recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Timur Safin** (tat. Тимур Марсель улы Сафин; 4 avqust 1992) Rusiyalı qılıncoynadan, üç dəfə Avropa çempionu, dünya çempionu(2014) və Avropa oyunları qalibi olmuşdur.

Bioqrafiya
----------

1992-ci ildə Daşkənddə Tatar ailəsində doğulmuşdur. Daha sonra Rusiyaya köçmüşdür. Safinin qılıncoynatma karyerası doqquz yaşında, oxuduğu məktəbə gələn bir məşqçinin çıxışından sonra başlamışdır.  

Ufa şəhərində idmançıların ümumi seçimi olan Safin, 2009-cu ildə Rusiyanın gənclər komandasına aparıldı.

2011-ci ildə Kazan şəhərində keçirilmiş Avropa çempionatında bürünc medal və komandada isə gümüş medal qazandı. Eyni ildə Moskvada Avropa Gənclər Çempionatında fərdi oyunda çempionluq qazanmış və qrupda isə gümüş qazanmışdı. 

2011-12 mövsümündə dünya gənclərinin sıralamasında dördüncü sırada qərarlaşdı. 2013-cü ildə Torun U23 Avropa Çempionatında ikiqat qızıl medal qazandı.
Safin, kiçiklər üçün kateqoriyadan çıxdıqdan sonra üst səviyyəyə yəni böyüklər üçün kateqoriyaya keçdi və bu kateqoriyada 2013-14 il mövsümündə debüt etdi.

2014-cü ildə Başqırd Bədən Tərbiyəsi İnstitutunu bitirmişdir
Olimpiya qızıl medalçısı Andrea Baldini məğlub edərək finalda Challenge Revenu üzərində qələbə qazandı. Strasburqda 2014 Avropa Çempionatının 16-cı turunda isə məğlub oldu; Onu qazanan James-Andrew Davis qızıl medal qazandı. Komanda mübarizəsində isə Safin bürünc medalın sahibi oldu.  

2014 Dünya Çempionatında yarımfinalda o dövrün birincisi olan Çinli Ma Jianfei tərəfindən məğlub oldu və bürünc medal qazandı.  
 Bu çıxışı ilə o, Rusiya Qılıncoynatma Federasiyası tərəfindən ilin ən yaxşı idmançısı seçildi.

Rio-de-Janeyro (Braziliya) şəhərində 2016-cı XXXI Olimpiya Oyunlarında yüksək idman nailiyyətləri qazanmaq və məqsədyönlü iradəsini nümayişinə görə Dostluq Ordeni ilə təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Sports-Reference.com (ing.).
2. 1 2  .
3. ↑  Победитель Первенства мира по фехтованию-2012 Тимур Сафин Arxivləşdirilib 2015-09-24 at the Wayback MachineOlimpik.ru (in Russian). 10 April 2012.
4. ↑  "La Russie triomphe" Arxivləşdirilib 2018-05-30 at the Wayback Machine. Le Parisien (in French). 14 April 2014.
5. ↑  "Escrime - Mondiaux: le Russe Cheremisinov sacré en fleuret" Arxivləşdirilib 2019-05-13 at the Wayback Machine (in French). Sputnik News. 20 July 2014.
6. ↑  Уфимский рапирист Тимур Сафин завоевал приз во всероссийской номинации «Прорыв года» Arxivləşdirilib 2018-06-14 at the Wayback MachineBashInform.ru (in Russian). 20 November 2014.
7. ↑  "Указ Президента Российской Федерации от 25.08.2016 № 429 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»". 2018-10-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-13.

Xarici keçidlər
---------------

* Profile at the European Fencing Confederation
**Autodesk 3ds Max**, (keçmiş **3D Studio MAX**), Autodesk Media and Entertainment tərəfindən hazırlanan modelləşdirmə, animasiya və renderinq proqramıdır. Bu proqramdan videooyun yaradıcıları, televiziya kommersiyası studiyaları, memarlıq vizuallaşdıranlar tərəfindən tez-tez istifadə edilir. Bundan həmçinin film effektləri və film pre-vizuallaşdırması üçün də istifadə olunur.

Tarix
-----

Orijinal 3D Studio məhsulu DOS platforması üçün Yost Group tərəfindən yaradılmış və Autodesk tərəfindən nəşr edilmişdir. 3D Studio-nun buraxılışı Autodesk-in əvvəlki 3D render paketi AutoShade-ni köhnəlmişdir. 3D Studio DOS Release 4-dən sonra məhsul Windows NT platforması üçün yenidən yazıldı və "3D Studio MAX" adlandırıldı. Bu versiya da ilk olaraq Yost Group tərəfindən yaradılmışdır. Bu, o zaman Autodesk-in media və əyləncə bölməsi olan Kinetix tərəfindən buraxıldı.

Autodesk məhsulu 3D Studio MAX versiyasının ikinci buraxılış yeniləməsində satın aldı və sonrakı iki buraxılışda inkişafı tamamilə daxililəşdirdi. Daha sonra məhsulun adı Autodesk-in satın aldığı Montrealda yerləşən proqram şirkəti Discreet-in adlandırma konvensiyalarına daha yaxşı uyğunlaşmaq üçün "3ds max" (bütün kiçik hərf) olaraq dəyişdirildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Share3ds Max 2024.1 Update Release Notes. 2023.
2. ↑  Autodesk releases 3ds Max 2024.1. 2023.
3. ↑  .
**Misir türkləri** (ərəb. أتراك مصر) olaraq da adlandırılan Misirdəki türklər, Tolunoğulları (868-905), İhşidi (935-969), Məmlük (1250-1517) və Osmanlı daxil olmaqla müxtəlif türk sülalələrinin idarəetməsi dövründə bölgəyə gələn köçkünlərin nəslindən olan qismən və ya tam türk mənşəli Misir vətəndaşlarıdır

Tarixi
------

XI əsrdə Misir bəhri sülaləsi ilk dəfə Osmanlı Sultanı I Səlim tərəfindən idarə olunurdu. 1517-ci ildə Ridaniyyə döyüşü ilə Misiri fəth etdikdən sonra başlayan türk hökmranlığı ilə bölgədə məskunlaşan türklərə verilən addır.
Misir türkləri tarixi prosesdə böyük vəzifələr götürmüşlər. Onlar səlib ordularına qarşı apardıqları döyüşlərlə yanaşı, bu günədək işğal olunmuş bölgələrdə müqəddəs ziyarət yollarının və bölgələrinin müdafiəçisi olublar.

Əhalisi
-------

Camal Nkrumahın Misir Əhrəm Həftəlik qəzetindəki məqaləsinə görə, türk azlığının əhalisinin hesablamaları 100.000 ilə 1.500.000 arasında dəyişir. Bununla belə, 1971-ci ildəki hesablamalar Misirdə təkcə Girit türklərinin əhalisinin 100.000 nəfər olduğunu göstərir. 1993-cü ildəki başqa bir hesablamada Misirdəki türk azlığının o dövrdə 1,5 milyon olduğu iddia edilirdi.

Mədəniyyət
----------

Misir Osmanlı hakimiyyəti dövründə bilavasitə türkdilli elitalar tərəfindən idarə olunurdu. Nəticə etibarı ilə Misir ərəbcəsində türk dilinin təsiri Levant ərəbindən daha çox olmuşdur. Bu gün bir çox türk lüğət elementləri (və türkcədən farscadan keçən sözlər) Misir ərəbcəsinə sıx şəkildə inteqrasiya olunub.

Həmçinin bax
------------

* Misir
* Türk xalqları

Xarici keçidlər
---------------

* Misir prezidenti türkləri sinirləndirdi
* Misirə sığınan türklər – Stalindən qaçışMisir-Türkiyə qarşıdurması: Quru təhdidlər, yoxsa real müharibə?

İstinadlar
----------
**Feliçe Plaşido Borel** (ital. səslənmə: [feˈliːtʃe boˈrɛl]; 5 aprel 1914, Nitsa – 21 yanvar 1993, Turin) — İtaliyalı keçmiş futbolçu. Mövqeyi hücumçu olub. İtaliya millisi ilə 1934-cü il Dünya Çempionatının qalibi olub.

Futbolçu Ernesto Borelin oğlu və Aldo Borelin kiçik qardaşıdır, buna görə tez-tez *II Borel* kimi qeyd olunur. "Yuventus" klubunun ən yaxşı bombardirlərindən biridir — 157 qol.

Karyerası
---------

### Klub

1932-ci ildə peşəkar futbolda debüt edib. İlk klubu İtaliya A Seriyasında 206 oyuda iştirak edərək doqquz mövsüm keçirdiyi "Yuventus" klubu olur. Bu müddət ərzində üç dəfə İtaliya çempionluğunu və İtaliya Kubokunu qazanır.

1941-ci ildə Yuvenin əsas rəqibi "Torino" klubuna keçir, lakin növbəti mövsüm doğma klubuna qayıdır.

Karyerasının son üç ilində yalnız iki matç keçirdir, biri "Alessandria" klubunun heyətində, digəri isə "Napoli" klubunun heyətində.

### Milli Komanda

22 noyabr 1933-cü ildə Borel İtaliya milli komandasında Macarıstana qarşı oyunda debut edir və həmin matçda yeganə qolu vurur. Milli komandanın tərkibində 1934-cü il dünya çempionatında iştirak edərək dünya çempionu olur.

Karyerasını bitirdikdən sonra
-----------------------------

1958–59 mövsumundə "Kataniya" klubunun Direktoru olur.

Uğurları
--------

* Dünya Çempionu 1934
* İtaliya çempionu: 1933, 1934, 1935
* İtaliya Kubokunun qalibi: 1938

### Fərdi

* İtaliya çempionatının bombardiri: 1933, 1934
* Bir mövsümdəki qol sayına görə "Yuventus"un rekordçusu: 36 qol

İstinadlar
----------

1. 1 2  Felice Borel // FBref.com (çd.).
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2013-11-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-16.

Xarici keçidlər
---------------

* İtaliya Futbol Federasiyasının saytında millinin çıxış statistikası. Arxivləşdirilib 2013-11-13 at the Wayback Machine (ital.) )
* "Futbol Ensiklopediyası" ndakı oyunçu haqqında məlumat.  (ital.) )
* Se n'è andato Farfallino Borel, l'ultimo dei ragazzi del '34 — Corriere della Sera

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | eu-football.info (oyunçu) · FootballDatabase.eu · National Football Teams.com · Transfermarkt (oyunçu) · worldfootball.net (oyunçu) |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Xaçın.

**Xaçın**- Erkən orta əsrlərdə Yuxari Qarabagda Albaniyaya məxsus qalanın adı olmuşdur.

Toponimikası
------------

İlk dəfə "Albaniya tarixi" mənbəində çəkilmişdir. («Albaniya tarixi», I kitab , fəsil).X əsr ərəb müəllifi Əbu Dulaf bu adı Xaçik qeyd etmişdir. Toponim xristian dini simvolu xaç (Mənşəcə hind-Avropa din ailəsinə məxsus bu söz qədim mənasında "bulaq", "çırpı", "üst-üstə çarpaz qoyulmuş ağac parçası" mənasında olmaqla od alınmasının ifadə edir. Sonra xristian dini ilə Albanlara keçmişdir) və türk dillərində in "mağara", "zağa" sözlərindən ibarətdir. "İn" sözü Cənubi Qafqazda bir sıra toponimlərdə əksini tapmışdır. XIX əsrdə Gürcüstanda Bazikin, Kalakin, Kimak-in (Budaqov) və s. Azərbaycan oronomiyasında bu söz İnqa (Şəki r-nunda dağ adı) və İnqaya (Kəlbəcər r-nunda mağaranın qaya adı) toponimlərində əksini tapmışdır. Beləliklə Xaçın toponimi «Xristian mağarası ( zağası) mənasındadır.

Tarixi
------

Xristian dinini yayan missionerlər mağarada, qayalıqlarda yaşayırdılar. Sonra bu yerlər müqəddəs sayılaraq ziyarətgah, pir sayılmışdır. Deməli, Xaçın əvvəlcə sitayiş edilən dağın və oradakı zağanın adı idi. XII əsrdə yaranmış Xaçın knyazlığının mərkəzi olmuşdur.
Orta əsrlərdə Xaçın mahalı Yuxari Qarabagın 5 mahalından biri olmaqla xristian dinli albanların və orta əsrlərdə ora köçüb gəlmiş ermənilərin məskunlaşdığı ərazi idi. Alban dövlətçiliyini davam etdirən son qurum XII-XIII əsrlərdə məhz Xaçın knyazlığı olmuş və ona monqollar son qoymuşlar.
XIX əsrdə Gürcüstanda Xaçın Qazılı (indi Marneuli r-da), Xaçın çay, Xaçgöy (indi Salqa r-nunda), Borçalıda Xaçsu (kənd adı), Zəngəzurda (Qafan r-nunda) Xaçın-Xut, Şuşa qəzasında Xaçınart, Xaçınyali (Daşkəsən r-nu Alaxançallık ), Xaçınyal (Kəlbəcər r-nunuda Qamışlı kənd), Xaçın dərəsi ( yenə orada), Əsgəran rayonun Daş bulaqlı kəndində Xaçın döşü; Xaçın talası (Tovuz rayonu Əsrik Cırdaxan k.) Ermənistanda XIX əsrdə iki Ağ-xaç (1110) Xaçkoy və s. adlarla mənaca eynidir.

Həmçinin bax
------------

* Sünik
* Arsak

İstinadlar
----------

1. ↑  B.Budaqov,Q.Qeybullayev Yuxarı Qarabağın Toponimləri

Xarici keçid
------------

* http://www.azerbaijans.

| ⛭Qədim Azərbaycan şəhərləri |
| --- |
| Azərbaycan | Təbriz şəhəri • Ərdəbil şəhəri • Marağa şəhəri • Təxti Süleyman • Həsənlitəpə • Kəndovan kəndi • Nəriz şəhəri • Xunə şəhəri | Azərbaycan, Aran, Şirvan, Muğan |
| Muğan | Həməşərə şəhəri • Hasıllı şəhəri • Mahmudabad şəhəri • Bərzənd şəhəri • Bəcirəvan şəhəri • Varsan şəhəri • Şəhriyar şəhəri |
| Şirvan | Dərbənd şəhəri • Quba şəhəri • Şamaxı şəhəri • Qədim Şirvan • Qədim Şabran • Yunan şəhəri • Moz şəhəri • Niyazabad şəhəri • Xursan şəhəri • Bəndovan şəhəri • Qırxçıraq şəhəri |
| Arran | Qədim Gəncə • Qədim Qəbələ • Xaçın (Albaniya) • Xunan şəhəri • Qədim Beyləqan • Nuxa (indiki Şəki) şəhəri • Bərdic şəhəri • Xanarxı kəndi • Atəşpərəstlər daxması (Qazax rayonu, Xanlıqlar kəndi) • Ərşə kəndi • Xılxına şəhəri |
| Naxçıvan | Naxçıvan şəhəri • Qarabağlar şəhəri • Cuğa şəhəri • Astabad şəhəri • Əncan şəhəri
 |
Parisdə Eyfel qülləsi
**Paris sindromu** (*fr.* Syndrome de Paris, *yap.* パリ症候群, *Pari sekoqun*) — Fransanı ziyarət edən turistlərdə, xüsusilə də yapon turistlərində qeydə alınan psixi pozuntu. İlk dəfə 1986-cı ildə Fransada çalışan yapon psixiatrı Hiroaki Ota tərəfindən müəyyən edilmişdir. Mahiyyət etibarilə Stendal və Yerusəlim sindromuna çox yaxındır.

Hər il ən azı 12 yapon turisti Fransa paytaxtını ziyarət etdikdən sonra psixoloqlara müraciət edir. Zərərçəkmişlərin əksəriyyəti yerli sakinlərin aqressiv hərəkətlərindən şikayət edirlər. Xəstələrin üçdə ikisi bir neçə psixoterapiya seansından sonra normal vəziyyətə qayıda bilir. Lakin yerdə qalanlar daha uzunmüddətli müalicə kursuna ehtiyac duyurlar və əksər hallarda onlara kəskin psixoz diaqnozu qoyulur.

Psixoloq Erv Benhamounun fikrincə, yapon turistlərin psixikası Paris kimi şəhərləri ziyarət etməyə hazır deyil. Onlar qonaqpərvərlik görəcəklərini düşünsələr də, bunun tamamilə əksi ilə rastlaşırlar və onların əsəbləri bu cür gərginliyə dözmür.

Yapon dükanlarında müştəri kraldır, halbuki Parisdə satıcılar onlara xüsusi diqqət yetirmirlər. İctimai nəqliyyatda insanlar kobud və soyuqdur, küçə oğurluqları isə vəziyyəti daha da pisləşdirir. Zərərçəkmişlərdən biri şikayətlənir — "Paris bizim üçün arzular şəhəridir. Bütün fransızlar gözəl və zərifdir. Lakin biz onlarla üz-üzə gəldikdə anlayırıq ki, çox yanılmışıq. Biz tamamilə fərqliyik, həm xaraktercə, həm də həyata baxışlarımıza görə."

İstinadlar
----------

1. ↑  "'Paris Syndrome' strikes Japanese". 2009-10-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-12-26.
2. 1 2  "'Paris Syndrome' leaves tourists in shock". 2011-12-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-12-26.

| ⛭**Paris** |
| --- |
| Tarix  • Coğrafiya  • Əhali  • İqlim  • Mədəniyyət  • Hökümət orqanı  • Siyasət  • İqtisadiyyat  • Təhsil  • Gerb  • Himn  • Bayraq |
| Bələdiyyə rayonları | I  • II  • III  • IV  • V  • VI  • VII  • VIII  • IX  • X  • XI  • XII  • XIII  • XIV  • XV  • XVI  • XVII  • XVIII  • XIX  • XX |
| Paris mövzularda | Hava limanları  • Şarl-de-Qoll  • Orli  • Körpülər  • Mədəniyyət  • Absolutizm dövründə Parisin   • Velisoped nəqliyyatı  • Vélib’  • İqtisadiyyat  • Təhsil  • Tarix  • Xronologiya  • Orta əsrlərdə Paris  • Kitabxanalar  • Bələdiyyə başçıları  • Muzeylər  • Ən hündür binalar  • Sindrom  • Din  • Meydanlar  • Topoqrafiya  • Nəqliyyat  • Metro  • RER  • Turizm  • Parisdə etnik qruplar |
| Əlaqəli məqalələr | Böyük Paris  • Paris Metropolitan Area  • İl-de-Frans  • Adı |
**Yermolov adası** — Nordenşeld arxipelaqına daxil olan ada. Şimal Buzlu okeanın Kara dənizi suları ilə əhatələnmişdir. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir.

Yerləşməsi
----------

Arxipelaqın şimalında qərarlaşır. Ruskiy adasından 5 kilometr cənubda yerləşir. Yermolov adası həmcinin Litke adaları qrupuna daxildir. Daxil olduğu qrupun şimal hissəsində yerləşir. Şimaldan, qərbdən və cənub-şərqdən arxipelaqa daxil digər adalarla əhatələnmişdir. Şimaldan Ruskiy adası, Hidroqraf adası və Şileyko adası, qərbdən Torisnıy adası, cənub-şərqdən isə Pedaşenko adası və Unkovski adası ilə sərhədlənir. Cənub-şərq hissəsində elədə böyük olmayan adalar vardır. Paxtusov adaları qrupundan Lelin boğazı ilə ayrılır.

Ümumi məlumat
-------------

Yermolov adası Litke adalarının ən iri adasıdır. Üstəlik Nordenşeld arxipelaqının isə ən iri adalarından biridir. Qərbdən şərqə ovalvari quruluşa malikdir. Qərbində uzunluğu 3,5 km olan yarımada vardır. Adanın qərbində yerləşən Kamenistı burnundan, şərqində yerləşən Povorotnıy burnuna qədər məsafə 13 kilometrdir. Eni isə mərkəzi hissəsində 6 km təşkil edir. Adanın şimalında Zamançivaya buxtası yerləbuxta danın daxilinə 300 metr daxil olur. Buxtanın diametri 1,5 km-dır.

Praktiki olaraq adanın səthini elə də hündür olmayan qayalar tutur. Qərb hissədə qayaların hündürlüyü 25 metr cixarındadır. Mərkəzi hissəlırdə qayalın hündürlüyü 29–35 m, şərqdə isə 40 metr çatır. Elə adanın ən hündür nöqtəsi 40 metr olara bu hissədə yerləşir. Cənub-qərb sahillərinə və Zamançivaya buxtasına çoxlu sayda axarlar axır. Bu axarları heç birin adı yoxdur. Qış ayları isə tamamən donurlar. Adanın mərkəzi hissəsində isə elə dı böyük olmayan şirinsulu göllər vardır. Sahilləri alçaqdır. Bircə qərbində yerləşən yarımadada kiçik hündürlüyə malik sahil vardır.

Ada ərazisinin böyük hissəsi buzdan azaddır. Bitki örtüyünə gəldikdə əsasən mamır, şibyə və az miqdarda da olsa ot bikilərinə rast gəlinir. Şərqində yerləşən hündürlükdə geodeziya obyekti vardır.
1993-cü ildə Arktika qurşağının qorunması məqsədi ilə burada qoruq yaradılmışdır. Ada da həmçinin Böyük Arktik qoruğunun ərazisinə daxildir.

Tarixi
------

Ada öz adını 1901-ci ildə Rusiya Arktika ekspedisiyasına rəhbərlik etmik Zarya gəmisinin kapitanı Eduard Vasili Toll tərəfindən almışdır. Aleksey Serqeeviç Yermolov dövlət və ictimai xadim, aqronomiya sahəsində alim, Peterburq elmlər akademiyasının fəxri üzvü olmuşdur. Ekspedisiyaya getməzdən əvvəl Eduard Toll Yermolovun rəhbərliyi altında işləyirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Böyük Arktik qoruğu". 2008-04-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-03.
2. ↑  Arktikada adlar
**Yollar və məmləkətlər (dövlətlər, krallıqlar) haqqında kitab** (*ərəb.* كتاب المسالك والممالك‎‎ ***Kitab əl-Məsalik və-l-Məmalik***) — orta əsr ərəb tarixi-coğrafi ədəbiyyatının məşhur janrlarından biri. Ptolemeyin coğrafiyasından fərqli olaraq belə təsviri coğrafiya "yollar və ölkələr haqqında elm" adlandırmışdır (*ərəb.* علم المسالك والممالك‎‎ *'ilm əl-məsalik və-l-məmlik*).

Yollar və məmləkətlər haqqında kitablar janrı IX əsrdə yaranmışdır. Bu janrın ilk kitabı müsəlman coğrafiyaşünası İbn Xordadbehin "Yollar və məmləkətlər haqqında kitab"ıdır. Müəllif burada əsas diqqəti rayonlar və şəhərlər arasındakı yolların təsvirinə, aralarındakı məsafələri dəqiq göstərməyə həsr etmişdir. Əl-Məsudi (ö. 956) xilafət əyalətlərindən birində poçt rəhbəri vəzifəsində çalışan İbn Xordadbehin coğrafiyasını elçilər və poçtalyonlar üçün elm adlandırsa da, yollar və məmləkətlər haqqında kitablar sayəsində topoqrafiya 9-10-cu əsrlərdə Ön Asiyanın ərazisi Antik dövrün sülh topoqrafiyasından daha yaxşı məlumdur. Akademik Bartold onları "ərəb coğrafi ədəbiyyatının ən qiymətli əsərləri" adlandırmışdır .P.Kristensenə görə, yollar və məmləkətlər haqqında kitablar, o cümlədən Yəqubinin "Ölkələr kitabı" və Qudama ibn Cəfərin "Torpaq vergisi kitabı" məmurlar tərəfindən dövlət məmurları üçün yazılmış inzibati və fiskal cib kitabçaları olmuşdur .

İbn Xordadbehdən başqa, əl-İstəxri, İbn Havqəl, əl-Bəkri, Ceyhani, əl-Mühəlləbi və başqaları bu janrda öz əsərlərini yazmışlar.

İstinadlar
----------

1. ↑   Крачковский И. Ю. Арабская географическая литература. — Восточная литература РАН, 2004. — С. 128. — 919 с.
2. ↑  Джаксон Т. Н. Коновалова И. Г. Подосинов А. В. Imagines Mundi. Античность и средневековье. — М.: Рукописные памятники древней Руси, 2013. — С. 169. — 424 с.
3. ↑  *Janssen C.* Bābil, the City of Witchcraft and Wine: The Name and Fame of Babylon in Medieval Arabic Geographical Texts. Mesopotamian history and environment. University of Ghent. 1995. 16.
4. 1 2  *Christensen P.* The Decline of Iranshahr: Irrigation and Environments in the History of the Middle East, 500 B.C. to A.D. 1500. Museum Tusculanum Press. 1993. 32.
5. ↑  *Бартольд В. В.* Сочинения. Наука. 1973.
**Şitalakşa** (benq. শীতলক্ষ্যা নদী; *Shitalokkha Nodi*) — Brahmaputranın bir qoludur. Başlanğıcının bir hissəsi Banar çayı kimi də tanınır. Çay 110 kilometr (68 mil) uzunluğundadır və təxminən 300 metr (980 ft) uzunluğunda hissəsi Narayanqang yaxınlığından keçir. Çay Narsinqdi ilə sərhədi təşkil edərək Qazipur bölgəsindən axır və sonra Narayanqang rayonunun ərazisindən keçir. 

Çayın maksimal dərinliyi 70 fut (21 m), orta dərinliyi isə 33 fut (10 m)-dir.  

Van den Brokun xəritəsində çay Barrempooter (Brahmaputra) qərbə axan Lekki adlı çay kimi qeyd edilmişdir. Van den Brokun dövründə (1660) Şitalakşa böyük və sürətlə axan çay idi. XIX əsrin əvvəllərinə qədər belə idi.  Bununla yanaşı, Van den Broukun xəritəsinin düzgünlüyünə dair bəzi qeydlər də var.

Tarixi
------

Keçmiş bölgənin paytaxtı Sonarqaon, Şitalakşa sahillərində qurulmuşdu. Bölgənin keçmiş hökmdarı İsa xan tərəfindən çayın sahillərində qala inşa edilmişdir. Çayda olan Sonakanda qalası Portuqaliya quldurlarına qarşı durmaq üçün inşa edilmişdir. Sahillərində bir neçə tarixi məscid - Bandarshahi məscidi (1481-ci ildə Baba Saleh tərəfindən inşa edilmişdir), Kadam Rəsul məscidi (Məhəmmədin izləri var), Mariamer məscidi (Şaista Xan tərəfindən inşa edilmişdir) və s. var.

İqtisadi əhəmiyyəti
-------------------

Şitalakşa çayı bir vaxtlar müslin sənayesi üçün vacib bir mərkəz idi.  Bu gün də sahillərində bədii toxuculuq mərkəzləri var. İstilik elektrik stansiyaları çayının kənarında yerləşir.  Çayın içinə atılan yüksək miqdarda tullantı, narahatlığa səbəb olur.

Narayanqangda çayın limanı var. Hökumət xarici sərmayə ilə Şitalakşa çayında yük limanının inşasını təsdiq etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Md Mahbub Murshed.* Shitalakshya River // Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal (redaktor). Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh (Second). 2012. 2022-06-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-04.
2. ↑  Roy, Niharranjan, *Bangalir Itihas, Adi Parba*, first published 1972, reprint 2005, p. 86, Dey’s Publishing, 13 Bankim Chatterjee Street, Kolkata, ISBN 81-7079-270-3
3. ↑  *Md Mahbub Murshed.* Shitalakshya River // Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal (redaktor). Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh (Second). 2012. 2022-06-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-04.
4. ↑  *Md Mahbub Murshed.* Shitalakshya River // Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal (redaktor). Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh (Second). Asiatic Society of Bangladesh. 2012. 2022-06-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-04.
5. ↑  "Govt okays container terminal on Shitalakhya". The Independent. Dhaka. UNB. 2007-08-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2007-11-17.
**Aleksitimiya** — hisslərinə ad qoya bilməmək, hisslərinin nə olduğunun fərqinə varmamaqdır. Başqa cür buna duyğusal korluq da deyilir. Empatiyanın əksidir.

Haqqında
--------

İçində nə kədər, nə də başqa bir duyğu daşımayan bu insanlar duyğularını düşüncələrindən ayırd edə bilmirlər. Bunu ətraf cəmiyyət normal qəbul etsə də, əslində normal bir hadisə deyil. Aleksitimiya ən asan şəkildə duyğularını tanıma, ayırd və ifadə etmə çətinliyi də adlanır. Aleksitimiklər öz duyğularından əlavə olaraq, başqa insanların da duyğularını başa düşmürlər. Bu bir xəstəlik olaraq deyil, çatışmazlıq olaraq qəbul edilir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Aleksitimiklər günlük həyatlarında düşünə bilən, başqalarına başa sala bilən, münasibətlər qura bilən insanlardır, Ancaq duyğu və düşüncələri arasında əlaqə qurub ayırd edə bilməkdə çətinlik çəkirlər. Zəki olurlar ancaq bu zəkalarını daha çox duyğularından qaçmaq üçün istifadə edirlər. Yəni zəkasına heyran qaldığınız bəzi insanların sosial tərəflərinin pis olmasına səbəblərdən biri də budur: duyğularını anlamamaq, tanımamaq, ifadə edə bilməmək. Duyğularını düşüncələri olaraq qəbul edirlər.

Əsasları
--------

Aleksitimik şəxslərin xüsusiyyətləri 4 əsasda toplanır:

*1) Duyğuları hiss etmək və ifadə etməkdə çətinlik çəkmək*

Duyğularını çox kobud şəkildə "rahat olmaq və narahat olmaq" kimi bəsit kəlimələrlə ifadə edə bilirlər. Onlara nə hiss etdiklərini soruşduqda isə sanki bu sözün nə mənaya gəldiyini bilmirlər. Tez-tez bədənlərindəki şikayətlərdən danışırlar. Duyğusal həyatlarındakı problem bəzən duruşlarındakı donuqluq və duyğularının üzlərindən anlaşılmamasında da özünü bəlli edir. Aleksitimik insanlara yaşadıqları pis bir hadisə əsnasında nələr hiss etdikləri soruşulduqda, o anda nələr düşündüklərini, nə etmək və nə demək istədiklərini ətraflı bir şəkildə danışırlar. Duyğularını təkidlə soruşduqda isə nə zaman duyğularını, nə zaman düşüncələrini danışacaqlarını bilmirlər.

*2) Xəyal qurmaqda çətinlik çəkmək*

Nadir hallarda da olsa, xəyal qursalar belə bunu bir zaman itkisi olaraq qəbul edirlər. Qurduqları xəyallar adətən gerçəklikdən uzaqlaşmadan, quru və rəngsiz xəyallar olur. Hətta bəzi deyimlərə görə onlar heç yuxu görmürlər və yetişkin həyatlarında heç xəyal qurmurlar.

*3) Operativ düşünmək*

Öz iç dünyalarından uzaq, son dərəcə sadə, robot kimi bir həyatları olur. Problemlərin dərininə getməkdənsə, üzdəki səbəblərlə maraqlanmağı seçirlər. Aleksitimiklərin bu hərəkətləri ətrafla olan münasibətlərə də təsir edir. Qarşılaşdıqları problemləri ən qısa yolla həll edirlər və eyni problemi təkrar yaşamamaq üçün tədbirlər alırlar. Bu da ətrafdakı insanlar tərəfindən normal qəbul edildiyinə görə hər kəs tərəfindən sevilirlər.

*4) Ətrafa ayaq uydurmaq*

Daha çox çölə açıq bir xasiyyətləri olur. Çünki ətrafa ayaq uydurmaq düşüncəsi içində olurlar. Bu da ətraf tərəfindən sevilir və normal qarşılanır, Amma bu vəziyyətə "yalançı normallıq" deyilir.

İstinadlar
----------

* Aleksitimiya
* Aleksitimiya haqqında
**Moharram (Elyar) Kamrani** (1979, Əhər, Şərqi Azərbaycan ostanı) Güney Azərbaycanlı siyasi aktivist və AzNews TV (AN. T) televiziyasının baş müdiridir.

Həyatı
------

Elyar Kamrani 1979-cu ildə Güney Azərbaycanın Qaradağ mahalında anadan doğuldu. İlk və orta məktəbini Əhər şəhərində bitirib və 1998-ci ildə Urmiya Universitetində baytarlıq üzrə təhsil almağa başlayır. 2005-ci ildə doktorantura təhsilini bitirdi və 2013-cü ildə Əhər Azad universitetinin hüquq fakültəsinə daxil olur və 2016-cı ildə məzun oldu.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

Elyar Kamrani məktəb illərində şəhər qəzetlərində məqalələr yazırdı və universitetdə oxumağa başlayanda siyasi-ictimai fəaliyyəti daha da artdı və bir İnsan hüquqları müdafiəçisi olaraq tanınmağa başladı, o cümlədən "Ustad Şəhryar Kanunu", "Səttar Xan Konfransı", "Nizami Gəncəvi Qurultayı"nda şirkət etmişdir.

Bir neçə jurnalda, o cümlədən "Baxış", "Oyanış", "Ölkə", "Yaşıl" və bir çox başqa nəşrlərdə məqalələr yazıb dərc etdmişdir. Həmçinin "Baxış", "Oyanış" jurnallarının məsul direktoru və redaktoru olmuşdur. Elyar Kamrani həm də "Azərbaycan Tələbə Nəşrləri Mərkəzi"nin mərkəzi şurasının təsisçisi və üzvü olubdur.

#### Həbs edilməsi

2004-cü ildə qardaşı Saleh Kamrani ilə birlikdə Babək qalası Qurultayının ildönümü ərəfəsində Urmiya şəhərində gözaltına alınır. Bundan sonra o, müxtəlif mərasimlərdə, o cümlədən 2005-ci ildə həbsə məhkum edilib. 2018-ci ildə Əhər şəhərində İran dövlətinin təhlükəsizlik quvvələri tərəfindən təkrar həbsə məhkum edildi.

#### İran'dan çıxdıqdan sonra

Nəhayətdə İran dövlətinin basqılarından dolayı Dr. Elyar Kamrani 2019-cu ildə İran'dan çıxmağa məcbur qaldı və Türkiyə'də sürgün həyatına dəvam edir.

2019-cu ilin ilk aylarında AzNews TV (AN. T) televiziyasında baş müdir olaraq fəaliyyətə başladı və neçə ay sonra da bir neçə Güney Azərbaycan milli fəallari ilə bərabər Azərbaycan Mərkəz Partiyasını təsis etdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Iran: Incommunicado detention/ Fear of torture and ill-treatment/ Possible prisoners of conscience". Amnesty International (ingilis). 2006-04-01. 2022-04-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-12.
2. ↑  "Iran: Further information on Incommunicado detention/ Fear of torture and ill-treatment/ Possible prisoners of conscience". Amnesty International (ingilis). 2006-05-01. 2020-04-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-12.
3. ↑  *admin-hr.* "Activist Maharam Kamrani Arrested in East Azerbaijan Province". Hrana (ingilis). 2018-10-27. 2022-05-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-12.
4. ↑  "Azərbaycan Mərkəz Partiyasının açılış təqdimatı olub » Ovqat.com". Ovqat.com. İstifadə tarixi: 2023-09-12.
Mavi beret
**Mavi Beret** — müxtəlif dövlətlərdə qoşun növlərinin taxdığı baş geyimidir. Bu qoşunlar sülhü bərpa etmək üçün mövcuddur. Bir sıra dövlətlərin göy beretliləri :

**Azərbaycan Ordusu** - I Qarabağ Müharibəsi zamanı Xüsusi Kəşfiyyat qrupu bu baş geyimindən istifadə edirdilər. Hal-hazırda isə bu baş geyimindən Azərbaycan Respublikası Daxili Qoşunların Xüsusi Vasitələrin Tətbiqi Dəstəsi istifadə edir. Xüsusi Vasitələrin Tətbiqi Dəstəsi xüsusi təlim keçmiş peşəkar elit dəstələrdir.

**ABŞ Ordusu** - Birləşmiş Ştatlar Hava Təhlükəsizlik Qüvvələri.

**Belarus Ordusu** - Mobil Qüvvələr.

**BMT** - Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Sülhü qoruyan qoşunu.

**Türkiyə Ordusu** - Jandarma (Türkiyə) qrumunun Dağ komando birlikləri.Dağ və Komando birlikləri ilə yanaşı Paraşütçü Komando birlikləri,Quru Qüvvələri Komandirliyi tabeçiliyində təşkilatlandırılmış birliklərdir. Jandarma Komando birliklərindən fərqli olaraq; sahələrinə görə paraşüt, alpinistlik, yaxın döyüş təhsili almış xüsusi piyada əsgərləridir. Bu əsgərlərin prioritetli vəzifəsi düşmən xəttinin gerisində olan strateji hədəflərin təsbit edilərək məhvidir.

**Yunanıstan Ordusu** - "Evzones" Yunan Prezidentinin Qvardiyası bu baş geyimindən istifadə edirlər.

**Rus Ordusu** - Rusiyanın Bort Qoşunu (Xüsusi Təyinatlı Paraşütçü-Desant Qoşunları)və Rusiya Müdafiə Nazirliyinin Tabeçiliyində olan Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrdə bu baş geyimindən istifadə edirlər.

Moskvada parad, 2009-cu il
**Ukrayna Ordusu** - Xüsusi Paraşüt-Desant Qoşun Birləşmələri.

**Qazaxıstan Ordusu** - Aeromobil Qoşunu.

**Civil Air Patrol** - Milli Göy Beretin diplomlu mütəxəssisləri olan Vətəndaş Hava Patrul Üzvləri.

Həmçinin bax
------------

* Qırmızı beret
* Yaşıl beret

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Mavi beret ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Daxili Qoşunların Mavi Beretlilərinin and içməsi
* Azərbaycan Mavi Beretliləri
* Azəri Mavi Beretliləri
* Türk Mavi Beretliləri
* Türkiyə Dağ Komando Məktəbi
* Jandarma Dağ Komando Məktəbi
* Rus Mavi Beretliləri
* Rus Mavi Beretlilərinə Həsr Olunmuş Mahnı
**Kim Milton Nilsen** (dan. Kim Milton Nielsen; 3 avqust 1960, Kopenhagen, Danimarka) — danimarkalı keçmiş beynəlxalq futbol hakimi.

Hakimlik karyerası
------------------

Kim Milton Nilsen 1976-cı ildən, 15 yaşından hakimliyə başlayıb. 1986-cı ildən Danimarka çempionatının oyunlarına təyinat alıb, 1988-ci ildən isə beynəlxalq oyunları idarə etmək hüququ qazanıb. 1993-cü ildə Almaniyanın "Verder" və İspaniyanın "Barselona" komandaları arasında oynanan UEFA Superkuboku matçını idarə etdikdən sonra tanınmağa başlanıb. Bir il sonra, 1994-cü ildə UEFA Kubokunun final matçı Kim Milton Nilsenin rəhbərlik etdiyi Danimarkalı hakimlər briqadasına etibar edilib. 1996-cı ildə o, ilk dəfə böyük beynəlxalq turnirə — Avropa çempionatına təyinat alıb. Ümumiyyətlə, Kim Milton Nilsen 1996-cı ildən 2004-cü ilədək yığma komandalar səviyyəsində keçirilmiş mötəbər turnirlərin hamısına təyinat alıb.

Kim Milton Nilsen Çempionlar Liqasında 59 matç idarə edib. O, 2004-cü ildə Fransanın "Monako" və Portuqaliyanın "Porto" komandaları arasında keçirilmiş qitənin ən nüfuzlu klub turnirinin final oyununu idarə edib.

2005-ci ildə 45 yaşlı Kim Milton Nilsen FİFA-nın qoyduğu yaş məhdudiyyətinə çatıb. O, sonuncu dəfə 16 may 2006-cı ildə Danimarka çempionatı çərçivəsində keçirilmiş görüşdə hakimlik edib.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Kim Milton Nielsen". eurosport.co.uk. 2023-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-18.
2. ↑  "Edición del Per?embe 11 ?ubat de 1993, Página 2". mundodeportivo.com. 2020-03-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-18.
3. ↑  "Salzburg 0-1 Internazionale". UEFA.com. 2020-01-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-18.
4. ↑  "EURO 1996 England » Referees". worldfootball.net. 2021-11-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-18.
5. ↑  "Kim Milton Nielsen » Matches as referee". worldfootball.net. 2021-02-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-18.
6. ↑  "Monaco 0-3 Porto". UEFA.com. 2019-05-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-18.

Xarici keçidlər
---------------


**Vikianbarda** **Kim Milton Nilsen** ilə əlaqəli mediafayllar var.

* *Soccerway.com* saytında profili (ing.)
**Financial Times** (FT) — Londonda gündəlik nəşr olunan beynəlxalq ingilis iqtisadi-siyasi qəzet və dünyanın qabaqcıl biznes xəbərləri və məlumatları təşkilatlarından biri. Dünyanın 24 şəhərində çap olunur: London, Lids, Liverpul, Dublin, Paris, Frankfurt, Stokholm, Milan, Madrid, Nyu-York, Çikaqo, Los-Anceles, San-Fransisko, Dallas, Atlanta, Mayami, Vaşinqton, Tokio, Honkonq, Sinqapur, Seul, Dubay, Yohannesburq və İstanbul.

Ümumi məlumat
-------------

Böyük Britaniyanın gündəlik qəzeti, maliyyə sferasında ingilis dilində çıxan ən nüfuzlu dövri nəşrlərdən biri. Əsası Londonda jurnalistlər C. Seridan və Q. Bottomli tərəfindən qoyulmuş, ilk nömrəsi 09.01.1888-ci ildə çap olunmuşdur. İndiki adı ilə 13.02.1888-ci ildən buraxılır. 1945-ci ildə "Financial News" (1884) qəzeti ilə birləşən "Financial Times"-ı B. Britaniyanın "Pirson" ("Pearson") nəşriyyat şirkəti əldə etmişdir. 1979-cu ildə qəzet ilk dəfə ölkə xaricində (Frankfurt-Maynda) nəşr olunmuş, elə həmin vaxtdan maliyyə sahəsində aparıcı dünya KİV-lərindən birinə çevrilmişdir. Özünün saytı (FT.com; 1995) olan ilk nəşrlərdən biridir. 2015-ci ildən "Financial Times" Yaponiyanın "Nikkey" mediakorporasiyasına məxsusdur. Tirajı 400 min nüsxədən çoxdur (2015).

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  The ISSN portal (ing.). Paris: ISSN International Centre, 2005. ISSN 0307-1766
4. ↑  "Financial Times". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc. 2012. Web. 18 Jul. 2012
< Arxivləşdirilib 2015-04-06 at the Wayback Machine>.
5. ↑  "Map Arxivləşdirilib 2007-03-03 at Archive.today." London Borough of Southwark. Retrieved on 28 October 2009.

Xarici keçidlər
---------------

* www.ft.com
**Koreya çayı** bitki kökləri, çiçəklər, meyvələr, taxıl, yeməli göbələk, dəniz yosunu və s.-dən hazırlanır.

Tarixi
------

 *Gakjeochong*, Goguryo məzarı. iki xanımla çay içən cəngavər(5–6-cı əsr) 
Üç Krallığın xatirələrində göstərilən Qaya qeydlərinə görə Ayodhya şahzadəsi əfsanəvi kraliça Ho Hvangok Camellia sinensis çay bitkisini Hindistandan Koreyaya gətirdi və onu Changvon şəhəri ilə həmsərhəd olan Begvolsan dağına əkdi. Samhan(3 xanlıq) dövründə labrador çayı və yaxu meyvə çayları, məsələn maqnoliya giləmeyvə çayı və goji giləmeyvə çayı daha geniş istifadə olunurdu.

Bir neçə əsr sonra Buddist rahibləri tərəfindən Çin çay mədəniyyətinin tətbiqi ilə çay kollarının sistematik şəkildə əkilməyə başlandığı güman olunur. Bulgapsa, Bulhoesa və Hwaeomsa kimi Koreyadakı erkən buddist məbədlərinin Koreya çay mədəniyyətinin doğulduğu yer olduğunu iddia edilir. Çin çay məhsullarının idxalı, Silla Kraliçası Seondeokun dövründə (631 Tang imperiyasından iki növ çay conça (전차; 磚茶) and dança (단차; 團茶) nın gətirilməsi ilə birlikdə Şilla kraliçası Sondokun (631‒647) hakimiyyəti dövründə Çin çay məhsullarının idxalı başladı. 765-ci ildə bir Buddist rahibin Kye Gyeongdeok və Budda üçün çay təqdim etdiyi deyilir. Camellia sinensis çay bitkisi 828-ci ildə kral Hongdokun Tang İmperiyasından toxumunu alaraq Cirisan dağına əkmək üçün göndərdiyi vaxtdan etibarən ölkədə yayıldı. Çay adətən Budda, eləcə də mərhum əcdadların ruhlarına təqdim olunurdu.

Çay mədəniyyəti Qoryo sülaləsi dövründə çiçəklənməyə davam etdi. Çay təklifi Yondungho və Palgvanho kimi ən böyük milli mərasimlərin bir hissəsinə çevrilmişdi. Kral Myongcungun dövründə(1131‒1202) Son-Buddist mərasimləri üstünlük təşkil edirdi. Cong Mongcu və digər alimlər çay görüşlərindən-dahe (다회; 茶會) böyük zövq alırdılar. 1123-cü ildə Qoryonu ziyarət edən Song sülaləsinin elçisi Xu Cing Qoro xalqı çay içməyi sevir və gündə üç dəfə çay süfrəsi açır deyə Gaoli tucingdə qeyd etmişdi. Çay və şərab dükanlarında sikkələr qəbul edilirdi.

Aristokratlar sadə amərasimlər üçün çaydan istifadə edirdilər və bu darye (다례; 茶禮, "tea rite") adlanırdı. Coson sülaləsinin sonlarına doğru əhali əcdad ayinləri üçün çaydan istifadə etmək təcrübəsini qəbul etdilər. Çarye sözü (차례; 茶 禮, "çay ayini, mərasimi") darye sözü ilə eyni mənanı daşıyır və hal-hazırda cesa (əcdad ayinləri) kimi istifadə olunur. Əvvəllər bu iki söz sinonim idi, çünki əcdadlar üçün təşkil olunan ayinlərdə onlar üçün çay ehsan edilirdi. 4-cü əsrdə Çində məşhur olan kiçik tortlarla birgə çayın qablaşdırılması təcrübəsi Koreyada 19-cu əsrə qədər davam etdi.

1895-ci ildə Koreya imperiyasının kralı Gocong ilk dəfə qəhvədən istifadə etdi. 1896-cı ildə ərzaq mağazalarının daxilində çay otaqları yaranmağa başladı və ilk müasir çay evi 1924-cü ildə quruldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "darye" 다례(茶禮). Standard Korean Language Dictionary. National Institute of Korean Language. 23 March 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 March 2017.
2. ↑  "charye" 차례(茶禮). Standard Korean Language Dictionary. National Institute of Korean Language. 23 March 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 March 2017.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Kağan.

**Kağan** (özb. Kogon) — Özbəkistanın Buxara vilayətində şəhər. 1989-cu ildə əhalisi 48.054 nəfər imiş. Kağan keçmişdə Yeni Buxara (özb. Yangi Buxoro) kimi tanınarmış.

Tarix
-----

Rus imperatorluğu yeni torpaqları imperiyanın mərkəzi ilə sürətli bir şəkildə çağdaş ticarət yolları ilə birləşdirməyə çalışırdı. Bu problemin ən yaxşı həlli dəmir yollarının tikintisi idi.

Kağan dəmiryolu işçiləri üçün Rusiyanın Yeni Buxara kəndi kimi quruldu.

1888-ci ildə Transxəzər dəmir yolu xəttindəki stansiyalara və yollara qulluq göstərmək üçün Buxaradan 12 kilometr aralıda tikilən kənd, neçə ildən sonra bir növ səfirlik şəhərinə çevrildi.

O dönəmlərdə yaşayış binalarının tikintisi üçün torpaq sahələri Buxara hökumətindən hər kvadrat sazen üçün təxminən 50 qəpik (3 Buxara tengəsi) qiymətinə satılırdı.

Dəmiryol işçilərinin yaşayış binaları ilə yanaşı, Rusiya imperiyası ilə Buxara əmirliyi arasında diplomatik münasibətləri idarə edən özəl bir qurum da varidi.

1890-cı ildə artıq bir neçə nəqliyyat idarəsi, bir neçə mağaza və satış yeri, bir poçt və teleqraf bürosu var idi.

1892-ci ildə burada Pravoslav Kilsəsi tikilərək, kilsə məktəbi də açıldı və hakimlər məhkəməsi yaradıldı. 1894-cü ildə dövlət bankının bir şöbəsi, daha sonra isə bir gömrük idarəsi açıldı.

Əhalisi
-------

2010-cu ilin məlumatlarına görə Kağanda 87.612 nəfər əhali yaşamaqda imiş.

### Milli tərkibi

Şəhərin yerli və sayca ən böyük olan əhalisi Özbəklərdir (% 77,1), onların sayı 58,5 min nəfərdir. Burada habelə Ruslar (10,2%), Taciklər (4,5%), Ukraynalılar (0,5%), Azərbaycan türkləri (0,5%), Türkmənlər (0,5%), Qazaxlar (0,3%), Tatarlar (0,3%), Ermənilər (0,3%), Belaruslar (% 0,1), Yəhudilər (% 0,5) və başqa millətlərdən olanlar (% 5,6) da yaşayır.

Təhsil
------

1902-ci ildə Yeni Buxarada (Kağanda) Orta Asiyada 1-ci Tatar məktəbi açıldı.

Görməli yerlər
--------------

Buxara Əmirlərinin Sarayı 2016-cı ildə
* Buxara Əmirlərinin Sarayı
* Müqəddəs Nikolas Kilsəsi

Həmçinin bax
------------

* Buxara vilayəti

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Özbəkistan ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



1. ↑  "Population census-1989". 2012-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-07.
2. ↑  ""Uzbekistan: largest cities and towns and statistics of their population". World Gazetteer". 2012-12-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-12-05.
3. ↑  "Özbəkcə Vikipediya". 2022-04-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-07.
4. ↑  "— Народы Узбекистана: Татары". 2017-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-07.
5. ↑  "Buxara əmirlik sarayı". 2018-09-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-07.
**Bej kitab** (*ing.* *Beige Book*) **(*Fed’s Beige Book*)**— ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin iqtisadi icmalı, onun bir hissəsi olan 12 regional bankın hesabat sənədləri əsasında dərc olunur. Sənədin rəsmi adı *"Federal Ehtiyat Dairəsinin Mövcud İqtisadi Şəraitlərə dair Şərhinin Xülasəsidir"*.

Tarixi
------

Bu hesabatın tarixi 1970-ci ildə ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin sədri olmuş Artur Byorns tərəfindən təklif edilmişdir. Byornsdən əvvəl regional bankların hər biri öz bölgələrindəki işgüzar əlaqələrdən alınan məlumatları Fed-in iclasında təqdim etdi. Byorns hesab edirdi ki, məlumat ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin rəsmiləri tərəfindən Açıq Bazar Əməliyyatları Komitəsinin iclaslarından əvvəl qeydə alınsa və təqdim edilsə, daha faydalı olar.

Bej Kitabı ilk dəfə 1983-cü ildə nəşr edilmişdir. Fed-in Bej Kitabı adını üz qabığının rəngindən almışdır.

Məzmunu
-------

Ümumilikdə hesabatda ABŞ regionlarında sənaye istehsalı, əmək bazarı, daşınmaz əmlak, maliyyə sənayesi, bank sektoru, kənd təsərrüfatı və xidmət sektorunun cari vəziyyəti əks olunub. Hesabat öz bölgəsindəki Federal Ehtiyat Banklarının hər biri tərəfindən toplanan qeyri-rəsmi şərhlərə əsaslanır. Bankların və onların filiallarının direktorlarının, o cümlədən baş iqtisadçıların, bazar ekspertlərinin, sahibkarların məruzələri dinlənilir. Bej Kitab iqtisadiyyatın ümumi sabitliyini yoxlamaq üçün mühüm alət hesab olunur.

Bej Kitabı regional bankların Açıq Bazar Komitəsinə təklif etdiyi üç kitabdan biridir. İclasın üzvləri həmçinin Rəhbərlər Şurasının İqtisadi Tədqiqatlar və Statistika Departamenti tərəfindən hazırlanmış növbəti iki il üçün milli proqnoz olan Yaşıl Kitabı və pul siyasətinin inkişafı üzrə proqnozları özündə əks etdirən Mavi Kitabı alırlar.

Bej kitab—Bej Kitab Fed-in yeganə ictimaiyyətə açıq kitabıdır və ildə səkkiz dəfə, çərşənbə günləri, ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin Açıq Bazar Komitəsinin (FESABK) şərqi saat qurşağı vaxtı ilə 14:15-də (Moskva vaxtı ilə 22:00) keçirilən növbəti iclasından iki həftə əvvəl nəşr olunur. Kitab pulsuz nəşr olunur və ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin rəsmi saytında pulsuz olaraq mövcuddur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bej kitab". 2014-09-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-03.
2. ↑  yan panel 14.4. Fed daxilində: Yaşıl, Mavi və Bej Kitablar  [*ölü keçid*]
3. ↑  Врезка 14.4. Внутри ФРС: Зеленая, голубая и бежевая книги [*ölü keçid*]
4. ↑  "Beige Book Definition | Investopedia". 2014-10-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-03.
5. ↑  "FRB: Beige Book". 2014-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-03.

Xarici keçidlər
---------------

* FRB: Beige Book
* Fed-in Bej Kitabı nədir?
**Çətirvari iydə**

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Şərqi Asiyadır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 4 m-ə çatan ağac və ya koldur. Yarpaqları ellipsvarıdır, uzunluğu 4–8 sm, eni 1–2 sm-dir. İyunda çiçəkləyir, 9 yaşından meyvə verir, meyvələri oktyabrda yetişir. Qışa orta dərəcədə davamlıdır. Toxumları 4 ay müddətində 5 °C temperaturda qumda və ya torfd stratifikasiya olunur. Abşeronda vegetasiya müddəti aprelin ortalarından oktyabra qədər davam edir. Səpin dərinliyi 2,0–2,5 sm-dir, becərilməsi üçün optimal temperatur 20–27 °C-dir.

Ekologiyası
-----------

Torpağa tələbkar deyildir. Abşeronun torpaq-iqlim şəraitinə davamlıdır. Quraqlıqsevəndir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Canlı çəpərlərin salınmasında, qida sənayesində geniş istifadə olunur.

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine
**1600–1611-ci illər İsveç–Polşa müharibəsi** — Livoniya üzərində nəzarət uğrunda bir sıra Polşa–İsveç müharibələrində Reç Pospolita və İsveç imperiyası arasında ilk müharibə. Müharibənin başqa bir səbəbi İsveçin regenti və faktiki hökmdarı, hersoq Södermanlandlı Karl (1604-cü ildən İsveç kralı IX Karl olmuşdur) və Reç Pospolita kralı, 1592–1599-cu illərdə İsveç kralı olmuş III Sigizmund arasında İsveç taxt-tacı uğrunda mübarizə idi.

Səbəblər
--------

Birinci müharibənin mənşəyi İsveçdəki qısamüddətli vətəndaş müharibəsinə gedib çıxır və bu müharibə zamanı III Sigizmund İsveç taxtını itirir. Bu münaqişədə yalnız məhdud sayda Polşa qoşunları iştirak edirdi və müharibənin özü Polşa–İsveç müharibələrinin bir hissəsi kimi deyil, bütövlükdə İsveçdaxili münaqişə kimi görünürdü. Əvvəlcə döyüşən tərəflər arasında çıxılmaz vəziyyət yaranmış, sonra 25 sentyabr 1598-ci ildə Stongebru döyüşündə Sigizmund məğlub edilmiş və 30 oktyabrda Qdanska qayıtmışdır. O, buna baxmayaraq, "İsveç, Qotlar və Vendlər kralı" titulundan imtina etməmişdir.

1599-cu ilin iyulunda riksdaq Sigizmund Vazanı rəsmi olaraq vəzifəsindən uzaqlaşdırmış, 4 yaşlı şahzadənin altı ay ərzində İsveçə gəlməsi və lüteran inancını qəbul etməsi şərti ilə oğlu Vladislavın varislik namizədliyini qəbul etmişdir. Fanatik katolik olan Sigizmund üçün belə şərtlər qəbuledilməz olmuşdur. Beləliklə, Reç Pospolita və İsveç arasında qısamüddətli şəxsi uniya başa çatmışdı.

Bununla belə, Sigizmund həyatının sonuna qədər İsveç taxt-tacını geri qaytarmaq ümidini itirməmişdir. O andan etibarən Sigizmundun siyasəti əsasən İsveçi fəth etmək cəhdləri ətrafında qurulmuşdur, baxmayaraq ki, Reç Pospolita zadəganları belə uzun müddət davam edən və qanlı qarşıdurmada iştirak etməkdə çox maraq göstərməmişdilər. Sigizmund 1599-cu ildə planını həyata keçirməyə başlamış, "pacta conventa" şərtlərini – Reç Pospolita kralı seçilərkən üzərinə götürdüyü öhdəlikləri təsdiqləmişdir. O, bu sənəddə İsveçə tabe Estlandiya hersoqluğunu Reç Pospolitaya birləşdirəcəyini vəd etmiş və 12 mart 1600-cü ildə seymdə birbaşa qoşulmanı elan etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Mała Encyklopedia Wojskowa, 1967, Wydanie I.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Stanisław Herbst, Wojna Inflancka 1600—1602, wyd. II, Inforteditions 2007.
* Leszek Podhorodecki, Rapier i koncerz, Warszawa 1985, ISBN 83-05-11452-X.
* Paweł Jasienica, Rzeczpospolita Obojga Narodów. Srebrny Wiek, Warszawa 1982, ISBN 83-06-01093-0.
* Henryk Wisner, Kircholm 1605. Warszawa 2011, Bellona, ISBN 978-83-11-12034-1.

Xarici keçidlər
---------------

* List o oblężeniu zamku dynamentskiego w Inflanciech do iasnie wielmożnego pana Chrisztopha Moniwida na Dorostaiach, marszałka … W.X. Litewsk. … od namiestnika … dynamentskiego pana Gabriela Bialozora, dzierzawce nowomłynskiego dnia 22 miesiąca Octob. w roku 1605 pisany — Białozor, Gabriel
* Nowiny z Inflant o sczęslivvey porazce, ktora sie stała nad Karolusem ksiazęciem sudermanskim przez … Iana Karola Chotkievvicza nayvvyzszego hetmana W.X.L. dnia 27 Septemb. vv dzien s. Stanislavva roku 1605
* Польско-шведская война, 1600—1609
**Şair Əbdüləzim** (1873, Ağkilsə, Yeni Bəyazid qəzası – 1943, Ağkilsə, Basarkeçər rayonu) — şair, dülgər, rəncbər, Aşıq Ələsgərin ortancıl oğlu.

Həyatı
------

1873-cü ildə Göyçə mahalının Ağkilsə kəndində anadan olmuşdur. Əsas məşğuliyyəti dülgərlik olan Əbdüləzim həm də bacarıqlı bir rəncbər kimi camaat içərisində seçilirdi.

Kiçik yaşlarından Aşıq Ələsgərin evindəki saz-söz məclislərinin şahidi olan Əbdüləzimdə aşıq şerlərinə maraq tez oyanmış, həmin təsirlə də şerlər qoşmağa başlamışdır.

Əbdüləzim təhsil görməmişdir, lakin onun şerləri savadlı bir şairin yaradıcılıq məhsulu kimi nəzərə çarpır.

1934-cü ildə Əbdüləzim Kəlbəcər rayonunun Yanşaq kəndinə köçmüş və 1937-ci ilə kimi orada yaşamışdır.

Şair Əbdüləzim 1943-cü ildə Göyçə mahalının Ağkilsə kəndində vəfat etmiş, Aşıq Ələsgərin qəbrinin yanında dəfn edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Azərbaycan Aşıqlar Birliyi.* "Ustad nəfəsli saz-söz ərməğanı" (PDF) (az.). "Zərdabi Nəşr" MMC nəşriyyatı. 2020. Archived from the original on 2023-06-16. İstifadə tarixi: 17 iyun 2023.
2. ↑  "Sazlı-sözlü Göyçə (II kitab)" (PDF) (az.). Elm və təhsil. 2018. 2018-06-01 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-06-01.

Xarici keçidlər
---------------


Vikimənbədə ***Müəllif:Şair Əbdüləzim*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

* Ziyəddin Məhərrəmov, "İrəvanda məktəbdarlıq və maarifçilik", Bakı, Nurlan nəşriyyatı, 2010.