recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Lusavsala** (*latış.* Lucavsala‎, 1918-ci ilə qədər — *rus.* Луцаусгольм, *alm.* Luzausholm‎) — Latviya ərazisində, Dauqava hövzəsində yerləşən ada. Riqada, çay hövzəsində, Kundzinsala və Bullyu adalarından sonra 3-cü böyük ada. Zemqal predmestinin ərazisini təşkil edir. Öz növbəsində Zakyusala adası ilə birlikdə Riqanın Salas mikrorayonunu təşkil edir.

Tarixi
------

XVIII əsrdə çay axını tənzimləyən bəndlərin inşası ilə Yumprasal adası ilə bir neçə kiçik adaların birləşməsi nəticəsində meydana gəlmişdir. 
9 iyul 2014-cü il tarixində Riqa Şəhər Şurası adanın özünə sərf etdiyi resurslardan daha bahalı olan adanı inkişaf etdirmək üçün ərazisinin 102,9 ha ərazisini satmağı qərara aldı. Bu addım kütləvi etirazlara səbəb oldu. Etiazçılar şuranın buna hüququ olmadığını bəyan edirdilər

Təsviri
-------

Adanın üst torpaq qatı gil və qumlu çöküntülərdən, daha dərin hissəsi isə allüvial qumlardan ibarətdir.

Çayın sağ sahilində yerləşir. Əsas quru parçasından Biekenqravis qolu ilə ayrılır. Zakyusala adasından isə daha enli qol olan Maza Dauqava ilə ayrılmışdır (Kiçik Dauqava).
Adanın ölçüləri: uzunluğu — təqribən 2 km, eni 0,8 km, dəniz səviyyəsindən olan hündürlüyü isə 2 metrdir.
Ada ərazisində evlər inşa edilmişdir. Bu evlərin həyətyanı sahələrində bağlar salınmışdır.

Ada ərazisindən Salu körpüsü keçir.

1891-ci ildə adada Şimal müharibəsi dövründə onun qorunmasında iştirak edənlərin şərəfinə abidə qoyulmuşdur.

Nəqliyyat
---------

**Avtobus**

* 40: Ziepniekkalps — Yuqla-3

**Trolleybus**

* 19: Ziepniekkalps — Petersalas k.
* 24: "Cintars" — Petersalas k.

Bunla yanaşı həmçinin ada ərazisindən Riqanın bütün trolleybusları keçir. Buna səbəb Elqavas küçəsində trolleybus parkının olmasıdır.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Riga City Council decides to sell 102.9 hectares on Lucavsala Island". The Baltic Course. 9 July 2014. 15 July 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 July 2014.
2. ↑  "Riga City Council to decide on selling of Lucavsala". The Baltic Course. 8 July 2014. 15 July 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 July 2014.

Mənbə
-----

* Lusavsala
**Elçin Quliyev** və ya **Elçin Səlcuq** (10 noyabr 1964, Yengicə, İliç rayonu – 17 dekabr 2009, Bakı) — Azərbaycan jurnalisti.

Həyatı
------

Quliyev Elçin Abdulla oğlu 1964-cü il noyabrın 10-da Naxçıvan MR-nın Şərur rayonunun Yengicə kəndində anadan olmuşdur. 1991-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsini bitirmişdir. 17 dekabr 2009-cu ildə qaraciyər serrozundan vəfat etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

1980-ci illərin Azadlıq hərəkatı dövründə "Meydan", "FV-ÇP" kimi qeyri-leqal qəzetlərin nəşrində və yayılmasında fəal iştirak etmişdir. 1990-cı ildə "Azadlıq" qəzetinin ilk əməkdaşlarından biri olub, 1997-ci ilə qədər burada çalışmışdır. 1997-1998-ci illərdə "525-ci qəzet"də çalışmış, 1998-2001-ci illərdə "Detektiv" qəzetinin təsisçisi və baş redaktoru olmuşdur.

Əsərləri
--------

Elçin Səlcuq "Kədərin sirri" kitabında yazıçı-dramaturq, alim Kamal Abdullanın bədii yaradıcılığını araşdırmış, onun əsərlərinin özəlliklərini təhlil etməyə çalışmışdır. Kitabın redaktoru şair Etimad Başkeçid və naşir Əliş Mirzallıdır. Ön sözü müəllifi şair Salam Sarvandır. Kitab 2005-ci ildə çap olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "**Elçin Səlcuq yaşasaydı…**". 2023-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-17.
2. ↑  "Mərhum jurnalist Elçin Səlcuqla bağlı dərgı hazırlanacaq". 2023-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-17.
3. ↑  "Elçin Səlcuq: "Kədərin sirri"". 2019-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-17.
**Covanni Maria Ancolello** – Venesiya səyyahı.

Həyatı
------

1470-ci ildə Ancolello osmanlı sultanı II Mehmed tərəfindən əsir götürülərək İstanbula gətirilmişdir. Osmanlılarla Ağqoyunlular arasında baş vermiş döyüşlərdə, həmçinin Fateh sultan Mehmedin digər yürüşlərində iştirak etmişdir. 1475–81-ci illərdə Osmanlı dövlətində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. 1484-cü ildə Venesiyaya qayıtmış, 1507-ci ildə isə Səfəvilər dövlətinə gəlib 7 il burada yaşamışdır.

Əsərləri
--------

Ancolellonun ən məşhur əsəri "İranda Uzun Həsənin həyatı və əməllərinin qısa hekayəsi"dir. "Türk tarixi" adlı əsəri Osmanlı tarixinin 1300–1520-ci illərini əhatə edir. "Eyriboz səyahət naməsi"ndə isə Ancolello Osmanlı dövlətinin hökumət və ordu strukturu haqqında məlumat verir. Onun əsərləri Osmanlı, Ağqoyunlu və Səfəvi tarixi üçün mühüm mənbədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 483. ISBN 978-9952-441-02-4.
Léon d'Hervey de Saint-Denys (1822 - 1892) tərəfindən 1867-ci ildə yazılmış olan, lusid yuxu barəsindəki ilk kitabın üzü.
**Lusid yuxu** və ya **aydın yuxu** — bu cür yuxulara verilən addır ki, insan yuxu görərkən yuxu gördüyünü bilir və yuxu görməyinin fərqindədir. Termin ilk dəfə Oksford Psixofizika İnstitutundan olan parapsixoloq Celia Green tərəfindən istifadə edilmişdir.

Şərqdəki lusid yuxuya önəm verən bəzi mistik məktəblərdə ustad şagirdinə gördüyü psixofizioloji yuxunu istiqamətləndirmək üçün görüntüyə nəzarət üsullarını öyrədir. Bu üsulları tətbiq edə bilən tələbə yuxuda vəhşi bir heyvan tərəfindən təqib edilirsə, yuxusunda şüurlu olur (lusid yuxu vəziyyəti) və təsəvvürünə nəzarət etməsi sayəsində bu dəfə o vəhşi heyvanı yuxunun qalan hissəsində təqib edə bilər.

Bəzi dairələrə görə yuxudan durduqdan sonra yuxuları yazmaq, düşünmək, meditasiya etmək və reallığı sınamaq texnikalarını tətbiq etmək (əlin divar girməsinə çalışmaq, saatı oxumaq) lusid yuxu görməkdə kömək edə bilər.
**Covanni Verqa** (it. Giovanni Verga) (d. 2 sentyabr 1840, Kataniya - v. 27 yanvar 1922, ) – italyan yazıçısı

Həyatı
------

Covanni Verqa 1840-cı ildə Siciliyanın Kataniya şəhərində liberal zadəgan ailəsində anadan olmuşdur. Yaradıçılığının ilk illərinə vətənpərvər və sentimental- melodic ruhda qələmə aldlğı "Dağlardaki karbonarilər", "Laqunalarda", "Gülnahkar", "Eros" və "Yeva" kimi romanlarla ədəbiyyata gələn Verqa sonraki dövürlərdə yaxından bələd olduöu Siciliya kəndinin ağır güzəranını təsvir edən məşhur "verist" novellalarını yaratmışdır.

"Verizm" (italiyanca vero- həqiqi deməkdir) bir cərəyan kimi İtalyanın ədəbi mühitinə inqilabi metod, yeni ideologiya kimi daxil olmuşdur.

XX əsrin 80- ci illərində verizm bütün İtaliyada yayaılaraq ölkənin aparıçı əbədi məktəbinə çevrilmişdir. Sicilidiyada bu məktəbin baniləri Covanni Verqa və Luici Kapuana ilə yanaşı, F.De Poberto və bədii yaradıçılığına bu cərəyanla başlayan L.Pirandello, Napolidə M.Serao, S.Di Cakomo və R.Brakko, Sardeniyada Q.Deledda, Abrutsoda C.Campoli və bəzi ilkin novellaları ilə Q.D`Annuntsio, Toskanada isə R.Fiçini kimi tanınmış yazışılar öz əsərlərində doğma əyalətlərinin sosial- psixoloji problemlərini parlaq gerçəkliklə əks etdirirdilər.

1922-ci ildə vəfat etmişdir.

Yaradıçılığı
------------

Covanni Verqa "Çöllərin həyatı", 1880; "Kənd novellaları" 1983, topluları böyük müşahidə qabiliyyəti əsasında və kəskin reallizmlə yazılmışdır. Sadə balıqçı ailsinin uğursuz taleyindən bəhs edən "Malavolyalar ailəsi" romanı italyan bədii nəsrinin klassik nümunəsi sayılır.

* "Dağlardaki karbonarilər",
* "Laqunalarda",
* "Gülnahkar",
* "Eros" və "Yeva".

Həmçinin bax
------------

* Covanni Bokkaçço
* Anton Delviq
* Konstantin Batyuşkov
* Aleksandr Varlamov

Xarici keçidlər
---------------

* Covanni Verqa - Kənd namusu
* Covanni Verqanın "Kənd namusu" Arxivləşdirilib 2017-07-18 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  İtalyan Ədəbiyyatı Antologiyası, C.Cümşüdov, səh. 11
**Lusi Betan Cons** (*ing.* Lucie Bethan Jones; d. 20 mart 1991, Kardiff, Uels, Böyük Britaniya) və ya sadəcə **Lusi Cons** — Uels əsilli Böyük Britaniya müğənnisi, aktrisası və modeli. O Böyük Britaniyanı 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

Həyatı və musiqi karyerası
--------------------------

Lusi Cons 20 mart 1991-ci ildə Uelsin Kardiff şəhəri yaxınlığında olan kiçik bir kənddə anadan olmuşdur. Kiçik yaşlarından musiqiyə həvəsi olan Lusi Kardiffdə keçirilən konsert və festivallarda çıxış etmişdir.

### *The X Factor*

2009-cu ildə Lusi Cons Böyük Britaniyanın *The X Factor* musiqi yarışmasının dinləmələrində iştirak etmişdir. İlk mərhələni uğurla adlayan ifaçı yarışma boyunca göstərdiyi yüksək səviyyəli ifalar sayəsində yarışmanın beşinci həftəsindək yüksələ bilmişdir. Beşinci həftədə isə Lusi Jedward qrupuna məğlub olmuşdur. Nəticələrin açıqlanmasının ardınca bir çox izləyici yayımçı telekanalı saxtakarlıqda ittiham etmişdir.

*The X Factor* muiqi yarışmasında iştirakını başa çatdırdıqdan sonra Lusi Cons bir müddət modelliklə məşğul olmağa başlamışdır. 2010-cu ilin may ayında Britaniyalı prodüser Kameron Makintoşun istəyi ilə Lusi "Səfillər" tamaşasında Kozetta obrazını canlandırmışdır. Daha sonra isə Lusi 2010-cu ildən 2017-ci ilədək bir çox tamaşa, film və teleseriallarda rol almışdır.

### 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

Lusi Cons Avroviziya səhnəsində
2017-ci ilin yanvar ayında Lusi Consun "Never Give Up on You" mahnısı ilə Böyük Britaniyanın BBC telekanalının Avroviziya üçün təşkil etdiyi milli seçim turunda iştirak edəcəyi öz təsdiqini tapmışdır. Onun mahnısı 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin qalibi Emmili de Forest tərəfindən bəstələnmişdir. Lusi həmin mahnı ilə seçim turunda qalib gələrək, Böyük Britaniyanı Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən Avroviziya 2017-də təmsil etmək hüququ qazanmışdır.

Böyük Britaniyanın "Böyük Beşlik" ölkələrindən biri olması səbəbi ilə Lusi birbaşa olaraq müsabiqənin final mərhələsindən mübarizəyə qoşulmuşdur. Finalda 18-ci səhnə alan ifaçı müsabiqədə 111 xalla 15-ci yeri tutmuşdur. Müsabiqədən sonra Britaniya mediasına verdiyi müsahibədə Lusi məyusedici nəticənin əsas səbəbinin Böyük Britaniyanın Avropa İttifaqından çıxışının olmasını söyləmişdir.

Diskoqrafiya
------------

### Sinqllar

* "You'll Never Walk Alone" (2013)
* "Confidence Is Conscienceless" (2015)
* "The Ballad of Midsomer County" (2015)
* "Never Give Up on You" (2017)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Lucie Jones: The 60th act to represent the United Kingdom". eurovision.tv. Avropa Yayım İttifaqı. 2017-02-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 yanvar 2017.
2. ↑  "Lucie Jones blames Brexit for coming 15th place in Eurovision". International Business Times UK. 15 may 2017. 31 July 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 may 2017.

|
|  |
|
| Əvvəlki:**Joe & Jake  "You're Not Alone"** | **Böyük Britaniya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində** **2017** | Sonrakı:**SuRie  "Storm"** |

Xarici keçidlər
---------------
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Bayram (dəqiqləşdirmə).

**Bayram** (*fars.* بايرام‎) — 2007-ci ilin mart ayından İranın Zəncan şəhərində Azərbaycan və fars dillərində yayınlanan müstəqil ədəbi-kulturoloji dərgi.

Ümumi məlumat
-------------

"Bayram" dərgisinin ilk sayı 2007-ci ilin mart ayında İranın (Güney Azərbaycan) Zəncan şəhərində nəşr olunub. Dərgi ölkənin şimal-qərbində yayılan ədəbi-kulturoloji təmayüllü mətbuat orqanıdır. Türkcə və farsca yayınlanan dərgi, İran mətbuatı sahəsində milli mahiyyət daşımaqla Zəncanda öz fəaliyyətini davam etdirir. 

Jurnal iki dillidir,A4 formatında yayınlanır. Bütün yazılar həm Azərbaycan, yaxud İstanbul türkcəsi, həm də farsca dərc olunur.
Dərginin nəşr dövriyyəsi aylıq, ümumi həcmi 40 səhifədir. İndiyədək dərginin 80-dən artıq sayı işıq üzü görüb. Ancaq aylıq nəşrlərlə yanaşı, dərginin müxtəlif mövzulara aid ondan artıq özəl sayı da yayınlanıb.

Rubrikaları
-----------

Dərgidə incəsənət, tarix, dilçiligə bağlı məsələlər, İran dilləri və özəlliklə türkcənin danışıq və ədəbi dilinə aid araşdırmalar, şeir, hekayə, ədəbi tənqid və mədəniyyətə aid rubrikalar var. 
Oxucuları əsasən Güney Azərbaycanın şimal-qərb vilayətlərinin sakinləri və Tehranda yaşayan türklər olan dərginin tirajı mövzuların aktuallığından asılı olaraq 1000 ilə 2000 arasında dəyişir.

Baş redaktorları
----------------

Dərginin təsisçisi və müdiri Əli Məhəmmədbəyanidir. Baş redaktoru aşağıdakı şəxslər olmuşdur:

1. Əli Məhəmmədbəyani — 1-27-ci saylar
2. Seyid Mürtəza Hüseyni — 28-35-ci saylar
3. Əli Məhəmmədbəyani — 36-54-cü saylar
4. Əliəsğər Ocaqlı — 55-ci saydan indiyədək

Mənbə
-----

* Enver Uzun. İran Türk Basınının 200 Yılı (1814 - 2014). İstanbul. 2014. 432. ISBN 978-6058829145.
**Knin qalası** **( *hr. Kninska tvrđava*)** -Xorvatiyada ən yüksək dağın (Dinara) və Krka çayı mənbəyinin yaxınlığında yerləşir. Xorvatiyada ikinci ən böyük və ən mühüm müdafiə qalasıdır. Qala 9-cu əsrdə tikilmiş, hazırkı vəziyyəti 17-ci və 18-ci əsrlərdə formalaşdırılmışdır. 1076-cı ildən, Xorvatiyanın Kralı Demetrius Zvonimirin hakimiyyəti dövründə başçılıq etdiyi Xorvatiya Krallığının siyasi mərkəzi kimi xidmət etdiyi dövrdə zirvəyə yüksəldi.

Knin şəhəri, Knin qalasından görüntü.jpgKnin şəhəri, Knin qalasından görüntü

Yerləşməsi və təsviri
---------------------

Dalmatiadan Xorvatiya və Bosniyaya qədər gedən əsas nəqliyyat dəhlizində yerləşir. Knin qalası, dağın ətəklərində olduqca erkən formalaşmış Xorvatiyanın Knin şəhərindən 100 metr (328 fut) yüksəklikdə, Spas dağının üstündə yerləşir. Arxeoloji qazıntılar bu ərazidə məskunlaşmanın 6-cı əsrə aid olduğunu göstərir. Dənizdən 345 metr (1,132 fut) yüksəklikdə yerləşib, 470 metr (1540 fut) uzunluqda və 110 metr (361 fut) genişlikdədir.
Tikinti materialının əskik olması səbəbindən binanın orijinal görünüşü tamamilə məlum deyil. tikinti yüksək divarlarla əhatə olunmuşdur. Qala üç hissədən ibarətdir: şimal, orta və cənub. Qala hər bir hissəsi boşluqlar və silah çuxurları ilə qorunur və şəhərin qapıları və qaldırılan körpüləri ilə digər hissələrə qoşulur. Son araşdırmalara görə, şimal hissəsinin formalaşması 8-ci əsrin ortalarından XI əsrin axırına qədər davam etmişdir. Qalanın qapıları palıd ağacından olub dəmir barmaqlıqlarla möhkəmləndirilmişdir. Əsas giriş darvazası isə Barokko arxitekturalı dəmir qapılardan ibarətdir.
Şimal hissəsinin, sol tərəfində, qubernatorun binası var idi; bu gün köhnə şəhər binasıdır. St. Barbara Kilsəsində zəng saxlanılır – hansı ki, 1994-cü ildə, II İohann Pavelin Knin'de qaldığı zaman tərəfindən hədiyyə edilmişdir.

Tarixi
------

Xorvatlar bu qalanı, viran qalmış Roman qəsəbəsində məskunladıqdan sonra inşa etməyə başladılar.
Qala sahibləri daima qala dizaynını yaxşılaşdırdılar ki, bu zamanın müdafiə ehtiyaclarına uyğun gəlsin. Qalada bir neçə mərasim salonu və Xorvat hökmdarlarının sarayı var idi.
Qala 14-cü əsrdə kiçik və böyük bir şəhərə bölündü.Kiçik şəhər əsasən müdafiə məqsədləri üçün istifadə edilirdi və böyük şəhərlərdə isə evlər tikilmişdi ki burada qubernatorlar, yepiskoplar qalırdı.
Qalanın ən qədim sahəsi şimal tərəfində yuxarı şəhərdir, orta və aşağı şəhərlər isə Orta əsrlərdə tikilmişdir.
XV əsrdə, Osmanlı İmperiyasının Avropaya yönləndiyi bir dövrdə, qala girişinin möhkəmləndirilməsi üçün əlavə bir sıra müdafiə divarları qurulmuşdur. 1522-ci ilin mayında Osmanlı qüvvələri Knin qalasını mühasirəyə aldı və bu döyüş 29 may 1522-ci ildə Osmanlıların qələbəsi ilə sona çatdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Hrvatska enciklopedija, Dalibor Brozović, Leksikografski zavod "Miroslav Krleža", 1999, ISBN 953-6036-29-0
2. ↑  KNINSKA TVRĐAVA
3. ↑  "Hrvatska povijest 9. stoljeća" (PDF). 2011-05-22 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-04.

Həmçinin bax
------------

* Xorvatiya
**Dam Kuanq Çunq** (vyet. Đàm Quang Trung; 12 sentyabr 1921 – 3 mart 1995, Hanoy) — Vyetnam hərbçisi, Vyetnam Xalq Ordusunun generalı. O, Birinci Hind-Çin müharibəsində və Vyetnam müharibəsində xidmət etmişdir.

Həyatı
------

Dam Kuanq Çunq 1939-cu ildə Vyetnam Kommunist Partiyasına qoşulmuşdur. O, 1940-cı ildə Fransanın müstəmləkə orqanları tərəfindən həbs edilmiş, lakin qısa müddət sonra azad olunmuşdur. 1944-cü ilin sentyabrında ölkənin şimal sərhədində Çin ilə partizan müharibəsi qurmağa başlamışdır. Dekabr ayında kommunist partizan hərəkatına qoşulmuşdur. 1945-ci ildə Avqust inqilabı zamanı o, Thaynquyendə hakimiyyətin ələ keçirilməsində Vyetmin rota komandiri kimi xidmət etmişdir. Şimali Vyetnamın qurulmasından sonra yenidən bir rota komandanlığını öz üzərinə götürmüş, eyni zamanda Hanoy xüsusi zonasının baş zabiti olmuşdur. O, Birinci Hind-Çin müharibəsi zamanı general rütbəsinə qədər yüksəlmişdir. 1946–1954-cü illərdə Zonalararası V komandiri, 1953–1954-cü illərdə 312-ci piyada diviziyasının komandir müavini olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Christopher E. Goscha: *Historical Dictionary of the Indochina War*, Kopenhagen, 2011, S. 125
2. ↑  Jacques Dalloz: *Dictionnaire de la Guerre de l'Indochine*, Paris, 2006 S. 70
**Macar Klementina** (*fr.* Clémence de Hongrie; 8 fevral 1293, Neapol – 13 oktyabr 1328, Paris) — Fransa kralı X Lüdovikin ikinci xanımı, Fransa kraliçası.

Atası Neapol kralı II Karlın böyük oğlu və Macarıstanın de-yure kralı Anjulu Karl Martel, anası isə Almaniya kralı I Rudolfun qızı Klemensdir. Hər iki valideynini uşaq yaşlarında itirən Klementina nənəsi Macarıstanlı Mariyanın himayəsində böyüdü. Ailəsi Macar taxtı üzərində haqq iddia etdiyi üçün, Neapolda doğulsa da, Klementina əsl macar əsilzadəsi kimi böyüdüldü.

19 avqust 1315-ci ildə yenicə Fransa kralı olan X Lüdoviklə evləndirildi. Kralın ilk xanımı Burqundiyalı Marqarita adı Nesl skandalında hallandığı üçün qaynatası tərəfindən həbs edilmiş, buna baxmayaraq əri taxta çıxdığı üçün tacqoyma mərasimi keçirilməsə də, faktiki olaraq Fransa kraliçası olmuşdu. Ancaq cəmi bir neçə ay sonra həbs tutulduğu Normandiyadakı Qaylard qalasında şübhəli vəziyyətdə öldü və ya öldürüldü. Burqundiyalı Marqaritanın ölümündən cəmi 5 gün sonra kralla evlənən Klementina, 24 avqustda Reymsdə keçirilən təntənəli tacqoyma mərasimiylə Fransa kraliçası elan edildi.

Ancaq cəmi bir il sonra - 5 iyun 1316-cı ildə X Lüdovik geridə oğul övladı olmadan vəfat etdi. O əsnada hamilə olan Klementinanın oğul övladı dünyaya gətirməsi ümid edildi. Bu müddət ərzində isə mərhum kralın qardaşı Uzun Filipp kral naibi təyin edildi və övladın dünyaya gəlişi gözlənildi. Naiblik məsələsi səbəbi ilə qaynı Uzun Filipplə münasibətləri pisləşən Klementina bu barədə Roma papası XXII Conla və Neapoldakı ailəsiylə tez-tez məktublaşırdı. 5 ay sonra dünyaya gələn I Con Fransa kralı ünvanıyla doğulan yeganə şəxs olması və cəmi 5 gün davam edən səltənətiylə Fransa tarixində iz qoymuşdur. 

Övladının ölümünün ardından qaynı V Filipp adıyla Fransa taxtına yiyələndi. Klementina isə yeni kral tərəfindən paytaxtdan uzaqlaşdırıldı və Fransanın cənub sahillərinə sürgün edildi. Burada 1321-ci ilədək qalan Klementina daha sonra Parisə qayıtdı. 13 oktyabr 1328-ci ildə burada vəfat etdi və cənazəsi, hal-hazırda mövcud olmayan Yakobinçilər kilsəsinə dəfn edildi. Məzar abidəsi və tabutu isə hal-hazırda Sen-Deni bazilikasında sərgilənir. Ölümünün ardından bütün sərvəti satışa çıxarıldı.

Mənbə
-----

* Mariah Proctor-Tiffany. *Portrait of a Medieval Patron: The Inventory and Gift Giving of Clémence of Hungary*. Ph.D. Dissertation, Brown University, 2007
* Gaude-Ferragu, Murielle (2016). *Queenship in Medieval France, 1300-1500*. Translated by Krieger, Angela. Palgrave Macmillan
* L. Douët-d'Arcq, ed. "Inventaire et vente après décès des biens de la reine Clémence de Hongrie, veuve de Louis le Hutin, 1328" in *Nouveau recueil de comptes de l'argenterie des rois de France* (Paris, Librairie Renouard, 1874): 37-112

İstinadlar
----------

1. 1 2  Clemencia de Hungría // Diccionario biográfico español (isp.). Real Academia de la Historia, 2011.
2. ↑  Echols, Anne; Williams, Marty (1992). An Annotated Index of Medieval Women. Markus Weiner Publishing Inc.
**Elvira Dolinar** (sloven. Elvira Dolinar) — Sloven yazıçısı, feminist və pedaqoq. O, daha çox Slovenka jurnalında qadın hüquqlarının müdafiəsi ilə bağlı məqalələri ilə tanınır, ilk sloveniyalı feminist sayılır.

Bioqrafiya
----------

Elvira Dolinar 1870-ci ildə Krskoda Avstriya-Alman əsilli ailədə anadan olub. O, müəllim kimi təhsil alır, çünki o dövrdə pedaqogika Sloveniyada qadınların peşə əldə edə biləcəyi yeganə intellektual sahə idi. Lakin sonradan ailə quran Dolinar müəllimlik fəaliyyətini dayandırıb. Həyat yoldaşından dörd övladı var idi, qızı Danitsa adını ədəbi təxəllüsü kimi götürür.

Dolinar müəllimlik təhsili alarkən qadın hüquqları problemləri ilə maraqlanır və bu onu müxtəlif Avstriya jurnallarında bu mövzuda məqalələr yazmağa ruhlandırır. Onun ən rezonanslı əsəri 1897-1902-ci illərdə çıxan və əsasən qadın müəllimlərin nəşr olunduğu "Slovenka" ("Sloven qadını") jurnalının səhifələrində yer alır. Dolinar qadın hüquqları müdafiəçisi Slovenka üçün 40-dan çox məqalə yazıb. 1897-ci ildə nəşr etdiyi ilk nəşri Ženska emancipacija ("Qadınların azadlığı") bu jurnalın səhifələrində ilk dəfə olaraq qadınların hüquqlarını açıq şəkildə müdafiə edir və bu, onu ilk sloveniyalı feminist adlandırmağa imkan verir. Onun ən mühüm və populyar məqaləsi olan "Svobodna ljubezen in zakon" (Azad sevgi və evlilik) 1900-cü ildə nəşr olunur. Hər iki ər-arvad münasibətlərini "dözülməz" hesab etdikdə, boşanmaya icazə verilməli olduğu ifadə edilir, bu ifadə o dövrdə əksər slovenlərin riayət etdiyi katolik dəyərlərinə zidd idi. Onun fikirləri, xüsusən katoliklər tərəfindən geniş şəkildə tənqid edilirdi. Dolinar publisistik əsərlərlə yanaşı bədii əsərlər də yazır.

Dolinar 1961-ci ildə Bleddə vəfat edir. Sloveniyanın kommunist Yuqoslaviyasının bir hissəsi olduğu 1945-ci ildən bəri bütün dövr ərzində Dolinar və digər feministlər pislənilib və yalnız 1991-ci ildə Sloveniya Yuqoslaviyadan müstəqillik əldə etdikdən sonra o, "Sloven feminist düşüncəsinin qabaqcılı" kimi təltif olunmağa başlayıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  *van Dijk, Suzan.* "Author: Dolinar, Elvira". WomenWriters. 2019-06-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 марта 2022.
2. ↑  *Mihurko Poniž, Katja.*  Wayne, Tiffany K. (ed.). Feminist Writings from Ancient Times to the Modern World: A Global Sourcebook and History. ABC-CLIO. 2011. 333–336. ISBN 9780313345814. 2022-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-24.
3. ↑  *Mihurko Poniž, Katja.*  De Haan, Francisca; Bucur, Maria; Daskalova, Krassimira (eds.). Aspasia 2008: International Yearbook of Central, Eastern, and Southeastern European Women's and Gender History. Berghahn Books. 2008. 35–36. ISBN 9781845456344. 2023-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-24.
**Fiqurnaya dili** — qumdan təşkil olunmuş dil Taymır yarımadasının sahillərində qərarlaşır. Laptevlər dənizi akvatoriyasına daxildir. İnzibati cəhətdən Rusiya Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir. Xatanqa inzibati vahidliyinə tabedir.

Coğrafiya
---------

Dil yarımadanın şərqində qərarlaşır. Çvetkova çayında 1 km şimal-şərqdə, Çvetkova burnu ilə Dlinnaya dili arasında yerləşir. Dilin sahəsi 0,2 km², maksimal hündürlüyü isə 10 metrdir. Dlinnaya dilindən qumlu dayazlıqla ayrılır. 
Uzunluğu 2 km, eni isə 250 metrdir.

Dil Rudiyanın daxili rayonlarının sərhədində qərarlaşır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Google Maps". 2012-10-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-23.
2. ↑  Приложение 10 к Закону Красноярского края от 09.02.2012 «Описание границ муниципального образования Таймырский Долгано-Ненецкий муниципальный район»[*ölü keçid*]
İlk buxar maşını avtomobili Fardilyer 
**Fardilyer** - öz-özünə hərəkətə gələ bilən, ilk avtomobil. Fardilyer buxar maşınının sayəsidə hərəkət edirdi. Fardilyer 
fransız hərbiçisi və ixtiraçısı Nikolas Yozef Kuqnot tərəfindən 1765-ci ildə ixtira edilmişdir. Onun çalışmaları 3 il davam etmişdir. 1769-cu ildə yekunlaşan çalışmalara əsasən, 3 təkərli fardilyerin ön hissəsinə qazan əlavə edilmişdir. Fardilyer fransız ordusu üçün nəzrədə tutulmuş, hərbi traxtor idi. Onun istifadəsi velosiped istifadəsinə yaxın idi və gecə vaxtıda rahat şəkildə idarə etmək olurdu. Sükan arxasında əyləşən şəxs, rahat şəkildə hər üç təkəri idarə edə bilirdi. Fardilyer saatda 4–5 km sürətlə hərəkət edə bilirdi.
Dünya tarixində ilk dəfə avtomobil qəzası fardilyerin təqdimatı zamanı baş vermişdir. Hadisə nəticəsində, fardilyer sürətlə divara çırpılmışdır. Nikolas Yozef Kuqnot tərəfindən yaradılan ilk fardilyer Paris şəhərində yerləşən sənaye muzeyində saxlanılır.

Dünya tarixində ilk avtomobil qəzası
**Undara Vulkanik Milli Parkı** (*ing.* Undara Volcanic National Park) — Avstraliyanın Şimali Qvinslend bölgəsində yerləşən, vulkan tunelləri və qiymətli xammalı ilə məşhur milli park.

Haqqında
--------

Milli park ay daşı, topaz, peridot, qızıl, qranat, beril, kvars ilə zəngindir. Milli parkda dünyanın ən uzun lava tunelləri yerləşir. Milli parka ən yaxın şəhərlər Taunsvill, Mount Suprayz və Kernsdir.

Milli park Makbrayd vulkanik rayonunda yerləşdiyindən burada 164 vulkan, konus və krater vardır. Lava tunelləri uzunluğuna görə dünyada birincidir. *"Undara"* sözü aborigen mənşəli söz olub *"uzun yol"* deməkdir.

Bu ərazilərdə vulkanik aktivlik 190.000 milyon il əvvəl baş vermişdir. 55 km2 sahini örtən 23 milyon m3 lava yer üzünə püskürmüşdür.

Bayliss mağarasındakı lava tunellərindən birinin uzunluğu 100 km-dən çoxdur. Bu mağaranın ümumi uzunluğu 1,300 km, genişliyi 22 metr və hündürlüyü 11 metrdir. Mağarada karbon-dioksidin miqdarı 5,9 % olduğundan mağara *"Pis havalı mağara"* adı ilə tanınır.

Qalereya
--------

* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2007-03-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2007-03-12.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Undara Vulkanik Milli Parkı*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* undara.com.au — Undara Vulkanik Milli Parkının rəsmi saytı
* Milli park haqqında video
**Miraslan Bəkirli** (*azərb.* Miraslan Məcnun oğlu Bəkirli‎; 17 mart 1955, Qızıl Şəfəq, Kalinino rayonu) — telejurnalist, yazıçı-publisist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Miraslan Bəkirli 17 mart 1955-ci ildə Qərbi Azərbaycanın Kalinino rayonunda (keçmiş Varantsovka, qədim adı isə Daşır olmuşdur), Qəzəl Şəfəq kəndində (keçmiş Cücəkənd) anadan olub. 1969-cu ildə Qızıl Şəfəq 8 illik, 1971-ci ildə İlməzli kənd orta məktəbini bitirmişdir. Bir il Qızıl Şəfəq sovxozunda fəhlə işləmiş, 1972-1977-ci illərdə BDU-nun (keçmiş ADU) geoloji-coğrafiya fakültəsini bitirmiş, Cəlilabad rayonunun Eçara, Maşlıq kəndlərində dövlət göndərişi ilə müəllim işləmişdir. 1980-i ildən 1988-ci il hadisələrinə qədər doğulduğu rayonda "Zarya" qəzetində işləmiş, sonra Sumqayıt şəhərinə köçüb gəlməyə məcbur olmuşdur. Sumqayıtda əvvəl 8 sayli məktəbdə müəllim, sonra 18saylı məktəbdə dərs hissə müdiri, 1990-cı ildə ilk müstəqil qəzetlərdən olan "Vətən səsi" qəzetində ədəbi işçi, şöbə müdiri kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1992-ci ildən Azərbaycan Dövlət Televiziyasında böyük redaktor kimi çalışır. "Halallıq", "El deyimləri", "Yurd", "Yurd yeri" kimi etnoqrafik, tarixi, publisistik; "Ağrı", "Vətən qürbətdə qaldı", "Həsrət", "Durnalar qayıdanda" kimi verilişlərlə Qərbi Azərbaycan və işgalda olan torpaqlarımızla bağlı; Qarabağ müharibəsində isə döyüş movqelərindən "Qılınc qolun davamıdır", "Cəbhədən qayıtmışıq" silsilə verilişlər hazırlayıb.

1984-cu ildən bədii yazllarla müntəzəm olaraq ədəbi orqanlarda çap olunur. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür.

Kitabları
---------

1. "Çən qarısı" (uşaq hekayələri) 130 səh. – "Gənclik" nəş.- 1992-ci il;
2. "İstək" (hekayələr, povectlər, esse və mənsur şeirlər) – 340 səh. "Ağrıdağ" 1999-cu il;
3. "Qaçqının ünvanı olmur" (publisistika) 180 səh – "Nurlan" – 2002-ci il;
4. "Kəndim- kədərim"- 1-ci cild (publisistika) 486 səh. – "Nurlan" – 2003-ci il;
5. "Əsərlər" – 1-ci cild (hekayələr) – 400 səh.– "Nurlan" – 2004-ci il;
6. "Əsərlər" – 2-ci cild (povestlər) – 454səh.– "Nurlan" – 2008-ci il;
7. "Kəndim- kədərim"- 2-ci cild (publisistika) 486 səh. "Nurlan" – 2011-ci il;
8. "Əsərlər" – 3-ci cild ("Sürgün" romanı) – 319səh.– "Zərdabi" – 2012-ci il;
9. "Əsərlər" – 4-cü cild ("Mübariz" romanı) – 311səh.– "Zərdabi" – 2015-ci il;
10. "Sürgün" (roman), Ankara, "Türk Dünyası Araşdırmaları Uluslararası İlimlər Akademiyası" - 2012.
11. "Mübariz" romanı – Bakı, "Zərdabi" LTD – 2015-ci il; 311 səh.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Seymur Elsevər, "Folklor beşiyi Masallı - gördük onu xoş misallı", "Ekspress" qəzeti. 20 iyun 2013-cü il №108(3718)". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-05.
2. ↑  "Miraslan BƏKİRLİ:- SÜRGÜN ( roman )". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-05.
Təbii yayılması:
----------------

Qafqazda geniş yayılmışdır.

Botaniki təsviri:
-----------------

Hündürlüyü 50-75 sm olan, yarpağı tökülən koldur. Gövdələri və budaqları şaxələnmiş, nazik, bəzən iynəli, cavan zoğları boz, qabığı qırmızımtıl-bozdur. Yarpaqları cavan budaqları sıx örtür, uzunluğu 0,8-2 sm, enli, tərs-yumurtavari, ellipsvari və ya təxminən yumru, küt və ya ucu biz, kənarları dalğalı-qıvrım, çılpaq, möhkəm, cod, tutqun yaşıl, cüt xırda yarpaqlıdır. Çiçəklərin diametri 0,8 sm, çəhrayıtəhər, nazik çiçək saplaqlarının uclarında yerləşir. Çoxsaylı qısa budaqların uclarında uzunluğu 3-5 sm olan uc salxımlar formalaşır. Çiçək yanlığının içəri hissələrinin uzunluğu 0,6 sm, meyvələrdə qalan və daha sıx, çəhrayı-qırmızı rəngə boyanandır. Toxumca meyvəsi qozaşəkilli, üç hissəlidir. İyun-iyulda çiçəkləyir.

Ekologiyası:
------------

-230C-dək şaxtaya davamlıdır. Quraqlığadavamlı, işıqsevən, qumsal, şoran torpaqlarda bitir.

Azərbaycanda yayılması:
-----------------------

Xəzəryanı ərazilərdə Naxçıvan, Altıağac istiqamətində təbii halda yayılmışdır.

İstifadəsi:
-----------

Heyvanlar üçün yem kimi istifadə olunur. Yaşıllaşdırmada və sənayedə istifadəsi öyrənilməmişdir.

İstinadlar
----------

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T.S.Məmmədov

Məlumat mənbələri
-----------------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. "Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.

İstinad
-------

* Флoрa Aзeрбaйджaнa. т.5. 1954; Флoрa Kaвkaзa. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycan flora-sının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008;
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15587060
* GBIF: 4034229
* iNaturalist: 914251
* IPNI: 693107-1
* NCBI: 1441981
* Plant List: kew-2664937
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:693107-1
* Tropicos: 26002023
* WFO: wfo-0000555692

 |
**Minikoy adası** (*ing.* Minicoy, mald.  މަލިކު (divehi ra: məliku), malaya. മലിക്കു) — Hindistanın ən cənubda yerləşən adasıdır. Lakşadvip müttəfiq ərazisinə daxildir. Bu ada Malik atolunda yeganə məskunlaşma olan adadır. Üstəlik ada Hindistanın Maltiov adalarına ən yaxın quru parçasıdır.

Coğrafiya
---------

Minikoy atolunun xəritəsi
Minikoy adası Lakkadiv adalarından cənubda yerləşir Adaları bir-birindən Doqquzuncu Dərəcə boğazı ayırır. Adaya ən yaxın yaşayış məntəqəsi Maldivlərə aid Turaakinu adasıdır. Həmin ada ilə atolu Səkkizinci Dərəcə boğazı ayırır.

Ada xarici görünüş baxımından ayparanı xatırladır. Şimalında dayaz bir laqun vardır. Adanın isə eni yüz metrlə 10 km arasında dəyişir. Atolun sahəsi 4,39 km²-dir. Köhnə gəmi məluimatlarında ada ətrafında 160 km məsafədə dəniz suyunun şirinləşdirilməsinə qadağa qoyulurdu.

Adanın iqlimi dəniz tropikdir. Yanvar ayının orta aylıq temperaturu +27,0 °С, apreldə isə +29,3 °C təşkil edir. Yanvar ayının aylıq yağıntısı 13 mm, iyulda isə bu göstərici 293 mm olur. İllik yağıntının miqdarı isə 1613 mm-dir

Faktiki olaraq ada bütünlüklə kakos palması ilə ilə örtülüdür. Minikoy adasında meteoroloji stansiya və mayak fəaliyyət göstərir.

Əhalisi
-------

Ada əhalisi 2006-cı il siyahıya alınmasına görə 10 200 nəfərdir. Ada əhalisi Lakdaşvipin gigəır əhalisi kimi islam dininə etiqat etsə də onlıarın ana dili Malayalam deyil. Minikoy əhalisi divehi ləhcəsində danışırlar. Bu ləhcə isə Maldiv adaılrında geniş yayılmışdır. Ancaq 1956-cı ildə Hindistan hökuməti yerli əhaliyə Maldivlər əlaqə qurmağı qadağan etmişdir.

Belə hesab edilir ki, adada dünyanın ən böyük karantin zonalı xəstəxanası fəaliyyət göstərir.

### Kəndlər

Minikoy adasında cəmi on yaşayış məntəqəsi vardır. onlar da kənd tipki yaşayış məntəqələridir. Şimaldan cənuba sıralama:Kendifarti, Fallesseri, Kudehi, Funhilol, Aloodi, Sedivalu, Rammedu, Boduathiri, Aoumaqu və Bada.

Nəqliyyat
---------

MV Corals, MV Lagoons, MV Amindivi, MV Arabian Sea, MV Bharat Seema, MV Dweep Setu, MV Kavaratti, MV Lakshadweep Sea və MV Minicoy Lakşadvipi Kerala ilə birləşdirən əsas gəmilərdir. Gəmi reysləri saat 14–20 arası gerçəkləşdirilir. Aqatti havalimanı Lakşadvipin yeğanə mülkü xidmətlər göstərən limanıdır. Koçidən Aqatti hava limanına uçuş təxminən bir saat otuz dəqiqə çəkir. Uçuşlar həftədə altı gün fəaliyyət gerçəkləşdrilir. Hindistan Hökuməti turizmi artırmaq və Lakşadvipdəki yaşayış imkanlarını yaxşılaşdırmaq üçün Minikoy adasında hava limanını inkişaf etdirməyi planlaşdırır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Das Klima in Minicoy, Indien". 2009-04-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-03.
2. ↑  "Minicoy Island". Official Website of MINICOY Island, Lakshadweep. 26 August 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 August 2016.

Mənbə
-----

* Minicoy
**Qafqaz doqquzdonu** (*lat.* Lonicera caucasica) — bitkilər aləminin fırçaotuçiçəklilər dəstəsinin doqquzdonkimilər fəsiləsinin doqquzdon cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

İlk dəfə Qafqazda təsvir edilmiş, Kiçik Asiyada qeydə alınmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 3,5 m-ə çatan, dikduran gövdəli, alçaqboylu ağac və ya koldur. Yarpaqları uzunsov-oval və ya yumurtavarı-ovalşəkillidir, yarpaq damarları 4–13 cüt olub, aydın seçilir. Çiçəkləməsi yarpaqlamadan sonra baş verir. Dişiciyi 2 və ya 5 yuvalıdır. Erkəkciyi 5-dir. Çiçəkləri yarpaq qoltuğunda cüt və ya dəstə ilə yerləşir, ziqomorfdur, ikidodaqlıdır, üst dodağı 4, alt dodağı isə birləçəklidir. May ayında çiçəkləyir. Çiçəkləri ətirli və nektarlıdır. Kasacığı qırmızımtıl-bənövşəyidir. Meyvəsi iyul-sentyabr aylarında yetişir, giləmeyvədir.

Ekologiyası
-----------

Quraqlığa davamlıdır, torpağa tələbkar deyildir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük və Kiçik Qafqazda, Lenkaran zonasında meşələrdə bitir.

İstifadəsi
----------

Dekorativ, yaxşı balverən bitkidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Pallas P. S.* Flora Rossica seu Stirpium Imperii Rossici par Europam et Asiam Indigenarum Descriptiones et Icones (lat.). 1784.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q12844129
* Wikispecies: Lonicera caucasica
* EPPO: LONCC
* GBIF: 7272746
* GRIN: 315003
* IPNI: 148677-1
* NCBI: 1503366
* Plant List: tro-6000045
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:148677-1
* Tropicos: 6000045
* WFO: wfo-0001290600

 |
**Faqnan qalası** - Orta əsrlərdə Naxçıvan vilayəti ərazisində XII-XIII əsrlərdə mövcud olmuş əsas qalalardan biridir.

Qala haqqında yalnız Həmdullah Qəzvininin "Nüzhət əl-qülub" əsərində məlumata rast gəlinir.

Naxçıvanın tarixi coğrafiyasını araşdıran tarix üzrə fəlsfə doktoru Elnur Kəlbizadə H.Qəzvininin adını çəkdiyi dörd qaladan üçünün (Əlincə, Sürməli, Tağmar) lokalizasiyasını aparsa da dördüncü qala olan Faqnan haqqında apardığı araşdırmalar bir nəticə verməmiş, bu səbəbdən də bu qalanın harada yerləşdiyi, hansı məqsədlərlə istifadə olunduğu barədə konkret fikir irəli sürməmişdir. Tədqiqatçı yalnız Culfa rayonunun Gülüstan kəndi yaxınlığında qalıqları qalmış bir gözətçi-istehkam qalasının Faqnan qalası ola biləcəyi ehtimalını bəzi yerli sakinlərə istinadən irəli sürsə də bununla bağlı tarixi faktın olmadığını göstərmişdir.

Qala monqolların hücumları nəticəsində dağıdılmışdır.

Mənbə
-----

Kəlbizadə E. Naxçıvanın tarixi coğrafiyası (XII-XVIII əsrin birinci yarısı), Naxçıvan:Əcəmi, 2016, 200 s. Arxivləşdirilib 2017-07-31 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Хамави Й. Муджам ал-булдан (Сведение об Азербайджане); Казвини X. Нузхат ал-кулуб (Материалы по Азербайджану). Баку: Элм, 1983, 65 с. s. 51
2. ↑  Kəlbizadə E. Naxçıvanın tarixi coğrafiyası (XII-XVIII əsrin birinci yarısı), Naxçıvan:Əcəmi, 2016, 200 s. s.37
**Miranşah piri** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Babək rayonunun Qaraqala kəndindənndən şərqdə, hündür təpənin ətəyində yerləşən ziyarətgah.

Tarixi
------

Pir vaxtilə qayanın təbii oyuğunda olmuş və daş inancı ilə bağlı olmuşdur. Pirin içərisi düzgün olmayan dördbucaqlı formaya malikdir. Onun içərisində müsəlman adəti ilə dəfn aparılmış iki qəbir vardır. Baş daşlarında yazı yoxdur. Hazırda pir bərpa olunmuş və onun üzərində müsəlman məscidlərinə bənzəyən monumental abidə tikilmişdir. Pirin içərisi sütunlu olub, əsasən, iki hissəyə bölünmüşdür. Pirin silindrik formalı iki minarəsi və günbəzi aypara təsvirləri ilə tamamlanmışdır. Pirin fasadında iki qapısı və üç pəncərəsi vardır. Onlar varımdai- rəvi tağlarla tamamlanmışdır. Azərbaycan xalqının qədim inancları və mifoloji görüşləri Miranşah pirini (e.ə. III-II) minilliklərə aid etməyə imkan verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Naxçıvan abidələri ensiklopediyası", Naxçıvan, AMEA Naxçıvan bölməsi, 2008, səh. 304.
**Qafqaz dovşanalması** (*lat.* Cotoneaster transcaucasicus) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin dovşanalması cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Zaqafqaziyada, Qafqazda təbii halda rast gəlinir.

Botaniki təsviri
----------------

3 metr hündürlüyü (9,8 fut) olan növdür. Meyvəverən budaqları 25-40 mm-dir (0,98-1,57 dyum). Yarpaqları sadə, növbəli, saplaqlı və bütövdür. Beş, ulduzvari çiçəkləri vardır.

Ekologiyası
-----------

Kol günəşli və yarımkölgəli yerə, orta miqdarda nəmişli, qumlu-gillicəli və ya gillicəli torpağa üstünlük verir. Quru, çılpaq qayalarda yaxşı bitir. Soyuğa, quraqlığa davamlı və işıqsevən bitkidir. Küləyə, qaza davamlıdır, 200C şaxtaya dözür.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Kiçik Qafqazda təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Meyvələrinin və yarpaqlarının rənginə görə çox dekorativdir. Başqa ağac və kolların fonunda tək-tək və qrup halında əkilməsi məqsədyönlüdür.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15537549
* Wikispecies: Cotoneaster transcaucasicus
* EoL: 634307
* GBIF: 3026112
* iNaturalist: 190948
* IPNI: 722715-1
* IRMNG: 10991710
* IUCN: 34896
* NCBI: 1799569
* Plant List: rjp-1589
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:722715-1
* Tropicos: 27804244
* WFO: wfo-0000988041

 |
**Boliviya inqilabı** — Boliviyada xalq demokratik inqilabı.

Tarixi
------

1952-ci il aprelin 9-da polis tərəfindən dəstəklənən Millətçi İnqilabi Hərəkat (MİH) partiyasının dövlət çevrilişi etməsi ilə başlamışdır. Həmin gün La-Pasda başlamış xalq üsyanında 3 günlük döyüşlərdən sonra ordu darmadağın edildi, onun funksiyalarını fəhlələrdən ibarət könüllü dəstələr öz üzərinə götürdü. Millətçi İnqilabi Hərəkatın lideri V.Pas Estensoro ölkənin prezidenti oldu. Aprelin 17-də X.Leçin Okendonun başçılığı ilə hakimiyyəti Millətçi İnqilabi Hərəkat ilə bölüşən Boliviya Fəhlə Mərkəzi yaradıldı (fəhlə həmkarlar ittifaqlarının nümayəndələrinə 4 nazir vəzifəsi verilmişdir).

1952-ci il iyulun 21-də ümumi seçki hüququ tətbiq olundu; oktyabrın 31-də mədən-filiz sənayesi milliləşdirildi; yeni yaradılan mədən-filiz dövlət şirkətində veto hüququna malik fəhlə nəzarəti qoyuldu.

1952-ci ilin noyabrında başlamış ümumkəndli üsyanı mülkədar torpaq sahibliyinin ləğvi və torpaqların kəndlilər arasında bölüşdürülməsi ilə nəticələndi; bunu 2 avqust 1953-cü il aqrar islahatı qanuniləşdirdi. 1953-cü ilin yanvarında əks-inqilabi çevriliş cəhdi fəhlə və kəndlilərdən ibarət könüllü dəstələr tərəfindən yatırıldı.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. IV cild. Bakı,2013. səh.251.

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Boliviya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Faraday sabiti** fizika və kimyada, bir mol elektronun malik olduğu elektrik yükü olaraq tanınır. Bu ad, İngilis elm adamı Michael Faradayın adına ithaf edilərək verilmişdir. Elektrolit sistemlərdə, elektrot səthində cəmlənmiş kimyəvi maddə miqdarını müəyyənləşdirmək üçün istifadə olunur.

Nişanı **F** olub;

{\displaystyle F=N\_{A}\cdot q=96485\quad C/mol},
düsturundakı bərəbərlik ilə ifadə edilə bilər. Bu bərabərlikdə **NA** Avoqadro sabiti (təxminən 6.02 x 1023 mole−1) və **q** da, bir elektronun yükünün böyüklüyüdür (elektron başına təxminən 1.602 x 10−19 Coulomb).

**F**-in qiyməti birinci olaraq, müəyyən bir müddət ərzində müəyyən bir cərəyanın keçdiyi elektrokimyəvi reaksiyada cəmləşən gümüşün çəkisinə görə müəyyən edilmişdir. Bu qiymət Avoqadro sabitini hesablamaq üçün istifadə edilmişdir. **F** və dolayı yol ilə **N****A**-nı daha dəqiq formada müəyyən etməyə yönəldilmiş elmi tədqiqatlar hal-hazırda da davam etdirilir.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Fizika** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Bolon** (Bolen, Nuri-Ocal və ya Boulen-Ocal) — Rusiyanın Xabarovsk diyarının Amur vilayəti ərazisində yerləşir. Göl Orta Amur düzənliyində qərar tutur.

Şəmadan çəkiliş
Bolon gölü — «nanau dənizi».
Bolon gölü

Qiudelqen adası

Ümumi məlumat
-------------

Sahəsi 338 km², dərinliyi 4 metr təşkil edir. Amur çayının sağ sahilindən 10 km aralıda yerləşir. Göl Amursk şəhərindən 40 km cənub-qərbdə yerləşir. Göl əsasən qar və su suları ilə qidalanır. Gölə Simmi, Xarpi və Syomnyor çayları tökülür. Göldən isə Siy çayı başlayır. Axar sonuncda Amura tökülür. Bu axarın sularında gümüş aşkarlamaq olur.

Ada daxilində bir necə adalar vardır. Onlar arasında Yadasen və Qiudelqen adaları nisbətən iridir: 

* Yadasen adası *( Yaqdasen və ya Tuf)*, ada gölün ortasında əmələ gəlmişdir. Ada vulkan məşəlli dir. Sönmüş vulkandır.
* Qiudelqen adası*(və ya Sobol)*. Vulkan məşəllidir. Bütünlüklə meşə ilə örtülüdür. Gölün şimal-şərq sahilinə yaxın ərazidə terləşir.

Bu adalar haqqında çoxlu sayda Nanay xalq nağılı və əfsanələri vardır. 

*Yadasen və Qiudelqen oğlan və qız olmuşlar qara qüvvələr onları daşa döndərmiş və ada olmuşlar…*
Daşqınlar zamanı adalar suyun altında qalır və sualrı dayazlığa çevrilir.

Gölün cənub hissəsində Bolonski Dövlət təbiət qoruğu yerləşir. Qoruq 1998-ci ildə yaradılmışdır.

İsti yay günlərində suyun temperaturu +30° qədər qalxa bilir.

Yaşayış mənqələri
-----------------

Siy axarının sağ sahilidə göldən 3 km aralıda Nanayların Açan kəndi yerləşir. Kənd inzibati cəhətfən Xabarovsk diyarı Amur vilayəti ərazisinə daxildir.

Şimal sahili olan Olqota buxtasında isə Taysin qəsənəsi yerləşir. Qəsəbədən Teydin stansiysına avtomobil yolu gedir.

Şimal-qərb sahillərində Syomnyor körfəzi yaxınlığında isə Cuen kəndi yerləşir. Kənddən Bohol kəndinə yol gedir. Bohol kəndindən isə Komsomolsk-na-Amure dəmir yolu istiqamətinə xətt gedir və eyni adlı stansiya yerləşir.

Gölün yaxınlığında Serebyanuy axarının başlanğıcında Malıy və Verxnıy Nerqen kəndləri yerləşir. Kəndlər Nanay rayonuna daxildirlər.

Naviqasiya
----------

Göl dayazdır, bu səbəbdən qayıqlar və kiçik gəmiləri üzməsinə imkan verir.

1990-cı illərin ortalarına qədər Zarya sərnişin teploxodu vastəsi ilə Amurskdan Açan kəndinə turlar təşkil edilirdi.

Flora və Fauna
--------------

Gölün ətrasında 11 növ suda-quruda yaşayan və sürünən, 179 növ quş, 4 növ məməli yaşayır. 
Göl balıqlarla zəngindir və sularında 52 növ balıq yaşayır.

Dayazlığı sayəsində yayda tez qızır və buda öz növbəsində yosunların inkişafına səbəb olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Wetlands International. Retrieved 25 January 2010" (PDF). 22 June 2011 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 November 2015.
2. ↑  Bəzən çayın adı *Bolon axarı* olaraq adlandırılır.

Mənbə
-----

* Bolon vvulkanı Arxivləşdirilib 2008-02-02 at the Wayback Machine
* Ачанский острог Ерофея Хабарова. Arxivləşdirilib 2019-08-27 at the Wayback Machine
Udulma effektini nümayiş etdirən iki cüt RealD eynəyi

**RealD 3D**, RealD tərəfindən hazırlanmış və satılan rəqəmsal stereoskopik proyeksiya texnologiyasıdır. Bu, müasir kinoteatrlarda 3D filmlərə baxmaq üçün ən çox istifadə edilən texnologiyadır. RealD 3D 2015-ci ilin iyun ayına kimi 72 ölkədə təxminən 1200 sərgi iştirakçısı tərəfindən dünya üzrə 26.500-dən çox auditoriyada quraşdırılmışdır.

Texnologiyası
-------------

RealD 3D kinoteatr texnologiyası stereoskopik görüntü proyeksiyası yaratmaq üçün dairəvi qütbləşmiş işıqdan istifadə edən qütbləşmiş 3D sistemdir. Dairəvi qütbləşmənin xətti qütbləşmədən üstünlüyü ondan ibarətdir ki, tamaşaçılar ikiqat və ya qaralmış şəkilləri görmədən başlarını əyərək təbii şəkildə səhnəyə baxa bilirlər. Bununla belə, digər sistemlərdə olduğu kimi, başın hər hansı əhəmiyyətli əyilməsi yalançı paralaksa səbəb olr və beynin stereoskopik görüntüləri düzgün birləşdirməsinə maneə yaradır.

Yüksək dəqiqlikli, rəqəmsal kino səviyyəsindəki video proyektor növbə ilə sağ və sol göz çərçivələrini proyeksiya edir və onlar arasında saniyədə 144 dəfə keçid edir. ZScreen adlanan təkan-çəkmə elektro-optik maye kristal modulyator, hər bir çərçivəni növbə ilə qütbləşdirmək üçün proyektorun obyektivinin tam qarşısında yerləşdirilib. Çərçivələri sağ göz üçün saat əqrəbi istiqamətində və sol göz üçün saat əqrəbinin əksi istiqamətində dairəvi şəkildə qütbləşdirir. RealD Cinema-da titrəməni azaltmaq üçün hər kadr üç dəfə proqnozlaşdırılır ki, bu sistem də üçlü flaş adlandırılır. Mənbə video adətən göz başına saniyədə 24 kadr (ümumilikdə 48 kadr/s) istehsal olunur ki, bu da kameranın üfüqi hərəkətləri ilə kiçik kölgələrə və ilişmələrə səbəb ola bilər. Əksetmə zamanı işığın qütbləşməsini saxlamaq və polarizasiya filtrinin udulmasından yaranan bəzi əhəmiyyətli işıq itkisinin qarşısını almaq və əksetmə itkisini azaltmaq üçün gümüş eekrandan istifadə olunur. Nəticədə ekranın arxasına və qarşısına doğru uzanan 3D təsvir yaranır
**İmarət** və ya **İmarətxana** — Osmanlı İmperiyası dövründə yoxsullara kömək etmək üçün yaradılmış xeyriyyə təşkilatlarıdır. Başlanğıcda, imarətxanalarda; ətraf ərazilərdən şəhərə gələn, səyyahlara, kasıblara və imkansızlara ərzaq, tibbi və geyim köməyi edilirdi. Daha sonra imarətxanalar yalnız yemək verilən yerlərə çevrilmişdirlər.

İmarətin xərcləri imarəti yaradan şəxs tərəfindən yaradılmış fondun gəlirləri ilə qarşılanırdı. Bəyliklər dövründə imarətləri fondlara təhvil vermə üsulu Osmanlı dövründə də davam etmişdir. Osmanlı imperiyasının ilk imarəti 1331-ci ildə fəth edildikdən bir neçə il sonra İznikdə yaradılmışdır.

Demək olar ki, hər sosial kompleksdə bir imarətxana mövcud idi. Ümumiyyətlə düzbucaqlı plan üzərində qurulmuş imarətxanalarda, ortada üstü açıq bir həyət, həyətin ətrafında; Mətbəx, soba, yemək otaqları və müdirlərin otaqları yerləşirdi. İmarəti meydana gətirən hissələr yerli ehtiyaclara görə azaldılır və ya çoxaldılırdı. Misal üçün; II Bəyazidin İstanbulda tikdirdiyi imarətxanada ən çox məscid və mətbəx hissələrin diqqət verilirdi və xəstəxanası yox idi. Ancaq 1486-cı ildə Ədirnədə tikilən imarətxanada yerli xalqın istəyi ilə xəstəxanaya ən böyük əhəmiyyət verilmiş, məscid və mətbəx ikinci sırada qalmışdır.

Fatih Sultan Məhəmməd tərəfindən tikilən Fateh İmarətxanasının kitabəsində imarətxananın vəzifəsi: "Bir şəhərdən digərinə gələn qonaqlar üç gün müddətində imarətxananın yataq otaqlarında yata bilər, imarətxananın mətbəxindən yeyib içə bilər; və heyvanı imarətxananın axurunda "karvansarayında" bəslənilə bilər, ancaq qonağın qonaqlığının üç gündən çox olmayacağı üçün üç gündən sonra sərbəst buraxılmalıdır…" formasında göstərilmişdir.