilər, çaudansilər, byansilər) qrupları dillərində danışan Şimal-Şərqi Hindistan və Şimali Nepaldakı xalqlar da bhotiyalara aid edilir. Tibet və Qərbi Himalay qruplarına (Uttarançal ştatında cadlar, tolçhalar, marçhalar, coharilər, cethoralar, darmilər, çaudansilər, byansilər) yaxın olan dillərdə danışan Şimal-Şərqi Hindistan və Şimali Nepalda yaşayan xalqlar (Qərbi Benqaliya və Nepalda şerplər, denconqpalar, amdolar, khampalar, yolmolar və b.) da bhotiyalara aid edilir. Sayları Hindistanda, müxtəlif məlumatlara görə, 80 min nəfərdən 200 min nəfərədək dir (2006), Nepalda 19,3 min nəfərdir (2001-ci il siyahıyaalması). Yazıları devanaqari və Tibet əlifbası əsasındadır. Hind, pahar, Nepal və s. dillərdə yayılmışdır. Hindistanda yaşayan bhotiyalar adivasi qrupuna daxildir.

2) Çox vaxt şarçoplar (396 min nəfər; dilləri shanqladır), bumtanqpalar (96 min nəfər; dilləri bumtanqkedir) və b. ilə birləşdirilən və dzonqke dilində danışan **Butan bhotiyaları** (357 min nəfər, 2005). Səkkəm bhotiyalarına yaxındırlar. Səkkəm və Butan bhotiyalarının əksəriyyəti buddist, Uttarançal bhotiyaları isə, əsasən, hinduistdirlər.

Adət ənənələri
--------------

Ənənəvi mədəniyyətləri Cənubi Asiyanın Himalayyanı vilayətlərindəki xalqlar üçün səciyyəvidir. Əsas məşğuliyyətləri terras əkinçiliyi, köçəbə maldarlığıdır (yak, keçi, qoyun, at). Səkkəmdə satış üçün ədviyyat becərilir. Muzdla iş yayılmışdır. Xalçaçılıq inkişaf etmişdir. Əvvəllər transhimalay ticarətində vasitəçilik etmişlər. Butanda kişilər uzun, enli köynəklər (qos) geyinir, qadınlar isə bədənlərini çiyinlərində gümüşsancaqlarla bərkidilən əlvan parçalarla (kira) bürüyürlər. İbadət zamanı qadınlar və kişilər sosial statuslarını əks etdirən müxtəlif rənglərdə şərflər örtürlər. Hindistan bhotiyalarının etnik qrupları, əsasən, endoqamdır. Ekzoqam nəsillər və liniclər saxlanılmışdır, levirat və sororat, gəlin üçün pul, yaxud iş ilə ödəmə, poliandriya da mövcuddur. Səkkəmdə ərdə olan qadınlar xüsusi şərf (ponqden) örtür, Uttarançalda isə burunlarına halqa (nath) taxırlar. Uttarançalda yaşayan hinduistlər yerli Nanda Devi ilahəsinə sitayiş edirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 4-cü cild: Bəzirxana – Brünel (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2013. səh. 8. ISBN 978-9952-441-03-1.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Hüseynov.

**Ağa Hüseynov**- azərbaycanlı rəssam.

Həyatı
------

Ağa Hüseynov 1962-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. 1986-cı ildə V.İ.Surikov adına Moskva Rəngkarlıq və Heykəltaraşlıq İnstitutunda təhsil almışdır. 1992-ci ildən etibarən Nyu-Yorkda yaşayır.

Fəaliyyəti
----------

Ağa Hüseynov 2005-ci ildə Nyu-Yorkda "Kağız üzərində iş", "Palçıq", "Böyük tur", İtaliyada "Bəzi Kağızlar" sərgisi keçirilmişdir. b2008-ci ildə Nyu-Yorkda MC Qalereyasında "Alternativ Uçuş Metodları" fərdi sərgisi, Almaniyada "Zamanın addımları" sərgisi, Bakıda Müasir İncəsənət Mərkəzində "SSRİ-Remiks" sərgisi keçirilmişdir. 
2009-cu ildə Nyu-Yorkda "Gallery MC" salonunda "Böyük Tur", "Uçuşun Alternativ Metodları" sərgiləri, Bakıda "Alüminium" IV Beynəlxalq Müasir İncəsənət Biennalında iştirak etmişdir.
2010-cu ildə Nyu-Yorkda Xristofer Qalereyasında, Moskva Beynəlxalq Sərgi Salonunda "Kağız üzərində iş", Bakı Müasir İncəsənət Muzeyində və Böyük Britaniyanın Ober Qalereyasında "Uçuşun müşahidəçiləri" adlı sərgiləri keçirilmişdir.

Mənbə
-----

Xaricdə yaşayan azərbaycanlı rəssamların kataloqu. Bakı, "Adventa", 2011.316 səh.
**Qansoran hünülər** (*lat.* Simuliidae) – uzunbığlılar yarımdəstəsinə aid cücü fəsiləsi.

Ümumi məlumat
-------------

Hünülər (mığmığalar) bədən ölçüləri 2,8–6 mm olan xırda həşəratlardır. Ümumi rəngi boz və ya qaradır. İri başı faset gözlərlə örtülmüşdür. Bığcıqları 9-11 buğumlu, xortumcuğu gödəkdir. Ayaqları gödək, möhkəm, qara və ya qaramtıl-boz, bəzən ağ halqalıdır. Şəffaf qanadları sakitlik vaxtı üfüqi şəkildə bir-birinin üstünə qatlanır. Qarıncığı az və ya çox dərəcədə slindirik olub, yalnız zirvəyə doğru daralmışdır, səthi nisbətən sıx, gödək tükcüklərlə örtülmüşdür, qan sorub doymuş dişilərdə bəzən genişlənmiş olur. Azərbaycanda ayrı-ayrı illərdə Küryanı ovalıq rayonlarında hünülərin kütləvi hücumundan zəhərli sancmalarından kənd təsərrüfatı heyvanlarının kütləvi xəstələnməsi və tələf olması müşahidə edildiyindən, bu həşəratlar praktik maraq kəsb edir. Hünülərin ən geniş kütləvi çoxalma zonası Mərkəzi-Aran vilayətindədir. Kür çayı vadisində də onların bolluğu müşahidə edilir. Azərbaycanda 43 növ hünü məlumdur. Naxçıvan Muxtar Respublikası faunasında 29 növü müəyyən edilmişdir.

Hünülər panataçı qızdırması, dəri və daxili üzvlərin (visserial) leş-maniozu kimi xəstəlikləri yayır və epidemiyalara səbəb ola bilirlər. Onlar müxtəlif heyvanların sığınacaqlarında və saxlandığı yerlərdə olur.

Təsnifatı
---------

* Parasimuliinae
* Simuliinae

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  Azərbaycanın heyvanlar aləmi. II cild. Buğumayaqlılar tipi. Bakı: Elm, 2004, (388 s.) səh. 340-341.
3. ↑  Bayramov A.B. Məhərrəmov M.M. Məmmədov İ.B. və başqaları. Naxçıvan Muxtar Respublikasının onurğasızlar faunasının taksonomik spektri. Naxçıvan: Əcəmi, 2014, (320 s.) səh. 185-186.

Mənbə
-----

* BioLib
Ümumi yayılması:
----------------

Qafqaz.

Azərbaycanda yayılması:
-----------------------

Quba və Naxçıvan MR-da dağlıq yerlərində rast gəlinir.

Statusu:
--------

Azərbaycanın nadir və relikt növüdür. VU D2.

Bitdiyi yer:
------------

Orta və subalpda quru daşlı yamaclarda bitir.

Təbii ehtiyatı:
---------------

Azərbaycanda arealı dardır.

Bioloji xüsusiyyətləri:
-----------------------

Çoxillik, alt hissəsində şaxələnmiş gövdəli, yuxarı hissəsində tükcüklü kolcuqdur. Çiçək saplaqlarının hündürlüyü 7-12 sm-dir. Yarpaqları saplaqlı, uzunsov-yumurtavaridən yumurtavariyədək, uzun¬-luğu 7-11 sm, eni 3-5 mm, nöqtəli-vəziciklidir. Çiçəkləri çəhrayı, baş¬cıq çiçək qruplarına yığılmışdır. Meyvəsi-qozadır. İyun aynda çiçək¬ləyir iyul avqust ayında toxum verir.

Çoxalması:
----------

Təbiətdə əsasən toxum vasitəsi ilə çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri:
----------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi:
------------

Məlumat yoxdur.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri:
--------------------------------

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri yoxdur.

Zəruri qoruma tədbirləri:
-------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi tövsiyə edilir.

Məlumat mənbələri:
------------------

* Флора Азербайджана. т.7. 1957;
* Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Kitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasi¬ya-ları. 1996;
* Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008;
* Naxçıvan Muxtar Respublikası florasının taksonomik spektri. 2008;
* Naxçıvan MR-nın flora müxtəlifliyi və onun nadir növlərinin qorunması. 2011.
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. "Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.
**Qanunsuz tikinti** və ya **qeyri-qanuni tikinti** — etibarlı tikinti icazəsi olmadan aparılan tikinti işi və ya bunun nəticəsi. Nəzarət olunmayan tikinti sahələrində və tikinti prosesi bitmiş binalarda potensial texniki təhlükələrdən başqa, qeyri-qanuni tikinti fəaliyyəti təbiət qoruqları kimi qoruq ərazilərinə təsir etdiyi halda böyük ekoloji pozuntu baş verə bilər. Eyni şəkildə, qeyri-qanuni tikililər xarici ərazilərdə torpaqların zəbt edilməsi və ya qeyri-qanuni məskunlaşma kimi həyata keçirildikdə ciddi siyasi nəticələr ortaya çıxa bilər..

Ekoloji risklər
---------------

Artan torpaq sürüşməsi riskinin İtaliya və Bosniya və Herseqovinada sıx məskunlaşılan urbanizasiyalaşmış ərazilərinin dağlıq ərazilərində qeyri-qanuni tikinti ilə əlaqəli olduğu aşkar edilmişdir.

Aşkarlama
---------

İnsan müşahidəsinə əlavə olaraq, qeyri-qanuni tikililərin geniş miqyasda yoxlanılması üçün peyk şəkilləri və geoməkan məlumat sistemlərindən istifadə etmək mümkündür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2018-07-20 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-02-15.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2016-06-30 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-02-15.
3. ↑  *N. Khalili Moghadam; M. R. Delavar; P. Hanachee.* "Automatic Urban Illegal Building Detection Using Multi-Temporal Satellite Images and Geospatial Information Systems" (PDF). Isprs - International Archives of the Photogrammetry. XL15. 2015: 387. Bibcode:2015ISPArXL15..387K. doi:10.5194/isprsarchives-XL-1-W5-387-2015. 2023-02-15 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-02-15.
**Bhunaneşvar** – Hindistanın şərqində şəhər. Orissa ştatının inz. m. Əh. 794 min (aqlomerasiyada 1577 min; 2006). Mahanadi çayı deltasındadır. B.-dan d.y. və Kəlkətə–Çennai avtomagistralı keçir.Beynəlxalq aeroport.5 əsrdən məlumdur. Şəhərin qədim hissəsində Hindistanın orta əsrlər memarlığının şm. tipinə aid təqr. 500 məbəd (8–12 əsrlər) saxlanılmışdır. Məbədlər çəhrayı qumdaşıdan tikilmiş, relyef və zərif oyma naxışlarla bəzədilmişdir. B.-ın ən məşhur məbəd komplekslərindən biri Linqaracadır (təqr. 1000; hünd. təqr. 55m). Utkal, k.t. və texnologiya, mədəniyyət un-tləri; balıqçılıq elmi tədqiqat mərkəzi; Orissa ştatının muzeyi; zoopark var Hər il döyüş arabaları festivalı ("Aşo -kastami") keçirilir. Elektro texnika və elektronika, yüngül və mebel sənayesi müəssisələri fəaliyyət göstərir. B. turizm mərkəzidir. Şəhərin yaxınlığında Udayagiri və Khandagiri (e.ə. 2 əsr) caynigist mağara-məbədləri, 66 km cənubda –Konarakda məbəd ("Qara paqoda", 13əsr) yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 4-cü cild: Bəzirxana – Brünel (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2013. səh. 9. ISBN 978-9952-441-03-1.
**Ağa xan Abbasqulu xan oğlu İrəvanski** (d. XIX əsrin II yarısı, İrəvan, İrəvan quberniyası, Rusiya imperiyası - ö. bilinmir) — Rusiya imperiyası I Dövlət Duması üzvü, hərbçi. 1919-cu ildə İrəvan Müsəlman Milli Şurasının sədri olub.

Həyatı
------

Ağa xan Abbasqulu oğlu İrəvanski İrəvan şəhərində zadəgan ailəsində dünyaya gəlmişdir. Atası Abbasqulu xan İrəvanski İrəvan şəhər dumasının üzvü, şəhərdəki rus-tatar məktəblərindən birinin fəxri rəhbəri və Qacarların İrəvan qolunun nümayəndəsi, yəni İrəvan xanları nəslindən idi. Anası Tərlan xanım Kəngərli Naxçıvan xanları nəslindən gəlirdi və Rus-Osmanlı müharibəsi zamanı baş vermiş Bəyazit döyüşünün qəhrəmanlarından biri olan İsmayıl xan Naxçıvanksinin qızı idi.

İrəvan gimnaziyasında oxusa da, oranı bitirməmişdir. Məktəbdən ayrıldıqdan qısa müddət sonra imtahan vermiş və III dərəcəli dövlət qulluqçusu olmuşdur. Daha sonra İrəvan qubernatorunun xüsusi tapşırıqlar üzrə əsas köməkçisi olmuşdur. 1878-ci ildə atası ilə birlikdı İrəvan quberniyasına aid məsələlərin müzakirə edildiyi quberniya kollegiyasına qatılmışdır. 1904-cü ildə Ağa xan İrəvan şəhər dumasının üzvü olmuşdur. 13 fevral 1906-cı ildə Azərbaycan türkləri icmasının adından ermənilərlə toqquşmanın dayandırılmasını və quberniayda nizam-intizamın bərpa edilməsini nəzərdə tutan razılaşmanı imzalayanlardan biri olmuşdur.

16 may 1906-cı ildə İrəvan quberniyasından Rusiya birinci dumasına deputat seçilmişdir. 1907-1908-ci illərdə bir neçə Azərbaycan türkü ilə birlikdə İrəvan şəhər dumasının üzvü seçilmişdir. 1919-cu ilin fevralında İrəvan Müsəlmanları Milli Şurasının rəhbəri olaraq çalışmağa başlamışdır..

Ailəsi
------

Qızı Bülbül xanım 1İrəvan gimnaziyasını bitirmiş və mükəmməl səviyyədə rus dilini bilmişdir. 1917-ci ildə İrəvanda və 1920-ci ildə isə Gədəbəydə rus dili dərsi demişdir. Dəllər, Naxçıvan və İrəvanda qadın klubları açmışdı.

Ədəbiyyat
---------

* Боиович М. М. Члены Государственной думы (Портреты и биографии). Первый созыв. М, 1906] С. 475;
* Мусульманские депутаты Государственной думы России. 1906—1917 годы: Сборник документов и материалов. Уфа, 1998;
* Усманова Д. М. Мусульманские представители в Российском парламенте. 1906—1917. Казань, 2005.

İstinadlar
----------

1. ↑  Азербайджанская Демократическая Республика: 1918-1920: законодательные акты / Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 1918-1920: qanunvericilik aktları (PDF). Bakı: Azərnəşr. 1998. səh. 452. 2022-07-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-07-05.
2. ↑  *Б. Ю. Иванов, А. А. Комзолова, И. С. Ряховская.* Государственная дума Российской империи: 1906—1917. Moskva: РОССПЭН. 2008.
3. 1 2 3  "Аскер Зейналов. Эриванская интеллигенция. Баку: МУТАРДЖИМ. 2011" (PDF). 2016-11-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-04-06.
4. 1 2  "«Договор»". 2013-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-11-24.
**Arxipo-Osipovka** — Krasnodar diyarında kənd. Gelencik şəhər-kurort rayonu ərazisinə daxildir. Arxipo-Osipvka kənd dairəsinin mərkəzi.

Coğrafiyası
-----------

Kənd Qara dəniz sahilində, Vulan və Teşebs çaylarının hövzəsində yerləşir. Krasnodardan 125 km cənub-qərbdə, Novorossiysk — Tuapse magistral yolunun üzərində yerləşir. Arxipo-Osipovkanın inzibati yurisdiksiyası altında olan ən yaxın yaşayış məntəqələri şimal-qərbdə Tekos və şərqdə Teşebsdir. Dzubqa və Betta kəndləri çimərlik sahili və kurort yerinin olması baxımından Arkhipo-Osipovka kəndinin qonşudur. Betta xutoru Qara dənizdən 10 km qərbdə yerləşir, avtomobillə ona olan məsafə 36 kilometirdir.

Relyeif əsasən dağlıq və dağ ətəyidir. Kənd bütövlükdə sahildən şimala doğru uzanan formaya malikdir. Arxipo-Osipovkanın cənub hissəsi əsasən Rusiyanın və kənarda gələn turistlərin qəbulu və yerləşdirilməsi uyğundur. Mərkəzi çimərlikdən uzaq olan şimal hissəsi əkinçilik və bağçılıq sahəsi üzrə ixtisaslaşıb.

Tarix
-----

1475-ci ildən sonra bu ərazi bütün Qara dəniz sahilləri ilə birlikdə Osmanlı İmperatorluğunun bir hissəsi idi. 1829-cu ildən Adrianopol sülhü bağlandıqdan sonra ərazi Rusiyaya keçdi. Bundan sonra Vulan çayının mənsəbində, Qara dəniz sahil zolağının dayaqlarından biri olan Mixaylovski qalası inşa edildi.

Qafqaz müharibəsi bitməzdən əvvəl Adıge kəndi Psixop (adıge Psişop) kəndin yerində yerləşirdi. K. H. Meretukovun yazdığına görə, Adıgeylər arasında kənd Tsopsin kəndi kimi də tanınırdı.

Müasir qəsəbənin əsası 1864-cü ildə Vulanskaya kəndi kimi qoyulmuşdur.

1889-cu ildə kənd Arxipo-Osipovka adlandırıldı. Kəndə 1840-cı ildə qəhrəmancasına fədakarlıq göstərmiş rus ordusu siravisi Arxip Osipovun adı verlmişdir.

1960-cı il martın 8-də kənd kurort şəhəri statusu almışdır.

Əhalisi
-------

2010-cu ilin ümum Rusiya əhalinin siyahıya alınmasına görə qəsəbənin əhalisi 7 853 nəfərdir. Milli tərkib baxımdan ruslar üstünlük təşkil edir.

| Xalqlar | Əhalinin sayı |  % |
| --- | --- | --- |
| ruslar | 6 367 | 81,08 % |
| ermənilər | 328 | 4,18 % |
| ukraynalılar | 199 | 2,53 % |
| digərləri | 959 | 12,21 % |
| Cəmi | 7 853 | 100 % |

İqtisadiyyatı
-------------

Əsas sənaye obyektləri: ağac emalı sexi, meyvə saxlama, qida istehsalı (şərab, meyvə konservləri və s.).

Kəndin yaxınlığında "Mavi axın" qaz kəmərində təzyiqi saxlayan dünyanın ən böyük qaz kompressor stansiyalarından biri "Sahil" yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Яндекс Карты". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-29.
3. ↑  Walter Richmond  Arxivləşdirilib 2021-10-29 at the Wayback Machine, The Northwest Caucasus :Past, Present, Future, pp. 128, Central Asian Studies Series, 2008 ISBN 978-0-415-77615-8
4. ↑  "Топонимы Черноморского побережья. Архипо-Осиповка. Ольгинка". Кавказский узел. 2013-12-20. 2017-09-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-18.
5. ↑  Şablon:Адыгейский топонимический словарь
6. ↑  "Данные Всероссийской переписи населения 2010 года". 2014-06-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-29.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | VIAF: 134441578 · WorldCat VIAF: 134441578 |
Biaklar, biak-numforlar, numforlar, nuforlar, maforlar, İndoneziya dilində oranq-biaklar - Şərqi İndoneziyada (Papua əyalətinin Biak- Numfor dairəsi; Yeni Qvineya adasının şimal-qərb sahilləri, Çendravasih körfəzindəki Biak, Numfor və s. adalar) Avstroneziya xalqı.

Haqqında
--------

Biakların sayı 80 min nəfərdir (2013). Cənubi Halmahera və Qərbi Yeni Qvineya xalqları qrupuna daxildir. Avstroneziya dillərinin Qərbi Yeni Qvineya qoluna aid biak dilində (biak və numfor ləhcələri, coxlu dialektləri var) danışırlar. Yazıları latın qrafikası əsasındadır, onların arasında İndoneziya dili də yayılmışdır. Biakların 90%-dən çoxu xristiandır.

Ənənəvi məşğuliyyətləri balıqçılıq, dəniz vətəgələri, dənizçilik, gəmiqayırma, ticarətdir. Yeni Qvineyanın şimal-qərbində ticarət əlaqələrinə nəzarət edən Bialkar dəniz quldurları kimi məlum idilər. Ənənəvi sənətkarlıq sahələri dəmirçilik və zərgərlikdir.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. IV cild, Bakı, 2013, səh.14
**Arxiv proqramları** (Arxivatorlar) — fayldakı informasiyları sıxmaqla onların arxivləşməsini yerinə yetirir. Sıxma dərəcəsi asılıdır:

1. İstifadə olunan arxivatordan
2. Sıxma üsulundan
3. Faylın tipindən.

1. İnformasiyanın qorunması (faylın rezerv surətini yaratmaqla)
2. Fayllar üçün ayrılmış yerdən səmərəli istifadə.

Arxivləşmə zamanı faylın daha kiçik həcmə malik, rezerv surəti yaradılmış olur.

**Rezerv surət** – faylın dəqiq surəti olub, sıxılmış halda xüsusi daşıyıcıda, təhlükəsiz yerdə saxlanılır.

Arxiv faylları: ARJ, CAB, GZ, LHA, RAR, TAR, TGZ, UU, ZIP.

Windows əməliyyat sistemlərində əsasən 7-Zip, WinZİP və WinRAR arxivatorlardan istifadə edilir.

Həmçinin bax
------------

* Antivirus proqramı
* İnformasiya təhlükəsizliyi
* İnformatika
* Kompüter Əməliyyat Sistemləri
* Qurğular
* Kompüter şəbəkələri
* Kompüter proqramları

Xarici keçidlər
---------------

* 
* 
*

İstinadlar
----------


1. ↑  "7-Zip İstifadə Etmək Necə". 2021-05-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-09.
**Mancuriya alması** (*lat.* Malus mandshurica) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin alma cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Primorski, Uzaq Şərq, Çin və Yaponiyada təbii halda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 10 m, gövdəsinin diametri 45 sm-ə çatan, yumru çətirli ağacdır. Qabığı tünd qonur, bəzən qara, yarıqlı, budaqları çubuqvari, qırmızı-sarıdır. Tumurcuqları yumurtavari, qırmızımtıl-qonurdur. Yarpaqları enli-yumurtavari və ya əks–yumurtavari, bünövrəsi yumru, ucu ensiz, yuxarı hissəsi xırda dişli, tükcüklüdür. Çiçək qrupu çətirvari 4-8 ağ rəngdədir, iri ətirli çiçəklərin diametri 2-4 sm-dir. Mayda çiçəkləyir. Meyvələri şarşəkilli, diametri 1 sm-ə çatır, sarı qırmızımtıl çalarlı, turş- acıdır. Sentyabrda yetişir və bütün qışı ağacda qalır. Toxum yuvaları bərk qabıqlıdır.

Ekologiyası
-----------

İşıqsevən, şaxtaya, quraqlığa davamlı, torpağa tələbkar deyildir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanda bəzi rayonlarda mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Bu dekorativ bitkidən yaşıllaşdırılmada istifadə edilə bilər, budamanı yaxşı keçirir və canlı hasarlar üçün yararlıdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Malus mandshurica* | 
* Wikidata: Q4535957
* Wikispecies: Malus mandshurica
* BioLib: 214886
* EoL: 2508061
* FoC: 242331471
* GBIF: 4272229
* GRIN: 104672
* iNaturalist: 810541
* IPNI: 726330-1
* ITIS: 565975
* IUCN: 50049627
* MoBotPF: 371036
* NCBI: 106559
* Plant List: tro-27802352
* PLANTS: MAMA37
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:726330-1
* Tropicos: 27802352
* uBio: 5417265
* WFO: wfo-0001131697

 |
| *Pyrus baccata var. mandshurica* | 
* Wikidata: Q39778201
* GBIF: 5364311
* GRIN: 30456
* IPNI: 60461530-2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:60461530-2
* Tropicos: 27807150
* WFO: wfo-0001016905

 |
**Əli Məcid Arda** (*türk.* Ali Macit Arda; d.1885, İstanbul, ö. 1967 İstanbul) —Türkiyədə müasir coğrafiyanın quruluşunu edən görkəmli elm adamlarından biri.

Həyatı
------

1885-ci ildə İstanbulun Bakırköy ərazisində anadan olub.İlk təhsilini Hamidiye Bakırköy Liseyində,orta təhsilini Kabataş Liseyində,ali təhsilini Paris Universitetinin Ədəbiyyat fakültəsi çoğrafiya bölməsində təhsil alıb.Pol Vidal de la Blachin təsiri altında Faiq Səbri Duran və Səlim Mənsur ilə birlikdə Fransız məktəbini və Vyanada Rittel -Ratzel məktəbində yetişən Həmid Sədi Selen ilə birlikdə Alman professor idarəsində qurulmuş olan coğrafiya fakültəsində məktəblərini fərqli təmsil edib.

Əli Macit Arda hökumət tərəfindən Avropaya təhsilə göndərilən ilk tələbələrdən biridir.Təhsilini bitirib ölkəyə qayıdan illər Birinci Dünya Müharibəsi təsadüf ediyi üçün Ali Məcid cəhbəyə Qızıl Ayparaya göndərilir.Müharibə dövründə Ali Məcid Arda Darülfünun coğrafiya ofislərinə gətirildi.Müharibədən sonra **Bəşəri Çoğrafiya Məktəbinin** müdiri çalışmışdır.1952-ci ildə təqaüdçü olan Əli Məcid Arda 1967-ci ildə dünyasını dəyişmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Əli Məcid Arda, İstanbul Liseyində coğrafiya müəllimi,Ali Müəllim Məktəbində müdir,Ankara Universiteti Siyasi Elmlər Fakültəsində müəllim,İstanbul Qız Müəllim Məktəbində müəllim,Türkiyə Respublikası Milli Təhsil Nazirliyində Yüksək Tedrisat Ümum İdarəsinin müdiri, 1937-1939-cu illərdə Heydərpaşa Liseyində Qalatasaray Liseyində coğrafiya müəllimi,Ali İqtisadiyyat və Ticarət Məktəbində professor çalışmışdır.