recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Məmmədağa Sultanov** — azərbaycanlı tərcüməçi, şair, ədəbiyyatşünas, 1959-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycanın Əməkdar mədəniyyət işçisi (1967), filologiya elmləri namizədi (1948), baş elmi işçi (1982), müharibə və əmək veteranı.

Həyatı
------

Sultanov Məmmədağa Sultan oğlu — 1910-cu il yanvarın 5-də İranın Ərdəbil şəhərində anadan olmuşdur. Kiçik yaşlarında ikən ailəlikcə Bakıya köçmüşlər. İbtidai məktəbi qurtardıqdan sonra fərdi təhsil almışdır.

1991-ci il yanvar ayının 19-da Bakıda vəfat etmişdir.

Fəaliyyətləri
-------------

"Hücum" jurnalının məsul katibi (1932–1933), Kürdəmir rayonu MTS siyasi şöbəsinin orqanı "Bolşevik" qəzetinin redaktoru (1933–1935), Masallı rayonu qəzetinin redaktoru (1935–1936), "Gənc işçi" qəzetinin məsul katibi (1936–1937), "Kommunist" qəzeti redaksiyasında elm və mədəniyyət şöbəsinin müdiri (1937–1938), mühəndis və təsərrüfatçıların ixtisasını artıran institutun dil və ədəbiyyat kafedrasının müdiri (1939), Azərbaycan Dövlət Universitetinin aspirantı və müəllimi (1939–1941) işləmişdir. İkinci Dünya müharibəsi dövründə Zaqafqaziya cəbhəsi siyasi idarəsinin tərcüməçisi və siyasi təlimatçısı kimi Sovet Ordusu tərkibində Təbrizdə (1941–1942), Qafqazda olmuşdur (1942–1945). Azərbaycan EA Nizami adına Dil və Ədəbiyyat İnstitutu əlyazmaları şöbəsinin müdiri (1945–1950), Azərbaycan Elmlər Akademiyası Əlyazmaları fondunun direktoru (1950–1972), şöbə müdiri (1972–1976), Azərbaycan EA Yaxın və Orta Şərq xalqları İnstitutunun Şərq ölkələri ilə ədəbi əlaqələr şöbəsinin müdiri (1976–1981), Azərbaycan EA respublika Əlyazmaları İnstitutunda baş elmi işçi (1982-ci il-dən) olmuşdur.

Əsərləri
--------

Ədəbi fəaliyyətə 1926-cı ildə "Gənc işçi" qəzetində çap etdirdiyi "Sənət məktəbi" adlı ilk şerilə başlamışdır. Klassik ədəbiyyatdan etdiyi poetik tərcümələr onun yaradıcılığında başlıca yer tutur. "Kəlilə və Dimnə" (1980) kitabındakı şerləri Füzulinin, Nəsiminin və digər klassiklərin fars dilində yazdığı şerləri poetik tərcümə etmişdir. Hərr də külli miqdarda kitabları bir mətnşünas kim tərcümə, tərtib edib müqəddimə, şərh və elmi-təd qiqi məqalələr yazmışdır. Rudəki, Cami, Əbu Əli Si na, Sədrəddin Ayni kimi sənətkarların yubileyinds məruzələrlə çıxış etmişdir. Daşkənddə ümumittifac Şərqşünaslar konfransında (1954), Moskvada Beynəlxalq Şərqşünaslar konqresində (1960), Düşənbədə Ümumittifaq konfransda (1982) nümayənds idi. Fəal ictimai iş aparmışdır: işlədiyi elmi-tədqiqat institutlannda yerli həmkarlar ittifaqının sədri, ilk partiya təşkilatının katibi olmuşdur. Xidmətlərinə görə 7 medalla təltif edilmişdir.

Şəxsi həyatı
------------

Alimlər Rəhim Sultanov və Qədir Sultanovun qardaşı idi.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Alim ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Vikipediyada bu təxəllüslü müxtəlif şəxslər haqqında məqalələr var, bax: Sərraf. 

**Hacı Rza Sərraf**, **Hacı Rza Sərraf Təbrizi** (1854, Təbriz – 1907, Təbriz) — qəzəl və mərsiyə yazan şair.

Həyatı
------

Hacı Rza Sərraf Təbrizi 1854-cü ildə Təbrizdə anadan olub və 1907-ci ildə həmin şəhərdə dünyasını dəyişib.

Şairin yaradıcılığının əsasını qəzəl və mərsiyə tipli nəzm əsərləri təşkil edir. Şair bi sahədə ortaya qoyduğu əsərlərin gücünə görə XIX əsrin sonu, XX əsrin əvvəllərində Iranda yaşayıb yaradan türkdilli şairlər arasında özünəməxsus yerə malik olmuşdur.

Sərraf bütün şeir və qəzəllərində sözlərinin sadə və möhkəmliyi, hisslərində həyəcan və səmimi məhəbbətin sonsuzluğu ilə seçilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Tərtib edəni: Zaman Əsgərli.* "XIX əsr Azərbaycan şeiri antologiyası" (PDF). Milli Kitabxana (az.). "Şərq-Qərb". 2005. 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2016-08-13.

Xarici keçidlər
---------------


***Vikimənbədə*** **Hacı Rza Sərraf** ilə əlaqəli məlumatlar var.


|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0003 7325 9323 · LCCN: no2005060513 · VIAF: 39110428 · WorldCat VIAF: 39110428 |
**Kasaoka Nal Yengəci Muzeyi** (笠岡市立カブトガニ博物館, *Kasaoka Şiritsu Kabutoqani Hakubutsukan*?) – Yaponiyanın Okayama prefekturasının Kasaoka şəhərində yerləşən muzey. Dünyada nal yengəclərinə həsr olunmuş yeganə muzeydir.

Tarixi
------

Muzey 1990-cı ilin martında nal yengəclərinin nəslinin kəsilməsinin qarşısını almaq məqsədilə yaradılmışdır. Muzey Kasaoka şəhərinin ərazisindəki Konoşima kanalının yaxınlığında yerləşir. Bu kanal Yaponiya hökuməti tərəfindən təbiət abidəsi elan olunmuşdur və "nal yengəclərinin çoxalma ərazisi" kimi qorunur.

Xüsusiyyətlər
-------------

Muzey binası nal yengəci formasında dizayn edilmişdir. Muzeyin akvariumunda yetkinlik dövründə olan nal yengəcləri saxlanılır. Fosil guşəsində 8 müxtəlif nal yengəci fosili nümayiş etdirilir. Bu fosillərdən biri Almaniyadan gətirilmişdir. Muzeydə nal yengəcinin böyümə prosesini əks etdirən xüsusi sərgi yerləşir. Muzeyin teatrında nal yengəclərinə həsr olunmuş videolar nümayiş etdirilir. Muzeydə nal yengəclərinin çoxaldılması və təbiətə buraxılması prosesi həyata keçirilir. Çoxaltma otağında süni çoxaltma prosesi və yengəc sürfələri nümayiş etdirilir. Muzeyin nal yengəci formasında olan Kabuni adlı talismanı var.

Muzeydə nal yengəcləri ilə yanaşı Mezozoy dövrünə aid realistik dinozavr maketləri və fosilləri də sərgilənir. Bu maketlərdən biri nal yengəcləri ilə qidalandığı güman olunan barioniksə aiddir. Muzeyin dinozavr parkında 7 dinozavr növünə aid 8 dinozavr maketi yerləşir. Realistik ölçülərdə olan bu maketlər akademik şəxslər tərəfindən dizayn edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "《笠岡市／笠岡市立カブトガニ博物館・恐竜公園》カブトガニの生息地、笠岡市が誇るユニークな博物館＆迫力満点の恐竜パーク。古代生物の世界を楽しもう！". Webタウン情報おかやま (yapon). İstifadə tarixi: 2023-08-11.
2. 1 2 3  "Kasaoka Horseshoe Crab Museum - 笠岡市ホームページ". www.city.kasaoka.okayama.jp. İstifadə tarixi: 2023-08-11.
3. ↑  "ゆるキャラ「カブニ」くん - カブトガニ博物館 - 笠岡市ホームページ". www.city.kasaoka.okayama.jp. İstifadə tarixi: 2023-08-11.

Xarici keçidlər
---------------

* city.kasaoka.okayama.jp/site/kabutogani/ — Kasaoka Nal Yengəci Muzeyinin rəsmi saytı
**Mirzə Fətəli Axundovun heykəli** — Bakı şəhər parkında, 1930-cu ildə yaradılmış Azərbaycan yazıçısı və pedaqoq Mirzə Fətəli Axundovun heykəli. Bu, Azərbaycanda ilk Bürünc heykəl idi və sonra SSRİ Dövlət mükafatının laureatı olan Azərbaycan SSR və Sovet İttifaqının xalq artisti Pinxos Sabsayın ilk böyük əsəridir. Həmçinin bu abidə Axundovun təsviri incəsənətində ilk təsviridir.

Tarixi
------

14 may 1928-ci ildə Mirzə Fətəli Axundovun ölümünün 50 illiyi münasibətilə Xalq Təhsili Komissarlığının kollektivi Bakı Şurasına və respublikanın hökumətinə Narkomzem binasının yaxınlığında yeni meydanın adını vermək və meydanında monumental heykəl yaratmaq üçün müraciət etdi. daha sonra ərizə verildi. Həmin abidəni tikmək üçün 13 min rubl ayrıldı. Heykəlin yaradılması üzərində iş heykəltaraş Pinxos Sabsaya əmanət edilib. Axundov abidəsi üzərində işləyən Sabsay onun əsərlərini, yaradıcılığını və həyat yolunu diqqətlə araşdırdı.

Axundov bir kresloda oturmuş, ağır bir vəziyyətdə təsvir edilmişdir. Dizlərində əlləri ilə tutan ətraflı bir kitab yatıb. Abidənin tikintisi ilə bağlı işlər Azərbaycanda Sovet hakimiyyətinin qurulmasının on illiyi ilə tamamlanıb. Nəhayət, 1930-cu il mayın 2-də Bakı Şəhəri Şurasının binası yaxınlığında üç mərtəbəli parkda təntənəli açılış mərasimi keçirilmişdir.

Axundovun bürünc fiquru üç metr yüksəklikdə və 16 ton ağırlığında geniş pilləyə qoyulmuşdur. Ora "Mirzə Fətəli Axundov" un qızıl rəngli bir yazısı yazılmışdır. Heykəl Kutaisiqranitindən
hazırlanmışdır (Axundov Gürcüstanda həyatının çox hissəsini keçirmişdir). Leninqradda 2,5 metr hündürlükdə Axundovun bürünc heykəli həkk olunmuşdu.

2008-ci ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Bakı parklarının əsaslı bərpası haqqında sərəncamına əsasən, Axundov meydanının yenidən qurulması işi aparılmışdır.

Mənbə
-----

Величие бессмертного Сабухи Arxivləşdirilib 2017-12-25 at the Wayback Machine

| ⛭Mirzə Fətəli Axundov |
| --- |
| Pyesləri | Hekayəti Molla İbrahim-Xəlil kimyagər  • Hekayəti Müsyö Jordan həkimi-nəbatat və dərviş Məstəli şah cadükuni məşhur  • Sərgüzəşti-vəziri-xani-Lənkəran  • Hekayəti xırsi-quldurbasan  • Sərgüzəşti mərdi-xəsis  • Mürafiə vəkillərinin hekayəti |  |
| Traktatları | Kəmalüddövlə məktubları |
| Satirik povestləri | Aldanmış kəvakib |
| Poemaları | Puşkinin ölümünə Şərq poeması |
| Əsərlərinə çəkilən filmlər | Hacı Qara (film, 1929)   • Dərviş Parisi partladır   • Hacı Qara (film, 2002)  • Mürafiə vəkillərinin hekayəti (film, 2011)  • İksir |
| Əsərinə yazılmış opera | Aldanmış ulduzlar  |
| Haqqında çəkilən filmlər | Böyük yazıçı-maarifçi   • Səbuhi   • 150 il. Mirzə Fətəli Axundov (film, 1962)  • Mirzə Fətəli Axundov (film, 1972)  • Mirzə Fətəli Axundov (film, 1982)  • Sübhün səfiri (film, 2012) |
| Xatirəsi | Mirzə Fətəli Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanası  • Mirzə Fətəli Axundov adına Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı  • Mirzə Fətəli Axundovun heykəli (Bakı)  • Mirzə Fətəli Axundov küçəsi (Naxçıvan)  • Mirzə Fətəli Axundov küçəsi (Şuşa) |
**Karbon dövranı-**biokimyəvi tsikldə aktiv iştirak edən karbonun əsas ehtiyatı Dünya okeanında yerləşir, burada o, müxtəlif formalarda olur. Son nəticədə karbonun əksər hissəsi okeanın dibində toplanır, sonra daha cavan çöküntülərlə örtülür və beləliklə, ekosferdən kənara çıxır. Bu zaman litosfer maddələrinin böyük tsiklində qalır.

Ümumi məlumat
-------------

Karbonun qlobal tsiklində əsas antropogen axın enerji istehsalı prosesində yanacaqların yandırılması nəticəsində əmələ gəlir. Digər karbon axını isə quru ekosisteminin antropogen dəyişilməsi zamanı biotanın üzvi maddələrinin və torpağın müxtəlif destruksiya növləri sayılır. Belə antropogen axın nisbətən az olsa da, onun miqdarı durmadan artır və parnik effektinin güclənməsinə səbəb olur. Quruda fotosintez prosesi zamanı karbon qazının funksiyası, bununla da üzvi maddələrin əmələ gəlməsi və əlavə olaraq oksigenin ayrılması baş verir. Ömrünü başa vurmuş bitkilər və heyvanlar mikroorqanizmlər tərəfindən parçalanır, bunun nəticəsində ölü üzvi maddələrin karbonu oksidləşərək karbon qazına çevrilir və yenidən atmosferə düşür. Karbonun dövranı su mühitində də belə başa çatır. Bitkilərdə fiksasiya olunmuş (toplanmış) karbon heyvanat aləmi tərəfindən çoxlu miqdarda istifadə olunur, o da öz növbəsində tənəffüz zamanı onu karbon qazı şəklində ayırır.

Həmçinin bax
------------

Karbon

Xarici keçid
------------

Karbon-dioksid[*ölü keçid*]

İstinad
-------

1. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı-Elm-2008.
**Nəriman Nərimanovun Ev Muzeyi** — Tbilisi şəhərində yerləşən ev muzeyi. Azərbaycan Respublikasının mülkiyyətidir.

Ekspozisiya
-----------

Muzeydə Azərbaycan Sovet dövlət xadimi Nəriman Nərimanovun həyat və yaradıcılığından bəhs edən eksponatlar, onun əlyazmaları, kitabları, əsərləri, ona ünvanlanan məktublar və s. təqdim olunub.

Tarixi
------

Muzey 1982-ci ildə Mirzə Şəfi küçəsində, Nəriman Nərimanovun əcdadlarına məxsus bir evdə açıldı. O. burada anadan olmuşdur.

2008-ci ilin dekabr ayında (digər mənbələrə görə, 2007-ci ildə) bütün rayonun yenidən qurulması zamanı Mirzə Şəfi küçəsindəki köhnə binalar sökülmüş, Nəriman Nərimanov Ev-Muzeyi dağıdılmışdı, lakin Gürcüstan və Azərbaycan hökumətləri muzeyin yenidən qurulması haqqında razılığa gəldilər və məkan bərpa edildi, ancaq bu dəfə İosif Qrişaşvili 41 küçəsində.

Yenidənqurma işləri MStudio tərəfindən həyata keçirildi, ev həcminin artması ilə təzədən tikildi, bu sərgi sahəsini genişləndirməyə imkan yaratdı, 6 sərgi otağı, eyni zamanda inzibati və texniki otaqlar yaradıldı. Yenidən qurulan taxta sürahiləri olan məşhur gürcü balkonları xüsusi maraq doğurular. Evin qarşısında Nərimanovun büstü qoyulub.

İstinadlar
----------

1. ↑  NƏRİMAN NƏRİMANOVUN VƏ CƏLİL MƏMMƏDQULUZADƏNİN TBİLİSİDƏKİ EV-MUZEYLƏRİ AZƏRBAYCANIN MƏDƏNİYYƏT VƏ TURİZM NAZİRLİYİNİN MÜLKİYYƏTİNƏ KEÇİRİLMİŞDİR Arxivləşdirilib 2023-08-06 at the Wayback Machine Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi
2. ↑  "В Тбилиси открылся обновленный музей азербайджанского деятеля Наримана Нариманова". 2020-11-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-09.
3. ↑  Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi Tiflisdə Nəriman Nərimanovun Ev Muzeyinin sökülməsi faktını təsdiqləyib Arxivləşdirilib 2023-08-06 at the Wayback Machine APA.az
4. ↑  "Tbilisidə Nəriman Nərimanovun ev muzeyinin açılışı olub Arxivləşdirilib 2021-10-25 at the Wayback Machine" Trend Xəbər Agentliyi
5. ↑  Nəriman Nərimanovun xatirə muzeyi [*ölü keçid*]
İran hava müdafiə təyinatlı, Nətənz nüvə kompleksi yaxınlığında
**Nətənz nüvə təsisatı**,**Nətənz nüvə obyekti** və ya **Nətənz nüvə kompleksi**(rəsmi adı:Nətənzin Şəhid Əhmədi Rövşən Nüvə Mərkəzi)-İranın nüvə proqramı ilə bağlı "yeraltı obyekti"n bir hissəsi ki uran zənginləşdirmək üçün "dəmir-betondan 30metr dərinlikdə" İsfahan ostanıda Nətənz yaxınlığında inşa edilib.

Fəaliyyəti
----------

Natanz nüvə obyekti Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin qeyri-nüvə ölkələrinin öz nüvə proqramlarını dinc məqsədlər üçün istifadəsinə nəzarət edən mühafizə sisteminə daxildir və İranın nüvə proqramına beynəlxalq nəzarət mexanizmi çərçivəsində müfəttişlər tərəfindən mütəmadi təftiş olunur. Obyektdəki bütün əsas istehsal obyektləri yeraltı keçiddə cəmləşib və avadanlıqları o cümlədən mümkün hava zərbələrindən qoruyan yeddi metr beton təbəqə ilə örtülüb. Netenzedə 2020-ci il üçün uran 4.5 faizə qədər zənginləşdirilib, bu da 2015-ci ildə bir nüvə sazişində nəzərdə tutulan 3,67 faiz səviyyəsindən yüksəkdir. 2020-ci ilin iyul ayında İran Atom Enerjisi Təşkilatı təfərrüatlara girmədən, obyektdə müəyyən bir hadisənin olduğunu bildirib. Şəhər rəsmiləri yalnız yanğının olduğunu təsdiqləyiblər. Səlahiyyətlilər fövqəladə vəziyyətə baxmayaraq, müəssisədəki işlərin dayanmadığını təmin edirlər. Amerikalı analitiklər isə nüvə obyektində partlayış və yanğın baş verdiyini iddia ediblər. Gecədən başlayan yanğın o qədər parlaq olub ki, kosmosdan göründüyü və Amerika hökumətinin bir peyki tərəfindən qeydə alındığı da qeyd olunur. Yanğın baş verən ərazidə nüvə materialı olmayıb və hadisə zamanı heç kim xəsarət almayıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  Iran Raid Seen as a Huge Task for Israeli Jets Arxivləşdirilib 2023-08-06 at the Wayback Machine، The New York Times
2. ↑  "İranda nüvə obyektində partlayış". 2023-08-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-03.
3. ↑  "BAEA: İranın nüvə obyektində yanğın baş verən ərazidə nüvə materialı olmayıb". 2020-07-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-04.

Həmçinin bax
------------

* Buşehr atom elektrik stansiyası
**II Georgi** (*gürc.* გიორგი II) — 923-957-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş Abxaziya çarı. II Georgi Ançabadze sülaləsindən III Konstantinin oğlu və varisidir. Onun hakimiyyəti dövrü Abxaziya krallığının siyasi və mədəni cəhətdən çiçəklənmənin zirvə dövrü kimi qəbul edilir.

II Georgi xələflərinin ölkə ərazisini genişləndirmə siyasətini davam etdirirdi. Onun əsas məqsədlərindən biri də Gürcüstanı birləşdirmək idi. Ögey qardaşı Baqratın üsyan qaldırması səbəbindən bütün ölkə ərazisində hakimiyyətini tam bərqərar etməsi bir müddət gecikdi.

Həyatı
------

II Georginin taxta çıxmasından əvvəlki dövrdə Abxaziya krallığının xəritəsi
II Georgi 923-cü ildə atası III Konstantinin vəfatından sonra taxta çıxdı. Bu dövrdə Georginin kiçik qardaşı Baqrat qardaşının hakimiyyətini qəbul etmədi və üsyan qaldırdı. Baqrat əyanlardan bir hissəsinin dəstəyini alaraq qardaşını hakimiyyətdən uzaqlaşdırmağı planlaşdırırdı. Baqratın üsyanına qayınatası II Qurqen tərəfindən dəstək verilirdi. Qarşıdurma təxminən yeddi il davam etdi və 930-cu ildə Baqratın qəfil ölümü ilə sona çatdı. II Georgi taxtın mühafizəsini təmin etmək məqəsdilə oğlu Konstantini 923-cü ildə Kartli hersoqu təyin etdi, lakin oğlu 926-cı ildə II Georgiyə qarşı üsyan qaldırdı. II Georgi Kartliyə daxil oldu və Uplissixe şəhərini mühasirəyə aldı. Konstantin ələ keçirilərək kor və xədim edildi. Elə həmin il digər oğlu Leonu (gələcəkdə III Leon) yeni Kartli hersoqu olaraq təyin etdi.

930-cu ildə II Georgi yepiskop-şahzadə II Kvirikeyə qarşı yürüş etdi və onun tabeliyindəki əraziləri ələ keçirdi. II Georgi Kartlidəki mövqeyini gücləndirmək üçün Baqrationilər sülaləsi ilə müttəfiq oldu və nikah diplomatiyası ilə bu müttəfiqliyi gücləndirdi. İntiqam almaq üçün hərəkətə keçən II Kvirikenin qarşısını almaq üçün II Georgi oğlu Leonun rəhbərliyi altında Kvirikeyə qarşı böyük bir ordu göndərdi. Lakin II Georgi yürüş zamanı vəfat etdi. Leon atasının ölümündən sonra Kvirike ilə sülh müqaviləsi bağlamağa məcbur oldu və yürüş heç bir nəticə vermədi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Selon Cyrille Toumanoff de 915/916 à 959/960 et selon René Grousset, qui cite Marie-Félicité Brosset, de 921 à 955.
2. ↑  René Grousset, Histoire de l’Arménie des origines à 1071, Paris, Payot, 1947 (réimpr. 1973, 1984, 1995, 2008), 644 p. p. 472-473.
3. ↑  *Rayfield, Donald.* Edge of Empires: A History of Georgia. London: Reaktion Books. 2012. 61. ISBN 978-1780230306.

Ədəbiyyat
---------

* Cyrille Toumanoff, Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au xixe siècle : Tables généalogiques et chronologiques, Rome, 1990, p. 75 et 535.
* Marie-Félicité Brosset, Histoire de la Géorgie, et Additions IX, p. 175.
* René Grousset, Histoire de l’Arménie des origines à 1071, Paris, Payot, 1947 (réimpr. 1973, 1984, 1995, 2008), 644 p. p. 453-455 & 472-73.
**Axundov Mazahir Həmzə oğlu** (*Məzahir Daşqın*; 1909, Borsunlu, Tərtər rayonu – 31 oktyabr 1979, Borsunlu, Mirbəşir rayonu) — azərbaycanlı aşıq və şair.

Həyatı
------

Mazahir Daşqın 1909-cu ilin payızında Tərtər rayonunun İncə Borsunlu kəndində anadan olmuşdur. Kiçik yaşlarından aşıq yaradıcılığına güclü meyl göstərir. İbtidai məktəbi kənddə bitirdikdən sonra Bakıda fəhlə gənclər məktəbində təhsilini davam etdirir. Son kursda ikən atası həbs olunduğuna görə məktəbdən çıxarılır (1925). Taleyini Gəncə ilə bağlayır, "Qızıl Gəncə" jurnalında şerlərini çap etdirir. Şair Səməd Vurğunla şəxsi tanışlıqdan sonra təhsilini davam etdirməyə imkan tapır.

İkinci Dünya müharibəsi başlayanda ordu sıralarında könüllü xidmət edir (1941). Sovet qoşunları tərkibində İranda olarkən Aşıq Hüseyn Cavanla tanış olur, şair aşıq Səyyahla deyişir, Gülgəzin məclislərində iştirak edir. Onun "İran səfəri" şerlər silsiləsi bu zaman yaranır.

Məzahir Daşqın
1942-ci ildə Krım cəbhəsində ağır döyüşlərdə əsir alınır, ölüm düşərgələrində işgəncələrə məruz qalır. Şimali Afrikada və İtaliyada olur.

1945-cı ildə vətənə qayıtmaq imkanı tapsa da, onu doğma vətənə buraxmayıb həbs edir, Sibirə sürgünə göndərirlər. 1956-cı il 24 mart tarixli fərmana əsasən ona bəraət verilir. M.Daşqının azad olunmasında Səməd Vurğunun xeyirxah rolu olmuşdur. Böyük şair M.Daşqına "Aşıq qardaşıma" adlı şeir də həsr etmişdir.

Azərbaycan Respublikası xalq yaradıcılığı evində ştatdankənar metodist (1956-1960), sonra ömrünün axırınadək Gəncə rayonlararası xalq yaradıcılığı evində folklor şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışmışdır.

1946-cı ildən sonra təqiblərə məruz qaldığından öz şerlərini Daşqın təxəllüsü ilə çap etdirmişdir.

1979-cu il oktyabrın 31-də vəfat etmiş, Borsunlu kəndində dəfn olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Fərəcov, S. "Ömrümün sazında tellər ağladı": [aşıq, şair Məzahir Axundovun yaradıcılığı haqqında] //Mədəniyyət.- 2015.- 4 sentyabr.- S.15.
2. ↑  *Azərbaycan Aşıqlar Birliyi.* "Ustad nəfəsli saz-söz ərməğanı" (PDF) (az.). "Zərdabi Nəşr" MMC nəşriyyatı. 2020. Archived from the original on 2023-06-16. İstifadə tarixi: 17 iyun 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* 
* Hitlerin əsgəri, Stalinin məhbusu olan Azərbaycan aşığı
**Almaarx** — Yevlax rayonu ərazisində arx.

Haqqında
--------

Tədqiqatçıların böyük əksəriyyətinin fikirlərinə əsasən, "alma" sözü ilə bağlı toponimlər alma ağacı ilə zəngin obyektləri bildirir. Lakin "alma" komponentli toponimlərin bağlı olduğu obyektlərin müxtəlifliyi və arealının genişliyi bu fikirlə razılaşmamağa əsas verir. Alma Ata (Tatarıstan), Alma Atı, Alma Arasan (Qazaxıstan), Alma Kerman, Alma Tamak, Alma Tarxan (Krım), Alma/Zeda Alma (Acarıstan), Almazar (Özbəkistan), Alma çayı (Krım dağlarından axır), Almalı (Azərbaycan, Cənubi Azərbaycan, Ermənistan) və s. coğrafi adların hamısı alma ağacı ilə bağlı ola bilməz. Türk dillərində alma sözünün "meyvə növü" mənasından başqa "dəyişmə"; "alınma, götürülmə"; "üstün, daha yaxşı" "turş"; "almat/almatı" şəklində isə "təbəə, rəiyyət, tabelik" mənalarında işləndiyini və Alma Atı (Qazaxıstan) şəhərinin və Almatinka çayının rus mənbələrində "Vernıy", "reka okolo Vernoqo" adlanmasını nəzərə alsaq bu fikri təsdiq etmiş olarıq. Bu baxımdan Yevlax rayonununda Almaarx hidronimi alma (alınma) və arx (su obyekti termini) sözlərindən düzəlib, "hansısa su hövzəsindən alınma, ayrılma arx" deməkdir.

Mənbə
-----

* Azərbaycan toponimlərinin izahlı lüğəti. İki cilddə. I cild. Bakı, 2007
**Gənc Çexlər** — Çexiyada siyasi partiya.

1874-cü ildə Karel Sladkovski, Yuli Qreqr, Eduard Qreqrın və bir neçə silahdaşının başçılığı ilə Çexiya Milli Partiyasının müxalif qanadının üzvləri tərəfindən yaradılmışdır. Proqramlarında liberal prinsiplərinə sədaqət, parlament quruluşunun islahatı və yerli idarəetmənin genişləndirilməsi əks olunmuşdu. Partiyanın mərkəzi mətbuat orqanı "Narodny listy" qəzeti idi. 1890-cı il Zemstvo seyminə və 1891-ci il reyxsrata seçkilərində inamlı qələbəsi nəticəsində Çexiyada ən nüfuzlu partiyaya çevrilmişdi. 1890-cı illərin ikinci yarısında dil məsələsinin həlli üçün bir sıra uğursuz cəhd göstərdilər.

XIX əsrin sonundan yeni partiyaların yaradılması və seçki sistemində islahatın keçirilməsi nəticəsində Çexiyanın aparıcı siyasi qüvvə mövqeyini itirmişdilər. 1907-ci ildə sənaye burjuaziyasının və maliyyə dairələrinin mənafeyi uğrunda çıxış edən ən iri şəhər partiyası kimi qüvvətlənmişdilər. Partiyanın rəhbəri Karel Kramar idi.

1918-ci ildə Çexiya Xalq Partiyası və digər siyasi qruplaşmalarla birgə Karel Kramarın rəhbərliyi ilə "Çexiya dövlət-hüquqi demokratiya" partiyasını yaratmışdılar.

İstinadlar
----------



| ⛭Gənc Avropa |
| --- |
| Gənc Almaniya  • Gənc Buxaralılar  • Gənc Bosniya  • Gənc Çexlər  • Gənc Fransa  • Gənc Finlər Partiyası  • Gənc İrlandiya  • Gənc İtaliya  • Gənc Latışlar  • Gənc Latışlar  • Gənc Osmanlılar  • Gənc Osmanlılar  • Gənc Türklər  • Gənc Polşa  • Gənc Rumınlar  • Gənc Slovenlər  • Gənc İsveçrə  • Gənc Ukrayna  • Gənc Uels |
**Bəhmənli oymağı** — Cavanşir elinin böyük və qədim qollarından biri.

Tarixi
------

Qarabağ xanlarının ulu babası Pənahəli ağa Gəncə-Qarabağ bəylərbəyləri olan Ziyadoğlu-Qacarlara xidmət edirdi. Sonra xidmətdən çıxıb elinə döndü. Cavanşir elinin Bəhmənli oymağında məskunlaşdı. 

Tarixçi Mirzə Adıgözəl bəy Qarabaği "Qarabağnamə" adlı əsərində yazır: "Pənahəli bəy əslən Sarıcalı tayfasındandır…Gəncə vilayəti xanlarının işi tərəqqidə olduğu zaman o, Gəncə tərəfə gedib onların (Gəncə xanlarının) hüzurunda xidmət etdi. Uca himmət sahibi olan Pənahəli bəy qulluq etməyi özünə layiq görmədi. O, Qarabağ vilayətinin Cavanşir oymağına gəldi. Şir qüvvətli cavan bəxti ona yar olub, çox varlandı. Evləndi, əziz və xoşbəxt bir oğlu oldu. O, yüksəklik səması parlaq ulduzunun adını Əli qoydu.(Bax: Qarabağnamələr, 1-ci kitab, Bakı, 1989, səh.31).

Sarıcalıların babası Sarıca Əlinin anası Bəhmənli qızıdır.

XVIII yüzilin önlərində Cavanşir elinə bağlı olan Bəhmənli oymağı Lənbəran torpağında qışlayırdı. 14 tüstüdən ibarət idi. Oymağa Əliqulu ağa Məşuq ağa oğlu başçılıq edirdi.

1735-ci ildə Nadir şah oymağı Xorasan əyalətinin Sərəxs yörəsinə sürgün etdi. Şahın ölümündən sonra sürgündən qayıdan oymaq əski yurdunda deyil, Arazbarda qədim Alaqarğu kəndinin ərazisində yerləşdi. Bu yurd Sarıcalı oymağına məxsus idi.
Bəhmənli oymağı Böyük Bəhmənli, Bala Bəhmənli obalarına bölündü.

Bəhmənli oymağının başçılarından biri Ağa bəy idi. Ağa bəy Bəhmənli oymağını idarə etmişdi. Ağa bəyin Alı bəy, Bəylər bəy adlı qardaşları vardı. 
Alı bəy qardaşından sonra oymaqlarına başçılıq etmişdi. 

Alı bəyin Zeynalabdin bəy (1784-1861), Bəhmən bəy (1788-1856), Xudadad bəy (1794-1845), Məhəmməd bəy (1796-?), Əhməd bəy (1798-?) adlı oğulları vardı.

Ağa bəyin, Bəylər bəyin övladları Bala Bəhmənli obasında məskunlaşmışdılar. Ağa bəyin oğlu Baba bəy (1792-?) Bala Bəhmənli obasına başçılıq etmişdi. 

Əhməd bəy, Xudadad bəy öncə Bala Bəhmənli obasında məskunlaşsalar da sonra Alaqarğu yurdunun yuxarı hissəsinə köçdülər. Orda Əhmədbəyli obasını yaratdılar. Bəhmən bəy Cəfərqulu xan Sarıcalı-Cavanşirin yanında xidmət edirdi. Bir müddət Babı kəndində əyləşmişdi. Ordan Əhmədbəyli obasına köçüb qardaşlarının yanında yaşamağa başladı.

Zeynalabdin bəy Alı bəy oğlu Bəhmənli obasının yüzbaşısı olmuşdu.

Məhəmməd bəy Alı bəy oğlu Böyük Bəhmənli obasında rəiyyət kimi dövran sürmüşdü. Sonradan onun törəmələrinin əsas hissəsi Böyük Bəhmənlidən ayrılıb Əhmədbəyli obasının yanında bir şenlik yaratdılar. Həmin şenlik Murtuzalılar adlanırdı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Fazil Baxşəliyev. Qarabağın el və obaları. Bakı, "Şuşa", 2007, 224. səh.

Həmçinin bax
------------

* Cavanşir eli
> **OZYMANDIAS**
>  I met a traveller from an antique land  
> 
> Who said: `Two vast and trunkless legs of stone  
> 
> Stand in the desert... Near them, on the sand,  
> 
> Half sunk, a shattered visage lies, whose frown,  
> 
> And wrinkled lip, and sneer of cold command,  
> 
> Tell that its sculptor well those passions read  
> 
> Which yet survive, stamped on these lifeless things,  
> 
> The hand that mocked them and the heart that fed.  
> 
> And on the pedestal these words appear --  
> 
> "My name is Ozymandias, king of kings:  
> 
> Look on my works, ye Mighty, and despair!"  
> 
> Nothing beside remains. Round the decay  
> 
> Of that colossal wreck, boundless and bare  
> 
> The lone and level sands stretch far away.' 
> 
> 

**Ozimandias**, (*ing.* Ozymandias) Persi Biş Şellinin məşhur sonetlərindəndir ki 1818-ci ildə nəşr olundu. Mövzu və görüntü gücü ilə yanaşı, şeir virtuoz diksiyonu ilə də seçilir. Bu sonetin qafiyə sxemi qeyri-adi dir və bir spiral və sıx təsir yaradır.

Araşdırma
---------

"Ozimandias"ın mərkəzi mövzusu bütün yenilməz qüvvət sahibi olan liderlərin və yaratdıqları imperiyaların qaçılmaz tam tənəzzülüdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Text of the poem from *Shelley, Percy Bysshe.* Rosalind and Helen, a modern eclogue, with other poems. London: C. and J. Ollier. 1819. OCLC 1940490. 2023-08-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-10-20. and *Shelley, Percy Bysshe.* Miscellaneous and posthumous poems of Percy Bysshe Shelley. London: W. Benbow. 1826. OCLC 13349932. 2023-08-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-10-20.. The two texts are identical except that in the earlier "desert" is spelled "desart".
2. ↑  "SparkNotes: Shelley's Poetry: "Ozymandias"". SparkNotes. 2017-12-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-02-26.
3. ↑  "MacEachen, Dougald B. *CliffsNotes on Shelley's Poems*. 18 July 2011". 5 March 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 October 2011.
Bu məqalə **Qaragözlülər** məqaləsinə çox yaxındır və hər ikisinin eyni başlıq altında birləşdirilməsi mümkündür.

**Qaragözlü oymağı** — Bəydili boyunun Şamlı elinin oymağı. 
Əsasən Həmədan əyalətinin ətrafında yaşayırlar. Qacarlar dövründə bu əyalətə Qaragözlü oymağından çıxan hakimlər başçılıq edirdilər. Qaragözlü oymağının Hacılı, Aşıqlı və başqa tayfaları var. Oymağın bir çox şəxsiyyətləri İranın ictimai-siyasi həyatında mühüm rol oynayıblar.

Bu oymağının nümayəndələrindən Hacı Abdulla xan Qaragözlünün, Hacı Məhəmməd xan Qaragözlünün, Həsən xan Qaragözlünün, Məhəmmədhüseyn xan Qaragözlünün, Əbülqasım xan Qaragözlünün, Hacı Məhəmmədcəfər Məczubun və başqalarının adı məlumdur.

Qaragözlü oymağının adı ilə bağlı Azərbaycanda toponimlərə rast gəlinir.

Hacı Məhəmməd xan Qaragözlü bu oymağın bir tirəsini Qaradağ vilayətində yerləşdirmişdi.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Qaragözlülər, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2010, №5, səh.66-79.

Xarici keçidlər
---------------

* Qaragözlü Arxivləşdirilib 2009-04-18 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Şamlı eli
* Kəbudər Ahəng
* Qürvə Dərcəzin
* Qaragözlü (Əhər)
**Piqmalion** (q.yun. Πυγμαλίων) — yunan mifologiyasında fil sümüyündən heykəl yaradan və yaradıcılığına aşiq olan heykəltaraş.

Mif
---

Piqmalion Bel və Anxinoyanın oğlu, Kipr adasında yaşayan heykəltaraş idi. O, fil sümüyündən bir qadın heykəlini oynmuş və ona aşiq olmuşdur. Heykəltəraş ona hədiyyələr vermiş, bahalı paltarlar geyindirmişdir. Buna baxmayaraq, heykəl heykəl olaraq qalmış və Piqmalionun sevgisi qarşılıqsız qalmışdır. Piqmalion Afroditaya həsr olunmuş bayram zamanı tanrıçaya yalvararaq ona düzəltdiyi heykəl qədər gözəl bir həyat yoldaşı verməsini xahiş etmişdir. Piqmalion heykəli diriltməyi xahiş etməyə cəsarət edə bilməmişdir. Belə bir məhəbbətdən duyğulanan Afrodita Piqmalionun həyat yoldaşı olmuş heykəlini canlandırmışdır. Mütəxəssislərə görə, bu mifi ədəbiyyata Kizikli Neanf gətirmiş olması ehtimalı var.

Qədim mənbələrdə Piqmalionun arvadının adı çəkilmir. Jan Jak Russo 1762-ci ildə yazdığı "*Piqmalion*" əsərində onu Qalateya adlandırmışdı. Bu adı başqa bir qədim yunan mifi olan eyniadlı nereidadan götürmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Мифы народов мира. М. 1991–92. В 2 т. Т.2. С.312
2. ↑  *Любкер Ф.* Реальный словарь классических древностей. 3. М. 2001. 179.
3. ↑  См. Нонн. Деяния Диониса XXXII 212. Климент. Протрептик 57, 3 (ссылка на Филостефана).
4. ↑  *Торшилов, Дмитрий Олегович.* Античная мифография. — СПб, 1999. — С. 84.
5. ↑  *Meyer Reinhold*, "The Naming of Pygmalion’s Animated Statue" The Classical Journal 66.4 (1971), pp. 316–319.

Xarici keçidlər
---------------

* "Галерея" (alman). 2004-03-24 tarixində arxivləşdirilib.
**Məhəmməd Azər Aran** (1911, Qarabağ – 8 aprel 1993, Ankara) — Müsavat Partiyası başqanı.

Həyatı
------

Məhəmməd Azər Aran 1911-ci ildə Azərbaycanın Qarabağ bölgəsində anadan olub. Atası və bütün qohumları Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin qurduğu Azərbaycanın istiqlal və hürriyyətə qovuşmasını, Azərbaycan Milli Cumhuriyyətinin qurulmasını istəyən Milli Müsavat Xalq Partiyasına mənsub olub. M. Azər Aran gənc yaşlarından kommunistlərin Azərbaycanda törətdiyi ölümləri, cinayətləri gördüyü üçün mövcud rejimə dərindən nifrət edib.

1920-ci ildə məktəbi bitirdikdən sonra M. Azər Aran Türkiyəyə getmək qərarına gəlir. Sərhədi keçərkən Əli Aran adlı bir riyaziyyat müəllimi ilə tanış olur, birlikdə İrana, oradan isə Türkiyəyə gəlirlər. Azər Aran İstanbulda əsgəri tibb fakültəsini bitirib. İstanbulda olarkən Azərbaycan Milli Qurtuluş hərəkatının böyük ideoloqu M. Ə. Rəsulzadə ilə yaxından tanış olub. Sonradan nevrologiya sahəsində ixtisas alaraq mütəxəssis həkim kimi fəaliyyət göstərən, polkovnik rütbəsinə qədər yüksələn Azər Aran Əsgəri xəstəxanalarda Baş həkim olub, sonrakı illərdə öz arzusu ilə təqaüdə çıxıb.

Azər Aran Tibb fakültəsinin üçüncü kursunda oxuyarkən, M. Ə. Rəsulzadə və bir çox siyasi mühacirlər Türkiyədən getmək məcburiyyətində qaldılar. Elə həmin vaxtdan (1931-ci ildən — N. Y.) Azər Aran bir çox dostları ilə Azərbaycan istiqlal davasının fəalları olaraq, ciddi işlər görürlər. Avropadan göndərilən "İstiqlal", "Qurtuluş" kimi mətbuat vasitələrini alıb lazımi ünvanlara çatdırır, milli mətbuata xəbərlər, müxtəlif yazılar hazırlayırlar. Beləliklə, Müsavat Partiyasının və Azərbaycan Milli Mərkəzinin üzvü olurlar. Özü sonradan səmimiyyətlə etiraf edərmiş: "Biz daha gənc olmamış böyük yüklə yükləndik". Azər Aran Sivasda Əsgəri xəstəxanada Baş həkimlik edərkən, Türkiyə Anıtlar Dərnəyinin də üzvü olub. O, Qazi Bürhanəddinin məzarını tikdirib.

Azər Aran 1949-cu ildən fəaliyyət göstərən Azərbaycan Kültür Dərnəyinin işində də yaxından iştirak edirdi. Müsavat Partiyasının III başqanı Kərim Odərin 1981-ci ilin 19 noyabrında vəfatından sonra Müsavat Partiyasının IV başqanı olur. Ömrünün sonlarında ağır xəstəlik keçirən Azər Aran uzun illər çalışıb işini yürütdüyü Azərbaycan davasının ana Vətən Azərbaycanda qələbəsini gördü. On bir ilə yaxın Başqanı olduğu Milli Müsavat Xalq Partiyasının 1992-ci ildə Azərbaycanda bərpası onu çox sevindirdi. Böyük milli mücahid Azər Aran 1993-cü il aprelin 8-də Ankarada 82 yaşında vəfat edib və "Qarşıyaxa" məzarıstanlığında dəfn edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Rəsulzadənin mənəvi övladı, mühacir müəllim" — İrəvanlı mühacir". 2023-08-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-20.

| ⛭Müsavat Partiyası başqanları |
| --- |
| Məhəmməd Əmin Rəsulzadə  • Mirzə Bala Məmmədzadə  • Kərim Odər  • Məhəmməd Azər Aran  • İsa Qəmbər  • Arif Hacılı |  |
**Paytaxtlar şəhəri** (*rus.* Город столиц) — kompleks iki yüksək tiklidən ibarətdirː Moskva qülləsi 73 mərtəbə, Sankt-Peterburq qülləsi isə 65 mərtəbə.

Tikinti 2003-cü ildə başlamış, lakin kompleksin dizaynında dəyişikliklər edildiyinə görə tikinti dayandırılmışdır. 2005-ci ildə yenidən başlanılıb,2009-cu ilin sonunda başa çatdırılmışdır.

Paytaxtlar şəhəri kompleksi
Qüllə "Moskva" Müstəqil Dövlətlər Birliyinin ən yüksək binasıdır.
Tikilinin inşasında təməml üçün dəmir-betondan geniş şəkildə istifadə olunmuşdur. Komleksinin tikintisi qeyri-sabit hava şəraitində aparılmışdır.

Qüllələr dörd tərəfli struktur-silikonlu şüşə ilə vahid qəlpə sisteminə qoşulmuşdur.

Paytaxtlar şəhəri, apartman, ofislər, restoran, fitness mərkəzi ve baxçası olan bir kompleks kimi xidmət etməkdədir. Kompleksdə həmçinin 2200-dən çox park yerləri, elektrik avadanlıqları və genişləndirilmiş yanğın bölmələri olan altı mərtəbəli bir zirzəmisi mövcuddur.

Paytaxtlar şəhəri komleksinin ümumi sahəsi 288.7 min m²-dir.

Qalereya
--------

* 20052005
* 20062006
* 20062006
* 5 oktyabr 20075 oktyabr 2007
* 16 iyun 200816 iyun 2008

Həmçinin bax
------------

* Avropanın ən hündür binalarının siyahısı
* Merkuri qülləsi
* Avrasiya (bina)

İstinadlar
----------

1. ↑  Rəsmi sayt Arxivləşdirilib 2010-03-01 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Paytaxtlar şəhəri ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Paytaxtlar şəhəri kompleksi Arxivləşdirilib 2006-05-19 at the Wayback Machine
* Paytaxtlar şəhəriː Moskva
* Paytaxtlar şəhəriː Sankt-Peterburq
* Paytaxtlar şəhəriː Moskva
* Paytaxtlar şəhəriː Sankt-Peterburq
**Dəstəvari qulançar** (*lat.* Asparagus verticillatus) — bitkilər aləminin qulançarçiçəklilər dəstəsinin qulançarkimilər fəsiləsinin qulançar cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Balkan yarımadası, Kiçik Asiya, İran, Qafqaz və Orta Asiyada yayılmışdır; Şərgi Avropa düzənliyin ancaq cənub hissəsində enliyarpaqlı meşələrdə və çöllərdə, kolluqlarda, daşlıq yerlərdə bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 2 m-ə çatan çoxillik bitkidir. Gövdəsi sarmaşan, budaqlıdır. Uc budaqları parlaq, kanarları dişli sürünən, üçkünc-budaqlı, bünövrəsində oduncaqlaşmışdır. Kladodiləri parlaq, xırda dişli olmaqla, dəstədə 20 ədəddir. İkievli bitkidir, diametri 0,4 sm-dir. Çiçəkləri budaqların ucunda yerləşir. Çıçəkyanlığı yarımşəkilli, uzunluğu təxminən 4 mm-dir, qısa ayaqda yerləşir, mərkəzdən bölünmüşdür. İyunda çiçəkləyir. Kladodiləri (hamar qoltuq zoğları) əsas gövdədə dəstələrdə yerləşir, çoxsaylıdır (20-qədər), budaqlarda 1-3 ədəddir. Meyvəsi giləmeyvədir, diametri 5 mm-ə çatır. İyulda meyvələri tamyetişir, Toxumlarla və qələmlərlə çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

Rütübətsevən bitkidir. Münbit torpaqlarda yaxşı inkişaf edir. Sərt günəş şüalarından və küləkdən qorunmalıdır.

Azərbaycan yayılması
--------------------

Böyük Qafqazda, Qubada, Hirkan florasında rast gəlinir. Mərdəkan dendrarisində 1998-ci ildə introduksiya olunmuşdur.

İstifadəsi
----------

Dekorativ görünüşünə görə park və bağlarda, rütübətli arazilərdə müxtəlif kompozisiyaların qurulmasında istifadəsi məqsədyönlüdür.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1674565
* Wikispecies: Asparagus verticillatus
* APDB: 184588
* APNI: 248618
* EoL: 345347
* EPPO: ASPVE
* EUNIS: 189155
* GBIF: 2768614
* GRIN: 5559
* iNaturalist: 559597
* IPNI: 531379-1
* IUCN: 176392
* NCBI: 272865
* Plant List: kew-275358
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:531379-1
* Tropicos: 18400519
* WCSP: 275358
* WFO: wfo-0000635448

 |
**Ukraynanın qəhrəman şəhəri** (*ukr.* Місто-герой України) — 6 mart 2022-ci ildə Ukrayna Prezidenti Vladimir Zelenski tərəfindən Rusiyanın Ukraynaya hücumunu dəf etməkdə fərqlənmiş şəhərlər üçün təsis edilmiş fəxri ad.

Prezidentin 111/2022 saylı fərmanında qeyd edilir ki, bu qərarın məqsədi "Rusiya Federasiyasının Ukraynaya qarşı silahlı təcavüzünün dəf edilməsi zamanı öz şəhərlərinin müdafiəsində göstərdikləri şücaət, kütləvi qəhrəmanlıq və mətanətə" ehtiram göstərməkdir. Bu qərarı şərh edən Zelenski qeyd edib ki, yeni titul SSRİ-də təsis edilmiş və Böyük Vətən Müharibəsində fərqlənməyə görə verilən keçmiş qəhrəman şəhər titulunu xatırladır: o zamankı qəhrəman şəhərlər, Zelenskinin sözlərinə görə, "daha ​​bir işğala tab gətirdilər, lakin çox oxşar bir işğal. İndi isə, başqa bir işğal, lakin ondan daha amansız işğal".

Ukraynanın qəhrəman şəhəri (Ukrayna)Volnovaxa
Qostomel
Mariupol
Xarkov
Xerson
Çerniqov
Buça
İpren
Axtırka
NikolayevUkraynanın qəhrəman şəhərləri
6 mart 2022-ci ildə bu ada layiq görülən ilk şəhərlər:

* Xarkov (bax: Xarkov döyüşü (2022)
* Çerniqov
* Mariupol
* Xerson (bax: Xerson döyüşü (2022)
* Qostomel
* Volnovaxa

24 mart 2022-ci ildə "Ukraynanın Qəhrəman Şəhəri" adı daha dörd şəhərə verildi:

* Buça
* Nikolayev
* Axtırka

2022-ci ilin aprelində Kiyevdə Sovet Tankçıları - Kiyevi Azad edənlər abidəsinin yanında Ukraynanın qəhrəman şəhərlərinə həsr olunmuş stendlərlə xiyaban yarandı - bu stendlər burada 1982-ci ildə SSRİ-nin qəhrəman şəhərlərinə həsr olunmuş stelları əvəz etdi.

İstinadlar
----------



1. ↑  "В Україні з'явилися нові міста-герої". Українська правда (ukrayna). 2022-03-06. 2022-06-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-20.
2. ↑  "Президент встановив відзнаку "Місто-герой України" та назвав перші шість". novynarnia.com (ukrayna). 2022-03-06. 2022-06-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-25.
3. ↑  "Зеленський нагородив керівників у регіонах за оборону та надав кільком містам статус «міст-героїв»". Радіо Свобода (ukrayna). 2022-03-06. 2022-03-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-20.
**Bağdad qalası** — indiki İraqın Bağdad şəhərində Abbasi xəlifələri tərəfindən tikilmiş qala. Səlcuqi sultanı Məlikşah tərəfindən bura bəzi əlavələr edilərək tamamlanmış, xəlifə Müstəhzirin təmiri ilə son şəklini almışdır. 1518-ci ildə Zülfüqar xan, 1534-cü ildə I Süleyman, 1587-ci ildə Cığalazadə Sənan paşa, 1639-cu ildə IV Murad, 1648–1649-cu illərdə Dərviş Mehmed Paşa, 1648–1649-cu illərdə Mələk Əhməd Paşa, 1690-cı ildə Bezirqan Əhməd Paşa və Böyük Süleyman Paşa tərəfindən təmir edilən çöl qala 1869–1871-ci illərdə Midhət Paşa tərəfindən şəhərin genişlənməsi səbəbindən sağıdılmışdır. 1534-cü ildə inşa edilən daxili qala 1647-ci ildə Musa Paşa, 1667-ci ildə Kethüda Yəhya Ağa, 1748-ci ildə Kəsriyəli Əhməd Paşa, 1763-cü ildə Qara Mustafa Paşa tərəfindən təmir edilmişdir. Bu gün Bağdad qalasından Babül Vüstanidən başqa əsər-əlamət qalmayıb. Bağdadın qərb tərəfində Quş qala kimi tanınan kiçik bir qala da var idi.

Bağdadın şərq tərəfini qövs kimi əhatə edən divarların uzunluğu 20 kilometr idi. Sarayın və dövlət idarələrinin yerləşdiyi daxili qala daha kiçikdir və Kərh körpüsünün başında tikilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  بشير يوسف فرنسيس، موسوعة المدن والمواقع في العراق، ج2، ص767
2. ↑  واليس بودج، رحلات إلى العراق، ص58.
3. ↑  كليمان هوارت، خطط بغداد، ترجمة: ناجي معروف، بغداد ، 1961م، ص2.
4. ↑  عباس العزاوي، موسوعة تاريخ العراق بين إحتلالين، ج4، ص239.
5. ↑  عماد عبد السلام رؤوف، الحياة الإجتماعية في العراق أيام عهد المماليك، ص69.
6. ↑  مجلة سومر (العراقية)، دائرة الآثار والتراث، بغداد، ج1وج2، مج45، 1987-1988م، ص314.
**Əfrində itkin düşmüş qadınlar** — 2018-ci ilin mart ayında Suriya Milli Ordusu və Türkiyə Silahlı Qüvvələri tərəfindən Əfrinin ələ keçirilməsindən sonra itkin düşmüş qadınlar. O dövrdən bəri 173-dən çox qadın və qızın qaçırıldığı, onlardan 109-nun hələ də itkin düşdüyünə dair çoxsaylı xəbərlər ortaya çıxmışdır. Bu keyslərin təxminən 30-da işgəncə və cinsi zorakılıq iddiaları olmuşdur.

Müxtəlif mənbələr Suriya Milli Ordusu və Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin üzvləri tərəfindən girov götürmə, işgəncə, qeyri-insani və ləyaqəti alçaldan rəftar, habelə seksual və genderə əsaslanan zorakılıq kimi müharibə cinayətlərinin törədilməsi ehtimalını göstərir. Buna baxmayaraq, bu ittihamlarla bağlı heç bir hökm çıxarılmamışdır. Suriya Ərəb Respublikasının hesabatı üzrə Müstəqil Beynəlxalq Təhqiqat Komissiyası qadın və qızların Suriya Milli Ordusu döyüşçüləri tərəfindən təcavüz, zorlama və cinsi zorakılığa məruz qalması, nəticədə həm fərdi, həm də icma səviyyələrində ağır fiziki və psixoloji zərər əldə etməsi məqsədilə saxlanıldığını göstərən sübutlar tapmışdır. Nəticədə, Təl-Əbyəzdən olan bəzi ailələr zorlama və cinsi zorakılıq riski ilə bağlı narahatlıqlar səbəbindən evlərinə qayıtmamağı seçmişdilər. Bundan əlavə, Suriya Milli Ordusunun Hərbi Polis zabitlərinin kişi məhbusları alçaltmaq, etiraflar almaq və qorxu aşılamaq vasitəsi kimi bir azyaşlının zorlanmasına şahidlik etməyə məcbur qoyulduğu barədə məlumatlar var. Hadisə şahidinin sözlərinə görə, ilk gün müəssisədə Türkiyə rəsmiləri olmuşdu.

2019-cu ildən bəri Əfrin və Rəsulayn bölgələrində kürd qadınların Suriya Milli Ordusu briqadalarının üzvləri tərəfindən qaçırılma, işgəncə və zorlama təhdidləri ilə üzləşdiyi barədə xəbərlər ortaya çıxmışdır. Bu zorakılıq əməlləri qadınlarda qorxu hissi yaratmış və onların evlərində gizlənməsinə gətirib çıxarmışdır. Suriya Milli Ordusu mülki şəxsləri açıqlanmayan həbsxanalarda saxlamışdı. 29 may 2020-ci il tarixində geniş yayılmış video görüntülərdə Həmzə briqadası üzvlərinin səkkiz qadını başqa yerə tələsdirdiyi göstərilir. Saxlanılan qadınların Lonjen Abdo, Rojen Abdo, Roşan Amuni, Hayfa Casim, Novruz Abdo, Rokan Munla, Aren Deli və Nadiya Süleyman olduğu müəyyən edilmişdir. Həmin vaxt hamilə olan Ruken Munla Məhəmməd 2018-ci ilin sentyabrında qaçırılmış və əsirlikdə olarkən uşaq dünyaya gətirmişdir. Lonjen və Rojin Məhəmməd Abdo 2018-ci ildə qaçırılan bir neçə ailə üzvləri arasında idi. Eyni ev təsərrüfatının bir neçə üzvünün eyni vaxtda oğurlanması adi hal olaraq qiymətləndirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑   Arxivləşdirilib 2020-09-27 at the Wayback Machine. Missing Afrin Women
2. ↑   Arxivləşdirilib 2020-09-19 at the Wayback Machine. Independent International Commission of Inquiry on the Syrian Arab Republic
3. ↑   Arxivləşdirilib 2023-06-07 at the Wayback Machine Afrin: How Eight Women were Forcibly Disappeared by the Hamza Division?
**İrina Bekeşkina** (*ukr.* Ірина Ериківна Бекешкіна; 4 fevral 1952, İvdel, Sverdlovsk vilayəti – 20 mart 2020, Kiyev) – Ukraynalı sosioloq, siyasi və seçki sosiologiyası sahəsində mütəxəssis. 2010-cu ildən 2020-ci ilə qədər Demokratik Təşəbbüslər Vəqfinin direktoru idi. Ukrayna cəmiyyəti və siyasətinin öyrənilməsi sahəsində ixtisaslaşmışdı. Həm də tez-tez media şərhçisi və siyasət müdafiəçisi kimi çıxış edirdi.

Bioqrafiyası
------------

Taras Şevçenko adına Kiyev Milli Universitetinin Fəlsəfə fakültəsini və Ukrayna SSR Elmlər Akademiyası Fəlsəfə İnstitutunun aspiranturasını bitirib. Fəlsəfə doktoru olmuşdur.

"Fəlsəfi Düşüncə" jurnalının elmi redaktoru, Ukrayna SSR Elmlər Akademiyası Fəlsəfə İnstitutunda kiçik və böyük elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır. 1991-ci ildən Ukrayna Milli Elmlər Akademiyası Sosiologiya İnstitutunun elmi işçisidir. 1996-cı ildən Demokratik Təşəbbüslər Fondunun direktor müavini, 2001-ci ildən isə elmi məsləhətçisidir. "Demokratik Təşəbbüslər" fondunun "Ukraynanın siyasi portreti" bülleteninin elmi redaktoru olmuşdur. Rəhbərlik etdiyi Demokratik Təşəbbüslər Vəqfi Ukraynanın müstəqilliyini elan etdikdən sonra seçkilər zamanı exit-poll keçirən təşkilatlardan biri olmuşdur. Demokratik Təşəbbüslərin 2004-cü il prezident seçkiləri zamanı monitorinq apardığı səsvermə, kütləvi seçki saxtakarlığını ortaya qoyur və Narıncı inqilabın katalizatorlarından biri olur. İrina Bekeşkina 2007 və 2008-ci illərdə Fokus jurnalına görə Ukraynadakı ən nüfuzlu 100 qadın siyahısına daxil edilmişdir.
Hərtərəfli tədqiqat obyekti və seçki davranışı konsepsiyası, Ukraynadakı xüsusiyyətləri kimi şəxsiyyətin struktur modelini inkişaf etdirmişdir.

100-dən çox elmi əsərin və çox sayda jurnalist nəşrinin müəllifidir.

Avromeydan zamanı Viktor Yanukoviçin "avtoritar rejimini" kəskin tənqid etmiş və hüquq mühafizə orqanlarının müxalifətə təzyiq göstərəcəyi təqdirdə vətəndaş müharibəsini proqnozlaşdırmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Пішла з життя Ірина Бекешкіна (Доповнено). Detector Media.
2. ↑  "Бекешкина, досье "Фокуса" 2007 год". 2013-11-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-06.
3. ↑  "Бекешкина, досье "Фокуса" 2008 год". 2013-11-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-06.
4. ↑  "Бекешкина опровергла слова Азарова: Майдан представляет всю Украину". 2014-02-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-06.
**İjo Mikloş** (mac. Izsó Miklós; 9 sentyabr 1831[…] – 29 may 1875[…], Budapeşt) — heykəltaraş, XIX əsrdə macar heykəltaraşlığının görkəmli nümayəndələrindən biri.

Həyatı
------

1848-ci ildə 17 yaşlı Mikloş 1848–1849-cu illərdə Macarıstanda baş verən inqilabın fəal iştirakçılarından biri olub və yaralanıb.

İnqilab rəhbərlərinin obrazları (Layoş Koşut, Petyofi, Y.Bem, L.Battyani, Vaşvari, M.Tançiç) heykəltaraş Mikloş tərəfindən yaradılan portretlərin qalereyasına daxil olmuşdur.

O, üsyan yatırıldıqdan sonra sürgündə yaşamışdır. 1851–1856-cı illərdə heykəltaraş İştvana Ferentsinin rəhbərliyi altında Rimavska Sobota şəhərində (hazırda Slovakiyada yerləşir) daş üzərində yonmanı öyrənmişdir.

1856-cı ildə Budapeşt şəhərinin 2/3 hissəsini tutan Peştə gəlir. Gənc yazıçılar, rəssamlar və musiqiçilərin dəstəyi ilə Vyanaya yollanır və bir müddət orada Q.Qasser və Münhenin heykəltaraşlıq emalatxanasında işləyir.

1859-cu ildən Vyana Təsviri Sənət Akademiyasında təhsil alır. 1862-ci ildə Macarıstana geri qayıtdıqdan sonra öz müasirlərinin (Y.Aran, B.Eqreşi, A.Fay, İ.Zrinyi və b.) büstlərini yaradır. O klassizmi təmsil edirdi. İjo Mikloşun yaradıcılıq fəaliyyəti o qədər də uzun müddətli olmayıb.

Ona aid 3 böyük abidə, o cümlədən də Budapeştdə yerləşən Petyofinin abidəsi var. Macarıstanın məşhur simalarının çoxsaylı portretləri, 40-dən çox heykəltaraşlıq qrup janrı və ayrı-ayrı fiqurlar onun 15 illik yaradıcılığının məhsuludur.

Tuberkulyoz səbəbindən baş verən erkən ölümü onun maraqlı və məhsuldar yaradıcılığını yarımçıq qoydu.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Izsó Miklós // .
2. 1 2 3 4  Miklôs Izso // Benezit Dictionary of Artists (ing.). OUP, 2006. ISBN 978-0-19-977378-7
3. 1 2  PIM identifier.
4. ↑  Simon, Andrew L. (1998). *Made in Hungary: Hungarian contributions to universal culture*. Simon Publications LLC. pp. 49. ISBN 0-9665734-2-0.
5. ↑  Мастера искусства об искусстве. Том 4. Первая половина XIX века. Сборник. — М.: Искусство, 1965. — с. 534–537

Xarici keçidlər
---------------

* Izsó Miklós (mac.)
* İjo Mikloşun həyatı və əsərləri
* Weisz Anna. Izsó Miklós élete és művészete (1831–1875). Budapest, 1939, 118 p.
Drezdendə Qızıl atlı
İmza
**Drezden "Qızıl Atlı"sı** (*alm.* Goldener Reiter‎) — Saksoniya və Polşa kürfürstü, Güclü Avqustun atlı heykəlidir.
Abidə (*alm.* Augustusbrücke‎) körpüsü ilə (*alm.* Hauptstraße‎) küçəsi arasında (*alm.* Neustädter Markt‎) meydanında yerləşir.
Abidədə Güclü Avqust roma zirehində əynində Polşa Krallığı istiqamətində at çaparkən təsvir edilmişdir.

Tarixi
------

Güclü Avqustun atlı heykəli 1732–1734-cü illərdə heykəltaraş Lüdviq Videman tərəfindən misdən hazırlanmış və qızıl amalqamla örtülmüşdür.
Fransız memarı (*fr.* Zacharias Longuelune) tərəfindən yaradılmış postamentin tikintisinə 1735-ci ildə başlanılıb.
1736-cı ildə abidənin təntənəli açılışı baş tutur.
Abidənin bərpası 1884-cü ildə memar (*alm.* Constantin Lipsius‎)-un rəhbərliyi altında aparılmışdır.
Eyni zamanda, Lipsius postamentin dizaynını tamamladı.

1943–1944-cü illər İkinci Dünya müharibəsi zamanı hissələrə bölünən abidə saxlanmaq üçün Pillnitz sarayına aparılır.
Abidənin müharibədən sonrakı bərpası 1953-cü ildə heykəltaraş Valter Flemminqə həvalə edilir.
1956-cı ildə abidə öz həmişəki yerini tutdu.

Abidənin sonuncu bərpası 2001–2003-cü illərdə aparılıb.

Ədəbiyyat
---------

* Маркина Л. Г. Муравлёва Е. Н. Муравлёва Н. В. GOLDENER REITER ЗОЛОТОЙ ВСАДНИК // Культура Германии: лингвострановедческий словарь: свыше 5000 единиц / под общ. ред. проф. Н. В. Муравлёвой. — М.: АСТ, 2006. — С. 359–360. — 1181 с. — 3000 экз. — ISBN 5-17-038383-5.