recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mirzə Abayev** (oset. Абайты Мирза *erm.* Միրզա Աբաև; Cənubi Osetiya – 1994, Cəbrayıl və ya Dağlıq Qarabağ Respublikası) — milliyyətcə osetin olan ermənilər tərəfindən döyüşmüş Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı.

Müharibədə iştirakı
-------------------

Mirzə Abayev 1992-ci ildə 36 nəfərlik dəstə ilə Şimali Osetiyadan Qarabağa ermənilər tərəfdən döyüşmək üçün gəlib. Dəstə üzvlərinin 30 nəfəri osetin, digərləri isə erməni, rus və kabardinlər idi. Qarabağ döyüşlərinə qədər Abayev gürcü-osetin münaqişəsində aktiv iştirak etmişdir. İlk olaraq Monte Melkonyanın komandanlığı altında *Martuni* alayında döyüşlərə başlayır. Daha sonra isə milliyyətcə osetin olan əsgərlərdən ibarət dəstəyə rəhbərlik etməyə başlayır və ölümünə qədər də bu dəstənin rəhbəri olur. Öz dəstəsi ilə bir çox vacib döyüşlərdə iştirak edir. 1993-cü ildə Füzulinin işğalında iştirak edir.

Ölümü
-----

1994-cü ildə Cəbrayıl uğrunda döyüşlərdə öldürülür. 1995-ci ildə mayor Abayev ölümündən sonra Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının mükafatı olan "Artsax Qəhrəmanı" mükafatını alır.

Xarici keçidlər
---------------

* Mirzə Abayevin müsahibəsindən bir hissə*rus.*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qarabağ döyüşlərində iştirak etmiş osetin könüllüləri[[Rus dili|*rus.*]] ". 2019-09-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-16.
2. ↑  "Azərbaycana qarşı döyüşən osetinlər". 2022-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-16.
**Ulm Kafedralı** (*alm.* Ulmer Münster‎) — Almaniyanın Ulm şəhərində (Baden-Vürtemberq) yerləşən dünyanın ən hündür kilsəsi. Əsası XIV əsrin sonlarında qoyulmuşdur. 300 illik fasiləyə baxmayaraq XIX əsrdə tamamlanmışdır.

Tarixi
------

Ulmdakı kilsə 1377-ci ildə Cənubi Alman Qotik ustası Heinrich Parlerin verdiyi layihə əsasında tikilmişdir. Baş qüllədən başqa kafedral tamamı ilə kərpicdəndir. O həm də dünyanın ən böyük kərpic binalarindan hesab olunur.

162 metr hündürlükdə olan qumdaşı qülləsini, 1392-ci ildə tikintiyə rəhbərlik edən Ulrix Enzinger layihələndirmişdir. 1405-ci ildə nefin tikintisi başa çatdıqdan sonra kafedral təhvil verilir. Lakin yan sütunlar tağların ağırlığın tab gətirə bilmədiyi üçün məbədin tikintisi dayandırılır.

1530–1543-cü illərdə kilsə lüteranlarin əlinə keçdikdən sonra tikinti yenidən başladı və qüllənin hündürlüyü 100 metrə çatdı. Lakin sonralar maliyyə problemlərinə görə tikinti dayandırıldı.

1817–1890-cı illərdə kafedral tamamlandı. 1856-cı ildə kilsəyə Eberhard Walker orqanı quraşdırildı. Bu orqan o dövr üçün həm ən böyük, həm də texniki cəhətdən ən yaxşısı idi.

1944-cü ilin dekabrında kilsənin qarşısında ki meydanı və şəhərin tarixi mərkəzinin 80%-ni dağıdan partlayış nəticəsində kilsə demək olar ki, zərər görmədi.

Xüsusiyyətləri
--------------

Kilsənin daxili dekorasiyası Ulm sənət məktəbinin Mulcher və Sirlin kimi ustalarına məxsusdur. 

Kafedralın əsas qülləsinin hündürlüyü 161,53 - 161,70 metrdir. Kilsəyə gələn ziyarətçilər qüllənin zirvəsinə qədər qalxa bilirlər. Yoxuş son dərəcə dar, daş spiral pilləkənlər boyunca həyata keçirilir. Yaxsi havalarda Alp dağlarının Zugspitze və Säntis dağlarının panoramik mənzərəsinə tamaşa etmək olar. Kafedralın tutumu 20 minə qədərdir. 2 minə yaxın isə oturacağı var.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 4212398-7 · LCCN: n50064350 · LNB: 000077469 · VIAF: 140690289 · WorldCat VIAF: 140690289 |
**Zəmanətli ödəmə** —  ilkin qiymət və sonrakı kotirovka arasında mümkün fərqi ödəmək üçün törəmə alətlər müqaviləsi üzrə ödəmə.

Haqqında
--------

Zəmanət haqqı anlayışı müştəri tərəfindən ilkin olaraq ödənilən sifariş üçün ümumi ödəniş məbləğinin onun icrası zamanı sifarişdən mümkün imtinanın qarşısını almaq üçün nəzərdə tutulmuş hissəsinə aiddir. Sifarişdən imtina zəmanət haqqının itirilməsi ilə nəticələnir.

Münasibətlərdə qeydə alınan ən çox rast gəlinən hal kirayəçinin kirayə üçün təhlükəsizlik depozitinin köçürülməsidir. Bu təcrübə geniş yayılmışdır və təhlükəsizlik depozitləri demək olar ki, bütün annuitet müqavilələrində görünür. Üstəlik, söhbət təkcə daşınmaz əmlakdan deyil, həm də avadanlıqların, avtomobillərin və digər məişət əşyalarının icarəsindən gedir. Ancaq belə bir geniş yayılmış fenomen heç bir şəkildə qanunvericinin diqqətinə təsir etmədi - burada birbaşa və aydın tənzimləmə yoxdur. Buna görə də, mühasibat uçotu apararkən, mümkün olduqda onları vəziyyətə "tənzimləmək" üçün standart normaları tətbiq etmək lazımdır.

İcarəyə götürən tərəfindən kirayə müqaviləsinin rəsmi imzalanmasından əvvəl də köçürülən təminat depozitinin əsas məqsədi onun belə bir müqavilə bağlamaq niyyətini maddi cəhətdən təsdiqləməkdir. Bu o deməkdir ki, əmanət qoymağın bütün əlamətləri mövcuddur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ГАРАНТИЙНЫЙ ВЗНОС- первоначально вносимая клиентом часть общей суммы оплаты заказа, ... - Энциклопедия по экономике". economy-ru.info. İstifadə tarixi: 2020-03-16.
2. ↑  "Гарантийный взнос - это... Что такое Гарантийный взнос Определение термина Гарантийный взнос". websiteaboutbusiness.com. İstifadə tarixi: 2020-03-16.
3. ↑  "ГАРАНТИЙНЫЙ ВЗНОС это что такое ГАРАНТИЙНЫЙ ВЗНОС: определение — Право.НЭС". determiner.ru. İstifadə tarixi: 2020-03-16.
**Gözəl Sənətlər Akademiyası** — Fransa İnstitutunun tərkibindəki beş akademiyadan biridir. 1816-cı ildən mövcuddur ; 1803-cü ildə birləşən 17-ci əsrdə yaranan Rəssamlıq və Heykəltəraşlıq Akademiyası , Musiqi Akademiyası və Memarlıq Akademiyasından yaradılmışdır.

Fon
---

Akademiya1816-cı ildə Parisdə Académie de peinture et de sculpture (Rəsm və Heykəltəraşlıq Akademiyası, 1648-ci ildə yaradılmışdır), Académie de Musique (Musiqi Akademiyası, 1669-cu ildə yaradılmışdır) və Akademiya d'arxitekturasının birləşməsi kimi yaradılmışdır. Memarlıq Akademiyası, 1671-ci ildə yaradılmışdır).

Mükafatlar
----------

Hal-hazırda, Gözəl Sənətlər Akademiyası beş xüsusi mükafat daxil olmaqla bir neçə mükafat təqdim edir.

* Xor oxumağa görə Liliane Bettencourt mükafatı
* Simone və Cino Del Duca Fondunun Musiqi Mükafatı
* Dizayn üzrə Pierre Cardin mükafatı
* Fransua-Viktor Nouri mükafatı
* Fond Pyer Gianadda Mükafatı

Əvvəllər Akademiya libretto və ya musiqi kompozisiyasında mükəmməlliyə görə Prix Rossini mükafatını vermişdi .

Üzvlər
------

Multidissiplinarlıq anlayışı ətrafında qurulan Academie des Beaux-Arts doqquz bədii bölmə daxilində altmış üç üzvü, on altı xarici assosiativ üzvü və altmış üç müxbir üzvü birləşdirir.

Üzvlər doqquz hissəyə bölünür:

* Bölmə I: Rəsm
* II bölmə: Heykəltəraşlıq
* III Bölmə: Memarlıq
* IV bölmə: Oyma
* V bölmə: Musiqi kompozisiya
* Bölmə VI: Qoşulmamış (Pulsuz) üzvlər
* VII Bölmə: Kino və audiovizual sahədə bədii yaradıcılıq (1985-ci ildən)
* VIII Bölmə: Fotoqrafiya (2005-ci ildən)
* Bölmə IX: Xoreoqrafiya (2018-ci ildən)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Accueil | Academie des beaux-arts". Accueil | Academie des beaux-arts (fransız). 18 oktyabr 2023. 2021-04-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-08.
**Qərbi Nortbruk** (adanın əvvəlki adı **Yuri Kuçiyev adası** olmuşdur.) — Frans-İosif Torpağının cənub-qərbində yerləşir. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisində yerləşir.

Arxipelaqın ən cavan adasıdır. Ada Nortbruk adasının cənub-qərb hissəsindən ayrılması nəticəsində yaranmışdır.

Tarixi
------

Əvvəlcə Nortbruk adası tək bir ada hesab olunurdu. Əvvəllər buzlaqla bağlanmış Qərbi və Şərqi Nortbruk arasındakı boğazı 1985-ci ildə "Kapitan Dranitsın" buzqıran gəmisində tarixi-arxeoloji ekspedisiyanın üzvü Rostislav Qaydovski kəşf edib. Ekspedisiya boğaza Qaydovskinin adını , adalara isə Qərbi Nortbruk və Şərqi Nortbruk adlarını vermək qərarına gəlib. Bu barədə Ümumittifaq Coğrafiya Cəmiyyətinə hesabat göndərilmiş, lakin cavabsız qalmışdır.

2006-cı ildə Stanislav Rumyantsev (Frans-İosif Torpağı vasitəsilə Şimal qütbünə turist səfərləri həyata keçirən "Yamal" nüvə buzqıran gəmisinin kapitanı) Nortbrook adasının boğaz tərəfindən iki hissəyə bölündüyünü bildirir. 2007-ci ildə Frityof Nansen və Yalmar Yohansenin izi ilə Nortbruk adasındakı Flora burnuna xatirə ekspedisiyasına çıxan Borqe Ousland (Norveç) və Tomas Ulrix (İsveçrə) də adanın bölündüyünü görüb Rusiyaya məktub göndərirlər. Norveçdəki səfirlik yeni adanın kəşfi ilə bağlı bəyanatla adanın Yalmar Yohansenin adının verilməsini təklif edir.

2008-ci ildə Arktika-2008 ekspedisiyasının bir hissəsi olaraq Nortbrukda yeni bir adanın varlığını yoxlamaq tapşırığı ilə iki hidroqraf Akademik Fedorov elmi gəmisi ilə yola düşür, lakin hava şəraiti səbəbindən bu iş tamamlanmır.

Arxangelsk Regional Məclisinin qərarı ilə ada sualtı gəmi ilə Şimal qütbünə ilk çatan kapitan Yuri Kuçiyevin xatirəsinə adlandırılır. Bununla belə, Regional Məclisin yeni aşkar edilmiş coğrafi obyektlərə ad vermək hüququ yox idi.

2012-ci ildə Rusiya Arktika Milli Parkının hərtərəfli ekspedisiyası zamanı boğazın ilkin təsviri aparılır. Ekspedisiyanın üzvləri qərb və şərq tərəfdən onun sahillərini gəzmiş, sahilləri təsvir etmiş, naviqasiya xüsusiyyətlərini öyrənmiş, GPS koordinatlarını götürmüş və fotoşəkillər çəkmişlər. Həmin il Arktika və Antarktika Elmi-Tədqiqat İnstitutunun Yüksək Enlik Ekspedisiyasının hidroqrafları boğazın havadan şəklini çəkmiş, hamarlama tədqiqatı aparmış və GPS-dən istifadə edərək sahil xəttinin koordinatlarını qeyd etmişlər.

Qərbi Nortbruk və Şərqi Nortbruk adalarının son adı "Coğrafi obyektlərin adları haqqında" Federal Qanuna uyğun olaraq və Arxangelsk Regional Deputatlar Məclisinin təklifi əsasında Rusiya Federasiyası Hökumətinin 19 oktyabr 2020-ci il tarixli qərarı ilə təsis edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "«Yuri Kuçiyev adası — yeni ada»". 2009-09-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-23.
2. ↑  *Алексей Полянский*. Необитаемый и безымянный: Новый остров в Арктике «открывали» несколько раз Arxivləşdirilib 2021-01-20 at the Wayback Machine / Российская газета — Неделя — Северо-Запад. — № 6204. — 10.10.2013.
3. ↑  "Распоряжение Правительства РФ от 19 октября 2020 г. № 2700-р". 2021-01-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-02.

Mənbə
-----

* Şəkillər Arxivləşdirilib 2016-10-14 at the Wayback Machine
* Yuri Kuçiyev adası
**Rozetta Terekulovna Aytmatova** (qırğ. Розетта Төрөкуловна Айтматова; 8 mart 1937, Moskva) — Qırğızıstanın ictimai xadimi, Qırğızıstanın əməkdar təhsil işçisi, fizika-riyaziyyat elmləri namizədi. Görkəmli ictimai xadim Törekul Aytmatovun qızı və məşhur qırğız yazıçısı Çingiz Aytmatovun bacısı. "Qadınlara Yardım Mərkəzi" QHT-nin prezidenti.

Həyatı
------

Rosetta Aytmatova 1937-ci ildə Moskvada anadan olmuşdur. Atası Törekul Aytmatov dövlət və partiya lideri, anası Naqimə Aytmatov isə ictimai xadim olmuşdur. Atası Torekul onu Rozetta, qardaşı Çingiz Aytmatov isə Roza çağırmışdır.
Orta məktəbi Talas şəhərində bitirmişdir. Orta təhsilini tamamladıqdan sonra Frunze şəhərində (indiki Bişkek şəhəri) V. V. Mayakovski adına Qadın Pedaqoji İnstitutunu bitirmişdir.
O, fizika-riyaziyyat elmləri namizədidir, qırğız dilinə tərcümə edilmiş və "Qadınlara qarşı ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğvi haqqında" Konvensiyanı nəşr etdirmişdir. "Qadınlara Yardım Mərkəzi" QHT-nin prezidentidir.
Qırğızıstanın əməkdar təhsil işçisi adına layiq görülmüşdür. Ciddi şəkildə İctimai fəaliyyətlə məşğul olmuş, qadın hərəkatının fəal üzvlərindən biri kimi tanınmaqdadır.
Hazırda — Qırğızıstan Respublikasına xüsusi xidmətlərinə görə fərdi təqaüdçüdür.
Yaradıcılığı
Roza Aytmatovanın yaradıcığı əsasən bədii-publisistik səpkildir. O, repressiya mövzusunda əsərlər yazmış, sovet siyasi rejimi dönəmində törədilən terror cinayətlərini aşkarlayan sənədli nəsr örnəkləri yayınlanmışdır.
İctimai fəaliyyəti
"Qadınlara Yardım Mərkəzi" QHT-nin prezidenti kimi qırğızıstanda qadın hüquqlarının sorunması istiqamətində fəaliyyət göstərmişdir.

Mükafatları
-----------

* Qırğızıstanın əməkdar təhsil işçisi
* "Femme" jurnalına görə "İlin qadını" nominasiyasının qalibi (2014).
* Çingiz Aytmatov mükafatı laureatı (26 dekabr 2016).

Kitabları
---------

* Tarixin ağ səhifələri. // Тарыхтын актай барактары, Бишкек: 2007
* Tarixin ağ səhifələri. // Белые страницы истории, Bişkek, 2009
* Tarixin ağ səhifələri. Bişkek, 2013, 268 s.
* Tarixin ağ səhifələri. Бишкек: Глобал принт, 2019, 272 с.
* Ata Beyit. 2020 (Asan Axmatla)
* Atam dövlət xadimi kimi. Xatirələr. //Атам Жонундо. Эскерүү
* Məktub gəldi. // Кат келди, 2022 (Asan Axmatovla)
* Человек жив до тех пор, пока о нем помнят люди… 2022 (Asan Axmatovla)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Роза Айтматова. Воспоминания в день 80-летия". 2017-03-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-16.
**Qarabağ Komitəsi** (*erm.* Ղարաբաղ կոմիտե) — 1980-ci illərin sonlarında bir çox erməni tərəfindən faktiki lider kimi tanınan bir qrup erməni ziyalısı. Komitə 1988-ci ildə Dağlıq Qarabağın Ermənistana birləşdirilməsi məqsədi ilə yaradılıb. Komitə 1988-ci il dekabrın 7-də Ermənistanda baş vermiş zəlzələdən sonra Azərbaycandan göndərilən humanitar yardıma mane olmaq ittihamı ilə 1988-ci il dekabrın 11-də sovet hakimiyyəti tərəfindən həbs edilmiş, lakin 31 may 1989-cu ildə sərbəst buraxılmışdır. Komitə daha sonra Pan-Erməni Milli Hərəkatını yaratmışdır. 1990-cı ildə The New York Times komitəni "Ermənistanda ən nüfuzlu millətçi qrup" adlandırmışdır.

1. ↑  *Keller, Bill.* "ARMENIAN CAPITAL IS ROUSED BY CALLS FOR NEW FREEDOMS". The New York Times. 5 sentyabr 1988.
2. ↑  *Adalian, Rouben Paul.* Historical dictionary of Armenia (2nd). Lanham (Md): the Scarecrow press. 2010. ISBN 978-0-8108-6096-4.
3. ↑  *Fein, Esther B.* "EVOLUTION IN EUROPE; Armenia Fighting Levels Off; Toll Is 23". The New York Times. 29 may 1990.
**Şücaət Medalı** (ivr. ‏עיטור הגבורה‏‎ > *İtur HaGvura*) İsrailin ən yüksək hərbi mükafatıdır.

Medal 1947–48-ci illər Fələstin Vətəndaş Müharibəsi və 1948-ci il Ərəb-İsrail Müharibəsi zamanı verilən İsrail Qəhrəmanı hərbi ordenini əvəz etmək üçün qanunvericiliklə Knesset tərəfindən 1970-ci ildə təsis edilib. Medalın mükafatları 1970-ci ilə qədərki hərəkətlərə görə də verildi və İsrail Qəhrəmanı adına layiq görülən bütün şəxslər avtomatik olaraq Şücaət medalını aldılar. Medal alanlar vergi endirimi və rəsmi dövlət mərasimlərinə dəvət kimi bir sıra imtiyazlar əldə edirlər.

Bu günə qədər 40 medal verilmişdir: 

* 12-si Müstəqillik Müharibəsindəki fəaliyyətlərə görə (İsrail Qəhrəmanı alanlar avtomatik olaraq Şücaət Medalını alıblar),
* 4-ü Sinay döyüşünə görə,
* 12-si Altı günlük müharibəyə görə,
* 1-i İsrail müharibəsinə görə,
* 8-i Yom Kippur müharibəsi üçün, digər üçü isə xüsusi əməliyyatlar zamanı hərəkətlər üçün təltif olunublar.

Mükafat təsviri
---------------

Medal Davud Ulduzu şəklində Dan Reisinger tərəfindən tərtib edilmişdir. Sol tərəfdə qılınc və zeytun budağı ilə bəzədilmiş, arxa tərəfi isə düzdür. Medal yəhudilərin Holokost zamanı taxmağa məcbur olduqları sarı ulduza istinad edən sarı lentə yapışdırılır. İkiqat medalçılar lentə kiçik medal formalı qapağı bağlayırlar.

Medal İsrail Hökumətinin Sikkə və Medal Şirkəti tərəfindən zərb olunur. O, 25 qram gümüş/935-dən hazırlanmışdır və toqqa xrom örtüklüdür.

İstinadlar
----------
**Erten-Kort** (çeç. Эртинан Корта) — Çeçenistanın Vedeno rayonunda dağ zirvəsi. Dəniz səviyyəsindən yüksəklik 1162 metrdir. Ən yaxın yaşayış məntəqələri Xaji-Yurt, Quni və Benoy kəndləridir. Dağ müqəddəs yer sayılır. Burada iki zirvə var: Lakxa Ertinan Korta və Laxa Ertinan Korta. Bu bölgədə əsasən çeçen etnik cəmiyyətinin üzvləri — taypalar *Qunoy*(*Quno*) yaşayır.

Etimologiyası
-------------

Toponimikada və vaynaxların dilində dağın adına yaxın bir neçə söz mövcuddur: *эртина*, *йортой*. Ola bilsin ki, göstərilən sözlər çay adıdır. Hansı ki, Vəftizçi İohannın İordan çayı sahilində İsa peygımbəri vəftiz etmişdir. O üzdən toponim bu adla əlaqəlidir — *йорда*, *жьорда*. Başqa bir versiyaya görə dağ öz adını *Горга-лам* — "yumuru" sözündən götürmüşdür. Bu dağın xarici görünüşü yumuru olmasına görə deyil, zirvədə xüsusi ritual keçirmə yeri olduğuna görə.

Bir çox mənbələrdə göstərilir ki, Ertina dağı qədim dini ritual yeri olmuşdur. Sa-Vedeno kəndinin cənub-qərb kənarlarında müqəddəs yer var. Keçmişdə bu yerdə məbəd olmuşdur. Məbəd Xulxulay çay vadisində yaşayan əhali üçün müqəddəs məkan hesab olunurdu. Əsasən də Ersenoy və Qunoy toxumları üçün ərazi müqəddəs idi. Bu tayp toxumları Erten-kort dağının şərq yamaclarında yaşayırdılar.

Dəyişmiş müqəddəslik və kult anlayışları Erten-Kort dağına pərəstiş üçün əsas ola bilərdi. Müsəlmanlar arasında belə bir inanc var ki, müqəddəslər məclisi ildə bir dəfə bu yerdə keçirilir. 1864-cü ildə həbs olunana qədər müqəddəs, müdrik Kunta-Xadji Kişiyev bu yerlərdə, Xyajin-Evla qəsəbəsində yaşayırdı. O "Qədiriyyə" tarikan təriqətinin xalq arasında ən məşhur və sevimli təbliğatçılarından biri idi. Burda Kunta Xdji Kişiyevin sümükləri və anasının qəbri saxlanır. Əraziyə Çeçenistan, Dağıstan və İnquşetiyadan olan müsəlmanlar ziyarətə gəlir.

Dağ zirvələri də daxil olmaqla Çeçenistandakı bir sıra obyektlərdə Erten adı var. Məsələn: Erdıkort dağı. Hündürlüyü 1453 metr olan bu dağ İnzer və Fortanqa çayları arasında yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Гусейнов Г. — Р. А. – К.* О старо (кумыкском) происхождении гребенских казаков-гуноевцев // Вестник Московского государственного областного университета. — 2018. — № 5. — ISSN 2072–8522.
2. 1 2  *А.В. Твердый.* Эртен-корта. *Топонимический словарь Кавказа*. Дата обращения: 28 января 2021.
3. ↑  *Ибрагимов М. М.* Что объединяет терских казаков и тейп гуно? // Грозненский рабочий. — 2008. — № 34.
4. ↑  Сулейманов, 2006, с. 687.
M48 Patton
**M48 Patton** Patton seriyasındakı tankların üçüncü və son orta tankıdır. M48 Patton tankları, Koreya və Vyetnam müharibələrində istifadə edilən əsas tanklardır. Amerikalı general George Pattonun adını daşıyır.

M48 Patton, ABŞ Silahlı Qüvvələrinin xidmətindəki M4 Sherman və M47 Patton tanklarını əvəz etmək üçün yaradılmışdır. M48 Patton, M47 Pattona bənzər görünsə də, M48 Patton tamamilə yeni bir tank dizaynındadır. M48 Patton tankı M60 Patton tankı xidmətə qəbul edilənə qədər ABŞ ordusunda bir ara keçid tankı olaraq xidmət etmişdir.

A5 modelləri ilə ABŞ Quru Qoşunları tərəfindən 1990-cı illərə qədər istifadə olunan bu tank sonradan xidmətdən çıxarıldı. Qərbi Almaniyanın silahsızlaşdırılması müqavilələrinə əsasən 1.000-ə qədər tank Türkiyəyə satılaraq əldən çıxarılmış, beləcə almanlar əllərindəki tankları yeniləmə fürsətindən ağıllı bir formada istifadə etmişdirlər. Türkiyənin əlindəki M48 tankları yavaş-yavaş xidmətdən çəkilməkdə olub, daha çox polis bölmələrinin qorunmasında istifadə edilməkdədirlər.

Ümumi xüsusiyyətləri
--------------------

İstehsalçı ölkə: ABŞ

Tip: Əsas döyüş tankı

İstehsalçı firma: Chrysler; Fisher Tank Arsenal; Ford

İstehsal tarixi: 1952 – 1959

Xidmətə giriş ili: 1952 – günümüzə

Ekipaj: 4 nəfər

İstehsal sayı: 12.000 ədəd

Modelləri: M60 Patton, Magach 1/2/3/4/5

Ölçülər
-------

Ağırlığı: 44.8 ton

Uzunluğu: 6.96 m

Lülə daxil olmaqla: 8.81 m

Eni: 3.63 m

Hündürlüyü: 3.24 m

Klirens: 0.42 m

Müdafiə
-------

Zireh qalınlığı: 120 mm tökmə homogen polad
Tüstü bombaları

Performans
----------

Zəminə təzyiq: 0,78 kq/sm ²

Dalış dərinliyi: 1.2 m

Xəndək keçmə: 2.6 m

Divar dağıtmaq: 0.9 m

Qalxma dərəcəsi: 30º

Motor: Continental AVDS-1790 benzin

At gücü: 810

Maksimal sürət: 48 km/saat

Yanacaq çəninin tutumu: 757 litr

Mənzili: 113 km

Dayandırılması: burulma bar

Silahlanma
----------

Əsas silahı: M48 M48A1/A2 tanklarında 90 mm-lik T54 topu

M48A3 tanklarında 90 mm-lik M41 topu

M48A5 tanklarında 105 mm-lik M68 yivli topu

Kalibr: 90 mm və 105 mm

Lülənin qalxma bucağı: 0º... +19º

Üfüqi tuşlama bucağı: 360º

Mərmi ağırlığı: 14.63 – 19.89 kq

Mərminin başlanğıc sürəti: 851 m/s

Atış tezliyi: 7 atış/dəqiqədə

Atəş məsafəsi: 1.4 km

Maksimal atəş məsafəsi: 10.3 km

**12.7 mm "M2 Browning" pulemyotu**

Kalibr: 12.7 mm

Mərmi: 12.7x99 mm

Atış tezliyi: 485-635 atış/dəqiqədə

Güllənin başlanğıc sürəti: 855 m/saniyə

Atəş məsafəsi: 1.8 km

Maksimal atəş məsafəsi: 6.7 km

**7.62 mm "M73" pulemyotu**
Kalibr: 7.62 mm

Mərmi: 7.62x51 mm-lik NATO standartlarına cavab verir

Atış tezliyi: 500-625 atış/dəqiqədə

Güllənin başlanğıc sürəti: 853 m/saniyə

Atəş məsafəsi: 900 m

Maksimal atəş məsafəsi: 3.7 km

İstifadə edən ölkələr
---------------------

 İsrail

 İran

 İordaniya

 İspaniya

 Cənubi Koreya

 ÇXR

 Norveç

 Mərakeş

 Pakistan

 Portuqaliya

 Livan

 Türkiyə

 Tayvan

 Tailand

 Tunis

 Yunanıstan
| İslam |
| --- |
| İslamda iman |
| Allah  • Allahın varlığı və təkliyi  • Mələklər  • Müqəddəs kitablar  • Məhəmməd peyğəmbər və digər peyğəmbərlər  • İmamət  • Axirət  • Kəlmeyi-şəhadət |
| Firuiddin |
| Namaz  • Zəkat  • Xüms  • Oruc  • Həcc |
| İslamda xüsusi günlər |
| Besət bayramı • Ramazan bayramı  • Qurban bayramı  • Qədir-Xum |
| Quran |
| Sünni  • Hədis  • Təsəvvüf  ·  Fiqh  • Kəlam  • Şəriət |
| İslam tarixi |
| Əhli-Beyt  • Səhabə  • Şiəlik • Sünnilik  • Xaricilik  • Dörd xəlifə  • İmamət  • Məhəmməd |
| Portal     Kateqoriya     Vikilüğət     Vikisitat     Vikimənbə     Vikixəbər     Commons |
| * b
* m
* r
 |

İslam inancında imanın şərtlərindan biri "Kitablara iman"dır. Bu anlayış Allah tərəfindən bəzi peyğəmbərlərə kitablar nazil edildiyində bu kitabların içindəkilərinin tamamilə doğru və gerçək olduğuna inanmaq deməkdir.

İslam inancına görə dəyişdirilmiş 3 kitab vardır. Tövrat (Yəhudilik inancı tərəfindən dəyişdirilmişdir), Zəbur (Yəhudilik inancı tərəfindən dəyişdirilmişdir), İncil (Xristianlıq inancı tərəfindən dəyişdirilmişdir). Dəyişdirilməyən tək kitab isə Qurandır. Və Biz müsəlmanlar həmişə yalan danışırıq. Nə İncil nədəki digər kitablar dəyişməyib. Bizi aldadan saxta peyğəmbər üzündən səhv yola düşmüşük.

Həmçinin bax
------------

* Zəbur

İstinadlar
----------
**Amül qiyamı** — maoçu İran Kommunistləri İttifaqı (Sərbədaran) təşkilatı tərəfindən İran hökumətinə qarşı silahlı üsyan.

Zəmin
-----

İran Kommunistləri İttifaqı (Sərbədaran) və ya qısaca İKİ(S) xalq müharibəsini öz mübarizə xətti kimi qəbul edən maoçu bir təşkilat idi. Amül şəhristanı İKİ(S) tərəfindən inqilabi baza ərazisi kimi seçilmişdir.

Tarixi
------

1982-ci ildə İKİ(S) Amül ətrafındakı meşələrdə qüvvələri səfərbər etmiş və İslam Respublikasına qarşı silahlı kampaniyaya başlamışdır. 25 yanvar 1982-ci ildə Siyamək Zaimin başçılığı ilə üsyan təşkil edilmişdir. Qiyam nəhayət uğursuz olmuş, bir çox İKİ(S) və maoçu liderlər güllələnmişdir. Zaim Amülü zorla geri aldıqdan sonra İnqilab Keşikçiləri tərəfindən həbs edilmiş və nəticədə atışmanın dayandırılmasına kömək etdiyi üçün verilən bəraətə baxmayaraq 1984-cü ildə edam edilmişdir.

Nəticəsi
--------

Üsyanın uğursuzluğundan sonra İKİ(S) rəhbərliyinin və üzvlərinin əksəriyyətinin həbs edilməsi və ya öldürülməsi ilə çətin bir dövr keçirmişdir. Bundan sonra partiya daxilində müxtəlif nəzəri və siyasi böhranlar yaşanmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Ayətullah Şəriətmədari hərəkatı
* Türkiyədə maoçu üsyan

İstinadlar
----------

1. ↑  "پیشنهاد آیت‌الله جوادی‌آملی ورق را برگرداند". farsi.khamenei.ir. 10 June 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 February 2021.

Xarici keçidlər
---------------

* Iran: 32nd anniversary of the Amol uprising
* Photos of UIC(S) guerillas
**Abdulla Məhəmmədov** (qum. Абдулла Магьамматов, 5 aprel 1869 – 2 mart 1937) — qumuq şairi.

Həyatı
------

Abdulla Məhəmmədov (Mahammadov) (1869, Tersk vilayətinin Yaxsay kəndi-1937). Kəndli ailəsində dünyaya göz açan Abdulla Mahammadov dərin təhsil görməmişdi. Həmin vaxt nəinki bölgədə, hətta Qafqazda belə tanınan mədrəsə onun doğulduğu kənddə fəaliyyət göstərirdi. Abdulla iti zəkası, fitri istedadı ilə yaşıdlarından seçilmiş, xalq arasında yaşayan yırları söyləyə-söyləyə özü də həmin janrda əsərlər yazmağa başlamışdır.

Bolşeviklər hakimiyyətə gəldikdən sonra daim xalq arasında olan sadə insanlardan bacarıqla istifadə edərək onları öz təbliğatçılarına çevirirdilər.

1920–1930-cu illərdə kasıb ailədən çıxan, folklordan qaynaqlanaraq sadə şeirlər yazan, xalq arasında dolaşan qazax Cambul Cabayev, ləzgi Süleyman Stalski, avar Həmzət Sadasa kimi sənətkarları reklam edərək, onlardan bacarıqla yararlanırdılar. Qumuqlar arasında da Abdulla Mahammadov bu funksiyanı yerinə yetirirdi. O, kolxoz quruluşunu, sosializmin qələbəsini, bolşeviklərin hünərini tərənnüm edən, kapitalizmi, köhnəliyi, adət-ənənələri tənqid edən şeirlər yazırdı.

Şair qocalanda yazı-pozu öyrənmiş, şeirlərini qəzetlərə göndərmişdir. İlk şeiri 1925-ci ildə "Yoldaş" qəzetində çap olunmuşdur. 1934-cü ildə isə "Qulaq asın, görün, qoca nə deyir" adlı ilk şeirlər kitabı işıq üzü görmüşdür. Kitaba sosializm quruculuğundan, bolşeviklərin hünərinin tərənnümündən, Leninin, Stalinin tərifindən, qadın azadlığından, qumuq qadınlarının baş örtüyünü-çadradan, yaşmaqdan imtina etdiyindən, kolxozlaşmadan, Oktyabr inqilabının qumuq xalqına bəxş etdiyi "xoşbəxtlik"dən bəhs edən şeirləri daxil edilmişdir. Elə həmin il ona ləzgi Süleyman Stalski, avar Həmzət Sadasa ilə birlikdə Dağıstanın xalq şairi adı verilmişdir. SSRİ Yazıçılar İttifaqına üzv seçilən şairi 1935-ci ildə qoca vaxtında Moskvaya, Sovet Dağıstanının 15 illiyi münasibətilə keçirilən tədbirlərdə iştirak etməyə aparırlar. 1936-cı ildə isə onu Dağıstan Yazıçılar İttifaqının İdarə Heyətinə seçirlər.

Sonradan şairin şeirləri toplanaraq "Seçilmiş əsərləri" adı ilə çap olunmuşdur. Onun "Sovet quşları" şeiri zamanında daha məşhur olmuş və bir neçə dilə tərcümə edilmişdir.

"Dağıstan ədəbiyyatı antologiyası" kitabında Əhməd Cəmilin tərcüməsində şairin "Qadınlar, tarlaya çıxın" şeiri verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Dağıstan ədəbiyyatı antologiyası, 1959:17.
2. ↑  Dağıstan ədəbiyyatı antologiyası, 1959:17–19.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**"Tarixin sonu və sonuncu insan"** (*ing.* The End of History and the Last Man ) — amerikalı filosof və politoloq Frensis Fukuyamanın ilk kitabı. 1992-ci ildə Free Press tərəfindən nəşr edilmişdir. Kitabın nəşrindən əvvəl müəllifin *"The National Interest"* jurnalında "Tarixin sonu?" essesi (1989) dərc olunmuş və həm mətbuatda, həm də elmdə geniş rezonans doğurmuşdur. "Tarixin sonu və sonuncu insan" kitabında Fukuyama esse xəttini davam etdirir və iddia edir ki, Qərb tipli liberal demokratiyanın bütün dünyaya yayılması bəşəriyyətin sosial-mədəni təkamülünün son nöqtəsini və son idarəetmə formasının formalaşmasını göstərir. Fukuyamanın fikrincə, tarixin sonu hadisələr tarixinin sonu demək deyil, bir əsrlik ideoloji qarşıdurmaların, qlobal inqilabların və müharibələrin sonu və onlarla birlikdə incəsənət və fəlsəfənin sonu deməkdir.

Fukuyama birbaşa göstərir ki, o, "tarixin sonu "konsepsiyasının müəllifi deyil, yalnız əsası Hegel tərəfindən qoyulmuş və sonra Karl Marks və Aleksandr Kojevenin əsərlərində inkişaf etdirilən ideyaları davam etdirir.

Sonrakı illərdə daha çox dillərə tərcümə olunan "Tarixin sonu və sonuncu insan" kitabı iyirmi dilə tərcümə edilmiş , həm elmi mətbuatda, həm də publisistikada çoxlu tənqidlərə məruz qalmışdı. Əksər rəyçilər müəllifin ideoloji qərəzliliyinə, liberal demokratiya ideyalarına hədsiz sadiqliyinə, hadisələri qiymətləndirməkdə və faktları seçməkdə seçiciliyə, eləcə də islamçılıq kimi liberal demokratiyanın yayılmasına açıq şəkildə qarşı çıxan bu cür artan hərəkatların əhəmiyyətini lazımi səviyyədə qiymətləndirməməsinə diqqət çəkiblər.

Frensis Fukuyama kitabın nəşrindən sonra yaranan mübahisələrdə fəal iştirak etmiş, ardıcıl olaraq öz mövqelərini müdafiə etmiş, lakin sonrakı əsərlərində əvvəllər bəyan etdiyi fikirlərini tədricən yenidən nəzərdən keçirmişdir.

1. ↑  "Editions of The End of History and the Last Man". Şablon:Нп3 (ingilis). 2012-08-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-07-29.
Katrin siklonu. 26 mart 2006-cı il
**Siklon** (q.yun. κυκλῶν - "fırlanan") — mərkəzində alçaq atmosfer təzyiqi olub, kənarlarına doğru getdikcə təzyiqin artması müşahidə edilən atmosferin qapalı təzyiq sahəsinə deyilir.

Ümumi məlumat
-------------

Siklon zamanı alçaq, yaxud minimum təzyiq mərkəzdə olur. Yerin öz oxu ətrafında fırlanması nəticəsində siklonlar şimal yarımkürəsində saat əqrəbinin əksi istiqamətində, cənub yarımkürəsində isə saat əqrəbi istiqamətində hərəkət edir. Siklon zamanı hava soyuyur, göy üzü buludlu olur, yağış yağır. Mülayim qurşaqda siklonun diametri 2000–3000 km-ə çatır.Siklonlar 2 tipə-tropikdən kənar və tropik siklonlara bölünür.Tropikdənkənar siklonlar əsasən şimal və cənub yarımkürələrin mülayim qurşaqlarının qərb axını zonasında əmələ gəlirlər.Siklonların inkişaf tsikli 4-7 gün davam edir və sonra yox olur.Yerdə hər il orta hesabla 15000-ə qədər siklon yaranır.Siklonların hərəkət sürəti 30–40 km/saat və ya 700–900 km/sutka təşkil edir.Tropikdəkənar siklonlar tək-tək deyil adətən dalbadal hərəkət edir.Siklonda atmosfer təzyiqi alçaq olduğundan hava asanlıqla yuxarı qalxır,bulud əmələ gətirir,yayıldığı ərazilərdə küləkli,rütubətli və yağmurlu hava müşahidə edilir. Tropik sahələrin siklonları kiçik ölçüdə olsalar da,çox böyük dağıdıcı qüvvəyə malik olur və onlar okeanlarda ilin yay aylarında tropik hava kütləsinin ekvatordan ən çox uzaqlara irəlilədiyi zamanlarda baş verir.Tropik siklonlar əsasən 5-20° şm.və cən.enlikləri arasında yaranaraq şimal yarıkürəsində şimal-qərb,cənub yarımkürəsində isə cənub-qərb istiqmətində hərəkət edirlər.Tropik siklonların diametri cəmi 100–300 km olur.Barik qradiyentin xeyli böyük olması ilə əlaqədar küləyin sürəti 70–75 m/saniyəyə çatır ki,bu da siklonun keçdiyi ərazilərdə dəhşətli dağıntılara səbəb olur.Tropik siklonlar göy guruldaması,ildırım çaxması və gur leysan yağışların yağması ilə fərqlənir.Maraqlıdır ki,tropik siklonun mərkəzi hissəsində diametri 20–50 km-ə çatan küləksiz buludsuz hava yaranır ki,həmin sahəyə "fırtına gözü" deyilir.
Tropik siklon suda güclü dalğalanma,quruda böyük dağıntı əmələ gətirir. Tayfun və tornado da tropik siklondur.Tropik siklonlar ildə 70-80 dəfə müşahidə edilir. Tropik siklonlar Filippin adaları və Cənubi Çin dənizində, Benqal körfəzində, Ərəbistan dənizində, Karib dənizində, Böyük Antil adalarında, Hind okeanında - Maskaren adalarında, Sakit okeanda - Yeni Hibrid və Samoa adalarında müşahidə edilir.

Digər planetlərdə siklonlar
---------------------------

Siklonlar digər planetlərin atmosferində də formalaşır. Məsələn, Neptun atmosferindəki Kiçik qara ləkə siklondur. Yupiter üzərində müşahidə edilən Böyük qırmızı ləkə isə antisiklondur.

Həmçinin bax
------------

* Antisiklon
* Tropik siklon
* Oroqrafiyanın siklon və antisiklonlara təsiri
İnsayt allegoriyası
**İnsayt** (*ing.* insight), **aydınlanma** — uzun müddət davam edən şüursuz zehni fəaliyyətin nəticəsi olan problemin həllinin qəfil şüurlu tapılması *(bax evrika)*. Psixoterapiyada insayt bir insanın öz vəziyyətinin və ya probleminin səbəblərini dərk etməsinə, aydınlanma və katarsis ilə müşayiət olunmasına aiddir.

İnsaytların yaranmasına insan fəaliyyətindəki dəyişiklik, eləcə də həyat stereotipləri kömək edir. Bundan əlavə, şüuru aktivləşdirmək üçün işgüzar oyunlar və beyin fırtınası kimi xüsusi texnologiyalar mövcuddur. Psixodramada insight fəal şəkildə istifadə olunur .

İnsayt anlayışı geştalt psixologiyasının ayrılmaz hissəsidir. Bu termin ilk dəfə 1925-ci ildə Volfqanq Köler tərəfindən istifadə edilmişdir. Kölerin insanabənzər meymunlarla apardığı təcrübələrdə, onlara yalnız dolayı yolla həll edilə bilən problemlər təklif edildikdə, meymunların bir neçə uğursuz sınaqdan sonra aktiv hərəkətlərini dayandırdıqları və sadəcə ətrafdakı obyektlərə baxmağa başladıqları, bundan sonra tez bir zamanda düzgün həllə gələ bildikləri göstərildi. 

Bu konsepsiya daha sonra Karl Dunker və Maks Verteymer tərəfindən insan təfəkkürünün bir xüsusiyyəti kimi istifadə edilmişdir ki, burada həll ətraflı təhlil nəticəsində deyil, bütövün spekulyativ dərk edilməsi ilə əldə edilir.

İstinadlar
----------

1. *Платонов К. К.* Краткий словарь системы психологических понятий. М.: Высшая школа. 1984. 46.
2. *Конюхов Н. И.* Прикладные аспекты современной психологии: термины, законы, концепции, методы. М. 1992.
3. *Байковский Ю. В. Самойлов Н. Г. Алёшичева А. В.* Экстремальная психология. Словарь терминов. М.: АГСПА. 2018.
4. *Багадирова С. К. Юрина А. А.* Материалы к курсу «Психология личности» (раздел «Теории личности»): учебное пособие: в 2 ч. Ч. 1. Майкоп: Директ-Медиа. 2011. 146. ISBN 978-5-91692-071-0.
5. *Головин С.Ю.* Озарение // Словарь практического психолога. Мн.: Харвест. 1998.
**Şirəli Fərzəli oğlu Müslümov** (26 mart 1805, Barzavu, Lerik rayonu – 2 sentyabr 1973, Barzavu, Lerik rayonu) — Dünyanın ən uzunömürlü sakinlərindən biri.

Həyatı
------

Şirəli Müslümov 1805-ci ildə Lerik rayonunun Barzavu kəndində doğulub, 1973-cü ildə vəfat edib. O, 3 dəfə evlənmiş və 23 övlad sahibi olmuşdur. 1966-cı ildə Azərbaycan Kinostudiyası tərəfindən onun haqqında "Şirəli dağdan endi" adlı sənədli film çəkilmişdir. 136 yaşında qız atası olmuşdur. Uzun ömürlülüyünə görə Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüşdü.

Onun yaşını təsdiqləyən yeganə sənəd pasportu olub. Doğum haqqında şəhadətnaməsi və ya onu əvəz edən hər hansı sənəd olmadığından, onun yaşı şübhə doğurur.
Şirəli Müslümov haqqında yayımlanan məlumatlar SSRİ dövrünə təsadüf etdiyindən, 1800-cü illərdə əhalinin siyahıya alınması, doğum tarixlərinin düzgün qeyd olunması və digər aidiyyati məsələlərin səhv olmaq ehtimalı da mövcuddur.
Fransız tarixçisi və sosioloqu Moşep Ud Tovem keçən əsrin 60-cı illərində çap olunmuş özünün "Qafqaz xalqları və onların mədəniyyəti" əsərində Azərbaycana da xüsusi yer ayırmışdır. Həmin əsərdə 1800-ci ildə əhalinin, əsasən də, siyahıya alınması yaş və doğum məsələlərinə aid olan bölməsində, Lerik (Zuvand-1930) camaatının düzgün siyahıya alınmasının həmin dövrdə qeyri-mümkün olmasını, yerləşdiyi çətin dağlıq şəraitinin, cənub mərkəzi ilə əlaqələrin və s. olmamasını yazmışdır. Sosioloq Şirəli Müslümovun doğum tarixinin düzgün olmamasını göstərməklə, 100 ilə yaxın yaşamasını, ölüm tarixinin isə 1973-cü ilə təsadüf etdiyini də qeyd etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dünyanın ən yaşlı insanları arasında azərbaycanlı da var". 2010-02-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-02-10.

Həmçinin bax
------------

* Lerik Uzunömürlülər Muzeyi

Xarici keçidlər
---------------

* Shirali Mislimov, 165 jaar, USSR, maait  (ing.)
**BILSAT-1** — Kosmos Texnologiyaları Araşdırma İnstitutu tərəfindən hazırlanan və inkişaf etdirilən bir müşahidə peyki. Hazırlanmasına 14 milyon dollar xərclənmişdir.

Başlanması
----------

BILSAT-1 2003-cü il 27 sentyabr tarixində Rusiyanın 132 nömrəli (Plesetsk kosmodromu) meydançadan Kosmos-3M kosmik qurğusu vasitəsilə kosmosa göndərilmişdir. BILSAT-1 kənd təsərrüfatı, meşə təsərrüfatı, hidroloji, torpaq örtüyü / istifadəsi və xəritələşmə, ətraf mühit və şəhərsalma sahələrinə dair tədqiqatlara həsr edilmişdir. İlk görüntüləri 2003-cü il 18 oktyabr Keyptaun, İskəndərun körfəzi, 30 oktyabrda Türkiyə, noyabr 6-da Küveyt şəhəri olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *McDowell J.* Jonathan's Space Report. 1989.

Xarici keçidlər
---------------

1. BILSAT
2. BILSAT-1 news

| ⛭Türkiyənin kosmik proqramı |
| --- |
| Peyklər | 

|  |  |
| --- | --- |
| Kiçik ölçülü | 
* ITUpSAT1
* TurkSat-3USat
* UBAKUSAT

 |
| Rabitə peykləri  | 
* Türksat
	+ 1A
	+ 1B
	+ 1C
	+ 2A
	+ 3A
	+ 4A
	+ 4B
	+ 5A
	+ 5B

 |
| Müşahidə peykləri | 
* BILSAT-1
* RASAT
* İMECE

 |
| Hərbi məqsədli | 
* Göktürk
	+ 1
	+ 2

 |
| Layihələndirilmədə | 
* Türksat
	+ 6A
* Göktürk
	+ 3

 |

 |
| Universitetlər | 
* TÜBİTAK KOSMOS
* TUSAŞ
* USET
* Türksat
* TKA
* Roketsan Araşdırma Mərkəzi

 |
**Arzu Yusif oğlu Rəhimov** (1 oktyabr 1964, Naxçıvan) — azərbaycanlı dövlət və siyasi xadim; Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin general-polkovniki; Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin rəisi (2012–2023), Dövlət Miqrasiya Xidmətinin rəisi (2007–2012), Azərbaycan Dövlət Sərhəd Xidməti rəisinin birinci müavini — Sərhəd Qoşunları Baş Qərargah rəisi (2006–2007).

Həyatı
------

Arzu Rəhimov 1964-cü il oktyabrın 1-də Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur.

Arzu Rəhimov 1982-ci ildə Novosibirsk Ali Hərbi Siyasi Ümumqoşun Məktəbinə qəbul olmuşdur və 1986-cı ildə oradan məzun olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

Arzu Rəhimov 1986–1989-cu illərdə Sovet Ordusunun sıralarında bir sıra vəzifələrdə xidmət eləmişdir.

1992-ci ildə isə Azərbaycan Ordusunun sıralarında xidmət eləməyə başlamışdır. 1992–2004-cü illərdə Sərhəd Qoşunlarının sıralarında baş zabit, Hərbi Hissə Komandiri və digər vəzifələrdə xidmət eləmişdir.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 6 aprel 2004-cü il tarixli 160 nömrəli Sərəncamına əsasən Arzu Rəhimov Sərhəd Qoşunlarının Baş Qərargah rəisinin birinci müavini təyin edilmişdir.

2004-cü il iyulun 30-da isə Arzu Rəhimova Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən "general-mayor" ali hərbi rütbəsi vermilmişdir.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2006-cı il tarixli 742 nömrəli Sərəncamına əsasən Arzu Rəhimov Sərhəd Qoşunlarının Baş Qərargah rəisinin birinci müavini vəzifəsindən azad edilmişdir və Dövlət Sərhəd Xidməti rəisinin birinci müavini — Sərhəd Qoşunları Baş Qərargahının rəisi təyin edilmişdir.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 30 aprel 2007-ci il tarixli 2130 nömrəli Sərəncamına əsasən Arzu Rəhimov Dövlət Sərhəd Xidməti rəisinin birinci müavini — Sərhəd Qoşunları Baş Qərargahının rəisi vəzifəsindən azad edilmişdir və Dövlət Miqrasiya Xidmətinin rəisi təyin edilmişdir.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 14 fevral 2012-ci il tarixli 2047 nömrəli Sərəncamına əsasən Arzu Rəhimov Dövlət Miqrasiya Xidmətinin rəisi vəzifəsindən azad edilmişdir və Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin rəisi vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 17 aprel 2023-cü il tarixli Sərəncamına əsasən Arzu Rəhimov Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin rəisi vəzifəsindən azad edilmişdir

Təltifləri
----------

Arzu Rəhimov Azərbaycan Prezidentlərinin Fərmanlarına və Sərəncamlarına əsasən 2 dəfə Azərbaycanın ordenləri və 2 dəfə Azərbaycanın medalları ilə təltif edilmişdir.

* (16.08.2002) — "Hərbi xidmətlərə görə" medalı
* (15.08.2005) — "Vətən uğrunda" medalı
* (12.02.2018) — 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni
* (09.12.2020) — "Qarabağ" ordeni

Ailəsi
------

Arzu Rəhimov ailəlidir. 2 övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Normativ hüquqi sənədlərin vahid internet bazası.* "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin 09.12.2020-ci il tarixli Sərəncamı". www.e-qanun.az ( (az.)). 09.12.2020. 2021-01-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 09.12.2020.
**Milli Təhlükəsizlik Şurası** (*türk.* Milli Güvenlik Kurulu, **MGK**) — Türkiyə Prezidentinin (baş komandan olan) milli təhlükəsizlik, hərbi və xarici siyasət məsələlərini yüksək səviyyəli milli təhlükəsizlik rəsmiləri ilə müzakirə etmək və müxtəlif dövlət agentlikləri arasında bu siyasətləri koordinasiya etmək üçün istifadə etdiyi əsas dövlət qurumu. Digər ölkələrin milli təhlükəsizlik şuraları kimi, MGK də milli təhlükəsizlik siyasətini formalaşdırır.

Qurumun siyasəti Milli Təhlükəsizlik Siyasəti Sənədində (*türk.* Milli Güvenlik Siyaseti Belgesi) ifadə edilir və bu, adətən "Qırmızı Kitab" kimi tanınır. "Qırmızı Kitab"ı bəzən Türkiyədə "ən məxfi" sənəd adlandırırlar. On ildə bir və ya iki dəfə yenilənir.

Tarixi
------

MGK-nin yaradılması 1960-cı il hərbi çevrilişinin nəticəsi idi və 1961-ci ildən konstitusiyanın bir hissəsidir. Beləliklə, 1961-ci il konstitusiyası Türkiyə alimi Sakallıoğlunun "ikibaşlı siyasi sistem" adlandırdığı şeyi yaratmışdır: "mülki nazirlər şurası milli təhlükəsizlik şurası ilə icra hakimiyyəti səviyyəsində yanaşı mövcud idi və hərbi ədliyyə sistemi mülki ədliyyə sistemi ilə yanaşı müstəqil şəkildə fəaliyyət göstərməyə davam etmişdir".

MGK-nin rolu 1980-ci il hərbi çevrilişindən sonra hərbi xunta tərəfindən hakimiyyətin mülki siyasətçilərə verilməsindən əvvəl qəbul edilən 1982-ci il konstitusiyası ilə daha da gücləndirilmi.dir. Bundan sonra onun tövsiyələrinə Nazirlər Şurası tərəfindən üstünlük verilmişdir. Bundan əlavə, MGK-də yüksək səviyyəli hərbi komandirlərin sayı və çəkisi onun mülki üzvləri hesabına artmışdır. 1992-ci ildə o vaxtkı Baş Qərargah rəisi general Doğan Gürəş bəyan etmişdir ki, "Türkiyə ordu dövlətidir".

Həmçinin bax
------------

* Ali Hərbi Şura (Türkiyə)
* Milli təhlükəsizlik

İstinadlar
----------

1. ↑  *Mercan, Faruk.* "Kırmızı Kitap'ı uyguladık". Aksiyon (türk). Feza Gazetecilik A.Ş. 610. 2006-08-14. 2007-11-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-01-06.
2. ↑  "Devletin milli güvenlik siyasetini içeren belgenin adı "Milli Siyaset Belgesi" veya "Milli Güvenlik Siyaset Belgesi" gibi değişik biçimlerde ifade edilmektedir. Belgenin resmi adı nedir?". Frequently Asked Questions (türk). Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterligi. 2007-10-05. 2008-09-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-01-06.
3. ↑  *Ergin, Sedat.* "Milli Güvenlik Siyaset Belgesi değiştiriliyor". Hürriyet (türk). 2004-11-24. 2012-02-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-01-06.
4. 1 2  Sakallioglu, Cizre.
5. ↑  Özcan, Gencer, "The Military and the Making of Foreign Policy in Turkey", In: Kirişci, Kemal (red.) & Rubin, Barry (red.): *Turkey in World Politics.*

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Kars Kaynar, Ayşegül. "Making of military tutelage in Turkey: the National Security Council in the 1961 and 1982 Constitutions." *Turkish Studies* 19.3 (2018): 451–481.
* Kars Kaynar, Ayşegül. "Political Activism of the National Security Council in Turkey After the Reforms." *Armed Forces & Society* 43.3 (2017): 523–544.

Xarici keçidlər
---------------

* Official Web site
*
**Kosmos Texnologiyaları Araşdırma İnstitutu** (*TÜBİTAK KOSMOS*) — 1985-ci ildə, Orta Şərq Texniki Universiteti (ODTÜ) və Türkiyə Elmi və Texnoloji Araşdırma Təşkilatı (TÜBİTAK) arasında imzalanan bir protokolla, Ankara Elektron Araşdırma və İnkişaf İnstitutu adı altında Orta Şərq Texniki Universiteti ətrafında yaradılmışdır.

İnstitut personalının böyük bir qisimini kompüter, elektron və sənaye mühəndislərin meydana çıxarılmasına kömək edir. Bir ictimai quruluşu olan TÜBİTAK KOSMOS, iş dünyası və ictimai sektorundan çox təşkilatla müqavilə araşdırmalar icra etməkdədir. İnstitut, bir çox fərqli araşdırma sahələrində artım göstərməkdə olan tələbləri qarşılaya məqsədiylə 1995-ci ildə, hələ daxilində olduğu qurumla günümüzə qədər gələn yenidən quruluşlanma müddətinə girmişdir. Bu gün 12 fərqli araşdırma qrupu, ən son texnoloji vasitə təchizatı və yüksək keyfiyyətli mühəndis heyətiylə NATO, EUREKA və Dünya Bankı kimi təşkilatlarla əlaqəli olaraq həyata keçirilən bir çox beynəlxalq ortaq araşdırma layihələrinin yanında, sənaye və ictimai sektorları tərəfindən icra edilməkdə olan saysız milli proyektdə vəzifə yerinə yetirir.

Xronologiya
-----------

* 1984 TÜBİTAK — ODTÜ Protokol imzalanıb.
* 1985 Ankara Elektron Araşdırma İnkişaf İnstitutu (TAEAGE)
* 1995 Məlumat Texnologiyaları və Elektron Araşdırma İnstitutu (KOSMOS)
* 1998 ODTÜ yerleşkesindeki yeni bina.

Xarici keçidlər
---------------

* TÜBİTAK KOSMOS rəsmi internet saytı Arxivləşdirilib 2012-12-27 at the Wayback Machine

| ⛭Türkiyənin kosmik proqramı |
| --- |
| Peyklər | 

|  |  |
| --- | --- |
| Kiçik ölçülü | 
* ITUpSAT1
* TurkSat-3USat
* UBAKUSAT

 |
| Rabitə peykləri  | 
* Türksat
	+ 1A
	+ 1B
	+ 1C
	+ 2A
	+ 3A
	+ 4A
	+ 4B
	+ 5A
	+ 5B

 |
| Müşahidə peykləri | 
* BILSAT-1
* RASAT
* İMECE

 |
| Hərbi məqsədli | 
* Göktürk
	+ 1
	+ 2

 |
| Layihələndirilmədə | 
* Türksat
	+ 6A
* Göktürk
	+ 3

 |

 |
| Universitetlər | 
* TÜBİTAK KOSMOS
* TUSAŞ
* USET
* Türksat
* TKA
* Roketsan Araşdırma Mərkəzi

 |
**Səhiyəddin İsmayıl oğlu Abbasov** (11 mart 1968, Genlik, Zəngilan rayonu – 11 aprel 1994, Ağdərə rayonu) — Azərbaycan Milli Ordusunun giziri, 1-ci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

Həyatı
------

Səhiyəddin Abbasov 11 mart 1968-ci ildə Zəngilan rayonunun Gənlik kəndində anadan olub. 1985-ci ildə Zəngilan rayonu Genlik kənd tam orta məktəbində orta təhsilini başa vurub. Daha sonra Səhiyəddin Abbasov 114 saylı texniki peşə məktəbini bitirib. 1992-ci ildə isə Bakı Politexnik Məktəbini bitirib. Səhiyəddin Abbasov hərbi xidmətini Əfqanıstanda keçib.

Səhiyəddin Abbasov subay idi.

Qarabağ müharibəsi
------------------

Səhiyəddin 1 mart 1993-cü il tarixində Azərbaycanın ağır günlərində Milli Ordunun sıralarına qatıldı. Səhiyəddin Abbasov bu müddət ərzində gizir rütbəsi alıb və taqım komandiri təyin olunub. Səhiyəddin Abbasov 11 aprel 1994-cü ildə Ağdərə rayonu uğrunda gedən döyüşlərdə qəlpə yarası alaraq qəhrəmancasına şəhid olub.

Səhiyəddin Abbasov Bakı şəhərində Şəhidlar xiyabanında dəfn olunub.

İstinadlar
----------
Dünyanın yaradılması, Monreale kafedrali, İtaliya, 12-ci əsrə aid mozaika.
**Dünyanın yaradılması** — dinlərdə kosmoqonik miflərin süjetidir, onun xüsusiyyəti demiurqun və ya Yaradan Tanrının varlığıdır, onun hərəkətləri və ya iradəsi ardıcıl yaradılış zəncirinin səbəbi və hərəkətverici qüvvəsidir.

"Yaradılış" termini müasir təbiət elmlərində istifadə olunan "Kainatın mənşəyi" termini ilə antonimdir. Bu həm "yaradılış "– "mənşə "antonimiyasına, həm də qeyri-müəyyən arxaik "dünya" termininin "Kainat "kosmoloji termininə qarşı qoyulmasına aiddir.

Ümumi xarakteristika
--------------------

Əksər dinlərdə hər şeyin mənşəyi haqqında ümumi hekayələr var: nizamlı elementlərinin ilkin xaosdan ayrılması, ana və ata tanrılarının ayrılması, dünya okeanından qurunun yaranması, ilkin sular, sonsuz və zamansız və s. okean xaosun və ya özünün xaosun təcəssümlərindən biridir. Bir çox qədim kosmoqonik miflərdə okean və xaos ekvivalentdir və bir-birindən ayrılmazdır .

Kosmoqonik (dünyanın mənşəyi haqqında) və antropoqonik (insanın mənşəyi haqqında) əfsanələrdə yaradılış haqqında bir qrup hekayə önə çıxır — dünyanın yer və ya kainat kimi yaradılması, heyvanlar və bitki aləminin yaradılması, insanın yaradılması, onların mənşəyini ən yüksək məxluqlar tərəfindən öz-özünə "yaradılış" aktı kimi təsvir edir.

Dünyanın yaranması mifik zamanda, empirik (tarixi) "profan" zamandan əvvəlki xüsusi ilkin müqəddəs dövrdə, xüsusi yerdə — dünyanın mərkəzində baş verir. Mifopoetik şüurda məkan və zaman homogen (bircins) deyil. Ən yüksək dəyər (maksimum sakrallıq) yaradılış aktının baş verdiyi məkan və zaman nöqtəsinə — dünyanın mərkəzinə və "əvvəlində" — yaradılış vaxtının özünə (mifik zaman) aiddir. Kosmoqonik ideyalar məkan və zamanda mövcud olan hər şeyin yerləşdirilməsi modelini təyin edən və bütün məkan-zaman kontinuumunu təşkil edən bu koordinatlarla əlaqələndirilir. Ritual (xüsusilə təqvim və hər şeydən əvvəl əsas — köhnə ildən yeniyə keçidi qeyd edən illik) də onlarla əlaqələndirilir. Onun strukturunda illik ritual bayram kosmos xaosdan çıxanda sərhəd böhranı vəziyyətini təkrarlayır.

İstinadlar
----------