recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Stadionun içindən bir görüntü
**Etihad Stadium** İngiltərədə Mançester Siti futbol komandasının ev oyunlarını oynadığı stadiondur.

Orijinal olaraq Mançester'in ev sahibliyində namizəd olub qazanabilmədiyi 2000 Yay Olimpiya Oyunlarının bir hissəsi kimi hazırlanan stadion, 2002-ci ildə təşkil olunan İngilis Millətlər Birliyi Oyunları üçün inşa edilmiş və 110 milyon sterlinqə başa gəlmişdir. Oyunlardan sonra stadion futbol üçün uyğunlaşdırılan stadion və Main Road'dan bura daşınan Mançester Siti klubunun evi olmuşdur. Mançester Siti 2003-cü ildə stadionu 250 illiyinə icarəyə götürmüşdür.

23 iyun 2007 -ci il etibarı ilə stadion 47.726 tamaşaçı tutumu ilə Premyer Liqanın ən böyük beşinci stadionudur. 4 oktyabr 2006-cı ildə stadionun 2008 UEFA Kuboku finalına ev sahibliyi edəcəyi qərarlaşdırılmış və bu final oyunu 14 may 2008-ci ildə oynanmışdır.

Xarici keçidlər
---------------

* Mançester Şəhər Stadionunun rəsmi veb saytı Arxivləşdirilib 2011-10-23 at the Wayback Machine
* Mançester Siti futbol komandasının rəsmi veb saytı
**Südlü plov** — Azərbaycan mətbəxinə aid geniş yayılmış plov növlərindən biri.

Südlü plov bir neçə üsulla hazırlanır.

Tərkibi
-------

1 kq düyü, 2 litr süd, duz, zəfəran, 100 qram kişmiş, 100 qram xurma, 350 qram kərə yağı, bal, qaymaq – zövqə görə.

Hazırlanması qaydası
--------------------

Südlüplov ətsiz, yalnız südlə bişirilir. Düyü təmizlənir, xırdası çoxdursa, aşsüzəndən keçirilir. Düyü isti suda təmiz yuyulur. Bir hissə düyüyə iki hissə süd götürülür. Süd qaynadıqdan sonra içinə düyünü tökülür, qarışdırılır, bir az duz vurulur. Rəngi saralanadək zəfəran tökülür, yenidən qarışdırılır. Düyü bişənə yaxın içinə yuyulmuş kişmiş, xurma, zövqə görə bir az şəkər tökülür, ehtiyatla qarışdırılır. Düyü yumşalıb, südü çəkildikdən sonra, dəmə qoyulur. Başqa bir qazanda kərə yağını dağ edilib, dibinə qazmaq qoyulur, süddə bişmiş düyünü qazmağın üstünə töküb yağlanır və dəmə qoyulur. Südlüplov, adətən, bal və qaymaqla yeyilir.
Südlü plovun hazırlanmasının digər bir üsulu aşağıdakı qaydadır.

Tərkibi
-------

Hisə verilmiş kütüm — 182q, düyü — 100 qram, ərinmiş yağ — 40 qram, süd — 250 qram, buğda unu — 20 qram, kişmiş — 50 qram, ərik qurusu — 50 qram, xurma — 25 qpam, şəkər — 20 qram, yumurta — 10əd. zəfəran −0,1 qram, duz.

Hazırlanması qaydası
--------------------

Düyü süddə yarımhazır olana qədər bişirilir, şəkər, yağ və zəfəran vurulub 1 saat saxlanılır. Sonra düyü kəfkirlə süzülür, dibinə un, yumurta və suddən hazırlanmış nazik lavaş salınan qazanın içinə tökülüb 30–40 dəqiqə dəmə qoyulur. Kişmiş, ərik qurusu və xurma yağda bişirilir. Süfrəyə verildikdə boşqaba düyü çəkilir, üstünə qazmaq və yağda qovrulmuş kişmiş, ərik qurusu, xurma qoyulur. Plovun yanında ayrıca buğda bişirilmiş kütüm balığı verilir.

Xarici keçidlər
---------------

* Südlü plov
* Arxivləşdirilib 2016-02-24 at the Wayback Machine Südlü plov resepti-1
* Südlü plov resepti-2

| ⛭Azərbaycan plovları |
| --- |
| 
* Badam plov
* Cücə plov
* Çoban-aşı
* Çəkmə plov
* Kişmiş plov
* Şabalıdlı plov
* Şeşəndaz plov
* Şüyüd plov
* Əvəlik plov
* Mərci plov
* Meyvə plov
* Paxla plov
* Toyuq plov
* Çığırtma plov
* Qır-qır plov
* Qiymə plov
* Xam-döşəmə plov
* Səbzi-qovurma plov
* Tər-çilov plov
* Turşu-qovurma plov
* Ov quşu ilə plov
* Ali müsəmbə plov
* Şirin plov
* Lobya-çilov plov
* Fisincan plov
* Südlü plov
* Kükü plov
* Qiymə-çığırtma plov
* Yarma plov

 |
**Korjinski armudu** (*lat.* Pyrus korshinskyi) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin armud cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Qafqazda meşələrdə aşağı yaruslarda rast gəlinir.

Botaniki təsviri
----------------

Orta hündürlüyə malik tikansız ağacdır. Zoğlarının qabığı boz-qonurumtul olub, sıx tükcüklərlə örtülüdür. Yarpaqları 5–10 sm uzunluğunda, 2-4 sm enində, yumurtavari, dilşəkillidir, ucu sivridir, uzunsov, kənarları dalğavari mişardişli, üzəri sıx tükcüklərlə örtülüdür. Yarpaq saplağının uzunluğu 1,5-5 sm-dir. Çiçəkləri 3-20 ədəd olmaqla qalxan çiçək qrupuna yığılmışdır. 5 ləçəkdən ibarət, tək-tək yerləşən çiçək tacı ağ, çəhrayı rəngdədir. Kasacığı 5 kasacıq yarpağından ibarətdir, xaricdən sıx keçətüklü, daxildən seyrək tüklüdür. Dişicik sütuncuğu 5, bəzən 2-4 olub, yumurtalıq 5 yuvalıdır. Meyvələri enli armud və ya şarşəkilli, ləti şirəli, bir az daşlaşmışdır.

Ekologiyası
-----------

Quraqlığa davamlı ağacdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın bir çox rayonunda yaşıllıqlarda mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Bu armudun meyvələrində çoxlu karbohidrat olduğu üçün faydalıdır. Odur ki, meyvələri həm təzə, həmçinin bişirilmiş halda yeyilir. Meyvə şərabı, sərinləşdirici içkilər, kvas üçün cövhər kimi istifadə edilir. Toxumlarından kofe hazırlanır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15545703
* Wikispecies: Pyrus korshinskyi
* ARKive: pyrus-korshinskyi
* EoL: 629223
* EPPO: PYUKO
* GBIF: 5363093
* GRIN: 30519
* iNaturalist: 425867
* IPNI: 730971-1
* IUCN: 63482
* NCBI: 586327
* Plant List: rjp-2155
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:730971-1
* Tropicos: 27804739
* WFO: wfo-0000992497

 |
Südlü kakao
**Südlü kakao** — Azərbaycanda qida qəbulundan (əsasən səhər və nahar yeməyindən) sonra, eləcə də soyuq havalarda, müxtəlif məclislərdə, qonaq qəbul edildikdə və başqa şadyanalıqda qəbul edilən içki.

Tərkibi
-------

Bu içkidən 1 litr hazırlamaq üçün aşağıdakı ərzaqlar lazımdır:

kakao tozu – 30-40 q,   

şəkər – 100-120 q,   

süd – 500-800 ml.

Hazırlanma qaydası
------------------

Kakao tozu və şəkər qazana tökülüb ciddi qarışdırılır, sonra üzərinə 100-150 ml qaynayan su əlavə edibilib bircininsli kütlə alınana qədər qarışdırılır. Qarışdırmanı dayandırmadan az-az qaynar süd əlavə edilir və qaynayana qədər qızdırlır.

Kakao içkisini fincanlarda və ya altılıqlı stəkanlarda süfrəyə verirlər. Stəkana çalınmış qaymaq və ya yumurta sarısı əlavə etmək olar. Bu məqsədlə bir ədəd pəhriz yumurtasının sarısı 4-5 ç. q. toz-şəkərlə çalınır və hər stəkana 2-3 çay qaşığı yumurta çalıntısı əlavə edilib qarışdırlmadan süfrəyə verilir. Bu içki Varşavasayağı kakao adlanır.

Həmçinin bax
------------

* Kakao

İstinadlar
----------
**Badamdar** — Bakının Səbail rayonunda qəsəbə.

Haqqında
--------

Şəhərin cənubunda yüksəklikdə yerləşmiş Badamdar qəsəbəsi vaxtı ilə məşhur yayla olmuşdur. Bakıdakı kənd və məskun yerlərin adları əksərən fars sözləri ilə düzəldiyindən Badamdar da farsca badam olan yer deməkdir. Dar fars dilində yer, məkan bildirir. Bəziləri bu sözün badam dər mənası verdiyini iddia edirlər. Guya Şubanı dağları arxasında Güldər dərəsi sözü kimi ismin axırına dər əlavə etməklə yaradılmışdır. Əlbəttə, bu səhvdir. Badamdar sözünü ruslar Patamdar kimi tələffüz etməklə bəzi rəsmi sənədlərdə də bu yerin adı Patamdar kimi yazılır.

1990-cı ildə qəsəbə statusu almışdır. Əhalisi 21,6 min nəfərdir. Əhalisi əsasən sənaye müəssisələrində və xidmət sahələrində çalışır. Sosial obyektləri və avtomobil bazarı vardır. Son illər Bakı şəhərinin böyük yaşayış massivinə çevrilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Qılman İlkin. köhnə Bakını tanıyırsanmı? Bakı, Şirvannəşr, 2004, s. 32 (elektron variant)
2. ↑  Əfəndiyev V.Ə. Qadımov F.E. Azərbaycanda qəsəbə. Bakı: EMK nəşriyyatı, 2013, s. 121

Həmçinin bax
------------

* Səbail
* Bakı

| ⛭Səbail rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Qəsəbələr | Badamdar • Bibiheybət |  |
**Simlyansk rayon diyarşunaslıq muzeyi** — Rostov vilayəti Simlyansk rayonu, Simlyansk şəhərində yerləşən muzey. Muzeyin direktoru Qalina Alekseevna Sumsovadur.

Muzeyin tarixi
--------------

Muzey 16 fevral 1998-ci ildə təşkil edilmişdir. Təşkil olunmasının ilkin dönəmində Simlyansk rayon hərbi və əmək şöhrəti istiqamətli bir muzey olmuşdur. Hazırda isə muzey rayonun tarixi, arxeoloji abidələri, yerli əhalinin həyatı və onların əldə etdiyi medalların toplanması isriqamətində fəal işlər görülür.

Muzey eksponatları altı kolleksiyada birləşdirilmişdir: "Arxeologiya", "Əşyavi mənbələr" (metal, ağac, keramika, parça, daş, plasmasda ibarət olan atələt və məmulatlar, zooloji və botanik materiallar, antropoloji kolleksiya), "Təsvir mənbələri" (təsvir, qrafika, ikona, skulptura), "Numizmatika" (dəmir pullar, orden, medal, jeton, işarə, markalar, kağız pullar), "Silahlar" (soyuq və odlu silahları), "Məktub mənbələri" (əlyazmalar və möhür sənədləri, nadir kitablar, şəkillər, açıqçalar).

2017-ci il məlumatına görə muzeydə 5437 ədəd predmet vardır. Burada Simlyansk stanisası, Simlyansk şəhəri, Simlyansk SES, Avrasiya çölü haqqında eksponatlar toplanmışdır. İl ərzində muzeyi 9 min insan ziyarət edir. Muzey hər il muzey gecəsi adlı təşkilati tədbirlər keçirir. Muzeydə davamlı olaraq sərgilər təşkil edilir.

Adres
-----

Muzeyin yerləşdiyi adres: Rostov vilayəti, Simlyamsk şəhəri, Çexov küçəsi, ev 15.

İstinadlar
----------

1. ↑  МБУК "Цимлянский районный краеведческий музей" [*ölü keçid*]
2. ↑  "Цимлянский районный краеведческий музей". 2017-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-14.
3. ↑  "Цимлянский краеведческий музей". 2019-09-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-01.
4. ↑  "Ночь музеев в Цимлянском районном краеведческом музее". 2017-04-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-14.
5. ↑  Ночь музеев в Цимлянском районном краеведческом музее [*ölü keçid*]
6. ↑  Выставка в Цимлянске [*ölü keçid*]
7. ↑  В Цимлянск приехала выставка из Ростовского краеведческого музея [*ölü keçid*]
8. ↑  В Цимлянск приехала выставка из Ростовского краеведческого музея

Mənbə
-----

* Официальный сайт музея
* ЦРКМ
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Ordubadi.

**Ətiq Ordubadi** — XVI əsrin görkəmli xəttatı

Şah İsmayılın dəftərxanasında münşilik təcrübəsi alan,"tuğrayi‐şahi" adlanan xətt növünü ixtira edən Ətiq Ordubadi dövrünün tanınmış sənətkarlarından olmuşdur. Araşdırmamız zamanı aydın oldu ki, tuğra, padişahın adı və ləqəbi yazılan möhür mənasına gəlir. Tuğra, xəttatlıq sənaətinin bir qolu olmuş və yüz illərcə usta xəttatlar tərəfindən istifadə olunmuşdur. Türk dilində söz olaraq padşahın adını ehtiva edən xüsusi bir işarə, padşahın imzası kimi mənalar da ifadə edir. Oğuz ləhcəsində isə bu söz tuğrağ şəklindədir, hökmdarın möhürü mənasını ifadə edir. Qeyd edək ki, M. Tərbiyət özünün "Danişməndani-Azərbaycan" əsərində də bu haqda məlumat vermişdir:

"Ətiq Ordubadi sonralar dəftərxanadakı vəzifəsini tərk etmiş, Məşhəd məqbərəsi ziyarətgahının işlər müdiri olmuş, uzun müddət orada yaşayaraq, Şahrux mədrəsəsi yanında özünə məqbərə tikdirmişdir". Mənbələrdən əldə etdyimiz məlumatlarda onun təmkinli, alicənab və saf savada malik insan olduğunu görürük. Şah İsmayıl dəftərxanasında xüsusi hörmətə malik olan Ətiq Ordubadi haqqında bir çox təzkirədə məlumat verilmişdir..

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-07-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-02.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan təsviri sənəti
* Azərbaycan mədəniyyəti
**Türkel TV** – Azərbaycanda açılması planlaşdırılan televiziya kanalı.

Kanalın açılması barədə qərar 28 dekabr 2017-ci ildə Milli Televiziya və Radio Şurasının iclasında verilmişdir. Şuranın 14 noyabr 2017-ci il tarixli qərarı ilə ixtisaslaşmış (xəbər) televiziya kanalının açılması üçün ümumrespublika televiziya yayımı üzrə 16 noyabr 2017-ci il tarixdən 16 dekabr 2017-ci il tarixədək elan edilmiş müsabiqədə iştirak etmiş BAKU ART LAB MMC, Türkel TV MMC, MEDİA MASTER MMC-nin sənədlərinə baxılmış və Türkel TV digər iddiaçılarla müqayisədə daha üstün yaradıcılıq imkanlarına, daha münasib maddi-texniki bazaya və peşəkar kadr potensialına görə qalib seçilmişdir.

Türkel TV Bakı şəhəri və Abşeron yarımadasında 31-ci TV yayım kanalıdır və ona ümumrespublika televiziya yayımı üçün müddətsiz lisenziya verilib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Azərbaycanda yeni televiziya kanalı açılır". Oxu.az (az.). 28 dekabr 2017. 2017-12-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 dekabr 2017.
**Bao** - Hun şanyüsü. Onun dövründə Luanti soyadı hun dilində əjdaha mənasına gələn Liu soyadına dəyişmişdir.

Həyatı
------

Əmisi Huçuquan dövründə 189-cu ildə Sol Müdrik şahzadə titulu ilə 5 qəbilə onun səlahiyyətinə verilmişdi. Çinlilər Hun imperiyasını işğal etdikdən və Huçuquanı həbs etdikdən sonra Bao özünü şanyü elan etdi. Qardaşı Kubey isə Sol Müdrik şahzadə titulu aldı. 35 il şanyülük edərək ən uzun hakimiyyət sürən hökmdarlardan oldu. Titulunun şanyü olmasına baxmayaraq çinlilər onu hökmdar yox, qəbilə başçısı olaraq görürdülər. 260-cı ildə vəfat etdi və onun qəbilələrinin başçılığına qardaşı Kubey keçdi.

Ailəsi
------

Bao Çindəki vətəndaş müharibəsi vaxtı özünü imperator elan etmiş və Xan sülaləsini devirmiş Tsai Tsaonun qohumlarından biri olan Tsai Ventzini oğurladı və onun məşuqəsi etdi. Ondan 2 övladı oldu. Bundan əlavə Qiyan sülaləsindən bir qadınla (呼延) evlənmiş, ondan Yuan adlı övladı olmuşdu.

### Övladları

* Liu Yuan (Yuanxay 元海) (d. 251 - ö. 310) - Şimali Xan imperiyasını qurdu.
* Liu Syun (Yuanyinq 元英)
* Liu Şenq (ö. 310) - Şimali Xan ordusunda sərkərdə, Liu He tərəfindən edam edildi.
* Liu Yannian - Şimali Xan imperiyasında sərkərdə.Liu Konq dövrünəcən yaşamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Biçurin, N.Ya, Collection of information on peoples in Central Asia in ancient times", 1851, vol. 1, p. 147
2. ↑  Şi-Ci Tonqcian, 101-ci cild, 1-ci siyahı (『晋書』巻101・載記第1)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **SƏLƏF**Huçuquan |  | **Bao**215 - 260 |  | **XƏLƏF**Kubey |
**M14** – ABŞ istehsalı olan 7,62x51 çapında gilizlərdən istifadə edən avtomatik snayper tüfəngidir. Silah Vyetnam müharibəsindən başlayaraq bu günə qədər ABŞ Silahlı Qüvvələri tərəfindən istifadə olunur. M14; G3, FN FAL kimi silahlara oxşar şəkildə geriyə təpməsi olduqca yüksəkdir. Yerini M16 kimi 5.56 mm-lik gilizlərdən istifadə edən silahlara verib. MK14 EBR adında yeni bir modeli də mövcuddur.

Xüsusiyyətləri
--------------

7.62 mm-lik "M14" avtomatik snayper tüfəngi
İstehsalçı ölkə:  ABŞ

Növü: avtomatik snayper tüfəngi

İstehsal tarixi: 1957 – 1964

İstismar tarixi: 1959 – günümüzə

Boş olarkən çəkisi: 4.1 kq

Dolu olarkən çəkisi: 5.2 kq

Uzunluğu: 1126 mm

Açıq qundaq və birləşdirilmiş süngü bıçaqla birlikdə uzunluğu: 1285 mm

Lülənin uzunluğu: 559 mm

Lülənin kalibri — 7.62 mm

Giliz: 7,62×51 mm

Atış tipi: Qaz dövriyyəsi, dönən çaxmaq

Nişangah məsafəsi – 400 metr

Optik nişangahla: 500 metr

Təsirli atəş məsafəsi – 460 metr

Güllənin zədələyici təsir məsafəsi – 800 metr

Güllənin başlanğıc sürəti – 850 metr/saniyə

Atəş tezliyi – Tək-tək: 30–60 atəş/dəqiqədə; Avtomatik: 700–750 atəş/dəqiqədə

Atəş rejimi – tək-tək, avtomatik

Daraqın tutumu – 20 ədəd

Nişangah – Dioptrik

Optik nişangahlar: ART TEL I; ART TEL II

İstinadlar
----------

1. ↑  *Duff, Scott A.; Miller, John M. (C.W.O.).* The M14 owner's guide and match conditioning instructions. S.A. Duff Publications. 1996. 20–21. ISBN 978-1-888722-07-9. 2014-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 September 2011.
2. ↑  *Stevens, R. Blake.* Us Rifle M14: From John Garand to the M21. Collector Grade Publications. June 1991. səh. 245. ISBN 978-0-88935-110-3. 7 July 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 September 2011.
**Tofiq Hüseynov Bəhərçi oğlu** (d. 1938, Goranboy rayonu, Xanqərvənd kəndi) — Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin professoru.

Həyatı
------

Tofiq Bəhərçi 1938-ci il mayın 20-də Goranboy rayonunun Xanqərvənd kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsil aldıqdan sonra 1957-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin «Geoloji-coğrafiya» fakultəsinə qəbul olunaraq oranı 1962-ci ildə bitirməklə ali təhsil almışdır.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Azərbaycan MEA Coğrafiya İnstitutunda əmək fəaliyyətinə başlayaraq laborant, kiçik elmi işçi, aspirant, yenidən kiçik elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır. 1983-cü ildə coğrafiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi adı almaq üçün «Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin təbii şəraiti və təbii ehtiyatlarının səmərəli istifadə olunmasının coğrafi problemləri» mövzusunda dissertasiya müdafiə etmişdir. 1969-cu ildən indiki Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində assistent, baş müəllim, dosent vəzifələrində işləyərək gənc nəslin təlim-tərbiyəsində, iqtisadçı kadrların hazırlanmasında yaxından iştirak etmişdir. Gənc nəslin təlim-tərbiyəsində, iqtisadçı kadrların hazırlanmasında, elmi nailiyyətində qazandığı uğurlara görə professor adına layiq görülmüşdür.

Elmi əsərləri
-------------

Fəaliyyəti dövründə 224 sayda monoqrafiya, dərslik, dərs vəsaiti, kitabça, elmi və publisistik məqalələr, müxtəlif metodik göstəriş və proqramlar nəşr etdirmişdir.
«Təbii resurslardan səmərəli istifadə», «Ekoloji-iqtisadi rayonlaşmanın sosial-iqtisadi aspektləri», «Azərbaycan Respublikasının ekoloji-iqtisadi problemləri və onlara qarşı mübarizə tədbirləri», «Azərbaycan siyasi təxribatçılıq və separatizm əhatəsində», «Qərb-Şərq münasibətləri Xristian və Islam təşəkkürü baxımından», «Beynəlxalq, beynəlxalq regional təşkilatlar və coğrafiyadan maraqlı məlumatlar» adlı monoqrafiyaların müəllifidir.

Həmçinin bax
------------

* Vidadi Hacıyev

* Seyran Vəliyev

İstinadlar
----------

1. ↑  B.Budaqov Azərbaycan coğrafiyamı alimləri "Elm" nəşriyyatı Bakı 2013 səh. 266
2. ↑  B.Budaqov Azərbaycanın coğrafiyaçı alimləri "Elm" nəşriyyatı Bakı 2013 səh 267
**Triin Narva** (est. Triin Narva; doğ. 12 noyabr 1994, Tallin, Estoniya) — Eston şahmatçı. Qadınlar arasında FİDE ustası (2016).

Həyatı
------

Triin Narva şahmatçılar ailəsində anadan olub. O, estoniyalı şahmatçılar — Boris Rıtov və Merike Rıtovanın nəvəsi, FİDE ustası Yaan Narva və qadınlar arasında Estoniya çempionu (2011) Regina Narvanın qızı, qadınlar arasında beynəlxalq usta May Narvanın isə bacısıdır.

2004-cü ildən 2011-ci ilədək müxtəlif yaş qruplarında (U10, U12, U14, U16, U18) ardıcıl olaraq on iki dəfə şahmat üzrə yeniyetmələr arasında Estoniya çempionatının qalibi olub. 2003-cü ildən 2012-ci ilədək müxtəlif yaş kateqoriyalarında Estoniyanı yeniyetmələr arasında şahmat üzrə dünya və Avropa çempionatlarında təmsil etmişdir. Ən yaxşı nəticəsi — 18 yaşadək qızların qrupunda blits üzrə Avropa çempionatının bürünc medalı olmuşdur (2012). 2010-cu ildə blits və rapid üzrə Estoniya çempionu olub. Qadınlar arasında şahmat üzrə Estoniya çempionatında 3 gümüş (2010, 2011, 2012) və 2 bürünc medal qazanıb (2009, 2014). Beş dəfə Estoniyanı şahmat olimpiadalarında təmsil etmişdir (2010-2018).

2013-cü ildə qızıl medalla Qustav Adolf gimnaziyasını bitirmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "FIDE Chess Profile: Narva, Jaan". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-22.
2. ↑  "Triin Narva". 2021-07-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-22.
3. ↑  Triin Narva
4. ↑  "Kuld- ja hõbemedalistid". 2016-03-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-23.

Xarici keçidlər
---------------


**Vikianbarda** **Triin Narva** ilə əlaqəli mediafayllar var.

* FIDE Chess profili
* Triin Narva. Chess-DB.com[*ölü keçid*]  (ing.)
* Triin Narva. Chessgames.com  (ing.)
* Triin Narva. 365Chess.com  (ing.)
**İmralı** — (*türk.* İmralı Adası; *yun.* Βέσβικος; Καλώνυμος; Καλόλιμνος) və ya *Kalonilos* — Mərmərə dənizində yerləşən ada. Adanın şimaldan cənuba uzunluğu 8 km, eni isə 3 km təşkil edir. Sahəsi 9,98 km² təşkil edir. Ada dənizin cənub sahilindən 13 kilometrlik, qərb sahilindən isə 20 kilometrlik boğaz ayırır (Boz boğaz). İstanbulla arasında məsafə 65 km-dir. Makdimal hündürlüyü 217 metrdir (Türk-təpəsi). Adadan şərqdə Qəmlik körfəzi yerləşir.

Tarixi
------

Antik dönəmlərdə adada yuban əhalisi yaşamış və onlar üzümçülük və Balıqçılıq ilə məşğul olurdular. Sonradan ipəkçilik belə inkişaf etdirilir. Ada xüsudi ilə Pruss ilə Konstantinopol arasında əlaqələndırıcı rolunu oynayırdı. 1308-ci ildə adanı osmanlıdan olan dəniz qulduru Əmir Əli ələ keçirmişdir. Adanın adıda onun adından meydana gəlmişdir. Bu adanın ələ keçirilməsindən sonra bizanslıların bu istiqamətdən əlaqəsi tamamən itmişdir. 1326-cı ildə isə Pruss şəhəri türklərin əlinə keçmişdir.
XX əsrin əvvəllərinə qədər adada cəmi üç yunan kəndi vardı. 1922–1923 illərdə Türkiyə və Yunanıstan arasında olan məlum səbəblərdən yunanlar köçürülmüşdür. Hazırda adada Kürd Fəhlə Partiyasının liderlərindən olan Abdullah Öcalan saxlanılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-11.
**İmperatorluq Məscidi** (alb. Xhamia e Mbretit, serb-kiril Царска џамија у Приштини)) — Kosovonun Priştina şəhərində yerləşən bir Osmanlı dövrünə aid Məsciddir. Fateh Sultan Mehmed tərəfindən 1461-ci ildə tikilmişdir.

Məscid 1990-cı ildə Serbiya Respublikası tərəfindən "*Müstəsna Əhəmiyyətə Sahib Mədəniyyət Abidəsi*" elan edilmişdir.

Tarixi
------

Avstriya-Türk müharibələri əsnasında, XVII əsrin sonunda, müvəqqəti olaraq bir Katolik kilsəsinə çevrilmişdir. Ən tanınmış Alban yazıçılardan biri olan Piyetro Boqdani, eyni zamanda Avstriyaya meyilli üsyançıların aktiv bir lideri də burada basdırılmışdır. Osmanlılar nəzarəti ələ keçirdikdən sonra, 1690-cı ildə Pyetro Boqdani'nin sümükləri Osmanlı əsgərləri tərəfindən məzardan çıxarılmış və küçəyə atılmışdır .

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Həmçinin Bax
------------

* Müqəddəs Tereza Ana kilsəsi (Priştina)
* Osmanlı İmperiyası
* İslam
* Priştina

İstinadlar
----------

1. ↑  Споменици културе у Србији - *ЦАРСКА ЏАМИЈА* Arxivləşdirilib 2022-01-18 at the Wayback Machine (Serbcə)
2. ↑  "King's Mosque" Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine. *dtk.rks-gov.net*. Kosovonun Mədəniyyət Nazirliyi. 2015-11-30 alındı.
**İmperatriça Aşina** (阿史那皇后) — Göytürk şahzadəsi, Muğan xaqanın qızı, Şimal Cou imperatriçası.

Həyatı
------

Əsl adı bilinmir. 551-ci ildə anadan olmuşdur. Bu vaxtı hələ babası Bumın tümən komandiri idi.

Evlilik
-------

Hələ 554-cü ildə Şimal Çjou qəyyumu Yuven Tay onunla evlənmək istəsə də Muğan xaqan razı olmamışdı. 565-ci ildə onun oğlu Yuven Yonq taxta çıxaraq 120 nəfərdən ibarət elçi karvanı göndərmişdi. Karvanda imperatorun qardaşı Yuven Çun da var idi. Xaqan əvvəlcə fikrindən daşınsa da 568-ci ildə xaqanın çadırına şimşək vurmasından sonra qızını verdi. İmperatriça paytaxt Çanqana gələrək imperator Vu ilə evləndi. İmperatriça gözəl və mehriban idi. Lakin onların övladı olmamışdır. 

İmperator Yuven Yon

Dul həyatı
----------

578-ci ildə imperatorun ölümündən sonra taxta keçən ögey oğlu Hsüanın dövründə ana imperatriça olaraq hörmət görməyə davam edirdi. 580-ci ildə Hsüanın ölümündən sonra oğlu Cinq taxta keçəndə də bu mövqeyini qoruyub saxladı. 582-ci ildə vəfat etmişdir.

Titulları
---------

* İmperatriça Aşina 阿史那皇后 (568-578)
* Ana İmperatriça Tianyuan 天元皇太后 (579-?)
* Böyük Ana İmperatriça Tianyuan 天元上皇太后 (?-582)

Mənbələr
--------

* *Cou kitabı*, IX cild.
* *Şimal Sülalələri Tarixi*, XIV cild.
* *Şici Tonqcian*, cildlər 169, 170, 171, 173, 174.
**Süt qardaşlar** - rejissorluğunu Ertem Əyilməzin üstləndiyi, Hüseyn Rəhmi Gürpınarın "Qulyabani" adlı romanı əsasında çəkilmiş 1976-cı il türk filmi.

Mövzusu
-------

İllərdir heç kəsin sahib ola bilmədiyi malikanənin sahibi Mələk xanım süt oğlu Şaban zənn edərək Şabanın dostu Ramazanı evə alır. Amma əsəbi qardaşı Hüsaməddinə Ramazanı kürəkəni Bayram olaraq tanıdır. Malikanəyə həqiqi Şaban və həqiqi Bayramın gəlməsiylə işlər qarışır. Bayramın bacısı Bihtərə aşiq olan Şaban onun ardınca dolaşır. Bayramın atasının evə qulyabani gətirməsiylə işlər daha da qarışır. Məsələni həll edən Şaban, kürəkən Bayram və Ramazan medalla təltif olunur.

Aktyorlar və rollar
-------------------

* Kamal Sunal - Şaban
* Şənər Şən - Hüsaməddin
* Adilə Naşit - Mələk
* Halit Ağcatəpə - Ramazan
* Halə Soyqazi - Bihtər
* Ayşən Qruda - Əminə
* Ergin Orbəy - Bayram
* Jalə Altuğ - Afifə
* Yasəmən Əsmərgül - Yasəmən
* Əli Şən - Kərami bəy
* Türkər Təkin - eşikağası
* Dinçər Çəkməz - çavuş
* Firudin Çölkeçən - Sərraf əfəndi

Çəkiliş yerləri
---------------

Filmin çəkilişləri İstanbulda Yeşilköydəki Simenoğlu malikanəsində həyata keçirilmişdir. Xüsusən Arzu filmin komediya filmlərinin çəkildiyi bu malikanə 1979-cu ilə qədər sinemaya xidmət etdi. Əli Şənin canlandırdığı Kərami bəy və ailəsinin yaşadığı malikanə səhnələri üçün Sarıyerin Yeniköy səmtindəki Səid Həlim Paşa yalısından istifadə olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Süt qardaşlar
2. ↑  Türk sinemasının ən önəmli platolarından: Simenoğlu malikanəsi
**IV Pyotr Asen** — İkinci Bolqarıstan imperiyasının ilk hökmdarıdır. Fyodor adı ilə anadan olmuşdur. II İsaak Angelosun vergiləri artırmasına reaksiya olaraq valaxlar və bolqarları birləşdirərək qardaşı İvanla üsyana başlamışdır. 1185-ci ildə başlayan bu üsyanda Fyodor üsyançılar tərəfindən IV Pyotr adı ilə çar elan olunmuşdur.

Üsyanın gedişi
--------------

1186-cı ilin baharında Bizans ordusuna məğlub olan üsyançılar ənənəvi paytaxt Preslavı ələ keçirə bilməmişdilər. İmperator qalibiyyət sərxoşluğu ilə Konstantinopola qayıdandan sonra kumanların dəstəyini alan Pyotr ordusu ilə müqavimətsiz qalan Bolqarıstanı yenidən ələ keçirdi. Həmin vaxtlar Bizansın öz içində başlayan üsyanlar 1187-ci ilin sentyabrına qədər üsyanı nəzarətsiz qoydu. Elə bu il də imperator Bolqarıstanın müstəqilliyini tanımalı oldu.

Hakimiyyəti
-----------

Üçüncü Səlib yürüşü gedişində I Fridrix Barbarossa ilə ittifaq quran Pyotr Bizans ordusunu dəfələrlə zəiflətməyə nail olmuşdu. Pyotr qalibiyyətlərinə mükafat olaraq 1189-cu ildə qardaşı I İvan Aseni imperator elan edərək, özü taxtdan könüllü çəkildi lakin tacı vermədi. İkili hakimiyyət yarandı. 1196-cı ildə İvanın öldürülməsi ilə hakimiyyətə qayıdan Pyotr qatil İvankonu Bizansa qovdu. 1197-ci ildə Pyotr özü də öldürüldü və yerinə kiçik qardaşı Kaloyan keçdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Byzantium's Balkan frontier: a political study of the Northern Balkans, 900-1204, Paul Stephenson, Cambridge University Press, 2000; ISBN 0-521-77017-3, p. 290.
**San Andreas qırığı** — təxminən 810 mil Kaliforniya vasitəsilə yayılan qitə qırığına çevirir. Bu, Sakit okean plitəsi və Şimali Amerika plitəsinin arasında tektonik sərhəd formalaşdırır və üfüqi yayılır. Qırılma Los-Anceles təxminən 35 kilometr daxilində gedən üç seqmentləri, müxtəlif xüsusiyyətləri hər və zəlzələ riskinin müxtəlif dərəcəsi, ən əhəmiyyətli varlığa cənub seqmentinə bölüşür.

Farallon plitəsi demək olar ki, tamamilə Şimali Amerika plitəsinin qərb hissəsinin altına subduksiya olunub və həmin ərazini San-Andreas qırılması boyunca Sakit okean plitəsi ilə əlaqədə saxlayır. Xuan de Fuka, Kəşfiyyatçı (Explorer), Qorda, Kokos və Naska plitələri Farallon plitəsinin qalıqlarıdır. Kaliforniya körfəzi böyük və paralel qırılma zonaları arasında yerləşir. Bu mürəkkəb qırılma zonasıdır və körfəzin dəniz dabanının qalxması qərbdəki Baxa Kaliforniya dağları və şərqdəki Sierra Madre qalxmaları arasındakı fərq 3000 km-dən böyükdür. Plitədə bir neçə ocaqlar var. Əsas ocaqlar Yelloston, Raton və Anaxim ocaqlarıdır. Yellouston və Anaxim ocaqlarının Mioken periounda yaranması güman edilir. Onlar hələ də aktivdir və zəlzələlərə, vulkanlara səbəb olurlar. Əsasən Şimali Amerika hissəsi Orta-Atlantik dağ silsiləsindən cənub-şərqə doğru hərəkət edir. Plitənin hərəkətinə subduksiya səbəb ola bilməz, çünki Şimali Amerika plitəsinin Puerto-Riko çökəkliyindəki kiçik ərazisi istisna olmaqla, heç bir hissəsi subduksiya olunmur.

Qırıq ilk şimal zonasının müəyyən edən Kaliforniya Universitetinin professoru Andrey və oğulları tərəfindən 1895-ci ildə aşkar edilib. Bu San Andreas Gölü, iki piltə arasında vadinin adını daşıyır. Aşağıdakı San-Fransisko zəlzələsi (1906), Louson bu qənaətə gəlib ki, qırılma cənubi Kaliforniyaya bütün yol boyu uzanıb.

Həmçinin bax
------------

* Plitələrin tektonikası
* Loma Priyeta zəlzələsi (1989)
* San-Fransisko zəlzələsi (1906)
**İSO 3166-2: ID** Beynəlxalq standartlaşdırma təşkilatı (İSO) tərəfindən dərc olunan İSO 3166 standartının bir hissəsi olan İndoneziya ISO 3166-2 üçün girişdir,hansı ki ISO 3166-1-də kodlanmış bütün ölkələrin əsas bölmələrinin (məsələn, əyalətlər və ya dövlətlər) adlarının kodlarını müəyyən edir.

İndoneziya üçün ISO 3166-2 kodları iki səviyyəli bölmə üçün müəyyən edilmişdir:

* 7 coğrafi vahid (əsas adalar və ya ada qrupları)
* 32 əyalət, 1 paytaxt rayonu və 1 xüsusi bölgə

Hər kod iki hissədən ibarətdir, defislə ayrılır. Birinci hissə ID, İndoneziyanın ISO 3166-1 alfa-2 kodudur. İkinci hissə iki hərfdir.

Mövcud kodlar
-------------

İnzibati adlar ISO 3166 Təminat Agentliyi (ISO 3166 / MA) tərəfindən dərc olunan ISO 3166-2 standartında olduğu kimi verilmişdir.

İndoneziyanın ISO 3166-2:ID-a uyğun coğrafi vahidləri
  ID-SM  ID-JW  ID-KA  ID-NU  ID-SL  ID-ML  ID-PP
### Coğrafi vahidlər

| Kod | İnzibati adlar (id) |
| --- | --- |
| ID-JW | Yava |
| ID-KA | Kalimantan |
| ID-ML | Maluku adaları |
| ID-NU | Kiçik Zond adaları |
| ID-PP | Qərbi Yeni Qvineya |
| ID-SL | Sulavesi |
| ID-SM | Sumatra |

Dəyişikliklər
-------------

Girişə aşağıdakı dəyişikliklər ISO 3166 / MA tərəfindən 1998-ci ildə ISO 3166-2-nin ilk nəşrindən bəri bülletenlərdə elan edildi. ISO 2013-cü ildə bülletenlər verməyi dayandırdı.

Xarici linklər
--------------

* ISO Online Browsing Platform: ID
* Provinces of Indonesia, Statoids.com
**IV Leo** (*yun.* Λέων ὁ Χάζαρος)(25 yanvar 750, Konstantinopol – 8 sentyabr 780) — Bizans imperatoru.

Həyatı
------

Atası Bizans imperatoru V Konstantin, anası isə onun ilk xanımı olan Xəzər xaqanının qızı Çiçək Xatundur. Hələ 1 yaşında ikən 751-ci ildə atası tərəfindən ortaq imperator elan edildi. 17 dekabr 769-cu ildə yunan əsilzadələrindən Afinalı İrinayla evləndirildi. Atasının 775-ci ildə vəfatının ardından yeganə imperator olaraq taxta çıxdı. Ertəsi il keçirilən mərasimlə hələ 5 yaşlı yeganə oğlu Konstantini ortaq imperator elan etdi. Ancaq 5 illik qısa səltənəti boyunca xanımının təsiri altında qaldı. Atası və babası kimi bulqarlara və ərəblərə qarşı mübarizə aparan IV Leo, azyaşlı olan ögey qardaşları Antim və Evdokimə Nobilissimus ünvanı verdi. Yaşca daha böyük olan ögey qardaşı Nikeforun rəhbərlik etdiyi üsyanı yatırdı. Qamçılanaraq sürgünə göndərdiyi qardaşı Nikefor sonrakı illərdə bir neçə dəfə daha imperatora qarşı ayaqlanacaqdır.

IV Leo Bulqar çarı Kardama qarşı səfər hazırlığında ikən 8 sentyabr 780-ci ildə anidən vəfat etdi. Yerinə isə yeganə övladı olan 5 yaşlı VI Konstantin taxta çıxarıldı.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Lleó IV // Gran Enciclopèdia Catalana (kat.). Grup Enciclopèdia, 1968.
2. ↑  Лев, византийские императоры (rus.). // *Энциклопедический словарь* СПб: Брокгауз — Ефрон, 1896. Т. XVII. С. 449–450.
3. ↑  Norwich, John J. (1991). *Byzantium: The Apogee*. Alfred A. Knopf, Inc. ISBN 0-394-53779-3
4. ↑  Alexander, Paul Julius (1985). *The Byzantine Apocalyptic Tradition*. University of California Press. p. 66 (note 21). ISBN 9780520049987
5. ↑  Cooper, Eric; Decker, Michael J. (2012). *Life and Society in Byzantine Cappadocia*. Springer. p. 42. ISBN 9781137029645
Böyük Britaniya istehsalı "Chieftain FV4201" tankı Bovinqton tank muzeyində
İstehsalçı ölkə:  Böyük Britaniya

Tip: Əsas döyüş tankı

İstehsalçı firma: Leyland Motors

İstehsal tarixi: 1965 – 1983

Xidmətə giriş ili: 1966 – günümüzə

İstehsal sayı: 2265 ədəd

Ekipaj: 4 nəfər

Ölçülər
-------

Ağırlığı: 55 ton

Uzunluğu: 7.5 m

Lülə daxil olmaqla: 10.8 m

Lülənin uzunluğu: 6.6 m

Eni: 3.5 m

Hündürlüyü: 2.64 m

Klirens: 0.51 m

Müdafiə
-------

Zireh: 35 – 196 mm qalınlığında yayılmış tökmə polad

12 ədəd 66 mm-lik sis bombası

Performans
----------

Zəminə təzyiq: 0.9 kq/sm ²

Dalış dərinliyi: 1 m (şnorkelsiz), 4.5 m (şnorkellə)

Xəndək keçmə: 3.15 m

Maneə keçmə: 0.9 m

Qalxma bucağı: 30º

Mühərrik: Leyland L60 Mk 7A dizel

At gücü: 750 
Asqı tipi: Horizontal Coil Sprin

Transmissiya: TN 12

Yanacaq çəninin tutumu: 890 litr

Maksimal sürət: 48 km/saat

Yolsuzluqda: 30 km/saat

Döyüş radiusu: 500 km (Yolda), 300 km (Yolsuzluqda)

Silahlanma
----------

– Əsas silahı: 120 mm "L11A5" yivli topu

Kalibr: 120 mm

Lülənin qalxma bucağı: –10º... +20º

Üfüqi tuşlama bucağı: 360º

Mərminin başlanğıc sürəti: 670 – 1370 metr/saniyə

Atış tezliyi: 6–10 atış/dəqiqədə

Atəş məsafəsi: 2 km

Maksimal atəş məsafəsi: 8 km

Döyüş sursatı: 64 ədəd

– 1 ədəd 12.7 mm "L21A1" pulemyotu

Kalibr: 12.7 mm

Mərmi: 12.7x99 mm

Atış tezliyi: 240 atış/dəqiqədə

Güllənin başlanğıc sürəti: 855 metr/saniyə

Atəş məsafəsi: 2 km

Maksimal atəş məsafəsi: 6 km

Mərmi sayı: 600 ədəd

– 7.62 mm "L8A1" və "L37A1" pulemyotu

Kalibr: 7.62 mm

Mərmi: 7.62x51 mm NATO

Atış tezliyi: 600–1000 atış/dəqiqədə

Güllənin başlanğıc sürəti: 840 metr/saniyə

Atəş məsafəsi: 1.2 km

Maksimal atəş məsafəsi: 1.8 km

Mərmi sayı: 6000 ədəd

İstifadə edən ölkələr
---------------------

 Böyük Britaniya

 İran

 İordaniya

 İraq

 Küveyt

 Niderland

 Oman.
**Təyyarə məzarlığı** ABŞ-də Arizona səhrasının ortasında, 1050 hektarlıq ərazini əhatə edən bir məzarlıqdır. Bura ABŞ Hava Qüvvələrinin əvvəllər istifadə etdiyi təyyarələri saxladığı və "Sümük Anbarı" adlandırdığı təyyarə məzarlığıdır. Bu məzarlıqda istifadəyə yararlı olabiləcək on minlərlə ehtiyat hissəsinin olduğu düşünülür.

Təxmini hesablamalara görə bu məzarlığın ümumi dəyəri 35 milyard dollardır.Əhatə etdiyi ərazi isə 1300 stadioni ərazisinin cəminə bərabərdir.Bu böyük ərazidə 4800 təyyarə və 350 mindən artıq ehtiyat hissə var. Rəsmi adı 309 AMARG olan fabrikdə 2005-ci ildə 19 mindən artıq hissə istifadəyə yararlı vəziyyətə gətirilmiş və beləliklə də 568 milyon dollar qənaət edilmişdir.

Bu nəhəng anbarın müştərisi əlbəttə ki, təkcə ABŞ deyil.ABŞ bu anbardan bəzi ölkələrə ehtiyat hissələri,hətta təyyarələr satıb. Belə bir anbar üçün bu cür ərazinin seçilməsi də təsadüfi deyil. Çünki bu əraziyə yağış az yağır, rütubət isə demək olar ki yoxdur və bu da polad və metal hissələrin daha uzunömürlü olmasına şərait yaradır.
Şoranlıq
**Şoranlıq** (*rus.* солончаки, *ing.* solonchaks) — şoran torpaq tipi, üst qatında 1-3 dən 10-15%-ə qədər asan həll olan duz olur. Çöl, yarımsəhra və səhra zonalarında yayılmışdır. Şoranlaşma əsasən səthdən suyun buxarlanması nəticəsində baş verir. Torpaq pro­fili zəif təbəqələnmiş olur; az məh­suldardır. Təbii bitki örtüyü halofit­lərdən (dəvəayağı, şorangə, sirkən, yulğun, acərək və s.) ibarət olur və ya heç olmur. Yuyulduqdan və qrunt sula­rının səviyyəsi aşağı salındıqdan sonra əkinçilik üçün yararlıdır. Mərkəzi Afrika, Asiya, Avstraliya, Şimali Amerika, Qazaxıstan, Orta Asiya, Azərbaycan (Kür-Araz ovalığı, Xəzəryanı ovalıq), Krım, Aşağı Volqaboyu, dənizqırağı Dağıstanda yayğındır.

Zəminin profili aşağıdakı morfoloji quruluşa malikdir:

A. humus üfüqu, humustoplanması sezilməyəndən seçilənə qədər çox tərəddüd edir, boz, açıq-boz, bəzən üst örtükdən boz aralıq üfüq kimi, sıx köklərlə dolu çim qalıqları seçilir, üfüqün üst qatında ağ-appaq, yaxud bozumtul-ağ qabıq və ya şiş kimi bol duz təbəqəsi formasında olur;

B (Bg) — humus üfüqu yaxud üst duz üfüqu altında, bəzən B üfüquna keçən, yekcins təbəqə və ya təbəqələr dizisi seçilir;

G —müxtəlif dərəcəli təzahüratlı gley üfüqu.
Duzlar zəmin profilində ağ-appaq, eləcə də boz rəngdə parıldayan kiçikdənəcikli kümələr, damarcıqlar, xallar kimi seçilir.

İstinadlar
----------
**Şoranı öldürgən** (*lat.* Anabasis salsa) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin pəncərkimilər fəsiləsinin öldürgən cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və status / National IUCN Status "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU A2cd+ 3cd. Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Gövdəsiz, aşağıdan ağacvari, 5-25 sm hündürlükdə yarımkolcuqdur. Yarpaqları ətlidir, alt və orta yarpaqları inkişaflıdır, 2-5 mm uzunluqdadır, yarımsilindrik, yuxarı hissədə azca genişlənmiş, kütvari, çox qısa, tez qopan, iynəli, qövsvari arxaya əyilmişdir; təpə hissədə yarpaqlar zəif inkişaf edir. Çiçəkləri tək-təkdir, yandan geniş yumurtavari, otvari, kütdür. Çiçək yarpaqcıqları qanadvari, kütdür, onlardan 3-ü dairəvi, 2 –si uzunsov-ovaldır. Meyvə şirəli, qırmızı, giləmeyvəşəkillidir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə və meyvə əmələgətirmə dövrü may-sentyabr aylarına təsadüf edir. Kserofit-halofit, işıqsevən, duzlaşmaya davamlıdır. Toxumla çoxalır. Şorangəli –yovşanlıq qruplaşmalarının tərkibində rast gəlinir.

Yayılması
---------

Abşeron, Qobustan (şərq hissəsi).

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyanın məhdud sahələrdə yayılması və mənfi təsirlərə məruz qalması azalma tendensiyasını sürətləndirir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Otarılma, tapdalanma və infrastrukturun inkişafı səbəb ola bilər.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Mühafizə üçün xüsusi tədbirlər aparılmır. Yayıldığı ərazilərdə antropogen və texnogen təsirləri aradan qaldırmaq üçün xüsusi qorunma tədbirlərinin tətbiq olunması, populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, gen banklarında saxlanılması, təbiətdə bərpasının təmin edilməsi, yeni biotoplarının müəyyənləşdirilməsi təklif olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Anabasis salsa* | 
* Wikidata: Q4174151
* Wikispecies: Anabasis salsa
* EoL: 2872878
* EUNIS: 167742
* FoC: 200006762
* GBIF: 5568516
* GRIN: 416792
* iNaturalist: 904253
* IPNI: 163460-1
* NCBI: 798178
* Plant List: kew-2635682
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:163460-1
* Tropicos: 7200932
* WFO: wfo-0000532825

 |
| *Brachylepis salsa* | 
* Wikidata: Q28153685
* GRIN: 416793
* IPNI: 164589-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:60452393-2
* WFO: wfo-0000570310

 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Sərdar məscidi.

Haqqında
--------

Sərdar məscidi və məktəbi Qumlaq məhəlləsindəki Təbriz küçəsinin tükənəcəyində yerləşərək Qəzvinin ən gözəl dini məktəblərindən biridir. Bu iki qatlı tikilinin qurucuları Məhəmməd Həsən Xan və Məhəmməd Hüseyn Xan Sərdar adlı iki qardaşdır. Bu iki qardaş Fətəli şah Qacarın sərdarlarından olmaqla İlk Qacar dönəmində Qəzvinin görkəmli şəxsiyyətlərindən imişlər. məktəb məscidindən başqa, iki qardaş Qəzvin şəhərində iki ovdan və hamam da tikdilər.

Memarlığı
---------

Bu tikilinin girişi böyük bir eyvana girən və hər iki yandan iki nefə çıxan quzey yöndə yerləşir. Məktəbin gözəl və möhtəşəm girişi emaye çini və çiçək və bitkilərin, quşların və İslam xətlərinin motivləri ilə bəzədilmişdir. Məktəbin həyəti 1440 kvadrat metr sahəsi olan düzbucaqlıdır və zirzəmisi daşla, qalanı isə kərpiclə və rəngli plitələrlə bəzədilmiş ikimərtəbəli bir binaya malikdir. Həyətinin ətrafında, dörd yandan da, bənövşəyi bir kafel üzərində gözəl ağ Nəstəliq xəttində Möhtəşəm Kaşaninin şeirləri yazılmışdır. Həyətin ortasında isə qapalı bir hovuz var. Sərdar mədrəsə-məscidinin 32 otağı var ki ortada yerləşəm otaq başqalarından daha böyük olaraq dini dərslərin keçməsinə ayrılmışdır. Məscidin üstü kronik biçimli firuzəyi bir kiçik günbəzlə örtülmüşdür. Günbəz başının uzunluğu 1.20 m eni isə 40 sm dir.

Görüntülər
----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------



1. 1 2  "Qəzvin bələdiyyəsi". 2021-11-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-05.
2. ↑  "İranwatching :Sərdar məscidi". 2021-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-08.
3. ↑  "seeiran". 2022-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-08.
"Senzay Vakaşu"da Murasaki Şikibunun iki şeiri. Xəttat Nico Tameucidir.
**"Senzay Vakaşu"** (千載和歌集?, *azərb.* "Min ilin kolleksiyası"‎) və ya qısaca **"Senzayşu"** (千載集?) – yapon poeziyasının yeddinci imperial antologiyası. Keçmiş imperator Qo-Şirakavanın əmri ilə 1183–1188-ci illərdə tərtib olunmuş, növbəti illərdə əlavələr edilmişdir. Antologiyanın tərtibatçısı və girişinin yazarı Fucivara no Şunzey olmuşdur. Antologiya 20 kitab və 1285 şeirdən ibarətdir.

Tarixi
------

Antologiyanın tərtib olunduğu dövr Yaponiyada Tayra və Minamoto klanları arasında baş verən müharibə dövrünə təsadüf edir. Şunzey əsəri tərtib edərkən Kiotoda yaşayırdı. Müharibə dövrü olduğu üçün antologiyanın tərtibatında çətinliklər və gecikmələr yaşanmış, nəticə də, əsər 5 il ərzində tamamlanmışdır.

Son mətn keçmiş imperator Qo-Şirakavaya 1188-ci ildə təqdim olunmuş və Şunzeyin öz dəsti-xətti ilə yazılmış 20 əlyazmadan ibarət olmuşdur.

Strukturu
---------

Şunzey antologiyanı tərtib edərkən son 200 ilin ən yaxşı poeziya işlərini daxil etməyə çalışmış, həm son, həm də qədim şeirləri seçmişdir. Qədim ənənələrlə yenidən əlaqə qurmaq üçün ilk dörd imperial antologiyanın 20 kitablıq formatına qayıtmışdır.

"Senzayşu"nun quruluşu "Kokinşu"nun quruluşunu xatırladır. İlk 10 kitab təbiət şeirlərinə, son 10 kitab isə sevgi şeirlərinə həsr olunmuşdur. Əsas yenilik son iki kitabın dini şeirlərdən ibarət olması idi. Belə ki, Şunzeyin dinə böyük marağı var idi.

Şairlər
-------

Antologiyada 383 şəxsin şeiri öz əksini tapmışdır. Bu şəxslərə zadəganlar, saray əyanları, rəsmilər, saray xanımları, keşişlər, rahibələr, hətta kurtizankalar daxildir. Şunzey qocalar və gənclər, kişilər və qadınlar, mühafizəkarlar və yenilikçilər arasında tarazlıq yaratmağa çalımışdır.

Antologiyanın əsas şairləri bunlardır: Minamoto no Toşiyori (52 şeir), Şunzey (36 şeir; çoxu Qo-Şirakavanın əmri ilə əlavə olunmuşdur), Fucivara no Mototoşi (26 şeir), keçmiş imperator Sutoku (23 şeir), Şune (22 şeir), İzumi Şikibu (21 şeir).

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild (Sake–Temm). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 68. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 16 yanvar 2023.
**Sərbəst gümüş – Ag** — Kubik sinqoniya. Mineralların rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Küstelit (10 %-dək və daha çox miqdarda Au), animikit (Sb), çilenit (Bi), misli gümüş və b.

Xassələri
---------

Rəng – gümüşü-ağ, çox vaxt sarı və qəhvəyi çalarlı dəyişkən rəng alır; oksidləşdikdə qaralır; Mineralın cizgisinin rəngi – gümüşü-ağ, parıltılı; Parıltı – güclü metal; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 9,6-12; S – 2,5-3,0; Ayrılma – yoxdur; Sınıqlar – qarmaqvari, tikanlı, qabıqlı; Başqa xassələr – döyülən, əyilən və plastikdir; ən yaxşı elektrik və istilik keçiricisidir; Morfologiya – kristallar: heksaedrik, oktaedrik, dodekaedrik, bəzən sap şəkilli kristallar – viskerlər; İkiləşmə: {111} üzrə sadə; Mineral aqreqatları: püruzlar, məftil formalı, eşilmiş məftil şəkilli, mamıraoxşar əmələgəlmələr, lövhəciklər, dendritlər, külçələr.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Hipogen sərbəst gümüş hidrotermal yolla əmələ gəlir və adətən kalsit, barit və gümüş-arsenid damarlarında qeyd olunur. Məşhur Kobalt yatağında (Ontario əyaləti, Kanada) gümüşün bir neçə yüz kiloqramlıq külçə və lövhələri tapılmışdır. Hipergen sərbəst gümüşə bəzən çox iri külçələr şəklində qurğuşun-sink, gümüş və kolçedan-polimetal yataqlarında rast gəlinir. O, mis mineralları ilə birlikdə az miqdarda misli qumdaşlarında və şistlərdə qeyd edilir. Bəzən səpintilərdə toplanır. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: argentit, pirargirit, prustit, stefanit, polibazit, qalenit, kobaltin, arsenopirit, nikelin, uraninit, kalsit, barit, dolomit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Kongsberq (Norveç); Şneeberq, Mansfeld (Almaniya); Yaximov (Çexiya); Turin mədənləri (Rusiya); Zakarpatye (Ukrayna); Kobalt (Kanada); Çanyarkilo (Çili); Paçuka, Real-del-Monte (Meksika) və b. Azərbaycanda gümüş yataqları məlum deyildir. Sərbəst şəkildə o, bir çox qurğuşun-sink, kolçedan, qızıl filizi, kobalt, dəmir-kobalt yataqlarında və təzahürlərində (Ağdərə, Mehmana, Gədəbəy, Vejnəli, Bağırsaq, Şimali-Daşkəsən, Cənubi-Daşkəsən, Ağduzdağ, Filizçay və b.) qeyd edilir. 4 kq ağırlığında sərbəst gümüş külçəsi Çıraqdərə kolçedan yatağı rayonunda Çaykənd delüvisində aşkar edilmişdir. Səpinti gümüşü Tərtər və Tutqun çayları hövzələrinin allüvial çöküntülərində də tapılmışdır.

Tətbiqi
-------

Mühüm gümüş filizidir; əsas etibarilə mislə xəlitə şəklində gümüş məmulatlarının istehsalında, mis pulların (sikkə) zərb edilməsində, zərgərlikdə, kimya və digər sənaye sahələrində istifadə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.
2. ↑  mineralienatlas.de (ing.).

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

* THE MINERAL SILVER
**Kazım ağa Salik** (1781, İkinci Şıxlı – 1842, Qazax rayonu) — Azərbaycan şairi.

Həyatı
------

Kazım ağa Şıxı ağa oğlu 1781-ci ildə Qazax qəzasının Şıxlı kəndində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almlşdı. Sonra mədrəsədə şərq dillərini, ilahiyyatı, fəlsəfəni öyrənmişdi.

Kazım ağa şair idi. Salik təxəllüsü ilə qəlboxşayan şeirlər yazırdı. Onun haqqında Firudin bəy Köçərli yazır: "Molla Pənah Vaqifdən sonra mərhum Kazım ağa Salik nəinki vahid Qazax mahalında, bəlkə tamami Zaqafqaziyada zühur edən şüəranın müqtədirlərindən birisi hesab olunur. Bu anacan millətimiz içində onun şöhrət və hörmət kəsb etmədiyinə ümdə səbəb asarının mürəttəb bir qayda üzrə təb və nəşr olmadığıdır. Bu kəmetinalıq və qədirbilməməzlik tək bir Saliki-mərhumun haqqında olmayıb, çox şüəra və üdəbamızın halına şamildir.

Çox mərifət və kamal sahiblərinin ismü əsərlərindən bir əlamət qalmayıbdır. Kazım ağa Salik təvəllüd edibdir Şıxlı qəryəsində 1195 (1781)-ci tarixdə. Təlim və tərbiyəsi öz vətənində olubdur. Vəli onun əsil və nəsəbi Şəmkirdəndir.

Anası Dilbaz nücəbalarındandır. Salikin babalarına Şıxzadə deyirlərmiş ki, sabiqdə Qazaxlı qəryəsində sakin olurlarmış. Sonraları Kazım ağanın babalarından birisi Kür çayının yaxasında Şıxlı qəryəsini bina etdiribdir və şair, -necə ki, fövqdə zikr olundu, -haman qəryədə vücuda gəlibdir".

Kazım ağa 1842-ci ildə vəfat edib.

Kazım ağanın Yusif ağa adlı oğlu vardı.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Tərtib edəni: Zaman Əsgərli.* "XIX əsr Azərbaycan şeiri antologiyası" (PDF). Milli Kitabxana (az.). "Şərq-Qərb". 2005. 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2016-08-13.

Xarici keçidlər
---------------


Vikimənbədə ***Müəllif:Kazım ağa Salik*** ilə əlaqəli məlumatlar var.
**Şuiçi Qoto** (後藤 守一, *Qoto Şuiçi*?, 10 avqust 1888, Şizuoka prefekturası – 30 iyul 1960) – Yaponiya arxeoloqu.

Həyatı
------

Şuiçi Qoto 1888-ci ildə Yaponiyanın Şizuoka prefekturasında doğulmuşdur. 1913-cü ildə Tokio Ali Normal Məktəbindən məzun olduqdan sonra Şizuokada bir orta məktəbdə işləməyə və arxeologiya ilə maraqlanmağa başlamışdır. 1921-ci ildə Tokio İmperiya Evi Muzeyinin işçisi olmuşdur. 1927-ci ildə Avropa və ABŞ-yə səyahət edərək muzeyləri tədqiq etmişdir. Daha sonra Meyci Universitetinin professoru və Mədəni Mülklərin Qorunması üzrə Milli Komissiyanın məsləhətçisi olmuşdur.

Qoto Yaponiyanın ibtidai icma quruluşuna və erkən tarixinə maraq göstərmişdir. Onun ixtisası kofunlar və Kofun dövrünün mədəniyyəti olmuşdur. O, Toro yerində və Oyu daş sahələrində aparılmış arxeoloji qazıntı işlərinə rəhbərlik etmiş, Nippon Arxeologiya Cəmiyyətinin katibi vəzifəsini yerinə yetirmişdir.

Əsərləri
--------

* *"Nihon kokoqaku"* (1927, "Yaponiya arxeologiyası").
* *"Nihon rekişi kokoqaku"* (1937, "Yaponiyanın tarixi arxeologiyası").

Qeydlər
-------

1. ↑  Daha sonra Tokio Təhsil Universiteti.
2. ↑  Hazırda Tokio Milli Muzeyi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). III cild (G–I). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 54. ISBN 0-87011-623-1. İstifadə tarixi: 29 avqust 2022.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| CiNii: DA00171841 · GND: 1123989591 · ISNI: 0000 0000 8202 1470 · NDL: 00006129 · SUDOC: 184255368 · VIAF: 16233207 · WorldCat VIAF: 16233207 |

 |