recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Əbülfət.

**Əbülfət Cavadov** (*Cavadov Əbülfət Kalvalı oğlu*) — Biologiya elmləri doktoru, professor.
Tədris Elmi‑İstehsalat Kompleksi ‑ Dövlət Universitetinin Mtsensk filialının kimya, ekologiya və yer quruluşu kafedrasının müdiri və professoru.

Həyatı
------

Cavadov Əbülfət Kalvalı oğlu 1956-cı il iyunun 12-də Azərbaycan Respublikasının Xanlar rayonunun (indiki Göygöl rayonu) Ziyadlı kəndində anadan olub. 1979-cu ildə S.Ağamalıoğlu adına Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu (indiki Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti) bitirib və Şəki quşçuluq sovxozuna işləməyə göndərilib. Lakin quşçuluq sovxozunda baş baytar ştatının ləğvi ilə əlaqədar olaraq Ə.Cavadov işə götürülməyib və Azərbaycan Respublikası Quşçuluq Sənayesi idarəsi rəhbərliyinin icazəsi ilə RSFSR-in qeyri-qaratorpaq zonasına ixtisası üzrə işləməyə gedib və Kaluqa vilayətinin Jukov rayonunun "Zarya" kolxozunda baş veterinar işləyib. İşdə yüksək göstəricilərə görə kolxozun və Jukov rayonunun rəhbərliyi Ə.Cavadovun Ümumrusiya Elmi-Tədqiqat Kənd Təsərrüfatı Heyvanlarının Fiziologiyası, Biokimyası və Qidalanması İnstitutunda gələcək işinə və təhsilinə mane olmayıb.

Ə.Cavadov 1982-ci ildən baş veterinar, 1984-cü ildən Ümumrusiya Elmi-Tədqiqat Kənd Təsərrüfatı Heyvanlarının Fiziologiyası, Biokimyası və Qidalanması İnstitutunda birləşdirici mübadilə laboratoriyasında baş veterinar işləyib. Ə.Cavadov "Rasionda yemin fiziki forması ilə əlaqədar buzovların orqanizmində fosfolipidlərin mübadiləsi" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını yazıb və 1986-cı ildə müdafiə edib. Ə.Cavadov 1987-ci ildə Sumı Kənd Təsərrüfatı İnstitutuna (Ukrayna) işə dəvət
edilib. 2000-ci ilədək Sumı Dövlət Aqrar Universitetinin daxili qeyri-yoluxucu xəstəliklər
və farmakologiya kafedrasının dosenti vəzifəsində işləyib və doktorluq dissertasiyasının
müdafiəsinə hazırlaşıb. 2000-2009-cu illərdə Orlov Dövlət Aqrar Universitetinin terapiya, cərrahiyyə və
mamalıq kafedrasının professoru və müdiri vəzifələrində işləyib. Ə.Cavadov 2001-ci ildə Ümumrusiya Elmi-Tədqiqat Kənd Təsərrüfatı Heyvanlarının Fiziologiyası, Biokimyası və Qidalanması İnstitutunda "fiziologiya" ixtisası üzrə biologiya elmləri doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bağıyeva, Mətanət.* Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar. Qısa bioqrafik məlumat kitabçası (PDF) (az.). Bakı: "Papirus NP". 2016. ISBN 978-9952-8299-1-4. 2017-10-21 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-10-21.
**Günay Qaraağac**- Prof. Dr. Günay Qaraağac (İzmir-1949), Türk dil alimidir.

Həyatı
------

Günay Qaraağac 1967-ci ildə girdiyi İstanbul Universiteti Ədəbiyyat Fakültesi Türk Dili və Ədəbiyyatı Bölümündən 1971-də məzun oldu. 1972-1975-ci illərində İzmir-Bərgama Liseyində, 1975-1978-ci illərdə İstanbul Ticarət Liseyində ədəbiyyat müəllimi işləmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

1978-ci ildə İstanbul Universiteti Ədəbiyyat Fakültəsi Türk Dili və Ədəbiyyatı Umumî Türk Dili Kürsüsünə disserant təyin edildi. 1983-cü ildə Lutfî Divanı adlı doktorluq işini tamamlayaraq "elmlər doktoru" adını aldı. 1984-1987 illərdə Macaristan-Budapəştədəki Eötvös Lorand Universitetində Türk dili tədris etdi.

1987-ci ildə, Əgə İstanbul Universiteti Ədəbiyyat Fakültəsi Türk Dili və Ədəbiyyatı Bölümündə yardımcı dosent olaraq işlədi.

1989-da dosent, 1995 ilində də professor oldu.

1999-2000 tarixlərində Qazaxıstanda Əhməd Yesəvi Universiteti - Türk Dili və Ədəbiyyatı Bölümü prezidentliyi, 2002 – 2006 tarixləri arasında əvvəl Ləfkə Avropa Türk Dili və Ədəbiyyatı Bölümü prezidentliyi, ardından Fənn-Ədəbiyyat Fakültesi Dekanlığı, 2006 – 2008 illəri arasında İstanbul-Bəykənt Universiteti Fənn-Ədəbiyyat Fakültesi Türk Dili ve Ədəbiyyatı Bölümü prezidenliyi etmişdir.

İndiysə İstanbul Aydın Universiteti Fənn-Ədəbiyyat Fakültesi Türk Dili və Ədəbiyyatı Bölümünün elm işçisidir.

Macar, İngilis və Monqol dillərini bilən Qaraağac, evli və iki uşaq atasıdır.[*mənbə göstərin*]

### Kitablar

1.. Qaracaoğlan, Bütün Şeirleri, İstanbul, 1977.
2.. Lütfî Divanı, TDK, Anqara 1998.
3.. Azərbaycan Bayatıları, (Halil Açıqgöz ilə birlikdə), TDK. Anqara. 1998.
4.. Türkcənin Dünya Dillerinə Etkisi (Çapa Hazırlıq), Anqara, 2004.
5.. Dil, Tarix və İnsan, 3. baskı, Kitabevi Yayınları, İstanbul 2008.
6.. Türkcə Verintiler Lüğəti, Türk Dil Qurumu Yayınları, Anqara, 2008.
7.. Monğolca-Türkcə Danışıq Rəhbəri (Yavuz Qartallıoğlu ilə birlikdə), Kitabevi Yayınları, İstanbul, 2009.[*mənbə göstərin*]


1. ↑  .
**Hidrogen iqtisadiyyatı**, **Hidrogen enerjisi** - önümedilməkdədir. 

Bu enerji, sudan əldə edilə bilməkdə və yüksək məhsuldarlıqla, ətraf üzərində heç bir mənfi təsir yaratmadan faydalı bir enerjiyə çevrilə bilməkdədir. Dünyanın enerji problemini həll etmək üçün istifadə ediləcək hidrogen enerjisi ilə milyardlarla il çatacaq enerji davamlı olaraq çıxarıla biləcək.

Tətbiqi
-------

Yaponiyanın "JR Higashi Nihon" dəmir yolu şirkəti 2020-ci ilin ortalarından başalayaraq ekoloji cəhətdən təmiz, hidrogen yanacağı elementindən istifadə edən qatarlardan istifadəni planlaşdırır. Şirkət hidrogen yığılan çənlərin vaqonların damında və döşəmənin altında yerləşdirilməsini nəzərdə tutan layihə üzərində işləyir. Həmin qatarlarda elektrik enerjisi çənlərdəki hidrogenin atmosferdəki oksigenlə kimyəvi reaksiyası zamanı əldə ediləcək. Hesablamalara görə, qatarlardakı bütün çənlər dolu olduğu halda onun təqribən 140 kilometr məsafəni qət etməsi mümkündür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yaponiyada hidrogen yanacağı ilə işləyən qatarların istifadəyə verilməsi planlaşdırılır". 2019-06-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-17.
**Bükk Milli Parkı** (*ing.* Bükk National Park, mac. Bükki Nemzeti Park) — Şimali Macarıstanda Bükk dağlarında yerləşən milli park.

Coğrafiyası
-----------

1976-cı ildə ölkənin üçüncü milli parkı kimi yaradılmışdır. Ümumi sahəsi 431.3 km² əhatə edir ki, bunun 37.74 km²-i xüsusi mühafizə edilir. Dağlıq və meşəlik ərazidə yerləşən Bükk Macarıstanın ən böyük milli parkıdır. Bükk mağarasının geoloji xüsusiyyətlərinə əhəngdaşı ilə zəngin olan dağlar və mağaralar daxildir. Ölkə ən uzun (4000 metr) və ən dərin (245 metr) mağarası olan İştvanlapa bu milli parkda yerləşir. Bükk milli parkı, həmçinin, nəsli kəsilməkdə olan bir neçə quş növünü özündə ehtiva edir.

Həmçinin bax
------------

* Şimali Macar dağları
* Macarıstan coğrafiyası
* Aqqtelek Milli Parkı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bükk National Park - Karst plateau above the forests". 2017-03-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-12.

Xarici keçidlər
---------------

* Official website of the park
* Description of geology, fauna and flora
* Bukk Mountains Britannica.com
**Köçərlinski Hüseyn bəy Əhməd bəy oğlu** (1808-?) — Qarabağ bəylərindən, Qarabağ atlı alayının zabiti, praporşik.

Həyatı
------

Hüseyn bəy Əhməd bəy oğlu 1808-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Mədrəsə təhsili almışdı. Qarabağ atlı alayında praporşik rütbəsində qulluq etmişdi. Rus və şərq dillərini mükəmməl bilirdi. Ədəbiyyatla maraqlanırdı. Qarabağın böyük mülkədarlarından sayılırdı. Bir müddət Mehdiqulu xan Cavanşirə xidmət etmişdi.

1920-ci ilin 5 iyununda növbəti (və son) dindirilməsində Firidun bəy Köçərli belə yazırdı: "Məni müsavatçı kimi həbs etmişlər. Mənim tərəfimdən xalqa qarşı heç bir təzyiq olmamışdır. Mən daim öz peşəmlə məşğul olmuşam və Xan Xoyski ilə heç bir münasibətim yoxdur. Mən Xan Xoyskinin səlahiyyətli nümayəndəsi olmamışam. Mən bir müəllim və 35 il fasiləsiz tədrislə məşğul olmuş bir şəxs kimi hər hansı burjua məqsədləri daşıya bilməzdim.

Mənim atamın 60 desyatindən artıq olmayan torpaq sahəsi vardı ki, onun vəfatından sonra əmimə qaldı, əmim rəhmətə getdikdən sonra isə onun övladlarının mülkiyyətinə keçdi. Artıq 3 ildir ki, mən həmin torpaqları təmənnasız olaraq kəndlilərin istifadəsinə vermişəm. Bu malikanə Cavanşir qəzasının Əyricə kəndindədir. O malikanədən mənim heç vaxt bir qəpik də gəlirim olmayıb.[1]

Ailəsi
------

Hüseyn bəyin Əhməd bəy, Firudin bəy, Mehdi bəy, Qulu bəy və İskəndər bəy adlı oğulları vardı.

* Firudin bəy Köçərlinin babasıdır.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Köçərlilər (Köçərlinskilər). "Soy" dərgisi, 7 (27), 2009.

Həmçinin bax
------------

* Köçərlinskilər


1. ↑
**Hüseyn Toqtarqazi** (krımtat. Üsein Şamil Toqtarğazı; 10 aprel 1881 – 17 sentyabr 1913, Petrovsk volostu[d], Tavriya quberniyası[d]) — Krımtatar şairi və dramaturqu, müəllim.

Bioqrafiyası
------------

1881-ci ildə Kokkoz (indiki Sokolinoe) kəndində anadan olmuşdur.

Simferopolda müəllimlər seminariyasını bitirib müəllim kimi işə başlamışdır. Əvvəlcə Yaltanın yaxınlığındakı Autka kəndində, daha sonra Kerç yaxınlığındakı Saraimen kəndində (1902-1903) və nəhayət 1904-cü ildən başlayaraq Feodosiya yaxınlığındakı Xardjibi kəndində müəllim işləmişdir. Xardjibi kəndind əözü bir məktəb qurmuşdur.

Şair və dramaturqun işi yerli zadəganların bir çox üzvlərini narazı salır. 17 sentyabr 1913-cü ildə Xardjibie kəndində bıçaq xəsarətlərindən dünyasını dəyişir.

Yaradıcılığı
------------

Toqtarqazi əsərlərində cəhalətə və dini fanatizmə qarşı mübarizə aparmışdır. O, ümumi əhalini təhsil almağa çağıran əsl maarifçi idi.

1900-cü illərin əvvəllərində Toxarqazinin şeirləri "Tərcüman" qəzetində və "Şura" və "Yeni əsr" jurnallarında dərc olunur.

"Mollalar Proyekti" (1909), "Rəhimsiz Babalar." (1906) pyeslərinin, "Yağmur duası" hekayəsinin (1906), "Səadət adası" romanının (1911) müəllifidir.

1910-cu ildə Qarasuvbazarda (Beloqorsk) Toqtarqazinin "Krımın nalələri" şeirlər toplusu nəşr olunur.

Şairin bəzi əsərləri həm Sovet dövründə, həm də SSRİ-nin dağılmasından sonra Krım tatar antologiyalarına və dərsliklərinə daxil edilmişdir. İndi (2010-cu illər) milli (Krım tatarları) məktəblərində və məktəb siniflərində "Krım tatarları və xarici ədəbiyyat" mövzusunda öyrənilir. 
Xalq şairinin əsas ilhamvericisi 1905-ci il Birinci Rus İnqilabı idi. Şair-novator kimi fəaliyyət göstərmişdir. Toqtarqazinin ayrıca şeirləri 1883-1918-ci illərdə Baxçasarayda İsmayıl Qasprinskinin nəşr etdiyi "Tərcümə" qəzetində və 1906-1908-ci illərdə Qarasuvbazarda çıxan "Vətən xadimi" qəzetində dərc edilmişdir.

"Nalış Krım" şeirlər toplusunu nəşr edilir 1910). Senzuraya görə icazə verilmədiyi üçün ilk nəşrdə yalnız 8 şeiri çap olundur. "Səadət adası" (1911) romanını, "Mollanın layihəsi", "Dəli Noqay" və "Zalım uşaqlar" əsərlərini yazır.

20 adda məktəblər üçün dərslik tərtib edir (əlifba, antologiya, tarix və ədəbiyyat dərslikləri və s.). Puşkinin fərdi əsərlərini Krım tatar dilinə tərcümə edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Библиография публикаций автора: Усеину Шамиль Тохтаргази
2. ↑  "МОН Украины Учебная программа для общеобразовательных учебных заведений с крымскотатарским языком обучения (12-летняя школа) 5 класс (2004) на "refdb.ru"". 2021-04-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-16.
**Hüseyin bəy Behbud bəy oğlu Mahmudbəyov** — Zəngəzurun qəza rəisi (1919), repressiya qurbanı.

Həyatı
------

Hüseyn bəy Behbud bəy oğlu Mahmudbəyov 1874-cü ildə Şuşada əsilli ailədə anadan olmişdu. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra Şəhər məktəbində oxumuşdu. Daha sonra Şuşa qəza idarəsində 2-ci dərəcəli dəftərxana xidmətçisi kimi işə başlamışdı. Tərcüməçı və pristav vəzifələrini də daşımışdı. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə əvvəlcə Zəngəzur və Cəbrayıl-Karyagin (indiki Füzuli rayonu) qəzalarında böyük köməkçi, sonra isə qəza rəisi vəzifəsində çalışmışdır.

1919-cu il yanvarın 15-də Qarabağ General-Qubernatorluğu yaradılan zaman, general-qubernator Xosrov bəy Sultanovun köməkçisi (müavini ) vəzifəsinə təyin olunmuşdu (digər köməkçi erməni Qriqori Kələntərov idi...). H. Mahmudbəyov bu vəzifədə AXC-nin süqutunadək xidmət etmişdi.Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra vəzifədən kənarlaşdırılaraq, bir müddətdən sonra həbs olunan Hüseyn bəy Mahmudbəyov naməlum şəraitdə güllələnmişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  İltifat Şahsevən (Əliyarlı), İltifat Musa oğlu. İstiqlal fədailəri - Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Daxili İşlər Nazirləri və silahdaşları: 1918-1920 Bakı – Mütərcim – 2013

Həmçinin bax
------------

* Mahmudbəyovlar
**Şilka** — Rusiyanın Zabaykal diyarı ərazisindən axan bir çay. Amur çayının sol qolu.

Coğrafiyası
-----------

Onon və İnqoda çaylarının birləşməsi ilə meydana gəlir. Şimaldakı Şilkinski və Amazarski silsilələri ilə cənubda Borşçovoçnı silsiləsi arasındakı vadidə axır

Demək olar ki, bütün uzunluğu boyu dağlıq bir xüsusiyyətə malikdir və davamlı zəncirvari uzanan və yalnız ara-sıra dar keşidlər əmələ gətirən dağların arasındakı vadidə axır. Çay yatağının yüksək sahilləri var; dibi daş və qayalıqlardan ibarətdir. Üst hissədə astana və şəlalələr var.

Şilkanın uzunluğu (Onon və İnqodanın birləşməsindən Arqun ilə birləşənədək) 560 km-dir; İnqoda ilə uzunluğu 1210 km, Onon ilə birlikdə 1455 km. Hövzənin sahəsi 206 min km²-dir. Əsas qollar: Nerça, Quenqa, Çornaya (sol). Şilka çayı arqun çayı ilə birləşərək amuer çayını əmələ gətirir. Şilka çayı boyunca Şərqi Zabaykala xas olan dağ tayqası mənzərələri çox hissəni tutur. Quru otlu qarışıq çöllər dağlıq Şərq Sibir tayqaları ilə birləşir.
Şabalıd torpaqları alt hissələrdə üstünlük təşkil edir və yuxarıda axarlar boyunca isə qaratorpaqlar meydana gəlir. Təxminən 1000 m yüksəklikdəki təpələrin şimal yamacları boz meşə torpaqları ilə örtülüdür.
Çöl zonasında ən çox yayılmış bitkilər Kəklikotu, Stipa və s-dir. Tayqa bölgələrində şam, ağcaqayın və sidr üstünlük təşkil edir.

Hidrologiya
-----------

Şilka nisbətən az sulu olması ilə xarakterizə olunur. Aşağı axınlarda orta illik axın sürəti 550 m /s, maksimumu 11,400 m³/s-dir. qidalanması qarışıq olsa da, qidalanmasında yağış suları üstanlük təşkil edir (80%). Sretensk şəhərində - yəni 172 min km² tutma sahəsinə uyğun çayın yerində - yay yağışları nəticəsində daşqınlar zamanı sərfiyyat 9000 m³ / s-a qədər, qışda isə 1 m³ / s-a çatır. Bəzi şiddətli qışlarda çay tamamilə donur. Şilka çay hövzəsinin su rejiminin özünə məxsus özəlliyi vardır - burada sel dövrü 120-130 gündür. Ümumilikdə ildə 8-dən 12-dək sel ola bilər. Şilkada suyun səviyyəsindəki maksimal dalğalanma 12,5 m-ə qədər qeydə alınır.

Əhəmiyyəti
----------

Aşağı hissədə, mənsəbdən Sretensk şəhərinə qədər Şilka naviqasiyada istifadə olunur. Çayda naviqasiya 160 ilə 180 günə qədər davam edir. Şəhərlər: Sretensk, Şilka. Hövzədə əlvan metallar və qızılın böyük yataqları var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 18. Дальний Восток. Вып. 1. Амур / под ред. С. Д. Шабалина. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 487 с.
2. ↑  В. Полеванов. В поисках истока Амура // Наука и жизнь. — М. 2008. — № 10.
**Bürhan Kərimov** (1922, Ağdaş) — MDU-nun professoru, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru.

Həyatı
------

Bürhan Kərimov 1922-ci ildə Ağdaş rayonunda anadan olub. 1939-cu ildə Ağdaş şəhər S.M. Kirov adına orta məkətbi, 1944-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (ADU) fiziki-riyaziyyat fakültəsini bitirmişdir. 1944-45-ci illərdə fizika kafedrasında assistent işləmişdir. 1946-49-cu illərdə M.V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin (MDU) fizika fakültəsinin aspirantı olmuşdur. 1950-ci ildə fizika-riyaziyyat elmləri üzrə namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. B.Kərimov 1962-ci ildə fizik-riyaziyyat elmləri üzrə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

O, 1953–76-cı illərdə M.V Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin fizika fakültəsində nəzəri fizika kafedrasında baş elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır. 1976-cı ildən həmin kafedrada professor işləmişdir. B.Kərimov 1950–53-cü illərdə ADU-nun nəzəri fizika kafedrasında baş müəllim və dosent işləmişdir. "Kvant mexanikası", "Elektrodinamika", "Elektron nəzəriyyəsi" və "Nüvə fizikası" kursları mühazirələrini oxumuşdur. B.Kərimovun elmi işləri zərrəciklər fizikasının və nüvə fizikasının müasir problemlərinin tədqiqinə həsr olunub. Dünyada tanınmış atom fizikasının nümayəndəsi, atom fizikası kafedrasının müdiri. Dünya şöhrətli alimin atom fizikasına aid çoxlu elmi əsərləri var. B.Kərimov 200-dən çox elmi işlərin müəllifidir. O, 30 elmlər namizədi və 4 elmlər doktoru hazırlamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Faiq Şükürbəyli. "Ağdaş tarixin yaddaşında-I kitab", Bakı ,2013, səh.156
**Bürc** — ulduzlu göyün bir hissəsidir. Ulduzların müşahidə və öyrənilməsinin əlverişliyi üçün ulduzlu göy bürclərə bölünür. Bürclərin əksəriyyətinə qədim zamanlardan əfsanəvi qəhrəmanların (Herkules, Persey və s.), heyvanların (Qoç, Buğa, Balıqlar və s.) və əşyaların (Teleskop, Günyə və s.) adları verilmişdir. 1922 ildən başlayaraq göy qübbəsi Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı ilə müəyyən edilmiş 88 bürcə ayrılır. Onlardan 31-i şimal yarımkürəsində, 11-i ekvatorda və 46-sı cənub yarımkürəsində görünür. Bürclərin sərhədləri 1935 ildə müəyyənləşdilmişdir. Ən böyük bürc Hidradır (1302 kvadrat dərəcə), ən balaca isə Cənub Xaçıdır (68 kvadrat dərəcə). Astronomiyada bürclər Eynar Hertsşprunq və Genri Rassel ilə tətbiq edilmiş qısaldılmış latın adları ilə işarə edilir. Parlaqlığa görə bürclərin ulduzları yunan hərfləri ilə düşən nizamda işarə edilir.

Tarixçə
-------

İnsanlar qədimdən ulduzların göydə qəribə fiqurlar əmələ gətirdiyini müşahidə etmişdilər. Onlar bu fiqurları Bürc adlandırmışlar. Bəzi bürclər asterizmlər adlanan bir vəya bir neçə ulduz qruplarının birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Bir çox bürclərə əfsanəvi qəhrəmanların adı verilmişdir. Ulduzları asan müşahidə etmək və öyrənmək üçün ulduzlu səma 88 yerə bölünmüşdür. Bunlardan 47-si qədim yunan əsatirləri ilə bağlıdır. Şimal yarımkürəsinin səmasında Kassiopeya, Andromeda, Peqas, Persey, Orion, Böyük Ayı bürcləri parlayır. Bürclərdən biri də qədim yunan əsatirinin qəhrəmanı Herkulesin adını daşıyır. Şir və Hidra bürcləri Heraklın əfsanəvi igidliyini xatırladır. Peqas (qanadlı at), Əkizlər (Zevsin oğulları Kastor və Polluks) də əfsanəvı adlardır.

17-ci əsrdə yeni bürc adları meydana gəldi: Tovuz, Tukan, Hindli, Cənnət quşu və s. Bu adlar avropalılara kəşf etdikləri yeni ölkələrin özünəməxsus xüsusiyyətlərini xatırladırdı. 18-ci əsrdə astronomlar bir çox bürclərə ad verdilər: Saat, Mişar, Kompas, Teleskop, Soba və s.

| ⛭Müasir 88 bürc |
| --- |
| Andromeda  •
Arabaçı  •
Balıqlar  •
Balina  •
Boyakar  •
Böyük Ayı  •
Böyük Köpək   •
Buğa  •
Buqələmun  •
Canavar  •
Cənnət Quşu  •
Cənub Balığı  •
Cənub Hidrası  •
Cənub Xaçı  •
Cənub Tacı  •
Cənub Üçbucağı  •
Delfin  •
Dolça  •
Dovşan  •
Durna  •
Eridan  •
Əjdaha  •
Əkizlər  •
Əqrəb  •
Feniks  •
Göyərçin  •
Göyərtə  •
Günyə  •
Herkules  •
Heykəltəraş  •
Hidra  •
Hindi  •
Xərçəng  •
İlan  •
İlandaşıyan  •
İskənə  •
Kasa  •
Kassiopeya  •
Kərtənkələ  •
Kiçik At  •
Kiçik Ayı  •
Kiçik Köpək  •
Kiçik Şir  •
Kiçik Tülkü  •
Kil  •
Kompas  •
Qalxan  •
Qarğa  •
Qartal  •
Qız  •
Qızıl balıq  •
Qoç  •
Qu quşu  •
Qurbangah  •
Lira  •
Masa  •
Mikroskop  •
Milçək  •
Naxırçı  •
Nasos  •
Oğlaq  •
Orion  •
Ox  •
Oxatan  •
Oktant  •
Peqas  •
Persey  •
Pərgar  •
Saat  •
Sefey  •
Sekstant  •
Sentavr  •
Soba  •
Şəbəkə  •
Şimal Tacı  •
Şir  •
Tazılar  •
Teleskop  •
Təkbuynuz  •
Tərəzi  •
Tovuz  •
Tukan  •
Uçan Balıq  •
Üçbucaq  •
Vaşaq  •
Veronikanın Saçları  •
Yelkən  •
Zürafə |
**Bürhan Muxtar oğlu Əliyev** (24 sentyabr, 1964 −15 dekabr, 2018) — Azərbaycan həkimi, Səhiyyə əlaçısı (1998).

Həyatı
------

24 sentyabr 1964-cü ildə Ağdaş şəhərində həyatını şagirdlərin təlim-tərbiyəsinə həsr edən bir ailədə böyüyüb boya-başa çatıb. Belə ki, atası Əliyev Muxtar Rəsul oğlu müəllim, anası Abdullayeva Minayə Məmməd qızı isə Ağdaş rayon Təhsil Şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışıb.

Bürhan Əliyev 1971-ci ildə Nizami adına Ağdaş şəhər orta məktəbinin birinci sinfinə qədəm qoyub, 1978-ci ilə kimi bu məktəbdə oxuyub. Sonra təhsilini Bakı şəhər kimya-biologiya təmayüllü məktəbdə davam etdirib. 1981-ci ildə həmin məktəbi nümunəvi qiymətlərlə başa vurub.

Bürhan Əliyev 1981-ci ildə N. Nərimanov adına Azərbaycan Tibb İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Tibb Universiteti) stomatologiya fakültəsinə qəbul olub, 1986-cı ildə oranı bitirib.

İlk əmək fəaliyyətinə Ağdaşda həkim-stomatoloq kimi başlayıb. Əvvəlcə Ağdaş rayonunun Şıxlı kəndində, sonra isə Ağdaş Mərkəzi Rayon Xəstəxanasının poliklinika şöbəsində ixtisası üzrə fəaliyyətini davam etdirib. Rayonda bacarıqlı və savadlı həkim-stomatoloq kimi tanınıb. Ağdaş camaatının böyük hörmətini qazanan Bürhan Əliyev rayon üzrə baş stomatoloq-həkim təyin olunub və bu vəzifəni şərəflə icra edib.

Bürhan Əliyev 1999-cu ildən həyatının son gününədək Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi Uşaq Stomatoloji Mərkəzinin ortodoktiya şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləyib.

Bürhan Əliyev 15 dekabr 2018-ci ildə Bakıda vəfat edib.

Ailəsi
------

Bürhan Əliyev 5 dekabr 1987-ci ildə ixtisasca həkim-stomatoloq olan Rəxşəndə xanım Əliyeva ilə ailə qurub. Rəşad və Rüfət adlı oğulları, Leyla, Bürhan, Aras adlı nəvələri var.
**Putilov zavodu**, **Leninqrad Kirov zavodu** və ya **Kirov zavodu** (ru: Кировский завод) Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində yerləşən bir maşın zavodudur.

Yaradılması
-----------

Zavod top mərmisi istehsal etmək üçün 1800-cü illərdə inşa edilmişdir. 1848-ci ildə Putilov adlı bir sənayeçi tərəfindən satın alındı ​​və adı Putilov zavodu oldu. Bu dövrdə dəmir yolları üçün müxtəlif komponentlər istehsal etmişdir. 1890-cı illərdəki sənayeləşmə dövründə istehsal gücü və işçi sayı artmışdır. 1900-cü ildə fabrikdəki işçi sayı 12 min 400 nəfər idi.

İstehsal
--------

Fabrik Rusiyanın Çar hökumətinin böyük sifarişlərini yerinə yetirmiş və dəmir yolu komponentləri istehsal etmiş və beləliklə də ölkənin ən əhəmiyyətli sənaye müəssisələrindən biri olmuşdur. 1900-cü ildən top mərmisi istehsalını bərpa etmiş və Çar Ordusunun ən vacib sursat tədarükçüsünə çevrilmişdir. 1917-ci ildə, Sankt-Peterburq şəhərindəki ən böyük fabrik kompleksi idi.

1917-ci il inqilabları
----------------------

Leninin, Putilov zavodunda bir çıxışını təsvir edən rəsm əsəri
1917-ci ilin Fevral İnqilabı ilə devrilmiş Çar rejiminin süqutu zamanı Putilov zavodu işçiləri tərəfindən təşkil edilən tətillər və aksiyalar ilə ön plana çıxmışdır. Böyük Oktyabr inqilabı ilə bolşeviklər hakimiyyəti ələ alandan sonra, fabrikin adı Qırmızı Putilov zavodu olaraq dəyişdirilmişdir. Zavod Sovet İttifaqında həyata keçirilən sənayeləşmə hərakətında dövrün tələbinə uyğun olaraq liderliyi ələ alır və çox sayda ağır texnika istehsal edir. 1934-cü ildə siyasi sui-qəsd nəticəsində qətlə yetirilən Sergey Kirovun xatirəsinə zavodun adı Kirov zavodu olaraq dəyişdirilmişdir.

İkinci Dünya müharibəsi
-----------------------

Kirov zavodu İkinci Dünya Müharibəsindən əvvəl və müharibə dövründə hərbi sənaye üçün məhsullar istehsal edir. Traktor yerinə tanklar istehsal etmiş və bu zavodda məşhur T-34 tankı istehsal edilmişdir.

Sovet İttifaqından sonrakı dövr
-------------------------------

Zavodun 2005-ci ildə çəkilmiş şəkli
Zavod Sovet İttifaqının dağılmasından sonrakı dövrdə istehsalını davam etdirmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  .
2. ↑  .
**Atletlər kəndi** — Bakıda tikilmiş, Avropa Oyunlarında iştirak edən idmançıların, onların məşqçilərinin və s. iqamətgahı üçün nəzərdə tutulan yaşayış sahəsi.

Bakı şəhərinin şimal-qərb hissəsində, əsas arena olan Olimpiya Stadionunun qarşısında yerləşir. Yolun qarşısında isə Milli Gimnastika Arenası yerləşir. Atletlər kəndi idmançıları və digər iştirakçıları rahat və təhlükəsiz yaşamaq üçün bütün şəraiti təmin edir. Kənd 8-13 mərtəbəli binalardan və bir inzibati binadan ibarətdir. Yaşayış binalarına aid 1042 mənzildə 7500 insan üçün bütün şərait yaradılıb.

Kənddə iki böyük restoran var. Onlardan birində Azərbaycan mətbəxinin yeməkləri, digərində isə Avropa mətbəxinin yeməkləri bişirilir. Restoranlar eyni vaxtda 3 min idmançını qəbul edə bilər və onlar saat 05:00-dan 00:00-dək işləyirlər. Bu, Avropanın ən böyük mətbəxlərindən biridir ki, oyun zamanı 80 min kiloqramdan artıq məhsullar hazırlayır.

Atletlər kəndində xüsusi mərkəzlər var: poliklinika, informasiya mərkəzi, idman zalı və s. Müsabiqələrdən sonra idmançılara istirahət üçün bütün şərait yaradılıb. Atletlərin istifadəsi üçün istirahət və əyləncə üçün 24 saatlıq mərkəzlər var. Məsələn, oyun iştirakçıları videooyunlar, stolüstü tennis, bilyardlar, internetdən istifadə edə bilər, televiziya kanallarını seyr edə bilər və ya kinoya gedə bilərlər.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Евроигры: Грандиозная Деревня атлетов в Баку — репортаж". 2017-06-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-03.
**Azər Cırttan** (*azərb.* Azər Məmmədov‎; 15 dekabr 1979, Bakı) — müasir Azərbaycanlı musiqiçi, rəssam, şair.

Həyatı
------

Azər Məmmədov 1979-cu ilin 15 dekabr tarixində Bakı şəhərində anadan olmuşdur. İbtidai və orta təhsili Bakı şəhərində almışdır. 1996-cı ildə Azərbaycan Respublikasının dövlət təqaüdünə haqq qazanaraq təhsilini Türkiyədə davam etmişdir. Anadolu Üniversiteti, *İqtisat Elmləri fakültəsindən* 2002-ci ildə məzun olmuşdur. 2004-cü ildə hərbi xidmətini başa vurmuşdur. 2005-ci ildən Türkiyə, Rusiya və Ukraynada müxtəlif şirkətlərdə çalışmışdır. Evlidir. 2 qız atasıdır.

Fəaliyyəti
----------

Musiqi fəaliyyətinə 1997-ci ildə başlamışdır. 2010-cu il Sankt Peterburq şəhərində keçirilən *North Jazz Festivalının* əsas iştirakçılarındandır. Türkiyə və Rusiyada müxtəlif musiqi qrupları ilə əməkdaşlıqdan sonra 2011-ci ildən etibarən musiqi fəaliyyətini tək davam etməkdədir.

Azər Cırttan, Azərbaycan, Rus, Türk və İngilis dillərində 80-dən çox mahnının müəllifidir. Müxtəlif müasir musiqiçilərlə əməkdaşlıq etmişdir. Onlar arasında Teymur Nadir, Rüstəm Məmmədov, Miri Yusif, Kamil Hajiyev (No- Land Türkiyə), SoyuzApollo vardır. Bir çox Avropa ölkəsində, Türkiyədə, Rusiyada konsertlər vermişdir. 2011-ci ildən etibarən Hollandiyada yaşamaqdadır.

### Musiqilər

* Ana
* Yağmur
* Murakami, Pasternak və hamıya oxşamaq istəyən adam
* Yat quzu balam
* Balama
* Oyunlar
* Niyə uzundur bu yollar
* Ayın üstündə ayaq izlərimiz
* Həyata arxaya dönüb baxmıram
* Qabonlunun hekayəsi
* Ləpirçi
* Uzağın bir adı var
* Divar
* Analoqu Olmayan

Xarici keçidlər
---------------
**Altamira Mağarası və Şimali İspaniyadakı Paleolit Mağara Sənəti**, İspaniyanın şimal bölgələrinin fərqli hissələrində yerləşən eramızdan əvvəl 35.000 ilə eramızdan əvvəl 11.000 il əvvəlki tarixi dövrləri əhatə edən və Avropadakı Paleolit dövrünün mağara sənətinin liderləri arasında təmsil olunan Altamira mağarası başda olmaqla, ümumi olaraq 18 mağaradan ibarət topluluqdur. Mağaralar, kütləvi bir şəkildə bir Dünya Mirası olaraq müəyyənləşdirilmişdir.

Bu abidə 1985-ci ildə ümumidünya irs siyahısına daxil edilmişdir. 1876-ci ildə İspaniyanın Santander əyalətində həvəskar arxeoloq olan Marselino Sautuola və onun qızı Altamira mağarasının qaranlıqlarında polixrom təsvirlər aşkar ediblər. Altamiranın zalları 280 metrə qədər uzanır. Mağaranı üç hissəyə ayırmaq olar. Birinci hissə Böyük plafon adlanır. Üst paleolitin ən məşhur incəsənət əsəri hesab olunur. Buradakı təsvirlər yalnız oxradan və kömürdən istifadə ilə təsvir edilməsinə baxmayaraq qədim rəssamın ustalıqı sayəsində polixrom təəsüratı yaradır. Mərkəzi hissədə çoxsayda öküz, bizon, at təsvirləri diqqəti cəlb edir. Düzbucaqlı nişanlara, müxtəlif xətlərə rast gəlinir. Mağaranın ən dərin hissəsində 50 metr uzunluğunda müxtəlif təsvirlərlə örtülmüş dəhliz mövcuddur. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, təsvirlər ən azı dörd mərhələdə yaradılıb. Mağaradakı mədəni təbəqə burada müxtəlif dövrlərdə məskunlaşmanın olmasını göstərir.

Çoxsaylı turist axınının nəticəsində mağarada ciddi problemlər meydana gəlmiş və 1977-ci ildə Altamira turistlər üçün bağlanmışdır. 1990-ci illərin əvvəllərində əvəzedici mağaranın Altamira-2 yaradılmasına qərar verilmişdir. 2001-ci ildə Altamiranın surəti fəaliyyətə başlamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-07-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-31.
**Azər Zərqara oğlu Namazov** — hüquq üzrə fəlsəfə doktoru.

Həyatı
------

Azər Zərqara oğlu Namazov 1957-ci ilin yanvar ayında Bakı şəhərində anadan olub. 1974–1979-cu illərdə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunda (Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası) ali təhsil alıb, 1979–1981-ci illərdə Azərbaycan SSR EA-nın (AMEA) Y. Məmmədəliyev adına Neft və Kimya Prosesləri İnstitutunda təyinatla mühəndis vəzifəsində çalışıb. 1981–1985-ci illərdə komsomol orqanlarında işləmiş, o cümlədən 1983–1985-ci illərdə Azərbaycan SSR EA-nın komsomol komitəsinin katibi olmuşdur. 1985–1989-cu illərdə Azərbaycan KP 26 Bakı komissarları adına rayon komitəsinin aparatında təlimatçı, şöbə müdir müavini, şöbə müdiri vəzifələrində çalışmışdır. 1989-cu ildə Sov. İKP MK yanında İctimai Elmlər Akademiyasına (RF Prezidenti yanında Rusiya Dövlət Xidməti Akademiyası) daxil olub. 1992-ci ildə təhsilini bitirmiş, namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Hüquq elmləri namizədidir.

Fəaliyyəti
----------

1992–1994-cü illərdə müxtəlif kommersiya strukturlarında çalışmışdır. 1994-cü ildə yeni yaradılmış AR Gənclər və İdman Nazirliyinə idarə rəisi vəzifəsinə təyin edilmiş, Nazirliyin Kollegiya üzvü olmuşdur. 1996–1998-ci illərdə Bakı şəhəri İcra Hakimiyyətinin aparatında şöbə müdiri olmuş, 1998–2005-ci illərdə BŞİH-nin "İnterservis" Müdiriyyətinin təsis etdiyi "Trans-Servis" şirkətinin prezidenti vəzifəsində çalışmışdır. 2011-ci ilin fevral ayından AR Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyində məsləhətçi vəsifəsində işləyir. 2013-cü ilin iyul ayının 3-dən AMEA Rəyasət Heyətinin Hüquqi Təminat şöbəsinin rəisi vəzifəsində işləmişdir. 2014-cü ilin fevral ayının 18-də AMEA Rəyasət Heyətinin qərarı ilə AMEA Elmi İnnovasiyalar Mərkəzinin Baş direktoru vəzifəsinə təyin edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-08-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-17.

Həmçinin bax
------------

* AMEA-nın Elmi İnnovasiyalar Mərkəzi

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2014-01-02 at the Wayback Machine
**Qutluq Bilgə Kül xaqan** (*Çincə*:骨咄禄毗伽阙可汗) — Uyğur xaqanlığının qurucusudur. 744-747-ci illər arasında hökmdarlıq etmişdir.

İlk illəri və hakimiyyətə gəlməsi
---------------------------------

Atası Huşunun (*Çincə*:护输) ölümündən sonra Uyğur qəbilələrinin başçılığına keçən və Qutluq Boyla titulu ilə hakimiyyətə gəlmişdi. Bilgə xaqanın ölümündən sonra Göytürklər arasında müharibə başladı və Basmıllar, Uyğurlar və Qarluqların müttəfiqliyi ilə başlayan mübarizə son Göytürk xaqanı Azmış xaqanın devrilməsi ilə nəticələndi. Azmış Xaqanın başı Çinə göndərildi.

Hakimiyyəti
-----------

Qutluq Bilgə Kül xaqan Doqquz Oğuz qəbilələrinin başçısı idi. Doqquz Oğuzun Yağlakar qəbiləsindən olan xaqan digər qəbilələri öz təbəəsi hesab edirdi. Ordu-Balıq şəhərini paytaxt elan etmişdi. Yerinə vəliəhd kimi oğlu Tay Bilgə Tutuğu təyin edib vəfat etmişdir.

Ailəsi
------

1. Tay Bilgə Tutuq - vəliəhd, 747-ci ildə Bayan Çur tərəfindən öldürüldü
2. Bayan Çur xaqan
3. Tun Bağa Tarxan

Birləşdirdiyi qəbilələr
-----------------------

### Doqquz Oğuz qəbilələri

1. Uturkar
2. Turlamvür
3. Bokasıkır
4. Avuçak
5. Kərsər
6. Xoqorsuv
7. Yabtukar
8. Ayavir
9. Yağlakar sülaləsi

### Tele qəbilələri

1. Buqu
2. Hun
3. Bayirku
4. Tonqra
5. Sige
6. Kibir

### Qarluq qəbilələri

1. Bulaq
2. Çigil
3. Taşğıl

İstinadlar
----------

1. ↑  Mackerras, Colin (1990), "Chapter 12 - The Uighurs", in Sinor, Denis, The Cambridge History of Early Inner Asia, Cambridge University Press, pp. 317–342, ISBN 0 521 2,4304 1
2. ↑  Prof. Dr. Saadettin Yağmur Gömeç - Uygur Türkleri Tarihi ve Kültürü, səh. 24, 1997

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **SƏLƏF**- |  | **Qutluq Bilgə Kül xaqan**744-747 |  | **XƏLƏF**Bayan Çur xaqan |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Eldar Məmmədov.
**Eldar Məmmədov** (*azərb.* Məmmədov Eldar Zeynal oğlu‎) - 20 yanvar şəhidi. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 31 mart 1998-ci il tarixdə fərmanı ilə ölümündən sonra **20 Yanvar Şəhidi** fəxri adı verilmişdir.

Həyatı
------

Eldar Məmmədov 1966-cı ilin 13 may tarixində Bakı şəhərində anadan olub. 5 nömrəli çörək zavodunda fəhlə işləyib. Subay idi. 19-u günü Eldar qonşuları Fərhadla birlikdə *Olimp* mağazasının yanında tankla üz-üzə gəlmiş,tankın üzərinə qaçmışdır və tank tərəfindən atəşə tutulmuş, güllə Eldarın boğazından dəymiş və bel hissəsindən çıxmışdır. Fərhad Eldarı yaxındakı evlərin birinə aparıb. Həkim gələnə kimi o keçinib. Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib

Ünvan
-----

Bu ünvanda yaşamışdır: Bakı şəhəri, Musabəyov küçəsi, 2-ci Yasamal, ev 10.

Xatirəsi
--------

Şəhər Xalq Deputatları Soveti Rəyasət Heyətininn 13 dekabr 1993-cü il tarixli 21/205 saylı qərarı ilə Yasamal rayonu ərazisində yerləşən 21 nömrəli tam orta məktəbə Eldar Məmmədovun adı verilib.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

* *Qulu Kəngərli.* **20 Yanvar şəhidləri** (PDF). Bakı: Gənclik. 1992. 312 səh. ISBN 4702060204. 2015-07-17 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-18.
**Şota Şalikaşvili körpüsü** (*gürc.* შოთა შალიკაშვილის ხიდი) — Gürcüstanın paytaxtı Tiflis şəhərində, Kür çayı üzərində yerləşən avtomobil körpüsü. Körpü paytaxtın Krsaniski və İsani rayonlarını birləşdirir.

Yerləşir
--------

Körpü Dmitri Quliya küçəsinin girəcəyində yerləşir və onu Dodaşvili meydanına birləşdiri. 

Körpüdən yuxarı axar boyunca 300 araqvinli körpüsü yerləşir. Körpü yaxınlığında Ortaçala avtovağzalı vardır.

Adı
---

İlk əvvəllər körpü *Akvedum körpüsü* adlanırdı. Bu körpünün yerləşdiyi kanalizasiya kollektoruna görə verilmişdir. Körpüyə Çağdaş adı isə abxaz yazıçısı Dmitri Quliyanın şərəfinə verilmişdir.

Tarixi
------

Körpü 1959-1961-ci illərdə inşa edilmişdir. Körpünün layihəsi mühəndis Q. Çubabriya və Dididze tərəfindən verilmişdir.

Konstruksiya
------------

Dəmir-beton konstruksiyalı körpüdür. Körpü həm avtomobillərin həm də piyadaların hərəkəti üçün hesablanmışdır. Avtomobillərin hərəkəti üçün körpü dörd zolaqlıdır. Körpünün hərəkət istiqamətinin altında kanalizasiya kolektri keçir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Архитектурный ансамбль мостов Тбилиси, 1975, с. 72.
**Geodinamika** — Yerin təkamülü ilə əlaqədar olaraq onun daxilində və üst örtüklərində enerjinin paylanmasına səbəb olan qüvvə sahələrinin yaranma prosesləri haqqında elm. Geodinamika tədqiqatlarda Yer sisteminin istənilən daxili (nüvə, mantiya, litosfer) və xarici (hidrosfer, atmosfer, yerətrafı kosmik fəza) geosferləri, habelə hər hansı mühüm əlamətinə (biosfer, rift zonaları) və ya müxtəlif təbii proseslərə (hidrotermal sistemlər, tufanlar və b.) görə ayrılan dinamikası öyrənilə bilər. Geodinamika geofiziki, tektonik, petroloji və geokimyəvi tədqiqatlara əsaslanır. Geodinamika tədqiqatlarda litosfer plitələrin kinematikasının tədqiqinə xüsusi əhəmiyyət verilir. Xain, Ryabuxinə (1997) görə, geodinamika, litosferin dəyişilməsinə səbəb olan və onun quruluşunun təkamülünü müəyyən edən bütün dərinlik endogen prosesləri öyrənir.

Həmçinin bax
------------

* Yer
* Dinamika
* Geosferlər

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press. 2006. 679.

]
**Bəhməni sülaləsi** - 1347-1526-cı illərdə Hindistanda iqtidarda olmuş xanədan.

Sülalənin yaranması
-------------------

Monqol səltənəti qurmamışdan bir əsr yarım öncə Hindistanın cənubunda Dəkən məntəqəsində Bəhməni dövləti hakim idi. Bu sülaləni 1347-ci (h.q. 748-ci) ildə əlaəddin Həsən Qonquy qurub. O öz nəsəbinin İranın əfsanəvi şahı İsfəndiyarın oğlu Bəhmənə yetişdiyini dediyi üçün bu sülalə Bəhməni adı ilə məşhurlaşdı. Bu sülalə h.q. 887-ci ilə kimi tam qüdrətlə hakimiyyətdə olub. Lakin sonradan onun müхtəlif bölgələrdəki bəzi əmirləri mərkəzi hökumətin zəifliyi səbəbindən öz müstəqilliyini elan edib.

Sülalənin hökmdarları
---------------------

* Əladdin Həsən Bəhmən şah 1347–1358
* I Məhəmməd şah 1358–1375
* Əladdin Mucahid şah 1375–1378
* Davud şah 1378
* II Məhəmməd şah 1378–1397
* Ghiyath ud-Din 1397
* Shams ud-Din 1397
* Taj ud-Din Firuz Shah 1397–1422
* Ahmad Shah I Wali 1422–1436
* Aladdin Ahmad Shah II 1436–1458
* Aladdin Humayun Zalim Shah 1458–1461
* Nizam Shah 1461–1463
* Mohammed Shah III Lashkari 1463–1482
* Mohammed Shah IV (Mahmud Vira Shah) 1482–1518
* Ahmad Vira Shah III 1518–1521
* Aladdin Shah 1521–1522
* Wali-Allah Shah 1522–1525
* Kalim-Allah Shah 1525–1527
* Firuz şah Bəhməni

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Chronology of Deccan rulers Arxivləşdirilib 2007-06-29 at the Wayback Machine
**Böyükşor bulvarı** və ya **Böyükşor parkı** – Azərbaycanın Bakı şəhərinin Nərimanov rayonunda, Böyükşor gölünün sahilində yerləşən bulvar tipli park. Açılışı 22 may 2015-ci ildə baş tutub. Açılışda Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev və həyat yoldaşı Mehriban Əliyeva iştirak edib.

Bulvar 2014-cü ildə təsdiq edilmiş "2014-2016-cı illərdə Bakı şəhərinin və onun qəsəbələrinin sosial-iqtisadi inkişafına dair Dövlət Proqramı"na və 2013-cü ildə təsdiq edilmiş "Böyükşor gölünün ekoloji vəziyyətinin yaxşılaşdırılması, mühafizəsi və istifadəsi sahəsində əlavə tədbirlər haqqında" fərmana uyğun olaraq yaradılıb. Bulvar gölün şərq və cənub sahilində yerləşir. Sahəsi isə 15 hektardan çoxdur. Bulvar neftlə çirklənmiş torpaqların təmizlənməsindən sonra salınıb. Həmçinin çirklənmiş yeraltı suların gölə daxil olmasının qarşısı tamamilə alınıb və drenaj sistemi qurulub.

Sahilboyu gəzinti zolağının uzunluğu 2,5 kilometr, bulvar sahəsinin ümumi eni isə 94 metrdir. Burada idman və uşaq oyun meydançaları qurulub, ayrıca qaçış və velosiped zolaqları salınıb. Gölün içində quraşdırılmış fəvvarələr kompleksi gölün suyunun keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması üçün onu oksigenlə zənginləşdirir. Gölün idarə edilməsi, su keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması və monitorinqi üçün günəş enerjisi ilə qidalanan xüsusi qurğulardan istifadə edilir.

Bulvarın qazon sahəsi 76 191 m², ağaclarının sayı 3550, kolluqlarının sayı 33287, skamyalarının sayı isə 287-dir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  "İlham Əliyev Böyükşor bulvarının və parkının açılışında iştirak edib". President.az (az.). 22 may 2015. 23 May 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 avqust 2021.
2. ↑  "Böyükşor bulvarı". Bakı Abadlıq Xidməti (az.). 2021-08-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 avqust 2021.

| ⛭Bakının bağ və parkları |
| --- |
| Parklar | 
* Dağüstü Park
* Bakı bulvarı
* Ağ şəhər bulvarı
* Mərkəzi Park
* Böyükşor bulvarı
* Hərbi Qənimətlər Parkı
* Nizami parkı
* Bakı Zooloji Parkı
* Yasamal parkı
* Şəhriyar parkı
* Çəmbərəkənd parkı
* Dədə Qorqud parkı
* Heydər Əliyev parkı (Binəqədi)
* Heydər Əliyev parkı (Nizami)
* Heydər Əliyev parkı (Nəsimi)
* Heydər Əliyev parkı (Xətai)
* Port Baku
* Zabitlər parkı
* İzmir parkı
* Zorge parkı
* Füzuli parkı
* Şəlalə parkı
* Zərifə Əliyeva adına park
* Qafur Məmmədov parkı
* Nəriman Nərimanov parkı

 |
| Meydan-parklar | 
* Heydər Əliyev Muzey-park kompleksi
* Axundov parkı
* Gənclik parkı
* Atatürk parkı
* R.Mustafayev adına İncəsənət muzeyinin parkı
* Hüseyn Cavid Parkı
* Fəvvarələr meydanı
* Əzim Əzimzadə adına park
* Qış parkı

 |
| Bağlar | 
* Sahil bağı
* Xan bağı
* Xaqani bağı
* Səməd Vurğun bağı
* Sabir bağı
* Əliağa Vahid bağı
* Mərdəkan Dendrarisi
* Mərkəzi Nəbatat Bağı
* Filarmoniya bağı
* Seyidli bağı
* Yasamal meşə-parkı

 |
**Mark Aronoviç Ayzerman** (*rus.* Марк Аронович Айзерман; 24 may 1913, Dauqavpils, Vitebsk quberniyası[d] – 8 may 1992, Rusiya) — idarəetmə nəzəriyyəsi sahəsində SSRİ və Rusiya alimi, Rusiyada kibernetikanın birinci nəslinin nümayəndəsi, texnika elmləri doktoru. Rusiyanın əməkdar elm və texnika xadimi (1965).

Həyatı
------

Mark Aronoviç Ayzerman 24 may 1913-cü ildə Rusiya imperiyasının tərkibindəki Dauqavpils şəhərində anadan olmuşdur. O, 1939-cu ildən SSRİ Elmlər Akademiyasının Avtomatika və Telemexanika İnstitutunda (sonralar İdarəetmə Problemləri İnstitutu) işləmişdir. Ayzerman 1946-cı ildə qeyri-xətti idarəetmə sistemləri nəzəriyyəsi üzrə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. O, informatika elminin və avtomatik idarəetmə nəzəriyyəsinin inkişafına böyük töhfə vermişdir. Ayzerman nümunələrin tanınması, avtomatlar nəzəriyyəsi və seçim nəzəriyyəsi üzərində iş təşkil edən ilklərdən biri olmuşdur.

Mark Ayzerman 1964-cü ildə sənaye pnevmatik avtomatlaşdırılması üçün universal elementlər sisteminin yaradılmasına görə "Lenin" mükafatına layiq görülmüşdür. O, avtomatik idarəetmə nəzəriyyəsi və diferensial tənliklər nəzəriyyəsi üzrə işlərin müəllifidir. O, uzun illər Moskva Fizika və Texnologiya İnstitutunda kafedraya rəhbərlik etmişdir. Ayzerman 8 may 1992-ci ildə Rusiyada vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Энциклопедический словарь. 2009. АЙЗЕРМАН Марк Аронович.

Xarici keçidlər
---------------

* курсовая работа ученика республиканского центра Интернет-образования
* Двинский учёный Марк Айзерман двигал вперед советскую наукуArxivləşdirilib 2006-01-13 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Mathematics Genealogy Project · zbMATH Open · All-Russian Mathematical Portal |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 90760374 · CONOR: 39826787 · GND: 104166649 · ISNI: 0000 0000 8364 1444 · LCCN: n84806262 · LNB: 000265192 · NDL: 00431095 · NKC: jx20070623001 · NLA: 35002130 · NSK: 000723827 · NTA: 067932932 · NUKAT: n97058345 · SUDOC: 068898150 · VIAF: 22569763 · WorldCat VIAF: 22569763 |

 |
**Poliana Okimoto** (8 mart 1983, San Paulo) — Braziliyanı təmsil edən üzgüçü. Poliana Okimoto, 2012 və 2016-cı illərdə Braziliyanı Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. 2016 Rio-de-Janeyro Olimpiadasında bürünc medal qazanan Poliana Okimoto, Dünya Çempionatlarında 1 qızıl, 1 gümüş və 2 bürünc medala sahib olub.

O, həm də 2013-cü ildə Braziliyada "İlin qadın idmançı", FINA-nın versiyasında isə "İlin üzgüçü" seçilib.

Karyerası
---------

### 2012 London Olimpiadası

Poliana Okimoto, 2012-ci ildə Braziliya bayrağı altında Birləşmiş Krallığın London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların finalında mübarizə aparan Okimoto, finişi qət edə bilmədi.

### 2016 Rio-de-Janeyro Olimpiadası

Poliana Okimoto növbəti dəfə Olimpiya Oyunlarına, 2016-cı ildə elə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. Bu səfər, yarışların finalında mübarizə aparan Okimoto, 1 saat, 56 dəqiqə, 51.40 saniyə nəticə göstərdi və 25 idmançı sırasında 3-cü yeri tutaraq Olimpiya Oyunlarının bürünc medalını qazandı.

İstinadlar
----------



1. ↑  Olympedia (ing.). 2006.
2. ↑  *(unspecified title)*. World Aquatics.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Foto, video və audio | Instagram |
| Tematik saytlar | FINA · LongSwimsDB · Olympedia · Swimrankings.net · Олимпийский комитет Бразилии |
**Polikondenləşmə** — reaksiyaları yüksəkmolekullu birləşmələrin əsas alınma üsullarından biridir. İki və daha çox funksional qrupları olan monomer molekullarının əlavə maddələrin ayrılması və elementar tərkibin dəyişilməsilə bir-birinə birləşərək yüksək molekul kütləli maddələr əmələ gətirməsi reaksiyalarına polikondensləşmə reaksiyaları deyilir. 
Polikondesləşmə funksional qruplu üzvi birləşmələr üçün xarakterik olan kondensləşmə reaksiyalarına oxşardır və onların da gedişi molekulda olan funksional qrupların qarşılıqlı təsiri ilə əlaqədərdir. Lakin kondensləşmə reaksiyalarından fərqli olaraq, polikondensləşmə reaksiyaları molekulunda iki və daha çox funksional qruplar olan birləşmələr üçün xarakterikdir. Məhz polifunksionallıq, polikondensləşmə reaksiyaları gedişində molekulların bir-birilə ardıcıl birləşməsini və nəticədə polimer məhsulların əmələ gəlməsini müəyyən edir. Monomer molekullarının bir-birilə birləşməsi nəticəsində alınan dimer, trimer və polimer makromolekulları da monomerdə olan funksional qruplara malik olurlar. Bu isə onlara həm öz aralarında, həm də monomer molekulları ilə qarşılıqlı təsirdə olmaq imkanı verir. Bu yolla zəncirin uzanması baş verir. Zəncirin uzanması zamanı baş verən hər bir elementar birləşmə aktı əlavə maddələrin (su, spirt, amonyak və s.) ayrılması ilə müşayət olunur.

HOOC–R–NH–...–CO–R–NH2 + HOOC–R–NH–...–CO–R–NH2 → HOOC–R–NH–...–CO–R–NH–CO–R–NH–...–CO–R–NH2 (polimer makromolekulu) + H2O
Alınan makromolekul zəncirinin zvenosunu (–CO–R–NH–) monomer molekulu (HOOC–R–NH2) ilə müqayisə etsək, asanlıqla görmək olar ki, onlar bir-birindən elementar tərkibinə görə fərqlənirlər. Polikondensləşmə zamanı həm eyni, həm də müxtəlif maddələrin funksional qrupları qarşılıqlı təsirdə ola bilər. Bununla əlaqədar olaraq polikondensləşmə reaksiyaları **homopolikondensləşmə** və **heteropolikondensləşmə** olmaqla iki qrupa bölünür. 
Homopolikondensləşmə, bir-birilə qarşılıqlı təsirdə ola bilən funksional qruplar saxlayan bir monomerin molekulları arasında gedir (məsələn, amin turşuların polikondensləşməsi). 
Heteropolikondensləşmə isə polikondensləşmənin elə növüdür ki, burada reaksiya müxtəlif monomer molekullarında olan funksional qruplar hesabına gedir. Polikondensləşmədə iştirak edən monomer molekulunda funksional qrupların sayından asılı olaraq müxtəlif quruluşlu polimerlər əmələ gəlir. Bifunksional monomerlərin polikondensləşməsi zamanı xətti makromolekullar alınır. Əgər reaksiyaya daxil olan monomerlərin heç olmazsa birinin funksionallığı ikidən artıq olarsa onda üçölçülü və ya fəza quruluşlu polimer makromolekulları əmələ gəlir.

Mənbə
-----

1. Arxivləşdirilib 2018-06-19 at the Wayback Machine
2. 

İstinadlar
----------

1. 
2. Arxivləşdirilib 2018-04-17 at the Wayback Machine
3.
**Polen Uslupehlivan** (27 avqust 1990, Yüreğir, Adana ili) – Türkiyə milli voleybol komandasında diaqonal mövqedə oynayan voleybolçu.

Karyerası
---------

Vakıfbank aşağı yaş qruplarında başladığı voleybolçuluğa adı çəkilən komandanın əsas komandasından davam etmişdir. Oyun təcrübəsi qazansın deyə, 2010–11 sezonunu Nilüfer Belediyesporda icarə əsasında oynamışdır. 2012-ci ildə doğma komandasına geri dönmüşdür.

2012-ci ildə Türkiyə yığması ilə birlikdə 2012 London Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etmişdir. Bu hələ ki, voleybolçunun milli komanda da əldə etdiyi ən böyük uğurdur.

2012–13 sezonunu Vakıfbankla möhətşəm şəklində keçirir. Qazanıla biləcək bütün kubokları Polen və komandası həmin sezon aşağıda adı çəkilən turnirlərin qalibi olmuşdur: Türkiyə Qadınlararası Voleybol Çempionatı, Türkiyə Qadınlararası Voleybol Kuboku, Türkiyə Superkuboku, CEV Qadınlar Çempionlar Liqası və "Kulublar arası Dünya Çempionatı".

Uğurları
--------

### Milli komanda ilə

* 2011 Avropa Qadınlar Avropa Çempionatı —  Bürünc Medal
* 2012 "Dünya Qranpiri"si —  Bürünc Medal
* 2013 Aralıq dənizi oyunları —  Gümüş Medal

### Klublar ilə

* 2012–13 Türkiyə Qadınlararası Voleybol Çempionatı —  "Vakıfbank" ilə
* 2012–13 CEV Qadınlar Çempionlar Liqası —  "Vakıfbank" ilə
* 2013 "Kulublararası Dünya Çempionatı" —  "Vakıfbank" ilə

İstinadlar
----------

1. ↑  Istanbul fly to first Women’s Club World Champs title Arxivləşdirilib 2015-10-25 at the Wayback Machine  (ing.)