recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Dinhatəpə** – Güney Azərbaycan ərazisində, Urmiya gölü yaxınlığında, Həsənlitəpədən 25 km qərbdə yerləşən Manna dövrünə aid arxeoloji abidə.

Bu abidə ərazisində arxeoloji qazıntılar O. V. Muskarellanın rəhbərliyi altında aparılıb.Aşkar edilmiş tapıntılar uzun bir tarixi dövrü əhatə edir. Həsənli IV–V dövrlərinə uyğun gələn tikili qalıqları, həmiçinin Dinha III (e.ə. 1350–1000) və Dinha II (e.ə.1000–800) nekropolları e.ə. II minilliyin sonu-e.ə. I minilliyin əvvəlinə aiddir. Divarları üç tərəfdən çiy kərpicdən tikilmiş, Şərq tərəfdən isə açıq qoyulmuş Dinha III dövrü qəbirlərində ölülər quyu qəbirlərdə fərdi şəkildə basdırılmışdır. Bu dövrdə boz-qara keramika hazırlanmışdır. Qulpsuz, sərbəst növlü "çaydan"lar, birqulplu küplər, iki dəlikli və qövsvari yapması olan kasalar səciyyəvi əşyalardır.

Dinha II dövrünə dulus küpləri, tikili kompleksləri və qəbiristanlıq aiddir. Ölülər divarları çiy kərpic ya da daşdan tikilmiş qeyri düzgün formalı qəbirlərdə basdırılmışdır. Bu qəbirlərin də divarları üç tərəfdən hörülmüş, üstü isə sal daşla örtülmüşdür. Ondan başqa içərisində yalnız uşaq sümükləri aşkar edilmiş iri təsərrüfat qəbirləri daha çox diqqəti cəlb edir. Bu dövrdə boz-qara keramikadan istifadə davam edir. Əksər hallarda keçmiş formalar saxlanılsa da, "körpücük" halqası ilə novlu birləşdirilmiş "çaydanlar", heyvan başı şəklində düzəldilmiş qulplu qablar kimi yeni formalar, Həsənli IV dövrü ilə yaxın paralelləri olan tunc və dəmirdən düzəldilmiş bəzəklər və silahlar meydana çıxır.

O. V. Muskarella öz tədqiqatlarında Dinhatəpənin hər iki dövrünün həm keramika həm də metal əşyalarının Güney Azərbaycanda aşkar edilmiş sinxron abidələrin materialları ilə əlaqəsini izləmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Muscarella O. W. Excavations at Dinkha-Tepe. MMA, November, 1968
2. ↑  Muscarella O. W. The Iron Age at Dinkha-Tepe. MMA. 9, 1974
3. ↑  Hamlin C. The Early Second Milleniun Ceramic Assemblage of Dinkha-Tepe. Iran, 12, 1974

Ədəbiyyat
---------

1. O. W. Muscarella-The Iron Age at Dinkhatepe,1977
2. S. Qaşqay-Manna dövləti, Bakı,1993
**Qırışvariyarpaqlı başınağacı** (*lat.* Viburnum rhytidophyllum) — bitkilər aləminin fırçaotuçiçəklilər dəstəsinin adoksakimilər fəsiləsinin başınağacı cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Mərkəzi və Qərbi Çindir.

Botaniki təsviri
----------------

HÜndürlüyü 3 m-ə çatan, yarpağını tökən, həmişəyaşıl ağac və ya koldur. Yarpaqları qalın, yumurtavari-uzunsovdan, uzunsov lansetvariyədək dəyişir, parlaq, qırışlı, qalın, boz və ya sarımtıl keçə ilə örtülmüşdür, kənarları bütöv, uzunluğu 19 sm-ə çatan, aydın görünən damarcıqlıdır. Çiçəkləri sarımtıl-boz, uc qalxanvari çiçək qruplarında yerləşib, diametri 20 sm-dək olur. May ayında çiçəkləyir. Çiçək çətrində olan giləmeyvələri müxtəlif vaxtlarda yetişir. Meyvələri yumurtavari, xırda, əvvəlcə qırmızı, sonra qara, parlaq olur. Uzunluğu 0,8 sm-ə çatır.

Ekologiyası
-----------

Tez böyüyür, kölgəyə, şaxtaya, quraqlığa davamlıdır. Torpağa tələbkar deyil.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın bir çox rayonlarında yaşıllaşdırmada mədəni şəraitdə rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Bağ və parklarda geniş istifadə olunan, gözəl yarpaqlı, həmişəyaşıl başınağacıdır. Yaşıllaşdırmada tək-tək və ya qrup halında əkilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q180606
* Wikispecies: Viburnum rhytidophyllum
* BioLib: 40466
* EoL: 484297
* EPPO: VIBRY
* FoC: 200022505
* GBIF: 2888625
* GRIN: 41413
* iNaturalist: 128688
* IPNI: 149902-1
* IRMNG: 11011920
* ITIS: 505679
* MoBotPF: 279013
* NBN: NHMSYS0000464843
* NCBI: 47689
* PalDat: Viburnum\_rhytidophyllum
* PFI: 8643
* Plant List: tro-6000846
* PLANTS: VIRH
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:149902-1
* Tropicos: 6000846
* WFO: wfo-0001291022

 |
**Gürşad Əsəd bəy oğlu Hüseynov** (1920, Çərəli – avqust 1979) — Tibb elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Gürşad Əsəd oğlu Hüseynov 1920-ci ldə Qubadlı rayonunda Çərəli kəndində anadan olub. "Gürşad Gur Yaz Yağışıdır". Bu ad ona yaraşırdı. O, həm həkim, həm də həkimanə adam idi. 1946-cı ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnistutunu bitirib, elə həmin il də aspiranturaya daxil olur. Sonralar İnistutun Müalicə-profilaktika fakkultəsində dekan müavini,"Pataloji-fizoloji" kafedrasının müdiri, Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Hematologiya və Qanköçürmə İnistutunun direktoru, Tibb elmləri doktoru, professor, Azərbaycanın əməkdar elm xadimi G. Hüseynovun xidmətləri Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni ilə qiymətləndirilir. O, Ümumittifak Patofiziololar Cəmiyyətinin üzvü, 200-dən çox elmi əsərin, neçə-neçə elmlər namizədi və elmlər doktoru yetişdirib. Ömrünün son günlərində "Tələbə" adlı poema yazmışdır.

1979-cu il avqust ayında vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-12-21.
**Acanthocinus aedilis** (*lat.* Acanthocinus aedilis) — heyvanlar aləminin buğumayaqlılar tipinin həşəratlar sinfinin sərtqanadlılar dəstəsinin uzunbığlar fəsiləsinin acanthocinus cinsinə aid heyvan növü.

Xarici quruluşu
---------------

Bədənin uzunluğu 12–20 mm. Erkəklərin bığcıqlarının uzunluğu bədənindən 3-5 dəfə uzundur, ölçülərinə görə dişilərdən kiçik olurlar, amma onların bığcıqları dişilərin bığcıqlarından çox uzun olur. Bozumtul-qəhvəyi rəngdə olurlar. Üzərində 4 xarakterik narıncı ləkə var.

Həyat tərzi
-----------

Abşeronda sürfələri əsasən şam və sidr ağacında inkişaf edir. İnkişaf mərhələsi 1-2 il çəkir. Yaşlı fərdlər mart ayından sentyabr ayına qədər rast gəlinir. Şam ağacına daha çox üstünlük verirlər, bəzən də digər iynəyarpaq və enliyarpaq ağaclarda məskunlaşırlar. Uçuş may ayının 2-ci ongünlüyündən avqust ayının axırına qədər davam edir. Kütləvi uçuş isə iyun ayının 1-ci yarısında qeydə alınıb. Sürfələr 35 mm uzunluğa çatanadək qabıq üzərində inkişaf edirlər. Onlara bütün yay müddətində rast gəlinir. İyul ayının 2-ci ongünlüyündə puplaşırlar və həmin ayın axırı puplardan böcəklər çıxır. Böcəklərin puplardan kütləvi çıxışı avqust ayının 1-2-ci ongünlüyündə baş verir. Avqust ayının 2-ci yarısında qoyulmuş yumurtalardan çıxan sürfələr qışlayırlar və inkişaflarını o biri ilin iyun ayında bitirirlər.

Yayılması
---------

Avropa, Rusiya, Qafqaz, Qazaxıstan, Çin, Azərbaycan. Azərbaycanda Abşeronda yayılmışdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q203735
* Wikispecies: Acanthocinus aedilis
* BioLib: 11379
* BOLD: 155327
* EoL: 118244
* EPPO: ACAHAE
* EUNIS: 115527
* Fauna Europaea: 114036
* Fauna Europaea (new): 2db21ae5-a2ef-4d6d-9976-d52051016217
* GBIF: 1102093
* iNaturalist: 515219
* IRMNG: 10040618
* NBN: NBNSYS0000011056
* NCBI: 1323394

 |
**Ürəkvari cökə** (*lat.* Tilia cordata) — bitkilər aləminin əməköməciçiçəklilər dəstəsinin əməköməcikimilər fəsiləsinin cökə cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Krım dağlarının şimal yamaclarında, Şimali və mərkəzi Qafqaza qədər оlan ərazilərdə gеniş yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 30 m, diamеtri 1,5 m оlan оvalşəkilli çətirə malik ağacdır. Cavan ağaclarda gövdənin qabığı hamardır. Sоnralar isə gövdənin üzərində dərin şırımlar əmələ gəlir və rəngi tündləşir. Kök sistеmi güclü inkişaf еdərək tоrpağın dərin qatlarında yayılır. Yarpaqlarının uzunluğu 3-6 sm, ürəkşəkill, ucu sivridir, kənarları dişli, üst səthi tünd yaşıl, çılpaq, bəzən parlaq, alt tərəfi çılpaqdır, damarların künclərində tükcüklər dəstələrlə yеrləşir. Payızda yarpaqlar açıq sarı rəng alır. Çiçəkləri хırda, sarımtıl ağ rəngli, ətirlidir. Çiçək qrupunda 5-7 ədəd çiçək yеrləşir. İyul ayında çiçəkləyir. Mеyvəsi şar və ya оvalşəkilli fındıqdır, qabığı qоnur rənglidir. Mеyvədə 1, nadir hallarda 2 ədəd qəhvəyi rəngli tохum оlur. Mеyvələri avqust-sеntyabr aylarında yеtişir. Bitki 5 yaşına qədər çох yavaş böyüyərək 0,3 -0,6 m hündürlüyə çatır.

Ekologiyası
-----------

Kölgəyə, şaхtaya davamlıdır, bеlə ki, -40°C-yə qədər şaхtalara dözür. Quraqlığa çох həssasdır. Tоrpağın məhsuldarlığına tələbkardır, qumluca, gillicə tоrpaqlarda daha yaхşı inkişaf еdir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük və Kiçik Qafqazda təbii halda yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Dеkоrativ bitki kimi gеniş istifadə еdilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q158746
* Wikispecies: Tilia cordata
* BioLib: 39313
* Ecocrop: 10446
* EoL: 486446
* EPPO: TILCO
* EUNIS: 184664
* GBIF: 3152047
* GRIN: 36675
* iNaturalist: 132600
* IPNI: 835277-1
* IRMNG: 11165674
* ITIS: 505507
* IUCN: 203360
* MichiganFlora: 1682
* MoBotPF: 287364
* NBN: NHMSYS0000464454
* NCBI: 172266
* NZOR: f33cd7f9-4a42-4553-8494-9a39bcc3d75a
* PalDat: Tilia\_cordata
* PfaF: Tilia cordata
* PFI: 3092
* Plant List: kew-2518181
* PLANTS: TICO2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:835277-1
* Tropicos: 32200030
* VASCAN: 6641
* WFO: wfo-0000457451

 |
**Tea Leoni** (*ing.* Elizabeth Téa Pantaleoni) - ABŞ aktrisası və prodüseridir.

Həyatı
------

Tea Leoni 8 fevral 1966-cı ildə ABŞ-nin Nyu-York şəhərində Emili Patterson və Entoni Pantaleoni ailəsində dünyaya gəlmişdir. Uşaqlığını Nyu Cersi ştatının İnqlvud şəhərində və Nyu-York şəhərində keçirmişdir. Nyu-York şəhərinin Brirli (*ing.* Brearley School) və Vermont ştatının Patni (*ing.* The Putney School) məktəblərinin məzunu olub. 1984-cü ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra Nyu-York ştatının "Sarah Lourens Kolleci"nə (*ing.* Sarah Lawrence College) daxil olmuşdur. Kollecdə antropologiya və psixologiya kateqoriyaları üzrə təhsil almağa başlayır. Tea Leoni burada təhsilini tam başa vura bilmədi. Bu müddətdə səyahətini Yaponiya və İtaliyada keçirmişdir. 1989-cu ildən etibarən seriallara və filmlərə çəkilir. Həmin ildə dövrünə görə populyar olan "Santa Barbara" teleserialının 6 epizodunda iştirak etmişdir. 1990-cı illərdən başlayaraq seriallarla yanaşı bir çox filmlərdə iştirak etməyə başlayır.

Şəxsi həyatı
------------

Tea Leoni Nol Cozef Tardio-kiçik adlı televiziya prodüseri ilə 1991-1995-ci illər ərzində evli olmuşdur. Boşandıqdan bir müddət sonra aktyor Devid Duxovni ilə 1997-ci ildə evlənmiş və 2008-ci ildə boşanmışdır. 2009-cu ildə barışırlar, lakin 2014-cü ildə rəsmi olaraq boşanırlar.

27 oktyabr 2006-cı ildə Tea Leoni "Life" jurnalına müsahibəsində bildirmişdir ki, ata tərəfdən nənəsi olan Helenka Pantaleoni 25 il ərzində "ABŞ-nin UNICEF üçün fondu" təşkilatının prezidenti olduğuna görə UNICEF təşkilatının xoşməramlı səfiri seçilmişdir.

Filmoqrafiya
------------

| İl | Ad | Rol | Qeydlər |
| --- | --- | --- | --- |
| 1989 | Santa Barbara | Liza DiNapoli | 6 epizod |
| 1991 | Dəyişmək | Konni |  |
| 1992 | Onların şəxsi liqası | Reysin |  |
| 1995 | Pis oğlanlar | Culi Mott |  |
| 1995 | Freyzer | Şeyla |  |
| 2000 | Məxfi materiallar | öz rolunu canlandırır |  |
| 2001 | Yura dövrünün parkı 3 | Amanda Kirbi |  |
| 2007 | Öldür məni | Lorel Pirson | filmin icraçı prodüseri |
| 2011 | Qüllə qarəti | Kler Denem |  |
| 2014 | Xanım katibəçi | Elizabet Makkord |  |

İstinadlar
----------

1. ↑  Catalog of the German National Library (alm.).
2. ↑  "Tea Leoniprofile at". FilmReference.com. 2017-03-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-25.
3. ↑  "Anthony Pantaleoni profile at". Fulbright.com. November 4, 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: August 14, 2014.
4. ↑  *Diamond, Jamie.* "UP AND COMING: Tea Leoni;Playing Golf, Wearing Pearls, Taking Pratfalls". The New York Times. April 21, 1996. November 7, 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: November 30, 2014.
5. ↑  *Leon, Anya.* "David Duchovny and Téa Leoni Are Divorcing". People (magazine). August 9, 2014. August 10, 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: August 10, 2014.
6. ↑  *Schillaci, Sophie.* "Tea Leoni: 5 Things About the Newly Single Actress". The Hollywood Reporter. June 29, 2011. June 21, 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: June 29, 2011.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Tea Leoni*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Tea Leoni — IMDb səhifəsi
**Ürək kisəsi** və ya **perikard** (lat. *pericardium*) konus şəklində olub əsası diafraqmanın vətər mərkəzinə bitişmişdir və zirvəsi yuxarıda ürəyin əsasında olan damarlarla rabitədədir. Bu iki təbəqədən təşkil olunmuşdur: xarici lifli təbəqə — lifli ürək kisəsi — (lat. *pericardium fibrosum*) və daxili seroz təbəqə — seroz ürək kisəsi — (lat. *pericardum serosum*). Xarici lifli təbəqə sərt birləşdirici toxumadan təşkil olunaraq qonşu üzvlərlə rabitədədir. Daxili seroz təbəqə iki səfhəyə bölünür: xarici pariyetal səfhə — (lat. *lamina parietalis pericardii serosi*) və daxili visseral səfhə, yaxud epikard — (lat. *lamina visseralis pericardii serosi s. epicardium*). Bu səfhələr arasındakı boşluq — ürək kisəsi boşluğu — (lat. *cavum pericardii*) adlanır. Bu boşluq az miqdarda — 50–60 *sm³* seroz maye — (lat. *liquor pericardii*) ilə dolu olur.

Ürək kisəsi topoqrafik cəhətcə dörd hissəyə bölünür:  

1. döş-qabırğa hissəsi — (lat. *pars sternocostalis*)  

2,3. sağ və sol orta divar hissəsi — (lat. *pars mediastinalis dextra et sinistra*)  

4. onurğa hissəsi — (lat. *pars vertebralis*)

Mənbələr
--------

* Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı — 1979
* Atlas of Human Cardiac Anatomy — Endoscopic views of beating hearts — Cardiac anatomy
* Р. Д. Синельников. Атлас анатомии человека (4 тома)
* Anatomy: Embryologie[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

* Perikardit
**Koreya Demokrat Partiyası** (kor.더불어민주당; Hanca: 더불어民主黨; RR: Deobureominjudang; qısa: 민주, 더민주, Mincu, Domincu, "Mincudanq" olaraq tanınır 민주당 Cənubi Koreya mediyasında 2016-dan), əvvəllər Demokratiya üçün Yeni Siyasət Alyansı (DYSA), Cənubi Koreyada mərkəzçi, liberal bir siyasi partiyadır.

Partiya 26 Mart 2014 -cü ildə **Demokratik Partiyası** və Yeni Siyasi Vizyon Partiyasının (YSVP) hazırlıq komitəsinin birləşməsi ilə quruldu. Keçmiş Demokratik Partiya, DYSA-ın yaradılmasından sonra qanuni olaraq DYSA-a daxil oldu, YSVP-nin hazırlıq komitəsi ləğv edildi, birləşməni DYSA-a fərdi olaraq qoşulmağı dəstəkləyən üzvlərlə birlikdə ləğv edildi. **Demokratik Partiya**, rəqibi mühafizəkar Xalq Gücü Partiyası ilə birlikdə Cənubi Koreyadakı iki böyük siyasi partiyadan biridir.

Siyasi mövqeyi
--------------

Demokrat Partiyasının rəsmi ideologiyası yoxdur. Bu partiya bəzən mühafizəkarlardan fərqli olaraq mütərəqqi partiya kimi təsvir edilir, lakin o qədər də universal baxış deyil və Cənubi Koreyanın "mütərəqqi" və "mühafizəkar" arasında mövqe kimi istinad edilir. ABŞ Demokratik Partiyasının rənglərinə bənzər mavi və göy mavi partiya rənglərindən istifadə etsələr də, DPK-nın bəzi əsas fiqurları DPK-nı "mərkəz-sağ" və "mühafizəkar" kimi təsvir edir. Bəzi Cənubi Koreya mediası da NPAD və ya DPK-nı "mühafizəkar partiya" kimi xarakterizə edib.

Demokratik Partiyasının qərargahı

1. ↑  *Bell A.* Encyclopædia Britannica (brit. ing.). Encyclopædia Britannica, Inc. 1768.
2. ↑  Europe Elects. 2014.
**Koreya Milli Folklor Muzeyi** (kor. 국립민속박물관) — Cənubi Koreyanın milli muzeyi, Seuldəki Çonnoqu rayonunun Kenbokkun sarayında yerləşən iki muzeydən biridir. Muzeyin ekspozisiyası qədim dövrlərdən Xoseon dövrünə qədər Koreya xalqının ənənəvi həyat tərzinə həsr olunub. Dünyanın ən çox ziyarət edilən ən yaxşı 20 muzeyinə daxildir.

Yaranma tarixi
--------------

8 sentyabr 1945-ci ildə ABŞ hökumətinin iştirakı ilə yaradılmış, 1946-cı il aprelin 25-də Milli Antropologiya Muzeyi adına açılmışdır. 1975-ci ilə qədər Koreya Milli Muzeyinə birləşdirildi. 11 aprel 1975-ci ildə Koreya Milli Folklor Muzeyinin adı ilə Kenbokkun sarayının ərazisində Müasir incəsənət muzeyinin köhnə binasında açılıb. 17 fevral 1993-cü ildə Milli Muzeyin köhnə binasında indiki yerə köçdü..

Sərgi və ziyarəti
-----------------

Muzeyin ekspozisiyası üç əsas istiqamətə bölünür- Koreya xalqının tarixi, Koreya həyat tərzi və Çason dövrünə aid olan koreyalıların həyat dövrü. Bundan başqa ekspozisiyanın əksəriyyəti qala sahələrində açıq havada ifşa olunur.. Muzeyə giriş pulsuzdur. İstirahət günü — çərşənbə axşamıdır. İş Saatı 9: 00-dan 17: 00-19: 00 qədərdi. (ilin vaxtlarından aslı olaraq).

Qalereya
--------

* Ənənəvi evin dizaynıƏnənəvi evin dizaynı
* HanbokHanbok
* Coson dövrü əsəriCoson dövrü əsəri
* Milli geyimdə yaşlı adamMilli geyimdə yaşlı adam

Xarici keçidlər
---------------

* nfm.go.kr — Koreya Milli Folklor Muzeyinin rəsmi saytı  (ing.)  (alm.)  (isp.)  (fr.)  (kor.)  (yap.)  (çin.)
* korinform.com Saytında muzeyin təsviri Arxivləşdirilib 2016-09-21 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. 1 2  Visitor Figures 2013: Museum and exhibition attendance numbers compiled and analysed Arxivləşdirilib 2016-04-19 at the Wayback Machine, *The Art Newspaper*, International Edition, Апрель 2014.
2. ↑  "The National Folk Museum of Korea". 2016-06-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-07.
3. ↑  "Туризм в Корее: Государственный фольклорный музей Кореи". 2016-09-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-07.
4. ↑  "The National Folk Museum of Korea". 2015-09-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-07.
**Adi qılquyruq** (*lat.* Melanitta fusca) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin qazkimilər dəstəsinin ördəklər fəsiləsinin qılquyruq cinsinə aid heyvan növü.

Təsviri
-------

İri dəniz ördəyidir.Erkəklərdə bədəninin ümumi rəngi qaradır, gözünün üstündə və qanadın üzərində ağ ləkə vardır. Dişilərinin rəngi tünd qəhvəyidir.

Yayılması
---------

Skandinaviyadan (Norveç və İsveç) Finlandiyaya və Estoniyaya qədər, eləcə də qərbi Sibirdən Yenisey çayına qədər yuvalayır. Qərbi Avropanın sahil zonalarında qışlayır, əsasən Baltik dənizdə. Azərbaycanda nadir qeydə alınan qışlayan və köçəri növdür. Ədəbiyyat məlumatlarına əsasən Abşeron sahillərində, adalarda, Qızılağac körfəzində və Ağgöl ərazisində müşahidə olunmuşdur.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Sahilə yaxın dəniz sularında, sirin sulu göllər və çaylarda yuvalayır. Yuvasına sahilə yaxın torpağın üzərində, ot və kolların arasında qurur. Bəzən qağayı koloniyalarının arasında da yuvalayır. Adətən 7-9 yumurta qoyur. Qidasının əsasən molyusklar və kiçik balıqlar təşkil edir. Kifayət qədər yaxşı dalğıcdır.

Sayı
----

Dünya populyasiyası 250,000 fərd olaraq qiymətləndirlir. Avropada sayı 85-100 min cüt arasında qiymətləndirilir. Azərbaycanda təsadüfən qeydə alınır. 60-cı illərdə tək-tək fərdlər Böyük Qızılağac körfəzində və Ağgöldə qeyd edilmişdir.Ümumiyyətlə bütün Dünyada sayı azalmaqdadır.

Azalma səbəbləri
----------------

Azərbaycanda bu növ üçün əsas təhlükələrə qanunsuz ov, neft çirklənməsi və digər növ çirklənmələr aiddir.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
--------------------------------------

Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğuvə Ağgöl Milli Parklarında qorunur. Avropa Mühafizə statusuna malikdir Declining)ş Ramsarç Bernç Bonn konvensiyalarina və AEÜA razilşmasında daxil edilmişdir.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
------------------------------------------

Su biotoplarının çirklənmələrinin qarşısının alınması və növün qorunmasının geniş təbliği vacibdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q201300
* Wikispecies: Melanitta fusca
* ADW: Melanitta\_fusca
* ARKive: melanitta-fusca
* Avibase: BAF44E36E8D647CB
* BioLib: 8485
* BirdLife: 22724836
* BOLD: 10119
* BTO: VELSC
* CMS: melanitta-fusca
* eBird: whwsco
* EoL: 45513549
* EUNIS: 1134
* Euring: 2150
* Fauna Europaea: 96538
* Fauna Europaea (new): fc98acb2-d5ab-464a-a9b0-cbdfc92b3f70
* Fossilworks: 335300
* GBIF: 2498238
* iNaturalist: 850858
* IRMNG: 10193185
* ITIS: 175163
* IUCN: 22724836
* NBN: NBNSYS0000000195
* NCBI: 371864
* SeaLifeBase: 73609
* TSA: 10247
* WoRMS: 137072
* Xeno-canto: Melanitta-fusca

 |
**Somer Sivrioğlu** (25 may 1971, İstanbul) - Türk aşpaz, restoran meneceri və server.

Həyat
-----

1971-ci ildə İstanbulda anadan olan Somer Sivrioğlu, 1996-cı ilə qədər Türkiyədə qaldı. Bilkent Universiteti Turizm və Qonaqpərvərlik Bölməsini bitirib, sonra magistr dərəcəsini tamamladı və 25 yaşında olarkən 1995-ci ildə magistr dərəcəsi və akademik karyerasını davam etdirmək üçün Avstraliyaya getdi. Aşpaz karyerasına ilk addımı Avstraliyada magistr dərəcəsi alarkən atdı. Restoranlarda menecer işlədikdən sonra Sidneydə menyusunda Türk ləzzətləri olan öz restoranını açdı. MasterChef, Avstraliyada qonaq hakim idi. 2015-ci ildə David Dale ilə birlikdə yazdığı Anadolu: Türk Mətbəxindəki Bir Macera kitabı nəşr olundu. TV8 2018-ci ildə nəşr olundu. MasterChef bəri Türkiyədən gələn kulinariya müsabiqələrinin münsiflər heyətində xidmət göstərir.

Şəxsi həyat
-----------

2001-ci ildə Aslı Sivrioğlu ilə evlənən Somer Sivrioğlu, 2 uşaq atasıdır və 2019-cu ildə ərindən boşandı.

Ödülleri
--------

* 2010 Daxili Qərbdə Ən Yaxşı Türk Restoranı Mükafatı
* 2010 və 2011 RCNSW Mükəmməllik Mükafatı
* İç Qərbdə Ən Yaxşı Restoran 2012 Ən Yaxşı Zövq Mükafatı
* 2013 Yerli İş Mükafatı
* Türkiyə GQ Mükafatları Mərasimi - İlin Şefi Mükafatı (2018)

İstinadlar
----------
**Dağlar Məmməd oğlu Abdullayev** (15 avqust 1938-ci il, Ağdaş, Azərbaycan SSR - 10 may 2014-cü il, Bakı) - Azərbaycan tibb xidməti general-mayoru.

Həyatı
------

Dağlar Abdullayev 1938-ci il 15 avqustdə Ağdaş rayonunda anadan olmuşdur.

1956-cı ildə 1 saylı Ağdaş şəhər orta məktəbini bitirdikdən sonra Nəriman Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutuna daxil olmuş və 1960-cı ildə həmin institutu "həkim-stomotoloq" ixtisası üzrə bitirmişdir. 1961-ci ildə kadr kimi Silahlı Qüvvələrə çağırılaraq, Cənub Qrupu Qoşunları komandanının sərəncamına göndərilmişdi. 1965-ci ilədək Cənub Qoşun Qrupu qvardiya tank diviziyasında "həkim-stomotoloq" kimi xidmət edən Dağlar Abdullayev sonralar Zaqafqaziya Hərbi Dairəsi motoatıcı diviziyasında xidmətini davam etdirmiş, 1968-ci ildən isə alayın tibb məntəqəsinin rəisi, baş həkimi, tibb xidməti rəisi vəzifələrində xidmət etmişdir.

1978–1983-cü illərdə Cənub Qoşun Qrupu əlahiddə tibb-sanitar taborunun komandiri və hərbi hospitalın rəisi vəzifələrində işləmişdi. 1983-cü ildə SSRİ Müdafiə nazirinin əmri ilə xidmətini davam etdirmək üçün yenidən Zaqafqaziya Hərbi Dairəsi komandanının sərəncamına göndərilib və Zaqafqaziya Hərbi Dairəsi hospitalının rəisi təyin olunmuşdu.

1985-ci ildə Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutu Hərbi kafedrasının tədris hissə üzrə rəisi təyin edilmişdir.

1992-ci ildən Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinə həqiqi hərbi xidmətə çağırılmış və Müdafiə Nazirliyi Arxa Cəbhə İdarəsi hərbi-tibb şöbəsinin rəisi, 1993-cü ildən idarə rəisi, Silahlı Qüvvələrin Tibb xidməti rəisi vəzifələrində xidmət etmişdir. 2009-cu ildən Müdafiə nazirinin məsləhətçisi, müşavirlər qrupunun müşaviri, inspektorlar qrupunun müşaviri vəzifələrində xidmətini davam etdirmişdi.

2014-cü il 7 martda Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrində həqiqi hərbi xidmətdən istefaya buraxılmışdır.

Dağlar Abdullayevə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə 8 oktyabr 1994-cü ildə "tibb xidməti general-mayoru" ali hərbi rütbəsi verilmişdir. Onun Vətən qarşısındakı xidmətləri yüksək qiymətləndirilərək 2006-cı ildə "Azərbaycan Respublikasının Əməkdar həkimi" fəxri adına layiq görülmüş və bir sıra medallarla təltif olunmuşdur.

Dağlar Məmməd oğlu Abdullayev 2014-cü il 10 mayda 75 yaşında vəfat etmişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-05-10.
**Otar bəy** və ya həmçinin **Otar xan**, daha sonra **Zuəl-Fəqər xan** kimi tanınan (təxminən 1583, - vəfat 1662/63) — Səfəvi hərbi komandiri, şah qulamı və gürcü Barataşvili-Orbelişvilinin (Orbeliani) nəslindən məmur.

Həyatı
------

Otar bəyin erkən həyatı haqqında çox şey məlum deyil. Əsl ailə adı Barataşvili-Orbelişvili idi və bu da Orbeliani və Qaplanşvili olaraq xatırlanır.  Atasının adı Aslamaz idi və onun kimi kiçik vəzifələrdə çalışan iki kiçik qardaşı Vaxuşti və Qorcasbi (Mənsur) vardı. Aleksandr Orbelianinin (1802-1869) fikrincə, Otarın Keyxosrov adlı daha bir qardaşı var.  Bundan əlavə, atası Erizbar Barataşvili-Orbelişvilinin ölümündən sonra 17-ci əsrin əvvəllərində Səfəvilərə qaçan Qaplan Barataşili-Orbelişvili (Orbeliani) (? -1671) adlı məşhur gənc əmisi var idi. 

Otar ilk dəfə Səfəvi mənbələrində 1626-cı ildə Yeni Culfanın darğa (vəzifə) funksiyasını icra edərkən bu vəzifədə Mirman Mirimanidzenin (Səfiquli xan) yerinə yetirildiyi adı çəkilir. 1629-cu ildə I Şah Abbas vəfat etdikdə, o, artıq Simnanın bəylərbəyi vəzifəsinə təyin edilmiş və sultan rütbəsinə sahib idi.  Sonralar, 1649-cu ildə, II Şah Abbasın dövründə (1562-1666), şərq ərazilərindəki Qəndəhar valiliyi, həmçinin *Zu əl-Fəqər xan* fəxri adı verildi.  1653-cü ildə Qəndəhar Muğal qüvvələri tərəfindən mühasirəyə alındı, şəhər uzun sürən mühasirəyə görə yaxın zamanda qala zəbt olundu və Otar yumşaq rəftarına görə günahlandırıldı. Qəndəharda Otara şəxsən xidmət edən çağdaş Səfəvi tarixçisi və müəllifi Vəliqulu Şamlının dediyinə görə, Otar cavab verdi ki, sonuna qədər tək mübarizə aparacaq və generallar kimi öləcək. O, sitat gətirir: "Mən Səfəvi şahlarına yetmiş il xidmət etmişəm. Sümüklərim Şahın (padşahların) müxtəlif növ lütflərindən düzəldilmişdir."

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Maeda, 2003. səh. 252
2. ↑  Maeda, 2003. səh. 249
3. ↑  Maeda, 2003. səh. 248, 252
4. ↑  Maeda, 2003. səh. 248
5. ↑  Maeda, 2003. səh. 247-248

Mənbələr
--------

* *Floor, Willem; Herzig, Edmund.* Iran and the World in the Safavid Age. I.B.Tauris. 2015. 481. ISBN 978-1780769905.
* *Floor, Willem M.* Titles and Emoluments in Safavid Iran: A Third Manual of Safavid Administration, by Mirza Naqi Nasiri. Washington, DC: Mage Publishers. 2008. 257, 275. ISBN 978-1933823232.
* *Maeda, Hirotake.* "On the Ethno-Social Background of Four Gholām Families from Georgia in Safavid Iran". Studia Iranica (32). 2003: 1–278.
**Nefelin** — mineral.

Bu qrupa 2 əsas mineral daxildir: nefelin Na3K[AlSiO4]4 və kalsilit. Seriyanın natriumlu sonuncu üzvü olan aşağı temperaturlu nefelin davamlıdır. Sonuncu 900° C-də yüksək temperaturlu nefelin, 1254° C-də isə karnegiitə keçir. Dərinlik süxurlarında və qneyslərdəki nefelin tərkibi nəzəri formulaya yaxındır və kaliumla zəngindir. Nefelin bəzən Ca daşıyır. Nizamlı və qeyri-nizamlı nefelin məlumdur. Heksaqonal Habitus prizmatik, qısa dirəkvari, qalın lövhəli. İkiləşmə {1010}, {3365}, {1122} üzrə. Ayrılma {1010} və {0001} üzrə qeyri-mükəmməl. Rəngsiz, boz, ətrəngi qırmızı. Parıltı şüşəlidən yağlıya qədər. Sərtliyi 5,5–6. Xüsusi çəki 2,6. Asanlıqla analsimə, kankrinitə, sodalitə, natrolitə, liberenitə keçir. SiO2 ilə kasıb olan müxtəlif süxurların və qneyslərin səciyyəvi komponentidir. Nefelin (sinonim: **Eleolit**) alüminium, silikat — gel, soda almaq üçün xammal kimi istifadə edilir. Kənd təsərrüfatında torflu turş torpaqlarda gübrə kimi işlədilir.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh85090851 · Microsoft: 2779289598 |
|   2015 Avropa Oyunları |
| --- |
|   **Dağ velosipedi** |
| Fərdi |  | Kişilər |  | Qadınlar |

**Dağ velosipedi 2015 Avropa Oyunlarında** — Kişilər və qadınlar arasında keçirilən idman növü. Dağ velosipedi 2015 Avropa Oyunlarında 13 iyun tarixində keçirildi. Yarışlar Bakı şəhərinin Binəqədi rayonunda yerləşən MTB Veloparkda baş tutmuşdur.

Dağ velosipedində Kişilərin yarışında 43 idmançı, Qadınların yarışında isə 26 idmançı qüvvəsini sınadı.

Kişilərin yarışında qızıl, gümüş və bürünc medalı İsveçrə idmançıları qazandı. 2012 Yay Olimpiya Oyunlarının gümüş medalçısı Nino Şurter Avropa Oyunlarının Çempionu adını qazandı. Qadınların yarışında isə qızıl və gümüş medalı İsveçrə, bürünc medalı isə Polşa idmançıları qazandılar. 22 yaşlı Yolanda Neff Avropa Oyunlarının Çempionu adını qazandı.

Medal sıralanması
-----------------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Sıra** | **Yarış** |   **Qızıl** |   **Gümüş** |   **Bürünc** | **Cəmi** |
| 1 | İsveçrə İsveçrə | 2 | 2 | 1 | **5** |
| 2 | Polşa Polşa | 0 | 0 | 1 | **1** |
| - | **Cəmi** | **2** | **2** | **2** | **6** |

Nəticə
------

### Kişilər

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Yarış** |   **Qızıl** |   **Gümüş** |   **Bürünc** |
| Fərdi | İsveçrə Nino Şurter  **(İsveçrə)** | İsveçrə Lukas Flukkiger  **(İsveçrə)** | İsveçrə Fabian Giger  **(İsveçrə)** |

### Qadınlar

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Yarış** |   **Qızıl** |   **Gümüş** |   **Bürünc** |
| Fərdi | İsveçrə Yolanda Neff  **(İsveçrə)** | İsveçrə Katrin Ştirneman  **(İsveçrə)** | Polşa Maya Vloşovskaya  **(Polşa)** |

Həmçinin bax
------------

* Velosiped idmanı
* Velosiped sürmə 2015 Avropa Oyunlarında
* Triatlon 2015 Avropa Oyunlarında
* BMX velosipedi 2015 Avropa Oyunlarında

İstinadlar
----------
**Yedvabne qətliamı** (pol. Pogrom w Jedwabnem) - 1941-ci ilin 10 iyun tarixində, Polşanın paytaxtı Varşava şəhərindən 190 km şimal-şərqdə yerləşən Yedvabne kəndində yaşayan etnik yəhudilərə qarşı gercəkləşdirilmiş qətliam aktı. Qətliam nəticəsində ən azı 400 yəhudi döyülərək, qalan kənd sakinləri isə yaxınlıqdakı tövlədə yandırılaraq öldürülmüşdür. Tarixçilərə görə hadisələr nəticəsində nə qədər adamın öldürüldüyünü tam müəyyənləşdirmək mümkünsüzdür. Qadın, kişi və uşaqlardan ibarət olmaqla 340 nəfər kənd sakinin hadisə günü öldürüldüyü tam dəqiqləşdirilmişdir.

Yedvabnedə yaşayan 40 polyak alman polis təşkilatı olan Ordnungspolizei tərəfindən rəsmən təqsirkar şəxs olaraq tanınmışdır. Qətliamın icra edilməsində Gestapo, mühafizə dəstəsi və xüsusi ilə Einsatzgruppen olaraq adlandırılan və insanları qapı-qapı gəzərək öldürməklə görəvləndirilmiş birliklərin payı daha çox olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  P.A.I.C. The Jedwabne Tragedy. Arxivləşdirilib 2012-07-16 at the Wayback Machine Polish Academic Information Center, University of Buffalo, 2000.
2. ↑  "Pogrom in Jedwabne: Course of Events Arxivləşdirilib 2019-09-29 at the Wayback Machine, Polin Museum, 09 July 2016; accessed 2 April 2018
3. ↑  "Pogroms" Arxivləşdirilib 2018-08-13 at the Wayback Machine, *Holocaust Encyclopedia*, US Holocaust Memorial Museum
**Dağ ramalinası** (*lat.* Ramalina montana) — fungi aləminin ascomycota şöbəsinin lecanoromycetes sinfinin lecanorales dəstəsinin ramalinaceae fəsiləsinin ramalina cinsinə aid göbələk növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU A2c +3c. Nadir növdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Tallomu yasıtvari, yığcamdır, hündürlüyü 5–12 mm, diametri 1-3,5 sm-əçatır, boz-sarımtıl, saman rənglidir, gözə çarpmayan saysız lövhəciklərdən ibarətdir. Tallomun lövhəcikləri dixotomik şaxəlidir, eni 1,5 mm-ə qədərdir, yastıdırlar, üst hissəsi bir qədər dalğalıdır, bəzən şırımda qırılmış, lupanın altında açıq-mum rənglidir, aşağı hissəsi nisbətən tünddür. Üst qabıq hissəsinin rəngi KOH təsirindən dəyişmir. Lövhəciklərin uclarında tallom rəngində izidilər yerləşir, hansı ki, bəzi vaxt təpədə nazik örtüyü cırılandan sonra soredili olur Parmelia izidiotylardakı kimi. Nadir halda iridənəli soredilərlə diskvari soralilərə rast gəlinir. Apotesilər yoxdur. Zahiri görünüşünə görə bir qədər Ramalina pollinaria var. Humlisiə bənzəyir, ancaq ondan sallaq əmzikvari çıxıntılar və yığcam konfiqurasiyalı yastıqlarla seçilir. Dağ-meşəsiz zonada, daşlarda,ş amıq və quru yerlərdə bitir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Kserofitdir, izidi və soredilər vasitəsi ilə çoxalır.

Yayılması
---------

Kiçik Qafqaz, Kəlbəcər rayonu, İsitsu-nun ətrafı, 2000 m, qayalarda; Tər-tər çay, 1500m; Şuşa, Sağsağan dağı, 2200m; Talış, Lerik, Orand kəndinin ətrafı; Vaşaruçayın yuxarı axarı, 1650 m; Hovari kəndinin ətrafı, şimal yamacında, aşırımda, 1500 m; Yardımlı, Alar kəndi; Ordubad; Paraqaçay ərazisidir.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyanın təbii bərpası azalır, ətraf mühitin mənfi təsirlərinə həssaslıq müşahidə olunur.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Erroziya və aşınmalar, heyvanların intensiv otarılması və tapdalanma ola bilər.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Mühafizəsi üçün yayılam yerlərində antropogen təsiri azaltmaq məqsədi ilə yasaqlıqların təşkilidir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q10648723
* Fungorum: 345749
* GBIF: 2608113
* MycoBank: 345749

 |
Təbii yayılması:
----------------

Orta və Cənubi Avropa, Şimali Amerikada geniş yayılmışdır.

Botaniki təsviri:
-----------------

Hündürlüyü 1 m olan koldur. Zoğları tikanlıdır. Tikanları 2,5 sm uzunluqda sadə və qısadır. Qaratikanları 3-5-7 bölümlü, nadir hallarda düyümlərdə və adətən düyümlər arasında yerləşir. Yarpaqları yumru, xırda, eni 3-5 sm, 3-5 dilimlidir. Çiçəkləri ikicinsli, oturaq, dəstə halında 3 çiçəklidir. Yumurtalığı çılpaq meyvə saplağına qədər uzanmış, meyvələrlə birlikdə qalır. Çiçəkyatağı zınqırov və silindr formalıdır. Ləçəkləri xaricdən tüklü, yaşılımtıl və ya qırmızımtıldır. Çiçəkləri 1-3 ədəd salxımlara yığılmışdır. Kasayarpaqları və çiçək tacının ləçəkləri 5 ədəd, erkəkcikləri 5, dişiciyi 2 bitişik meyvəyarpaqlı və aşağı yumurtalıqlıdır. May-iyun aylarında çiçəkləyir. Nadir hallarda tək çiçəklidir. Giləmeyvələri tüklü və ya çılpaq, pazvari, şar və ya enli ellips formalı olub, müxtəlif rəngdə - yaşılımtıl, sarı və ya tünd qırmızıdır, iyul-avqust aylarında yetişir.

Ekologiyası:
------------

Nəmişli, kölgəli meşələrdə bitir.

Azərbaycanda yayılması:
-----------------------

Naxçıvan MR-da, Talış və Kəlbəcərdə qayalıq yerlərdə yayılmışdır.

İstifadəsi:
-----------

Rus alçası park və bağlarda canlı çəpərlər və bordyurların salınmasında, eləcə də qrup halında və tək-tək əkilmək üçün istifadə edilir. Giləmeyvələrində 5-8 % şəkər, üzvi turşular – limon, alma turşuları, pektin maddələr, azotlu birləşmələr (0,65%), boyayıcı maddə, mineral duzlar və vitaminlər (C-50mq%, A-0,1mq%) vardır. Azərbaycanda meşəlik və dağətəyi rayonlarda mədəni şəraitdə becərilə bilər.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
**Yedək gəmi** - Böyük gəmilərin önündə gedən və əsasən onların manevr imkanlarını genişləndirmək üçün istifadə olunan kiçik həcmli gəmi növü. Yedək gəmilərin, böyük gəmilərin sifarişləri əsasında yardımçı fəaliyyətlər üçün cəlb olunur və göstərdiyi xidmətlərə *xilasetmə-yardım*, *dəstək*, *çatdırma* və *manevr* daxildir. Yedək gəmi üçün tələb olunan əsas xüsusiyyət çəkmə gücünün çox olmasıdır.

### Fəaliyyət sahələrinə görə yedək gəmilər

Sidney limanında lövbər salmış yedək gəmi.
* **Açıq dəniz yedək gəmiləri**

Xüsusiyyətləri: Böyük qayıq həcmində olmaları, güclü motorxanası, yüksək dartma gücü, açıq dənizdə manver imkanları .

Xidmət növü: Xilasetmə-yardım, yedəkləmə, daşıma,

* **Çay yedək gəmiləri**

Xüsusiyyətləri:Orta qayıq həcmində olmaları,

Xidmət növü:Dartma-Çəkmə xüsusiyyəti və daşıma

* **Liman yedək gəmiləri**

Xüsusiyyətləri:Kiçik qayıq həcmində olmaları, güclü motorxana, güclü çəkmə-itələmə gücü, yüksək manver qabiliyyəti

Xidmət növü:Gəmilərin limanlara yan almasına köməklik, liman sərhədləri daxilində və daxili dənizlərdə növbətçilik, yanğınsöndürmə və təcili müdaxilə

İstinadlar
----------
**Zаqаtаlа Dövlət Rəsm Qаlеrеyаsı** — (ZDRQ) 1989-cu ildə yаrаdılıb. Zaqatala şəhərində yerləşir. Qalereyada ekspоnаtlаrın sаyı 79 ədəddir.

Haqqında
--------

Qalereya Zaqatala Tarix — Mədəniyyət qoruğunun ərazisində yerləşir. Binanın ümumi sahəsi 418 m2, ekspozisiya zalının sahəsi 198 m2, fond saxlama sahəsi isə 21 m2-dir. Qalereyanın ekspozisiya zalında müntəzəm olaraq 65 rəsm əsəri, məktəblilərin əl işləri nümayiş etdirilir. Daimi fondda olan 128 əsərlə yanaşı rayon rəssamlarının əl işləri, rəsm əsərləri əlamətdar günlər, bayramlar zamanı səyyar şəkildə sərgilər vasitəsilə şəhərin park və meydanlarında nümayiş olunur. Qalereyada Azərbacanın məşhur rəssamlarından M.Rəhmanzadə, S.Haqverdiyev, R.Mehdiyev, O.Sadıqzadə, A.Hüseynov, T.Ağababayev, K.Nəcəfzadənin və başqalarının əsərləri, həmçinin Azərbaycanın şair və yazıçılarının portretləri vardır.

Xarici keçidlər
---------------

* "Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyaları". www.azerbaijans.com. İstifadə tarixi: 13.04.2021.
* "Zaqatala Dövlət Rəsm Qalereyası". sheki.mctgov.az. 2021-04-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13.04.2021.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Zaqatala Dövlət Rəsm Qalereyası". azgallery.az. 2022-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13.04.2021.
2. ↑  "Zaqatala Dövlət Rəsm Qalereyası". kataloq.gomap.az. 2021-04-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13.04.2021.

Həmçinin bax
------------

* Zaqatala
* Zaqatala rayonu
* Zaqatala Tarix-Diyarşünaslıq muzeyi
* Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyaları
**Bilbordlar** (*ing.* billboard) — iriölçülü reklam elanlarının yerləşdirilməsi üçün nəzərdə tutulan müstəqil konstruksiya.

İlk bilbordlar Amerikada təxminən 100 il əvvəl yaranmışdır. O zaman reklam məqsədilə xüsusi qurğulardan deyil, icarəyə alınan münasib sahələrdən istifadə olunurdu ki, bilavasitə onların üzərinə reklam elanları – billar – yapışdırılırdı. Sonradan həmin sahələri bilbord (ingilis dilindən tərcümədə elan lövhəsi) adlandırmağa başladılar.

Azərbaycanda xüsusi qurğu şəklində hazırlanan ilk bilbordlar 90-cı illərin əvvəlində yaranmağa başladı. Bilbordların ən geniş yayılan formatı 3X6m, nisbətən daha az təsadüf olunan ölçüsü 3X12m təşkil edir, lakin son zamanlar supersayt və brandmauer kimi yeni, reklam sahəsinin genişləndirilməsinə meyli olan formatlar da get-gedə populyarlıq qazanır. Qeyd edək ki, bilbordun 2-ci adı da var – biqbord (böyük lövhə).

Mənbə
-----

* Bilbordlar. **www.adv.az** Arxivləşdirilib 2010-12-19 at the Wayback Machine
**Pyotr Mixayloviç Qavrilov** (*rus.* Пётр Миха́йлович Гаври́лов; 17 (30) iyun 1900 və ya 30 iyun 1900 – 26 yanvar 1979, Krasnodar, Krasnodar diyarı, RSFSR, SSRİ) — Brest qalasının müdafiəsində göstərdiyi şücaətə görə tanınmış sovet zabiti idi.

Bioqrafiya
----------

"Brest qalası" filmində Qavrilov obrazını canlandıran Aleksandr Korşunov
O, etnik Kryaşen idi. 44-cü moto atıcı alayın komandanı olan Pyotr Qavrilov, 31 gün müqavimətdən sonra – 1941-ci ilin 23 iyulunda almanlar tərəfindən əsir götürülmüşdür. O, müharibə bitəndən sonra buraxılmışdır.

Rəsmi sovet məlumatına əsasən, əsirlikdən buraxılandan sonra o, eyni rütbədə orduya qaytarılmışdır. Onun partiya üzvlüyü, öz üzvlük biletini itirdiyinə və əsirlikdə qaldığına görə bərpa edilməmişdir. O, 1946-1947-ci illərdə Sibirdə yapon hərbi əsirləri üçün olan düşərgənin rəhbəri olmuşdur. Sonra isə, o Krasnodara köçmüşdür.

1956-cı ildə o, müharibənin ilk günündən bəri görə bilmədiyi həyat yoldaşını və övladlığa götürdüyü oğlunu yenidən tapmışdı. Həmin ili Sergey Smirnovun "Brest qalası" adlı kitabı nəşr olunandan sonra, Qavrilovun partiya üzvlüyü bərpa edildi. O, 1957-ci ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı və Lenin ordeni ilə mükafatlandırıldı. 1968-ci ildən ölümünə qədər o, Krasnodar şəhərindəki Svetlaya küçəsi, 103 ünvanında yaşamışdır (1980-ci ildə küçə Pyotr Qavrilov adlandırılmışdır).

Pyotr M. Qavrilov, 1979-cu ilin 26 yanvarında Krasnodarda vəfat etmişdir. O, Brestdə dəfn edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Heroes of Soviet Union, Гаврилов Пётр Михайлович Arxivləşdirilib 2012-02-20 at the Wayback Machine  (rus.)
2. ↑  "Акция «Улица Героя». Герой-кряшен, майор П.М.Гаврилов". 2021-07-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-07.
**Pyotr Aleksandroviç Rumyantsev** (*rus.* Пётр Александрович Румянцев-Задунайский; d. 4 yanvar 1725, Moskva - ö. 8 dekabr 1796, Taşan, Rusiya) — Çariça II Yekaterinanın ordu generalı.

Həyatı
------

Pyotr Aleksandroviç Rumyantsev 4 yanvar 1725-ci ildə Rusiya imperiyasının Moskva şəhərində anadan olmuşdu.

Yeddiillik müharibə sırasında Gross-Jägersdorf (30 avqust 1757) və Kundersdorf çarpışmalarında Prusiyalıların yenilgiyə uğradılmasında önəmli rol oynadı. 16 dekabr 1761-ci ildə Pomeranyadakı Kolberg (Kolobrzeg) qalasını və liman şəhərini ələ keçirdi. Noyabr 1764-cü ildə gətirildiyi Ukrayna baş valiliyi sırasında bölgənin Rusiyayla bütünləşdirilməsinə çalışmışdır.

Osmanlı-Rus savaşlarında Boqdandakı (Moldavya) Larqa və Kaqula müharibələrində Osmanlı qüvvətləri qarşısında mütləq zəfərlər qazandı (1770). Dunay çayını keçərək Bolqarıstana daxil oldu və Kozluca (Suvorovo) çarpışmasını (20 iyun 1774) qazanaraq osmanlıları barış istəmək məcburiyyətində buraxdı. İyul 1775-ci ildə marşal rütbəsinə yüksəldilən Rumyantsevə eyni zamanda qraf ünvanı verildi.

Pyotr Rumyantsev 8 dekabr 1796-cı ildə vəfat edib.

Xarici keçidlər
---------------

* Rumyantsev-Zadunayski P.A.//
Xeyriyyə təşkilatı, ehtiyacı olanlara kömək etmək üçün qurulan qeyri-kommersiya təşkilatıdır. İnsanların pulsuz istifadəsi üçün bir xeyriyyə təşkilatı və ya xeyriyyəçi tərəfindən inşa edilən bulaq, məktəb və xəstəxana kimi tikililərə xeyriyyəçilik üçün tikilmiş binalar deyilir.

Xeyr, ərəb dilindən Azərbaycan dilinə keçən bir söz olub, mənası "qarşılıq gözləmədən edilən yaxşılıq" deməkdir.

Fəaliyyət sahəsi
----------------

Xeyriyyəçilik təşkilatları çox geniş sahələrdə fəaliyyət göstərirlər. Məsələn, həm yaşlılara, həm küçə uşaqlarına, həm kasıblara, həm sahibsiz heyvanlara, həm qaçqınlara, həm müəyyən bir xəstəlikdən əziyyət çəkən insanlara həm maddi baxımdan, həm də mənəvi bacuny yardım etməyə çalışan xeyriyyə təşkilatları olduğu kimi, təbiətin və ətraf mühitin qorunması üçün fəaliyyət göstərən xeyriyyə təşkilatları da mövcuddur.

Maliyyə
-------

Xeyriyyə təşkilatlarının fəaliyyəti, ümumiyyətlə, toplanan yardım və ianələr hesabına maliyyələşdirilir. Bundan əlavə, bəzi xeyriyyə təşkilatları hökumətlər və beynəlxalq təşkilatlar tərəfindəndə dəstəklənirlər. Bəzi xeyriyyə təşkilatlarının xərcləri onların adından yaradılan fondlar vasitəsilə təmin edilir.
**Şəlalə modeli** — proqram yazılarkən bir layihənin ərsəyə gətiriliməsində istifadə olunan modeldir. Şəlalə modeli 4 hissədən ibarətdir.

* Təhlil (analiz)
* Dizayn
* Tətbiq
* Test

Proqramların yazılmasında ən məşhur olan bu model digərlərinin təməlini təşkil edir. Mərtəbələr arası keçidlər tez-tez olan bu modeldə geriyə dönüş bahalı ola bilər. Buna görə hər bir mərhələ diqqətlə incələnməlidir. Bu modeldə hər bir mərhələdən sonra yoxlama məqsədi ilə, layihə gözdən keçirilir. Bu gözdən keçirmənin nəticəsində ya cari mərhələ yenidən işlənilir, ya da ki, növbəti mərhələyə keçilir.

İşləmə prinsipi
---------------

İlk olaraq Layihənin təhlili aparılır. Ediləcək olan bütün əməliyyatların siyahısı çıxarılır və SRS (Software requirements specifications , proqram ehtiyac özəllikləri) sənədi hazırlaır. Bu sənədlə birlikdə bir təhlil hesabatı çıxarılır.

Sonra bu təhlillərin işığında proram dizayn edilir və proqramın SDD (Software Design Document, Proqram Dizayn Sənədi) hazırlanır.

Bütün bunlardan sonra növbəti mərhələyə tətbiqə keçirilir. Bu mərhələdə proqram daha dolğun bir hal alır və bu vəziyyətdə səhvlikləri aşkarlamaq daha asan olur ki, bu da Test mərhələsində həyata keçirilir. Əgər xətalar varsa uyğun yerlərə qayıdıb səhvlər düzəldilir. Bu son mərhələdən sonra proqramın Test hesabatı hazırlanır və proqram istənən hala gətirilir.

Üstünlükləri
------------

Şəlalə modeli ilk təklif edilən modeldir. Geniş istifadə olunması və müştəri istəklərinə paralel olması ən böyük üstünlüklərindəndir. Əsasən böyük risk tələb edən və müştəri ehtiyaclarının başlanğıcda açıqca bilindiyi layihələrdə istifadə edilir.
**Aslanov Xeyrulla Azad oğlu** (29 avqust 1954, Ramana) — Azəbaycanın əməkdar pilotu.

Həyatı
------

1954-cü il Avqustun 29-da Bakı şəhəri Ramana kəndində Neftçi ailəsində anadan olmuşdur. İlk təhsilini Ramana kəndindəki E.Ağayev adına 198 saylı orta məktəbdə almışdır. 1972-ci ildə Rusiyanin Sasov şəhərindəki təyyarəçilik məktəbinə daxil olub, 1974-cü ildə həmin təhsil müəssisəsini yüksək göstəricilərlə bitirmişdir.

1974-cü ildə Zabrat aviadəstəsinə 2-ci pilot kimi işə qəbul olmuşdur. 1977-ci ildə AN 2 təyyarəsinin komandiri, 1978-ci ildən 1989-cu ilə qədər eskadriliya komandirinin müavini, eskadriliya komandiri, 323 nömrəli aviadəstənin komandiri vəzifəsində çalışmışdır.

1982-ci ildə Kiyev Mülki Aviasiya Mühəndisləri İnstitutuna qəbul olmuş, 1988-ci ildə həmin ali məktəbi müvəffəqiyyətlə bitirmişdir.

1989-cu ildə Binə Hava Limanına TU-154 təyyarəsinin 2-ci pilotu, 1993-cü ildə isə TU-154 təyyarəsinin komandiri vəzifəsinə təyin olunub.

2000-ci ildə İL-76 HG-nə 2-ci pilot, 2001-ci ildə İL-76 HG-nin kapitanı vəzifəsinə təyin edilmişdir. Eyni zamanda İL-76 təyyarəsinin təlimatçı komandiri kimi də fəaliyyət göstərib.

1978-ci il SSRİ-nin "Şərəf nişanı" ordeni
1980-cı il SSRİ-nin XTNS-nin "Qızıl Medalı"
1980-ci ildə adı SSRİ-nin "Mülki aviasiya gənclərinin zərbəçi işlər üzrə səlnaməsi" fəxri kitabına düşüb. 1980-ci ildə "Qəzasız uçuş" döş nişanı ilə təltif olunub.
2008-ci ildə Azərbaycan Respublikasının "Şərəf nişanı" ordeninə layiq görülüb.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2011-ci il 31 may tarixli 1536 nömrəli sərəncamı ilə "Əməkdar Pilot" fəxri adına layiq görülüb.
2016-cı il 26 oktyabrda, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti adından Azərbaycan Respublikası Mülki Aviasiyasının 75 illik yubileyi medalı ilə təltif edilmişdir.
Hal-hazırda Milli Aviasiya Akademiyasının muzeyində Azəbaycanın əməkdar pilotu olaraq onun barəsində məlumat lövhəsi mövcuddur.

Aslanov X. Qarabağ müharibəsi veteranıdır.

Hal hazırda fəxri təqaüdçüdür, doğma Ramana kəndində yaşayır.

Övladları atasının yolunun davamçılarıdır.

İstinadlar
----------
**Ülvi Camal Erkin** (14 mart 1906, Konstantinopol – 15 sentyabr 1972 və ya 15 oktyabr 1972, Ankara) — türk bəstəkar, pianoçu, dirijor və pedaqoq.

Piano çalmağı uşaq olarkən anasından öyrənmişdir. 1960–70-ci illərdə Ankara Konservatoriyası orkestrinin və Opera Teatrının dirijoru olmuşdur. 1971-ci ildə Dövlət sənətkarı adını almışdır. Parisdə başladığı "İki dans" adlı əsərini Ankarada tamamlamış, premyerası 1931-ci ildə Rəyasəti-Cumhur Filarmoniyasında olmuşdur. Ankara Dövlət Konservatoriyasında fortepino bölməsinin rəhbəri, 1949–57-ci illərdə isə rektoru vəzifələrində çalışmışdır. Bəstəkar Necil Kazım Akseslə birlikdə "Karmen", "Aida", "Fidelio" kimi bir çox məşhur opera əsərini türk opera repertuarına daxil edərək, səhnəyə qoymuşdur. Bəstəkarların 1943-cü il müsabiqəsində iki konsertlə çıxış etmiş, "Fortepiano üçün konsert"i mükafata layiq görülmüşdür. Müasir musiqinin ifadə vasitələrindən istifadə edən Erkin 2 simfoniyanın, violin, fortepiano ilə orkestr üçün konsertlərin, caz kvarteti, orkkestr üçün rapsodiya və digər əsərlərin müəllifidir. Milli cəhətləri müasir bəstəkarlıq texnikası vasitələri ilə ustalıqla uzlaşdırırdı. Çox vaxt əsərlərinin ifaçısı kimi çıxış edirdi. 1963-cü ildə Bakıda konsertlər vermişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Ulvi Cemal Erkin // Musicalics (fr.).
3. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #123964849 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.