**Muğan xaqan** (554-572) — Aşina sülaləsindən Göytürk xaqanı.

Həyatı
------

Bumın xaqanın ikinci oğlu idi. Çjou kitabında və Şi-Ci kitabında onun haqqında "qəribə görünüşlü, qırmızı saçlı, lapis daşı kimi gözlərə sahib, qəddar, cəsur və bilikli" şəxs kimi qeyd olunur.

Hakimiyyəti
-----------

Muğan xaqan 554-cü ildə taxta çıxan kimi ölkədə yeni qanun qəbul etdi. Qanuna görə oğul atanın varisi ola bilməzdi, yalnız kiçik qardaş böyük qardaşın varisi hesab oluna bilərdi. Buna görə də Muğan xaqanın ölümündən sonra xaqanlıq taxtına qardaşı Taspar xan keçdi və onun işlərini davam etdirib türk xaqanlığının ərazisini və nüfuz dairəsini daha da genişləndirdi. Göründüyü kimi, imperiyada bəhs olunan dövrdə mükəmməl bir idarəçilik sistemi qurulmuşdu. Dövlətin idarə olunması zamanı ortaya çıxan taleyüklü məsələlər qurultay vasitəsilə həll edilirdi.

### Ki imperiyası ilə münasibətlər

Jujanlar Şimali Ki imperiyası tərəfindən himayə olunurdu. 554-cü ildə imperator Vensüan Anaxuanın oğlu Anloçeni jujanlara xaqan təyin edərək Şoçjou ətrafı torpaqları onlara bağışladı. Muğan xaqan 563-cü ilin qışında Şimali Çjou imperiyası ilə ittifaqa girərək Ki dövlətinin ikinci paytaxtı Tayyuana hücuma başladı.564-cü ilin qışınacan yağmalayan Muğan xaqan daha sonra bozqıra geri çəkildi. 564-cü ilin qışında yenidən Ki torpaqlarına qayıdan Muğan xaqan Şimali Çjou qəyyumu Yuven Hunun Ki ilə sülh bağladığından xəbərsiz idi. Göytürklərdən qorxan Yuven sülhü pozaraq ona qoşulmuşdu.

### İşğallar

Muğan xaqan dövründə sərhədlərMuğan xaqan dövründə sərhədlər
Onun dövründə əmisi İstəmi xaqanın başçılığı ilə göytürklər 555-ci ildə qərbə hərbi səfər etdi, Aral gölünə çatdı, Mərkəzi Qazaxıstanı, Yeddisunu, Xarəzmi ələ keçirdi. O, Aralın şimalında alanların, indiki macarların əcdadları uqorların ciddi müqavimətinə rast gəldi. 558-ci ildə türklər həmin qəbilələri məğlub edərək İdilə (Volqaya) çatdılar. İrana gedən türk elçilərinin eftalitlər (Ağ Hunlar) tərəfindən öldürülməsindən sonra, yenidən onların hücumları Mərkəzi Asiyaya yönəldi. Muğan xaqanın dövründə Göytürklər ən geniş sərhədlərinə çatmışdır.

Ailəsi
------

Muğan xaqanın qızı Şimal Çjou imperatoru Yuven Vu ilə evlənmişdi. Digər oğulları isə Apa xaqan və Yanqsu Tigin idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Vəli Həbiboğlu "Türk dünyasının qüdrətli hökmdarları, xaqanları, sərkərdələri Bakı, 1995"

Mənbələr
--------

* Çjou kitabı
* Şi-Ci

| ⛭Göytürk xaqanlığı |
| --- |
| *I Göytürk xaqanlığı* | Bumın xaqan  ·  Qara İssıq xaqan  ·  (Qutluq xaqan)  ·  Muğan xaqan  ·  Taspar xaqan  ·  Amrak xaqan  ·  İşbara xaqan  ·  Bağa xaqan  ·  Tulan xaqan |
| *Şərq Göytürk xaqanlığı* | Yami xaqan  ·  Şibi xaqan  ·  Çula xaqan  ·  İllig xaqan  ·  (Şahzadə Yiçenq) |
| Cimi sistemi altındakı xaqanlar | (Aşina Cieşeşuay)  · Kilibi xaqan  ·  Çebi xaqan  ·  (Aşina Nişufu)  ·  (Aşina Funian) |
| *Qərb Göytürk xaqanlığı* | İstəmi xaqan  ·  Tardu xaqan  ·  Apa xaqan  ·  Nili xaqan  ·  Basıl Tegin  ·  Taman xaqan  ·  Şekuy xaqan  ·  Tonq Yabqu xaqan  ·  Bağatur xaqan  ·  Si Yabqu xaqan  ·  Nişa Tulu xaqan  ·  İşbara Teriş xaqan  ·  İl Külüg şad  ·  Yükük şad  ·  İrbis İşbara Yabqu xaqan  · İrbis Şekuy xaqan  ·  Xallıq İşbara Yabqu xaqan  ·  Cuçi xaqan  ·  Tuçi xaqan |
| *Qərb Göytürk protektoratı* | Aşina Mişe və Aşina Buçjen  ·  Aşina Yuankin və Aşina Kuşrak  ·  Aşina Xuaytao  ·  Aşina Syan  ·  Aşina Çen  ·  Aşina Sin |
| *II Göytürk xaqanlığı* | İltəriş xaqan  ·  Qapağan xaqan  ·  İnel xaqan  ·  Bilgə xaqan  ·  Yollıq xaqan  ·  Bilgə Qutluq xan  ·  Ozmış Teqin xan  ·  Kulun bəy  ·  (Kültigin)  ·  (Tonyukuk) |
| *Göytürk şahzadələri* | Bağa Şad  ·  Böri Şad  ·  Yanqsu Tigin  ·  İmperatriça Aşina  ·  Tamqan şad  ·  Tarduş şad  ·  Tolis xan  ·  İşbara Yabqu  ·  İnan Cençu yabqu)  ·  Aşina Çonq ·  Aşina Şeer ·  Aşina Çi  ·  Aşina Çhiaoho |