recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**NGC 1176**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Persey bürcü istiqamətində yerləşir. **\*** tipli  qalaktikadır. Fransız astronomu Guillaume Bigourdan tərəfindən 1884-cü ildə 30.48 sm (12 düymə) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Proje Veritabanı". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 1176: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 1152 |
NGC 1153 |
NGC 1154 |
NGC 1155 |
NGC 1156 |
NGC 1157 |
NGC 1158 |
NGC 1159 |
NGC 1160 |
NGC 1161 |
NGC 1162 |
NGC 1163 |
NGC 1164 |
NGC 1165 |
NGC 1166 |
NGC 1167 |
NGC 1168 |
NGC 1169 |
NGC 1170 |
NGC 1171 |
NGC 1172 |
NGC 1173 |
NGC 1174 |
NGC 1175 |
**NGC 1176** |
NGC 1177 |
NGC 1178 |
NGC 1179 |
NGC 1180 |
NGC 1181 |
NGC 1182 |
NGC 1183 |
NGC 1184 |
NGC 1185 |
NGC 1186 |
NGC 1187 |
NGC 1188 |
NGC 1189 |
NGC 1190 |
NGC 1191 |
NGC 1192 |
NGC 1193 |
NGC 1194 |
NGC 1195 |
NGC 1196 |
NGC 1197 |
NGC 1198 |
NGC 1199 |
NGC 1200 |
NGC 1201



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Nüsrət Şirəliyev** (1 aprel 1963, Qazıməmməd – 27 avqust 1992, Ağdam) — Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, şəhid.

Həyatı
------

Nüsrət Əlican oğlu Şirəliyev 1963-cü il aprelin 1-də Qazıməmməd şəhərində anadan olub. BDU-nun Tətbiqi-riyaziyyat fakültəsini bitirib. Əli Bayramlıda Cihazqayırma zavodunda laboratoriya müdiri işləyib. Sonra Hacıqabul rayon xəstəxanasında baş mühasib işləyib. 1992-ci ildən Milli Ordu sıralarına könüllü olaraq gedib. Baş leytenant Nüsrət Abdal Gülablı, Mərzili, Sırxavənd, Baş Güneytəpə, Xatınbəyli, Manikli, Canyataq, Gülyataq, Mehmanə, Orta Güneytəpə kəndləri uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak edib.1992-ci il avqustun 27-də 2 döyüşçü və sürücü ilə ön posta ərzaq apararkən düşmən pusqusuna düşüblər. Nüsrət sinəsindən snaper yarası alsa da özünü itirmir əsgərləri xəbərə göndərib özü tək dümənlə vuruşur. 240 patronun hamısını düşmənlərə tərəf atır. O yaralı vəziyyətdə düşmənin əlinə keçib. Onu işgəncə ilə qətlə yetirərək dörd tərəfini minalamışdılar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2012-10-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-12-30.
**Mingünlük müharibə** (*isp.* Guerra de Los Mil Días) Kolumbiyada baş vermiş 1899-1902-ci illəri əhatə edən vətəndaş müharibəsi. Konflikt Konservantlar və Liberallar partiyaları arasında baş vermişdir. Konflikt nəticəsində Panama müstəqil respublika elan edilir.

Siyasi vəziyyət
---------------

Kolumbiya departamentləri
XIX əsrdə Kolumbiyada vəziyyət elə də stabil deyildi. 1860-1862-ci illərdə ölkədə vətəndaş müharibəsi baş vermişdi. 1863-cü ildə konsitutsiyanın yaranması ilə ölkənin adı Birləşmiş Kolumbiya Ştatları adlandırılır. Bununla da ölkə federallaşır. 1886-cı ildə yeni konsitutsiyanın qəbulu ilə mərkəzləşmə güclənir və ştatlar adı departamet adı ilə əvəzlənir.

Ölkə Kolumbiya Respublikası adlandırılır. Mərkəzləşdirmə ştatlarda narazılıqlar yaradır. İqtisadiyyatın çökməsi, dövriyəyə çoxlu sayda kağız pulların buraxılması nəticəsində infiliyasiyanın güclənməsi vəziyyəti daha da ağırlaşdırırdı. Prezident Manuel Antonio çox qoca və xəstə olması səbəbindən ölkəni idarə edə bilmirdi.

Müharibənin gedişi
------------------

Konservantlar
Müharibəyə səbəb Konservantların seçkilərin nəticələrini dəyişdirməkdə itiham olunması ilə başlayır. 20 oktyabr 1899-cu ildə Santander departamentində Liberallar üsyan qaldıraraq mərkəzi hökumətə qarşı çıxırlar. Üsyançılar Venesueladan əlavə qüvvələrinin gəlməsini gözləyirdilər. Kasapellada 24 oktyabrda Liberallara ağır zərbə vurula bilərdi, amma konservantların Maqdalena çayı hövzəsində vəziyyəti çətin olaraq qalırdı. Bununla belə Konservantlar iki fraksiyaya bölünmüşdü -**Tarixilər** və **Millilər**. Rafael Uribe konservant Peralonsa üzərində qalib gəlir. Ancaq Paloneqroda 11-26 may 1900-cu ildəki vuruşmada Liberallar ağır itki verirlər. Bundan sonra Liberallar partizan müharibəsinə başlayırlar. 31 iyulda Saklenatonun yerinə general Xose Manuel Marrokin gəlir. 1901-ci ildə Liberallar Aquaduledə (Panama) baş vermiş döyüşdə qalıb gəlir.

29 iyul 1901-ci ildə Konservantlar Venesueladan gələn köməyi dayandırmağa müvəffəq olurlar. Bundan sonra Liberallar müharibənin davam etdirilməsinin mənasızlığını anlayırlar. Uribe sülh danışıqlarına getməyə məcbur olur. 24 oktyabr 1902-ci ildə müharibə rəsmən bitsə də, Panamada müharibə noyabr ayında da davam edirdi. ABŞ qoşunları Panama kanalındakı yatırımları qorumaq üçün əraziyə donanma yeridir. Nəticədə üsyançı Liberallar başda Erreri olmaqla silahı yerə qoymağa məcbur olurlar.

Nəticə
------

Viskonsin gəmisindəki danışıqlar
21 noyabr 1902-ci ildə Amerikanın "Viskonsin" hərbi gəmisində sülh sazişi imzalanır. Panama müstəqil dövlətə çevrilir. Bu müharibə Cənubi Amerika tarixində ən qanlı müharibələr siyahısına daxildir. Müharibədə 100.000-130.000 arası itki olması faktı var. Üstəlik Kolumbiya iqtisadiyyatını tamamilə dağıdır. Bu iki partiya arasında münaqişələr hələ uzun müddət bitmir və 1948-1958 illərdə növbəti La Violensiya müharibəsinə səbəb olur

İstinadlar
----------

1. ↑  "S&S": Small, Melvin & Joel David Singer, Resort to Arms : International and Civil Wars 1816-1980 (1982)

Mənbə
-----

* Müharibənin xranologiyası
* Kolumbiyanın qısa tarixi
**NGC 1183**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Persey bürcü istiqamətində yerləşir. **\*** tipli  qalaktikadır. Fransız astronomu Guillaume Bigourdan tərəfindən 1884-cü ildə 30.48 sm (12 düymə) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Proje Veritabanı". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 1183: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 1159 |
NGC 1160 |
NGC 1161 |
NGC 1162 |
NGC 1163 |
NGC 1164 |
NGC 1165 |
NGC 1166 |
NGC 1167 |
NGC 1168 |
NGC 1169 |
NGC 1170 |
NGC 1171 |
NGC 1172 |
NGC 1173 |
NGC 1174 |
NGC 1175 |
NGC 1176 |
NGC 1177 |
NGC 1178 |
NGC 1179 |
NGC 1180 |
NGC 1181 |
NGC 1182 |
**NGC 1183** |
NGC 1184 |
NGC 1185 |
NGC 1186 |
NGC 1187 |
NGC 1188 |
NGC 1189 |
NGC 1190 |
NGC 1191 |
NGC 1192 |
NGC 1193 |
NGC 1194 |
NGC 1195 |
NGC 1196 |
NGC 1197 |
NGC 1198 |
NGC 1199 |
NGC 1200 |
NGC 1201 |
NGC 1202 |
NGC 1203 |
NGC 1204 |
NGC 1205 |
NGC 1206 |
NGC 1207 |
NGC 1208



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Limitləşdirici** – kompüter proqramının xüsusi hissəsinin başlanğıcını və sonunu işarələyən simvol və ya ayrı-ayrı elementləri seçdirmək üçün xüsusi simvol. Aşağıdakı misalda verilənlər bazasının yazılarının sahələrinin vergüllə necə ayrılması göstərilib (*hər bir ədədi olmayan sahə dırnağa alınıb*).

"Azərbaycan", AZ1001, "Bakı", "Azadlıq küçəsi", 10;
"Azərbaycan", AZ1221, "Bakı", "Təbriz küçəsi", 4;

Verilənlər bazalarında çox zaman iki növ ayırıcıdan istifadə olunur: sahə ayırıcıları və yazı ayırıcıları. Yuxarıda verilmiş misalın hər iki sətrindəki vergüllərin hər biri sahə ayırıcısıdır, çünki o, bir verilənlər sahəsini digərindən ayırır. Hər bir sətrin sonundakı nöqtə-vergül isə yazı ayırıcısıdır, çünki o, bir yazını digərindən ayırır. Tabulyasiya simvolları, karetin dönüşü simvolları və ya iki nöqtə ayrıcı ola bilər.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Həmçinin bax
------------

* C proqramlaşdırma dili
* Proqramlaşdırma
* Proqramlaşdırma dilləri
**Balamir Şirməmməd oğlu Məmmədov** — (1974, Lerik rayonu – 1993, Çıldıran, Kəlbəcər rayonu) Birinci Qarabağ döyüşlərində iştirak edib.

Həyatı
------

1974-cü ildə Lerik rayonunun Küsəkəran kəndində anadan olub.

Təhsili
-------

1989-cu ildə Küsəkəran kənd natamam orta və 1991-ci ildə Veri kənd orta məktəblərini bitirib.

Hərbi xidməti
-------------

1992-ci ildə Lerik rayon hərbi komissarlığı tərəfindən həqiqi hərbi xidmətə çağırılaraq cəbhə bölgəsinə göndərilib. Balamir Məmmədov Qarabağ cəbhəsinin müxtəlif istiqamətlərində gedən bir sira uğurlu əməliyyatlarda iştirak edərək torpaqlarımızın müdafiə olunmasında igidlik göstərib. Balamir Məmmədov 1993-cü ilin mart ayında Ağdərə rayonunun Çıldıran bölgəsi uğrunda gedən döyüşlər zamanı şəhid olub. Ölümündən sonra təhsil aldığı Küsəkəran kənd natamam orta məktəbinə onun adı verilib.

İstinadlar
----------

1. ↑   Arxivləşdirilib 2023-03-06 at the Wayback Machine ƏBƏDİYYƏT YOLÇULARI
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-09.
**Mirzə Ələkbər Elxanov** (1828-?) — Pedaqoq. 1856-cı ildən 1885-ci il 31 martadək İrəvan gimnaziyasında müəllim.

Həyatı
------

O, 1828-ci ildə Uluxanlı kəndində anadan olmuş, İrəvan şəhərindəki baş məscid nəzdindəki ruhani məktəbini bitirmiş, sonra isə rus dilini öyrənmiş, 1856-cı ildə Tiflis gimnaziyasında imtahan verərək Azərbaycan dili müəllimi adını almışdı.

Uluxanlıda yaşlı nəslin nümayəndələrindən Mirzə Zeynalabdın Rzayev, Əsədulla Musayev, Şıxəli Bağırov, qonşu Sarvanlar kəndinin 112 yaşlı sakini Məmmədəli Nəsirov və başqaları M. Ə. Elxanovun yüksək mənəvi keyfiyyətlərindən maraqla söhbət açardılar. Onun Uluxanlı kənd məktəbinin açılmasında hədsiz rolu olduğunu, kasıbların balalarına köməkliyini, "Əkinçi" qəzetinin nömrələrini və bir çox kitabları camaat arasında gətirib oxuduğunu həmişə xoş xatirələrlə yad edərmişlər.

Qərbi Azərbaycan maarifi və məktəbi ümumi Azərbaycan maarifi və mədəniyyəti ilə birgə addımlayır, Zaqafqaziyada və Rusuyada baş verən pedaqoji yeniliklər, mütərəqqi məktəb təcrübəsi və pedaqoji ideyalar bura da nüfuz edirdi. İrəvan məktəbləri bəzi məsələlərdə hətta irəli gedirdi. Səs üsulu ilə ana dili dərsliklərinin meydana gəlməsi XIX əsrə təsadüf edir. Böyük rus pedaqoqu K. D. Uşinskinin xəlqilik ideyası, "Vətən dili" və "Uşaq aləmi" dərslikləri Zaqafqaziyada özünə ardıcıllar tapırdı. Belə ardıcıllardan biri də Zaqafqaziyada birinci İrəvan gimnaziyasında 30 ilə qədər Azərbaycan dili müəllimi olmuş Mirzə Ələkbər Elxanov idi. M. Ə. Elxanov əslən Uluxanlıdandır. Şəhərdəki Şah Abbas məscidi nəzdindəki mədrəsədə mükəmməl təhsil almışdır. Onun səs üsulu ilə tərtib etdiyi "Vətən dili" dərsliyi XIX yüzilliyin 80-ci illərində Rusiya Xalq Maarif Nazirliyində müzakirə edilərək çapa tövsiyə edilmişdir. Sözü gedən əsrin sonlarına doğru İrəvanda yeni məktəblər açılır, şəhərin teatr həvəskarları tez-tez tamaşalar göstərirdilər. "Rus-Azərbaycan" qız məktəbləri əhalinin rəğbətini qazanmışdı. Məktəbin müdiri Haşım bəy Nərimanbəyov, Irəvan gimnaziyasının müəllimlərindən İsmayıl bəy Şəfibəyov, İrəvan Müəllimlər Seminariyasının Azərbaycan dili müəllimi Rəhim Xəlilov, Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski, Axund Məmmədbağır Tağızadə və b.-nın bu sahədəki xidmətləri unudulmazdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ermənistan Azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası. Bakı: Gənclik. 1995. səh. 441. ISBN 5-8020-0852-0.
2. ↑  Hüseyn Əhmədov. Azərbaycan məktəb və pedaqoji fikir tarixi. Bakı: Elm və təhsil, 2014. — səh. 129.

Həmçinin bax
------------
**Septik şok** — İnfuziyaya baxmayaraq hemodinamikanın düzəlməməsi septik şok adlandırılır. Hazırda septik şok ümumi iltihab sindromunun ağır formalarındın biri kimi qəbul edilir və mahiyyətcə hipovolemik və vazodilatator şok hesab edilir. Orqanizmin bütün orqanlarında baş verən iltihab (ÜİS) kapilyar keçiriliyicini artıraraq plazma itirilməsinə – hipovolemiyaya səbəb olur (sekvestrasiya, ödem, üçüncü sahə). Eyni zamanda iltihab mediatorları diffuz vazodilatasiya törədərək perferik müqaviməti azaldırlar.

Septik şok ən çox travmalarda və iltihabi-destruktiv xəstələrdə rast gəlir. Erkən septik şok qarının boşluqlu orqanlarının zədələnməsi nəticəsində adətən ilk 24 saat ərzində baş verir. Gec septik şok isə travmatik zədələnmənin törətdiyi infeksiyon ağırlaşmalara bağlı olaraq 24 saatdan sonra (ən çox 3–5-ci günlər) meydana gəlir. Peritonit, pankreatit, yanıq, anaerob fleqmonalar, kəskin bağırsaq keçməzliyi, kəskin qaraciyər yetməzliyi, müsariqə trombozu septik şşokun ən çox rast gələn səbəbləridir.

Septik şok 2 şəkildə – hipodinamik və hiperdinamik şəkildə ola bilər. Hipodinamik şok hemorragik şok əlamətləri şəklində (taxikardiya, soyuq dəri, sidiyin azalması) büruzə verir. Hiperdinamik septik şokda isti dəri, taxikardiya sidik ifrazı normal, lakin təzyiq aşağı olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *N. Y. Bayramov.* Təcili Abdominal Cərrahiyyədə Müayinə və Müalicə Qaydaları (PDF). Bakı: Qismət. 2009. 138.

Xarici keçidlər
---------------
**Musayev Əli Səməd oğlu** ({{DVTY}} şablonu boşdur ) — Azərbaycanlı şəhid.

Həyatı
------

Musayev Əli Səməd oğlu 1972-ci ildə Gədəbəy rayonunun Söyüdlü kəndində anadan olub. Söyüdlü kənd orta məktəbini bitirib. 30 may 1990-cı ildə hərbi xidmətə gedib. 20 yanvar 1993-cü ildə Ağdərə rayonunun Çıldıran kəndi uğrunda gedən döyüşlərdə şəhid olub.

Hərbi xidməti
-------------

30 may 1990-cı ildə hərbi xidmətə yola düşdü. 1992-ci il sentyabrın 18-də Musayev Əli Milli Orduya çağırış alıb. Musayev Əli Laçın dağlarında gedən döyüşlərdə iştirak etmişdir. Bu döyüşlərdə Laçın əldən verildi. Oktyabrın 14-də Gəncə batalyonunun tərkibində Ağdərə cəbhəsinə yollandı və burada gedən döyüşlərə qoşuldu. Sovet ordusunda tikinti batalyonunda xidmət etsə də qanlı vuruşlara cəsarətlə atıldı, özünü cəsur döyüşçü kimi göstərdi. Təəssüf ki, döyüş yolu çox qısa oldu. 20 yanvar 1993-cü ildə Ağdərə rayonunun Çıldıran kəndi uğrunda gedən döyüşlərdə şəhid olub.

İrsi
----

Söyüdlü kənd orta məktəbi şəhid olan Musayev Əli onun adını daşıyır. Gədəbəy rayon, Söyüdlü kənd qəbirsanlığında dəfn edilmişdir.

İstinadlar
----------

* (#bare\_url\_missing\_title).
**Kərim Alı oğlu Məmmədov**  — Pedaqogika üzrə elmlər doktoru, professor.

Həyatı və təhsili
-----------------

Kərim Alı oğlu Məmmədov 13 iyun 1937-ci ildə Gürcüstanın Bolnisi rayonunun Aşağı Güləver kəndində anadan olub.
İcbari təhsilini Aşağı Güləver kənd 8 illik məktəbində, orta təhsilini isə Darbaz kənd orta məktəbində alıb. Uşaq vaxtlarından humanitar elmlərə daha çox maraq göstərib. Poeziyaya və elmi ədəbiyyata marağı onda sevimli müəllimi Hacı İbrahim Məmmədoğlu yaradıb.

Orta məktəbi bitirdikdən sonra sənədlərini 1958-ci ildə M. F. Axundov adına Rus dili və Ədəbiyyatı İnstitutuna (indiki Bakı Slavyan Universiteti) vermiş, yüksək nəticə ilə qəbul olunmuş və 1963-cü ildə ali təhsilini müvəffəqiyyətlə başa vurmuşdur.

Ailəlidir. 2 övladı, 3 nəvəsi, 2 nəticəsi var.

Əmək və elmi fəaliyyəti
-----------------------

1963-cü ildə doğma kəndinə rus dili və ədəbiyyatı müəllimi olaraq təyin edilmişdir. Təhslidə və ictimai işlərdə fəallığına görə 1964-cü ildə qonşu Babakişilər kəndində təzə açılmış 8 illik məktəbə direktor təyin olunmuşdur. Eyni vaxtda mətbuatda elmi məqalələrlə çıxış etmişdir. Elmə həvəsi onu 1968-ci ildə bitirdiyi ali məktəbin pedaqoqika kafedrasına gətirmiş və orada professor vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir. Bakı Slavyan Universiteti ilə yanaşı müxtəlif illərdə Odlar Yurdu Universiteti və Milli Aviasiya Akademiyasının dəvəti ilə həmin təhsil ocaqlarında da çalışmışdır. 1980-ci ildə elmlər namizədi dissertasiyasını, 2008-ci ildə doktorluq dissertasiyasını uğurla müdafiə etmiş və pedaqogika üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsini almışdır. Hal-hazırda əmək fəaliyyətini Bakı Slavyan Universitetində davam etdirir.

Əmək fəaliyyəti dövründə onlarla magistr və doktorluq dissertasiyalarının yerinə yetirilməsinə rəhbərlik etmişdir.

Rus dilində 2, Azərbaycan dilində isə 4 elmi monoqrafiyanın ("Şərq xalqlarının fikir tarixindən"(2011), "Türk xalqlarının pedaqoji tarixindən nümunələr"(2017), "Elmi-tədqiqat işlərinin metodikası"(2019), "Müstəqillik dövrümüzün pedaqoji problemləri"(2020)), 100-dən çox elmi, onlarla publisistik məqalənin müəllifidir. "Şərq xalqlarının fikir tarixindən" elmi əsəri 2014-cü idlə Türkiyədə Anadolu türkcəsinə çevrilmişdir.

Bədii yaradıcılığı
------------------

Elmi fəaliyyətlə yanaşı bədii yaradıcılıqla da məşğul olmuş, şeirləri Azərbaycan və Gürcüstan mətbuatında çap edilmişdir. 2024-cü ildə "Qu quşu nəğmələri" şeirlər toplusu işıq üzü görmüşdür.

Mükafatları
-----------

Təhsil sahəsində səmərəli fəaliyyətinə görə çalışdığı ali məktəbin fəxri fərmanları ilə təltif olunmuş, 2016-cı ildə isə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------
**Orucov Rafiq Miryusif oğlu** (aprel 1972 və ya 1972, Fərraş, Laçın rayonu – 10 fevral 1994, Füzuli rayonu) — "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif edilmiş döyüşçü.

Həyatı
------

1972-ci ilin aprel ayında Laçın rayonunun Fərraş kəndində doğulmuşdur. Orta məktəbi bitirmiş və 1989-cu ildə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun axşam şöbəsinə daxil olmuşdur. Oxuduğu müddətdə Leytenant Şmidt adına zavodda işləmişdir. 1990-cı ildə hərbi xidmətə yollanmış, əvvəlcə Almaniya Demokratik Respublikasında, sonra isə Moskvada xidmət keçmişdir. Daha sonra Bakıya qayıtmış və könüllü olaraq Milli Ordu sıralarına daxil olmuşdur. 1992-ci ildə Bakı şəhəri ətrafındakı hərbi hissələrdən birində xidmət etmişdir. Xocalı, Goranboy rayonlarında gedən döyüşlərdə iştirak etmişdir. 1993-cü ildə ona kiçik leytenant rütbəsi verilməklə Füzuli-Cəbrayıl uğrunda gedən döyüşlərə göndərilmişdir. 1994-cü il fevralın 10-da mühüm əməliyyatı yerinə yetirərkən snayper gülləsindən qəhrəmancasına həlak olmuşdur. Meyiti iki gün döyüş zonasında qalandan sonra götürmək mümkün olmuşdur. 13 fevral 1994-cü ildə Ağcabədi şəhəri Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir. Subay idi. Atası Miryusif 1989-cu ildə Xocalı rayonunun Meşəli kəndinin müdafiəsində həlak olmuşdur.

Təltifləri
----------

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 15 yanvar 1995-ci il tarixli 262 saylı fərmanı ilə erməni işğalçılarına qarşı aparılan döyüş əməliyyatlarında öz xidməti vəzifələrini və hərbi hissənin qarşısında qoyulmuş tapşırıqları yerinə yetirərkən xüsusilə fərqlənmiş kiçik leytenant Orucov Rafiq Miryusif oğlu (ölümündən sonra) "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 17 sentyabr 1996-cı il tarixli 125 saylı qərarı ilə Laçın rayonunun Fərraş kənd klubuna Rafiq Miryusif oğlu Orucovun adı verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Laçın yurdu" jurnalı, №2(9), Bakı, "Bəxtiyar-4" nəşriyyatı 2013, ("Şəhidlərimiz, and yerimiz" adlı xüsusi buraxılış))
**Məhəmmədəmin xan**(1817–1855) — Qonquratlar sülaləsindən Xivə xanı.

Həyatı
------

Rəhimqulu xanın yerinə Xivə xanı olan qardaşı Məhəmmədəmin xan (1846–1855) qüvvətli bir orduyla təkrar Sarık türkmənləri üzərinə yürüdü; Cəmşidilərin də yardımı ilə türkmənləri ağır bir məğlubiyyətə uğratdı. Fəqət daha sonra onlara qarşı uyguladığı sərt siyasət, aşağı Murğab yörəsində Təkə türkmənləri ilə onların cənubunda Səraxs bölgəsində yaşayan Salur türkmənləri üzərində pis təsir göstərdi. Daha öncəki illərdə Xivə xanlığının İran ilə apardığı mücadilələrdə Xivə cəbhəsində çarpışmalarına rəğmən zaman-zaman Xivə qüvvələrinin hücumuna uğrayıb mallarının talan edilmesini unutmamış olan Təkə türkmənləri Məhəmmədəmin xana üsyan etdilər. Bu üsyana qarşı hazırlıqlı olan Məhəmmədəmin xan, Təkə türkmənləri üzərinə ani bir basqın edərək onları ağır bir məğlubiyyətə uğratdı. Ancaq Məhəmmədəmin xanın bu səfərləri türkmənləri öz aralarında birləşməyə məcbur etdi. Təkə türkmənləri öndərliyindəki birləşmiş Türkmən qüvvələri Xivə ordusunu 1855-ci ilin baharında ağır bir yenilgiyə uğratdı. Savaşdan sonra Məhəmmədəmin xan öldürüldü.

Ədəbiyyat
---------

* Гуломов Х. Г. Дипломатические отношения государств Средней Азии с Россией вXVIII — первой половине XIX века. Ташкент, 2005
* Гулямов Я. Г. История орошения Хорезма с древнейших времен до наших дней. Ташкент. 1957
* История Узбекистана. Т.3. Т.1993.
* История Узбекистана в источниках. Составитель Б. В. Лунин. Ташкент, 1990
* История Хорезма. Под редакцией И. М. Муминова. Ташкент. 1976.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Xivə xanlığı
**NGC 1205**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Eridan bürcü istiqamətində yerləşir. **Sa** tipli  qalaktikadır. Amerika astronomu Ormond Stone tərəfindən 1886-cı ildə 66.04 sm (26 inç) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 1205: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 1181 |
NGC 1182 |
NGC 1183 |
NGC 1184 |
NGC 1185 |
NGC 1186 |
NGC 1187 |
NGC 1188 |
NGC 1189 |
NGC 1190 |
NGC 1191 |
NGC 1192 |
NGC 1193 |
NGC 1194 |
NGC 1195 |
NGC 1196 |
NGC 1197 |
NGC 1198 |
NGC 1199 |
NGC 1200 |
NGC 1201 |
NGC 1202 |
NGC 1203 |
NGC 1204 |
**NGC 1205** |
NGC 1206 |
NGC 1207 |
NGC 1208 |
NGC 1209 |
NGC 1210 |
NGC 1211 |
NGC 1212 |
NGC 1213 |
NGC 1214 |
NGC 1215 |
NGC 1216 |
NGC 1217 |
NGC 1218 |
NGC 1219 |
NGC 1220 |
NGC 1221 |
NGC 1222 |
NGC 1223 |
NGC 1224 |
NGC 1225 |
NGC 1226 |
NGC 1227 |
NGC 1228 |
NGC 1229 |
NGC 1230



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Monparnas qülləsi** — Fransanın paytaxtı Parisdə yerləşən göydələn. Göydələnin mərtəbələrinin sayı 60 mərtəbədən ibarət, hündürlüyü isə 210 m-dir. Binanın inşası 1969-cu ildən 1972-ci ilə qədər aparılıb.

Monparnas qülləsi - Paris şəhəri daxilində yerləşən və "şəhərətrafı ərazilərində" olmayan yeganə göydələndir.

Binanın yuxarı mərtəbələrində kafe, hədiyyə mağazası və şəhərin çox hissəsinin mənzərəsi olan müşahidə platforması mövcuddur.

Xüsusiyyətləri
--------------

1969-1972-ci illər arasında, keçmiş Monparnas stansiyasının yerində inşa edildi və 1973-cü ildə açılışı edildi. İndiki Monparnas stansiyası qüllənin qarşısında, bir az daha cənubda yerləşir. Monparnas qülləsi 209 metr hündürlüyündə və 59 mərtəbədən (terras da daxil olmaqla) ibarətdir. Bir restoran 56-cı mərtəbəni tutur. Ofislərin ümumi sayı 52 mərtəbə və ümumi sahəsi isə 90 000 m²-dir. Orada orta hesabla 5000 nəfər işləyir.

56-cı mərtəbədə terrasdan görünə bilən mənzərə, ildə 600.000 ziyarətçi qəbul edən bir turistik məkan.

Tənqid
------

Monparnas qüllənin sadə dizaynı, nəhəng ölçüləri, habelə tarixi Parisin mərkəzində istehsal etdiyi memarlıq kontrastı tənqid edildi, bunun nəticəsində Monparnas qalasının tamamlanmasından iki il sonra Parisdə göydələnlərin inşası qadağan edildi.

1960-cı illərdə bir göydələn layihəsi yaradıldıqda, hər ofisin pəncərələrlə təmin edilməsi məsələsi hələ üstün deyildi. Buna görə Monparnas qülləsində pəncərələr yalnız perimetr ofislərdə mövcud idi.

Qalereya
--------

* Panaromik restoranPanaromik restoran
* Parisin ən yüksək nöqtələriParisin ən yüksək nöqtələri
* TerasTeras

Həmçinin bax
------------

* Parisin "Vensen qapısı" məhəlləsində terrakt
* Parisin yenidənqurulması

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
**Məşədi Əli Hacı Məmmədhüseyn oğlu Rəfiyev** (1886, Yelizavetpol – 9 sentyabr 1948, İstanbul) — Gəncə Şəhər Dumasının qlasnısı (1910–1913), Gəncə Dövlət Bankının sədri, Türk Ədəmi-Mərkəziyyət Firqəsinin (1917), daha sonra Müsavat Partiyasının üzvü, Müsavat Partiyasının Gəncə təşkilatının sədri, Müsavat Partiyasının xarici bürosunun üzvü və xeyriyyəçi.

Həyatı
------

İlk təhsilini Gəncənin "Şah Abbas" məscidi yanındakı mədrəsədə almış, sonra Yelizavetpol (Gəncə) klassik gimnaziyasını bitirmişdir.

Maliyyə və kommersiya işləri ilə məşğul olmuş, Gəncə Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyətinin üzvü kimi xeyriyyəçilik fəaliyyəti göstərmişdir. Gəncə general-qubernatorunun fərmanı ilə atası Hacı Məmmədhüseyn və qardaşı Abbasla birlikdə Gəncə Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyətinin fəxri üzvü təsdiq edilmişdi.

9 sentyabr 1948-ci ildə İstanbulda vəfat etmişdir.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

1909–1913-cü illərdə Gəncə Şəhər Dumasının qlasnısı olmuşdur.

Fevral inqilabından (1917) sonra siyasi fəaliyyətə qoşulmuş, Türk Ədəmi-Mərkəziyyət Firqəsinin, bu partiyanın Müsəlman Demokrat Partiyası "Müsavat" ilə birləşməsindən sonra isə Türk Ədəmi-Mərkəziyyət "Müsavat" Partiyasının fəal üzvlərindən olmuşdur.

Nəsib bəy Yusifbəylidən sonra Müsavat Partiyasının Gəncə təşkilatına rəhbərlik etmişdir.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə ilk milli Azərbaycan Dövlət Bankının Gəncə şöbəsinin müdiri olmuşdur.

Aprel işğalından sonra qardaşları ilə birlikdə sovet-bolşevik rejiminə qarşı Gəncə üsyanınln təşkilində fəal iştirak etmişdir. Üsyan yatırıldıqdan sonra təqiblərdən qurtularaq Türkiyəyə mühacirət etmiş, Müsavat Partiyasının xarici bürosunun fəallarından olmuşdur.
**İlqar İsrafil oğlu Bayraməliyev** (10 oktyabr 1973 – 5 aprel 1994, Gədəbəy) — Azərbaycanlı şəhid.

Həyatı
------

Bayraməliyev İlqar İsrafil oğlu 10 oktayabr 1973-cü ildə Gədəbəy rayonunun Yenikənd kəndində adanadan olmuşdur. Bayraməliyev İlqar ibtidai sinfi Əlinağılar kənd məktəbində oxumuş, natamam orta məktəbi Yenikənd məktəbində bitirmişdir. Bayraməliyev İlqar 1 sentyabr 1989-cu ildə Gədəbəy şəhəri 148-nömrəli TPM-ə daxil olmuş, 25 iyun 1992-ci ildə geniş profilli traktorçu peşəsi üzrə tam kursu bitirmişdir. 12 dekabr 1993-cü ildə hərbi xidmətə çağırılmışdır. O, Gədəbəy rayonunda yerləşən hərbi hissədə xidmət etmişdir. İlqar Gədəbəyin Şınıx bölgəsində gedən bütün döyüşlərdə: Mutudərənin alınmasında, Əyriyol əməliyyatında və başqa bir çox əməliyyatlarda əsil qəhrəmanlıq göstərmişdir. Bayraməliyev İlqar 5 aprel 1994-cü ildə Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyü uğrunda gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına şəhid olmuşdur.

İstinadlar
----------

  (#bare\_url\_missing\_title).
**Moyva** (*lat.* Mallotus villosus) — Osmeridae fəsiləsinə daxil olan balıq növü.

Bədəninin uzunluğu 25 sm, çəkisi 52 q, maksimal ömür müddəti isə 10 ildir. Moyvaların olduqca kiçik pulcuq və dişləri olur. Onlara dünyanın bütün okeanlarında rast gəlinir: Arktika, Atlantik okean və Sakit okean , Norveç dənizindən tutmuş Şpisbergen adaları ətrafındakı ərazilər.

Bəzi müəlliflər onlara bir necə yarımnövləri daxil edirlər: *Mallotus villosos villosus* Müller, 1776 və sakitokean moyvası *Mallotus villosus catervarius* Pennatt, 1784.

Bəzən onları **kapelan** olaraq adlandırırlar.

Biologiya
---------

Əsasən siyənək, lososların balaları və planktonlarla qidalanırlar.

Okean və dənizlərin 300 metr bəzən isə 700m dərinliklərində müşahidə edilirlər. Kürüləmə ərəzisi nisbətən dayaz olur. Kürü tökərkən onları treskalar müşahidə edir. Onları Qağayılar, Suitilər və Balinaların qidasınl təşkil edirlər.

Bir dəfəmə 1,5–60 min kürü buraxırlar. Kürünün diametri 0,5–1,2 mm olur.

İllik moyva ovu 1950–2010 illər.(ton)

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Sənaye əhəmiyyətlidir. Böyük ehtiyatlara sahibdir. Onların ehtiyatları 4-х mln tondan çoxdur. 2005–2009 illərdə onların ümumi ovu 269–750 min ton arasında dəyişmişdir. 2012-ci ildə ümumdünya ovu 1 mln ton olmuşdur. Sənayedə əsasən 11–19 sm uzunluğu olan və yaşı 1–3 olan balıqlar ovlanılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  Froese, Rainer, and Daniel Pauly, eds. (2006). "*Mallotus villosus*" FishBase saytında. April 2006 version.
3. ↑  "Saxalin sakinləri moyvaları kürü tökmə zamanı toplayır". 2016-08-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-29.
4. ↑  *Mallotus villosus* (Müller, 1776)  Arxivləşdirilib 2015-09-05 at the Wayback Machine FAO, Species Fact Sheet

Xarici keçidlər
---------------

* "Moyva". Arxivləşdirilib 2009-04-04 at the Wayback Machine
* А.М. Токранов "Серебристая предвестница лета с запахом огурцов" Arxivləşdirilib 2016-12-20 at the Wayback Machine (rus.)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) |
| Taksonomiya | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2781275083 |
**Ənvər Xosaxan oğlu Nəciyev**  (1974, Lerik rayonu – 1994, Tərtər) — Birinci Qarabağ döyüşlərində şəhid olmuşdur.

Həyatı
------

1974-cü ildə Lerik rayonunun Bırkandül kəndində anadan olub.

Təhsili
-------

1980-ci ildə Bırkandül kənd orta məktəbinin birinci sinfinə daxil olub, 1988-ci ildə həmin məktəbin doqquzuncu sinfini bitirib, 
təhsilinin yarım qalan hissəsini Vistən kənd orta məktəbində davam etdirib. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Altay vilayətinə gedib, orada İnşaat İnsitutuna daxil olur. Qarabağ savaşı başlandığından təhsilini yarımçıq qoyaraq vətənə qayıdır və Milli ordu sıralarına qoşulur.

Hərbi xidməti
-------------

Ənvər Ağdam uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak edir. Daha sonra 1994-cü ilin aprel ayının sonlarında Tərtər rayonunun Talış kəndi uğrunda gedən döyüşlər zamanı şəhid olur. Onun cənazəsi əvvəlcə Ağdam rayonunun Xındırıstan kəndinə, 06 may 1994-cü ildə isə doğulduğu kəndə gətirilərək torpağa tapşırılır.Ölümündən sonra şəhidin adı əbədiləşdirilir, Vistən kənd orta məktəbinə Nəciyev Ənvər Xosaxan oğlunun adı verilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-03-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-08.
2. ↑   Arxivləşdirilib 2023-03-06 at the Wayback MachineƏnvər Nəciyev
**Yaşıl yarpaq, qızılgül** — Azərbaycanda ən çox yazqabağı (bayramqabağı) günlərdə, eləcə də digər vaxtlarda, əsasən uşaq və gənclər arasında, geniş şəkildə oynanılan qədim oyunlarından biridir.

Ümumi məlumat
-------------

Qədimlərdə əkin başlananda, torpağa xış-kotan ağzı dəyəndə əsil bayram olduğu kimi əkin qurtaranda da müxtəlif mərasim və şənliklər keçirilərdi. Şum qurtarandan sonra qız-gəlinlər tellərinin uclarını gül-çiçəklə bəzəyər, çəmənlikdə "Yaşıl yarpaq, qızılgül" oyunu oynayardılar.

Oyunun qaydaları
----------------

Bir neçə uşaq cəm olub sanama yolu ilə usta(başçı, ya molla) seçirlər.

Oyun iştirakçıları dairə vurub bir-birinin əlindən tuturlar. Sonra usta(başçı, ya molla) bir bənd mahnı oxuyar, qalanları isə əl çala-çala "yaşıl yarpaq, qızılgül" deyərlər. Daha sonra isə ustanın(başçının, ya mollanın) göstərişi ilə oyun iştirakçılarının hərəsi bir bənd mahnı oxuyar, qalanları isə əl çala-çala "yaşıl yarpaq, qızılgül" deyərlər.

Oymaqdan, ay oymaqdan,  

Öldüm xına qoymaqdan.  

Barmaqlarım yanıbdı  

Çubuğa od qoymaqdan.

Hamı:

Yaşıl yarpaq, qızılgül.

Köynəyi yaşıl oğlan,  

Gəl gey, yaraşır, oğlan.  

Anam sənə qız verməz  

Gəl məni qaçır, oğlan.

Hamı:

Yaşıl yarpaq, qızılgül.

Oyun beləcə davam edir. Mahnı oxumağa söz tapa bilməyən oyunçu oyundan çıxarılır. Sona qalan oyunçu qalib sayılır.

Mənbə
-----

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭Azərbaycan xalq oyunları |
| --- |
| Döyüş oyunları | Qurşaqtutma • Zorxana • Azərbaycan milli güləşi |  |
| Strategiya oyunları | Mərəköçdü • Noxud çuxuru • Pula-pula • Qalaqapı |
| Novruz oyunları | Baca-baca • Keçəl • Kos-kosa • Yumurta döyüşdürmə |
| Atüstü oyunlar | Baharbənd • Cıdır • Sür-papaq • Çövkən • Qız-qov |
| Tamaşa oyunları | Dəvə • Çömçəxatun • Gülümey • Gül-gül • Xan-vəzir • Xıdır Nəbi • Nənəcan |
| Uşaq oyunları | Artırma • Barmaq oyunu • Beşdaş • Bənövşə • Cıdır oyunu • Dirədöymə • Dəsmal aldı, qaç • Dəyirman oyunu • Dolama • Çatı götürdü • Çırtı, çırtı • Çiləmə • Çilingağac • Çömçəbaşı bəzəmə • Evcik-evcik • Eşşək beli sındırdı • Əlquşu ilə ov • Ənzəli • Fincan-fincan • Gəlinbacı • Gizlənpaç • Gözbağlıca • Güleynari • Halay • Haxışta • Hoqqa • Hoppana hoppan • Hil-hil oyunu • Xəndəkbacı • Klas-klas • Köşki balaban • Beşdaş • Qərəq • Qığ mərəsi • Qundaq-qundaq • Qurd-qurd • Laldinməz • Mərə-mərə • Mətə-mətə • Molla, haray • Öcəşmə • Papaqaldıqaç • Papaqatdı • Papaqqapdı • Püşk • Sanama • Say saymaq • Şeşpər-şeşpər • Şota • Şöbə-şöbə • Tapmaca • Tapın görək • Təkə • Təkləmə • Turnavurdu • Tuğay Məlik • Usta-şagird • Şatırlar • Yaşıl yarpaq, qızılgül • Yaylıqqaçırtdı • Yeddi ağac • Yeddi daş • Yelləncək • Yoldaş, səni kim apardı? |
**Elxan Əzim oğlu Quliyev** — Azərbaycanlı şəhid.

Həyatı
------

Quliyev Elxan Əzim oğlu 1971-ci ildə Gədəbəy rayonuun Arıqıran kəndində anadan olmuşdur. 1989-91-ci illərdə sovet ordusunda xidmət edib. 1992-ci il avqust ayından Azərbaycan milli ordusuna Gədəbəy RHK-dan çağırılıb. Ağdam rayonunda daxili qoşunların 3651 № li briqadasında xidmətə başlamışdır. Ağdam bölgəsində bir çox döyüşlərdə iştirak etmiş və 1993-cü ildə yaralanıb. Müalicə olunandan sonra 1993-cü il noyabr ayında 702 №-H hərbi hissədə xidmətə başlamış və Füzuli rayonunun Əhmədbəyli, Bəy Bəhmənli, Araz Yağlavəndi, Babı, Arayatlı, Şükürbəyli, Aşağı Abdulrəhmanlı, Aşağı Seyidəhmədli, Yuxarı Seyidəhmədli, Alxanlı kəndlərinin azad edilməsi uğrundakı döyüşlərdə iştirak etmişdir. Hərbi hissəyə gəldiyi ilk gündən özünü bacarıqlı döyüşçü, intizamlı əsgər kimi tanıtmış, döyüş yoldaşlarının komandir və rəislərin əmr və tapşırıqlarının vaxtında yerinə yetirilməsi üçün daim çalışmışdır. 31 oktyabr 1994-cü ildə Füzuli rayonunun Alxanlı kəndində xidməti vəzifəsini yerinə yetirərkən minaya düşüb şəhid olmuşdur.

İstinadlar
----------

* (#bare\_url\_missing\_title).
**Şeşpər-şeşpər** — Azərbaycanda əsasən yazqabağı, bayramqabağı günlərdə əsasən uşaq və gənclər arasında geniş şəkildə oynanılan qədim oyunlardan biri.

Ümumi məlumat
-------------

Şeşpər-şeşpər yazın əvvəllərində və payızda keçirilən uşaq oyunlarındandır. Bu oyun bəzi yerlərdə, əsasən də Bakı kəndlərində "Şeşpər-şeşpər", bəzi yerlərdə "Şumaqədər", bəzi yerlərdə "Şappu", bəzi yerlərdə isə "Hadar-hadar" adlanır. Oyun uşaqları çevikliyə alışdırır və onlarda güc yaradır. Bu oyun bəlkə də hərbi məşq məqsədilə yaranmış, sonra uşaq oynuna çevrilmişdir.

Oyunun qaydaları
----------------

Oyunda bir neçə nəfər iştirak edir. Hər oyunçu özü ilə 50–60 sm uzunluğunda ucları yonulmuş çoxlu ağac gətirir. Bu ağaclara şeşpər deyilir. Böyük dairə çəkilir. Oyuna ilk başlayan oyunçu püşk yolu ilə müəyyənləşdirilir.

Şeşpər-şeşpər oyunu
Oyunçu ağacların birini var gücü ilə dairənin ortasında yerə vurur. Ağac yerə batmalıdır, nə qədər dərinə batsa bir o qədər yaxşıdır. Onun arxasınca o biri oyunçular eyni qayda ilə ağaclarını bir-bir həmin ağacın yanına vururlar. Sonrakı oyunçular ağaclarını yerə zəif batan ağacın dibinə bastırmağa çalışırlar. Əsas məqsəd rəqib oyunçuların ağaclarını yerdən çıxarmaqla öz ağacını yerə bərk bastırmaqdır. Şeşpəri yıxılmış oyunçu uduzmuş olur. Bu vaxt o, ehtiyat ağaclarını — şeşpərlərini işə salır. Ehtiyatda olan ağaclar qurtaranadək oyun davam edir.

| ⛭Azərbaycan xalq oyunları |
| --- |
| Döyüş oyunları | Qurşaqtutma • Zorxana • Azərbaycan milli güləşi |  |
| Strategiya oyunları | Mərəköçdü • Noxud çuxuru • Pula-pula • Qalaqapı |
| Novruz oyunları | Baca-baca • Keçəl • Kos-kosa • Yumurta döyüşdürmə |
| Atüstü oyunlar | Baharbənd • Cıdır • Sür-papaq • Çövkən • Qız-qov |
| Tamaşa oyunları | Dəvə • Çömçəxatun • Gülümey • Gül-gül • Xan-vəzir • Xıdır Nəbi • Nənəcan |
| Uşaq oyunları | Artırma • Barmaq oyunu • Beşdaş • Bənövşə • Cıdır oyunu • Dirədöymə • Dəsmal aldı, qaç • Dəyirman oyunu • Dolama • Çatı götürdü • Çırtı, çırtı • Çiləmə • Çilingağac • Çömçəbaşı bəzəmə • Evcik-evcik • Eşşək beli sındırdı • Əlquşu ilə ov • Ənzəli • Fincan-fincan • Gəlinbacı • Gizlənpaç • Gözbağlıca • Güleynari • Halay • Haxışta • Hoqqa • Hoppana hoppan • Hil-hil oyunu • Xəndəkbacı • Klas-klas • Köşki balaban • Beşdaş • Qərəq • Qığ mərəsi • Qundaq-qundaq • Qurd-qurd • Laldinməz • Mərə-mərə • Mətə-mətə • Molla, haray • Öcəşmə • Papaqaldıqaç • Papaqatdı • Papaqqapdı • Püşk • Sanama • Say saymaq • Şeşpər-şeşpər • Şota • Şöbə-şöbə • Tapmaca • Tapın görək • Təkə • Təkləmə • Turnavurdu • Tuğay Məlik • Usta-şagird • Şatırlar • Yaşıl yarpaq, qızılgül • Yaylıqqaçırtdı • Yeddi ağac • Yeddi daş • Yelləncək • Yoldaş, səni kim apardı? |
**Elşad Nağıyev** (*azərb*. Elşad Arif oğlu Nağıyev‎; d.11 avqust 1963, Culfa r. NMR – ö. 8 sentyabr 1994) — şəhid polkovnik-leytenant.

Həyatı
------

Elşad Arif oğlu Nağıyev 1963-cü il avqust ayının 11-də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunda anadan olmuşdur. 1980-ci ildə Culfa şəhərində orta məktəbi bitirmişdir. Ailəli və iki övladı var idi.

Fəaliyyəti
----------

### Hərbi fəaliyyəti

Ukraynanın Donetsk şəhərində Ali Hərbi məktəbi zabit kimi bitirib, Sovet ordusunda hərbi xidmətə başlamışdır. Bir neçə ay Ukraynada qulluq etdikdən sonra Sovet qoşunlarının tərkibində Əfqanıstana göndərilən Elşad Nağıyev 1986-cı ilin mart ayında oradan qayıtmışdır. Bundan sonra 271-ci taburda bölük komandirinin siyasi işlər üzrə müavini, 342-ci alayda bölük komandirinin müavini, 329-cu, 34-cü, 370-ci alaylarda komandir müavini işləmiş, 1990-1993-cü illərdə Ali Hərbi Siyasi Akademiyada təhsil almışdır.

1992-ci ildən Azərbaycan Milli Ordusunun 754 nömrəli hərbi hissəsində komandir kimi çalışan Elşad Nağıyevin Milli Ordumuzun formalaşmasında çox böyük xidmətləri olmuşdur. O, Ordubad rayonunun "Soyuq" adlanan sərhəd ərazilərinin erməni təcavüzündən qorunmasında böyük rol oynamışdır. Onun rəhbərlik etdiyi hərbi hissə Ermənistanla sərhəd olan ən odlu nöqtəyə-Sədərək bölgəsinə göndərilmişdir. Bu bölgənin düşməndən müdafiəsini təşkil etməklə yanaşı həm də o, Sədərəkdə texniki-döyüş və istehkam qurğularının yaradılmasında, orduda intizamın möhkəmləndirilməsində çox böyük xidmətlər göstərmişdir.

Vəfatı
------

Ordu quruculuğunda və torpaqlarımızın müdafiəsindəki xidmətlərinə görə vaxtından əvvəl polkovnik-leytenant rütbəsinə layiq görülən Elşad Nağıyevə bu rütbəni daşımaq qismət olmamışdır. O, 1994-cü il sentyabrın 8-də Sədərək bölgəsində xidməti vəzifəsini yerinə yetirərkən şəhid olmuşdur.

Mükafatları
-----------

* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 iyun 1998-ci il tarixli, 735 nömrəli fərmanı ilə Elşad Arif oğlu Nağıyev ölümündən sonra "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Mübariz İbrahimov
* Rövşən Əliyev (milli qəhrəman)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi". 2019-07-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-15.
**Müqaviləyə əsaslanan İnvestor-Dövlət Arbitrajında şəffaflıq haqqında Birləşmiş Millətlər Konvensiyası** — 10 dekabr 2014-cü ildə qəbul edilmiş və 18 oktyabr 2017-ci ildə qüvvəyə minmiş, tərəflər arasında beynəlxalq müqavilələr əsasında İnvestor-Dövlət Arbitrajı Kontekstində Şəffaflığa dair Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Beynəlxalq Ticarət Hüququ üzrə Komissiyası qaydalarını, cavabdehin bildirişinin dərc olunmasını təmin edir.

Eyni zamanda, konvensiya ticarət sirrini təşkil edən və ya nəşri qanunların icrasına müdaxilə edəcək və ya beynəlxalq müqaviləyə əsasən yayımlanmaqdan qorunan və ya cavabdeh tərəfindən təqdim edildiyi gizli məlumatların dərc edilməsini nəzərdə tutmur. Milli qanuna uyğun olaraq, ya da qanuna və ya arbitrajın bu məlumatların açıqlanması baxımından uyğun hesab etdiyi qaydalara uyğun olaraq.

Tərəflər
--------

İmzalayanlar:

* Avstraliya Avstraliya
* Belçika Belçika
* Benin Benin
* Boliviya Boliviya
* Konqo Respublikası Konqo Respublikası
* Finlandiya Finlandiya
* Fransa Fransa
* Qabon Qabon
* Almaniya Almaniya
* İraq İraq
* İtaliya İtaliya
* Lüksemburq Lüksemburq
* Madaqaskar Madaqaskar
* Niderland Niderland
* İsveç İsveç
* Suriya Suriya
* Böyük Britaniya Birləşmiş Krallıq
* ABŞ ABŞ

Təsdiq edənlər:

* Kamerun Kamerun
* Kanada Kanada
* Qambiya Qambiya
* Mavriki Mavriki
* İsveçrə İsveçrə

Xarici keçidlər
---------------

* Konvensiya UNCITRAL veb saytında.
Bamumlar, mumlar, momlar, banunlar (özlərini şiramam adlandırırlar) — Kamerunda (Mbam və Nun çayları arasında) xalq.

Haqqında
--------

Bamumların sayı 275 min nəfərdir (2000). Bamilekelərə yaxındırlar və qismən onlara qarışmışlar. Bamum dilində danışırlar, dilləri bantoid dillərinin qrassfild qrupunun nun yarımqrupuna aiddir. Dindarları əsasən müsəlmandır, həmçinin xristianlar və ənənəvi etiqadlarını saxlayanlar da var.

Bamumların əcdadları indiki Nigeriya ərazisində yaşamışlar. XVII əsrin sonlarında fulbelərin təzyiqləri nəticəsində Mbam və Nun çayarasına köçən bamumlar XVIII əsrin əvvəllərində 18 tayfanı, o cümlədən yerli xalqları (bamilekelər, tikarlar və b.) birləşdirən Bamum tayfa ittifaqını yaratmışdılar. Hökmdarın (mfu) hakimiyyəti əyanlar şurasının nəzarəti altında idi, idarəetmədə onun anası da iştirak edirdi. Mfunun ölümündən sonra onun ruhunun maskalarda təcəssüm olunduğu zənn edilirdi. XIX əsrin sonlarında Bamumların bir hissəsi islam dinini qəbul etmiş, XX əsrin əvvəllərindən xristianlıq da yayılmışdır. Bamum yazısı ilə qeyd olunmuş tarixi rəvayətlər, adət hüququ və sair mətnlər qorunub saxlanılmışdır. Ənənəvi mədəniyyətləri Ekvatorial Afrika üüçün səciyyəvidir. İncəsənətlərinin Sao mədəniyyətinin təsiri altında formalaşması ehtimal olunur. Terrakota, tuncdan tökmə, toxuculuq, fil sümüyü və ağac üzərində oyma (maskalar, başlıqlar, hökmdarın mərasim oturacaqları, yataqları və s.), kalebasların, ağac, gil və tunc tənbəki çubuqların və s. düzəldilməsi inkişaf etmişdir. 1902-ci ildə Bamum dövləti Almaniya Kamerununun tərkibinə qatıldı. Müasir bamumlar toxa əkinçiliyi ilə məşğul olur, plantasiyalarda işləyirlər.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. III cild, Bakı,2011, səh.154–155
**Qunut** — əlləri qoşalaşdırıb üz bərabərinə qaldırmaq vəziyyətidir.

Şiə məzhəbində cümə namazında birinci rukudan əvvəl və ikinci rukudan sonra, eləcə də digər namazlarda ikinci rukudan əvvəl qunut tutulması müstəhəbdir.

Fitr və Qurban bayramı namazlarında 9 qunut tutulur. Fitr və Qurban bayramı namazlarında yaxşı olar ki, birinci rəkətdə beş təkbir deyilsin və hər iki təkbirin arasında bir qunut oxuyar və beşinci təkbirdən sonra başqa bir təkbir də deyib, rukuya gedər, iki səcdə etdikdən sonra təkrarən ayağa qalxar, ikinci rəkətdə isə dörd təkbir deyər və hər iki təkbirin arasında bir qunut oxuyar və dördüncü təkbirdən sonra, başqa bir təkbir də deyərək rukuya gedər, rukudan sonra iki səcdə edib təşəhhüdü oxuyar və namazın salamını verər.

Vitr namazında qunut axrıncı rukuya getməzdən əvvəl sünnətdir (yaxud müstəhəbdir).

**Qeyd:** Camaat namazına ikinci rəkətdə qoşulan kəs ikinci rəkətdə (özünün birinci rəkəti) camaat namazının tərtibini pozmamaq üçün qunutu rəca niyyəti (savab ümidi) ilə tutur.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İslam** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Məsudi** (?-956; *ərəb.* أبو الحسن ، علي بن الحسين المسعودي‎) — "ərəb Herodot" kimi tanınan tarixçi, səyyah. İbn Xəldun Məsudini "bütün tarixçilərin imamı" (başçısı) adlandırmışdır.

Həyatı
------

Əbülhəsən Əli ibn Hüseyn ibn Əli əl-Məsudini bəzi şərqşünaslar "ərəblərin Herodotu" adlandırmışlar. Əslən Bəni-Hüzeyl qəbiləsinə mənsub olan Məsudi Babil şəhərində doğulmuş, Bağdadda yaşamışdır. O, məşhur səhabə Abdullah ibn Məsudun nəslindən olduğu üçün bu ləqəblə tanınır. Məsudi elm ardınca Fars, Kirman, Gürgan, Azərbaycan, Taliqan, Herat, Şam, Fələstin, Antakiya, Çin və Hindistana səfərlər etmiş, bu ölkələrin tarixini, adət-ənənələrini və coğrafi quruluşunu mükəmməl öyrənmişdir. Nəhayət, Misirdə dünyasını dəyişmişdir. 
Məsudi həm tarix, həm də sırf dini-etiqadi mövzularda yazıb-yaratmışdır. Əsərlərinin bir neçəsinin, hətta adından da göründüyü kimi, o, şiə əqidəsinə inanırmış. Məsudinin "İsbat-ül-vəsiyyə" kitabı şiə ideologiyasının əsasları mövzusunda əvəzsiz mənbələrdən sayılır. İki hissəli əsərin I bölümündə qədim peyğəmbərlərin və onların vəsilərinin (canişinlərinin) tarixi işıqlandırılıb. II bölümdə isə Həzrət Mühəmməd Peyğəmbərin (s) və 12 imamın həyat salnaməsinə müxtəsər nəzər salınıb. Məsudinin "ət-Tənbih vəl-işraf" və "Əxbar-üz-zəman" kitabları daha məşhurdur. Sonuncu kitabı müəllif əhatəli bir tarix məcmuəsi olaraq qələmə almışdı. (Kitabın həcminin 30 cild olduğunu yazırlar; təəssüf ki, əsər bu günümüzə gəlib-çatmamışdır). Sonralar o, əsəri bir az ixtisar etdi, daha sonra bu variantı da yığcamlaşdırdı. Beləliklə, Məsudiyə dünya şöhrəti gətirmiş "Müruc-üz-zəhəb" kitabı yarandı. "Müruc-üz-zəhəb" xilqətin əvvəlindən başlayaraq, 23-cü Abbasi xəlifəsi Mütinin hakimiyyətə gəlişinə kimi (946-cı il) keçən dövrün hadisələrini əks etdirir. Yəqubi tarixində olduğu kimi, "Müruc-üz-zəhəb"də də keçmiş ümmətlərin və xalqların adət-ənənələri və dini baxışları barədə ətraflı məlumat verilir.

Mənbə
-----

1. Mes‘ûdî, Ali b. Hüseyin (yazar Casim Avcı), sayfa 353–355. // Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Cilt XXIX. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınevi, 2004, 554 sayfa.

Xarici keçidlər
---------------

* Məsudi, "Əxbar əz-Zəman"
**Antiaritmik dərmanlar** – ürək fəaliyyəti ritminin pozğunluqlarını aradan qaldırmaq və onun qarşısını almaq üçün istifadə olunan dərman preparatları.

Ümumi məlumat
-------------

Onların təsiri ürək hüceyrəsi membranının ion cərəyanı keçiriciliyinin dəyişməsinə əsaslanmışdır. Antiaritmik dərmanlar sinus-qulaqcıqda, qulaqcıq-mədəcik düyünlərində və ürəyin keçiricilik sistemində olan xüsusi hüceyrələrin fəaliyyət potensialının müxtəlif mərhələlərinə təsir göstərir. Təsir mexanizminə görə antiaritmik dərmanlar 4 sinfə bölünür: I sinif – membransabitləşdirici dərmanlar və ya natrium kanalı blokatorları; təsir xüsusiyyətinə görə: I A sinfi – xinidin, novokainamid, dizopiramid, aymalin; I B sinfi – lidokain, meksiletin, difenin; I C sinfi – propafenon, etmozin, etasizin, allapinin; II sinif – β adreno blokatorlar; III sinif – kalium kanalı repolyarizasiyasını ləngidən blokatorlar – amiodaron, sotalol; IV sinif yavaş kalsium kanalı ritmyavaşıdıcı blokatorları-verapamil, diltiazem. Göstərişlər: ürək ritminin proqnostik mənfi pozğunluqları (xroniki ürək çatışmazlığı fonunda politop mədəcik ekstrasistoliyası və ya miokard infarktının kəskin dövrü). Antiritmik dərmanlar bəzi növ ürək çatışmazlığı, qulaqcıq-mədəcik keçiriciliyinin 1-ci dərəcədən yuxarı və mədəcik daxili keçiriciliyin pozğunluqları zamanı əks-göstərişdir.

Həmçinin bax
------------

* Dərman

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 534. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Optik materiallar**

Optik materiallar təbii və sintetik materiallar, monokristallar, polikristallik (şəffaf keramik materiallar), şüşələr (optik şüşələr, fotositallar), polimer (üzvi şüşə) və bu və ya digər elektromaqnit dalğaların diapazonunda şəffaf olan materiallar. Onlardan spektrin ultrabənövşəyi, görünən, infraqırmızı oblastında işləyən optik elementlərin hazırlanmasında (istehsal üçün) istifadə olunur. Danışıq dilində və sənayedə bir çox hallarda bütün bərk optik materialları şüşə adlandırırlar. Bəzən optiki şüanı ötürən optiki mühit, bəzi polimerlər, lent, hava qaz, maye və başqa maddələr də optik material rolunu oynayır.

Silikat şüşələr
---------------

Ən qədim və tanınmış optik material silisium dioksid və digər maddələrin qarışığından ibarət adi şüşədir. Texnologiyanın inkişafı və optik cihazların təkmilləşdirilməsi tələblərinin sərtləşdirilməsi texniki şüşələrin xüsusi bir sinfi optik şüşələrin yaradılmasına gətirib çıxartdı. Digər şüşələrdən yüksək şəffaflığı, saflığı rəngsizliyi, həmcinsliyi, ciddi sındırma və dispersiya qabiliyyəti ilə fərqlənir.

Kvars şüşə
----------

Təmiz silisium dioksidi (məsələn, dağ billurunu) əritməklə kvars şüşəsini əldə etmək olar. Digər silikat şüşələrdən kimyəvi davamlılığı, olduqca aşağı xətti genişlənmə əmsalı və nisbətən yüksək ərimə temperaturu (1713–17280C) ilə fərqlənir. Bunun sayəsində daha geniş temperatur diapazonunda və aqressiv mühitdə işləyə bilən optik sistem qurmaq mümkündür.
Bundan əlavə, kvars şüşə elektomaqnit dalğaların ultrabənövşəyi diapazonu üçün şəffafdır. Bu da materialı bu spektr sahəsində işləyən optik sistem üçün əvəzedilməz edir.

Mənbə
-----

1. Винчелл А. Н. Винчелл Г. Оптические свойства искусственных минералов, пер. с англ. М. 1967
2. Физико-химические основы производства оптического стекла, под ред. Н. И. Демкиной, Л. 1976;
3. Леко В. К. Мазурин О. В. Свойства кварцевого стекла, Л. 1985;