recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Transfert ödənişi** və ya *köçürmə ödənişi* (*ing.* transfer payment) — hökumət və ya şirkət tərəfindən ev təsərrüfatına və ya şirkətə pul (mallar, xidmətlər) ödəməsi, bunun müqabilində ödəyici birbaşa mal və ya xidmət almır.

Tərifi
------

K.R. Makkonnell və S.L. Bryuya görə köçürmə ödənişi dövlət və ya şirkət tərəfindən ev təsərrüfatına və ya şirkətə pul (mal və ya xidmətlər) tərəfindən ödənilən ödənişdir, bunun müqabilində ödəyici birbaşa mal və ya xidmətləri almır.

Bir sıra iqtisadçılar dövlət transfert ödənişini dövlət tərəfindən vətəndaşlara əvəzsiz ödəmə kimi müəyyən edirlər

Transfer ödənişlərinin xüsusiyyətləri
-------------------------------------

K.R. Makkonnell və S.L. Bryuya görə dövlət satınalmaları və transfer ödənişləri müxtəlif təsirlərə malikdir:

* dövlət satınalmaları birbaşa olaraq resursları istehlak etdiyindən və əldə edilən məhsul daxili məhsulun bir hissəsini təşkil etdiyindən, "tam" fəaliyyət formasıdır;
* köçürmə ödənişləri "tam olmayan" fəaliyyət formasıdır, çünki onlar özləri resursları mənimsəmirlər və istehsalla əlaqəli deyillər, yəni ölkənin ÜDM-inə daxil edilmirlər.

Dövlət satınalmaları resursları özəl sektordan əmtəə istehlakına yenidən bölür, transfer ödənişləri isə özəl sektorun mal istehsalının strukturunu dəyişir. Dövlətin iqtisadiyyata müdaxiləsinin nəticələri dövlət satınalmaları ilə müqayisədə transfer ödənişlərində daha az nəzərə çarpır.

Şübhəsiz ki, Şəxsi köçürmə ödənişləri ÜDM-ə güclü təsir göstərir

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Bishop, Matthew.* "Economics A–Z terms beginning with T –transfer". The Economist. 2012. 13 October 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 July 2012. Payments that are made without any good or service being received in return. Much Public Spending goes on transfers, such as pensions and WELFARE benefits. Private-sector transfers include charitable donations and prizes to lottery winners.
2. ↑  *Артамонов В.С. Попов В.И. Иванов С.А.* Экономическая теория: Учебник для вузов. СПб.: Питер. 2010. 233. ISBN 978-5-49807-641-6.
**Ağacişləmə** — bol xammal ehtiyatının mövcudluğu və ağac məmulatının təsərrüfat və məişətin müxtəlif sahələrində, memarlıqda geniş tətbiqi ilə şərtlənmişdi.

Azərbaycanda ağacişləmə sənətinin tarixi
----------------------------------------

Qazıntılar zamanı ağac məmulatına nadir hallarda təsadüf olunması digər üzvi materiallar kimi onun çürüməyə meyilli olması ilə bağlıdır. Yazılı qaynaqlardan bəlli olur ki, XII–XIII əsrin əvvəllərində Azərbaycanın Naxçıvan, Ərdəbil kimi şəhərlərində ağacişləmə sənəti geniş yayılmışdı.

Ərdəbilin ağacişləmə emalatxanalarında daha çox kasa və tabaqlar hazırlayırdılar. Şəhərdə onları təmir edən və düzəldən çoxlu sənətkar vardı. Başqa bir mənbə Ərdəbildə istehsal olunan sənətkarlıq məmulatı arasında ağacdan tabaq, daraq, musiqi aləti (saz), arabalar olduğunu vurğulayır (Əcaib əd-dünya, 1954, səh. 196). Ağacişləmə sənəti ilə bağlı arxeoloji dəlillər dolayısı olub, əsasən, bu sənət sahəsində işlədilən əmək alətlərindən ibarətdir. Yalnız Xaraba-Gilan qazıntıları istisna təşkil edir. XII–XIII əsrlərin sərdabələrinin arxeoloji tədqiqindən naxışlı və yazılı ağac lövhələr tapılmışdır. Karvansarada isə ağacdan hazırlanmış silindrik formalı iki əşya aşkarlanmışdır. Onların dəftərxana ləvazimatı olduğu ehtimal olunur. Arxeoloji qazıntılar zamanı tapılmış balta, kərki, mişar, burğu, iskənə ağacişləmə ilə bağlı alətlərdəndir. Həmin alətlər kəsmə, yonma, deşmə, naxışsalma kimi texnoloji prosesləri yerinə yetirməyə imkan verirdi.

Arxeoloji dəlillər yaşayış evlərinin inşaatında tir, pərdi, sütun, qapı və pəncərə ilə yanaşı, bəzən hətta ağac konstruksiyalı tikililərin yayıldığına şəhadət edir. Məsələn, Sərkərtəpə yaşayış yerində aşkar olunmuş XII əsrə aid evin ağacdan inşa olunmuş dəhlizi XIII əsrin birinci yarısında yanğın nəticəsində məhv olmuşdu. Sandıqtəpə yaşayış yerində tədqiq olunmuş yaşayış evlərinin birində isə qapı açırımında kömürlənmiş ağac çərçivənin qalıqları qeydə alınmışdır. Qıraq Kəsəmən yaşayış yerində isə təndirxananın yanğın nəticəsində uçmuş, kömürlənmiş tirlərinin qalıqları aşkarlanmışdır. Beyləqan qazıntılarından məlum olan XII–XIII əsrin əvvəllərinə aid bir ədəd ağac daraq bədii ağacişləmə sənətinə, xüsusilə nəccarlığa dair qiymətli tapıntıdır.

Mənbə
-----

1. ↑  Йакут аль-Хамави, 1983, стp. 11; N. Əliyeva, 1999, səh. 130
2. ↑  Б.И.Ибрвгимов, 2000, стp. 120, pиc. 39, 57
3. ↑  T. M. Dostiyev, 2001. səh. 193
4. ↑  Q. M. Əhmədov, 1979, səh. 64

Vikianbarda Ağacişləmə ilə əlaqəli mediafayllar var.
VI Kancuri Fucima (藤間勘十郎６世?, {{DVTY}} şablonu boşdur ) və ya doğum adı ilə Hideo Fucima – Yaponiya rəqqası və xoreoqrafı. O, yapon rəqsinin Fucima məktəbinin rəhbəri olmuşdur. Karyerasını başa vurduqdan sonra

Həyatı
------

Kancuro Fucima 1781-ci ildə əsası qoyulmuş Fucima məktəbinə başçılıq edən şəxslərə verilən, nəsildən nəsilə ötürülən səhnə adıdır. Bu təxəllüs ilk dəfə Kanbey Fucima tərəfindən istifadə olunmuşdur.

Hideo Fucima 1900-cü ildə Tokio şəhərində doğulmuşdur. O, əvvəlcə özünə Onoe Umeo səhnə adını götürsə də, daha sonra Fucima məktəbinə qəbul olunmuş və 1927-ci ildə VI Kancuro Fucima adını qəbul etmişdir. 1927-ci ildə kabuki aktyoru VI Onoe Kikuqoro üçün rəqs xoreoqrafiyası təşkil edərək Kabukizanın xoreoqrafı olmuşdur. O, kostyumsuz və maskasız ifa olunan suodori rəqsinin ustası kimi tanınmışdır. 1990-cı ildə karyerasını başa vurmuş və Kancuro Fucima adını qızına ötürərək özünə II Kanco Fucima adını götürmüşdür.

Mükafatlar
----------

1960-cı ildə Yaponiya hökuməti tərəfindən yaşayan milli xəzinə elan olunmuşdur. "Makuracişi" üçün hazırladığı xoreoqrafiyasına görə 1963-cü ildə Yaponiya İncəsənət Akademiyası Mükafatına layiq görülmüşdür. 1967-ci ildə həmin akademiyanın üzvü olmuşdur. 1982-ci ildə "Mədəniyyət" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

Ədəbiyyat
---------
**Həştərxanilər sülaləsi** (özb. Ashtarxoniylar sulolasi; bu sülaləyə bəzən **Canilər** və ya **Canoğulları** və ya **Cani xanədanı** da deyilir) — Buxara xanlığını idarə edən özbək sülaləsi. 1598-1785 illər arasında bugünkü Özbəkistan və Türkmənistan torpaqlarına yayılan Buxara xanlığını idarə edən xanədanlardan biri.

Tarixi
------

Xanədanın adını aldığı Cani Məhəmməd (Canibek), Yar Məhəmmədin oğullarından olub Çingiz xanın oğullarından Cuçi xanin onüçüncü oğlu Toğa Teymur xanın soyundandır.

Həştərxan xanlığından gəlen Din Məhəmməd (Canibekin oğlu), Şeybani xanlığından ələ keçirdikləri xanlığın mərkəzini sələfləri kimi Buxara şəhərini etdilər. Əsasən xanlıq 30 iyul 1598-ci ildə Məşhədi, 12 avqust 1598-ci ildə də Heratı Səfəvilər dövlətinə uduzmuşdu. 

1602-ci ildə Baki xan Səfəvi şahı I Şah Abbasın olduğu İran ordusunu böyük bir məğlubiyyətə uğradaraq Qızılbaş ordusunun irəliləyişini durdurmuşdur. 

1644-cü ildə Nəzir xan taxtda görə oğlu Əbdüləziz ilə ixtilaf yaşamış ve Osmanlı dövlətinin o dönəmdəki padişahı İbrahim (1640-48) həkəm seçilmiş ve padişahın hükmü ilə saltanat 1645-ci ildə Əbdüləzizə keçmişdir. 

Canoğullarının bir müddət sonra qüdrətlərini itirmələriylə xanlıq 1700-cü ildə Fərqanə və 1752-ci ildə Cənubi Türkistanı kayb etmiş ve toprakları epey daralmıştır. Hatta Nadir şah Özbək paytaxtı Buxaranı da 22 sentyabr 1740-20 iyun 1747 arasında İran işğalinda tutmuş, Canoğulları her nə qədər başkentlerini istirdad ettilərsə də, əski güclərinə heç bir zaman ulaşamamışlar və yerlərini Manqıtlar xanədanına buraxmışdılar.

Sülalənin hökmdarları
---------------------

Canoğulları xanları sırasıyla bunlardır:

* Baki Muhammed (1598-1605), Din Muhammed'in küçük kardeşi
* Vali Muhammed (1605-1611), Din Muhammed'in küçük kardeşi
* İmam Kuli (1611-1642), Baki Muhammed'in oğlu
* Nadir Muhammed (1642-1645), Baki Muhammed'in oğlu
* Abdülaziz (1645-1680), Nadir Muhammed'in oğlu
* Sübhan Kulı (1680-1702), Nadir Muhammed'in oğlu
* I. Ubeydullah (1702-1711), Sübhan Kulı'nın oğlu
* Ebulfeyz (1711-1747), Sübhan Kulı'nın oğlu
* Abdülmümin (1747-1751), Ebulfeyz'in oğlu
* II. Ubeydullah (1751-1753), Ebulfeyz'in oğlu
* Abdurrahim (1756-1758), (Mangıt)
* Ebulgazi (1753-1756 ve 1758-1785)

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Toğa Teymur xan

Xarici keçidlər
---------------


1. ↑  Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII-XIX вв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004,c.68-69
**Periferik sinir sistemi**, beyin və onurğa beynindən başqa sinirlər və qanqlidən ibarətdir. Periferik sinir sisteminin əsas vəzifəsi, mərkəzi sinir sistemi ilə orqan və üzvlər arasındaki rabitəni yaratmaqdır. Periferik sinir sistemi somatik və vegetativ olmaqla iki yerə ayrılır.

Periferik sinir sistemi
Somatik skelet əzələlərinin sinirləridir.

Vegetativ və ya avtonom sinir sistemi isə daxili orqanların fəaliyyətini tənzimləyir. Vegetativ sinir sistemi də özlüyündə iki yerə ayrılır, simpatik sinir sistemi və parasimpatik sinir sistemi. Simpatik qanla təchiz olunmanı yaxşılaşdırır, ürəyin işini gücləndirir, arterya damarlarında qan təzyiqini yüksəldir, qanda şəkərin miqdarını artırır. Parasimpatik isə əksinə ürəyi sakitlik vəziyyətinə gətirir, qan təzyiqini aşağı salır, qanda şəkərin miqdarını aşağı salır.

Sinirləri bir növ "telefon kabelinə" bənzədə bilərik, onlar bədəndən aldıqları mesajları beyinə çatdırır. Bədənin içində və ya xaricində meydana gələn və bədəndə müəyyən reaksiyalara səbəb olan olan fiziki, kimyəvi və ya biyoloji təsirlərə "xəbərdarlıq" deyilir.Xəbərdarlıqlar bədənimizdə mövcud olan müəyyən hüceyrələr vasitəsi ilə alınır. Alınan xəbərdarlıqlar, sinirlərlə mərkəzi sinir sisteminə göndərilir. Xəbərdarlıqlar sinir hüceyrələrində kimyəvi və ya elastiki dəyişikliyə yol açır. Xəbərdarlıq mesajı mərkəzi sinir sisteminə çatdırılır. Mesaj üçün çıxan cavab əzələlərə, orqanlara və vəzilərə sinirlər ilə çatdırılır.

Xarici keçid
------------
**İxtioftirioz** — karp, çəki, dabanbalığı, sıf, çapaq, şirbit, qızılxallı, qızılbalıq və başqa şirin su balıqlarında təsadüf edilir. Xəstəliyin törədicisi balıqların dəri və qəlsəmələri üzərində parazitlik edən "ixtioftirius multifılis" adlı kiçik infuzordur. Bu infuzorlar konus şəkilli bədənlərinin bir tərəfilə balığın qəlsəməsinə, dəri və ya üzgəcinə yapışaraq tezliklə onun epiteli toxumasına daxil olur və sürətlə böyüməyə başlayırlar. Nəticədə balıqların dəri və qəlsəmələrində iltihab əmələ gəlir və xəstəlik kəskin keçdikdə balıqlar kütləvi halda qırılır. Parazit müəyyən inkişaf mərhələsinə çatdıqdan sonra balığın bədənindən çıxaraq suya düşür, tədricən suyun dibinə çökür və sistalaşır. Sistanın daxilində dəfələrlə bölünmə gedir, nəticədə hər sistadan yüz və minlərlə kiçik infuzor əmələ gəlir. Sonra sistanın xarici təbəqəsi partlayır və infuzorlar suya tökülür və proses yenidən başlayır. İxtioftirioz xəstəliyinə qarşı profılaktiki mübarizə və müalicə tədbirləri kostioz, xilodonelloz və trixodinoz xəstəliklərində olduğu kimidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ихтиофтиридиоз (Ихтиофтириазис)" (rus).  (#archive\_missing\_date) tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------
*Pelarqon turşusu* (Nonan turşusu) СH3(CН2)7COOH—birəsaslı doymuş karbon turşusudur. Yağlıtəhər, soyutduqda vərəqvari-kristal kütlə şəklində donan, 12,5o C-də əriyən; tqay.= 253-254 oC olan mayedir. Pelarqon turşusunun duzları və anionları pelarqonatlar adlanır.

Təbiətdə tapılması
------------------

Pelarqon turşusu təbiətdə uçucu Pelargonium roseum yağında, yem çuğundurunun və kartofun sivuş yağında efir şəklində, yapon voskunda (mumunda), az miqdarda qoxumuş piylərin (olein turşusunun oksidləşmə məhsulu kimi), neftin tərkibində mövcuddur.

Alınması
--------

Pelargon turşusu olein turşusunun ozonolizi, sonra reaksiya məhsulunun hava və ya O2 ilə oksidləşməsi ilə əldə edilir; sintetik yağ turşularının C5-C9, C7-C9 və C9-C10 fraksiyalarından distillə yolu ilə ayrılır; doymamış undesil turşusunu az miqdarda su əlavə olunan kalium hidroksidi ilə əridərək alınır:

СН3—(СН2)7—СН=СH—СООН + 2КOH = СН3—(СН2)7—COKO + CH3—COKO + H2

Reaksiya sonunda əmələ gələn pelargon turşusu duzu xlor turşusu ilə parçalanır və sərbəst pelargon turşusu aşağı təzyiq altında distillə edilir.
Pelargon turşusu həmçinin müvafiq normal oktil sianid nitrilinin C8H17CN sabunlaşdırılması ilə əldə edilir və olein və stearin turşularının azot turşusu ilə oksidləşməsi zamanı, eləcə də bəzi digər hallarda əmələ gəlir.

Tətbiqi
-------

Pelarqon turşusu poliefir alkid qətranlarının, boyaların, stablizatorların istehsalında tətbiq olunur. Onun əvəzediciləri biostimulyatorlar kimi, efirləri isə - ətirli maddələr kimi, (məsələn etilpelargonat qızılgül qoxusuna malikdir) istifadə edilirlər.

Mənbə
-----

* Lide, D. R. (Ed.) (1990). CRC Handbook of Chemistry and Physics (70th Edn.). Boca Raton (FL):CRC Press.
* David J. Anneken, Sabine Both, Ralf Christoph, Georg Fieg, Udo Steinberner, Alfred Westfechtel "Fatty Acids" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, 2006, Wiley-VCH, Weinheim. doi:10.1002/14356007.a10\_245.pub2
* Chang, P.; Terbach, N.; Plant, N.; Chen, P. E.; Walker, M. C.; Williams, R. S. (2013). "Seizure control by ketogenic diet-associated medium chain fatty acids". Neuropharmacology. 69: 105–114. doi:10.1016/j.neuropharm.2012.11.004. PMC 3625124. PMID 23177536.
**Rudi Van Dantsiq** (4 avqust 1933[…], Amsterdam – 19 yanvar 2012, Amsterdam) — Niderland balet artisti, xoreoqraf.

Həyatı
------

Rəqs dərslərini S. Qaskelldən almışdır. 1952–59-cu illərdə onun "Balleri saytl" truppasında (1954-cü ildən Niderland baleti, Amsterdam) işləmişdir. 1959-cu ildə Niderland rəqs teatrının (Haaqa) yaradılmasında iştirak etmişdir. 1960-cı ildə Qaskellin truppasına qayıtmışdır; 1961-ci il də truppa Niderland Milli Baleti adını almışdır (1967–94-cü illərdə Dantsiq teatrın bədii rəhbəri, 1971–91-ci illərdə direktoru olmuşdur). "Balle Ramber" və Kral baletində (Böyük Britaniya); "Xarkness balle" və "Amerikan Balle Tietr"də (ABŞ), Paris operasında, Danimarka Kral Baletində, "Bat-Dor" (İsrail) və s. truppalardada tamaşalar hazırlamışdır.

Fəaliyyəti
----------

Xoreoqraf öz tamaşalarında klassik leksika ilə modern rəqsi, o cümlədən M. Qrehemin texnikasından istifadə etməklə birləşdirmişdir Tamaşaları: B. Bartokun musiqisi əsasın da "Ailə dairəsi" (1958), "Ölmüş gəncə heykəl" (1965, xoreoqrafa dünya şöhrəti gətirmişdir), Y. Burmanın musiqisi əsasında "Zamanın buxovları" (1970, xüsusi olaraq R. X. Nuriyev üçün) "Son dörd nəğmə" (R. Ştrausun musiqisinə, 1977), S. Barberin musiqisinə "Payız dumanı" (1984). H. Berliozun musiqisinə "Vətəndaşlar, silahsız" (1987), G. Kançelinin musiqisi əsasında "Mələklər göyləri amansızlıqla qırmızı edirlər" (1990) və s. Dantsiqin "İtkin düşmüş əsgərin xatirəsinə" (1991) kitabı 1992-ci ildə ekranlaşdırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Rudi van Dantzig // Internet Broadway Database (ing.). 2000.
3. 1 2  Rudi van Dantzig // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. ↑  Dantsiq// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — VI cild. Bakı, 2009. — Səh.: 321.

Xarici keçidlər
---------------

* Rudi van Dantsiq teatr
* Rudi vam Dantsiqin həyatı
**DNA** — Avstraliyanın homoseksual auditoriyasına yönəlmiş populyar jurnal.. 2000-ci ildən bəri hər ay buraxılır. Oxucuların bir çoxu, jurnalın adının niyə DNA olduğunu soruşurlar. Onların fikrincə, bu ad "Deoyxribose Nucleic Acid" (yəni DNT) ifadəsindən gəldiyini deyirlər. Buna jurnal təsisçiləri birmənalı olaraq cavab vermədilər. Jurnalın üz qabığını əsasən amerikalı və avstraliyalı məşhur modellər bəzəyirlər. Lakin üz qabığına düşənlər sırasında sadə insanlar da olur.

Nəşr və məzmun
--------------

Jurnalda pop mədəniyyəti, məşhurların anketləri, moda, özünəbaxım və foto mövzuları əhatə edilir. Jurnalı Avstraliyanın bir çox qəzet kiosklarında əldə etmək olar. DNA həmçinin ABŞ, Yeni Zelandiya, Böyük Britaniya, Kanada və Avropanın bir çox ölkələrində də satışa buraxılır.

Əlaqə
-----

* Reklam sorğuları üzrə : advertising@DNAmagazine.com.au
* Redaktor : andrew@DNAmagazine.com.au
* Məktub səhifələr : burnttoast@DNAmagazine.com.au

İstinadlar
----------

1. ↑  The ISSN portal (ing.). Paris: ISSN International Centre, 2005. ISSN 1443-1122
2. ↑  "DNA magazine". 2013-01-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-12-28.
3. ↑  "3% About DNA". 2013-01-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-12-28.
**İlqar Xəyal** — Azərbaycanlı müğənni, televiziya aparıcısı və Karvan qrupunun keçmiş solistidir.

Həyatı
------

1966-cı il sentyabr ayının 15-də Bakıda anadan olmuşdur. İlqar Xəyal orta təhsilini 190 nömrəli orta məktəbdə, ali təhsilini isə Azərbaycan Texniki Universitetində almışdır. Tar üzrə musiqi təhsili vardır. Gənclik illərindən müasir musiqiyə və geyimlərə meyl göstərmişdir. "Bakı payızı" müsabiqəsinin birincisi olandan sonra 1988-ci ildə Sevinc Kərimova İlqarı "Karvan" qrupuna dəvət elədi və o zaman "Qərib Durnalar" mahnısı təqdim olundu. "Karvan" qrupu daxilində isə ilk mahnısı "Sarı Güllər" oldu. Bu mahnıya çəkilən klip Azərbaycanda çəkilən ilk rəsmi klip idi.

1990-cı illərin əvvəlində məşhur Karvan qrupunun tərkibində məşhurlaşmışdır.

Ailəlidir, üç oğlu var.

Diskoqrafiya
------------

### Albom

### Mahnılar

* Bakinski bulvar
* Ərköyün qız
* Haradasan
* İlahə
* Kaş ki, olaydım
* Mələyim
* Ömür günləri
* Ptitsa volnaya
* Qara gözlər
* Qərib dünyalar
* Sarı güllər
* Tufanla oynama

Filmoqrafiya
------------

* 2002-2003: Baş-başa (ANS TV)
* 2010-2013: Çempionlar klubu (İdman Azərbaycan)
* 2022: Səs Azərbaycan

Həmçinin bax
------------

* Karvan (qrup)
**Moskva Metropoliteni** — Rusiyanın Moskva şəhəri və Moskva vilayətində nəqliyyat vasitəsi

Tarixi
------

15 may 1935-ci ildən fəaliyyətdədir. Moskva metropolitenində 185 stansiya vardır.

Baş vermiş terror aktları və qəzalar
------------------------------------

### Terror aktları

Moskva metrosunda ilk silahlı terror aksiyalarını ermənilər həyata keçirib.

SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin uzun illər açıqlanmamış arxivindən əldə edilmiş məlumatlara görə, 1977-ci il yanvarın 8-də Stepan Zatikyan adlı erməninin İrəvandan idarə etdiyi millətçi qrup Dağlıq Qarabağ və Naxçıvanın Ermənistanın tərkibinə verilməsi iddiası ilə Moskva Metropoliteninin İzmaylovskaya və Pervomayskaya stansiyaları arasında partlayış törədib. Terror aksiyasında ölənlər barədə o vaxt ictimaiyyətə məlumatlar açıqlanmasa da, qəzetin yazdığına görə, hadisə nəticəsində 7 nəfər ölüb, 37 nəfər isə yaralanıb. Ölənlər arasında uşaqlar da olub.

DTK-nın keçirdiyi əməliyyat tədbirləri nəticəsində terroru törətmiş Stepan Zatikkyan, Akop Stepanyan və Zaven Baqdasaryan adlı şəxslər yaxalanaraq edam olunub. İrəvan Texniki Universitetinin tələbəsi olan bu şəxslərin Ermənistan Beynəlxalq Birlik Partiyası adlı təşkilat yaratdıqları, "Paros" adlı qəzet nəşr etdirdikləri bəlli olub.

### Qəzalar

2014-cü il iyulun 15-də Moskva metrosunda qatarın bir neçə vaqonunun relsdən çıxması nəticəsində qəza baş verib. Qəza nəticəsində 22 nəfər ölüb, 160 nəfər xəsarət alıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2012-01-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-20.

Mənbə
-----

* Moskva metrosunda ilk partlayışı ermənilər törədib! Arxivləşdirilib 2010-04-03 at the Wayback Machine
**Athesmia kassimovi** (*lat.* Athesmia kassimovi) Yastı qurdlar tipinin Trematodlar sinfinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Bədəni yastı olub, 3,6-4,2 mm uzunluqda və əmziklərinin arasındakı haşiyədə 0,276-0395 mm enə malikdir. Dairəvi ağız əmziyinin diametri 0,228-0,282х0,204-0,252 mm-dir. Kiçik farinks 0,084-0,090х0,072 mm-dir. Qarın əmziyinin diametri isə 0,168-0,218 mm-dir. Cinsi dəlik bağırsağının şaxələndiyi yerdən geridə median vəziyyətində yerləşmişdir. Armud şəklində olan cinsi bursa qarın əmziyi ilə bağırsağın şaxələndiyi yerin arasında yerləşir. Bir ölçüdə və ovl şəklində olan toxumluqlar aralarında 0,350-0,420 mm məsafə olmaqla bir-birinin ardında yerləşir. Toxumluqların arasından balalığın ilməyi keçir. Bəzi nümayəndələrdə isə toxumluqlar arasında məasfə olmur. Qabaq toxumluğun ölçüsü 0,240-0,264х0,144-0, 168 mm, dal toxumluğun ölçüsü isə 0,264х0,144 mm-dir. Diametri 0,144 mm olan dairəvi yumurtalıq sarılıqların əks tərəfində yerləşir. Yalnız bir tərəfdə olan sarılıqlar yumurtalıqdan geridə yerləşir və 1,32 mm uzunluğa çatır. Balalığın ilgələri bədənin axırına qədər çatır. Yumurtaların ölçüsü 0,036-0,42х0,018-0,024 mm-dir.

Həyat tərzi
-----------

Endem növdür, növdaxili müxtəlifliyi Politipdir, Sultan toyuğunun (Porphyrio porphyrio L.) qaraciyərində tapılmışdır. Mürəkkəb həyat tərzi keçirir. Nəsillərin növbələşməsi və sahiblərin dəyişilməsi ilə müşayiət edilir. Qaraciyər toxumaları ilə qidalanır. Hermofradit orqanizmdir. Cinsi çoxalması yumurta qoyma və qeyri-cinsi çoxalma (partenogeniz) formasında olur. Dünyada 9, Azərbaycanda 1 növlə təmsil olunmuşdur.

Yayılması
---------

Kür-Araz təbii rayonunda (Muğan çölü) yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Feyzullayeva O.V. Mahmudova Y.Ə. Доклады АН Аз.ССР, 1961, том XVII, № 9, стр.829-831.
2. ↑  Feyzullayeva O.V. Mahmudova Y.Ə. Доклады АН Аз.ССР, 1961, том XVII, № 9, стр.829-831.

Həmçinin bax
------------
**Əbülhəsən Tana şah** (8 oktyabr 1600, Heydәrabad, Qütbşahlılar sülaləsi – 1699) — Qütbşahlar dövlətinin son hökmdarı, Baranlı sülaləsinin kiçik qollarından birinə mənsub idi, son sultan Abdullah şahın kürəkəni idi.

Həyatı
------

Öncəki həyatı ilə bağlı məlumat azdır. Sarayda yetişmişdir, lakin 12 yaşında saraydan qovulan Əbülhəsən mədrəsəyə gedib sığınmalı olub. Müəllimi Seyyid Şah Raziəddin tərəfindən uşaqlıqda "Tana şah" (*Müqəddəs Uşaq*) ləqəbi ilə çağrılmışdır.

Hakimiyyəti
-----------

1672-ci ildə Qütbşahlar dövlətinin sultanı elan olundu. 1683-cü ildə Övrəngzibə olan xəracını vermədiyi üçün onun hücumuna məruz qaldı. 120.000 əsgərdən ibarət Moğol ordusuna qarşı 35.000 əsgərlə çıxmağa məcbur olmuşdu. Qolkondanın qalası hər cür hücuma hazırlanmış, 120 metr hündürlüyündə divarlarla çevrilmiş və dəmir qapı ilə gücləndirilmişdi. 8 aylıq mühasirə Moğol ordusunu zəiflətsə də admiral Münəvvər xanın dənizdən gələn ərzaq yardımı ilə ordu özünü toplamışdı. Mühasirə gedişatında Qütbşahi sərkərdələrində Sərəndaz xan və Müqərra xan Moğollara qoşulmuş, şəhəri Övrəngzibə təslim etmişdilər. Birdən-birə əsir düşən Əbülhəsənin təslim olmaqdan başqa çarəsi qalmamışdı.

Ölümü
-----

Həyatının son illərini əsirlikdə keçirən şah 1699-cu ildə vəfat etmişdi. Ölümü ilə Qütbşahlar sülaləsi sona çatmışdır.

Xarici keçidlər
---------------

* Narendra Luther Archives-Strange life of Tana Shah
* Narendra Luther Archives-Fall of Tana Shah
* Arxivləşdirilib 2011-05-09 at the Wayback Machine Hyderabad Planet-History of Hyderabad
* A city of bulging domes.
* Arxivləşdirilib 2016-10-22 at the Wayback Machine Qutb Shahi Tombs
* Arxivləşdirilib 2005-12-19 at the Wayback Machine AP online -History Medieval Period
* Arxivləşdirilib 2011-05-25 at the Wayback Machine Hyderabad Timeline
* Arxivləşdirilib 2009-06-14 at the Wayback Machine Indian Classical Dances-Kuchipudi
* [*ölü keçid*] On the use of 'Tana Shahi' by Indian parliamentarians

İstinadlar
----------

1. ↑  Narendra Luther Archives-Strange life of Tana Shah
**Yukio Mişima Ədəbiyyat Muzeyi** (三島由紀夫文学館, *Mişima Yukio Bunqakukan*?) – Yaponiyanın Yamanaşi prefekturasının Yamanakako kəndində yerləşən yerləşən ədəbiyyat muzeyi. Yaponiya yazıçısı Yukio Mişimanın həyat və yaradıcılığına həsr olunmuşdur. Muzey Mişimanın bir neçə əsərlərində hadisələrin baş verdiyi yer olan Yamanaka gölünün sahilində yerləşir.

Tarixi
------

Muzey 1999-cu ilin iyulunda yaradılmışdır.

Xüsusiyyətlər
-------------

Muzeyin eksteryeri və həyəti Mişimanın Tokiodakı evi əsasında dizayn edilmişdir. Birinci mərtəbədə sərgi otaqları, ikinci mərtəbədə oxu zalı yerləşir.

Muzeyin kolleksiyasına 20.000-dən çox eksponat daxildir. Bu eksponatlara Mişimanın "Bir maskanın etirafları", "Dalğaların səsi" və "Qızıl pavilyon məbədi" kimi əsərlərinin əlyazmaları, yaradıcılıq və tədqiqat qeydləri, yazdığı məktublar, çəkdiyi rəsmlər, ona aid olan fotolar, geydiyi paltarlar, əsərlərinə əsaslanan film və tamaşalara aid materiallar (ssenari və posterlər), kitablar və tərcümə materialları daxildir.

Muzeydə Mişimaya aid iki xüsusi video nümayiş etdirilir. Birinci video "Yukio Mişima, dünyanın ən böyük yazıçılarından biri" yazıçının dünyaya baxışı və əsərləri haqqındadır. İkinci video "Böyük bir meşədə nəfəs alan məktublar adamının sevdası" rejissor Amon Miyamotonun Mişima haqqında söhbətindən ibarətdir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
Həyatı
------

Yusifov Möhdasim Seyidəzim oğlu (11.09.1950) 1994-cü ildən Sumqayıt teatrında vokal aktyoru işləyir.

M.Yusifov Sumqayıt teatrında işləməzdən əvvəl, 1972-78-ji illərdə M.Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət filarmoniyasında və Dövlət konsert birliyində solist-xanəndə, 1978-1994-cü illərdə isə Sumqayıt şəhər mədəniyyət evinin "Gənclik" Xalq kollektivinin rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır.
Sumqayıt teatrında oynadığı rollardan Kəndli (J.Məmmədquluzadə "Danabaş kəndinin əhvalatları"), Buğac (F.Məhərrəmov "Oğuzlar"), Polis ( İ.Məlikzadə, S.Ələsgərov "Subaylarınızdan görəsiniz"), Aşıq Əlimərdan (Ə.M.Lələdağ "Tələ"), Qaçqın xəstə ( Y.Həşimov "Həkimlər nobata gedirlər"), Aşbaz (F.Həsənqızı "Anası öpməyən qız"), Saray müğənnisi (Ə.Haqverdiyev "Xacə şah"), Namaz ( M.F.Axundov "Xırs quldurbasan"), Nəzarətçi ( N.Dumbadze "Ağ bayraqlar"), Cangüdən (M.Haqverdiyev "Fədakarlıq"), Əkbər bəy ( Ə.M.Lələdağ "Dağlarda tufan") və s. göstərmək olar.

Mənbə
-----

* MöhdasimYusifov
**Azərbaycanda orta əsrlər dövrü** — eramızın III–XVIII əsrləri Azərbaycan tarixində orta əsr və ya feodalizm dövrü kimi məlumdur. Tədqiqatçılar bir qayda olaraq bu dövrü 3 əsas mərhələyə bölürlər:

* III–XI yüzilliklər **erkən orta əsrlər** və ya **erkən feodalizm**
* XI–XV əsrlər **klassik feodalizm**
* XVI–XVIII əsrlər **son feodalizm**

Bu dövrdə təsərrüfatın əsas formaları əkinçilik, heyvandarlıq və sənətkarlıq olmuşdur. Həmin müddət orta əsr şəhərlərinin yüksəlişi və çiçəklənməsi dövrüdür. Onlar həm siyasi və inzibati mərkəzlər olmaqla yanaşı, həm də iqtisadiyyat və ticarətdə, mədəni, elmi və dini həyatda mühüm rol oynayırdılar.

Azərbaycan orta əsr döyüşçü geyimi.
Azərbaycanın orta əsrlər tarixi 3–18 yüzillikləri əhatə edir. Bu yüzilliklər ərzində Azərbaycan xalqının dövlətçilik təcrübəsində, ictimai-iqtisadi, dini, mədəni həyatında əsaslı dəyişikliklər baş verdi. Orta əsrlər dövrünün əvvəlində Azərbaycan Sasani və Ərəb işğallarına məruz qaldı. Lakin İslam dininin qəbul olunması ilə Azərbaycan qədim dövlətçilik ənənələri yenidən dirçəldi. Azərbaycan torpaqlarında Şirvanşahlar , Sacilər ,Salarilər, Rəvvadilər, Şəddadilər dövlətləri yarandı. Səlcuqlar dövründə Qafqazda türklər əsas etnik amilə çevrildi. Sonrakı mərhələdə isə Atabəylər, Hülakülər, Baharlılar, Bayandurlular,Səfəvi dövləti xalqımızın tarixində mühüm rol oynamışdır.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2007-10-15 at the Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Tarix** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Ceydon Sanço** (*ing.* *Jadon Sancho*; 25 mart 2000-ci il, London, İngiltərə) — ingilis futbolçu.

Həyatı
------

Ceydon Sanço 25 mart 2000-ci ildə İngiltərənin London şəhərində anadan olmuşdur. Valideynləri Trinidad və Tobaqoludur. Uşaqlığı Londonun cənubunda yerləşən Kenninqton bölgəsində keçmişdir.

Klub karyerası
--------------

### Həvəskar karyerası

Ceydon Sanço 7 yaşında olarkən "Uotford" komandasında həvəskar karyerasına başlamışdır. 14 yaşında olarkən 2015-ci ilin mart ayında 66000 funt-sterlinq qarşılığında "Mançester Siti" klubuna transfer olunmuşdur. 2017-ci ilin iyul ayında "Mançester Siti"nin yeni mövsüm öncəsi təlim-məşq prosesinə dəvət olunmuşdur.

### Borussiya Dortmund

31 avqust 2017-ci ildə 8 milyon funt-sterlinqlik məbləğlə Almaniyanın "Borussiya Dortmund" klubuna transfer olunmuşdur. Yeni klubunda ilk oyununa 21 oktyabr 2017-ci ildə "Ayntraxt Frankfurt" komandası ilə baş tutan qarşılaşmada çıxmışdır. Matçın başa çatmasına 6 dəqiqə qalmış oyuna girən Sanço, "Borussiya Dortmund" forması ilə "BundesLiqa"da oynayan ilk ingilis futbolçu olmuşdur. 14 yanvar 2018-ci ildə isə "Volfsburq" klubu ilə oyuna start heyətində başlamışdır. 21 aprel 2018-ci ildə "Bayer Leverkuzen" komandasına vurduğu qol Sançonun yeni klubunda rəsmi oyunlarda vurduğu ilk qol idi. Klubu ilə 2022-ci ildə müddəti bitəcək olan yeni müqavilə imzalamışdır. "BundesLiqa"da 2018-ci ildə "oktyabr ayının oyunçusu" seçilmişdir.

Milli komanda karyerası
-----------------------

2018–2019-cu illər mövsümünün əvvəlində Sanço ilk dəfə İngiltərə millisinin UEFA Millətlər Liqasında Xorvatiya və İspaniya milli komandaları ilə oynayacağı qarşılaşmaların iştirak ərizəsinə daxil edilmişdir. 12 oktyabr 2018-ci ildə Xorvatiya millisə ilə oynanan qarşılaşmanın 78-ci dəqiqəsində oyuna girərək İngiltərə milli komandasının formasını ilk dəfə geyinmişdir.

Uğurları :
İngiltərə U17

FIFA 17 Yaş Altı Dünya Kuboku: 2017
Avropa 17 Yaş Altı Futbol Çempionatının ikincisi: 2017
İngiltərə

UEFA Uluslar Liqi üçüncülük: 2018-19

EURO 2020 Avropa Çempionatı ikincilik - 2020-2021

İstinadlar
----------

1. ↑  Jadon Sancho // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. ↑  Jadon Sancho // FBref.com (çd.).
3. ↑  "Jadon Sancho-TransferMarkt". 2022-05-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-14.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Bayraqdar (dəqiqləşdirmə).
**Bayraqdar** — mənası:Bayraq tutan, bayraq daşıyan adam.

Tarix boyu döyüşlərdə ordunun ön hissəsində həmin ordunun rəmzi sayılan Döyüş Bayrağını daşıyan əsgərlər mövcud olub.
Müasir dövrdədə bayraqdar əsgər hərbi birləşmənin və ya qurumun Döyüş Bayrağını daşıyır.
Bayraqdar əsgər fəal, çevik və cəsur əsgərlərdən təyin olunur. O, hər zaman bayrağı göz bəbəyi kimi qorumalıdır.

Polşa kral brayraqdarı (1605-ci ilin rəsmi)

Bayrağın daşınma qaydası
------------------------

*Farağat vəziyyətində* — bu zaman bayraqdar əsgər bayrağın tutacağından sol əl ilə yuxarıdan sağ əl ilə aşağıdan tutaraq bayrağı sinəsindən qolları bükülmüş qədər məsafədə aralı tutur.

*Səfərli kalona vəziyyətində* — komanda verilən zaman müxtəlif birləşmələrin (bölük, dəstə, briqada və s.)bayraqdarları müəyyən olumuş məsafədə (bölük bayraqdarı — 4 addım, dəstə bayraqdarı — 8 addım və s.)addımlayaraq çıxır. Bu zaman bayraqdar bayrağı sağ əl ilə aşağıdan sol əl ilə yuxarıdan özünün sağ tərəfində tutaraq irəliləyir.

*Diqqət !!! mərkəzə vəziyyətində* — zamanı isə Bayraqdar bayrağı sol əlin köməyi ilə onun tutacağını sağ qolun dirsəkdən bükülmüş vəziyyətinə uyğun önə uzadır və sol əl yana sıxılır. Əgər əsgər addımlamağ vəziyyətində məs: farağat, diqqət !!! sağa verilibsə, bu zaman bayraqdar əsgər sadəcə komanda verilmiş tərəfə(sağa vəya sola)baxır.

*Azad (komanda)* — komandası zamanı isə bayrağın tutacağının aşağı hissəsi sağ ayağın pəncəsinə biləşdirilir və bayrağın yuxarı hissəsi isə sağ qolun tam açılması ilə önə uzadılır.

*Yüyürərək marş vəziyyətində* — bu zaman bayraqdar əsgər bayrağı çarpaz vəziyyətdə sinəsindən (qolları yarı bükülmüş) aralı tutaraq, sol əli ilə yuxarıdan sağ əli ilə isə aşağıdan tutub, sol ayağı isə sağ ayağından 30 sm kimi sola aralı qoyulur.

Həmçinin bax
------------

* Farağat

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Hərb ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Gilan xanlığı** — 1747-ci ildə Gilan əyalətində yaranan xanlıq.

Tarixi
------

Nadir şah Qırxlı-Avşarın qətlindən sonra Gilanda hakim Tarumlu əmir Əmirgunə xan Əmirli-Avşar idi.

Nadir şahın öldürülməsindən sonra Gilanda da hakimiyyət uğrunda mübarizə başladı. Bir tərəfdən Əmir Dibac Fuməninin törəmələri, bir yandan da Şah Sultan Hüseyn Səfəvinin dönəmində Gilan hakimi olan Ağa Kamalın övladları. Ağa Safi Gilanı ələ keçirib, özünü xan elan etdi.

Məhəmmədhəsən xan Qovanlı-Qacar və Kərim xan Zəndin arasında gedən taxt-tac qovğasından istifadə edib, yerini möhkəmlətdi. 1752-ci ildə Ağa Camal Fuməninin qızı ilə evlənib, köklü ailə tərəfindən dəstək qazandı. 1753-cü ildə Ağa Hadi Şəfti ilə ədavəti nəticəsində öldürüldü. Ağa Hadi Mirzə Zəki Kəskərinin yardımı ilə Gilanda xanlıq taxtına əyləşdi. Onun xanlığı 4 ay çəkdi. Qacar xanlarını bir həmləsi ilə tutulub, edam edildi. Bundan sonra Gilan taxtına Hacı Camalın gənc oğlu Hidayətulla xan əyləşdi.

1768-ci ildə Hidayətulla xan 12 min nəfərlik qoşunla Lənkərana hücum etdi, Şindan qalasına çəkilən Qara xan bir müddət müqavimət göstərsə də Hidayətulla xan çoxlu xərac alaraq Qara xanı azad etdi.

1778-ci ildə Gilan xanı Hidayətulla xan Cavad qalasını mühasirəyə aldı və ələ keçirdi. Cavad şəhərinin əhalisinin bir hissəsi Rəştə köçürüldü.

1779-cu ildə Kərim xan Zəndin vəfatından sonra Ərdəbil hakimi Şahsevən Nəzərəli xan çoxlu sayda atlı dəstə ilə Gilan və Rəşt tərəfə yürüş etdi. Nəzərəli xan göstərilən məntəqəyə hücum edərək oranı viran qoyub, çoxlu malla geri döndü.

1780-ci ildə Nəzərəli xan Şahsevən yenidən Rəştə hücum edir. Hidayətulla xan əvvəlcə Lahicana, ordan da dağlara qaçıb gizlənir. Elçi göndərib Xalxal xanlığının hakimi Əmirgunə xan Əmirli-Avşardan yardım istəyir. Əmirgunə xan Rəştə gəlir. Nəzərəli xan Ərdəbilə dönür.

Hidayətulla xan qacarların hakimiyyətinə qədər Gilana başçılıq etdi.

Gilan xanları
-------------

* Əmirgünə xan Əfşar (1747–1748)
* Ağasəfi Gilani (1748)
* Hidayətulla xan (1748–1802)

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Avşarlardan qacarlaradək bölgə xanları, Bakı:Mütərcim, 2015,288 səh.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Gilan
Lansetin damar sistemi
Zəlinin damar sistemi
İki kameralı ürək (balıqda)
**Damar sistemi** — orqanizm daxilində qan və limfa adlanan maye toxumaları başlıyan boru sisteminə deyilir. Bu sistem iki şöbəyə bölünür:

* Qan-damar sistemi:

1. Ürək (İnsan ürəyi);
2. Arterial sistem;
3. Venoz sistem.

* Limfa sistemi.

Qan damar sistemi bəhsinə angiologiya — *angiologia* (*yun.* angejon — damar və *lego* oyrənirəm) və limfa sistemi bəhsinə limfologiya — *lat.* limfologiya deyilir. Adətən bu iki sistem angiologiya adı ilə qeyd olunur.

Hüceyrələrin əsas həyati vəzifələri, yəni qidalanma, tənəffüs və ifrazat prosesləri orqanizm daxilində müəyyən maddələri (qida maddələri, oksigeni, karbon qazını) xüsusi sistem vasitəsilə daşınmasından asılıdır. Ali sinif heyvanlarda və insanda həmin maddələri daşıyan sistemə damar sistemi deyilir.QAPALI VE ACIQ OLUR.TWO TIPS:OPEN AND QAPALIED

### Bağırsaqboşluqlarda

Bağırsaqboşluqlarda şaxəli kanal sisteminə təsadüf olunur: bunların ümumi həzm kanalı boşluğu yan tərəflərə bir çox şaxələr verir və ora daxil olan maddələr kirpikli epitelin titrəməsi nəticəsində həmin şaxələr vasitəsilə heyvanın vicuduna yayılır. Heyvanlar yaşayış şəraitinə müvafiq olaraq diferensisiya etdikcə onların kütləsi və vicudda gedən mübadilə artdıqca, yuxarıdakı mexanizmlər kifayət etmir; odur ki tələbatın artması nəticəsində xüsusi mexanizm — damar sistemi əmələ gəlir. Əvvəlcə damar sistemi diğər sistemlərlə sıx rabitədə olur, yəni mühiti ucları açıq qalır; lakin sonralar qapalı damar sisteminə çevrilir.

### Nemertinlərdə

Qam-damar sisteminə ən əvvəl sadə halda yastı qurdlarda — nemertinlərdə təsadüf olunur. Yastı qurdlarda damar sistemi üç boylama damardan təşkil olunur; bunlardan birici arxada, ikisi isə yanlarda yerləşir. arxa damar ilə qan başa doğru axaraq beyini əhatə edən şaxə vasitəsilə yan damarlara keçir və bunlar ilə yenə geriyə qayıdır.

### Annelidlərdə

Həlqəvi qurdlarda — annelidlərdə qan damar sistemi qanlı olub iki ümumi boylama damardan (arxa və qarın damarlarından) təşkil olunur. qan arxa damar ilə başa doğru və qarın damarı ilə əksinə, quyruğa doğru axır. Bu damarlar bir çox köndələn şaxələr vasitəsilə bir- birilə birləşir; həmin şaxələr bağırsaq və bədən divarlarına məxsus visseral və parietal şaxəciklər verir. Arxa damar ürəyi əvəz edərək pulsasiya edir və qanı vücuda vurur. qan damar sistemi ilk olaraq neştərçədə meydana çıxmışdır. Bunu hələ ürəyi olmur və rəngsiz qan ancaq damarların ritmik və peristaltik yığılması nəticəsində cərəyan edir. qanın damarlarda cərəyan etməsinə xüsusi qapaqlar kömək edir.
**Əsməqovaq** və ya **titrək qovaq** (*lat.* Populus tremula L.) — Söyüd fəsiləsinə adi bitki növü

*Populus tremula* L. (*P. pseudotermula* N. Rubtz. *P. termula* — var. *P. microtermula* Grossh.) Hamar boz qabıqlı hündür ağacdır. Yarpağının saplağı uzundur, yuxarı hissədə çox yastılaşmış, bəzən uzunluğuna görə yarpaq ayasının uzunluğuna bərabərdir.

Təsviri
-------

Yarpaqların eni çox vaxt uzunluğundan böyük olub, çılpaqdır, üst tərəfdən yaşıl rəngdə və parlaqdır, alt tərəfdən solğun və

göyümtüldür, kənarları adətən dəyirmi küt dişcikləri olan oyuq-dişlidir, yuxarı hissədə qısa sivriləşmişdir; uzanmış budaqlarının yarpaqları enli-yumurtaşəkillidir, qaidəsi demək olar ki, bir qədər düz və ya ürəkşəkillidir, uzunluğu 3–7 sm, eni 4–8 sm-dir; qısalmış budaqların yarpaqları isə enli-əksinəyumurtaşəkilli, dəyirmi və ya enliyumurtaşəkillidir, qaidə hissəsi enli-pazşəkilli və ya biraz ürəkşəkilli olur

Yarımkölgədə, gilli torpaqlarda yaxşı bitir. Rütubət sevəndir. Yaşılaşdırmada geniş istifadə olunur.

Çiçək:
------

Sırğaları 4–11 (15) sm uzunluqda, eni isə 2 sm-ə qədər olub, tüklüdür; çiçəkaltlığının pulcuqları barmaqvari-bölünmüş, kənarlardan

kirpikvari-tüklüdür, qaramtıl-qəhvəyi rəngdədir.

Çiçəkləməsi
-----------

Mart

Meyvə verməsi
-------------

Mart-Aprel

Yayılması
---------

Koreya, Monqolustan və Rusiyada təbii halda yayılmışdır. Azərbaycanda BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, KQ mərkəzi, bəzən Nax. dağ. Orta, nadir hallarda aşağı dağ qurşaqlarında. (850–2000 m d.s.y.)

Yaşayış mühiti
--------------

Meşələrdə rast gəlinir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Dərman kimi istifadə olunur. Selliloza alınmasında, çəllək üçün taxta, kibrit çöpləri və s. almaq üçün istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 1034.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Eldar Şükürov. İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı, Bakı 2016

### Mənbə

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorasi" V cild, Baki, "Elm", 2019, 370 səh.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *İkiləpəlilər ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q146110
* Wikispecies: Populus tremula
* APDB: 153330
* APNI: 164753
* BioLib: 38960
* BOLD: 179598
* EoL: 585458
* EPPO: POPTR
* EUNIS: 182680
* FoC: 200005725
* GBIF: 3040249
* GRIN: 29422
* iNaturalist: 47571
* IPA: 11717
* IPNI: 776884-1
* IRMNG: 11232149
* ITIS: 22473
* IUCN: 61959941
* MoBotPF: 286782
* NBN: NBNSYS0000003851
* NCBI: 113636
* NZOR: 21e8d3c6-cc20-42a8-b4cd-4a9fa6cda20c
* NZPCN: 3098
* PalDat: Populus\_tremula
* PFI: 237
* Plant List: kew-5000217
* PLANTS: POTR10
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:302387-2
* Tropicos: 28300009
* VASCAN: 9828
* VicFlora: fd544147-4b65-44ee-9805-b9808827d56c
* WFO: wfo-0000928205

 |
**Fransız öpüşü** (*ing.* french kiss), **dərin öpüş** (*ing.* deep kiss) — bir partnyorun dilinin digərinin ağzına nüfuz etməsi və/və ya partnyorların bir-birinin dillərinə toxunması ilə dərin, intim öpüş. Rusiyada XVIII əsrin əvvəllərinə qədər "tatar öpüşü"   adlanırdı.

 Fransız öpüşü

Texnika
-------

Dilin iştirak etdiyi öpüş ən intim öpüş növüdür. Bəzi seksoloqların fikrincə, dilin iştirakı olmadan əsl sevgi öpüşü yoxdur.

"Fransız öpüşü" ilə onurğa sinirləri və daxili sekresiya vəziləri aktivləşir, mədəaltı vəzi və aralıq sinir ucları cinsi oyanmaya səbəb olur.

Fransız öpüşü Kama Sutrada təsvir edilən "samayana" texnikasına bərabərdir. Eyni zamanda, Kama Sutra samayana kimi təsnif edilən müxtəlif dil öpüşlərini təsvir edir:

* "dəyirman" - bir partnyorun dilini digərinin ağzına daxil etmək və dili partnyorun ağzında fırlatmaq;
* "zərif öpüş" - dili partnyorun ağzına daxil etmək və damağı boyunca sürüşmək;
* "kral öpüşü" - dili dişlərin üzərinə sürüşdürmək və partnyorun yanağının arxasına qoymaq;
* "qıcıqlanan öpüş" - dilin ortağın ağzına kəskin və qısa bir şəkildə daxil edilməsi ilə partnyorun dodağını əmmək  ;

"Fransız öpüşü" zamanı adi öpüş zamanı olduğundan daha sıx tüpürcək mübadiləsi olur. Bu ya partnyora həyəcanverici təsir göstərə bilər, ya da əksinə onu dəf edə bilər .

Risklər
-------

Fransız öpüşündən istifadə tüpürcək vasitəsilə infeksiyaların ötürülmə ehtimalını əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Dərin öpüşmə zamanı ötürülən ən çox yayılmış infeksiyalar qrip, kəskin respirator visrus infeksiyaları, infeksion mononükleoz və sitomeqalovirus infeksiyasıdır . Həmçinin, öpüşərkən Helicobacter pylori bakteriyasını partnyorunuza ötürə bilərsiniz ki, bu da öz növbəsində mədə xorasına səbəb ola bilər  .

Fransız öpüşü insan papillomavirusuna (HPV) yoluxma riski daşıyır. İİV-ə yoluxma riski olduqca aşağıdır, çünki bunun üçün açıq yara lazımdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Французский" поцелуй: почему его раньше называли "татарским"". news.myseldon.com. 2019-07-07. 2023-06-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-12.
2. ↑  "Как на Руси называли французский поцелуй?". facts.museum (rus). 2023-06-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-12.
3. ↑  [dic.academic.ru/dic.nsf/seksolog/673 Поцелуй] // Сексологическая энциклопедия
4. ↑  Камасутра поцелуев Arxivləşdirilib 2014-10-27 at the Wayback Machine // Здоровье.com
5. ↑  Болезни, передающиеся через поцелуй // Venuro.ru
6. ↑
7. ↑  "HIV/AIDS 101" (PDF). Centers for Disease Control and Prevention. 2017-06-01 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-05-12.
8. ↑  "Man with HIV may have infected partner with a kiss". CNN. 1997-07-10. 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-12.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Yeni muzey.

**Yeni muzey** (*alm.* Neues Museum‎) — Almaniyanın paytaxtı Berlində yerləşən bir muzeydir. Qədim dövrün, əsasən Qədim Misir Mədəniyyətinin əsərləri sərgilənir.
1939-cu ildən bağlanan və bərpa işləri başa çatan muzey 2009-cu ilin oktyabrında istifadəyə verilib.

Muzeyin tikintisi
-----------------

1843-cü ildə Berlində Qədim Misir sənət əsərlərinin və digər qədim əsərlərin sərgilənməsi üçün memar Fridrix Avqust Stülerə yeni bir muzeyin inşası tapşırıldı. Binanın inşası 1855-ci ildə başa çatdı.

İkinci Dünya Müharibəsi zamanı hava bombardmanlarından zərərin qarşısını almaq üçün bağlanan muzey, müharibədən sonra Şərqi Almaniyanın sərhədləri daxilində qaldı. Şərqi Almaniyanın mövcud olduğu illərdə heç bir təmir işinin aparılmadığı muzeyin bərpası yalnız 1989-cu ildə Berlin divarı dağıldıqdan sonra gündəmə gəlməyə başladı.

Muzeyin bərpası
---------------

Bərpa işləri 2003-cü ildə Britaniyalı memar Devid Çipperfildin rəhbərliyi ilə başladı. Təxminən 233 milyon avroya başa gələn genişmiqyaslı bərpa işləri ilə, 2009-cu ilin oktyabrında sənət sevərlərin xidmətinə yenidən təqdim edildi. Beləliklə, 1939-cu ildən bəri fərqli yerlərdə saxlanılan Qədim Misir Mədəniyyətləri Kolleksiyası
muzeyə qaytarıldı.

2003-cü ildə başlayan və altı il davam edən bərpa işləri bir çox müzakirələrə səbəb oldu. Bərpa üçün məsul memar Devid Çipperfild binanı təmizləyib istifadəyə verdi, ancaq eyni zamanda müharibənin izlərini də qorudu. Məsələn, muzeyin girişindəki pilləkənlərdəki güllə dəliklərini qorudular. Yenə giriş hissədəki orijinal sütunlardakı və bəzi mozaika, Misir divar rəsmlərindəki yanğının izləri qorunub saxlanıldı. 

Berlindəki bir çox muzey və sənət kolleksiyasının çoxunun sahibi olan Prussiya Mədəni İrsin Qorunması Fondu bu muzeyi də idarə edir.

Qalereya
--------

* İkinci Dünya Müharibəsindən sonraİkinci Dünya Müharibəsindən sonra
* muzey (1850)muzey (1850)
* muzey (1862)muzey (1862)
* Nefertiti büstüNefertiti büstü
* muzey (2008)muzey (2008)

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  .
3. 1 2  "70 yıldır kapalı müze yeniden açıldı". 2021-04-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-21.
4. ↑  "A rebirth in Berlin". 2022-08-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-21.

Xarici keçidlər
---------------

* Neues Museum Berlin
* Rede von Kulturstaatsministerin Christina Weiss am 24. Juni 2003
Vudi Alenin 76 yaşında çəkdiyi 42-ci filmi. Bu rejissor qocalmaq bilmir. Nyu-York, London, Barselonadan sonra Vudi Allen bu dəfə

Parisə səyahət edib. Film Parisin gəzintisi ilə başlayır. Film başlayandan beş dəqiqə boyunca Parisin ayrı-ayrı yerləri göstərilir. Parisin gözəl mənzərələrini isə gözəl musiqi müşayiət eləyir. Film Amerikadan Parisə gələn iki sevgilinin həyatındandır. Daha doğrusu, yazıçı olmaq arzusunda olan və Paris küçələrində öz ilham pərisini axtaran Gil Pender adlı Amerikalı oğlanın başına gələn hadisələr təsvir olunub. Filmin əsas mövzusu isə yanlış zamanda yaşadığına inanan və keçmiş zaman üçün darıxan gənc yazarın Parisdə özünü kəşf etməsidir. Parisdə özünü yalnız hiss edən Gil, şəhəri gəzərkən keçmişə səyahət edir, öz xəyal dünyasını yaradır və 1920-ci illərin Paris mühitinə düşür. Dali, Pikasso , Heminguey, Fitzgerald, Jan Kokto, o dövrün Paris mühiti və Gil Pender. Bu insanlarla tanışlıq gənc yazarın həyatına və dünya görüşünə çox fərqli təsir göstərir. Nişanlısından istədiyi yaxınlığı görməyən Gil öz xəyal dünyasına qapılır, hətta bir eşq macərası da yaşayır.

Vudi Allenin ən böyük ustalığı onun filmlərinin ssenarisidir. "Parisdə Gecəyarısı" filmi də bu baxımdan alqışlanasıdır. 1920-ci illərin Paris mühiti, Dali, Pikasso, Heminquey kimin ağlına gələ bilərdi? Cavab birdir: Vudi Allenin. Filmə baxdıqdan sonra seyrcilərin çoxu o dövrün Parisinə səyahət etmək və o dövrdə yaşamaq xəyalı qura bilər. Axı yazmaq, yaratmaq üçün belə bir mühit hamıya lazımdır.
Gertruda Steyni belə yaddan çıxartmayan Vudi Allen ədəbi mühiti bütün gözəlliyi ilə göstərib. Ernest Heminquey obrazındakı vecsizlik, Frensis Skott Fitsceraldın şıklığı yerli-yerindədir. Aktyor heyəti də çox rəngarəngdir. Ouen Vilson, Reyçel Makadams (Ratchel Mcadams), Marion Kotillar (Marion Cotıllar), Maykl Şin (Michael Sheen), Adrien Broudi (Adrien Broody) və Fransa prezidentinin
həyat yoldaşı Karla Bruni (Carla Bruni). Ən çox təəccübləndirən isə Edrien Broudinin yaratdığı Salvador Dali obrazıdır. Əgər Parisi heç sevməyən insan varsa, o şəxs bu filməbaxdıqdan sonra yəqin ki fikir dəyişikliyi edəcək. 30 milyon dollarlıq büdcəsi olan film
prokatlarda və reklamlarda 116 milyon topladı. Vudi Allen yaradıcılığının bütün detalları bu filmdə toplanıb. Maraqlı dialoqlar, qeyri-adi rejissor gedişləri və s.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "*Midnight in Paris* (2011)". Box Office Mojo. 2012-08-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-08-12.

Mənbə
-----

* *«Полночь в Париже»* — Internet Movie Database saytında.

* *Полночь в Париже* AllMovie saytında


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Film** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
1858-ci ildə İngiltərədə laboratoriyada işlədilən bəzi optik cihazların təsviri.
**Optik cihazlar** — optik şüalanmanı çevirməklə görmə imkanlarını genişləndirən cihazlar. Geniş yayılmış optik cihazlara misal kimi persikop, mikroskop, teleskop və kameraları göstərmək olar.

Təsvirin təkmilləşdirilməsi
---------------------------

İlk optik cihazlar uzaqdakı cisimlərin böyüdülmüş xəyalını almaq üçün istifadə edilən teleskoplar və çox kiçik obyektlərin təsvirini böyütmək üçün istifadə edilən mikroskoplar idi. Qaliley və van Levenhukun dövründən bəri, bu cihazlar çox təkmilləşdirilmiş və elektromaqnit spektrinin digər hissələrini də əhatə etməyə başlamışdır. Binokl daşınabilən yığcam cihazdır. Kamera optik cihazların bir növü hesab olunur, stenop və obskura kamerası belə cihazların çox sadə nümunələridir.

Analiz
------

İşıq və ya optik materialların xassələrin analiz etmək üçün başqa bir optik cihazar sinfi tətbiq olunur. Onlara daxildir:

* İnterferometr — işıq dalğalarının interferensiya xassələrini ölçür
* Fotometr — işığın intensivliyini ölçür
* Polyarimetr — polyarlaşmış işığın dispersiyasını və ya polyarlaşma müstəvisinin fırlanmasını ölçür
* Reflektometr — səth və ya obyektin qaytarma qabiliyyətini ölçür
* Refraktometr — müxtəlif materialların sındırma əmsalını ölçür
* Spektrometr və ya monoxromator — kimyəvi analiz və ya material analizi məqsədi ilə optik spektrin bir hissəsini generasiya edir və ya ölçür
* Avtokollimator — bucaq sapmalarını ölçür
* Vertometr — kontakt linzaların, eynək və lupa linzalarının sındırma qüvvəsini təyin etmək üçün istifadə olunur

DNT sekvenserləri də optik cihazlar hesab edilə bilər, çünki onlar DNT zəncirinin xüsusi nukleotidinə qoşulmuş flüoroxrom tərəfindən buraxılan işığın rəngini və intensivliyini analiz edirlər.

Səth plazmon rezonansına əsaslanan cihazlar biomolekulyar qarşılıqlı təsirləri ölçmək və analiz etmək üçün refraktometriyadan istifadə edir.