**Zar mağara düşərgəsi** — Paleolit dövrünə aid, ölkə əhəmiyyətli abidə. Kəlbəcər rayonunun Zar kəndinin qərb tərəfində yerləşən mağara. Zar mağarası Üst Paleolit dövründə insanlıqdan əvvəlki yaşayış yerinin arxeoloji yeridir.

Haqqında məlumat.
-----------------

Мağara, xəzinə axtaranlar tərəfindən dağıdılmışdır. Dağıdılmış sahədə М.Мənsurovun apardığı araşdırmalar zamanı obsidiandan hazırlanmış 152 əşya aşkar edilmişdir. Onlar istehsal tullantılarından, qəlpələrdən, nukleuslardan, itiuclulardan, qaşovlardan, iskənələrdən, vərdənə və s. alətlərdən ibarətdir. Tapıntılar arasında bütün parametrlərinə görə Üst Paleolit dövrünə uyğun olan qaşovlar, yarpaqşəkilli itiuclular, retuşla işlənmiş lövhələr, qarmaqşəkilli alətlər vardır. Мağaranın cənub qurtaracağında aparılan kəşfiyyat qazıntısı zamanı, kəsikdə çınqıl və çaydaşı qarışıq gilli torpaqdan yaranmış altı təbəqənin olduğu müəyyən edilmişdir. Bir-birini əvəz edən bu təbəqələrin yalnız dördündə maddi mədəniyyət qalıqlarının olduğu müəyyən edilmiş, mədəni təbəqələrdən ona yaxın əmək aləti aşkar olunmuşdur. Aşağıdan yuxarıya doğru sıralanan bu əmək alətlərində texniki irəliləyiş aydın nəzərə çarpır. Zar mağarasının əmək alətləri tipoloji və texnoloji səviyyəsinə, qəlpələrin morfologiyasına görə Мustye mədəniyyətinin ikinci mərhələsini və Мustyedən Üst Paleolitə keçidi əks etdirir.

Arxeoloji qazıntılar
--------------------

1981–1987-ci illər ərzində Kəlbəcər rayonunda aparılan bir arxeoloji kampaniya zamanı tarixdən əvvəlki insanların mağara şəkilləri tapıldı. Qazıntılar zamanı çaxmaqdaş bıçaqlar, ox ucları və sümük daraqları da tapıldı. Kəşf edilmiş lövhələrdəki çuxur izləri buğdanın üyüdülməsində istifadə olunduğunu göstərir. Bu lövhələr Tağlar mağarasında tapılanlara bənzəyir. Hər iki mağaradakıların eyni qrupa aid olduqları və ya qohum olduqları və qarşılıqlı əlaqədə olduqları güman edilir. Tağlar mağarasında istehsal olunan çox sayda əsər və əşyalar Zar yerində istifadə edilmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* Kəlbəcərin tarixi barədə
* Zar mağara düşərgəsi Arxivləşdirilib 2021-02-24 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Azıx mağarası
* Tağlar mağarası
* Kəlbəcər
* Qarabağ

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qarabağın Dövlət Əhəmiyyətli tarixi abidələrinin elektron xəritəsi". 2018-09-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-03.

| ⛭Azərbaycan arxeologiyası |
| --- |
| Mağaralar və Daş dövrüyaşayış məskənləri | Qobustan (petroqliflər)  • Kilit  • Seçilmiş məqalə Azıx (Azıxantropun qalıqları)  • Tağlar  • Damcılı  • Daş Salahlı  • Çaxmaqlı  • Kəkil  • Gillikdağ  • Allar  • Şıxlar  • Zar  • Şiş Quzey  • Şuşa mağara düşərgəsi  • Şirzağa  • Tatlı  • Alməmməd  • Buzeyir | Şəkidən aşkarlanmış III-II minilliklərə aid qadın fiquru. |
| Mis dövrüyaşayış məskənləri | I Kültəpə (Babək)  • Kamiltəpə  • İlanlıtəpə  • Rustəpəsi  • Şomutəpə  • Qarğalartəpəsi  • Dağkolanı  • Əliköməktəpə  • Şahtəpə  • Naxçıvantəpə |
| Tunc dövrü və Erkən dəmir dövrüyaşayış məskənləri | Günəştəpə  • Qaraköpəktəpə  • Xantəpə  • II Kültəpə (Babək)  • Uzuntəpə  • Üzərliktəpə  • Mingəçevir  • Nərgiztəpə  • Şahtaxtı  • Gəmiqaya petroqlifləri |
| Arxeoloji mədəniyyətlər | Küp qəbirləri  • Kür-Araz  • Leylatəpə  • Talış-Muğan  • Naxçıvan  • Xocalı-Gədəbəy  • Şulaveri-Şomutəpə  • Yaloylutəpə |
| Şəhər yerləri | Gavurqala  • Nüydü (Nüydü dəfinəsi)  • Sudağılan  • Xınıslı (Xınıslı dəfinəsi)  • Örənqala  • Oğlanqala  • Gəncə qalası |
| Şəhərlər | Baylakan  • Kabalaka (Qəbələ dəfinəsi)  • Xalxal  • Seçilmiş məqalə Xarabagilan  • Şabran  • Cuğa  • Astabad |
|  *Kateqoriya:Azərbaycan arxeologiyası • Portal:Arxeologiya*  |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ⛭Azərbaycanın paleolit abidələri |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| Zar mağara düşərgəsi (Azərbaycan)Qobustan
Kilit
Azıx
Tağlar
Damcılı
Daş Salaxlı
Çaxmaqlı
Kəkil
Gillikdağ
Allar
Şıxlar
Zar
Şiş Quzey
Şuşa
Şirzağa
Tatlı
Alməmməd
Buzeyir |

 |

 |