recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hayırsızada it qətliamı** (*türk.* Hayırsızada köpek katliamı) – 3-4 iyun 1910-cu ildə 80.000 küçə itinin Türkiyənin Sivriada (digər adı ilə Hayırsızada) adasında toplanıb öldürülməsi ilə baş verən kütləvi heyvan qətliamı hadisəsi. Tarixin ən böyük heyvan qətliamlarından biridir.

İstanbul tarixin bir çox dövrlərində itlərlə dolu olan şəhər olmuşdur. İstanbul şəhərində ilk it sürgünlərindən biri XIX əsrdə Osmanlı hökmdarı II Mahmudun dövründə həyata keçirilmişdir. II Mahmud şəhərdəki bütün itlərin tutulub adaya göndərilməsini əmr etdi, lakin İstanbul əhalisi heyvanlara əziyyət verməyin uğursuzluq gətirəcəyini bildirib etiraz etməyə başladılar. Bundan sonra adadakı itlər qayıqlar vasitəsilə yenidən İstanbula gətirildi.

XX əsrdə şəhərdə itlərin sayının artmasından sonra başqa İstanbul bələdiyyəsi başçısı Suphi Bəysoyundu başda olmaqla səlahiyyətli şəxslər it problemini həll etmək üçün yol axtarmağa başladılar. Dövlət bu itlərin kimya sənayesində istifadəsi üçün Fransa hökuməti ilə razılaşdı. 80.000 it İstanbul küçələrindən toplanıb əvvəlcə dəniz səmtində yerləşən Topxanaya gətirildi və Fransaya göndərilmək məqsədilə gözlədilməyə başlandı. Əhalinin itləri xilas etməsinin qarşısını almaq üçün əsgərlər vəzifələndirildi. Fransa hökumətindən təlimat gözlənilsə də, heç bir cavab gəlmədi və itlərin baxımı çətinləşdiyindən 80.000 it Mərmərə dənizinin ortasındakı Sivriadaya sürgün edildi.

Sivriadada ağac yox idi, ancaq qayalıqdan ibarət idi. Əvvəlcə qayıqçılar itlərə gündə iki dəfə su və çörək verməklə vəzifləndirilmişdilər. Lakin Balkan müharibəsinin başlaması ilə həyata keçirilən büdcə kəsri buna mane oldu. Adadakı itlər aclıqdan və susuzluqdan ulamağa, ən sonda isə bir-birilərini yeməyə başladılar. İtlərin bu halı bir neçə gün davam etdi. Bir neçə gün sonra itlərin bir çoxunun ölməsi ilə səslər də kəsildi. Adada sağ qala bilən çox az sayda it İstanbula geri gətirildi. 2-3 il boyunca adanın sahilindən it cəsədlərindən gələn qoxu gəlirdi. Sonrakı bələdiyyə başçısı Cəmil paşa qətliam işini davam etdirdi və 30.000-ə yaxın itin məhv edilməsinə iştirak etdi.

Həmin dövrdə baş verən bir neçə ardıcıl zəlzələ hadisəsini İstanbul xalqı bu qətliam ilə əlaqələndirmişdi. 2012-ci ildə Sivriadada qətliamın xatirəsinə abidə qoyulmuşdur. Qətliamın il dönümündə heyvansevərlər və heyvan hüquqları müdafiəçiləri adaya yürüş təşkil edirlər.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "3-4 Haziran: 80 bin köpeğin Hayırsızada'da katledildiği 1910 sürgününün 109. yılı". Independent Türkiye (türkcə). 4 iyun 2019. 2019-06-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 iyun 2019.
2. 1 2 3  "Hayırsızada'ya anma çıkarması". Hürriyet (türkcə). 3 iyun 2018. 2020-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 iyun 2019.
3. ↑  "Tarihimizin iki büyük köpek soykırımı". Hürriyet. 2021-10-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 iyun 2019.

Xarici keçidlər
---------------

* Independent məqaləsi Arxivləşdirilib 2019-06-08 at the Wayback Machine
**Denis Fuatoviç Şafikov** (başq. Шафиҡов Денис Фуат улы; doğ. 3 iyun 1985, Miass) — Rusiya boksçusu. Yüngül və yarım yüngül çəki dərəcəsində. İBO versiyası üzrə qitələr arası çempion. 2003-cü ildə Ulyanovskdə keçirilən Rusiya çempionatının bürünc mükafatçısı. Milliyətcə başqırddır. Ringə başqırdı milli geyimində: xəz papaqla çıxardı. Məhs buna görə Çinqiz xan titulunu almışdır.

Ümumi məlumat
-------------

Şafikov 2003-cü ilin sonunda peşəkar rinqdə debüt etdi. Rusiya və Belarusiyada ilk on döyüşünü keçirdi.

2007-ci ildən etibarən Finlandiya P3 Boxing tanıtım şirkətinin himayəsi altında fəaliyyət göstərir. Yeni promouterin rəhbərliyi altında ilk döyüşdə 11-ci raundda daha təcrübəli Dominikan Kristian Frias (20–1-2) üzərində qələbə qazandı.

2009-cu ildə IBO Qitələrarası Çempionatının qalibi oldu. 29 oktyabr 2010-cu il də İtalyan Brunet Zamora ilə heç-heçə etdi.

2011-ci ilin sentyabr ayında Şafikov yünügül çəkidə EBU Avropa titulunu qazandı və titulun müdafiəsində yenidən Brunet Zamora ilə qarşılaşdı. İkinci döyüşdə Şafikov xal hesabı qalib gəldi.

22 fevral 2014-cü ildə Makaoda (Çin), meksikalı Miguel Vaskes ilə döyüşdə ilk məğlubiyyətini aldı. Şafikov daha fəal olsa da, Vazquez məsafədə rəqibini qabaqladı və rəqibin hücumlarına imkan vermədi və nəticədə hakimlərin yekdil qərarı ilə qələbə Vaskesə verildi..

15 avqust 2014-cü ildə Denis Şafikov İB-nin seçmə döyüşündə Rustam Nuqaev ilə qarşılaşdı. Şafikov əvvəldən üstünlüyü ələ aldı, zərbələri daha sürətli və güclü idi. Xüsusilə 3-cü dövrədə daha üstün idi. Döyüşü qələbə ilə başa vuran Şafikov Vaskes ilə təkrar döyüş hüququ əldə etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Боксеры чемпионы мира по версии IBO". 2018-05-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-15.
2. ↑  "Миасский боксер Денис Шафиков стал чемпионом мира по версии IBO". 2023-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-15.
3. ↑  "Денис Шафиков: «Хочется драться с хорошими боксерами в титульных боях»". 2009-04-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-18.
4. ↑  "Мигель Васкес победил Дениса Шафикова". Sports.ru. 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-02-24.
Bosniya və Herseqovinada avtomagistrallar
**Bosniya və Herseqovinada nəqliyyat** özündə avtomobil, hava, dəmir yol və çay nəqliyyatını özündə birləşdirir.

Avtomagistrallar
----------------

*2006-cı il məlumatına görə məlumatlar*:

* Yolların uzunluğu: 21846 km

### Beynəlxalq xətlər

* E65 Avropa xətti
* E73 Avropa xətti
* E661 Avropa xətti
* E761 Avropa xətti
* E762 Avropa xətti

### Dövlət şoseləri

* Şosse 1
	+ Şosse 1-8
* Şosse 5
* Şosse 6
	+ Şosse 6-1
* Şosse 14
	+ Şosse 14-1
	+ Şosse 14-2
* Шоссе 15
* Шоссе 16
	+ Şosse 16-2
* Şosse M17
* Şosse 18
* Şosse 19
	+ Şosse 19-2
	+ Şosse 19-4
* Şosse 20

### Avtobus faşımaları

Bosniya və Herseqovinada hər şəhərində avtodaşıma və maşrut xətləri vardır. Şəhərlər arasında ən böyük park Sarayevoda yerləşir. Avtoparın hətta veb-sayta sahibdir. Bosniya və Herseqovinada beynəlxalq sərnişin daşımaları Eurolines şirkəti tərəfindən daşınır. Buradan Xorvatiya, Almaniya, Avstriya, Avstriya, Niderland, Monteneqro, Belçika, Danimarka, İsveçrə və Serbiyaya reyslər təşkil edilir. Yolların keyfiyyətsizliyi səbəbindən yola yalnız bir avtobus buraxılır. Təkcə Serbiya səfər 8 saat çəkir.

Dəmir yolları
-------------

2006-cı il məlumatına görə ölkədə dəmir yollarının uzunluğu 1032 km təşkil edir. Bunun 792 km elektrikləşfirilmişdir.

Əsas dəmir yolları:

* Tuzla – Dobot – Banya-Luka – Novi-Qrad – Bixaç – Xorvatiya sərhəddinə qədər
* Şamas (Xorvatiya sərhəddindən) – Doboy – Sarayevo – Mostar – Xorvatiya sərhəddinə qədər

Su nəqliyyatı
-------------

Ölkədə naviqasiyaya yararlı yeganə çay Sava çayıdır. O isə ancaq müəyyən sahələrdə gəmiçiliyə yararlıdır. Ölkədə yerləşən ən iri çay limanları:Qradişka, Brod, Şamas, Brçko və Oraşe. Ölkədə Ticarət gəmiləri yoxdur.

Avia əlaqə
----------

Banya-Luka hava limanı
Ölkə ərazisində ümumilikdə 25 hava limanı (2008 il) vardır:

* 7 süni uçuş-eniş zolağına sahibdir.
	+ 4 hava limanı 2438 – 3047 m uçuş-eniş zolağına sahibdir
	+ 1 hava limanı 1524 – 2437 m uçuş-eniş zolağına sahibdir
	+ 2 hava limanı 914 metrdən az olan uçuş-eniş zolağına sahibdir
* 18 hava limanı süni örtüyə sahib deyil.
	+ 1 hava limanı 1524 – 2437 m uçuş-eniş zolağına sahibdir
	+ 7 hava limanı 914 – 1523 m uçuş-eniş zolağına sahibdir
	+ 10 hava limanı 914 metrdən az olan uçuş-eniş zolağına sahibdir

İri hava limanı: Banya-Luka, Mostar, Sarayevo. Üstəlik burada beş helikopter eniş-uçuş meydançası vardır.

Boru nəqliyyatı
---------------

1992-ci il məlimatına görə ölkədə qaz xəttinin uzunluğu 90 km, neft kəmərlərinin uzunluğu isə 174 km təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sarajevo Main Bus Station". autobusni-kolodvor.com. 2018-03-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-15.
2. ↑  "Eurolines Bosnia & Herzegovina". Eurolines.ba. 2018-03-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-15.
3. ↑  "Travel Balkans". Tripsget.com. 2016-11-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-15.

Mənbə
-----


Vikianbarda Bosniya və Herseqovinada nəqliyyat ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Bosnian shuttle bus service  (ing.)
**Mirzə Məhəmməd bin Əli Nazimülislam Kirmani** (1861-1918)—İran tarixçisi.

Həyatı
------

Mirzə Məhəmməd bin Əli 1861-ci ildə Kirman şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Nazimülislam Kirmani kimi tanınırdı. Tarixçi idi.

Tarixçi əsərində şahidi olduğu hadisələrin obyektiv təsvirini verir. O, qeyd edir ki, XX əsrin əvvəllərində bir tərəfdən ölkənin iqtisadi vəziyyətinin ağırlaşması, şah sarayı və hökumətin milli mənafeyə zidd siyasəti, rüşvətxorluq və ədalətsizlik doğuran siyasi qurpuluşun çürüklüyü, digər tərəfdən, İran cəmiyyətinin qabaqcıl dairələrinin milli şüurunun inkişafı İranda sosial ziddiyyətlərin daha da kəskinləşməsinə səbəb olmuşdu.

Nazimülislam Kirmani yazır ki, artmaqda olan hərəkatın təzyiqi altında İran şahı xalqın tələblərini yerinə yetirməyə söz verdi. 1906-cı il avqustun 5-də konstitusiya verilməsi haqqında şah fərmanı elan olundu.

Nazimülislam Kirmani yazır: "Dünyada İran şahı qədər geniş yetkiləri olan hökmdar sayı çox azdır. Bu ölkədə şahın iradəsi her şeyə hakimdir. Ancaq İranda Türkiyənin tərsi olaraq vəzirlər və ya şah divanı olmadığı üçün şahı kimsə şüphəçiliyə sürükləyə bilməzdi." 

Nazimülislam Kirmaninin əsərində İran inqilabının başlanığıcından 1906-cı ilin iyulunadək İranda baş verən hadisələr təsvir olunur.

Nazimülislam Kirmani 1918-ci ildə vəfat edib.

Yaradıcılığı
------------

Nazimülislam Kirmani şair idi. Ölkənin ağır durumunu yaxından müşahidə edən İranlı aydınlarda bu yaşananlar qarşısında səssiz qalmamışlardır. Dönəmin önəmli yazarlarından Nazımul-İslam Kirmani, şeirlərində bu əndişəverici ortamı mövzu kimi seçmiş, Qacar xanədanının uyğulamalarını həcv edərək dönəmin iqtisadi həyatına dair bəzi sübutlar vermişdir:

Şahın halı görüb də dəyişməmişmidir?   

Hər yerdə şeytanlar gəzər olmuşdur   

Zulm və ədalətsizlikmi artmış?  

Xalqın ürəyi qan ağlamaqdadır  

İran ölkəsinə bir uğrayıvər   

Başdan başa sanki bir məzar  

Belə halı vahim bir ölkədə   

Kimsəni görməsin canlı, yaşar.

Əsərləri
--------

* Tarixi bidari iraniyan (İranlıların oyanma tarixi), 1332 (hicri). I-II cildlər.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Məşrutə ensiklopediyası. Bakı, 2011. 624 səh.

İstinadlar
----------

1. ↑  Nazımül İslam Kermanı, Tarixe Bidari İranian, 1. Cild, Tehran, Agah, s. 181.
2. ↑  Faruk Xarabi, Siyasət və İctima dər Şeir-i Əsr-i Məşrutə, Tehran Universitəti nəşri. 1380, s. 21, 47, 69, 147, 154.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
Müasir Atlantik İncəsənət Mərkəzi (ispan dilində:Centro Atlántico de Arte Moderno, qısaldılmış şəkildə — CAAM) — İspaniyanın Kanar adalarında müasir incəsənətin əsas muzeyi. Muzey Las-Palmas-de-Qran-Kanariya şəhərinin Beqeta rayonunda yerləşir.

Təsviri
-------

Müasir Atlantik İncəsənət Mərkəzi mədəni siyasətinin əsas prinsipi 3 böyük mədəniyyət: Latın Amerikası, Afrika və Avropa mədəniyyətləri əsasında formalaşmış müasir Kanar mədəniyyətinin əsaslandığı "üç qitə" mədəniyyəti nəzəriyyəsinin tədqiq edilməsidir. Müasir Atlantik İncəsənət Mərkəzinin nəzdində fəaliyyət göstərən, incəsənətə, xüsusilə Latın Amerikası, Afrika mədəniyyətinin tarixinə həsr olunmuş, təxminən 57 000 cilddən ibarət ixtisaslaşmış ədəbiyyatdan ibarət la Biblioteca Centro de Documentación muzeyin əsas kolleksiyasının cəmləşdiyi kitabxanadır.

Muzeyin binası
--------------

Muzeyin XVIII əsrə aid binasının fasadı arxitektorlar Fransisko Xavyer Saens de Gizanın və Martin Çirionun layihəsi əsasında müasir üslubda yenidən qurulmuşdur.

Tarixi
------

Müasir Atlantik İncəsənət Mərkəzi 4 dekabr 1989-cu ildə, ilkin olaraq Qran-kanariya adasının hökuməti tərəfindən hədiyyə edilmiş Xose Migel Luxan Peres məktəblərinin fonduna daxil olan eksponatlar əsasında açılmışdır. 2000–2004-cü illərdə muzeyin kolleksiyasına 2000 eksponat əlavə edilmişdir. Hazırda muzeyin fondunda 2 600 daimi eksponat vardır.

Xarici keçid
------------

* Сайт Атлантического центра современного искусства
* Арт-проект музея Arxivləşdirilib 2013-04-16 at the Wayback Machine
* CAAM на Facebook
* CAAM в Twitter
* Канал CAAM в Youtube
* CAAM в Flickr

İstinadlar
----------



1. ↑  *Guía del Patrimonio Arquitectónico de Gran Canaria*, Cabildo de Gran Canaria, 2005. ISBN 84-8103-419-3
Bazar Meydanında tağ
**Bazar meydanı** (*port.* Praça do Comércio) — Lissabonda meydan, Portuqaliya. 1755-ci ildə zəlzələ nəticəsində dağılmış olan Ribeyra Sarayının yerində olduğu üçün Saray Meydanı olaraq da bilinir. Zəlzələdən sonra ərazi tamamilə yenidən quruldu.

Tarixi
------

Taxo çayının sahillərində bir şəhər yaşayış yerinin meydana gəlməsi, şəhər divarlarının xaricində, çayın yaxınlığında yeni bir kral iqamətgahı (Ribeyra Sarayı) inşa edən Kral I Manuelin fəaliyyəti ilə əlaqələndirilir. Portuqaliya, Avropanın digər bölgələri ilə Afrika, Asiya və Amerikadakı koloniyalar arasında ticarəti tənzimləyən bir liman, bir gəmiqayırma zavodu, Hindistan Evi və digər inzibati binaların tikintisi ilə əlaqədar olaraq ərazi daha da inkişaf etdirilmişdir.

I Jozenin at üzərində abidəsi
Meydana Ticarət adı verildi, bu da Lissabon iqtisadiyyatında yeni funksiyalarını təyin etdi. Meydandakı simmetrik binalar gömrük və liman işlərini tənzimləyən hökumət büroları ilə doldu. Əsas cazibə meydanın mərkəzində 1775-ci ildə açılışı olmuş Kral I Xose heykəlidir. Lissabon Kralına həsr olunmuş yeganə bürünc abidə, dövrünün Portuqaliyalı heykəltəraşı Joakim Maşadu de Kaştru tərəfindən dizayn edilmişdir.

1 fevral 1908-ci ildə meydan Portuqaliya regisidinin ərazisinə çevrildi — Portuqaliyanın son kralı I Karloşun öldürülməsi. Kralın Vila-Visozadan kral sarayına gedən yolu Ticarət Meydanından keçdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-03-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-07.
2. ↑  Itinerario Lisbonense (portuqal). 1818 [1804].
3. ↑  "Praça do Comércio". patrimoniocultural.gov.pt (portuqal). 2021-11-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-20.
4. ↑  "Commerce Square". www.monumentos.gov.pt (portuqal). 2017-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-20.
5. ↑  *Newitt, Malyn.* The Braganzas. 283–284. ISBN 978-1-78914-125-2.
6. ↑  Correio da Manhã, Commerce Square Full For June 10, Lisbon June 10th 2016, 1.
7. ↑  "The Praça do Comercio, Lisbon". lisbonlisboaportugal.com. 2022-07-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-07.

Ədəbiyyat
---------

* *França, José-Augusto.* Lisboa: Arquitectura e Urbanismo. Biblioteca Breve (Portuguese). Instituto de Cultura e Língua Portuguesa (ICALP). 1980.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Prasa-du-Komersiu ilə əlaqəli mediafayllar var.

* General Bureau for National Buildings and Monuments (Portugal)
* Presentation showing a virtual reconstruction of the Terreiro do Paço just before the 1755 earthquake
* Interactive Panorama: Praça do Comércio
**Əbdürrəhman ibn Abdullah əl-Ərhəbi** (*ərəb.*  *عبدالرحمن بن عبدالله ارحبی*‎) — Kərbəla döyüşündə Hüseynin ordusunda şəhid olan.

Nəsil
-----

Əbdürrəhman Abdullah Ərhəbinin oğlu idi. Ərhəb Banu Həmdan şiə qəbiləsinin məşhur qollarından biri idi. Əbdürrəhman Kufədə nüfuzlu şəxs idi, o, Əli ibn Əbu Talib və Hüseyn ibn Əlinin səhabələri arasında idi. Onun adı müxtəlif formalarda Əbdürrəhman əl-Kudari, Əbdürrəhman ibn Abdullah əl-Ərhəbi və Əbdürrəhman ibn Übeyd əl-Ərhəbi kimi bildirilmişdir.

Müslüm ibn Əqilin səhabəliyi
----------------------------

Hüseyn ibn Əli Yezid ibn Müaviyəyə beyət etməkdən imtina edib Məkkəyə gedəndə Kufə əhli Hüseyni Kufəyə dəvət etmək üçün məktub yazdılar. Əbdürrəhman ibn Abdullah və Qeys ibn Muşir kufəlilər tərəfindən 53 məktub, başqa bir xəbərdə deyildiyi kimi, Hüseynə 153 məktub və ya 50 məktub göndərənlərdən idi. Bütün bu məktubların məzmunu onu Kufəyə getməyə dəvət edirdi. Onlar Məkkəyə hicri tarixlə 10 və ya 12 Ramazan,60-cı il,ya da 680-ci ilin iyul ayı daxil oldular.

Kufəlilərin məktublarına cavab olaraq Hüseyn Kufəlilərin dəstəyinin həcmini ölçmək üçün Müslüm ibn Əqili Kufəyə göndərmək qərarına gəldi. Müslüm ibn Əqil Kufəyə səfərində Qeys ibn Musahir əs-Səidavi, Əbdürrəhman ibn Abdullah və Ümarət ibn Übeyd əs-Səluli ilə birlikdə idi. Müslüm ibn Əqil şəhid olduqdan sonra Əbdürrəhman gizli şəkildə Kufəni tərk etdi və Hüseynin karvanına qoşuldu.

Kərbəla döyüşündə
-----------------

Aşura günü Əbdürrəhman Ömər bin Sədin ordusunun bəzi əsgərlərini öldürdü və yaraladı. Düşmənin ilk hücumunda şəhid olanlardan sayılır. Banu Əsəd cənazəsini digər Kərbəla şəhidləri ilə birlikdə şəhidlərin kollektiv məzarında dəfn etdi. Onun adı "Ziyarə ən-Nəhiyyə əl-Müqəddəsə"də Əbdürrəhman ibn Abdullah ibn əl-Kudari əl-Ərhəbi kimi çəkilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *al-Rassan.* Tasmiya man qutil ma'a l-Husayn. 96. 2023-01-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-11.
2. 1 2  *Muḥammad ibn Ṭāhir, Samāwī.* Ibṣār al-ʻayn fī inṣār al-Ḥusayn. 131. 2021-10-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-11.
3. ↑  *Ṭūsī.* al-Rijāl. 103. 2021-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-11.
4. ↑  *Z̲abīḥ A. Maḥallātī.* Fursān al-hayjā. 2. 234. 2021-11-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-11.
5. ↑  *Mufīd.* al-Irshād. 2. 37–39. 2023-01-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-11.
6. 1 2  *Abū Ḥanīfah Aḥmad ibn Dāwūd al-Dīnawarī.* al-Akhbār al-ṭiwāl. 229. 2021-11-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-11.
7. ↑  *Tabari.* Tarikh tabari. 5. 352. 2021-09-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-11.
8. ↑  *Mofid.* Al Irshad. 2. 37. 2023-01-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-11.
9. ↑  *Mofid.* Al irshad. 5. 48. 2023-01-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-11.
10. ↑  *Mofid.* Al irshad. 2. 39. 2023-01-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-11.
11. ↑  *Muḥammad ibn ʻAlī Ibn Shahrāshūb.* Manāqib Āl Abī Ṭālib. 3. 260. 2021-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-11.
12. ↑  *Majlisi.* Bihar Al-anwar. 45. 73. 2021-08-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-11.
**Avro Vulcan** (ing. *Avro Vulcan*) — İngiltərə istehsalı, Britaniya Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən 1953-1984 illər arası istifadə edilmiş delta qanadlı subsonik bombardman təyyarəsidir. Vulcan, soyuq döyüş əsnasında RAF'ın SSRİ-yə qarşı daşındırıcı bombardman donanmasının bir parçası idi. Folklend müharibəsi əsnasında Argentinaya qarşı da şərti bombardman məqsədiylə istifadə edilmişdir.

İkinci dünya müharibəsindən sonra Böyük Britaniya Hərbi Hava Qüvvələri, artan Sovet nüvə təhdidinə qarşı yeni bir nüvə və strateji bombardman təyyarəsi ehtiyacı hissedildi. Bu ehtiyacın nəticəsi olaraq 1947-ci ildə baş dizayner Roy Chadwick liderliyində, *Avro Aviasiya* firması bir neçə ay içərisində delta qanadlı təyyarənin ilk layihəsini Böyük Britaniya Hərbi Hava Qüvvələrinə təqdim etdi. Qəbul edilən bu layihə nəticəsində ardıcıl istehsala başlandı. Təyyarə 30 avqust 1952-ci ildə ilk uçuşunu reallaşdırdı və 1956-ci ildə xidmətə başladı.

Xidmətə verdiyi illər üçün ümumi mənada təmin edici bir təyyarə olsa da, təhdidinə qarşı inkişaf etdirildiyi Sovetlər Birliyi coğrafiyasının böyüklüyü və inkişaf edən hava müdafiə sistemlərinə qarşı, əskikliklərini aradan qaldırmaq məqsədi ilə davamlı bir modernizasiya proqramına tabe tutulmaq məcburiyyətində qaldı. Bu səbəblə yeni və daha güclü mühərriklər ilə inkişaf etdirilmiş yanacaqdoldurma və erkən xəbərdarlıq sistemləriylə təchiz olunmuş 2-ci versiya Avro Vulcan istehsalına keçildi.

1982-ci ildə İngiltərə ilə Argentina arasında ortaya çıxan Folklend adaları üzərindəki hakimiyyət anlaşılmazlığı nəticəsində çıxan Folklend müharibəsində bu təyyarə qitələr arası bombardman məqsədiylə Argentina mövqelərinə qarşı istifadə edilmişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Hawker Siddeley Vulcan B2". National Cold War Exibition. Trustees of the Royal Air Force Museum. Retrieved 24 July 2013". 17 May 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 July 2014.
2. ↑  ""Hawker Siddeley Aviation Ltd." Flight, 29 August 1963, p. 342". 2 January 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 July 2014.
3. ↑  "Margaret Thatcher Foundation. Retrieved: 4 August 2013". 17 April 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 July 2014.
4. ↑  Laming 2002, pp. 23, 24.
5. ↑  Laming 2002, pp. 217–227
6. ↑  "Argentina invades Falklands". 2017-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-07-30.
**Janna Barre** (*fr.* Jeanne Barret, [ʒan ba.ʁɛ]; 27 iyul 1740 – 5 avqust 1807) — Fransa səyyahı. Barre Yer kürəsini dövrə vurmuş ilk qadın kimi tanınır. O, buna dəniz nəqliyyatı ilə nail olmuşdur.

Barre Bugenvil ekspedisiyasına kişi qiyafəsi geyinərək və özünü **Jan Barre** kimi tanıdaraq qoşulmuşdur. O, səyahət zamanı botanist Filiber Kommersonun xidmətçisi olmuşdur.

Həyatı
------

Janna Barre 27 iyul 1740-ci ildə Burqundiyada anadan olmuşdur. Onun vəftiz hesabı qorunub saxlanılmışdır, Jan Bare və Janna Poşarın qanuni övladıdır. Barrenin atası günəmuzd fəhlə olmuşdur. Onun kilsə reyestrinə imza atmadığı üçün savadsız olduğu güman edilir.

Barre 1766-cı ildə kişi qiyafəsi geymiş və özünü Jan Barre kimi tanıtmış, qısa müddət sonra Bugenvil ekspedisiyası ilə dünyanı səyahət etməli olan Fransa botanisti Filiber Kommersonun xidmətçisi kimi işə götürülmüşdür. Ekspedisiya zamanı Barre qeyri-adi cəsarət göstərmiş və bundan əlavə, botanika haqqında müəyyən biliklər göstərərək Kommersona kömək etmişdir.

Bir versiyaya görə, Barrenin sirri Taiti adasına qədər açılmamış qalmış, burada yerlilər onun qadın olduğu təxmin etmişdir. Başqa bir versiyaya görə, Kommerson əvvəldən köməkçisi haqqında həqiqəti bilmişdir və Barreni məşuqəsi kimi özü ilə aparmışdır. 1764-cü ildə Bare hamilə qalmışdır və o dövrdə Fransa qanunları nikahdankənar hamilə qalan qadınlardan "hamiləlik şəhadətnaməsi" almağı tələb edirdi ki, orada doğulmamış uşağın atasının adı qeyd edilsin. 1764-cü ilin avqustunda hazırlanmış şəhadətnamə qorunub-saxnaılmışdır. O, burada uşağının atasının adını çəkməkdən imtina etmişdir, lakin tarixçilər onun Kommerson olduğuna inanırlar.

Bu və ya digər şəkildə Bugenvilin gəmi jurnalında yazdığı kimi, ifşa olunduqdan sonra matrosları gəmidə yeganə qadın olan Barreyə cinsi zorakılıqdan çəkindirmək asan olmamışdır. Tarixçilərin təxminlərinə görə, o, buna görə Mavriki adasında gəmidən endirilmiş və o, yalnız bir neçə ildən sonra başqa bir gəmidə Fransaya qayıda bilmişdir.

Barre Mavrikidə Kommersonun köməkçisi olaraq qalmış, Kommerson 1773-cü ildə vəfat etdikdən sonra adada bir meyxana açmışdır. O, sonradan bir fransız əsgəri ilə evlənmiş və onunla birlikdə Sent-Oley kəndinə qayıtmış, bununla da dövranı tamamlamışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Jeanne Baret // .
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* Jeanne Baret // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. ↑  *Dunmore, John,* Monsieur Baret: First Woman Around the World, Heritage Press, 2002, ISBN 978-0-908708-54-3
4. ↑  *Ridley, Glynis,* The Discovery of Jeanne Baret, Crown Publisher New York, 2010, ISBN 978-0-307-46352-4
5. ↑  Dunmore, p. 12
6. ↑  Ridley, p. 13
7. ↑  Dunmore, p. 29
8. ↑  Ridley, pp. 40–41

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Janna Barre ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Jeanne Baret (Barret) (1740—1807), Pays de Bergerac : Culture et patrimoine

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 11028652 · BNF: 12114594b · GND: 1021099562 · ISNI: 0000 0001 2027 1762 · LCCN: nb2002052350 · NLA: 47251137 · SUDOC: 241389585 · VIAF: 63516463 · WorldCat VIAF: 63516463 |

 |
Manarolanın görünüşü
Manarolanın rəngarəng binaları
**Manarola** (yerli dialektdə: **Manaea**) — İtaliyanın şimalında, Liquriya inzibati rayonunun Spetsiya əyalətinin Riomaccore kommunasında kiçik şəhər. Bura Çinkve-Terre milli parkında yerləşən şəhərlər arasında turistlərin ən çox ziyarət etdiyi ikinci kiçik şəhərdir.

Ümumi məlumat
-------------

Manarolada küçə
Manarola Çinkve-Terredəki şəhərlərin ən qədimi hesab edilir. Buradakı San Lorentso kilsəsinin təməl daşı 1338-ci ildə qoyulub.

Yerli dialekt manarolez adlanır və ətraf bölgələrin dialektindən kəskin fərqlənir. Ehtimal edilir ki, *"Manarola"* sözü latın dilindəki *"magna rota"* sözlərinin təhrif olunmuş formasıdır. Şəhərdə yerləşən dəyirmanın çarxı ilə əlaqədar olaraq manarolez dialektində bu ifadə "böyük çarx" mənasını verən *"magna roea"* şəklinə düşmüşdür.

Manarolanın yerli sənaye sahələri ənənəvi olaraq balıqçılıq və şərabçılıqdır. Yerli şərab növü *"Sçiaççetra"* adlanır və bu bölgədə hazırlanan şərablar Qədim Roma dövründən məşhurdur.

Son illərdə Manarola və qonşu şəhərlər, xüsusilə yay aylarında turistlər arasında böyük populyarlığa malikdirlər. Turist attraksionları arasında Manarola və Riomaccore arasındakı *"Via dell'Amore"* (*azərb.* "Sevgi cığırı"‎) adlanan yol, digər gəzinti yolları və şəhərin yuxarısında yerləşən üzüm bağları var. Manarola bölgədəki 5 kənddən biridir. Buradakı evlərin böyük əksəriyyəti parlaq rənglərə boyanmışdır.

Manarola rəssamlar Llevelin Lloyd (1879-1949) ("I ponti di Manarola" (*azərb.* "Manarolanın körpüləri"‎, 1904), "Tramonto a Manarola" (*azərb.* "Manarolada günəşin batması"‎, 1904) və Antonio Diskovolonun (1874-1956) əsərlərində təsvir olunmuşdur.

Maraqlı məlumatlar
------------------

* Half-Life 2: Lost Coast video-oyununda Manarolaya bənzər bir şəhər təsvir olunub.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Manarola ilə əlaqəli mediafayllar var.
Yabusame oxçusu at belində.
**Yabusame** (流鏑馬?) – at üzərində edilən yapon oxatama sənəti. Yabusamenin min ildən çox tarixi var. Qədim dövrlərdə daha böyük əhəmiyyətə malik idi və müharibələrə böyük rol oynayırdı. Portuqalların Yaponiyaya isti silahlar gətirməsindən sonra XVI əsrdə əhəmiyyətini itirmişdir.

Yaponiyada yay qədim zamanlardan hakimiyyətin simvolu olmuşdur. At üstündə istifadəsi IV əsrdə başlamışdır. Müharibədə oxatma bacarığı samuray üçün çox vacib idi. Atlı oxatma 1187-ci ildən yabusameyə çevrilmişdir: ilk şoqun Minamoto no Yorimoto samurayların oxçuluq bacarıqlarının yaxşı olmadığını düşünürdü və buna görə də daha yaxşı sistemə ehtiyacı var idi.

Bütün samurayların yabusame ustası olması zəruri idi. Samuraylar arasındakı ziddiyyətlər bəzən yabusame duelləri ilə həll edilirdi. Samuraylar bir-birilərinin üzərinə at sürürdülər. Hərəsinin 3 atış haqqı var idi. Hər iki samuray qurtulsaydı, ziddiyyət həll olunmuş hesab olunurdu.

XVI əsrdə portuqalların gətirdiyi isti silahlardan sonra yabusame gerilədi. Şagirdlərə qazandırdığı nizamlılığa və bacarıqlara görə tədbiq edilməyə davam edilsə də, əvvəlki əhəmiyyətini bir daha qazanmamışdır.

Yabusame keçmişdə hava vəziyyəti təxminlərində istifadə olunurdu. Hədəfi vuran oxların ayı məhsul toplanışının növbəti illərdə nə qədər yaxşı olacağını göstərirdi.

Yabusame sənətini öyrənmək çətin hesab olunur. Yaponiyada bu sənəti öyrədən bir neçə akademiya qalmışdır. Hazırda yabusame sənəti festivallarda nümayiş etdirilir. Oxçular ənənəvi geyim geyinir, üç hədəfə ardarda üç ox atırlar. Ən usta yabusame oxçularına gil və ya taxta hədəfi parçalaya bilən V-şəkilli başlığa malik olan oxdan istifadə etməyə icazə verilir. Hədəflər 70 metr uzaqlığa qoyulur. Hədəflərini vuran oxlar uğur gətirməsi üçün saxlanılır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  "Yabusame Nedir?". MyCompedium (türkcə). 2019-06-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 iyun 2019.

Xarici keçidlər
---------------

* Japan Times məqaləsi.
**Andorranın dövlət quruluşu** knyazlıqdır. Əslində isə burada respublika quruluşu mövcuddur. Qanunverici orqan tərkibi 28 nəfərdən ibarət olub, əhali tərəfindən birbaşa ümumi səsvermə ilə dör il müddətinə seçilən Baş sovetdir (bir palatalı parlament). Onun aktları dövlətin başçısı tərəfindən təsdiq edildikdən sonra qüvvəyə minir. Dövlətin başında isə Fransa prezidenti və Urxel yepiskopu durur. İcraedici hakimiyyət general sovetin təyin etdiyi birinci və ikinci sindikatlara, eləcə də Fransa prezidenti və Urxel yepiskopunu təmsil edən iki nümayəndəyə aid idi.
Ölkədə bir neçə siyasi partiya fəaliyyət göstərir. Bunlardan demokratik birlik partiyası feodalizm qalıqlarının ləğvi uğrunda mübarizə aparır,söz azadlığı tələb edir və ayrı-seçkilik əleyhinədir. Knyazlıq çoxluğu partiyası mühafizəkar, mülayimlər partiyası isə liberal partiyadır.

Həmçinin bax
------------

* Andorra tarixi

Xarici keçidlər
---------------

* Андорра Arxivləşdirilib 2017-10-14 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Hacıyeva G.A.Dünyanın cırtdan dövlətləri. Bakı 1991.
**Koreya Yaponiyanın hakimiyyəti altında** — 1910-1945-ci illərdə Koreyanın Yaponiya İmperiyasının müstəmləkəsi olması dövrü.

Koreya bu dövrdə suverenliyə sahib olmamışdı, yarımadadakı hakimiyyət yapon general-qubernatoruna məxsus idi. Müstəmləkə dövrü yüksək iqtisadi artım templəri, müasir Koreya mədəniyyətinin yaranması, müasir Koreya sənayesinin təməllərinin formalaşması, orta ömür uzunluğunun demək olar ki, iki dəfə artması (23.5 ildən 43 ilədək) və müasir ibtidai təhsilin geniş yayılması ilə yadda qaldı. Eyni zamanda, bu dövrün ilk və son onilliklərində müstəmləkə hakimiyyəti əhali ilə bağlı sərt avtoritar siyasət yürütdü və bu müddət ərzində koreyalılara qarşı ayrı-seçkilik edildi.

Yaponiyanın hakimiyyəti altında olan Koreyanın tarixini üç mərhələyə ayırılır:

* Birinci mərhələ (1910-1919)
* İkinci mərhələ (1919-1930)
* Üçüncü mərhələ (1930-1945)

1910-cu ildə Yaponiya marşalı Terauti Masatake Koreyanın ilk general-qubernatoru təyin edildi. O, yarımadanın modernləşdirilməsi üçün qətiyyətli siyasət yürütməyə başladı. Beləliklə, onun əmri ilə Koreyada bir neçə min məktəb açıldı, burada, xüsusən də yapon dili və yapon ədəbiyyatı öyrənildi. Terauti Koreyada torpaq islahatı həyata keçirdi: Torpaq kadastrı yaradıldı, lakin o, yazılı sənədlər əsasında tərtib edildi, Koreyada torpaq münasibətləri çox vaxt adi qanunlar ilə tənzimləndi. Koreya mənbələrinə görə, bu Koreya kəndlilərinin əhəmiyyətli bir hissəsi tərəfindən torpaq itkisinə səbəb oldu. 1939-cu ildə yapon general-qubernatoru "Adların dəyişdirilməsi haqqında qanun" verdi. Fərmandan sonra ilk altı ayda Koreyalı ailələrin 80.5%-nin adlarını dəyişdirdi. 1945-ci ildə Yaponiyanın danışıqsız təslim olmasından sonra Koreyada yapon ağalığı başa çatdı.

1. ↑  .
1964-cü il Mülki Hüquqlar Qanununun birinci səhifəsi
1964-cü il **Mülki Hüquqlar Qanunu** (ing: The Civil Rights Act of 1964) ABŞ-də məktəblərdə, ictimai yerlərdə, işəgötürmədə qaradərililərə qarşı mənfi ayrı-seçkiliyi qadağan edən əlamətdar bir qanun idi. ABŞ-nin o zamankı Prezidenti Lyndon Johnson tərəfindən 2 iyul 1964-cü ildə imzalanaraq qüvvəyə minən bu qanunla, irqçi ayrı-seçkilik qanunsuz edildi.

Qanun layihəsi 1963-cü ildə ABŞ Prezidenti John F. Kennedy tərəfindən hazırlanmışdır; lakin Kennedy məruz qaldığı sui-qəsd nəticəsində öldüyünə görə, qanunun qəbul edildiyini görə bilməmişdir. Qanunu imzalayan prezident Lyndon Johnson idi.

Şübhəsiz ki, bu qanunun qəbul edilməsində və bu hüquqların əldə edilməsində ən böyük paylardan biri Amerika vətəndaş hüquqları hərəkatının lideri Martin Lüter Kinqə məxsusdur. Kinqin 28 mart 1963-cü il tarixində təşkil etdiyi Washingtona İş və Azadlıq Uğrunda Yürüş etirazında etdiyi bir xəyal qurdum nitqi böyük bir təsir bağışlamış və tarixin ən əhəmiyyətli çıxışlarından biri olmuşdur.

Bu gün qara-ağ ayrı-seçkiliyi ABŞ-də qanuni səviyyədə mövcud deyil, lakin bəzi radikal qrupların irqçi hərəkatları və davranışları hələ də mövcuddur. 2008-ci ildə ABŞ-nin prezidenti seçilən Barak Hüseyn Obama bu vəzifəni tutan ilk Zənci oldu. Obamaya qarşı da bəzi irqçi reaksiyalar var idi; lakin bu reaksiyalar çox aşağı nisbətdə qalmışdı.

Fotoqalereya
------------

* Qanunu ABŞ cəmiyyətinə təqdim edən dövrün ABŞ prezidenti John F. Kennedy (11 iyun 1963)Qanunu ABŞ cəmiyyətinə təqdim edən dövrün ABŞ prezidenti John F. Kennedy (11 iyun 1963)
* 1964 Mülki Hüquqlar Qanununu imzalayan dövrün ABŞ prezidenti Lyndon Johnson və arxasında görünən ABŞ mülki hüquqlar hərakatının lideri Martin Luther King (2 iyul 1964)1964 Mülki Hüquqlar Qanununu imzalayan dövrün ABŞ prezidenti Lyndon Johnson və arxasında görünən ABŞ mülki hüquqlar hərakatının lideri Martin Luther King (2 iyul 1964)
* Dövrün ABŞ prezidenti Lindon Conson, 1964-cü il Mülki Hüquqlar Qanununu imzalama mərasimində televizor kamerası istiqamətində danışarkən (2 iyul 1964)Dövrün ABŞ prezidenti Lindon Conson, 1964-cü il Mülki Hüquqlar Qanununu imzalama mərasimində televizor kamerası istiqamətində danışarkən (2 iyul 1964)
**Artur David Veyli** (*ing.* Arthur David Waley; 19 avqust 1889[…] – 27 iyun 1966[…]) – ingilis tərcüməçi və şərqşünas. Klassik Çin və Yaponiya ədəbiyyatını tərcümə edərək Qərb oxucuları ilə tanış etməsinə görə tanınır. O, həm çin, həm də yapon dilindən tərcümələr etmişdir.

Həyatı
------

Artur Veyli 1889-cu ildə yəhudi əsilli ailədə doğulmuşdur. Əsl soyadı **Şlos** olsa da, Birinci dünya müharibəsi zamanı düşmən kimi ayrı-seçkilik yaşamamaq üçün soyadını dəyişdirib. Reqbi məktəbində (1903-06) təhsil aldıqdan sonra Kembric Kral Kollecinə (1907-10) daxil olub. Lakin görmə qabiiliyyəti zəif olduğu üçün məzun olmadan təhsili tamamlaya bilməyib. Çin və yapon dilləri üzrə öz-özünə təhsil verdikdən sonra Britaniya muzeyində köməkçi kimi işləməyə və tərcüməçiliklə məşğul olmağa başlayıb.

Veyli heç vaxt ştatlı universitet vəzifəsini qəbul etməyib və həyatı boyunca Asiyaya səyahət etmədən imtina edib. Yaponiyadan qonaqlar qəbul etməyi sevsə də, yaponca danışmağı öyrənməyib və müasir Yaponiya ədəbiyyatına çox az maraq göstərib. Musiqi və konkisürmə ilə məşğul olmağı sevirdi.

Karyerası
---------

Çin dilindən etdiyi ilk tərcümə olan "Çin şeirləri" 1916-cı ildə nəşr olunub. Çin dilindən tərcümə karyerasının böyük hissəsini əhatə edir. Bu dildən tərcümə etdiyi əhəmiyyətli əsərlərə "170 çin şeiri" (1918), "Yol və onun gücü" (1934), "Mahnılar kitabı" (1937), "Konfutsinin analektləri" (1938), "Po Tszuyinin həyatı və dövrü" (1949) daxildir. Yapon dilindən tərcümə isə karyerasının daha kiçik hissəsini təşkil edir. Yapon dilindən tərcümə etdiyi əsərlərə "Yapon poeziyası: Uta" (1919; "Manyoşu"dan və imperatorluq antologiyalarından seçmə vaka şeirləri; əsərin əvvəllərində orijinal şeirləri oxumaq üçün qrammatika qeydləri də verilib), "Yaponiyanın no tamaşaları" (1921), "Gencinin hekayəsi" (1925-33; 6 cild şəklində), "Sei Şonaqonun yastıq kitabı" (1928; orijinal əsərin dörddə biri) və "Böcəkləri sevən xanım" (1929) aiddir.

Veyli Çin və Yaponiya incəsənəti haqqında geniş yazılar yazıb. O, Qərb dünyasında Zen buddizmi və onun incəsənətlə əlaqəsi haqqında yazı yazan ilk şəxslərdən biridir. Onun yapon dilindən tərcümələri müasir standartlar üzrə qüsurlu hesab olunur. No tamaşalarının tərcüməsi qarışıqdır; "Gencinin hekayəsi" isə orijinal əsərin vacib hissəsini buraxır. Veyli tərcüməçilikdə müstəqil olmağı sevirdi; ancaq diqqətini cəlb edən və ingilis dilinə tərcümə edərkən çox sayda izahedici qeydlərə ehtiyac duymayan əsərləri tərcümə edirdi. O, inanırdı ki, inandırıcılıq üçün tərcüməyə ingilis stili də əlavə etmək lazımdır.

İngilis dilinə etdiyi tərcümələr başqa Avropa dillərinə də tərcümə olunub və Bertolt Brext kimi yazıçılara təsir göstərib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Arthur David Waley // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15  Kodansha Encyclopedia of Japan. səh. 221
4. 1 2 3 4  Kodansha Encyclopedia of Japan. səh. 222

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan. VIII cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 199. ISBN 0-87011-628-2. İstifadə tarixi: 8 mart 2021.
**Vladimir Nikolayeviç Danilov** (*rus.* Владимир Николаевич Данилов; 27 dekabr 1852 – 14 noyabr 1914) – Rusiya İmperator Ordusunun zabiti. Rus-yapon müharibəsində briqada komandiri olmuşdur. Birinci dünya müharibəsində iştirak etmişdir.

Həyatı
------

Vladimir Danilov Konstantinovski Hərbi Kollecini bitirmiş, 1876-cı ildə Serbiya–Osmanlı müharibəsində və 1877–1878-ci illərdə Rusiya–Osmanlı müharibəsində iştirak etmişdir. 1903-cü ildə general-mayor rütbəsinə yüksəlmişdir.

Rus-yapon müharibəsi zamanı 6-cı Şərqi Sibir diviziyasında briqada komandiri olmuş, Lyaoyan və Şahe döyüşlərində iştirak etmişdir. Mukden döyüşündə yaponların hücumlarını 9 gün boyunca dəf edə bilmiş və liderlik bacarıqlarına görə əsgərlər arasında sevilən şəxsə çevrilmişdir. Müharibədən sonra rus müharibə əsirlərinin Yaponiyadan təxliyə edilməsinə başçılıq etmişdir.

1906–1912-ci illərdə 2-ci Mühafizə Piyada Diviziyasının, daha sonra Mühafizə Korpusunun komandanı olmuşdur. 1913-cü ildə Sankt-Peterburq rayonunun baş komandanı təyin olunmuşdur. Birinci dünya müharibəsi başlayanda 23-cü Ordu Korpusunun komandanı olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Kowner. səh. 99

Ədəbiyyat
---------

* *Kowner, Rotem.* Historical Dictionary of the Russo–Japanese War (ingiliscə). The Scarecrow Press. 2006. 99. ISBN 978-0-8108-4927-3. İstifadə tarixi: 12 may 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* Vladimir Nikolayeviç Danilov "Rusiya ordusu Böyük müharibədə" layihəsində.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave |
Zirə FK -nun ev oyunlarını keçirdiyi Zirə idman kompleksinin tikintisinə 2011-ci ilin oktyabr ayında başlanılıb və 2012-ci ilin aprel ayında kompleksin tikintisi tamamlanıb. Kompleks Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə tikilib. Ümumi ərazisi 2 ha olan kompleksdə xüsusi idman təyinatlı binalar, qurğular, yardımçı tikililər inşa edilib, ətrafı abadlaşdırılıb, yollara asfalt örtüyü çəkilib. Kompleks FİFA-nın beynəlxalq standartlarına uyğun yaradılıb.

Eyni zamanda şahmat, dama, boks, güləş zallarının hazırlanmasında Azərbaycan idman federasiyalarının tövsiyələri nəzərə alınıb. İki binadan ibarət olan kompleksdə aşağıdakı otaqlar və zallar var:

1. VİP otaq;
2. VİP tribuna (Futbol oyunlarını izləmək üçün);
3. Qış bağı – vestibül;
4. Qonaqlar üçün xüsusi tərtib edilmiş iş otağı;
5. İnzibati idarəetmə otaqları;
6. Boks, güləş, trenajor zalları;
7. İngilis və fransız dillərinin tədrisi üçün linqafon kabinetləri;
8. Şahmat və dama sinifləri;
9. Məşqçi otağı (2 ədəd);
10. Paltar dəyişmə otağı (2 ədəd);
11. Həkim otağı;
12. Duş, sanitar qovşaqları.

  

Burada futbol oyunlarının beynəlxalq standartlar səviyyəsində təşkili üçün xüsusi bina inşa edilib. Binada dopinq nəzarəti, həkim, hakim və məşqçilər üçün otaqlar, paltar dəyişmə, masaj, yuyunma otaqları və idmançılar və tamaşaçılar üçün ayrılıqda sanitar qovşaqları yerləşir.

### Tikinti

Futbol meydançası beynəlxalq standartlar səviyyəsində xüsusi ot örtüyü ilə döşənib. Süni ot örtüyü İtaliyanın LİMONTA şirkəti tərəfindən istehsal olunub. Meydançanın kvars qumu (160 ton) Misirdən gətirilib. Yaşıl rəngli rezin qranulası (80 ton), futbol qapıları İtaliyadan gətirilib. Hazırda isə meydançada təbii ot örtüyünün döşənməsi işləri davam etdirilir və işlər bu ilin sonuna kimi yekunlaşacaq.

Stadionda xüsusi elektron lövhə (3x5 ölçüdə), səs gücləndirici, spiker idarəetmə və şərhçi sistemləri quraşdırılıb. Meydançanı işıqlandırmaq üçün hər birində 20 proyektor olan 4 ədəd 28 m hündürlüyündə proyektor quraşdırılıb.

Stadion 1512 yerlik tamaşaçı tutumuna malikdir və tamaşaçı yerinin üstü Türkiyə istehsalı olan modul konstruksiya quraşdırılmaqla xüsusi membran ilə örtülüb. Kompleksdə internet kafe fəaliyyət göstərir.

  

Kompleksin elektrik, su, qaz təchizatı üçün 10/04 kv-luq 2 x 1600 kva gücündə yarımstansiya binası, 800 kva gücündə generator, qazanxana binaları, 25, 50, 100 m³ tutumu olan su anbarları inşa edilib, qeyd edilən obyektlərə yeni, müasir avadanlıqlar quraşdırılıb. Kompleksin daimi su təchizatı üçün 2 ədəd su quyusu qazılıb, suyun təmizlənməsi üçün xüsusi OSMUS sistemi – filtr quraşdırılıb. Kompleksin qaz təchizatı üçün 2000 metr uzunluqda qaz xətti çəkilib, isitmə, havalandırma və kondisioner sistemləri quraşdırılıb. Kompleks ətrafında 3000 m2 sahədə abadlıq və yaşıllaşdırma işləri aparılıb.
Türk mətbəxi
**Türk mətbəxi** — Türkiyənin milli mətbəxi. Osmanlı mədəniyyətinin mirascısı olan türk mutbəxi həm Balkan və Orta Şərq mətbəxlərinə təsir göstərmiş həm də bu mətbəxlərin təsirini də özündə göstərmişdir. Həmçinin, türk mətbəxi regionlara görə də fərqlilikləri vardır. Qaradəniz mətbəxi, Cənub-qərb ətbəxi, Orta Anadolu mətbəxi kimi bir çox region mətbəxləri özlərinə aid çoxsaylı və fərqli yeməklərə sahibdirlər.

Şorbalar
--------

Ezogəlin şorbası
Şorbalar xüsusilə qış aylarında türk mətbəxinin əvəzedilməz parçası hesab olunur. Mərcimək şorbası, Ezogəlin şorbası və Tarhana şorbası ən çox istifadə edilən şorbalardır. Ancaq Türk mətbəxindəki şorbalar bununla bitmir. Ətlər, tərəvəzlər ve paxlakimilər şorbaların əsas inqredientləridir. Ət suyu, un, yoğurt və şəhriyə bu ərzaqları şorba halına gətirmək üçün istifadə edilir.

İşgəmbə şorbasının alkoqol qəbulu zamanı yaranan baş ağrılarına yaxşı gəldiyi düşünülür. Bundan istifadə edən restoranlar adətən axşam saatlarında işgəmbə şorbasını servisinə başlayırlar.
**Hamar qarağac** (*lat.* Ulmus laevis) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin qarağackimilər fəsiləsinin qarağac cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Atlantikada, Skandinaviyada və Оrta Avrоpada yayılıb.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 25-30 m-ə, gövdəsinin diamеtri 150 sm-ə çatan, еnli silindrik çətirli ağacdır. Gövdəsinin qabığı açıq-bоz rənglidir, dayaz çatlıdır və хırda löhvəciklər şəklində qоpur. Zоğları nazik, əyilən, simpоdial budaqlanır, parlaq və ya açıq-qоnur rəngdədir. Cavan zоğları tüklü və ya çılpaqdır, müхtəlif rənglidir. Yarpaqları 4-12 sm uzunluqda, 3-6 sm еnində оlub, kənarları ikişər dişlidir, aydın nəzərə çarpan 17-19 ədəd yan damarları var. Yarpaq ayası tərsyumurtavarı və ya еllips fоrmalı, yanları qеyri-bərabər, ucu sivridir, tünd-yaşıl rəngdədir. Çiçəkləri ikicinslidir, dəstə halında uzun və nazik çiçək saplaqlarında tоplanmışdır, qəhvəyi rəngdədir. Çiçək yanlığı zəng şəkilli, 5-8 dilimlidir. Mart və aprеl aylarında çiçəkləyir. Mеyvəsinin uzunluğu 11-16 mm-dir, dəyirmi-оval şəkilli, sarımtıl-qəhvəyi rəngdədir. Mеyvələri may ayında yеtişir.

Ekologiyası
-----------

Rütubətsеvən və tоrpağa tələbkar növdür.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda təbii halda rast gəlinir. Abşеrоnda mədəni şəraitdə əkilib-bеcərilir.

İstifadəsi
----------

Tək və cərgə əkinlərində genış istifadə oluna bilər. Budamaya davamlıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  **(not translated to mul)** VikiNövlər (çd.). 2004.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q147492
* Wikispecies: Ulmus laevis
* BioLib: 3519
* BOLD: 254673
* EoL: 5721442
* EPPO: ULMLV
* EUNIS: 185184
* GBIF: 7303616
* GRIN: 40842
* iNaturalist: 450330
* IPNI: 856879-1
* IUCN: 61967009
* NBN: NHMSYS0000464705
* NCBI: 233204
* PalDat: Ulmus\_laevis
* PFI: 283
* Plant List: kew-2448688
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:856879-1
* Tropicos: 33300006
* WFO: wfo-0000416715

 |
**Actinomisetlər** (actis — şüa, myces — göbələk) bakteriyalarla göbələklər arasında orta bir yer tutan müstəqil mikroorqanizmlər qrupu.

Bergi təsnifatına əsasən onlar Actinomycetales sırasına aid edilir. Actinomisetlərin hüceyrələri şaxəlidir ki, bu da göbələklərin mitselilərini xatırladır (hiflər kimi). Bacteriyalar kimi Actinomisetlərin də nüvələri kiçik deyil. Onlarda nüvə maddəsi protoplazmaya yayılmışdır. Actinomisetlər hiflərin sadə bölünməsi yolu ilə yaxud spor əmələ gətirməklə çoxalır. Qidalı mühitdə sıx ərp, orqanizmdə isə druzlar adlanan dənələr şəklində yığınlar əmələ gətirirlər.

**Druzlar** — formasını dəyişmiş mitselilərin özünəməxsus toplanması nəticəsndə əmələ gələn törəmələrdir. Druzun forması hər tərəfə çıxan şüanı xatırladır. Məhz buna görə də Actinomisetləri şüalı göbələklər də adlandırmaq olar. Actinomisetlər qram müsbət boyanır. İnsan və heyvanlarda Actinomikoz adlanan xəstəlik törədir. Actinomisetlərin əksəriyyəti antibiotik produsentlərdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ruggiero M. A. Gordon D. P. Orrell T. M. Bailly N. Bourgoin T. Brusca R. C. Cavalier-Smith T. Guiry M. D. Kirk P. M.* A Higher Level Classification of All Living Organisms (ing.). // *PLOS ONE* / PLOS ONE Editors PLoS, 2015. Vol. 10, Iss. 4. P. e0119248. ISSN 1932-6203 doi:10.1371/JOURNAL.PONE.0119248 PMID:25923521
**Akrilamid** (CH2=CHC(O)NH2) — praktiki əhəmiyyətə malik monomerdir.

Fiziki xassələri
----------------

Akrilamid ağ kristallik maddədir, 357.5K əriyir. Spirtdə, asetonda və suda yaxşı həll olur.

Alınması
--------

Akrilamid ilk dəfə 1893-cü ildə Mure tərəfindən akril turşusunun xloranhidridinin benzolda məhluluna quru ammonyak daxil etmək yolu ilə alınmışdır:

H2C=CH-C(O)-Cl +2NH3 → H2C=CH-C(O)-NH2 + NH4Cl

Reaksiyadan ammonium xloridi kənarlaşdırdıqdan sonra akrilamid benzolda ağ kristallik şəklində olur.

2. Litium fosfatın iştirakı ilə 2-metoksipropionamid 523–773K-də, titan üzərində isə 498–673K parçalanaraq akrilamidə çevrilir:

H3C-O-CH2-CH2-CO-NH2 → H2C=CH-C(O)-NH2 + CH3OH

Tətbiqi
-------

akrilamidin polimerləşməsindən istehsalatda poliakrilamid alınır. Bu polimer sənayedə alınan sellüloza kağızı əvəz edir. Poliakrilamid bir çox sənaye sahələrində, o cümlədədn yeyinti sənayesində, neftçıxartmada tətbiq olunur. Ondan lakların, boyaların, süni dərilərin və sintetik liflərin istehsalında da istifadə edilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  ACRYLAMIDE (ing.).
2. 1 2 3  .
3. ↑  *Bradley J. Williams A. J. Andrew S.I.D. Lang* Jean-Claude Bradley Open Melting Point Dataset. // *Figshare* 2014. doi:10.6084/M9.FIGSHARE.1031637.V2
4. ↑  .
**Xacə Cəmaləddin** — orta əsrlər zamanı Naxçıvan memarlıq məktəbinin ilk yetirmələrindən biri.

Onun adı Əlincəçay sahilində, el arasında "Şeyx Xorasan" adı ilə tanınan xanəgah kompleksinə daxil olan və özünün inşa etdiyi əsas türbənin kitabəsi əsasında aşkar olunmuş və elmi ictimaiyyətə və mədəniyyət tariximizə təqdim olunmuşdur.

Kitabədə memarın adının "hörmətli və alicənab" epitetləri ilə müşayiət olunması onun məşhur və böyük nüfuza malik sənətkar olmasından xəbər verir. Bu fikri onun daşıdığı, orta əsrlər zamanı görkəmli şəxsiyyətlərin adına əlavə olunan "Xacə" titulu da təsdiq edir. Çünki həmin dövrdə "xacə" titulu hər bir adama deyil, görkəmli sənətkarlara, alimlərə, şairlərə, öz işinin incəliklərinə yaxından bələd olan sənətkarlara, hətta dövlət başçılarına verilirdi. Kitabənin son hissəsi ovulub töküldüyü, tarixlər isə adətən bu hissədə yazıldığı üçün tarix məhv olmuşdur.

Tədqiqatçılar türbəni memarlıq-konstruktiv quruluşuna və kitabəsinin xətt xüsusiyyətlərinə əsasən XII-XIII yüzilliklərə aid edirlər.

Mənbə
-----

1. Hacıfəxrəddin Səfərli. Naxçıvanın türk-islam mədəniyyəti abidələri. Naxçıvan: "Əcəmi" Nəşriyyat Poliqrafiya Birliyi, 2017, 115 s.

İstinadlar
----------

1. ↑  Алескерзаде А.Надписи архитектурных памятников Азербайджана эпохи Низами. Архитектура Азербайджана эпохи Низами. Москва-Баку, 1947, с. 369-390. c. 381
2. ↑  Səfərli H. Culfа bölgəsinin еpiqrаfik аbidələri. Bаkı: Еlm, 2002, 80 s. s. 28