recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Xanlar Qurbanov** (tam adı: *Xanlar Kazım oğlu Qurbanov*; d. 20 yanvar 1950, Bakı) — Azərbaycan Milli İdman Assososiyasının prezidenti, Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsinin üzvü.

Həyatı
------

### Təhsili

Xanlar Kazım oğlu Qurbanov 20 yanvar 1950-ci ildə Bakının dağlı məhəlləsində anadan olmuşdur. Xızı-Bərmək mahalının qədim Xələnc kəndinin pəhləvanlar nəslindən olan Xanlar Qurbanov 1968-ci ildə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman İnstitutuna daxil olub, 1972-ci ildə oranı müvəffəqiyyətlə bitirmişdir. O, tələbəlik illərində sərbəst güləş üzrə beynəlxalq yarışların iştirakçısı olub, mükafatlar almışdır.

### Ailəsi

Bir oğul və iki qız atasıdır.

Fəaliyyəti
----------

İnstitutu bitirdikdən sonra təyinatla həmin institutun güləş kafedrasında müəllim vəzifəsinə seçilmişdir. 1968-ci ildə Moskva şəhərində Ümumittifaq Bədən Tərbiyəsi Elmi Tədqiqat İnstitutunun məqsədli aspiranturasını bitirib pedaqoji elmlər namizədi alimlik dərəcəsi adını almışdır. 1989-cu ildə dosent elmi adına layiq görülmüşdür. Həmin ildən bu günə kimi güləş kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışır. O, bacarığını respublikada idmanın sərbəst güləş növünün inkişafına sərf etmiş və bir çox pəhləvanlar yetirdirmişdir. Həmin idmançılar sərbəst güləş üzrə müxtəlif səviyyəli yarışlarda qalib gəlmişlər. Xanlar Qurbanov Azərbaycan Ali Atestasiya komisiyası tərəfindən professor elmi adına layiq görülmüşdür.

Tanınmış alim-idmançı Xanlar Qurbanov əldə etdiyi nailiyyətlərlə xarici ölkələrdə də şöhrət qazanmışdır. 1955-ci ildə Türkiyə respublikasının İstanbul Tibb-spor Universitetinin professoru fəxri adına layiq görülmüşdür. İdmanda göstərdiyi xidmətlərə görə Beynəlxalq Güləş Federasiyasının (FİLA) elmi komisiyasının üzvü seçilmişdir.

Azərbaycan Milli İdman Assososiyasının prezidentidir. O, Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsinin üzvüdür, Sərbəst və Yunan-Roma Güləş Federasiyasının icrakomunun üzvüdür. O, 1990–1995-ci illərdə Bakı şəhər Sovetinin deputatı olub. Bakının ictimai həyatında fəal iştirak edib.

Professor Xanlar Kazım oğlu Qurbanov onlarla kitab və məqalənin müəllifidir.

2020-ci ildə vəfat etmişdir.

Təltif və mükafatları
---------------------

* 1970-ci ildə idman ustası, 1982-ci ildən isə ümumittifaq dərəcəli hakimdir.
* Azərbaycan Respublikasının "əməkdar məşqçisi" adlarına layiq görülüb.
* Elm və təhsil sahəsində, bədən tərbiyəsi və idmanın inkişafında xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.
* Professor Xanlar Qurbanov "Vektor Beynəlxalq Elmi Mərkəzi" tərəfindən "Azərbaycanın tanınmış alimləri" və "XXI əsr Azərbaycan ziyalıları" diplomlarına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Milli İdman Növləri Assosiasiyası" (Azərbaycan dili). mys.gov.az. 5 iyun 2019 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  *Real TV.* "Xanlar Qurbanov vəfat edib" (az.). Youtube.com. 09.08.2020. İstifadə tarixi: 2020-08-09.

Ədəbiyyat
---------

* Tərlan Ağayev. Azərbaycanın Xızı-Bərmək Mahalının tarixi. II hissə, Bakı-2006
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Metsamor (dəqiqləşdirmə).
**Qaranqu**, **Sevcur**, **Qarasu**, **Metsamor** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Ağin (Ani) rayonunda çay.

Haqqında
--------

Ağin (Ani) rayonundakı Molla Gökçən və bulaqlardan alıb Arpaçaya tökülür. Hidronim M.Kaşğarinin armenian ass «Divanü-lüğət-it türk» əsərində «tutqun, çirkin, şübhəli» mənasında işlənən qaranqu sözü əsasında əmələ gəlmişdir. Sadə quruluşlu hidronimdir. 

Çayın adı dəyişdirilib Sevcur (Qarasu) və Metsamor qoyulmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Река Карасу на карте 1903 года". 2014-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-16.
2. ↑  PDF versiyası. // Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri. Müəllifi: İ. M. Bayramov; Redaktorları: B. Ə. Budaqov, H. İ. Mirzəyev, S. A. Məmmədov. Bakı: "Elm" nəşriyyatı, 2002, 696 səh. ISBN 5-8066-1452-2
3. ↑  Axundov A.A. Torpağın köksündə tarixin izləri, Bakı «Gənclik», 1983. s.63
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Talış (dəqiqləşdirmə).

**Talış dağları** — Azərbaycanın ucqar cənub-şərqində və İranın ucqar şimal-qərbində Ərdəbil ostanı və Gilan ostanı daxilində dağ silsiləsi.
Talış dağları əsas etibarilə üçüncü dövr çöküntülərindən təşkil olunmuşdur. Talış dağları Kiçik Qafqaz dağlarından Əlburz (İran dağlarına keçid həlqəsini təşkil edir və həqiqi hündürlüyü 2477 metrə çatan üç əsas dağ silsiləsi və onların bir sıra qollarından ibarətdir. Talış dağları Burova, və Pestəvərdən ibarətdir.

Talış dağlarında yağıntılar
---------------------------

Vilayətin daha cənub mövqeyi, yüksək termik vəziyyəti, Xəzər sahilində yerləşməsi, su buxarının miqdarının çox olmasını şərtləndirir ki, bu da Talış dağlarında, yağıntıların miqdarının çox olmasına gətirib çıxarır. Dənizə yaxınlıq və onun kifayət qədər hündürlüklü dağ silsiləsi ilə uyğunluq təşkil etməsi, bu dağların da rütubətli havanın daha cənuba doğru hərəkətinin qarşısını alması ilin soyuq dövründə şimal, şimal-şərq və şərqdən gələn soyuq hava kütlələrinin müdaxiləsi şəraitində bol yağıntıların yaranmasına gətirib çıxarır. Yerli əhəmiyyət daşıyan Xəzər mussonları zəif olur, yayda dənizdən quruya əsməsinə baxmayaraq özləri ilə bol yağıntı gətirmir. Deyilənlər bir daha göstərir ki, Talış dağlarında bol yağıntıların düşməsi yalnız Xəzər dənizinin təsiri ilə izah edilə bilməz. Əsas səbəb tədqiqat rayonunun fiziki coğrafi şəraiti, dəniz və atmosferin ümumi dövranının xüsusiyyətlərinin qarşılıqlı təsir edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan təbiəti haqqında ümumi məlumat". 2016-06-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-12-01.

Həmçinin bax
------------

* Qızyurdu

|  |  |
| --- | --- |
| Dağ | *Dağ ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

| ⛭Azərbaycan Azərbaycanın dağ və zirvələri Azərbaycan |
| --- |
| Böyük Qafqaz | 
* Babadağ
* Bazardüzü
* Beşbarmaq
* Gəmiqaya
* Şahdağ
* Xınalıq
* Şəkər əsası dağları

 |  |
| Kiçik Qafqaz | 
* Alaqaya
* Avey
* Göyəzən
* Keçəldağ
* Kəpəz
* Murovdağ
* Qapıcıq
* Gamışdağ
* İlandağ
* Qazangöldağ
* Küküdağ
* Qırxqız

 |
| Talış dağları | 
* Gömürgöy
* Qızyurdu

 |

| ⛭Asiya dağ sistemləri |
| --- |
| Altay | Antilivan | Böyük Qafqaz | Bırranqa | Qərbi Sayan | Himalay | Hindikuş | Cunqcur | Şərqi Sayan | İmeon | Qafqaz | Karakorum | Kopetdağ | Kunlun | Kiçik Qafqaz | Pamir | Sixote-Alin | Stanov yaylası | Tyan-Şan | Ural | Hamar-Daban | Elbrus dağı |  |
**Türkmənistan–Yaponiya münasibətləri** (*yap.* 日本とトルクメニスタンの関係) — Türkmənistan ilə Yaponiya arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. İki ölkə arasında münasibətlər Mərkəzi Asiya üstəgəl Yaponiya dialoqu vasitəsilə güclənsə, Türkmənistandakı çətin rejim ölkələr arasında iqtisadi əlaqələrin inkişafına mane olur.

Haqqında
--------

Yaponiya və Türkmənistan milli futbol komandaları qarşılaşırlar, 2019.
Ölkələr arasında diplomatik əlaqələr 1992-ci ilin aprelində qurulmuşdur. Yaponiyanın Türkmənistan səfirliyi 2005-ci ilin yanvarında Aşqabadda, Türkmənistanın Yaponiya səfirliyi isə 2013-cü ilin mayında Tokioda açılmışdır.

2020-ci ilin oktyabrına olan məlumata əsasən Türkmənistanda 12 Yaponiya vətəndaşı yaşayırdı. 2015-ci ilin oktyabrında Yaponiya baş naziri Şinzo Abe Türkmənistana rəsmi səfər etmişdir. Türkmənistan prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədov isə 2009, 2013, 2015 və 2019-cu illərdə Yaponiyada səfərdə olmuşdur.

2016-cı ildə Aşqabad şəhərində açılan Oğuz xan adına Türkmənistan Mühəndislik Texnologiyaları Universiteti yapon kurrikulumuna da malikdir. Hər il ən az 10 Türkmənistan tələbəsi Yaponiyada təhsil alır. 2009-cu ildə Yaponiya Beynəlxalq Əməkdaşlıq Agentliyinin Türkmənistana ayırdığı məbləğ 193 milyon yen idi.

### İdman

Yaponiya milli futbol komandası ilə Türkmənistan milli futbol komandası cəmi 1 dəfə qarşılaşıb. 2019-cu ildə Asiya kubokunun F qrupu çərçivəsindəki oyunda Yaponiya 3-2 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Japan-Turkmenistan Relations (Basic Data)". Yaponiya Xarici İşlər Nazirliyi (ingiliscə). İstifadə tarixi: 21 iyul 2021.
2. ↑  "Japan-Turkmenistan relations in coming years". News Central Asia (ingiliscə). 12 fevral 2018. 2022-01-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 iyul 2021.
3. ↑  "Group F: Japan 3-2 Turkmenistan". AFC (ingiliscə). 19 yanvar 2019. 2021-08-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 iyul 2021.

Xarici keçidlər
---------------

* Türkmənistanın Yaponiya səfirliyi
**Cəlaliyyə** (*fars.* جللییا‎) — Naxçıvan hakimi, məlikə (XIII əsrin 20-ci illəri), Azərbaycan Atabəylər dövlətinin ikinci hökmdarı atabəy Məhəmməd Cahan Pəhləvanın Zahidə xatundan olan qızı, atabəy Özbəyin bacısı, Xarəzmşah Cəlaləddin Mənguberdinin şəxsi münşisi.

Həyatı
------

Şihabəddin ən-Nəsəvinin Cəlaliyyə haqqında məlumatı "*Məlikə Cəlaliyyə, Naxçıvanın sahibəsi*" sözləri ilə başlayır. 1224-cü ildə monqolların dağıtdığı Xarəzmşahlar dövlətinin hökmdarı sultan Məhəmmədin oğlu Qiyasədin Pirşah Azərbaycana yürüş edir. Hücumların qarşısını almaq iqtidarında olmayan Özbək, iqta mülkü kimi Naxçıvana sahib olan bacısı Cəlaliyyəni Pirşaha ərə verməklə barışıq əldə edir. Azərbaycan Atabəylər dövlətinin süqutundan sonra Naxçıvan Cəlaliyyənin mülkü olaraq qalır. Cəlaliyyə haqqında mənbələrdə olan sonrakı məlumat Cəlaləddin Mənguberdinin vəziri Şərəf əl-Mülkün bu işə Cəlaliyyənin oğulluğu, ona naxələf çıxmış məmlük Aytoğmış təhrik etmişdi. Naxçıvan civarında baş verən döyüş vəzirin qoşununun məğlubiyyəti ilə nəticələnir. Ən-Nəsəvi Cəlaliyyənin sarayında, adətən, kişilərin danışdığı "*hacib*" (sarayın işlər müdiri, kamergeri) vəzifəsini icra edənin o zaman qadın olması haqqında məlumat verir. 1228-ci ildə gürcü qoşunlarını darmadağın etmiş, ətraf yerləri ələ keçirmiş Xarəzmşah Cəlaləddin Mənguberdi Cəlaliyyənin təklifi ilə Naxçıvana gəlir. Öz mülklərini qorumağa çalışan Cəlaliyyə sultanla nikah kəsdirir. 1231-ci ildə monqolların ikinci yürüşü zamanı Naxçıvan işğal olunur. Bundan sonrakı dövr mənbələri Cəlaliyyə haqqında heç bir məlumat vermir.

Həmçinin bax
------------

* Eldənizlər
* Zahidə xatun
* Şəmsəddin Eldəniz

İstinadlar
----------

1. 1 2  Cəlaliyyə // Naxçıvan Ensiklopediyası. I cild (Təkmilləşdirilmiş və yenidən işlənmiş ikinci nəşr). Naxçıvan: AMEA Naxçıvan bölməsi. V. Y. Talıbov. 2005. səh. 108 — 109. ISBN 5-8066-1468-9.

### Ədəbiyyat

* Bünyadov Z. M. Azərbaycan Atabəyləri dövləti [1136–1225], B. 1985;
XVII əsrdə Yan Layju tərəfindən yaradılmışdır. Dinin tərəfdarları konfusiçiliyin təbliğ etdiyi əxlaqi normalara riayət edir, tütün məmulatları və alkoqol qəbul etmirlər. XIX əsrin sonu, XX əsrin əvvəllərində Saylisao Çinin şimal əhalisi arasında kifayət qədər geniş yayılmışdır. Kommunist Partiyası hakimiyyətə gəldikdən sonra din ardıcıllarının kortəbii şəkildə Tayvana köçməsi, icma rəhbərlərinin isə Çini tərk etməsinə qadağa qoyulması, uzun müddət bu dinin Tayvanda nüfuz qazana bilməməsinə səbəb olmuşdur. Yalnız 1950-ci ilin mayında daxili işlər nazirliyində qeydiyyatdan keçdikdən sonra onun fəaliyyətində irəliləyişlər baş vermişdir. Saylisaonun ideyalarına hörmətlə yanaşan və mütəmadi olaraq, onun keçirdiyi tədbirlərdə iştirak edən istənilən din mənsubu onun üzvü ola bilər. Hazırda Tayvanda Lisao adı altında fəaliyyət göstərir.

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Din ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Qatır** — atla uzunqulağı cütləşdirməklə əldə edilmiş, təsərrüfatda mühüm əhəmiyyət kəsb etmiş, əhliləşdirilmiş heyvan.

Qatır nəqliyyat vasitəsi kimi
-----------------------------

Azərbaycanın dağlıq və dağətəyi bölgələrində minik vasitəsi kimi hələ qədim zamanlardan qatırdan da geniş istifadə olunuşdur. Çoxlu yükgötürmə qabiliyyəti, sıldırımlı dağ yoları üçün daha münasibliyi, aclığa və susuzluğa daha davamlı olması onun əhəmiyyətli nəqliyyat vasitələrindən birinə çevrilməsinə şərait yaratmışdır. Qatır Qafqazda ən azı ilk sinifli cənmiyyət dövründən əsas nəqliyyat vasitələrindən biri olmuşdur.

Qatırı, atla uzunqulağı cütləşdirməklə də əldə edirdilər. Aşşur və Urartu, həmçinin orta əsr mənbələrinə əsasən, hələ qədim zamanlardan Cənubi Qafqazın dağlıq bölgələrində yük daşımaq üçün qatırdan istifadə edilmişdir. Vaxtilə Azərbaycanda olmuş, X əsr ərəb coğrafiyaşünas səyyahı İbn Hövqəl yazırdı ki, "burada sağlam gövdəli, güclü, dözümlü qatır cinsləri yetişdirilir". Bərdə də yetişdirilən qatır cinsləri o qədər şöhrət qazanmışdılar ki, onları Xorasan, Suriyaya və başqa ölkələrə aparırdılar. Avropa səyyahı L.Çempenin yazdığına görə, hər il 500, bəzən də 1000 baş qatıra yüklənmiş Azərbaycan ipəyi ölkənin sərhədlərində uzaqlara aprılırdı.

XIX-XX əsrlərin əvvəllərində Azərbaycanda qatırdan geniş istifad olunması davam edirdi. XIX əsrin 50-ci illərində Şamaxı, Nuxa, Şuşa və Lənkəranda 18 min baş, həmin əsrin 60-cı illərində isə 32500-dən çox qatır və uzunqulaq olmuşdur.

Qatır yetişdirmək çətin olduğundan, onları baha qiymətə satırdılar. XIX əsrin sonlarında Yelizavetpol quberniyasında yetişdirilən iri və güclü qatırların hər biri 200-300 rubla satılrıdı. 28 Buna görə də quberniyanın Qazax qəzasında XIX əsrin 80-ci illərində cəmi 97 baş qatır qeydə alınmışdı.

XIX əsrdə yük nəqliyyatı vasitəsi kimi qatırdan xarici kaptalistlər geniş istifadə edirdilər. Şəmkirdə Şərab istehsalı ilə məşğul olan alman Forer qardaşları iş heyvanı kimi qatıra yüksək qiymət verirdilər. 1879-cu ilə kimi Simens qardaşları şirkəti də mis zavodlarını odun kömürü ilə təchiz etmək, Bakı və Batumidən gətirilən dəmir qırınıtılarını almaq və istehsal olunmuş məhsulu daşımaq üçün 200 baş at və qatırdan istifadə etmişdir.

Mənbə
-----

Xarici keçidlər
---------------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Heyvanlar** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |

| ⛭Əhliləşdirilmiş heyvanlar |
| --- |
| Ev heyvanları | 
Akvarium balıqları •
Sarıbülbül •
Cırtdan adadovşanı •
Pişik •
Əhliləşdirilmiş siçovul •
Hind donuzu •
Tutuquşular •
Köpək •
Dağsiçanları
 |
| Sərgi | 
Göyərçin •
Fısıldayan qu quşu •
Tovuz quşu
 |
| Məməlilər | 
Alpaqa •
Camış •
Dəvə •
Keçi •
İnək •
Evdovşanı •
Lama •
At •
At qatırı •
Qatır •
Qoyun •
Maral •
Ulaq •
Donuz •
Fil •
Yak
 |
| Quşlar | 
Qaz •
Hinduşka •
Toyuq •
Müşk ördəyi •
Bildirçin •
Dəvəquşu •
Ördək •
Qırqovul •
Firəngtoyuğu
 |
| Həşəratlar | 
Koşenil yastıcası •
Arı •
İpəkqurdu •
Çin palıd tovuzquşugözü •
 |
**Türkiyə-Yunanıstan əhali mübadiləsi** — 1923-cü ildə Yunanıstan, Türkiyə və Bolqarıstan arasında məcburi əhali mübadiləsi. Yunanıstanın 1919-1922 İkinci Yunan-Türk müharibəsində məğlubiyyətinin və Lozanna Sülh Müqaviləsinin bağlanmasının nəticəsi idi. 

Yunanıstan ilə Türkiyə Böyük Millət Məclisi arasında 30 yanvar 1923-cü il tarixində imzalanan Konvensiya və Protokola uyğun olaraq 1 may 1923-cü ildən həyata keçirilir. Mübadilə təxminən 2 milyon insanı əhatə edir və xüsusilə Kiçik Asiya və Şərqi Trakyanın yunan əhalisi ilə əlaqəli bir məcburiyyət xarakteri daşıyır. Mübadilənin əsas məqsədi keçmiş Osmanlı İmperiyası ərazisində formalaşmış dövlətlərin milli tərkibini homogenizasiyalaşdırmaq və potensial etnik-dini azlıqlar tərəfindən separatizmin inkişafının qarşısını almaq olur.

Mübadilə şərtləri
-----------------

Yunanıstan ilə Türkiyə arasında mübadilə dini (etnik deyil) əsaslarla həyata keçirildi. Beləliklə yunan dilində danışan müsəlmanlar Yunanıstan ərazisini tərk etmək məcburiyyətində qaldı (xüsusən Krit - Krit müsəlmanları), yarımadanın içərisindən gələn xristianların əksəriyyətinin onsuz da yunan dilini itirərək türk dilini ana dili bilməsinə baxmayaraq Türkiyəni tərk etdi. 

Yunanıstan və Bolqarıstan arasında mübadilə etnik xətt üzrə baş verdi. Bolqarıstan və Türkiyə məcburi əhali mübadiləsi aparmadı. Eyni zamanda, demək olar ki, bütün pravoslav bolqarlar Türkiyə ərazisini tərk etdi. Türkdilli və digər müsəlmanlar isə davamlı mühacirliyə baxmayaraq Bolqarıstanda əhəmiyyətli sayda yaşamağa davam etdi.

Evakuasiya
----------

Xristianların (təxminən 1,5 milyon nəfər) evakuasiyası, Şimali Yunanıstandan (əsasən Makedoniyadan) gələn müsəlmanların evakuasiyası ilə izlənildi. Nəticədə XVI əsrin əvvəllərinə qədər xristian (yunan-slavyan) əksəriyyətini böyük ölçüdə itirən qədim yunan şəhəri olan Saloniki yenidən yunanlaşdırıldı. Bundan əlavə Krit tamamilə Yunan və Xristian oldu. Eyni zamanda İstanbul xaricində, Qərbi Türkiyənin şəhərləri xristian sakinlərini itirdi. Mübadilə açıq şəkildə qeyri-bərabər idi: 1,5 milyon xristian, 0,5 milyon müsəlman daimi yaşayış yerini dəyişmək məcburiyyətində qaldı. Yunanıstanda sosial böhran yarandı, bu da böyük şəhərlərdə (əsasən Afinada, Salonikidə gecə qonduların sayı artdı), kütləvi işsizlik, artan yoxsulluq və aclıq, xaricə kütləvi mühacirətlər müşahidə edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Convention concerning the Exchange". 2015-07-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-30.
**Cartoon Network Hindistan** — AT&T-nin rəhbərliyi ilə Warner Media beynəlxalq yayım şəbəkəsi altında yayımlanan Hindistanın rəqəmsal peyk və kabel televiziya kanalı. 1 may 1995-ci il tarixində yayıma başlayan telekanal, Hindistanda fəaliyyət göstərən ilk uşaq telekanalıdır. Kanalın baş qərargahı Mumbay, Maharaştradır.

2020-ci ilin oktyabr ayına kimi CN tamaşaçı statistikasına görə Hindistanda yeddinci sırada, ən çox izlənən uşaq kanalı olmuşdur.

Tarixçə
-------

1 may 1995-ci ildən 2 oktyabr 2005-ci ilə qədər istifadə olunan orijinal Cartoon Network loqosu. Loqo həmçinin, ticarət nişanı kimi istifadə olunurdu.
Cartoon Network Hindistanda 1 may 1995-ci ildə fəaliyyətə başlamış ilk uşaq telekanalıdır. Yayım ilk öncə, Turner Classic Movies-in səhər 05:30-dan axşam 05:30-a kimi (sonralar, 09:00) yayımlanan proqramlarından ibarət idi. CN 1 iyul 2001-ci ildə 24 saatlıq bir kanal kimi yayımına davam etmişdir.

Orijinal yayım *Ayı Yoqi Şou*, *Top Ket*, *Çaxmaqdaşlar* və *Skubi-Du* kimi Hanna-Barbera cizgi filmlərindən ibarət idi. Kanal sürətlə inkişaf etməyə başladı və 1996-cı ildə ilk dəfə MGM cizgi filmlərini (*Tom və Cerri*, *Drupi* və *Spayk və Tayk*) yayımladı və (Time Warner-in Turneri 1996-cı ildə satın aldıqdan sonra) Warner Bros. şoularını 1997-ci ildə (Looney Tunes və digər Looney Tunes ilə əlaqəli cizgi filmləri) yayımlamağa başladı. 1998-ci ildə Cartoon Network ilk orijinal şouları olan *Space Ghost Coast to Cost* və *The Moxy Show*-u yayımladı.

Növbəti 2000-ci ildə, "Güclü Qızlar", "Mayk, Lyu və Oq" və "Cəsur it" də daxil olmaqla daha çox CN-in orijinalları təqdim edildi. DC animasiya kainatı serialının premyerasına 2000-ci illərdə "Betmen (2000)" ilə başlayan Yeni "Betmenin Macəraları (2000)", "Betmenin İntiqamı (2001)", "Supermen (2001)" və "Ədalət Birliyi (2002)" ilə başladı.

2001-ci ildə "Böyük Şəhərdəki Qoyunlar", "Time Squad" və "Samurai Cek" kimi cizgi filmləri Hindistanda premyeraya başladılar. 1 iyul 2001-ci ildə CN 24 saatlıq bir kanal oldu.

.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Roy, Tasmayee Laha.* "Pogo & Cartoon Network go local with India Originals". Exchange4media. 5 mart 2020. 2022-02-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 sentyabr 2020.
2. ↑  "Cartoon Network to go 24 hours from 1 July". March 20, 2001. August 11, 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: August 10, 2017.

Xarici keçidlər
---------------



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Televiziya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Qara tut** (*lat.* Morus nigra) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin tutkimilər fəsiləsinin tut cinsinə aid bitki növü.

Qara tuta Xartut da deyilir. Tutun Azərbaycanda və Orta Asiyada keyfiyyətli və iri meyvəsi olan növ müxtəliflikləri vardır. Xartutun meyvəsi tünd qara, qırmızı və ya tünd bənövşəyi rəngdə, turşa-şirin dadlı və
ətirlidir.

Xartutun tərkibində 9% şəkər, 2,86% üzvi turşu, 2,03% zülal, 0,36% zülalsız azotlu maddələr, 0,55% pektin maddəsi vardır. Xartutdan mürəbbə, şirə və jele hazırlanır

Təbii yayılması
---------------

Təbii hаldа İrаn, Qаzахıstаn, Rоstоv-Dоn, Əfqаnıstаn və Оrtа Аsiyа ölkələrində çох gеniş yаyılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 10-15 m-ə çаtаn, çətiri nisbətən sаllаq budаqlаrа mаlik аğаcdır. Cаvаn budаqlаrı qısа, yоğun, sərt, nаrın tükcüklərlə örtülmüşdür. Yаrpаğı yumurtаşəkilli, tаm kənаrlı və yа 2-3 dilimli, uzunluğu 7-9 sm, еni 3-4 sm-ə çаtır. Yаrpаq аyаsı yumurtаşəkilli, ürəkvаri və yа silindrik fоrmаdа оlub, üst tərəfdən pаrlаq, tünd yаşıl, аlt tərəfdən isə bоzumtul-yаşıl rənglidir. Qаrа tut аğ tutа nisbətən yаrpаğını gеc tökür. Çiçəkləri bircinsli, еrkək və dişi çiçəkləri hаmаş çiçək qrupları əmələ gətirir. Mаrt-аprеl аylаrındа çiçəkləyir. 
Mеyvəsinin uzunluğu 2-2,5 sm-ə çаtır, bənövşəyi-qаrа rənglli, iyun-iyul аylаrındа yеtişir. Tохum və cаlаq vаsitəsi ilə çохаldılır.

Еkоlоgiyаsı
-----------

Qаrа tut аğаcı аğ tutа nisbətən gеc inkişаf еdir, qurаqlığа və sоyuğаdаvаmlı, tоrpаğа tələbkаr оlmаyаn, istisеvən bitkidir. Dinclik dövrü 4-5 аy çəkir. Gеc yаrpаqlаyаrаq özünü sоyuqdаn qоruyа bilir.

Аzərbаycаndа yаyılmаsı
----------------------

Bütün rаyоnlаrdа gеniş yаyılmışdır.

İstifаdəsi
----------

Mеyvələrindən sirkə, dоşаb, şərаb hаzırlаnır. Mеyvələri оrqаnizmdə qаnı аrtırır, susuzluğu аrаdаn qаldırır, mаddələri tənzimləyir, sоyuqdəymədə yахşı təsir göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 986.
2. ↑  "Əhmədov Ə-C.İ. Əliyev N.T. Meyvə və tərəvəzin əmtəəşünaslığı. Ali məktəb tələbələri üçün dərslik. Bakı, ADIU-nin nəşriyyatı, 2009" (PDF). 2022-03-21 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2011-06-21.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q161040
* Wikispecies: Morus nigra
* APDB: 149019
* APNI: 116548
* BioLib: 3495
* BOLD: 254202
* Ecocrop: 2349
* EoL: 596202
* EPPO: MORNI
* EUNIS: 175309
* FoAO2: Morus nigra
* FoC: 220008839
* GBIF: 5361888
* GRIN: 24619
* iNaturalist: 126741
* IPNI: 854688-1
* IRMNG: 10690822
* ISC: 34830
* ITIS: 19069
* NBN: NBNSYS0000034365
* NCBI: 85232
* NZOR: c8eb5a49-d395-4ef3-83ba-2c93d173a173
* PalDat: Morus\_nigra
* PfaF: Morus nigra
* PFI: 291
* Plant List: kew-2501426
* PLANTS: MONI
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:854688-1
* Tropicos: 21300470
* WoI: 1472
* WFO: wfo-0000447931

 |
**Avropa ədəbiyyatı** — Avropa ədəbiyyatı kimi tanınan Qərb ədəbiyyatı, Avropa dillərində qərb mədəniyyətində kontekstində yazılmış ədəbiyyatdir və onların yarandıgı dövrlərə görə formalaşır.

16 əsr Renessans dövrü, Qızıl dövr
----------------------------------

Orta əsrlər və erkən müasir İngiltərə, "protestant estetikasının" inkişaf etdirildiyi reformasiya dövrü idi, İngiltərə Kilsəsi isə öz şöhrətini Papadan ayırmağa və Roma Katolik Kilsəsinin təlimlərindən uzaqlaşmağa çalışdı. Bu dövr ədəbiyyatı bir qrup şair bu reformasiyadan, Papanın rədd edilməsindən və Roma Katolik Kilsəsindən uzaqlaşaraq yaradıcılıqlarını genişləndirməsiylə çiçəklənməyə başladı. Bunlar arasında Con Donne, Corc Herbert və Tomas Traherne ən görkəmli şəxslər var idi ki, onlar "vəhyçi poetika" kimi tanınan cərəyanı təmsil edirdilər.

== 17-ci əsr Yakoben dövrü==çox erkən müa
Qərb ölkələrindəki nəsr və poetik ədəbiyyat, ən müasir dövrdə İngiltərədə, fərqli Bibliya təsirinə malik idi və yalnız 18-ci əsrin Maarifçilik dövründə rədd edilməyə başladı. 17-ci əsrdə Avropa poeziyası Müqəddəs Kitabın ayələri və təlimləri üzərində düşünməyə və ya onlara istinad etməyə meyilli idi, buna misal olaraq natiq Corc Herbertin "Müqəddəs Yazılar (II)" əsərini göstərmək olar ki, burada Herbert bibliya liqaturalarına çox etibar edir.
17-ci əsrdə İngiltərədə daha geniş və daha geniş anlayışlardan istifadə edərək reallığa məna gətirməyə və izah etməyə çalışan fəlsəfənin bir qoluna istinad edən metafizik bir qrup metafizik ədəbi fiqurun doğulmasına səbəb olan Yakoben dövrü kimi xarakterizə olunur. Bu dövrdə ədəbi xüsusiyyətlərdən, o cümlədən təkəbbürlərdən istifadə adi hal kimi yazıçıların mesaj vermək və ya fikri inandırmaq metodları idi.

18 əsr Maarifcilik dövrü, Uca dövr
----------------------------------

Maarifçilik dövrü bir çox qərb ölkələrində 18-ci əsri əhatə edən inkişaf dövrü idi. Son illərdə bu "maariflənmə" dövrü həm "mülayim" və həm də "radikal" formada iki inkişaf istiqamətlərinə bölündü və təbiətinə görə əvvəllər düşünüldüyündən daha az ahəngdar olduğu müşahidə edildi. Henry Farnham "Amerikada Maarifləndirmə" kitabında qeyd etdi ki, "Mötədil Maarifçilik tarazlığı, nizamı və dini güzəşti təbliğ edir", "İnqilabi Maarifçilik" isə "köhnənin məhvindən yeni səma və yer qurmağa" cəhd edir. .

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2775976092 · NKC: ph120062 |
**Orelyak qoruğu** (bolq. Ореляк) — Bolqarıstanın cənub-qərbindəki Pirin dağ silsiləsinin mərkəzi hissəsində yerləşən təbiət qoruğu. Blaqoevqrad vilayəti Qose-Delçev icmasında yerləşir. 22 fevral 1985-ci ildə Mərkəzi Pirinin ən yüksək zirvəsi olan Orelyak dağının (2099 m) kənarındakı köhnə fıstıq meşələrini qorumaq məqsədi ilə qurulmuşdur. Qoruq 757 ha (7,57 km²) ərazini əhatə edir.

Coğrafiya
---------

Qoruğun sərhədləri Aurelak dağının şimalındakı əsas dağ silsilələri boyunca uzanır. Silsilə özü ehtiyatın tampon zonasında yerləşir. Ən şərq hissəsi Marevo çayının qolu olan Lajniçka çayının vadisindədir. Qoruq 900–1800 m hündürlükdə yerləşir. Dağlar mərmər suxurlardan təşkil olunub. Aralıq dənizi iqlimi tipinmə xas olsada dağlarda alp tipi hakimdir.

Flora
-----

Meşə fıstığı qorunmaq üçün olduqca vacibdir. Onların orta yaşı 150 ildən çoxdur. Buna baxmayaraq meşələr çox sıx qalmışdır. Qoruğun aşağı hissəsində fıstıq meşələri, digər ərazilərdə Ostrya və Ağ göyrüş kimi bitkilər yayılmışdır. Təxminən 1700 m hündürlükdə balkan şamının elə də böyük olmayan ərazidə yayılmışdır.

Qoruq Bolqarstan və Balkanlar üçün endemik bitki növlərinin yayılma ərazisidir: Sideritis scardica, Draba scardica, Achillea chrysocoma, Saxifraga ferdinandi-coburgi, Viola grisebachiana, Polygala rhodopaea, Arabis ferdinandi-coburgii, Thymus perinicus.

Fauna
-----

Qoruğun ərazisinin kiçik olmasına baxmayaraq faunası rəngarəngdir. Qoruğun tipik heyvanlarına daxildir:qonur ayı, adi canavar, adi tülkü, çöldonuzu, avropa cüyürü, ləkəli salamandra və yunan qurbağası.

Ətraf mühit rejimi
------------------

Ən sərt ətraf mühit rejimi olan ərazidir. Ətraf mühitin qorunması elmi; qeyd olunmuş yollar boyunca ekskursiyalar, daxil olmaqla təhsil məqsədləri üçün; ekosistemdəki pozğunluqları aradan qaldırmaq, başqa yerlərdə bərpası üçün toxum, vəhşi bitki və heyvan toplamaq; təbii fəlakətlərdən və torpaq sürüşmələrindən təsirlənən meşələrdə yanğınsöndürmə və sanitariya tədbirlərixaricində hər hansı bir fəaliyyət qadağandır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Register of the Protected Territories and Zones in Bulgaria". Official Site of the Executive Environment Agency of Bulgaria. 10 December 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 December 2017.
2. ↑  "Резерват «Ореляк»". 2020-04-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-13.
3. ↑  "Orelyak Reserve". Official Site of the Regional Inspectorate on Environment and Water – Blagoevgrad. 6 May 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 December 2017.

Mənbə
-----

* "Official Site of the Ministry of Environment and Water of Bulgaria". İstifadə tarixi: 11 December 2017.
* "Orelyak Reserve". Official Site of the Regional Inspectorate on Environment and Water – Blagoevgrad. İstifadə tarixi: 11 December 2017.
Basketbol meydançası.
**Basketbol meydançası** — basketbol oynamaq üçün düzbucaqlı formada, səthi hamar və bərk olan sahə. FİBA-nın rəsmi oyunları üçün meydançanın ölçüləri 28 metr uzunluğuna, 15 metr enində olmalıdır. Digər yarışlarda meydança ölçüləri azı 28х15 metr olmalıdır.

Meydança tavanının hündürlüyü ən azı 7 metr olmalıdır. Meydança səthi hər tərəfdən və yetərincə işıqlandırılmalı. İşıq mənbəyi elə yerləşməlidir ki, o oyunçuların görməsinə mane olmamalı. 1960-cı illərə qədər rəsmi oyunlar həm açıq, həm də, qapalı idman zallarında keçirilirdi. 1968-ci ildən bütün rəsmi oyunlar qapalı idman zallarında keçirilir.

Quruluşu
--------

### Mərkəzi dairə

Mərkəzi dairə meydançanın mərkəzində yerləşir və radiusu 1,80 metrdir.

### Mərkəzi xətt

Mərkəzi xətt arxa xətlərə paralel çəkilir və hər iki yan xəttdən 15 sm çıxmalıdır.

### Meydança sərhəddi xətləri

Meydançanın uzunluğu istiqamətində çəkilən sərhəd xətti yan xətt, eninə istiqamətdə çəkilmiş sərhəd xətti isə arxa xətt adlandırılır.

### Üçxallıq xətt

Rəqib səbəti yaxınlığındakı ərazidən başqa meydançanın ərazisi üçxallıq zona hesab olunur. Üçxallıq zona ikixallıq zonadan yarım çevrə formasında çəkilmiş xətlə ayrılır. Çəkilmiş bu yarım dairənin radiusu 6,75 metrdir (1 oktyabr 2011-ci ildən).

### Cərimə atışı xətti

Cərimə atışı xəttinin uzunluğu 3,60 metr olur. O arxa xətlərdən 5,80 metr məsafədən çəkilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The FIBA Central Board approves historic rule changes" (Press-reliz). FIBA. 2008-04-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-07. (ing.)

Xarici keçidlər
---------------

* Basketbol meydançası haqqında Arxivləşdirilib 2018-06-16 at the Wayback Machine (ing.)
* Basketbol meydançası haqqında (ing.)
Э
Milli geyim.
**Kosovo albanları** (alb. Shqiptarët në Kosovë, **Kosovarlar**, alb. Kosovar) — Kosovo Respublikasında say baxımından üstünlük təşkil edən etnik qrup. Bu qrupuna daxil olan albanların böyük əksəriyyəti islam dinində etiqat edir. Az miqdarda katolik xristian albanlarda da vardır.

Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasında 1991-ci il siyahıya alınmasına görə Kosovoda 1 596 072 etnik alban (ümumi əhalinin 81,6 %) yaşayırdı. 2000-ci ilə görə onların sayı 1 584 000 ilə 1 733 600 (ümumi əhalinin 88 %) arasında dəyişirdi. Hazırda isə onların sayı ümumi əhalinin 92,93 % təşkil edir.

Kosovo albanları sadəcə olaraq bir etnik albanlardır. Onlar yerli və gəlmə olmaqla iki qrupa bölünürlər. Alban diasporunun böyük qismi Kosovo müharibəsindən sonra formalaşmışdır. Onların böyük əksəriyyəti ölkələrindən kənarda əsasən Almaniya və İsveçrədə cəmləşmişlər. Almaniyada etnik baxımından kosovo albanı olan 300 min insan yaşayır. İsrveçrədə isə təxmini 200 min insan məskunlaşmışdır.

Tarixi
------

Albanların Kosovoya köçü əsasən orta əsrlər dönəminə təsadüf edir. Xüsusi olaraq Osmanlı imperiyası dönəmində albanlar bölgənin iqtisadiyyatına öz töhfələrini vermişdir. 1981-ci ildə Kosovalı alban tələbələri Yuqoslaviya daxilində Kosovonun Respublikaya çevrilməsini istəyən etiraz aksiyaları keçirmişlər. Bu etirazlar mərkəzi Yuqoslaviya hökuməti tərəfindən sərt şəkildə qarşısı alınır. Yuqoslaviyada baş qaldıran serb millətçiliyi ölkə daxilində münaqişələri dahada alovlandırır.
Buna cavab olaraq 1990-cı il iyulun 2-də Alban parlamenti Kosovanı müstəqil bir ölkə elan etdir. Albanlar tərəfindən Azadlıq ordusu təşkil edilir. Albanlar serblərin millətçilik əməllərini önləmək üçün münaqişəyə cəlb oldular. Serb hökuməti Xorvatiya və Bosniya və Hersoqovinada müharibə bitdikdən sonra bu bölgələrdən gəlmiş qaçqınları Kosovoya yerləşdirməyə başladı. Sonradan isə onlar geri qaytarıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Minority Communities in the 2011 Kosovo Census Results: Analysis and Recommendations" (PDF). European Centre for Minority Issues Kosovo. 18 December 2012. 2014-01-03 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 3 September 2014.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  "Emigration in Kosovo (International Emigation) - Page 32-38". Kosovo Agency of Statistics, KAS. 2015-01-28 tarixində arxivləşdirilib.
3. 1 2  "Die kosovarische Bevölkerung in der Schweiz" (PDF). 2017-12-01 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-22.
4. 1 2  "Donner une autre image de la diaspora kosovare". 2015-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-22.
5. ↑  "Kosovari in Italia". 2016-04-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-22.
6. ↑  Р. Элси,Исторический словарь Косово (2010).стр.276
7. ↑  Exakt antal är okänt; Makedonien har en albansk minoritet på 25%. Omkring 250,000 kosovoalbaner flyttade till Makedonien under Kosovokriget, Arxivləşdirilib 2015-07-12 at the Wayback Machine Arxivləşdirilib 2012-10-21 at the Wayback Machine men det är okänt hur många som stannade kvar efter kriget.
8. ↑  "Judah (2008)". 2012-10-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-22.
Pul
**10 Litva litası** (lit. dešimt litų) — Litva milli valyutası əskinası. Əskinas bütün Litva əskinasları kimi (500 litalıq əskinas istisna olmaqla) 135×65 mm ölçüyə malikdir. Əskinasın üzərində "Lituanika"(ru) təyyarəsi və pilotları Daryus Steponas(ru) və Stasis Qirenas(ru) təsvir olunub.

Tarixi
------

İlk dəfə 1922-ci ildə istifadə edilməyə başlayıb. 1941-ci ildə SSRİ-in Litvanı ilhaq etməsi ilə dövrəyyədən kənarlaşdırıldı və rublla əvəz olundu. 1992-ci ildə yenidən lita dövriyyəyə buraxıldı. Əskinas dörd dəfə müxtəlif seriyalarda dövriyyəyə buraxılmışdır (1993-cü ildə iki dəfə, 1997 və 2001-ci illərdə bir dəfə). 2007-ci ildən bəri on litalıq əskinas ən aşağı nominallı əskinasına çevrildi, çünki bir, iki və beş litalıq əskinaslar istifadədən çıxarıldı.

Dizayn
------

Əskinas tünd göy rəng sxeminə malikdir və olçüsü 136 millimetr (5,4 düym) × 65 millimetr (2,5 düym)dir. Bütün Litva əskinaslarında olduğu kimi bu əskinasın da üz tərəfində məşhur şəxslər, arxa tərəfində isə məşhur məkanlar göstərilib. Əskinasın ön tərəfində iki litvalı pilot Steponas Daryus və Stasis Qirenas təsvir edilmişdir. Onlar "Lituanika"(ru) uçuşu ilə məşhurdurlar. 1933-cü ildə Nyu-yorkdan Kaunasa doğru 6411 kilometrlik uçuş həyata keçiriblər, lakin təyinat məntəqəsindən 650 kilometr aralıda qəzaya uğrayıb və həlak olublar. Əskinasın arxa tərəfində təyyarənin Atlantik okean üzərində uçuşu təsvir olunub. Əskinasın üz tərəfində sol hissədə böyük *10* rəqəmi və *Lietuvos banko valdybos pirmininkas* (Litva Bankının İdarə Heyətinin sədri) sözləri həkk olunub. Əskinasın digər üzündə sağ yuxarı küncə Litva gerbi təsvir olunmuşdur.

Mühafizə elementləri
--------------------

Mühafizə elementlərinin siyahısı:

Əskinaslar kəskin bucaq altında işığa tərəf əyildikdə portretlərin sağında 10 LTL yazısı görünür.

Əskinas iti bucaq altında əyildikdə təhlükəsizlik ipində iki dəfə çap olunan 10 rəqəmi də nəzərə çarpır.

2007-ci il buraxılışının yeni 10 litası əskinaslarında mikroperforasiya edilmiş *10* rəqəmi yoxdur.

Əskinas kağızı ultrabənövşəyi şüalar altında floresan etmir(parlamır).

Su nişanı — Litvanın dövlət gerbi — əskinas gur işıq altında olduqda görünür.

Təhlükəsizlik ipi ultrabənöşəyi şüalar altında göy-qurşağı rənglərinə boyanır.

Təyyarənin təsvirində *Lituanica* və *NR 688 E* mikromətnləri yer alıb.

Üz tərəfindəki 10 rəqəminin konturları ultrabənövşəyi işıq altında qəhvəyi və sarı rəngə boyanır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Info about 10 litų". 2012-01-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-11-03.
2. ↑  "Security features of 10 litų". 2012-11-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-11-03.
Gümüş obol. E.ə. 449-cu ildən sonra. Afina.
**Obol** (q.yun. ὀβολός, translit. *obolos*, həmçinin *ὀβελός* (translit. *obelós*), *ὀβελλός* (translit. *obellós*), *ὀδελός* (translit. *odelós*). hərfi tər. "mismar"; *lat.* obolus) — Qədim Yunanıstanda yaranan çəki vahidi və valyuta.

Tarixi
------

Obol Qədim Yunanıstanda ilk öncə çəki vahidi, sonralar isə 1/6 dirhəmə bərabər mis pul kimi istifadə olunurdu. Əlavə olaraq, obol IX–X əsrlərdə Bizans imperiyasında 1/2 follisə bərabər mis pul vahidi. IX əsrdə Fransada isə 1/2 denyeyə bərabər mis pul vahidi idi.

### Mərasimdə istifadə

Qədim yunanlar oboldan dəfn zamanı, adətən, ölünün ağzına qoyulan pul kimi də istifadə edirdi. Etiqada görə mərhum pulu, onu yeraltı Axeron çayından keçirəcək meyit aparana (Xarona) verməli idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  ὀβολός Arxivləşdirilib 2022-06-08 at the Wayback Machine. Liddell, Henry George; Scott, Robert; *A Greek–English Lexicon* at the Perseus Project.
2. 1 2  Обол // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 316.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Obol ilə əlaqəli mediafayllar var.

* A History of Measures The Use of Obeliskoi (Internet Archive)
* How we came to know about the iron obols, the antecedents of the drachma
Antarktida
**Antarktidanın geologiyası** — Antarktidanın geoloji tədqiqatları tarixi iki əsas mərhələyə ayrılır:

I mərhələ 1901-1956-cı illəri əhatə edir.

Antarktida üzrə 1907-ci ildə dərc edilmiş ilk geoloji iş R.Skott ekspedisiyasının iştirakçısı Q,Ferrara mənsubdur.

II mərhələ Beynəlxalq Geofizika ili (1957-ci il) proqramı üzrə tədqiqatların başlanması ilə və altıncı qitənin intensiv öyrənilməsi ilə səciyyələnir.

Antarktidanın geoloji tədqiqatlarında Rusiya və ABŞ mühüm yer tutur. Bundan başqa Antarktidanın geologiyasının öyrənilməsində İngiltərə, Avstraliya, Yeni Zelandiya, Belçika, Fransa, Yaponiya, Argentina alimlərinin də xüsusi xidmətləri olmuşdur.

Birinci mərhələdə qitənin ümumi sərhədləri, onun relyefinin bir sıra xüsusiyyətləri, həmçinin Şərqi və Qərbi Antarktidanın struturu və suxurlarının yaş fərqi müəyyən edilmişdir. Antarktidanın faktiki material əsasında ilk tektonik sxemi 1913-cü ildə O. Nordşeld tərəfindən təklif olunmuşdur. 1940-cı ildə əldə olunmuş material haqqında məlumat "Regionlee Geologie der Erde" elmi jurnalında Q.Teylor tərəfindən dərc edildi.

Faktiki materiala əlavə kimi, R.Endinin (1952) XIX Beynəlxalq Geoloji Konqresinin əsərləri toplusunda getmiş Hondvana üzrə simpoziuma təqdim olunmuş işi oldu.

Birinci mərhələnin tədqiqatları nəticəsində R, Feyrbric tərəfindən daha dolğun tektonik sxem 1949-cu ildə dərc edildi. Bu xəritədə Şərqi Antarktida qədim platforma (kraton) və Andın davamı olaraq Qərbi Antarktida cavan (alp) qırışıqlıq zonası ayrılmışdır.

İkinci mərhələdə nəinki Antarktidada tədqiqatların genişləndirilməsi, həm də onların ciddi keyfiyyət yüksəkliyi ilə də fərqlənir.

Mənbə
-----

* География Антарктиды. М.1968.
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Yar əli.

**Yar Əli** vəya **Yâr Əli Barani** *(Farsca : **یار علی**)* Qara Məhəmməd'in oğlu Qaraqoyunlu hökmdarı Qara Yusifin qardaşı və (1396-1403) illəri arasında Qaraqoyunluların Mosul Hakimidir.

Həyatı
------

Qara Məhəmmədin 4 oğlu var idi, Yar Əli , Misir Xoca , Qara Yusif , Bayram bəy  qardaşı Bayram bəy atası Qara Məhəmməd ilə birlikdə döyüşdə öldürülmüşdür. Yar Əli Qara Yusif'in Ərciş döyüşü daxil olmaqla 1403-cü ilə qədər olan bütün hərbi yürüşlərində iştirak etmişdir. Yar Əli'də qardaşı Qara Yusif kimi cəsarətli idi , Odur ki Əmir Teymurun ən güclü sərkərdələrindən olan Atlamışı məhz o əsir almışdı. Əsir alınan Atlamış Misir dövləti tərəfindən həpsə atıldı.
Qara Yusif 1396-cı ildə Mosul şəhərini Teymurilərdən alaraq qardaşı Yar Əli'yə verdi.Daha öncə bu şəhəri Berdi Xoca oğlu Yar Əli tərəfindən idarə olunurdu və bu bəydə Əmir Teymura bağlılıq bildirmişdi.

Ölümü
-----

Qara Yusifin az saylı qoşunu ilə böyük Teymuri qoşunu arasındaki müharibədə Yar Əli'də Qaraqoyunlu ordusunda idi.Qara Yusif ilk gələn 30 minlik orduyu məğlub etsədə ikinci gələn 100 min orduya məğlub oldu.  Qara Yusif ilə Yar Əli bu döyüşdə görülməmiş igidlik göstərsədə Yar Əli Teymuri qoşunu tərəfindən mühasirəyə alınaraq atdan salındı və öldürüldü

İstinadlar
----------

1. ↑  Əkbə N. Nəcəf,Qara Yusif s.23
2. ↑  Kazanasmaz,Kara Yusuf ve Zamanı s.56
3. ↑  Metsopski, Timurlenk ve Haleflerinin Tarihi, 21-22
4. ↑  Sümer, Kara Koyunlular, I, 59.
5. ↑  223 Varlık, "Karakoyunlular", s. 449.
6. ↑  İbn Hacer, Yeni cami,s.87
7. ↑  Mustafa Yasin,Kara Yusuf ve dönemi s.44
8. ↑  Sümer,
Kara Koyunlular,I. S.60
9. ↑  Tofiq Nəcəfli,Azərbaycan Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətləri s.59
10. ↑  İbn H a cer, İnbfı ul-gumr, Siileymaniye, Yeni Cami Ktbnr. 814;
11. ↑  Ali Yezdi,Zafername Emir Timur s.422
Çerni-Törner monoxromator sxemi.
**Monoxromator** (q.yun. μόνος – tək; χρῶμα – rəng) — optik şüalanmanın müəyyən dalğa uzunluğuna uyğun hissəsini ayırmaq üçün cihaz. Əsas hissələri: kollimator, dispersiya yaradan element, fokuslayıcı obyektiv və diafraqmadır. Monoxromatorun keyfiyyəti onun ayırdetmə qabiliyyəti λ/Δλ (burada λ – monoxromatik şüanın uzunluğu, Δλ isə dalğa uzunluqları fərqidir), bucaq dispersiyası, xətti dispersiya və işıq şiddəti ilə xarakterizə olunur. Sonuncu monoxomatorun həndəsi xarakteristikasından, əksolunma və udulmadakı itkidən asılıdır. Monoxromatorun obyektiv linza və ya güzgüdən ola bilər. Güzgü daha geniş spektral diapazonda yararlıdır, spektrin seçilən sahəsində birrəngli işıqdan digərinə keçdikdə yenidən fokuslanma tələb etmir. Bu, spektrin görünən oblastı üçün xüsusilə əlverişlidir. Monoxromator monoxromatik işıqlanma mənbəyinin və spektrofotometrin mühüm tərkib hissəsidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Монохроматор // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 53.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* МОНОХРОМАТОР — Физическая энциклопедия / Редкол.: Прохоров А.М. и др.. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1992. — Т. 3. — 672 с. — ISBN 5-85270-019-3.
* Монохроматор — Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. 1969–1978.
* Топорец А. С. Монохроматоры, М. 1955; Пейсахсон И. В. Оптика спектральных приборов, Л. 1970.
**Anri Lafonten** — (fransız *Henri La Fontaine*, 22 aprel 1854, Brüssel - 14 may 1943, Brüssel) - belçikalı hüquqşünas, 1907-1943-cü illərdə Beynəlxalq Sülh Bürosunun sədri, 1913-cü ildə Nobel Sülh Mükafatı laureatı.

Həyatı
------

Lafontaine 1854-cü ildə Brüsseldə anadan olub. 1877-ci ildə Brüssel Azad Universitetini hüquq elmləri doktoru dərəcəsi ilə bitirdikdən sonra Brüssel Apellyasiya Məhkəməsində hüquqşünas kimi fəaliyyətə başlayır. 1893-cü ildə beynəlxalq hüquq professoru adını aldı və iki il sonra Sosialist Partiyasının üzvü olaraq Belçika Senatına seçildi. 1919-1932-ci illərdə Senat sədrinin müavini vəzifəsində çalışıb. 1895-ci ildə Paul Otlet ilə birlikdə Sənədləşdirmə Palatasını (1907-ci ildə Beynəlxalq Assosiasiyalar İttifaqı əvəz etdi) təsis etdi və daha sonra onunla əməkdaşlıq edərək Universal Onluq Təsnifat adlanan məlumat təsnifatı sistemini yaratdı. Paul Otlet ilə birlikdə o, "bilik şəhəri" də adlandırılan "Mundaneum" məlumat anbarının yaradıcısı idi.

Bir beynəlmiləlçi olan La Fontaine Millətlər Liqasını dəstəklədi və həmçinin tərksilahın və beynəlxalq mübahisələrin arbitraj vasitəsilə həllinin tərəfdarı olduğunu söylədi. 1907-ci ildən sədr vəzifəsində çalışdığı Beynəlxalq Sülh Bürosunun fəaliyyətində iştirak etmişdir. Fəaliyyətinə görə o, 1913-cü ildə "Avropada sülh uğrunda xalq hərəkatının əsl lideri kimi" Nobel Sülh Mükafatına layiq görülüb. Lafontaine 1919-cu ildə Paris Sülh Konfransında Belçika nümayəndə heyətinin üzvü idi və eyni zamanda 1920-ci ildə Millətlər Liqasının assambleyasında ölkəsini təmsil etdi.

O, Belçikanın Böyük Şərqinin 1 nömrəli "Les Amis Philanthropes" adlı Brüssel Mason Lojasına daxil edilmişdir. O, həmçinin Beynəlxalq Qarışıq Masonik İnsan Hüquqları Ordeninin Belçika Federasiyasının qurucularından biri idi.

O, 1943-cü ildə Brüsseldə 89 yaşında vəfat edib.

1999-cu ildə Belçikanın poçt markasında nümayiş etdirilib.

İstinadlar
----------

Xarici kecidlər
---------------

Anri Lafonten

Həyati Nobelprize.org

Henri La Fontaine

Həmçinin bax
------------

Tobias Asser,Ogüst Beyernar, Karlos Saavedra Lamas
**Kristian Lous Lange —** (norveç Christian Lous Lange; 17 sentyabr 1869, Stavanger - 11 dekabr 1938, Oslo) — Norveç siyasətçisi, Parlamentlərarası İttifaqın baş katibi. Karl Brantinqlə birlikdə 1921-ci il üçün Nobel Sülh Mükafatı laureatı.

Həyatı
------

O, Oslo Universitetində təhsil alıb, 1893-cü ildə oranı bitirərək İncəsənət Magistri dərəcəsi alıb. 1909-cu ildə Parlamentlərarası İttifaqın baş katibi vəzifəsini tutdu, nəticədə Birliyin qərargahının yerləşdiyi Brüsselə köçdü. Birinci Dünya Müharibəsinin başlaması ilə o, qərargahını Norveçə köçürmək məcburiyyətində qaldı və burada işini demək olar ki, təkbaşına davam etdirdi. Müharibədən sonrakı dövrdə Lange İttifaqın fəaliyyətinin bərpasında fəal iştirak etdi və 1921-ci ildə Cenevrədə müharibədən sonrakı ilk konfransı təşkil etdi. Həmin il Karl Hjalmar Brantinqlə birlikdə "arbitrajın beynəlxalq münaqişələrin həlli vasitəsi kimi təşviqinə görə" Nobel Sülh Mükafatına layiq görüldü. Lanqın Nobel mühazirəsi beynəlmiləlçiliyə həsr olunmuşdu. O, Norveçdən nümayəndə olduğu Millətlər Liqasının fəaliyyətində də fəal iştirak edib. O demişdir: "Bu gün biz ərazi dövlətindən dünya birliyinə körpü üzərində dayanmışıq"

.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

**Christian Lous Lange**

Həyatı Nobelprize.org

Həmçinin bax
------------

Vudro Vilson, Klas Arnoldson, Laynus Polinq
**Myxini** (*lat.* Myxini) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinə aid heyvan sinfi.

Ümumi xarakteristika
--------------------

Miksinlər sinfinin nümayəndələri dünya okeanının tropik və subtropik sularında, 100–500 m dərinliklərdə yaşayır. Bədənlərinin uzunluğu 45–75 sm-ə çatan bu canlıların baş hissəsinin sonunda tək sayda burun dəlikləri yerləşir. Ağız və burun dəlikləri 6–8 ədəd ətli bığcıqlarla örtülür. Qəlsəmə skeleti az sayda qığırdaq lövhəciklərdən ibarətdir. Qan-damar sistemi açıq tiplidir. Əsas və 3 ədəd köməkçi ürək sistemi mövcuddur. Köməkçi ürəklər miksinlərin baş, qaraciyər və quyruq hissələrində yerləşir. Miksinlərin gözləri dəri ilə örtülmüşdür. Gözlər primitiv olduğundan yaxşı görmürlər.

Həyat tərzi
-----------

Miksinlər gecə heyvanlarıdır. Onlar gündüzlər torpağa nüfuz edib yalnız başın bir hissəsini çöldə saxlayır, ova yalnız axşamlar çıxır, xəstə və zəif balıqlar, leş ilə qidalanırlar. Şikar müqavimət göstərdikdə miksinlər onların qəlsəmə qapaqlarına selik ifraz edir. Nəticədə qəlsəmələr fəaliyyətin itirir, balıqlar boğularaq məhv olur.

Çoxalması
---------

Miksinlərin çoxalma prosesi maraqlıdır. Yüz ədəd dişi fərdə yalnız bir ədəd erkək fərd düşür. Digər əksər növlər hermofroditlərə aiddir. Çoxalma dövrü miksinlər sahildən uzaqlaşarır, hər bir dişi fərd 12–30 iri (20 mm) ovalşəkilli yumurta qoyur. Miksinlər xarici mayalanma tipinə aiddir. Çoxalma dövrü qida qəbul etmirlər. Buynuz kapsullarını tərk edən miksin sürfələri qısa müddərdən sonra valideynlərinə bənzəyir.

Əhəmiyyəti
----------

Miksinlər balıqçılığz ciddi ziyan vurur. Onların həyat qabiliyyəti çox yüksəkdir. Belə ki onlar uzun müddət susuz, qidasız qala bilir, ciddi zədə aldıqda belə yaşayırlar.

Bir dəstə, bir cinsə aid 30-a yaxın növ təsvir edilmişdir. Miksinlərə Azərbaycan faunasında rast gəlinmir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2003.
2. ↑  *Eschmeyer W. Fong J. D.* "Pisces". // *Animal Biodiversity: An Outline of Higher-level Classification and Survey of Taxonomic Richness* / red. Z. Zhang 2011. C. 3148, burax. 1. S. 26–38. ISBN 978-1-86977-849-1, 978-1-86977-850-7

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15100334
* Wikispecies: Myxini
* AFD: Myxini
* BOLD: 66
* EPPO: 1MYXIC
* Fossilworks: 217351
* GBIF: 119
* iNaturalist: 49099
* IRMNG: 1533
* ITIS: 622223
* NCBI: 117565
* NZOR: ede6fd2b-e792-4a3c-acb6-eb35ec76d58b
* WoRMS: 10189

 |