**Rusiya Dövlət Sosial-Siyasi Tarix Arxivi** (RDSSTA; *rus.* Российский государственный архив социально-политической истории (РГАСПИ)) — federal hökumət qurumu, Rusiya Federasiyasının dövlət arxivi, fondlarında təkcə Rusiya tarixi (XVIII-XXI əsrlər) deyil, həm də ümumi (XVII-XX əsrlər) tarixə aid sənədlər və muzey əşyaları var. 1921-ci ildə əsası qoyulmuşdur.

Fondlar
-------

RDSSTA həm rus, həm də xarici alimlər arasında "tarixin qızıl xəzinəsi" kimi layiqli şöhrətə malikdir.

RDSSTA-da (01.01.2012-ci il tarixinə) 1617-2011-ci illər üzrə 691 fond var; 2147 min ədəd xr. o cümlədən: foto sənədlər - 182,5 min ədəd. xr. fono sənədlər - 1,3 min ədəd. xr. muzey materialları - 140 min ədəd. xp.

RDSSTA sənədləri iki əsas tematik kompleksdən ibarətdir: Qərbi Avropanın ictimai-siyasi tarixinə dair sənədlər (XVII-XX əsrlər); müasir və yaxın dövrlərdə (19-cu əsrin ikinci yarısı - 21-ci əsrin əvvəlləri) Rusiya və SSRİ-nin siyasi və sosial tarixinə dair sənədlər. Muzeyin arxiv kolleksiyası da böyükdür (bunun əhəmiyyətli hissəsi 1993-cü ildə RSXİDNİ-yə əlavə edilmiş ləğv edilmiş K. Marks və F. Engelsin Moskva Muzeyinin fondlarıdır), onların arasında fransız dilinin qiymətli kolleksiyaları, 18-19-cu əsrlərin ingilis və alman siyasi və gündəlik cizgi filmləri və qrafikası (o cümlədən görkəmli ingilis rəssamları V. Hoqart, J. Gillray, A. Kruikşenk, T. Rolandson; fransız ustaları O. Daumier, G. Dore, Fr. Bonneville, J. Monnet, J.-L. Prieure, J. Duplessis, V. Adam, D.-O. Raffe); Böyük Fransa İnqilabı, Kontinental Blokada, 1812-ci il Vətən Müharibəsi, Rusiya Ordusunun Xarici Yürüşü (1813-1814), Avropada 1848-1849-cu illər İnqilabı, Fransa-Avropa tarixində mühüm hadisələrə həsr olunmuş kolleksiyalar. 1870-1871-ci illər Fransa–Prussiya müharibəsi, Paris Kommunası, Fransada Üçüncü Respublika dövrünün hadisələri və s. Arxivin muzey sərvətləri arasında görkəmli alimlərin, yazıçıların, rəssamların, rəssamların, siyasi və ictimai xadimlər, Avropa ölkələrinin tac sahibləri; dəb, hərbi geyim, şəhər tipləri və ayrı-ayrı tikililər və s. (XVIII əsrin sonu-19-cu əsrlər).

Hər bir kompleksə siyasi partiyaların, ictimai hərəkatların, hərəkatların, təşkilatların və qurumların fondları və sənədlər topluları, müəyyən tarixi hadisələrlə bağlı arxiv materialları topluları, nəzəriyyəçilərin, rəhbərlərin və ya tədbir və təşkilatların fəal iştirakçılarının müvafiq şəxsi fondları daxildir. Ən qiymətli şəxsi vəsaitlər Qərbi Avropa və Rusiyanın ictimai-siyasi tarixinin komplekslərində olur.

Qərbi Avropa tarixinə dair sənədlər kompleksində, məsələn, III Napoleonun (1840-1870) şəxsi kabinetindən sənədlər, Saksoniyanın daxili və xarici işlər nazirlikləri, Berlin sənədləri toplusu kimi kolleksiyalar olduqca maraqlıdır. Almaniyanın ictimai, fəhlə təşkilatları və siyasi mühacirətinə dair polis idarəsi (1810-1920), Fransa, Almaniya, İtaliya, Avstriya-Macarıstan, İsveçrə, İngiltərə və digər ölkələrin siyasi və sosial tarixinə dair sənədlər toplusu. Qərbi Avropa (XVII-XX əsrlər), XIX əsr italyan siyasətçilərinin sənədlər toplusu. (1804-1916), Fransada siyasi mühacirətlə bağlı Paris polisinin sənədlər toplusu (1841-1893), Fransanın "Milli Müdafiə Hökuməti"ndən (1870-1871), sənədlər toplusu. Rusiyanın Parisdəki səfirliyinin mühacirətlə bağlı yazışmaları (1844-1881), Fransada Vendom prosesinin sənədləri (1797), İngiltərədəki çartist hərəkatına dair materiallar və bir çox başqaları.

Böyük sənədlər toplusu XX əsrdə SSRİ-nin xarici siyasətinə və beynəlxalq münasibətlərə həsr edilmişdir. 1920-1940-cı illərin ən mühüm beynəlxalq konfranslarına aid sənədlər və materiallar xüsusi dəyərlidir; Sovet İttifaqı rəhbərlərinin dünyanın aparıcı dövlətlərinin rəhbərləri ilə, o cümlədənİkinci Dünya Müharibəsi illərində yazışmaları; militarist Yaponiya üzərində qələbəyə, Asiyada və Sakit okean regionunda müharibədən sonrakı sülhün bərqərar olmasına həsr olunmuş müxtəlif materiallar. Avropanın və dünyanın müharibədən sonrakı strukturunun formalaşması, BMT-nin yaradılması ilə bağlı böyük sənədlər toplusu mövcuddur. Soyuq müharibənin ilkin mərhələsinə aid sənədlər və materiallar mühüm elmi dəyərə malikdir.

Rusiya, xarici və beynəlxalq gənclər təşkilatlarının və hərəkatlarının tarixinə dair RDSSTA fondları tədqiqatçılar üçün əhəmiyyətli və maraqlıdır. Arxivdə parlament partiyalarının – Rusiya Federasiyası Kommunist Partiyasının, "Ədalətli Rusiya" partiyasının, Rusiya Liberal Demokrat Partiyasının, parlamentdənkənar çoxlu sayda partiya və hərəkatların fondları var.

RDSSTA dünyanın ən böyük arxiv mərkəzlərindən biridir, onun oxu zallarında hər il 1000-dən çox rus və xarici tədqiqatçı çalışır.

Mənbə
-----

* Амиантов Ю. Н. (в соавт.) Зеркало веков. Краткая хроника Российского государственного архива социально-политической истории. — М. : РОССПЭН, 2011. — 94 с.: ил.
* Открытые тайны истории. Библиография трудов сотрудников РЦХИДНИ-РГАСПИ (1992—2011) /Сост. Д. А. Большаков, А. В. Репников, К. А. Соловьев/ Отв.ред. С. А. Котов. — М. : РОССПЭН, 2011. — 223 с.: ил.
* Исторические документы и актуальные проблемы археографии, источниковедения, российской и всеобщей истории нового и новейшего времени. Материалы IV международной конференции молодых ученых и специалистов /Гл. ред. А. К. Сорокин, отв. ред. С. А. Котов. — М. : Политическая энциклопедия, 2014.
* Исторические документы и актуальные проблемы археографии, источниковедения, российской и всеобщей истории нового и новейшего времени. Материалы V международной конференции молодых ученых и специалистов /Гл. ред. А. К. Сорокин, отв. ред. С. А. Котов. — М. : Политическая энциклопедия, 2015.
* Исторические документы и актуальные проблемы археографии, источниковедения, российской и всеобщей истории нового и новейшего времени. Материалы VI международной конференции молодых ученых и специалистов /Гл. ред. А. К. Сорокин, отв. ред. С. А. Котов. — М. : Политическая энциклопедия, 2016. — 699 с.
* Исторические документы и актуальные проблемы археографии, источниковедения, российской и всеобщей истории нового и новейшего времени. Материалы VII международной конференции молодых ученых и специалистов /Гл. ред. А. К. Сорокин, отв. ред. С. А. Котов. — М. : Политическая энциклопедия, 2017. — 583 с.