recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hermenevtika** (*yun.* hermeneuo — aydınlaşdırıram) — təfsir (şərh) nəzəriyyəsi və metodikası. Xüsusilə də dini və fəlsəfi mətnlərin, müdrik ədəbiyyatların şərh (təfsiri) edilməsi hermenevtika adlanır.

**Hermenevtika** mətnin obyektiv (sözlərin qrammatik mənaları və tarixən şərtlənmiş variantları) və subyektiv (müəlliflərin niyyəti) əsaslarına görə mənasının müəyyən etmək olan şərh məharəti nəzəriyyəsidir. Ellinizim dövründə klassik mətnlərin (məs. Homerin) izahı və tədqiqi ilə əlaqədar meydana gəlmiş və sonradan dini kitabların şərhi çərçivəsi daxilində inkişaf etdirilmişdir. XIX əsrdə mətnin mənasının predmeti, hüdudları ilə məhdudlaşdırılmayan "sərbəst" Hermenevtikanın inkişafı başlayır. Dilteydə Hermenevtika ictimai elmlərin tarixi xadimlərin subyektiv niyyətlərinə əsaslanaraq ictimai hadisələrin "başa düşülməsini" təmin edən spesifik metoduna çevrilir. Burada "başa düşülmə" təbiətşünaslıqdakı abstraklaşdırma ilə və ümuminin, qanunun müəyyən edilməsi ilə bağlı "izaha" əks qoyulur. XX əsrdə Hermenevtika tədricən əvvəlcə ekzistensializm çərçivəsində (Haydegger), sonra isə fəlsəfi Hermenevtikanın özündə fəlsəfənin metedoloji əməliyyatlarından biri kimi formalaşır. Hermenevtika əməliyyatlarından tarix, hüquq elmlərində və şüurlu insan fəaliyyətinin obyektivləşdirilmiş nəticələrinin təhlili ilə əlaqəsi olan digər elmlərdə istifadə oluna bilər.

Etimologiya
-----------

Hermenevtika sözü Yunanca ἑρμηνεύω (hermēneuō, "şərh etmək, təsfir etmək") sözündən əmələ gəlib. Bu sözün özü də (mütərəddüd etimologiya) ἑρμηνεύς (hermeneus, "şərh edən, təfsirçi") sözündən yaranıb. Praktiki olaraq ilk dəfə bu termin Aristotelin Περὶ Ἑρμηνείας ("Peri Hermeneias") əsərinin adında istifadə olunub.

Həmçinin bu termin yunan tanrılarının mesajlarının şərhçisi olan yunan Tanrısı Hermesin adı ilə bağlıdır.

| ⛭Qitə fəlsəfəsi |
| --- |
| Filosoflar | 
* Adorno
* Altüsser
* Ardent
* Aron
* Bart
* Jorj
* Bodriyar
* Bauman
* Benyamin
* de Bovuar
* Berqson
* Burdye
* Buber
* Batler
* Kamü
* Çoran
* Kroçe
* Delöz
* Derrida
* Eko
* İqlton
* Engels
* Fixte
* Fuko
* Centile
* Qramşi
* Habermas
* Hegel
* Haydegger
* Husserl
* Ceymson
* Yaspers
* Kyerkeqor
* Lakan
* Latur
* Levi-Stross
* Markuze
* Marks
* Neqri
* Nitsşe
* Səid
* Sartr
* Şellinq
* Şmitt
* Şopenhauer
* Şpenqler
* Veber
* Jijek

 |
| Nəzəriyyələr | 
* Absurdizm
* Tənqidi nəzəriyyə
* Ekzistensializm
* Frankfurt məktəbi
* Almaniya klassik fəlsəfəsi
* Hermenevtika
* Marksizm (Qərbi marksizm  • Freydo-Marksizm)
* Fenomenologiya
* Poststrukturalizm
* Psixoanaliz
* Romantizm
* Strukturalizm

 |
| 
* Portal Portal
* Category Kateqoriya

 |


|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · İranika · Qısa yəhudi · Kruqosvet · Britannica (11-ci) · Britannica (onlayn) · Britannica (onlayn) · Catholic (1997—…) · Universalis · Müasir Ukrayna |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNE: XX524505 · BNF: 11932017p · GND: 4128972-9 · LCCN: sh00006024 · Microsoft: 50379869, 2779379655 · NDL: 00564641 · NKC: ph120687 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Fəlsəfə** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Yunan əlifbası** – qədim və çağdaş Yunanıstanda istifadə olunan əlifba. E.ə IX əsrdə, bəzi məlumatlara görə isə XI əsrdə Finikiya əlifbası əsasında yaranmışdır. Yunan hərflərindən çox zaman riyazi simvollar kimi istifadə olunur. Hazırda yunan əlifbasından bir çox sahələrdə istifadə olunur.

Yunanlar finikiyalıların əlifbalarının Avropada yayılmasında əsas vasitəçi olmuşlar. Dövrümüzə gəlib çatmış yunan yazısının erkən nümunələri Finikiya əlifbasının əksər xüsusiyyətlərini özündə saxlamaqdadır. Arxaik yunan yazısında Finikiya yazısında olduğu kimi saitlər, eləcə də "xi" və "psi" samit hərfləri yox idi. Finikiya yazısında yazı sağdan sola yazılırdı. Yunanlar finikiyalılardan alınmış yazını tədricən təkmilləşdirmiş və ona əlavələr etmişlər. Sait səsləri ifadə edən hərflərin meydana gəlməsi yunan yazısında böyük nailiyyət idi. Saitləri ifadə edən hərfləri əlifbaya gətirməklə yanaşı yunanlar samitlərin tərkibində də dəyişiklikər etmişlər. Yunanlar yazının istiqamətini bir müddət "Bustrofedon" üslubunda, yəni sağdan sola, sətir aşırı isə soldan sağa yazırdılar. Yalnız e.ə IV əsrdə yazı soldan sağa istiqamətləndi və klassik yunan əlifbası formalaşdı.

Klassik hərflər
---------------

| Yunan əlifbası |
| --- |
| Hərf | Hərfin adı | Oxunuşu | Nömrə |
| Αα | αλφα alfa | [a] | 1 |
| Ββ | βῆτα beta | [b] | 2 |
| Γγ | γάμμα qamma | [ɣ] | 3 |
| Δδ | δέλτα delta | [ð] | 4 |
| Εε | εψιλόν epsilon | [e] | 5 |
| Ζζ | ζῆτα zeta | [z] | 6 |
| Ηη | ητα eta | [e] | 7 |
| Θθ | ῆτα teta | [θ] | 8 |
| Ιι | ιῶτα yota | [i/j] | 9 |
| Κκ | κάππα kappa | [k/c] | 10 |
| Λλ | λάμδα lamda | [l] | 11 |
| Μμ | μῦ mü | [m] | 12 |
| Νν | νῦ nü | [n] | 13 |
| Ξξ | ξῖ ksi | [ks] | 14 |
| Οο | ομικρόν omikron | [o] | 15 |
| Ππ | πῖ pi | [p] | 16 |
| Ρρ | ρῶ ro | [r] | 17 |
| Σσ | σῖγμα siqma | [s] | 18 |
| Ττ | ταῦ tau | [t] | 19 |
| Υυ | υψιλόν upsilon | [u] | 20 |
| Φφ | φῖ fi | [f] | 21 |
| Χχ | χῖ xi | [x] | 22 |
| Ψψ | ψῖ psi | [ps] | 23 |
| Ωω | ωμέγα omeqa | [o] | 24 |
|

Arxaik hərflər
--------------

| Yunan əlifbası |
| --- |
| Hərf | Hərfin adı | Oxunuşu |
| Ϝϝ | δίγαμμα diqamma\* | [w] |
| Ϛϛ | στίγμα stiqma\* | [s] |
| Ͱͱ | ἦτα heta\* | [h] |
| Ϻϻ | ϻάν san\* | [s] |
| Ϙϙ | ϙόππα koppa\* | [k] |
| Ͳͳ | σαμπῖ sampi\* | [s] |
|

Xarici hərflər
--------------

| Yunan əlifbası |
| --- |
| Hərf | Hərfin adı | Oxunuşu |
| Ϸϸ | ϸο şo | [ʃ] |
|

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov). İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: 2017, Bakı nəşriyyatı, 996 s.

Xarici keçidlər
---------------

* U0370.pdf  (ing.)
* Digamma  (ing.)
* Stigma  (ing.)
* Heta  (ing.)
* San  (ing.)
* Koppa  (ing.)
* Sampi  (ing.)
* Sho  (ing.)


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dil ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Kolumbiya vətəndaş müharibəsi (1851)** Münaqişə Yeni Qranada Respublikasında baş vermişdir.Müharibə tərəfləri Liberallar və Kolumbiya Konservativ Partiyası olmuşdur.
1851-ci ilin 22 may -10 sentyabr zaman kəsiyini əhatə edir.

Müharibədən öncəki vəziyyət
---------------------------

1851-ci ildəki seçgilərdə Liberal Xose İlqario lopes qalib gəlir.O öz vəzifəsində Tomas Kiprian Moskeranı əvəzləyir.Kolumbiya Liberal Partiyası avropasayağı inqilabi hərəkatı Yuxarıların müharibəsində məğlub olurlar.Moskera onları əhv edirki bunun nəticəsində Liberallar öz güclərini bərpa edirlər.Liberallar hakimiyyətə qəldikdən sonra islahatlar həyata keçirməyə başlayırlar.Bu islahatlar Konservanların etirazına səbəb olur.İslahatlar kilsə əlehinə yönəlmişdi.18 may 1850-ci ildə iezuitlər ölkədən qovulur.1851-ci ildə konstutsiyaya dəyişiklik edilir: siyasi çinayətlərə görə ölüm hökmü ləğv edilir,azad mətbuat və sərbəst toplaşma hüququ verilir.Kilsə məhkəmələrinə aid məcəllə qəbul edilir və bu yepiskopun etirazina səbəb olur.21 may 1851-ci ildə kökumət quldarlığı ləğv edir.Bu addım bir tərəfin lehinə idisə digər tərəfin əlehinə idi .Bu konsrvatların qəti etirazına səbəb olur.

Müharibənin gedişi
------------------

Konservatlar ölkənin cənub və qərbində mərkəzləşmişdilər.22 may 1851-ci ildə üsyançılar Patiyo və Timbio şəhərlərini tuturlar.Pasto şəhərində isə məğlubiyyətə uğrayırlar.Bu məğlubiyyətdən sonra Arboledo Ekvadora danışığa gedir.Ekvadora sərhəd bölgəsindən gələn gəlir güzəştə gedilir,əvəzində isə üsyançılara silah-sursat verilməlidir.Kouka,Sako və Antokiya ştatlar bu fikiri dəstəkləyir.Digər üsyanlar Saqomoso ,Marikita,Quatavita və Quamoda baş verir.1 iyulda ölkənin cənubunda xüxusi ilə Popayan,Posta və Kali fərqlənirdi.Hökumət cənub ərazilərinə ordu komandanı Xose Obandanı təyin edir.General Manuel Mariya Franko Ekvadora oradansa Peruya gedir.Hədəf isə qulları satmaq olur.Antokiyada federal hökumət təşkil edilir və mərkəzi hökumətdən ayrıldığını bildirir.Bunun üçün Eysebio Borrero 800 nəfərdən ibarət qoşun təşkil edərək Medelini ələ keçirir.General Tomas Errera Solominə irrəliləyir və burada Braulio Enaonun qüvvələri ilə toqquşur.
1 avqust 1851-ci ildə milli qvardiya qüvvələri ilə Mariano Rodriqesın qüvvələri ilə vuruşur və bu toqquşmadan 20 gün sonra Rodriges həbs edilir.10 sentyabrda Rioneqroda general Errera Borreraya qalib gəlir.Borrera Yamaykaya göndərilir və üsyan isə yatırılır.

Nəticəsi
--------

Liberallar öz mövqelərini gücləndirir.1850 ci ildən başlanan islahatlar 1853-ci ildə yeni konstutsiyanın qəbulu ilə nəticələnir.Müharibədəki məğlubiyyatdən sonra Konservantlar Liberalların islahatrından ağır itki verməli olurlar.

Mənbə
-----

* Vətəndaş müharibəsi 1851 Arxivləşdirilib 2017-11-24 at the Wayback Machine  (isp.)
İngilis açılışı

**İngilis açılışı c4 ilə başlayan** şahmat açılışıdır :

1. c4
Şahmatda 4-cü ən məşhur cinah açılışıdır. Müxtəlif mənbələrə görə, ağ fiqurların 1-dən 4-ə qədər qiymətləndirilən uğurlu açılışıdır. Ağlar, cinahdan d5 xanasına iddia irəli sürərək, hipermodern üslubunda mərkəz uğrunda mübarizə aparır.

Adını İngilis (qeyri-rəsmi) dünya çempionu Howard Stauntondan alır, O, ilk dəfə bu gedişi 1843-cü ildə Saint-Amant ilə keçirdiyi matçda və 1851-ci ildə Londonda keçirilən beynəlxalq turnirdə oynamışdır. Bu, Stauntonun müasirlərini ruhlandırmırdı buna baxmayaraq yalnız XX əsrdə daha geniş nəzərə alınmağa başlanıldı. İndi həm klassik, həm də hipermodern mövqelərə çatmaq üçün istifadə edilə bilən solid açılış kimi tanınır. Mixail Botvinnik, Tiqran Petrosyan, Anatoli Karpov, Garri Kasparov və Maqnus Karlsen kimi oyunçular dünya çempionat oyunlarında bu gedişdən istifadə ediblər. Bobbi Fişer, karyerasının sonlarında adətən başladığı 1.e4 -dən bu gedişə keçmiş və 1970-ci ildə Palma de Mallorca Interzonal -da Lev Polugaevsky və Oscar Panno -ya qarşı oyunda istifadə etmişdir. Bundan başqa P dünya çempionatı oyununda Boris Spassky- yə qarşı oyununda bir daha bu gedişdən istifadə etmişdir.

Debyutun İdeyası
----------------

İngilis açılışının klassik d4 açılışından fərqi onun daha çox ağ fiqurlarla üstün bir açılış olmasıdır. Mütıxıssislər bu açılışı ağlarda daha üstün hesab edirlər. Ağ fiqurlarla oynayan şahmatçıya, İngilis açılışı qapalı başlanğıc etmək şansı verir və debyütlərdə bir çox kombinasiyaların qarşısını almağa imkan verir (qəbul olunmuş vəzir qambiti, Çiqorina müdafiəsi, Albin kontrqambiti, Budapeşt qambiti, Slavyan müdafiəsi, Qryunfeld müdafiəsi, Nimsovitç müdafiəsi, yeni hind müdafiəsi, Boqolyubov müdafiəsi, Benoni müdafiəsi və s.). Bir çox şahmatçıların fikrincə 1.c4:e5 -dən sonra ağların üstünlüyü bir qədər azalır.
**Violonçel** — yaylı ailəsindən dört simli musiqi aləti.

Növü
----

Bu çalğının atası viola da Gamba adı verilən 7 ədəd teli olan pərdəli bir çalğıdır. Violonçel; skripka, alt və kontrabas ilə eyni ailədəndir. Skripka ilə violonçelin görünüşü bir-birini xatırlatsa da ölçüləri çox fərqlidir.

== Tarixi == menden kòcurmeyin 6 a
XVI əsrdə ilk nümunələri fFransada ortaya çıxan bu çalğının şəkli qadın bədənini xatırladır. Başlanğıcda beş telli olaraq tərtib edilən bu çalğı, əvvəllər orkestrdə bas səsləri dəstəkləmək üçün istifadə edilmişdir. Tək başına diqqətə çarpan bir çalğı olaraq ortaya çıxması isə XVIII əsrdə olmuşdur.

Xüsusiyyətləri
--------------

Violonçel, ümumiyyətlə, akustik olaraq istifadə edilən bir alətdir. Hər məkanda (açıq alan, konsert salonu və s.) ifa oluna bilər. Qarşıdan baxıldığında gövdəsinin orta hissəsində olan və əl yazısı ilə f hərfini xatırladan 2 səs dəliyi, və eşik (körpü) olaraq adlandırılan bir dəstək olur. Birbaşa yayım məftillərə təması ilə titrəşən tellərdən çıxan səs eşik tərəfindən gövdənin içindəki havanı titrəşdirərək içəridə şaquli olan can dirəyinə çatdırılır və bu dəliklərdən geri dönür.Violonçelin uzunluğu 124 sm, onun kamanının uzunluğu isə 73 smdir və viola kamanına nisbətən daha ağırdır. Texniki cəhətdən violonçel tamamilə mükəmməl alətdir. Onun simləri violino və viola simlərinə nisbətən xeyli qalındır. Buna görə də ifaçıdan böyük səy və qüvvə tələb edir.
**Azərbaycan-Gürcüstan İttifaq Hərbi Şurası**— 1919-cu ildə Azərbaycan-Gürcüstan hərbi müdafiə sazişinə uyğun olaraq iki respublikanın hərbi nazirlikləri tərəfindən yaradılmış (1919, 16 iyun) kollegial orqan.

Haqqında
--------

Hərbi şuraya hər iki respublikanın yüksək rütbəli iki nümayəndəsi daxil edilir və onlardan biri hökumətlərin qarşılıqlı razılığı əsasında sədr seçilirdi. Şurada Azərbaycanı generallar Əliağa Şıxlinski və Məmməd bəy Sulkeviç, Gürcüstanı isə generallar Odişelidze və Kutateladze təmsil edirdilər. General Odişelidze ittifaq hərbi şurasının sədri seçilmişdi. Şuranın səlahiyyətlərinə hərbi əməliyyatların və düşmənin imkanlarının dərinən öyrənilməsi, müdafiə planlarının işlənib hazırlanması, hər iki respublikanın ordusunun döyüş hazırlığı səviyyəsinə nəzarət edilməsi və qoşunların yerləşdirilməsi planının hazırlanması daxil idi. Şuranın strateji və hərbi-texniki qərarları tərəflər üçün icbari idi. Qarşılıqlı razılaşma əldə edilməyən məsələlərin həlli Gürcüstan hökumətinin və Azərbaycan Dövlət Müdafiə Komitəsi sədrinin ixtiyarına verildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, I cild, "Lider nəşriyyat", Bakı-2004, səh. 143
**Cəlil Yusif oğlu Hüseynov** ― akademik, Əməkdar elm xadimi (1957), Azərbaycan SSR EA-nın həqiqi üzvü (1967).

Həyatı
------

Cəlil Hüseynov 28 dekabr 1896-cı ildə Şəki şəhərində anadan olmuşdur. O, 1905-1907-ci illərdə Şəki şəhərindəki rus məktəbində, 1908-1918-ci illərdə Tiflisdə I oğlanlar gimnaziyasında, 1919-cu ildə isə Bakı oğlanlar gimnaziyasında təhsil almışdır. Orta məktəbi bitirdikdən sonra ali təhsilini 1924-cü ildə Bakı Dövlət Universitetinin Tibb fakültəsində almışdır.

Fəaliyyəti
----------

Cəlil Hüseynov 1924-1946-cı illərdə akademik İ.İ.Şirokoqorovun rəhbərlik etdiyi Patoloji anatomiya kafedrasında assistent, dosent, professor olaraq fəaliyyət göstərmişdir. Eyni zamanda 1925-ci ildə "Muğam malyariya ekspedisiyası"nın Cənub-Muğan qrupuna rəhbərlik etmişdir. O, 1946-1979-cu illərdə Azərbaycan Tibb Universitetinin Patoloji anatomiya kafedrasının müdiri vəzifəsini icra edərək elmi-pedaqoji fəaliyyət göstərmişdir. Habelə alim 1946-1979-cu illərdə Azərbaycan Səhiyyə Nazirliyinin baş patoloqanatomu kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Cəlil Hüseynov patoloji anatomiya sahəsi üzrə böyük xidmətləri olan alimdir. Malya­riya zamanı nekroz və qanqrenaların, tropik malyariya, qarayara, səpkili yata­laq xəstəliklərinin patomorfologiyası və patogenezinin, habelə müxtəlif xəstəliklər zamanı periferik sinir sisteminin patomorfologiyasının öyrənilməsi məsələləri alimin fəaliyyətinin əsasını təşkil edir.

Azərbaycan elminə böyük töhfələr bəxş etmiş Cəlil Hüseynovun 200-ə yaxın elmi əsəri, monoqrafiya, dərslik və dərs vəsaitləri vardır. O, ilk dəfə Azərbaycan Tibb Universitetinin nəzdində histologiya, mikrobiologiya, patoloji anatomiya fənlərindən Azərbaycan dilində mühazirə və praktik dərslər aparmışdır. Akademik tərəfindən histologiya, mikrobiologiya, patoloji anatomiya və patoloji fiziologiya üzrə Azərbaycan dilində terminoloji lüğət hazırlanmışdır. Lüğət 2500 termindən ibarətdir. Eyni zamanda onun rəhbərliyi altında 15 elmlər doktoru, 28 fəlsəfə doktoru dissertiyası müdafiə olunmuşdur. 

### Üzv olduğu cəmiyyətlər

* 1946-cı ildən Azərbaycan Patoloqlar Cəmiyyətinin sədri;
* 1971-ci ildən Ümumittifaq Patoloji Anatomiya Cəmiyyətinin fəxri üzvü;
* 1976-cı ildən Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası redaksiya şurasının üzvü;

### Monoqrafiyaları

* "Periferik sinir sisteminin-reseptor və sinapsların patomorfologiyası barədə" (1957);
* "Patologiya şəraitində və sinapslarda struktur dəyişikliklər (makro, mikro, elektronmikroskopik dəyişikliklər)" (1965);

### Kitabları

* "Ümumi patoloji anatomiya" (1963);
* "Xüsusi patoloji anatomiya" (1977);

Cəlil Hüseynov müəllifi olduğu bu kitablara görə 1979-cu ildə SSRİ Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür.

Mükafatları
-----------

* "Şərəf nişanı" ordeni;
* İki dəfə "Lenin" ordeni;
* İki dəfə "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni;
* "Əməkdar elm xadimi" fəxri adı (1957);

Vəfatı
------

Cəlil Hüseynov 21 mart 1979-cu ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Gusejnov, Džalil Jusuf ogly // Czech National Authority Database.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  "Hüseynov Cəlil Yusif oğlu" (Azərbaycan). science.gov.az. 16-11-2021 tarixində arxivləşdirilib.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qoşma (dəqiqləşdirmə).
**Qoşma janrı** — aşıq yaradıcılığında çox geniş yayılmış janr. Hər bəndi dörd misradan, hər misrası on bir hecadan ibarət şeir şəklinə qoşma deyilir.   Qoşma və gəraylının qafiyə sistemi eynidir. Üç, beş, yeddi bənddən ibarət olan qoşmaların birinci bəndinin I və III misraları sərbəst, II və IV misraları həmqafiyə olur. Digər bəndlərin ilk üç misrası bir-birilə, son misrası isə birinci bəndin son misrası ilə qafiyələnir: a b c b, ç ç ç b, d d d b, e e e b və s. Möhürbənd adlanan son bənddə şair öz təxəllüsünü söyləyir. Məsələn:

Bunu yazmaq vacibdir.  

Bivəfanın, müxənnəsin, nakəsin,  

Doğru sözün, düz ilqarın görmədim.  

Namərdin dünyada çox çəkdim bəhsin,  

Namusun, qeyrətin, arın görmədim.  

  

Namərdi özümə mən dost eylədim,  

Yolunda canıma çox qəsd eylədim,  

Söyüddən bağ saldım, peykəst eylədim,  

Almasın, heyvasın, narın görmədim.  

  

Nəfs aldatdı hər yetənə xan dedim,  

Bihuda kollara gülüstan dedim,  

Əbəs yerə bivəfaya can dedim,  

Zülmətin çox çəkdim, karın görmədim.  

  

Huşum çaşdı, düşdüm olmaz oyuna,  

Yetmədim gözəlin əsli-soyuna,  

Aşıq oldum simasına, boyuna,  

Hayıf ki, kamalda dərin görmədim.  

  

Ələsgər, elmində olma nabələd,  

Doğru söylə, sözün çıxmasın qələt,  

Şahiddə iman yox, bəydə ədalət,  

Alimlərin düz bazarın görmədim.

Qoşmalar daha çox məhəbbət mövzusunda olsa da, ictimai-siyasi məzmunlu qoşmalara da rast gəlinir. 

**Ayaqlı qoşma** — aşıq musiqi–şeir yaradıcılığında ən geniş yayılmış janrlardan biri. Çox vaxt beş bənddən ibarət olur. 

Yazılı ədəbiyyatda Ş. İ. Xətai, M. P. Vaqif, M. V. Vidadi, Q. Zakir, S. Ə. Nəbati, S. Vurğun, O. Sarıvəlli, S. Rüstəm, B. Vahabzadə kimi şairlər qoşma janrından istifadə etmişlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əfrasiyab Bədəlbəylinin "İzahlı monoqrafik musiqi lüğəti"ndə - Qoşma". 2021-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-23.
2. ↑  "Aşıq şeirinin şəkilləri". 2017-05-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-23.
3. ↑  "Əfrasiyab Bədəlbəylinin "İzahlı monoqrafik musiqi lüğəti"ndə - Ayaqlı qoşma". 2021-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-23.

Həmçinin bax
------------

* Bayatı
* Gəraylı
* Tuyuq

| ⛭Ədəbi janrlar |
| --- |
| Nəsr | Oçerk • Povest • Esse • Xatirə • Felyeton • Pyes • Təmsil • Hekayə (Novella • Mənzum hekayə) • Roman (Dilogiya • Trilogiya • Epopeya) • Səyahətnamə |
| Nəzm | Poema • Dastan • Məsnəvi • Qəzəl • Qəsidə • Qitə • Rübai • Mürəbbe • Tuyuq • Bayatı • Gəraylı • Qoşma (Təcnis • Dodaqdəyməz • Qıfılbənd) • Müxəmməs (Təxmis) • Müsəddəs • Müsəbbe • Müsəmmən • Müəşşər • Müstəzad • Tərkibbənd • Tərcibənd |
| Dram | Faciə • Dram • Komediya |
**"Mavi marşrut"** (mac. Országos Kéktúra, qısaldılmış halda *OKT*) — Macarıstanın milli piyada marşrut yolu. Bu marşrut avropa piyada marşrut şəbəkəsinin bir hissəsi hesab olunur.

Tarixi
------

Matra dağlarında marşrutun markirovkası
Milli mavi marşrut və ya sadəcə mavi marşrut Avropanın ilk şəhərlərarası piyada turist marşrutu hesab olunur. Bu barədə ilk dəfə olaraq 1938-ci ildə məlumat verilmiş və uzunluğu o dövrdə 910 km göstərilmişdir. İkinci dünya müharibəsindən sonra bir çox macar piyada turizm həvəskarları bu yolla hərəkət etməyə başladılar. Budapeştin idman turizm cəmiyyəti "Lokomotiv" 1952-ci ildə bu marşrutu rəsmən "mavi" yol adlandırdı. Tezliklə bu cəmiyyət marşrutla bağlı buklet və xəritələr yaratdılar. 1961-ci ildən "Mavi marşrut" hərakatının təşkilatşılığını və idarəçiliyini "Təbətin dostlar" assosiasiyası öz üzərinə götürdü.

"Mavi marşrutun" ilk illərində bu yol barəsində ancaq idmançı turistlər məlumatlı idi. 1980-ci illərdə macar televiziyası bu marşrut haqqında geniş məlumatlar verməyə başladı. Reportajların müəllifi jurnalist Pal Roskenbauer idi. O çəkiliş qrupu ilə bu marşrutu 76 günə başa vura bilmişdir.

Müasir dövrdə marşrutun uzunluğu 1128 km-dir. Marşrut Avstriya sərhəddində yerləşən Qeşribenştayn dağlarından başlayır və Budapeş şəhərini keçməklə Slovakiya sərhəddində yerləşən Xolloxaz yaşayış məntəqəsinə qədər uzanır. 1983-cü ildə marşrutun şərq hissəsi Ayzenax- Budapeşt beynəlxalq piyada dostluq marşrutunun tərkibinə daxil edilmişdir. Bu Şərqi Avropada sosialist respublikları arasında olan yeganə beynəlxalq marşrut idi. Bu yol ADR, Polşa, Çexoslavakiya və Macarıstanı birləşdirirdi. İndi "Mavi marşrutun" əsas hissəsi avropanın E4 beynəlxalq piyada marşrutuna daxil edilmiş (Cəbəli-Tariq — Piriney — Boden gölü — Balaton — Rila — Krit). Mavi marşruta əlavə olaraq iki macar marşrutuda daxil edilir: "Rockenbauer Pál Dél-dunántúli Kéktúra" və "Alföldi Kéktúra". Bunlar bəzən Mavi marşrutun davamı hesab olunur.

Ədəbiyyat
---------

* Az Országos Kéktúra. Írott-kőtől Budapest-Hűvösvölgyig; Ifjúsági és Sportminisztérium, Cartographia Kft. Budapest 2001, 160 S.; ISBN 963-352-535-7
* Az Országos Kéktúra. Budapest-Hűvösvölgytöl Hollóházáig; Ifjúsági és Sportminisztérium, Cartographia Kft. Budapest 2001, 160 S.; ISBN 963-352-536-5
* Országos Kéktúra. Útvonalvázlat és Igazoló Füzet; Magyar Természetbarát Szövetség, Budapest 2007, 80 S.
**Furfurol** C5H4O2 (2 –furankarbaldehid, furfural)-aldehiddir, furanın törəməsidir. Təzə çovdar çörəyi və badam iyi verən mayedir.

Alınması
--------

Furfurol, müxtəlif kənd təsərrüfatı tullantılarının(qarğıdalı özəyinin, kəpəyin , latınca furfur-kəpək, samanın) sulfat turşusu ilə qaynadılması zamanı alınan pentozanların turşusunun təsirindən hidrolizə uğrmasından alınır. Reaksiya zamanı furfurol su buxarı ilə birlikdə ayrılır.

Fiziki xassələri
----------------

Furfurol – yüksək dərəcədə qaynayan sarı mayedir. Əksər polyar orqanik həlledicilərdə yaxşı, suda və alkanlarda az həll olur.

Kimyəvi xassələri
-----------------

Furfurolun kimyəvi xassələri aromatik aldehid olan benzaldehidlə oxşardır. Eynən benzaldehid kimi qələvi ilə təsir etməklə Kanisarro reaksiyasına
girərək furankarbon turşusunun duzuna və furfurol spirtinə parçalanır.

2C5H4O2 →KOH C4H3COOK + C4H3OCH2OH

Havada furfurol öz-özünə oksidləşir, nəticədə qarışqa turşusu və 2-formilakril turşusu əmələ gəlir. Dils-Alder reaksiyasında dien kimi iştirak edir.
Furfurol 2500C-də qızdırıldıqda(bəzən partlayışla) furana və karbon oksidə parçalanır.

Toksikliyi
----------

Furfurol toksiki maddə olduğuna görə sinir sisteminə təsir etməklə qıcolmaya və iflicə, dəri ilə və qöz qişasıyla təmasda olduqda qıcıqlanmaya səbəb olur. Dəridə müxtəlif ekzemalar və dermatitlər yaradır.

Tətbiqi
-------

Furfuroldan furan, tetrahidrofuran, tetrahidrofuril spirti, furan qatranları, funqisid dərman maddələrinin (məs. furasilin) alınmasında və neft sənayesində, sintetik rezinlərin istehsalında istifadə olunan dienləri karbohidrogen qarışıqlarından ekstraksiya etmək üçün həlledici kimi istifadə edilir.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası. 1987 il, X hissə. səh.12
* Краткая химическая энциклопедия, т 5, 1967, с.619

1. 1 2  FURFURAL (ing.).
2. ↑  .
**Abşeronun Müdafiə Sistemi** — Denikin qoşunlarının təcavüzü təhlükəsinə qarşı 1919-cu ilin yayında Bakı ətrafında həyata keçirilmiş hərbi-istehkam tədbirləridir.

Məqsəd ölkənin şimal sərhəddindəki müdafiə xəttini möhkəmləndirmək, düşmənin paytaxta daxil olmasının qarşısını almaq idi. Bunun üçün Bakı ətrafında müdafiə qurğularının yaradılması, Qafqaz İslam Ordusu hissələrinin Bakıya hücumu zamanı şəhər ətrafında qazılmış səngərlərin bərpası və təkmilləşdirilməsi, tikanlı məftil zolağının düzəldilməsi, Abşeronun müxtəlif məntəqələri arasında telefon rabitəsini qurulması nəzərdə tutulmuşdu. Abşeronun müdafiə sisteminin yaradılmasında Azərbaycan-Gürcüstan hərbi müdafiə sazişinə (1919) uyğun olaraq Bakıya gəlmiş gürcü hərbi istehkamçıları da iştirak edirdilər.

Abşeronun müdafiə mövqeləri Badamdar-Masazır gölü- Novxanı xətti boyunca yerləşdirməklə 7 dayaq qrupundan ibarət idi:

* Badamdar qrupu
* Atəşgah qrupu
* Aralıq qrupu
* Şubanıdağ qrupu
* Xırdalan qrupu
* Göl qrupu
* Novxanı qrupu.

Bütün bu mövqelərin müdafiə imkanlarının artırılması üçün lazımi qüvvə və vəsait də ayrılmışdı. Bütünlükdə, 64 ədəd pulemyot, 16 ədəd top nəzərdə tutulmuşdu. Bunlardan əlavə, dəniz sahilinin qorunması üçün 6 ədəd top ayrılmışdı.

Denikinin hücum təhlükəsi aradan qalxdığı və 1920 ilin yazında Qarabağda erməni təcavüzü başladığı üçün Abşeronun müdafiəsinə xüsusi qüvvələr ayrılmasımümkün olmadı Şimal sərhəddi boyunca və Bakı ətrafındakı qüvvələr Qarabağda erməni qoşunları ilə mübarizəyə səfərbər olunduğundan, Aprel işğalı (1920) zamanı Abşeronun müdafiə sistemini işə salmaq və təcavüzkarlara müqavimət göstərmək mümkün olmamışdır.
**Baştüklü yonca** (*lat.* Trifolium trichocephalum) — bitkilər aləminin paxlaçiçəklilər dəstəsinin paxlakimilər fəsiləsinin yonca cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Hündürlüyü 15-70 sm, gövdəsi düz, möhkəm, sərt, 5-3 sayda olub, sadədir, nadir halda zəif budaqlanmış, adətən içi boş olan çoxillik, sıx qabarıq-tüklü ot bitkisidir. Aşağı yarpaqları uzun saplaq üzərindədir. Yarpaqcıqları iridir, uzunsovyumurtaşəkilli və ya ellipsşəkillidir, neştərvari formayadək dəyişir, tüklüdür, uzunluğu 2-6 smdir. Başcığı tək olub, oturaq, sıxçiçəkli, iridir, şarşəkilli və ya yumurtaşəkilli-şarşəkillidir, uzinluğu 3,5-5 sm, qaidə hissəsində təpə yarpaqları ilə sarınmışdır. Çiçəkləri 2,5-3 sm uzunluqdadır, solğun-sarı rəngdədir. Meyvəsi paxla birtoxumludur, təpə hissədə qığırdaqlı qapağı vardır. İyunda çiçəkləyir, iyulda meyvə verir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

BQ (Quba), BQ şərq, KQ şimal, KQ mərkəzi, Nax. dağ. Subalp və alp qurşaqlarında, bəzən, yuxarı meşə qurşağına da keçir.

Yaşayış mühiti
--------------

Çəmənliklərdə və otlu yamaclarda rast gəlinir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Kənd təsərrüfatı heyvanları tərəfindən yeyilir.

Sinonimləri
-----------

### Heterotipik sinonimləri

* *Trifolium canescens* Sims
* *Trifolium parantzemae* Azn.
* *Trifolium trichocephalum subsp. armenium* Khalilov
* *Trifolium trichocephalum var. lonchophyllum* Hossain
* *Trifolium trichocephalum var. macrophyllum* Hossain
* *Trifolium trichocephalum subsp. parantzemae* (Azn.) Ponert
* *Trifolium trichocephalum subsp. sarikamischense* Khalilov

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15545556
* Wikispecies: Trifolium trichocephalum
* EoL: 644245
* GBIF: 5359182
* GRIN: 40390
* iNaturalist: 558274
* IPNI: 523796-1
* IRMNG: 10171393
* ITIS: 819985
* NCBI: 361995
* Plant List: ild-32676
* PLANTS: TRTR16
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:523796-1
* Tropicos: 13034289
* WFO: wfo-0000186249

 |
**Atakişiyev Adil Qaçay oğlu (Adil Qaçayoğlu)** — azərbaycanlı jurnalist.

Həyatı
------

Adil Qaçayoğlu 1955-ci il iyunun 3-də Ağdamda anadan olub. Orta məktəbi Balakən rayonunda bitirib. 1971–1976-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsində təhsil alıb. İlk iş yeri "Şən həyat" (indiki "Balakən") qəzeti olub.

1981–1991-ci illərdə o dövrün ən oxunan qəzetlərindən olan "Azərbaycan gəncləri"ndə çalışıb (müxbir, şöbə müdiri). Sonrakı illərdə "Həyat" (indiki "Azərbaycan"), "Yeni fikir", "Ülfət" qəzetlərində işləyib. 90-cı illərin ikinci yarısında populyar "Panorama" gündəliyinin baş redaktor müavini olub. Bundan sonra "Detektiv", "525-ci qəzet", "Yeni yüzil", "Bizim əsr", "Gün səhər", "Yeni Müsavat" qəzetlərində çalışıb. Müxtəlif mövzulu publisistik yazıların müəllifi, xüsusilə də futbol yazarı kimi tanınıb.

2008-ci il may ayının 4-də Bakıda vəfat edib.

Qarabağ mövzusunda silsilə yazılarına görə "Media açarı-2008"in təsisçilərinin xüsusi mükafatına — diplom və "Media açarı"na layiq görülüb. Elə 2008-ci ilin iyununda qələm dostlarının köməyi ilə nəşr olunmuş "Ağdam yuxuma girir…" kitabındakı yazılarının əksəriyyəti də Qarabağ mövzusundadır.

İki övladı var.

Xarici keçidlər
---------------

* Adil Qaçayoğlu vəfat edib (mediaforum.az) Arxivləşdirilib 2015-05-31 at the Wayback Machine
**Basileti** Kutaisi quberniyasının Ozurqeti qəzasında (indi Çoxatauri rayonunda) kənd adı.

Toponimkası
-----------

Basileti- Kutaisi quberniyasının Ozurqeti qəzasında (indi Çoxatauri rayonunda) kənd adı. Qədim türk mənşəli Basil tayfasının adını əks etdirir. Basillər bulqarların tayfalarından biridir. Erkən orta əsrlərdə basillər xəzərlərlə qonşu idilər. İlk dəfə I əsr müəllifi Plini Şimali Qafqaz çöllərində bu tayfanın adını basilidlər kimi qeyd etmişdir. Bəzi tədqiqatçılar Şimali Qafqazda mənbələrdə Bersilia, Bersula, Barsila kimi çəkilən əyalətin (Borçalı adı da bura daxildir) adını bu tayfa ilə əlaqələndirirlər. Dağıstanda Başlıçay və Başlıkənd toponimlərində əksini tapmışdır. Ehtimal ki, Gürcüstan ərazisinə xəzərlərin tərkibində gəlmişlər. Mənbələrdə isə xəzərlərin və basillərin Kür çayının sahillərində səpələndikləri göstərilmişdir.

Həmçinin bax
------------

Kutaisi quberniyası

Xarici keçid
------------

İstinad
-------

1. ↑  B. Ə. Budaqov, Q. Ə. Qeybullayev. Gürcüstanda Türkmənşəli Toponimlərin İzahlı Lüğəti. Bakı, "Nurlan",2008
**Arif Məhi oğlu Rəhimov** (1938, Ağdam) — texnika elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Arif Rəhimov 1938-ci ildə Ağdamda anadan olmuşdur. O, 1955-ci ildə Ağdam 1 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra 1955–1960 illərdə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası) Neft-mexanika fakültəsində təhsil almışdır.

O, 1965 ildə namizədlik, 1996 ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib, texnika elmləri doktoru alimlik dərəcəsini almışdır.

Arif Rəhimov hazırda Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının kafedrasının müdiridir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Arif Rəhimov 100-ə yaxın elmi məqalə, 2 kitab, 4 dərs vəsaiti çap etdirmişdir.

Onun elmi işi əsasən mahiyyəti yeni kompozisiya materiallarının yaradılması və yeni mütərəqqi e’mal üsullarının tərtibi məsələlərinə həsr olunmuşdur.

Arif Rəhimov ÇİXTHS-nin bürünc medalına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Orxan Məmmədov (Baharlı). Ağdamın adlı-sanlı pedaqoqları, alimləri. Bakı, Sabah, 2001

Mənbə
-----

* Orxan Məmmədov (Baharlı). Ağdamın adlı-sanlı pedaqoqları, alimləri. Bakı, Sabah, 2001
**Aşıq Xosrov Məhəmmədoğlu (Kolanlı)** — XX-XXI əsr Azərbaycan aşığı.

Həyatı
------

Aşıq Xosrov Məhəmmədoğlu (Səfərov) 1938-ci il fevralın 5-də (qeyri-rəsmi məlumata görə 1936-cı ildə) Ağdam rayonunun Kolanlı bölgəsinin Qalayçılar kəndində anadan olub. Aşıq Məhəmməd Kolanlının oğlu və sonuncu şagirdidir.

1984-cü ildə Bakıda keçirilən Aşıqlar qurultayının nümayəndəsi olub.

Ağdam rayonunun işğalından sonra Bərdə rayonunda yaşayıb.

Yaradıcılığı
------------

Erkən yaşlarından atası ilə aşıq məclislərinə gedən Aşıq Xosrov "Misri", "İrəvan çuxuru", "Qəhrəmani", "Ayaq cəlili", "Orta cəlili", "Ayaq divani", "Məhəmməd Hüseyni" havalarını ifa edərmiş. Ustad Aşıq Xaspolad Gülablı ilə aşıq məclisləridə, el şənliklərində birlikdə iştirak edib. Həmçinin Gəncəli Qədir, Aşıq Cavad Hüseyn, Aşıq Mayis və b. ilə dostluq edir. Onun bu sənətdə püxtələşməsində Gəncə aşıqlarının xüsüsi rolu olub.

Aşıq Xosrov Məhəmmədoğlu (Kolanlı) təkcə ifaçı aşıq yox, həm də yaradıcı aşıqdır. Bu ustad aşığın çoxlu şeirləri olsa da, yaradıcılığının çox hissəsi köçkünlük vaxtı itib-batmışdır. Yaradıcılığında Azərbaycan aşıq şerinin klassik ənənələri (təbiət təsviri, məhəbbət lirikası, yurd həsrəti, vətən nisgili) davam etdirilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Almara Nəbiyeva, **Qarabağ aşıq mühiti.** Bakı, Təknur, 2019.

Xarici keçidlər
---------------

* **Aşıq Xosrov Kolanlı - Qəhrəmani** - *youtube.com*
**Zuma** - PopCap Games oyun şirkəti tərəfindən 2003-cü ildə yaradılan macəra oyunudur. Oyun 2004-cü ildə "İlin ən yaxşı RealArcade oyunu" mükafatını qazanmışdır. 2009-cu ildə oyunun versiyası Windows ve Mac Os üçün hazırlanmışdır. Windows versiyasında oyunun adı "Zuma Deluxe" kimidir.

Geympley
--------

Zumanın məqsədi müəyyən bir yol izləyən bütün topları eyni rəngləri bir araya gətirərək yox etmək və sarı qurbağa başına gəlmələrini maneə törətməkdir. Topları tamamilə yox edilincə hissə keçilir. Toplardan bir dənəsi sarı qurbağa başına çatsa oyun itirilir. Yuxarıdakı sarı rəngli bar dolana qədər toplar gəlməyə davam edəcəkdir. Bir yığ eyni rəng topları bir yerə gəlsə, bunları istifadə edərək bir partlama yarada bilir və ya topları yavaşladıb bir müddətə geri göndərmək olar. Arada yaranan boşluqlar sayəsində xal ala bilərik. Əgər oyunçu ifadə edilən zamandan əvvəl bitirsə zaman balı götürməkdədir.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt
* Zuma oyunu
* Zuma Oyunu Veb Saytı
* Play Zuma Deluxe
* Zuma Oyunları Arxivləşdirilib 2012-08-15 at the Wayback Machine
* Zuma Oyunları Arxivləşdirilib 2012-06-08 at the Wayback Machine
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Şah Abbas məscidi.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qarğabazar.

**Şah Abbas məscidi** və ya **Qarğabazar məscidi** — Qarabağın qədim məscidlərindən biri. Füzuli rayonunun Qarğabazar kəndində yerləşir. Məscid kəndin mərkəzindəki sal qayalı təpənin üstündə inşa edilmişdir. Tarixi abidə kimi qorunur.

Tarixi
------

Məscidin planı
Şah Abbas karvansarasından yuxarı, qayanın üstündə yerləşir. Yerli əhali onu Şah Abbas məscidi də adlandırmışdır.El arasında Şah Abbas məscidi kimi tanınan bu məscid elmi ədəbiyyatlarda Hacı Qiyasəddin (*Qiyas əd-Din məscidi*) məscidi kimi öz əksini tapmışdır. Çünki məscidin qapı çatı üzərindəki kitabədə aydınca yazılıb: "Bu məscidi Böyük Allahın mərhəmətli bəndəsi Hacı Qiyasəddin tikdirirb hicri təqvimi ilə 1095". Bu da miladi tarixi ilə 1683–84-cü ilə uyğundur. Məscidin qapı çatı üzərindəki kitabədə aydınca yazılıb: "Bu məscidi Böyük Allahın mərhəmətli bəndəsi Hacı Qiyasəddin tikdirirb h. t. 1095". Bu da miladi tarixi ilə 1683–1684-cü ilə uyğundur.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Hacı Qiyasəddin məscidi eyvansızdır. Tamamilə yerli daş materialları ilə bir zaldan ibarət tikilmişdir. Dam örtüyü tağtavan şəkilindədir. Giriş qapısı nəzərə alınmasa burada ağac materialından istifadə olunmamışdır. Məscid kəndin mərkəzindəki sal qayalı təpənin üstündə inşa edilmişdir. Onunla eyni dövrdə (XVII əsrdə) tikilmiş karvansara isə həmin təpənin cənubunda yerləşir. Karvansara və məscid konstruksiyasının memarlıq təhlili hər iki abidənin eyni memar tərəfindən tikildiyini söyləməyə imkan verir. Füzuli şəhərində, eləcə də bu rayonun digər kəndlərində də qədim məscidlər çoxdur.

Xarici keçidlər
---------------

* Mədəniyyət abidələri
* Füzuli rayonunun tarixi abiələri

Həmçinin bax
------------

* Qarğabazar kənd məktəbi
* Qarğabazar

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qarabağın qədim məscidləri". 2010-09-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-06-17.
2. ↑  "Qarğabazar məscidi (Füzuli)". 2017-11-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-02.
3. ↑  "Füzuli rayonunun əsir abidələri". 2017-11-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-02.
**Qismət Füzuli oğlu Gözəlov** (1967, Salyan rayonu) — Azərbaycan Respublikasının Türkmənistandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri.

Həyatı
------

Qismət Gözəlov 1967-ci ildə Salyan rayonunda anadan olub. Ali təhsilini Bakı Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsində ərəbşünaslıq ixtisası üzrə alıb.

1995-ci ildən etibarən Xarici İşlər Nazirliyində diplomat olaraq çalışıb. Xarici İşlər Nazirliyində işlədiyi 1995–1998-ci illərdə ölkəmizin İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı ilə əməkdaşlıq münasibətlərinə məsul olub və iki Zirvə Toplantısında iştirak edib.

1998–2011-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının İstanbuldakı Baş konsulluğunda vitse-konsul, konsul, baş konsul əvəzi, habelə müxtəlif dövrlərdə XİN-də şöbə müdiri vəzifələrində çalışıb.

2012–2014-cü illərdə Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurası Dövlət Başçıları Şurasının Qərarı ilə Təşkilatın Baş katibinin müavini vəzifəsinə təyin olunub.

2015–2018-ci illərdə Xarici İşlər Nazirliyinin İkinci Avropa İdarəsinin rəis müavini vəzifəsində işləyib.

2019–2022-ci illərdə Türk Dövlətləri Təşkilatı Dövlət Başçıları Şurasının Qərarı ilə Təşkilatın Baş katibinin müavini vəzifəsinə təyinat alıb.

Azərbaycan Prezidentinin 2023-cü il 29 avqust tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Türkmənistanda fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilib.

Ailəlidir, iki övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Səfir: Qismət Füzuli oğlu Gözəlov" (az.). ashgabat.mfa.gov.az. 2023-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-02-08.
2. ↑  "Q.F. Gözəlovun Azərbaycan Respublikasının Türkmənistanda fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). president.az. 2023-08-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-02-08.
**Alaciki** Tiflis quberniyasının Tioneti qəzasında kənd adı.

Toponimkası
-----------

Alacik- Tiflis quberniyasının Tioneti qəzasında kənd adı. XIX əsrin ortalarında Gürcüstanda rusca yazılışında "Çixeki" kənd icması vardı və bu icmaya Atan, Haqnəzər, Çik, Loru, Seyidbağlı və b. kəndlər daxil idi. Bu kəndlərin əhalisi XIX əsrin birinci yarısında gəlmə ermənilər idi. Qazax qəzasında (indi Ermənistanın İcevan rayonunda) da bu adda kənd vardı. 1988-ci ildə kəndin əhalisi Azərbaycana deportasiya edilmişdir. Əsli El-i Cik, yəni "Cik eli (tayfası)". Yenisey və İrtış sahillərində yaşamış qədim türkmənşəli Cik tayfası VI–VIII əsrlərdə Türk xaqanlığına daxil idi. VIII əsrdə ciklər İrtış boyunda kaymak-qıpçaqlara qarışmış və görünür, onların tərkibində Cənub şərqi Avropaya, oradan Cənubi Qafqaza gəlmişlər. Çik tayfa birləşməsi hazırda Tuva ərazisində yaşayır.

Həmçinin bax
------------

Tiflis quberniyası

Xarici keçid
------------

lib.az

İstinad
-------

1. ↑  B. Ə. Budaqov, Q. Ə. Qeybullayev. Gürcüstanda Türkmənşəli Toponimlərin İzahlı Lüğəti. Bakı, "Nurlan" 2008
George Brandes 1914-cü il
**Georq Morris Kohen Brandes** (dan. Georg Morris Cohen Brandes; 4 fevral 1842, Kopenhagen – 19 fevral 1927) — Danimarka ədəbiyyatşünası, publisisti, naturalizm nəzəriyyəçisi.

Həyatı
------

Byörnstyerne Byörnson üslubi cəhətdən хalq ədəbiyyatı ilə səsləşən "Syunneve Sulbakken" (1857), "Arne" (1859), "Şən oğlan" (1860) povestlərində kənd həyatı idealizə edilirdi. Məşhur tənqidçi Georq Brandes 1886-cı ildə "Şən oğlan" povestini "norveçlilərin ağlını kədərli melanхoliya bataqlığından хilas etmək istəyən sağlamlaşdırıcı mehə" bənzətmişdi.

  

1888-ci ildə Georq Brandes Kopenhagen universitetində Fridrix Nitsşe fəlsəfəsindən dərs deməyə başlayır. Bir az geciksə belə. Nitsşe böyük bir filosof idi və özü də bunun fərqində idi. Dünyanın isə bunu bilməməsi imkansızdı. 

Selma Lagerlöf 1891-ci ildə ona bütün dünyada şöhrət qazandıracaq "Gosta Berlings saga" əsərini yazır. Roman, Avqust Strinberq, Henrix İbsenin və Skandinaviyanın o dövrdə yaşamış digər yazıcılarına xas olan realizmdən uzaq, romantik janrda yazılmışdı. Əsərdə "bayronsayaq" qəhrəmanların sərgüzəştlərindən, o cümlədən dönük keşişdən bəhs edilir. Roman əvvəlcə yaxşı qarşılanmasa da, danimarkalı tənqidçi Georq Brandes əsərdə romantik dəyərlərin dirçəlişi ilə bağlı fikirlərini söyləyəndən sonra, əsər misilsiz şöhrət qazandı.

Yaradıcılığı
------------

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbarda Georq Brandes ilə əlaqədar mediafayllar var
* Переписка Фридриха Ницше с Георгом Брандесом
* Георг Брандес. Шекспир. Жизнь и произведения
* Георг Брандес о Дмитрии Мережковском

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Danish Film Database · Discogs · IMDb · Qutenberq layihəsi |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (11-ci) · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Universalis · Müasir Ukrayna |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave · gravsted.dk |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BAV: ADV10254613 · BIBSYS: 90051153 · BNC: a11276010 · BNE: XX864967 · BNF: 11986490v · CONOR: 186206051 · GND: 118514326 · ISNI: 0000000083389314 · LCCN: n79085023 · LNB: 000160243 · NDL: 00463692 · NKC: jn20000600984 · NLA: 35021332 · NLG: 69540 · NLP: a0000002259589 · NTA: 146855361 · NUKAT: n98042722 · PTBNP: 874071 · РГБ: 000031674, 000031673 · LIBRIS: 178944 · SUDOC: 027926834 · VIAF: 4938982 · WorldCat VIAF: 4938982 |

 |
D-30
**122 mm-lik D-30 haubitsa** — sovet istehsalı olan top. 1963-cü ildə ilk dəfə Sovet ordusunda xidmətə qəbul olunmuşdur. Maksimum atəş məsafəsi 15.4 km-dir.

Variantları:

* 2A18
* 2A18M
* 2A18M1
* 2A31
* 2A32

Üç ədəd dayaq üzərində dayanır və 360 dərəcə çevrilərək atəş aça bilir. Bu toplar hal-hazırda da 60-dan çox ölkənin silahlı qüvvələrində istifadə olunur və istehsalı da davam etdirilir.

Vəzifəsi
--------

* Düşmənin açıqda və qorunan yerlərdə olan canlı qüvvəsini məhv etmək;
* Düşmənin piyada hissələrinin atəş vasitələrini məhv etmək;
* Düşmənin DZOT və başqa istehkamlarını məhv etmək;
* Minalanmış ərazilərdə və tikanlı səddlərdə yol acmaq;
* Düşmənin motomexaniki vasitələri və tankları ilə mübarizə aparmaq.

Haubitsa ayrılmış giliz–mərmi doldurulması sistemi ilə qurulmuşdur. Lafetin quruluşu dairəvidir. Haubisa qoşqulu təkərli və qoşqulu tırtıllı texnika ilə atəş zonasına çatdırılır. Normal sürət rəvan yolda 80 km–dır. Habelə lafet qarlı ərazılərdə təkər əvəzinə xizəklə də təmin oluna bilir. Lakin xizəklə atəş acmaq olmur.

Ballistik göstəricilər
----------------------

* Çapı- 122 mm
* Çəkisi: 3200 kq
* Uzunluğu: 5400 mm
* Gövdə uzunluğu: 4660 mm
* Eni:1900 mm
* Hündürlüyü: 1600 mm
* Heyət sayı: 6 nəfər
* Lülənin qalxma bucağı: -7°...+70°
* Lülənin fırlanma dərəcəsi: 360°
* Qundaq qollarının sayı: 3 ədəd
* Qəlpələnən-fuqas mərmisinin başlanğıc sürəti - bütöv atımla 690 metr/saniyə
* Qəlpələnən-fuqas mərmisinin başlanğıc sürəti - azaldılmış atımla 270—565 metr-san.
* Kumulyativ mərminin başlanğıc sürəti - 740 metr-san.
* Minimum atəş məsafəsi: 7–8 km
* Atəş məsafəsi - 15.4 km.
* Qəlpələnən-fuqas mərmisinin çəkisi - 21 kq.
* Kumulyativ mərminin çəkisi - 14 kq.
* Bütöv atımın çəkisi - 4 kq.
* Tezatıcılığı 1 dəqiqədə 6-8 atəşdir.
* Hədəfdən yayınma ehtimalı: 10 metr

2S1 Qvozdika özüyeriyən artilleriya qurğusunun topu D-30 haubitsası əsasında hazırlanmışdır.

Azərbaycan ordusunda 2010-cu il hesablamasına görə 110 D-30 haubitsası vardır. İstehsalçı ölkə-SSRİ-Rusiyadır.

122 mm-lik 2A18 "D-30" topu
---------------------------

122 mm-lik 2A18 "D-30" topu.

İstehsalçı ölkə: SSRİ

İstehsalçı fima: Zavod № 9

Tip: yedəkdə daşınan top

İstehsal tarixi: 1963

Xidmətə giriş ili: 1963 – günümüzə

Ekipaj: 6 nəfər

Ağırlığı: 3.2 ton

Uzunluğu: 5.4 m

Lülənin uzunluğu: 4.6 m

Eni: 1.9 m

Hündürlüyü: 1.6 m

Klirens: 0.325 m

Yedək maşını: Ural-4320

Yol sürəti: 80 km/saat

Kalibr: 122 mm

Lülənin qalxma bucağı: -7º... +70º

Üfüqi tuşlama bucağı: 360º

Mərmi ağırlığı: 14.08 – 22.2 kq

Mərminin çıxış sürəti: 690 metr/saniyə

Atış tezliyi: 8 atış/dəqiqədə

Atəş məsafəsi: 15.3 km

Maksimal atəş məsafəsi: 22 km

İstifadəçilər
-------------

D-30 toplarından hal-hazırda dünyada istifadə edən ölkələr: Hal-hazırda dünyada bu toplardan istifadə edən ölkələr mavi, keçmiş istifadəçilər isə qırmızı rəngdə göstərilmişdir

|  |  |
| --- | --- |
| Silah | *Silahlarla əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Adlıq hal və ya ismin adlıq halı.*senan' Bu halda olan isimlər əşyanın adını bildirir, şəkilçisi olmur, 'senan'kim? nə? hara?* suallarından birinə cavab olur. Bütün lüğətlərdə isimlər adlıq halda (başlanğıc formada) verilir. *Məsələn:*senan (dəmir, dəmirçi, dəmirçilik, ev, evcik, daş, dağ, dağlıq, yazı, yazıçı, yazıçılıq və s.) İsimlər adlıq halda cəm və mənsubiyyət şəkilçiləri ilə də işlənə bilir. *Məsələn:* (bacı (başlanğıc formada); bacılar (cəm şəkilçisi ilə); bacım (mənsubiyyət şəkilçisi ilə); bacılarım (cəm və mənsubiyyət şəkilçisi ilə))**

Adlıq hal təsirlik və ya yönlük halına keçə bilər. *Məsələn:* kitab.

Mən dostuma kağız(ı) verdim.(Təsirlik hal).

Kağız ilk dəfə Çində istehsal olunmuşdur.(Adlıq hal).

Kağız(ın) növləri çoxdur.(Yiyəlik hal)**.vs.**

Qeyd 1: Adlıq hall cümlədə mübtəda, təyin və ismi xəbər vəzifəsində çıxış edir. *Məsələn:* Kitab bilik mənbəyidir. *(mübtəda)* ; Taxta döşəmə çox istifadə olunan bir döşəmə növüdür *(Təyin)* ; O, qonşumdur *(xəbər)*

Qeyd 2: Adlıq halda olan isim cümlədə xitab şəklində istifadə oluna bilər. *Məsələn:* Sabir, evə get (xitab)  


| ⛭İsmin halları |
| --- |
| Adlıq hal • Yiyəlik hal • Yönlük hal • Təsirlik hal • Yerlik hal • Çıxışlıq hal |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dil ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
"***GMR***" — ABŞ və Kanada aylıq videooyun jurnalı. "Ziff Davis" tərəfindən nəşr olunurdu. "*GMR*" 2003-cü ilin fevralında fəaliyyətə başlamış, ilk vaxtlarda yalnız Electronics Boutique (EB) videooyun mağazalar şəbəkəsində satılmışdır. Jurnalın fəaliyyəti düz iki il davam etmişdir.

Jurnal "Electronics Boutique" tərəfindən maliyyələşdirildiyi üçün "Gamestop" şirkəti "EB Games" ilə birləşdirildiksən sonra jurnalın dövriyyəsi dayandırılmışdır. Buna səbəb "Gamestop"un öz jurnalı olan "Game Informer" idi.

*Ninja Gaiden* qalmaqalı
------------------------

"*GMR*" 2003-cü ilin avqust nömrəsinin çıxarılmasından sonra nüfuzuna xələl dəymişdir. Bu, zamanlar çox gözlənilən "Xbox" döyüş oyunu "*Ninja Gaiden*" üçün eksklüziv ilk resenziya kimi təqdim edilmişdir. Oyun nömrənin üz qabığında nümayiş etdirilmişdi və ona əla rəy verilmişdi, lakin çox keçməmiş, oyunun istehsalçısı onun buraxılışını 2004-cü ilin əvvəlinə qədər təxirə salmışdır. Beləliklə, "*GMR*" tərəfindən yayımlanmış resenziya oyunun istehsalda olan versiyasına əsaslandığı üçün etibarsız sayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  The ISSN portal (ing.). Paris: ISSN International Centre, 2005. ISSN 1544-6816
2. ↑  Ninja Gaiden Review. August 2003. 42–45.

Xarici keçidlər
---------------

* web.archive.org/web/20060708203454/http://gmr.1up.com/ — GMR rəsmi saytı

| ⛭Ziff Davis |
| --- |
| İndiki mülkiyyətlər | 
* Computer Shopper
* Everyday Health
* ExtremeTech
* Geek.com
* IGN
	+ AskMen
	+ GameTrailers
	+ Humble Bundle
* LogicBuy
* PC Magazine
* Offers.com
* Speedtest.net
* Toolbox.com

 |
| Keçmiş mülkiyyətlər | 

|  |  |
| --- | --- |
| Ləğv edilmiş | 
* 1UP.com
* Amazing Stories
* Computer Gaming World
* Fantastic
* GameNOW
* Games for Windows
* GMR
* Official PlayStation Magazine
* PC/Computing
* Popular Electronics
* TeamXbox
* ZDTV
* UGO Networks
* Vault Network
* Yahoo! Internet Life

 |
| Satılmış | 
* Car and Driver
* Electronic Gaming Monthly
* RottenTomatoes
* ZDNet

 |

 |
| Şəxslər | 
* Den Kosta

 |
**Şah Əbdüləzim türbəsi** — İranın Rey şəhərində yerləşən türbə və Əbdüləzim ibn Əli ibn Hüseyn ibn Zeyd ibn İmam Həsən Müctəbanın qəbri.

Türbənin binası ilk dəfə hicri qəməri üçüncü ilin ikinci yarısında, yəni miladi ilə doqquzuncu əsrdə təmir və bərpa edilmişdir. Türbənin girişi şimalda yerləşir ki, Ali-Buyə padşahı və daha sonra Məcid əl-Məlik Qumi tərəfindən tamamlanmışdır.

Hərəm binası aşağıda dördbucaqlıdır və hər bir küncü 8 metr hüdudundadır. Üst hissəsi bütün Səlcuqlu binalarında olduğu kimi, dördbucaqlı dörd qübbə, yəni dörd çardaqdan meydana gəlməkdədir.

Türbədə olan tarixi əsərlər
---------------------------

• Əbdüləzimə aid türbə sandığı; istehsal tarixi 1335 miladi.
• İki taxta kitabələri lövhəsi; yeni bir cüt taxta üzərinə əlavə olunmuşdur. Lövhələrin istehsal tarixi miladi 1444-cü il.
• Böyük taxta qapı. Şimal kəməraltı ilə qadınlar məscidi arasında iştirak edən bu qapının istehsal tarixi 1498 miladidir və Əmir Teymur dövrü üslublarındandır.