Arpad sülaləsindən olan **Macarıstanlı Mariya** (mac. Mária; 1257, *bilinmir* – 25 mart 1323, Neapol) — Kral II Karlla evliliyi ilə Neapol Kraliçası olmuş qadın. O, Macarıstanlı V İştvan və onun həyat yoldaşı Kumanlı Yelizavetanın qızı idi. Mariya ərinin olmadığı müddətdə 1290–1294-cü illərdə Provansda və 1295–1296, 1296–1298 və 1302-ci illərdə Neapolda regent vəzifəsində çalışmışdır.

Ailəsi
------

Mariyanın anası digər kumanlar kimi şamanizm inancına sahib idi. O, Avropanın müasir xristianları tərəfindən bütpərəst hesab olunurdu və Yelizaveta Mariyanın atası İştvan evlənmək üçün katolikliyi qəbul etməli oldu. Onun hansı yaşda xristianlığı seçdiyi məlum deyil, lakin ola bilər ki, o, uşaqlıqdan Macarıstan kral sarayında pravoslav kimi böyüyüb.

Mariya altı uşağın ikincisi idi. Onun bacıları Yelizaveta və Yekaterina hər ikisi Serbiyanın Kraliçası oldular. Başqa bir bacı, Anna II Andronik Paleoloq ilə evləndi. Mariyanın yeganə qardaşı Macarıstanlı IV Laslo idi.

Onun ata tərəfdən baba və nənəsi Macarıstanlı  IV Bela və həyat yoldaşı Maria Laskarina idi. Onun ana tərəfdən nənə və babası kuman qəbiləsinin başçısı Kotyan xan və adı məlum olmayan anası ola bilərdi.

Həyatı
------

1270-ci ildə, Mariyanın cəmi on iki yaşı olanda, Neapollu II Karlla evləndi. Toy 6 avqust 1270-ci ildə Neapolda baş tutdu. Evlilik Neapol və Macarıstan arasında Bizansın Neapol tərəfindən nəzərdə tutulan fəthini dəstəkləmək üçün ikili ittifaq kimi nəzərdə tutulmuşdu, lakin 1272-ci ildə qardaşı Bizansla ittifaq bağladığı üçün bu, məqsədinə xidmət etmədi. Mariya Karlı səfərlərində müşayiət etdi və 1278–1282-ci illəri yoldaşı ilə birlikdə Provansda keçirdi. 1284-cü ildə o, ilk siyasi hərəkətini etdi: Karl Araqon tərəfindən əsir götürüldükdə, Hohenstaufendən olan Araqonlu məhbus Beatrisi azad etmək qərarına gəldi. 1285-ci ildə Karl monarx oldu, lakin Araqon həbsxanasında qaldı. Neapolda onun regentliyində iştirak etmədi, lakin rəsmi regent olmasa da, zaman-zaman idarəçilikdə iştirak etdiyi Provansda qaldı. 1288-ci ildə o, yoldaşının azad edilməsi ilə bağlı danışıqlarda iştirak etdi və elə həmin il Araqonla sülh müqaviləsi bağladı. Karl həmin il sərbəst buraxıldı və onlar birlikdə Neapola qayıtdılar. 1290–1294-cü illərdə Provansda onun regenti idi.

Neapolda Mariyanın məzarı.
10 iyul 1290-cı ildə Mariyanın qardaşı, Macarıstanlı IV Laslo uşaqsız öldü. İndi sual ondan ibarət idi: onun dörd bacısı var idi, onlardan üçü ondan çox yaşadı, dördünün də güclü hökmdarlarla evləndiyi və dördünün də öz uşaqları var idi. 21 sentyabr 1290-cı ildə Mariya Macarıstan taxtına iddia etdi. O, iki bacısı, Yekaterina və Yelizaveta və onların uşaqları, həmçinin kiçik bacısı Annanın uşaqları ilə mübarizə aparırdı. Papa 1295-ci il avqustun 30-da Macarıstanda yalnız onun hüquqlarını təsdiqlədi. Bununla belə, Yekaterinanın oğlu, Sirmiyalı II Stiven Vladislav hələ də Mariya və Karl Martel üçün təhlükəli rəqib idi. Sonda Karl Martel kompromis kimi əmisi oğlu Slavoniyanı verdi.

Karl Martel yalnız Macarıstanın Kralı idi, Macarıstan Kralı olan Karl Mariyanın nəvəsi I Karl idi. Nəhayət, Mariya və Yekaterina bacılarının iddiaları 1382-ci ildə cütlüyün nəvəsi Macarıstanlı Mariya Macarıstan taxtına çıxanda ortaq nəsildə birləşdi, bu, ailəsi uğur qazanan IV Belanın uzaq nəslindən olan Sigişmund idi.

1290-cı ildə Mariyanın bacısı Yelizaveta ərinin rəğbətini itirdiyi və edam edildiyi üçün oğlu ilə Bohemiyadan qaçdı, Mariya rahibə olmadan əvvəl Yelizaveta və oğlunun onunla birlikdə Neapolda qalmasına icazə verdi, lakin qaçdı və II Stefan Uroş Milutin ilə yenidən evləndi. Serbiyanın (Yekaterinanın ərinin qardaşı) Yelizavetanın Neapolda qalması 1300-cü ilin iyul ayında sənədləşdirilmişdir. 1294-cü ildə Mariya Karlla birlikdə Neapola qayıtdı. 1295–1296-cı illərdə Papa ilə danışıqlarda onun nümayəndəsi olmuşdur. 1296–1298-ci illər arasında o, yoldaşının yoxluğunda Neapolun regenti kimi xidmət etmişdir. O, sonuncu dəfə 1302-ci ildə regent kimi xidmət etdi. Bundan sonra o, dövlət işlərinə təsirini itirdi və monastırları və kilsələri maliyyələşdirmək kimi dini vəzifələrə rəhbərlik etdi.

Mariyanın əri 1309-cu ilin mayında vəfat etdi. Onun rahibə olmasına dair heç bir dəlil yoxdur, bu barədə bəzi şayiələr gəzirdi, lakin o, vaxtının çoxunu monastırlarda keçirirdi. Ömrünün qalan hissəsini Neapolda yaşadı və 25 mart 1323-cü ildə burada vəfat etdi. Neapolda Santa-Mariya-Donna-Reginada dəfn edildi.

Uşaqları
--------

Mariya, Karl və onların uşaqları Neapol Bibliyasında.
Mariyanın və ərinin on dörd uşağı var idi:

* Karl Martel (1271–1295), Macarıstanın Kralı
* Marqaret
* Lüdovik (9 fevral 1274, Noçera-19 avqust 1298, Brinyol), Tuluza yepiskopu, sonradan kanonlaşdırıldı.
* I Robert (1276–1343) Neapol Kralı
* I Filipp (1278–1331) Axey və Taranto şahzadəsi, Rumıniya despotu, Durattso lordu, Konstantinopolun İmperatoru
* Blanka (1280 – 14 oktyabr 1310, Barselona), Villebertranda 1 noyabr 1295-ci ildə Araqon Kralı II Xeyme ilə evləndi.
* Raymond Berengar (1281–1307), Provans qrafı, Pyemont və Andriya şahzadəsi
* İohann (1283 – 16 mart 1308), keşiş
* Tristan (1284–1288)
* Eleanora, (avqust 1289 – 9 avqust 1341, Müqəddəs Nikolay Manastırı, Arene, Elis), Messinada 17 may 1302-ci ildə Siciliyalı III Federiqo ilə evləndi.
* Mariya (1290-təqribən 1346), ilk olaraq Palma-de-Malyorkada 20 sentyabr 1304-cü ildə Mayorkalı I Sanço ilə evləndi, ikinci dəfə isə 1326-cı ildə Xayme de Ejxerika ilə evləndi (1298-aprel 1335).
* Pyetro (1291 – 29 avqust 1315, Montekatini döyüşü), Qravina qrafı
* İohann (1294 – 5 aprel 1336, Neapol), Durattso hersoqu, Axey şahzadəsi və Qravina qrafı, 1318-ci ilin martında (1321-ci ildə boşandı) Enolu Matilda ilə (29 noyabr 1293–1336) evləndi və ikinci dəfə 14 noyabrda 1321-ci ildə Periqorlu Aqnes ilə evləndi (ö. 1345).
* Beatris (1295-təxminən 1321), ilk dəfə 1305-ci ilin aprelində Attsolu VIII d'Este (ö. 1308) ilə evləndi, ikinci dəfə 1309-cu ildə Andriya qrafı Bolu III Bertrand (ö. 1351) ilə evləndi.

Bədii ədəbiyyatda
-----------------

Macarıstanlı Mariya Moris Drüonun fransız tarixi romanları silsiləsi *"Les Rois maudits"* (*"Lənətlənmiş krallar"*) personajıdır. O, serialın 1972-ci ildə fransız miniserialına uyğunlaşmasında Deniz Qrey, 2005-ci ildə isə Lin Reno tərəfindən çəkilib.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-09-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-11.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-09-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-11.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-09-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-11.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-09-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-11.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-09-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-11.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-09-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-11.
7. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-09-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-11.
8. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-09-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-11.
9. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-09-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-11.
10. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-09-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-11.
11. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-09-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-11.
12. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-09-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-11.
13. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-09-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-11.
14. ↑

Xarici keçidlər
---------------