recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Əli Hikmət Əyərdəm** (*türk.* Ali Hikmet Ayerdem) (1877, Larisa – 21 mart 1939, İstanbul) — Türk əsgəri və siyasətçisi. Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində iştirak edən ən yüksək rütbəli komandirlərdən biri idi. Müharibədən sonra millət vəkili oldu.

Hərbi fəaliyyəti
----------------

1899-cu ildə hərbi məktəbi, 1902-ci ildə isə Hərbi Akademiyanı bitirdi. 31 mart üsyanını yatırmaq üçün Hərəkat ordusuna qoşuldu.. Balkan müharibələrində və Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir. 20 yanvar 1921-ci ildə Anadoluya köçdü və buradakı İstiqlaliyyət müharibəsinə qoşuldu. 1921-ci ilin mart-may aylarında 12-ci şöbə şöbəsinin komandiri vəzifəsində çalışmışdır. Daha sonra isə Milli Müdafiə Nazirliyinin müşaviri təyin edildi. Böyük hücum zamanı 2-ci korpusa komandirlik etdi. 19 yanvar 1923-cü ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin ikinci dövründə Bursa məbusu seçildi. 1924-cü ildə vəzifəsindən istefa etdi və yenidən orduya qatıldı. 26 may 1935-ci ildə öz istəyi ilə təqaüdə çıxdı. 1935-ci ildən 1939-cu ilə qədər Qaziantepin millət vəkili kimi parlamentin üzvü olmuşdur.

1939-cu ildə vəfat etmişdir. 29 noyabr 1988-ci ildə nəşi Türkiyə Dövlət məzarlığına köçürüldü.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 89.
*
**Yaxın İspaniya** (latın dilində:Hispania Citerior) - qədim Roma respublikasının Pireney yarımadasında, müasir İspaniyanın şimal-şərqində, Ebro (latın dilində:Iberus) çayının (sonralar bütün yarımada əarzisi bu çayın adı ilə İberiya adlandırılmışdır) sahilində yerləşən əyaləti. Əyalətin mərkəzi Tarrako şəhəri idi.

Haqqında
--------

Kantabriya müharibələri nətcəsində Pireney yarımadası romalılar tərəfindən tamamilə işğal edildikdən sonra Yaxın İspaniya Uzaq İspaniya əyalətinin bir hissəsi olan Qalisiya (latın dilində: Gallaecia) ilə birləşdirildi. Bu hadisədən sonra yeni Tarrakon İspaniyası (latın dilində:Hispania Tarraconensis, ispan dilində: Tarraconense) adlanan yeni əyalət yarandı.

Mənbə
-----

* Géza Alföldy: *Fasti Hispanienses. Senatorische Reichsbeamte und Offiziere in den spanischen Provinzen des römischen Reiches von Augustus bis Diokletian*. Steiner, Wiesbaden 1969 (S. 3-130, 230—252 zu den Beamten der *Hispania citerior*)
* Tilmann Bechert: *Die Provinzen des römischen Reiches. Einführung und Überblick.* Von Zabern, Mainz 1999, ISBN 3-8053-2399-9, S. 65-71

Həmçinin bax
------------

* Uzaq İspaniya (Roma əyaləti)

Xarici keçid
------------

* 
*
**Yaxan Bəyim** — Biyəpiş (və ya Gilan) vilayətini idarə edən Kərkiyə sülaləsindən olan şahzadə. O, sonuncu Kərkiyə hökmdarı Xan Əhməd xanla (1538–1592) Səfəvi şahzadəsi Məryəm Bəyimin evliliyindən dünyaya gəlmişdi. I Təhmasibin qızı olan Məryəm Bəyim Xan Əhməd xanla evlənmiş və 1608-ci ildə vəfat etmişdir. Məryəm Bəyim vasitəsiylə Yaxan Bəyim Səfəvi ailəsinin üzvü də hesab edilirdi. O, 1591-ci ildə Səfəvi hökmdarı I Şah Abbasın ən böyük oğlan şahzadəsi olan Məhəmməd Bağır Mirzə ilə nişanlansa da, bu evlilik baş tutmamışdır. Bu evliliyə onun atası Xan Əhməd xan qızının yaşına görə qarşı çıxırdı. Bu və iqtisadi səbəblərə görə 1591-ci ildə Səfəvi ordusu onun üzərinə yürüşə çıxdı. Hakimiyyətini itirən Xan Əhməd xan isə Osmanlı imperiyasına qaçdı və elə orada da 1596-cı ildə vəfat etdi. Lakin qızının Səfəvi şahzadəsi ilə olan evlilik planlaması da baş tutmadı və I Abbasla evləndirilməsinə qərar verildi. Elə bir müddət sonra Məhəmməd Bağır Mirzənin atası tərəfindən saraydakı bir neçə çərkəzlə şübhəli məsələləri qatıldığına görə edam edildi. Lakin Yaxan Bəyim bir müddət sonra 1602-ci ildə vəfat etdi.

Həmçinin bax
------------

* Məryəm Bəyim

İstinadlar
----------

1. 1 2  Kasheff, 2001. səh. 635–642
2. ↑  Bomati, Nahavandi, 1998. səh. 236–237

Mənbə
-----

* *Kasheff, Manouchehr.* GĪLĀN v. History under the Safavids // Encyclopaedia Iranica, Vol. X, Fasc. 6. 2001. 635–642.
* *Newman, Andrew J.* Safavid Iran: Rebirth of a Persian Empire. I.B.Tauris. 2008. 1–281. ISBN 9780857716613.
* *Bomati, Yves; Nahavandi, Houchang.* Shah Abbas, empereur de Perse 1587–1629 [*Shah Abbas, Emperor of Persia, 1587-1629*] (fransız). Paris, France: Perrin. 1998. ISBN 2-2620-1131-1. LCCN 99161812.
1910-cu il sentyabr Sankt-Peterburq. Kolomyazh Hippodromunda 1-ci Hava Həftəsi. Təyyarə "Farman-4" pilot leytenant E. V. Rudnev.
**Farman IV** (*fr.* Farman IV) — 1909-cu ildə Henri Farman tərəfindən qurulan təyyarə. İlk uçuş 1909-cu ildə baş tutdu.

Təyyarə haqqında
----------------

Müharibədən əvvəlki dövrün ən kütləvi təyyarələrindən biri də Henri Farmanın təyyarəsi idi. Sadə bir dizayn və o dövrlər üçün yaxşı uçuş məlumatları sayəsində bu təyyarə bir çox dizayner üçün standart hala gəldi.Onu lisenziya ilə buraxırdılar. "Fərman tipli təyyarə "ifadəsi isə istənilən firma biplanını itələyən vintlə və qanadın qarşısındakı tirlərdə hündürlüyün əlavə sükanı ilə ifadə edirdi.
Təyyarəni UMMC Avtomobil Muzeyinin eksponatları arasında görmək mümkündür.

Qısa texniki təsvir
-------------------

 Farman-IV təyyarəsi, SSRİ poçt markası, 1974.
Farman IV təyyarəsi 1910-1916-cı illərdə bir-birindən bir qədər fərqlənən bir çox versiyada istehsal edilmişdir. Qanad və sükanlar dop ilə emprenye edildikdən sonra sarımtıl bir rəng əldə edən açıq krem rəngli bir parça ilə təchiz edildi. Metal hissələri rənglənməmiş, taxta olanlar laklanmışdır.

|  | Farman-4 |
| --- | --- |
| Mühərriklər | 1 PD Gnome |
| Mühərrikin gücü | l.s. 1 х 50 |
| ekipaj | 2 n. |
| Çəki, kq: |  |
| boş | 400 |
| maksimal uçuş | 580 |
| Ölçülər, m: |  |
| qanadın həcmi | 10,50 |
| uzunluğu | 12,30 |
| Qanad sahəsi, m² | 41 |
| Sürət km / s (maksimum) | 55 (65) |
| Tavan, metr | 510 |

İstinadlar
----------

1. ↑  "Hərbi və Avtomobil Mühəndisliyi Muzeyi UMMC". 2022-05-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-07.

Xarici keçidlər
---------------

* 2010-cu ildə aviasiyanın 100 illiyi üçün Rusiyada Farman IV təyyarəsinin inşası
* Farman IV və digər tarixi təyyarələrin yenidən qurulması barədə hesabat
* 100 il əvvəl ... Aviasiya həyatı hadisələrinin salnaməsi[*ölü keçid*]
**Ağababa Əliheydər oğlu Salahov** (5 fevral 1923, Bakı – 12 avqust 1981, Bakı) — Azərbaycan tarzəni, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1964).

Həyatı və yaradıcılığı
----------------------

Baba Salahov 5 fevral 1923-cü ildə Bakıda anadan olmuşdur. Tarda ifa etməyi Əhməd Bakıxanovdan öyrənmişdir. 1940-cı ildən ölümünə qədər Səid Rüstəmov adına Azərbaycan Xalq Çalğı Alətləri Orkestrinin konsertmeysteri olmuşdur. 1965-ci ildə Azərbaycan Televiziya və Radiosunun Xalq Çalğı Alətləri Orkestrini yaratmış və ömrünün sonunadək ona bədii rəhbərlik etmişdir. Burada o, Hacıbaba Hüseynov, Rübabə Muradova, Şövkət Ələkbərova, Sara Qədimova, Əbülfət Əliyev, Yaqub Məmmədov, Zeynəb Xanlarova, Ağaxan Abdullayev, Səkinə İsmayılova, Alim Qasımov və başqa məşhur xanəndələri tarda müşayiət etmişdir.

Baba Salahov 12 avqust 1981-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

Baba Salahovun bədii rəhbəri olduğu ansambl 1981-ci ildən "Araz" olaraq adlandırılmışdır. Ansambl 1992-ci ildən Baba Salahovun adını daşıyır. Onun səsyazmaları Azərbaycan Televiziyasıın fondunda saxlanılır.

Təltif və mükafatları
---------------------

* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 29 iyun 1964[⇨]

İstinadlar
----------

1. ↑  "Salahov Baba Əliheydər oğlu" (az.). Muğam Ensiklopediyası. 2022-03-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 fevral 2019.
2. 1 2  Енциклопедия азербайджанского мугама (rus). Баку: Шарг-Гарб. 2012. С. 204.
**Beynəlxalq İslam Ticarət və Maliyyə Korporasiyası (BİTMK)** — İslam dünyasında iqtisadi inkişafı təmin etmək və insanların həyat səviyyəsini daha da yaxınlaşdırmaq üçün İslam Əməkdaçlıq Təşkilatıına (İƏT) üzv ölkələr arasında ticarətin inkişafına yardım edir. 

İslam İnkişaf Bankı (İİB) Qrupu tərkibində muxtar müəssisə kimi fəaliyyət göstərən Beynəlxalq İslam Ticarət və Maliyyə Korporasiyası İİB Qrupu çərçivəsində müxtəlif tədbirlər həyata keçirərək ticarətin maliyyələşdirilməsinə və biznesin inkişafına güclü zəmin yaratmışdır.

Fəaliyyətinin prinsipləri
-------------------------

Bu qurum İslam şəriətinə uyğun ticarət və maliyyə lideri olaraq, İƏT-ə üzv ölkələrin hökumətləri və biznes subyektləri üçün öz təcrübə və vəsaitlərini təqdim edir. BİTMK öz fəaliyyətində əsas diqqəti üzv ölkələr arasında ticarəti stimullaşdırmaq və daha da inkişaf etdirmək, ticarətdə İslam maliyyəsinin diversifikasiyasını aktivləşdirmək kimi məsələlərin həllinə yönəldir.

Bununla yanaşı BİTMK İslam İnkişaf Bankı Qrupunun üzvü olaraq, ticarətin inkişafında təsirli nəticələr əldə etmək üçün özəl və dövlət resurslarının səfərbərliyində bir vasitəзi kimi üzv dövlətlərin hökümətləri ilə geniş əməkdaşlıq imkanlarına malikdir. Bu da BİTMK-ya İƏT-ə daxil olan ölkələrdə biznes subyektlərinin maliyyə və ticarət əməliyyatlarına daha yaxşı daxil olmaları və qlobal bazarda uрurla rəqabət aparmaları üçün zəruri təhsil və təlim verməyə kömək edir.

BİTMK bu işləri görən zaman özünün ticarət sahəsindəki bilik və bacarıqlarını bölüşməklə tətbiqinə çalışmaq, insanları əməkdaşlığa cəlb etməklə onları yaxınlaşdırmaq, iqtisadiyyatları, cəmiyyətləri və fərdləri zənginləşdirmək kimi amallarına doğru hərəkət edir. Təşkilat həmçinin, öz fəaliyyətində beynəlxalq standartları tətbiq edərək iki əsas sektorda "maliyyə və ticarət" və "ticarət və reklam"-da İİB qrupunun inkişaf məqsədlərinə nail olmağa yardım edir. Yəni, ticarətin genişlənməsini həyat səviyyəsinin yüksəldilməsinin başlıca rəhni kimi təbliğ edir.

Mənbə
-----

* Ruslan Atakişiyev. Faizsiz bankçılığa giriş. Bakı: İdrak, 2011, s. 45-46.

Həmçinin bax
------------

* İslam İnkişaf Bankı
* İslam Tədqiqat və Təlim İnstitutu

Xarici keçidlər
---------------

* ITFC homepage
* IDB homepage
* OIC homepage
**Bu torpaqlar -** dünyanın meşə-çöl, yarımsəhra zonalarında geniş yayılmışdır.

Genetik qatları
---------------

Genetik qatları kəskin fərqlənir. Meşə döşənəyi, yaxud çim qatından ibarətdir. A2 - solodlaşmış horizont, laylı-pullu strukturlu, dəmirli-manqanlı yeni törəmələr və pas-arxalı ləkələr. A2B-keçid qatı olub, müxtəlif rəgnlidir. C-torpaqəmələgətirən süxur qatı olub, karbonatlarla zəngindir. k.K.Hedroysa görə, solodlar - mübadilə olunan natriumun hidrogen kationu ilə əvəz olunduğu deqradasiya nəticəsində şorakətlərdə yaranır. Solodların əsas tanınma xassəsi onların 5%-li KOH-lə həll olub, silikat turşusu yaratmasıdır. Solodlar-ifrat rütubət və anaerob proses nəticəsində yaranır. Bu zaman fəal üzvi turşular (fulvo turşusu) dəmir və manqanın mütəhərrik maddələri ilə üzvi-mineral kompleks birləşmələr əmələ gətirir və üst qatdan altda hərəkət edir. Deməli, solodların üst genetik qatlarında lil hissəcikləri azalır, amort formalı silisium-oksid birləşmələri artırır. Beləliklə, dərindən illüvial qat yaranır. Bu proses zamanı torpaqda qələvi mühit yarandığından anaerob proses şiddətlənir. qranulometrik tərkibi üst qatda lil fraksiyası ilə zəif təin olunduğu halda, illüvial qat, əksinə, yaxşı təmin olunur.

Morfoloji tərkibi
-----------------

Solodda humusun miqdarı 1,5-10% arasında tərəddüd edir. Humusu tərkibində fulvoturşulat üstünlük təşkil edir. Bu torpaqların udma tutumu aşağıdır. Solodlardan istifadə edərkən torpağın əhənglənməsi və üzvi mineral gübrələrin tətbiq edilməri zəruridir.

Xarici keçid
------------

* AZƏRBAYCAN TORPAQLARI

Həmçinin bax
------------

* Torpaq

İstinad
-------

1. ↑  İ.Ə.Quliyev. Ümumi torpaqşünaslıq və torpaq coğrafiyası. Bakı 2014. 235 s.
**İki qardaş adası** — Yapon dənizində, Rudnaya körfəzi yaxınlığında yerləşən kiçik iki ada. Sahildən 130 metr və Rudnoy Pristandan 3,7 km cənubda yerləşir. İnzibati cəhətdən Dalneqorski şəhər dairəsinin bir hissəsidir.

Ada sudan kəskin şəkildə yüksələn iki qayadan (iki kekur) ibarətdir. Daşlar ümumi bir qayanın bir parçasıdır. Bəzən su ilə doludur və sahilə daşlarla bağlanır. Ən böyük qayanın hündürlüyü 23,2 m-dir.
İki qardaş adası Rudnoy Pristan və Dalneqorskun simvollarından biridir. Yaz aylarında bir çox turist buranı ziyarət edir. 1995-ci ildə buraxılan 1000 rublluq əskinasındakı görüntü sayəsində geniş məşhurluq qazanmışdır.

Geologiya
---------

İki qardaş Kekuru bir geoloji abidədir. Bənzər ekzogen relyef formalarının bütün sinfinin klassik bir nümunədir. Qayanın mənşəyi Gec Təbaşir və qaleogenin sıx vulkanizm dövrü və Şərqi Sixote-Alin vulkanik kəmərinin formalaşdığı dövrə aiddir. Bu dövrdən təqribən 60 milyon il əvvəl, gələcək Primorski ərazisindəki Avrasiya tavasının kənarında, aktiv vulkanik proseslər baş verdi və effuzivlərinin materiaları yer səthinə toplandı. Bəzi vulkanların mərkəzlərində, maqma aparıcı kanallar boyunca, daha viskoz bir lava halında səthə çıxdı və qatlaşdı. Beləliklə müasir kekurların təməlləri artılmış oldu.

İki qardaş adası 1995-ci ildə dövriyyəyə buraxılan 1000-rublluq əskinazın üzərində

Lanşaft, biologiya və su altı aləm
----------------------------------

Çox kiçik bir əraziyə və nisbətən yüksək hündürlüyə görə adalarda yalnız aşınma prosesləri özünü göstərir. Amur körfəzinin kiçik iki adasında, məsələn: İki qardaş asaı ilə müqayisədə Falsivıy, Kamen Matveeva və başqalarında çəmən və kolların böyüdüyü nisbətən düz əraziləri tapa bilərsiniz. İki qardaş adasında yalnız çılpaq qayalar vardır. Bu ada Yapon dənizinin sahilindən kənarda yerləşməsi və dalğaların intensiv təsrinə qalması ilə əlaqədar olaraq daha çox aşınır. Bundan əlavə adanın formalaşmasında qayaların morfologiyası da rol oynayır. Su səthindən təxminən 15 m hündürlüyə və 75–90 °, bəzən 100 ° mailliliytə malik yamaclara malikdir. Nisbətən uzaqdakı kekurda, hündürlüyünün təxminən yarısına qədər (təxminən 10 m) kiçik sahələr vardır. Lakin yuxarı yarısı demək olar ki, şaquli formadfadır. Fırtına zamanı külək və dalğanın əsas istiqaməti cənubdan və cənub-şərqdəndir. Dəniz suyunun dalğalarla hündürlüyü 12–16 m-ə çata bilər. Qış fırtınaları zamanı qayalar buz qabığı ilə örtülür. Cənub, cənub-şərq, şərq istiqamətdən adaların səthi cansızdır. Kekurun şimal-qərb yamacında, 14–18 m yüksəklikdə, torpaqla dolu kiçik ciblərdə otlar bitir. Bütün adalarda müxtəlif bitki örtüyü olan ərazinin sahəsi 10–12 m²-dir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Навигационное описание побережья Приморского края. Глава 2: От м. Поворотный до м. Низменный". 2008-04-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-30.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-01-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-01.
**Evans burnu** (*ing.* Cape Ewans) — Mak-Medro boğazında, Ross adasının qərb sahilərində yerləşən burun. Burun qayalıqdan ibarətdir və şimal hissəsində *Erebus buxtası* yerləşir.

Burun ilk dəfə 1901-1904-cü illər təşkil olunmuş «Diskaveri» ekspedisiyası zamanı Robert Skott tərəfindən *Skuary* burnu olaraq adlandırılmışdır. Skottun ikinci «Terra Nova» (1910—1913) ekspedisiyası zamanı isə burunun adı Kral donanmasının leytenantı Edvard evansın şərəfinə adlandırılmışdır. Burun Robert Skottun ikinci ekspedisiyası zamanı qərargah olmuşdur. Bu baza 1914—1917-ci illər Ernest Şekltonun rəhbərlik etdiyi Britanoiyanın Transantartika ekspedisiyası zamanı istifadə edilmişdir.Tikili hal-hazırda da qalır və *Skott daxması* (*ing.* Scott's Hut) adlanır

1987 - 1992-ci illər ərzində Beynəlxalq Qeryi-Hökumət ekologiya təşkilatı olan Qrinpisə aid Dünya Okeanı vbazası fəaliyyət göstərmişdir.

Evans burnu insanın Antrakridada ilk addımları baxımından olduqca əhəmiyyətli ərazidir. Bu səbəbdən bölgə 1997-ci ildə *Antraktidanın xüsusi qorunan ərazisi* elan edilmişdir. 1972-cii ildə isə *Skott daxması* və qütb ekspedisiyası zamanı hətak olmuş ekspedisiya üzvlərinin öldüyü ərazidə yerləşən xaç Antraktidanın tarixi əraziləri və abidələri siyahısına daxil edilmişdir. Ərazi boyunca çoxlu sayda artefaktlar səpələnmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "U.S. Board on Geographic Names - Cape Evans" ( (ing.)). 2012-09-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2007-03-07.
2. ↑  Langner, Rainer-K. (trans. Beech, Timothy) (2007). *Scott and Amundsen: Duel in the Ice*, p. 120. London: Haus Publishing. ISBN 1-905-79108-9
3. ↑  "Antarktika xüsusi qorunan ərazilər üçün idarəetmə planı № 155" (PDF). 2015-09-23 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-10-07.
**Qırğızıstan–Türkmənistan münasibətləri** — Qırğızıstan və Türkmənistan arasında ikitərəfli diplomatik əlaqələr 9 oktyabr 1992-ci ildə qurulmuşdur.

Türkmənistanın Qırğızıstandakı səfirliyi
----------------------------------------

Türkmənistanın Qırğızıstandakı Səfirliyi (Bişkek) ilk dəfə 4 may 1999 -cu ildə açılmış, lakin iş başlamamışdır. Türkmənistanın Qırğızıstanda səfirliyinin açılması ilə bağlı təkrar fərman 28 iyun 2014-cü ildə verilmişdir. Hal hazırda səfirliyin ünvanı: Bişkek şəhəri, Baytik Baatır küç. ev 9.

5 fevral 2016 -cı ildən etibarən səfirliyə Türkmənistanın Qırğızıstandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Şadurdı Meredov rəhbərlik edir.

### Səfirlər

1. Batıt Niyazliyev (2014—2016)
2. Şadurdı Meredov (2016 — h. h.)

İqtisadi münasibətlər
---------------------

2016-cı ildə Qırğızıstanla Türkmənistan arasında ticarət dövriyyəsi təxminən 5,2 milyon dollar təşkil edib ki, bu da ötən ilin statistik göstəriciləri ilə müqayisədə 23,7% çoxdur. 2014-cü ildə aralarındakı əməliyyatların həcmi də 46,3% (ümumi xarici ticarətin 0,2% -i) artmışdır ki, bu da 2013-cü ilin artım tempi ilə müqayisədə əhəmiyyətli artımdır. Son illərdə iki ölkə arasındakı münasibətlər həm hökumət, həm də iş səviyyəsində daha aktiv hala gəldi. Qırğızıstan Türkmənistandan qoz-fındıq, bitki yağı, polimerlər, propilen, gübrələr, xam qoyun dəriləri və tərəvəzlər idxal edir. 2016-cı ildə Türkmənistan Qırğızıstana 1,4 milyon dollarlıq tekstil ixrac etdi.

Qırğızıstanın Türkmənistana ixrac etdiyi əsas mallar elektrik cihazları, kənd təsərrüfatı məhsulları və plastik məhsullardır.

Türkmənistanda 2016-cı ilin statistikasına görə, 21 layihə daxil olmaqla iki Qırğızıstan-Türkmənistan işgüzar tədbirinin 30 milyon dollar dəyərində olduğu təxmin edilir.

Qırğızıstanda 30 ədəd Qırğızıstan—Türkmən səhmdar cəmiyyəti qeydiyyata alındı ​​və bu il şirkət sayından 11-i fəaliyyətə başladı.

2016-cı ildə Qırğızıstan ilk dəfə olaraq Türkmənistana təxminən min ton lobya ixrac etdi.

Qırğızıstanın Aşqabad-Bişkek-Urumçi-Quançjou aviareysinin açılması təklifi iki ölkə arasında gələcək iqtisadi əlaqələrin möhkəmləndirilməsini nəzərdə tuturdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kyrgyzstan and Turkmenistan reviving business relations". 2021-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-30.
2. ↑  "KYRGYZSTAN, TURKMENISTAN EXPAND RELATIONS". 2021-10-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-30.
3. ↑  "Turkmenistan, Kyrgyzstan ink Declaration on Strategic Co-operation".[*ölü keçid*]
**Solmaz Səməd qızı Əliyeva** (31 dekabr 1945, Aşağı Nüvədi, Lənkəran rayonu – 25 may 2012, Aşağı Nüvədi, Lənkəran rayonu) — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 5 çağırış deputatı.

Həyatı
------

Solmaz Əliyeva 1970-ci illərində qabaqcıl tərəvəzçi kimi böyük şöhrət qazanıb. 1973-cü ildə ona əmək nailiyyətlərinə görə,Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı verilib. Solmaz Əliyeva Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı olub.

2002-ci ildən Azərbaycan Respublikası prezidentinin təqaüdçüsü idi.

Heydər Əliyev və Solmaz Əliyeva

"Kim Tanımır Solmazı" musiqisi
------------------------------

Uzun illər xalq artisti Zeynəb Xanlarovanın ifa etdiyi, sözləri Şəkər Aslana, musiqisi Emin Sabitoğluna məxsus olan "Kim tanımır Solmazı" mahnısı Solmaz Əliyevaya həsr edilib.

İstinadlar
----------



| ⛭SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • V  • Y  • Z **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** |  |
**Venesuela serbləri** — Cənubi Amerika qitəsinin şimal hissəsində yerləşən Venesuelada məskunlaşmış serb əsilli əhali. Venesuela serblərinin sayı 1.500–2.000 nəfərdir.Venesuelada serb icmasının yaranması və formalaşması İkinci dünya müharibəsindən sonraya təsadüf edir. Müharibədən sonra Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasında yaranmış vəziyyətə görə bir siyasi mühacirlərin əhəmiyyətli hissəsi Venesuelaya mühacirət etmişdir. Müasir icma üzvləri həmin mühacirlərin törəməliridir. 1955-ci ildə Karakas şəhərində Serb Ortodoks Xristian İcması yaradılır.

1966-cı ildə icma tərəfindən paytaxtda Serb Ortodoks Kilsəsinə məxsus kilsə fəaliyyətə başlayır. 1965-ci ildə Araqua şəhərində yaradılan *Serb Sosial Klubu* serb xalqının milli adətlərininin və mətbəxinin tanıdılması sahəsində fəaliyyət göstərməkdədir. Tanınmış Venesuela serblərindən *Major Beyzbol Liqasında* mübarizə aparan *St. Louis Cardinalsın* oyuncusu Migel Sokoloviçi misal göstərmək olar.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Билбија, Бојан.* "Дијаспора може да промени Србију" (Serbian). 2013. 9 May 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 January 2017.
**Ruhi Sarıalp** (*türk.* Ruhi Sarıalp) — Üç təkanla tullanmada yarışan türk atlet. O, Avropa Atletika Çempionatları və Olimpiya Oyunları tarixində medal qazanan ilk türk idmançıdır.

Ruhi Sarıalp 1984-cü il Olimpiya Oyunlarında boksçu Eyüp Can bürünc medal qazanana qədər 36 il ərzində Türkiyə üçün olimpiadalarda güləşdən başqa medal qazanan yeganə idmançı olmuşdur. Bu Əşrəf Apakın 2004-cü ildə çəkic atmada bürünc medalına qədər 56 il ərzində qazanılan yeganə olimpiya medalı idi. Ruhi Sarıalpın 1950-ci ildə Brüsseldə qazandığı bürünc medal, 2002-ci ildə Süreyya Ayhanın 1500 metr qaçışda qızıl medal qazanmasına qədər 52 il Türkiyənin Avropa Atletika Çempionatında yeganə uğuru olaraq qalmışdı.

Həyati
------

Manisa Hərbi Liseyində atletika ilə məşğul olan Sarıalp daha sonra Fənərbaxçaya keçib. 1948-ci ildə Londonda keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında üç təkanla tullanmada Türkiyəni təmsil edib və bürünc medal qazanıb. Bu medal Əşref Apak 2004 Yay Olimpiya Oyunlarında çəkic atmada bürünc medal qazanana qədər 56 il ərzində Türkiyənin atletika üzrə olimpiadalarda qazandığı yeganə medal idi.

Sarıalp eyni uğuru 1950-ci ildə Brüsseldə keçirilən Avropa Atletika Çempionatında da göstərmişdi. Bu çempionatda alınan medal, 2002-ci ildə Süreyya Ayhan Kop 1500 metr məsafəyə qaçışda qızıl medal qazanana qədər Türkiyənin 52 il ərzində Avropa Atletika Çempionatında qazandığı yeganə medal idi.

1951–52-ci illərdə hərbi xidmətdə olduğu üçün Ordu Milli Komandasında olan Sarıalp, 21–23 sentyabr 1951-ci ildə Romada və 12–14 sentyabrda Kopenhagendə keçirilən Dünya Ordulararası Atletika Çempionatında iki qızıl medal qazanmışdır

Sonra ABŞ-də Sahil Mühafizə Akademiyasında dərs deyib və kosmik proqramlarda iştirak edib. Türkiyəyə qayıtdıqdan sonra İTU İdman Departamentində İdman Tarixi və dənizçilik kurslarından dərs deyib. O, mifologiyadan mühazirələr oxuyurdu.

İdmana, dənizə və mifologiyaya həvəsli idi. Dənizdə sağ qalmaq haqqında "Sağ qalma" kitabını yazmışdır. 3 cildlik Dünya Dəniz Tarixi kitabı yazmaq üçün araşdırmalar aparan Sarıalp 2001-ci ildə Berqamada arxeoloji qazıntıları seyr edərkən nəfəs darlığı diaqnozu ilə Ege Universitetinin reanimasiya şöbəsinə aparılıb. 2001-ci il martın 3-də İzmirdə vəfat edib.

Ailə
----

Həyat yoldaşı Ayişə Cəbəsoy tanınmış dövlət xadimi Əli Fuad Cəbəsoyun əmisi qızıdır. Bundan əlavə, Ruhi Sarıalp məşhur rəssam Tanju Okanın əmisidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Milliyet, 17 Eylül 1952". 22 İyul 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 may 2023..
2. ↑  Cemal Kalyoncu imzalı 12 Eylül 2005 tarihli Aksiyon Dergisi haberi
DevilDriver qrupu haqqında
--------------------------

**DevilDriver** - Amerika metal qrupu, 2002-ci ildə qurulmuş Santa-Barbara, Kaliforniya,Amerikada yaradılmış groove/melodik death metal qrupudur. Qrupun ilk adı Deathride olsa da daha sonra qrup adını DevilDriver adı ilə dəyişmişlər.
Qrupun ilk debüt albomu 2003-cü ildə Roadrunner Records albom şirkəti ilə birgə "DevilDriver" adlı albom çıxarıldı.2005-ci ildə qrup tarixinin ən uğurlu "The Fury of Our Maker" adlı albomu buraxaraq, ABŞ,Avstraliya və Avropa ölkələriin də In Flames, Fear Factory və Machine Head qrupları ilə birgə konsertlər də çıxış etdi.Bundan əlavə hal-hazırda qrupun altı studiya albomu buraxılıb bunlar: Devildriver (2003) Maker's Fury Of Our Hand (2005), The Kind, The Last Words (2007), Pray For Villains (2009), Beast (2011) və Winter Kills (2013) albomları.

Qrup üzvləri
------------

* Dez Fafara - vokal
* Mike Spreitzer - gitara
* Jeff Kendrick - gitara
* John Boecklin - zərb alətləri
* Chris Towning - bas gitara

Diskoqrafiya
------------

### Studio albomlar

* DevilDriver (2003)
* The Fury of Our Maker's Hand (2005)
* The Last Kind Of Words (2007)
* Pray for Villains (2009)
* Beast (2011)
* Winter Kills (2013)

### EP-lər

* Head on to Heartache (2008)

Xarici keçidlər
---------------

* rəsmi saytı[*ölü keçid*]
* Roadrunner Records ilə DevilDriver Arxivləşdirilib 2013-11-14 at the Wayback Machine
* DevilDriver MySpace.com
* DevilDriver LastFm.ru
* DevilDriver на www.metal-archives.com
**Künçək xan** (?-1308) — Cığatay xanlığının xanı, Cığatay xanın törəməsi.

Həyatı
------

Duva xanın ölümündən sonra Künçük xan atasının yerinə Cığatay xanlığı məqamına oturmuşdur. Ancaq xanlıq içində qarışıqlıqlar davam etməkdə olduğundan Cığatay xanın törəmələrindən Taliqu, Künçük xana qarşı hərəkətə keçmiştir. Hətta Əmir Teymurun ordularından qaçaraq Künçükün atası Duva xana sığınan Çapar xan da ona yardımçı olmuşdur. Taliqu 1308-ci ildə Künçük xanı öldürmüşdür. Buna görə Duva xanın digər oğulları birləşərək Taligu xan üzərinə yürümüşdülər. Xanlığını elan edən Taligu, ilk başlatdığı qurultayda Duva xanın oğullarından Kebekin basqınına uğrayaraq öldürülmüşdür. Eyni il içində hazırlanan qurultayda xan seçimi üçün yığılan toplantıda Kebek xan, böyük qardaşı İsen-Buğanı əliylə xanlıq taxtına oturtmuşdur. Ancaq bu sırada Bayantu Kağan ortaya çıxmış və Cığataylı şahzadələrindən Yasavur-Oğlanı, əlinə yarlıq verərək, Cığatay ulusuna xan olaraq göndərmişdir. Bu durumu xəbər alan İsen-Buğa xan və qardaşı Kebek, Şərqi Türkistan sərhəd-sınırlarında onu qarşılamaq üzrə ordularıyla hərəkət edincə Yasavur, xanlıq məqamını ələ keçirə bilmədən Elxanlılara sığınmaq məcburiyyətində qalmışdır. 1319-cu ildə İsen-Buka xan vəfat etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Cığatay xanlığı

İstinadlar
----------

1. ↑  China Biographical Database (ing.).
**Smirnov rododendronu** (*lat.* Rhododendron smirnowii) — bitkilər aləminin erikaçiçəklilər dəstəsinin erikakimilər fəsiləsinin rododendron cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Qafqaz və Türkiyədə yayılmışdır.Meşələrdə, dağ yamaclarında dəniz səviyyəsindən 700-2500 m hündürlükdə bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1-6 m, qoca budaqları boz qabıqlı olan həmişəyaşıl koldur. Cavan zoğları ağ keçəli sıx tüklərlə örtülmüşdür, ancaq yaşlaşdıqca çılpaq olurlar. Yarpaqları uzunsov-ellipsvarı, uzunluğu 6-15 sm, eni 2-3 sm, ucu küt, bünövrəsi ensiz, kənarı az burulmuş, açıldıqda yarpaqları ağ keçə ilə sıx örtülmüş, sonradan çılpaqlaşıb, üstü parlaq yaşıl, qonur olur. Yarpaqların üzərində 10 cüt damarcıq vardır. Saplaqların uzunluğu 1,0-2,5 sm-dir. Çiçəkləri 10-14 ədəd, diametri 12-15 sm olan möhkəm çiçək qruplarında yerləşir. Çiçək tacı al-qırmızı, çəhrayı, diametri 4-6 sm, enli-qıfvarıdan zəngçiçəkliyə qədər dəyişir, kənarları dalğalı, çılpaqdır. Çiçək saplağının uzunluğu 2,8-3,5 mm olan yumru hissələrdən ibarətdir. Erkəkcikləri 10 ədəd, saplaqları bünövrənin 1/3 hissəsi qədər sıx tükcüklükdür. Yumurtalığı ağ keçə ilə sıx örtülmüşdür.Sütuncuğu çılpaqdır.

Ekologiyası
-----------

Qışadavamlıdır. Smirnov rododendronu əsasında bir sıra qışadavamlı sortlar alınmışdır.Hər il çiçəkliyir və keyfiyyətli toxumlar verir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Mərkəzi Nəbatat Bağında introduksiya edilmişdir.Şimal zonalarında mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Qışadavamlı olduğu üçün yaşıllaşdırmada geniş istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2518442
* Wikispecies: Rhododendron smirnowii
* ARKive: rhododendron-smirnowii
* EPPO: RHOSW
* GBIF: 4936780
* GRIN: 31594
* IPNI: 333369-1
* MoBotPF: 280044
* NCBI: 257787
* Plant List: kew-2427154
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:333368-1
* Tropicos: 12303140

 |
**Bi-Zet** — iysiz, dadsız, ağ kristallik maddə. Psixokimyəvi zəhərli maddə.

Toksiki xassələri
-----------------

Bi-zet insan orqanizminə nəfəsalma, həzm sistemi və ya dəri vasitəsi ilə düşə bilər. Ölümcül zəhərlənmə halları BZ üçün xarakterik deyil. Ancaq yaşlı insanlarda, uşaqlarda və tənəffüs yolları xəstəlikləri olan insanlarda ölüm halları ola bilər.

Zəhərlənmələr zamanı göz bəbəklərinin böyüməsi, ürək döyünməsinin sürətlənməsi, baş gicəllənməsi, əzələ zəifliyi əlamətləri meydana gəlir. 30-60 dəq. sonra diqqət və yaddaşın zəifləməsi baş verir, ətraf qıcıqlandırıcılara qarşı reaksiya azalır. Zəhərlənmiş şəxs səmtləşməni itirir, psixoloji oyanma əlamətləri əmələ gəlir, neqativizm inkişaf edir və zəhərlənmiş şəxs ona təklif edilənlərin əksini edir. Zəhərlənmənin ayrı-ayrı əlamətləri 5 sutkayadək saxlanılır.

İlk yardım
----------

Zəhərlənənlərə tibbi yardım ancaq tibb müəssisələrində göstərilə bilər, çünki müalicə üçün zəhərlənmənin dəqiq diaqnozu qoyulmalıdır ki, zəruri olan dərman preparatlarından istifadə edilsin.
**Eneda Tarifa** (alb. Eneda Tarifa; d. 30 mart 1982, Tirana, Albaniya) ) — Alban müğənnisi. 2016-cı ildə Stokholmda Eurovision 2016-ya "Fairytale" ("Nağıl") mahnısı ilə Albaniyanı təmsil etmişdir. Lakin finala vəsiqə qazana bilməmişdir.

Bioqrafiyası
------------

Eneda Tarifa 30 mart 1982-ci ildə Albaniyanın Tirana şəhərində anadan olmuşdur.

1997-ci ildə ilk dəfə Albaniyada keçirilən "Festivali i Këngës" festivalında Saimir Çili ilə birlikdə "Yjet e shpresës" mahnısı ilə iştirak etmişdir. Lakin ilk üçlüyə düşə bilməmişdir. 2001-ci ildə Eneda başqa bir alban festivalı olan «Kënga Magjike» müsabiqəsində «Ika larg» mahnısını ilə yarışa qatılmışdır.

2004-cü ildə Albaniya ilk dəfə Avraviziyanın milli seçimləri və «Festivali i Këngës 42» festivalında işrirak etdi. Belə ki bu müsabiqə ölkənin milli seçimi turu rolunu oynadı. Eneda Tarifa «Qëndroj» mahnısı ilə festivalda qalib gəlməyə çalışdı, amma bu dəfə istədiyinə nail ola bilmədi. Yalnız finala çıxmağı bacardı.

2006-cı ildə müğənni ikinci dəfə «Kënga Magjike» festivalında «Rreth zjarrit tënd» mahnısı ilə iştirak etdi. O, bu yarışmada 154 xalla dördüncü yeri tutur. Növbəti il Eneda yenidən «Festivali i Këngës» yarışmasında «E para letër» mahnısı ilə iştirak etdi və bu dəfə 10-cu yeri tutdu.

2007-ci ildə müğənni Polifest festivalında "Mos Harro" mahnısı ilə, 2008-ci ildə yenidən "Kënga Magjike" də "Zeri im" mahnısı ilə çıxış etdi. Çmimi Əyləncəli Mükafatını da aldı.

2010-cu ildə Eneda «Top Fest 2010» yarışmasında «Më veten» mahnısı ilə birinci oldu. Elə həmin il Albaniyanın "Top Channel" televiziyasında «Portokalli» verilişini idarə etməyə başlayır.

Avroviziya 2016
---------------

2015-ci ilin dekabr ayında Eneda nəhayət «Festivali i Këngës 54» müsabiqəsində «Përrallë» ilə birinci olur və Stokholmda keçirilən Avroviziya 2016-da Albaniyanı təmsil etmək hüququ əldə etmişdir. Festivala qalib gəldikdən sonra verdiyi müsahibədə müğənni, çox güman ki, mahnısının "Avroviziya" da ifa üçün ingilis dilinə tərcümə olunacağını söylədi. Mahnının İngilis versiyası olan "Fairytale" martın 15-də klipi ilə birlikdə çıxdı.

Şəxsi həyatı
------------

Müğənni Eriyon Zaloşney ilə uzun illərdir ki, evlidir. 2013-cü ildə onların Aria adlı qızı doğulmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Eneda Tarifa // .
2. ↑  "Певица Энеда Тарифа". hochu.ua. 2016-06-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-13.
3. ↑  *Anthony, Granger.* "ALBANIA: ENEDA TARIFA IS OFF TO STOCKHOLM". Eurovoix. 27 Dec 2015. 28 December 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 April 2020.
4. ↑  "Kënga Magjike History". 2016-01-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 Dec 2015.
5. ↑  "Eneda Tarifa Biography". 13 May 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 Dec 2015.
6. ↑  *Brey, Marco.* "Eneda Tarifa to represent Albania with a Fairytale"". Eurovision.tv. 28 December 2015. 1 January 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 April 2020.
7. ↑  "Eneda Tarifa Bëhet Nënë, Vjen Në Jetë Aria". Teksteshqip. 20 May 2013. 2013-06-25 tarixində arxivləşdirilib.

Mənbə
-----

* Müğənninin facebook səhifəsi
* Eneda — Avroviziya 2016
**Kiçik Asiya qar çöl siçanı** (**Chionomys roberti**) , (Rodentia) dəstəsindan bir Məməli növü. Baş Qafqaz silsiləsi və Kiçik Qafqazda *Ch. roberti* (Kiçik Asiya qar çöl siçanı) endemik hesab olunur. Az təhlükə altındadır, mühafizəyə baxımlı növdür. Nadir, azsaylı, ümumi areal daxilində az öyrənilmiş növdür.

Təsviri
-------

Bədəninin uzunluğu 160 mm, quyruq uzunluğu 84–98 mm, qulağı 17 mm, arxa pəncəsi 29 mm-ə qədərdir. Yaşlı fərdlərinin çəkisi 81 qr ətrafındadır. Rəngi kifayət qədər tünd, qonur və ya qonur-qəhvəyi, quyruğu kəskin ikirənglidir, tükü kobud, quyruğu nisbətən seyrək tüklərlə örtülmüşdür. Üst azı dişlərinin uzunluğu 7–8 mm, aşağı 7–8.2 mm. M1–3.0–3.16–3.5 mm.

Yayılması
---------

**Ümumi areal:** dünyada arealı Böyük Qafqaz dağ silisiləsinin Qərb və mərkəzindən başlayaraq Qərbi Dağıstana qədər və ona bitişik Asiya sahəsi ilə məhdudlaşmışdır. Cənubi Qafqazın cənub-qərbindən şimalda Soçiyə qədər, şərqdən isə Məshəti dağından Türkiyənin şimal-şərqinə qədər yayılmışdır. Azərbaycanda: Balakən, Zaqatala və qismən Qax rayonlarında yayılmışdır.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Əsasən d.s-dən 3000 m yüksəklikdə qeydə alınır. Bataqlaşmış meşə qurşaqlarında təsadüf olunur. Bəzi məlumatlara görə, Katexçay boyunca yayılmışdır. Eygelisə görə, onların arealı şərqdə Kurmuxçaya qədər uzanır. Onlara d.s-dən 800–2000 m hündürlüklərdə rast gəlinir Azərbaycan faunasında göstərilir ki, yalnız Zaqatalada Katexçay sahili boyunca, meşə, subalp və alp qurşaqlarında yayılmışdır. Əsasən gecə aktiv olurlar, bəzən gündüzlər də fəal olurlar.

Azalma səbəbi
-------------

Təbii və antropogen amillər nəticəsində biotopların dəyişkənliyə uğraması.
**Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər:** İUCN siyahısına salınmışdır. Yaşayış yerləri Zaqatala və İlisu Dövlət Təbiət Qoruqlarında mühafizə olunur.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər: **Ekologiyası öyrənilmədiyinə görə qorunma tədbirləri hələ hazırlanmamışdır.**

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0
Bhumislər - Hindistanın Bihar ştatının cənubundakı Çhota-Naqpur yaylasında, həmçinin Madhya-Pradeş ştatında yaşayan mundalar qrupundan xalq.

Haqqında
--------

Bhumislərin sayı 500 min nəfərdən çoxdur (1995). Mundari dilinin dialektində danışırlar, onların arasında hind və benqal dilləri də geniş yayılmışdır. Dindarların təqribən 90 faizi indiuzm dininə sitayiş edir, ənənəvi etiqadları da qalmaqdadır. Xeyir və şər ruhların (bongi), müqəddəs ağac və heyvanların, Günəş və Ayın kultları yayılmışdır.

Bhumislərin əsas ənənəvi məşğuliyyətləri tədricən xış əkinçiliyi ilə əvəz olunan toxa əkinçiliyidir. Onlar həmçinin ovçuluq, balıqçılıq, yığıcılıqla məşğul olur, zənbil və həsir hörürlər, muzdla işləyirlər. Ata xətti ilə qohum olan nəsillərə bölgü, totemizm, gəlinə görə ödəmə, evlənməmiş gənclər (oğlanlar və qızlar üçün ayrı-ayrılıqda) üçün evlər qalmaqdadır. Kəndləri kiçikdir. Evləri karkas sütunlu, bir və yaxud ikikameralı olur, damı küləş, yarpaq və kirəmitlə örtülür.

Kişi geyimləri: bel sarğısı, şalvar, köynək, çalma, qadın geyimi qısa saridir.

Əsas yeməkləri ət, balıq, darı, qarğıdalı, paxlalı bitkilərdir.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. IV cild. Bakı,2013. səh.9
**Əbülhəsən əl-Həsən ibn Əli** (1109 - 1171) — İfrikiyyədə hökm sürən Zirilər sülaləsi (Sanhacə) dövlətinin sonuncu hökmdarı.

Həyatı
------

Fevral 1109-cu ildə Susədə doğuldu. Atasının ölümü üzərinə taxta keçdiyində hələ on iki yaşındaydı. Bu səbəblə dövlətin idarəsi Sandal əl-Xadim adlı siyasətdən anlamayan cahil bir məmlükün əlinə keçdi. Qısa bir müddət sonra idarədə gəvşəmə və çözülmə meydana gəldi. Bu durumu fürsət bilən Norman Kralı II Rocer, Murabıt hökmdarı Əli ibn Yusif bin Taşfînin komandanlarından Əbu Abdullah İbn Meymunun Siciliyaya hücumundan Həsən ibn Əlini sorumlu tutaraq Zirilər xanədanının mərkəzi Mehdiyəyə əsgər göndərdi. Ancaq şəhəri ələ keçirməyə müvəffəq ola bilmədi (1122). Ertəsi il 300 gəmi və 1000 süvariylə Hasi adasına hücum edən və Dəymas qalasını alan Normanlar, Həsən ibn Əlinin göndərdiyi qüvvələr və onların yardımına gələn ötəki Ərəb və Bərbəri qəbilələr tərəfindən ağır bir məğlubiyyətə uğradıldı.

Həmmadi əmiri Yəhyanın komandanlarından Mutarrif ibn Həmdun ibn Əli 1135-ci ildə Məhdiyəyi dənizdən və qurudan mühasirə altına alınca zor durumda qalan Həsən ibn Əli, bölgədəki Bəni-Hilal qəbiləsinə mənsub ərəblərdən və Norman kralı II Rocerdən yardım istədi. Həmmadi mühasirəsi onların yardımı sayəsində başarısızlıkla sonuclandı. Həsən Həmmadiləri məğlubiyyətə uğradaraq bəzi gəmilərini ələ keçirdi. Bu vəsilə ilə Rocerlə bir saldırmazlık anlaşması imzaladı. Rocer 1137-ci ildə Cərbəni işğal etdikdən sonra bütün İfrikıyə sahillərini istila etdi. 1143-cü ildə Səfakusa hücum edən normanlar iki il sonra Karkənəyi işğal edib xalqını qılıncdan keçirdilər.

Həsən ibn Əli, kral Rocerə aralarındaki anlaşmanı xatırladınca da Rocer zirilərə tabe olmayan bölgələrə hücum etdiyini, anlaşmanın yürürlükdə olduğunu söylədi. Ancaq 1148-ci ildə yenidən Mehdiyəyə hücum etdi. Rocerin əmriylə yola çıxan Norman donanmasının komandanı Corci b. Mixail əl-Antaki, müsəlmanların zəiflərini və qıtlıq üzündən şəhərin müdafiəsiz buraxıldığını bildiyindən bu dəfə şəhəri işğala müvəffəq oldu (22 iyun 1148). Həsən ibn Əli ailəsi və əsgərləriylə birlikdə şəhəri tərk etdi. Beləcə İfrikıyədəki Zirilər xanədanı tarixə qarışmış oldu.

Mehdiyədən ayrıldıqdan sonra Maləka əmiri Muhriz ibn Ziyadın yanına gedən Həsən ibn Əli əs-Sanhaci, burada gözlədiyi ilgini görəməyincəyaxşı ilişkilər içində olduğu Fatimilərin hakimiyətindəki Misirə getmək istədi. Ancaq Corci tərəfindən sürəkli təqib edildiyi üçün əmizadəsi Yəhya ibn Əziz əl-Həmmadinin yanına Bicayəyə getdi. Müvahhidlərin qurucusu Əbdülmöminin Bicayəyi zəbtinə qədər orada qaldı (1152). Əbdülmömin ilə birlikdə İfrikiyə səfərinə qatıldı (1160) və daha sonra Mehdiyədə öldü.

İstinadlar
----------
**Mancur göyrüşü** (*lat.* Fraxinus mandshurica) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin zeytunkimilər fəsiləsinin göyrüş cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Şərqi Asiyada iynəyarpaqlı və enliyarpaqlı meşələrin əsas ağaclarından biridir. Rusiyanın Primorsk diyarı və Saxalin vilayətində, Koreyada, Çində, Yaponiyada yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Bu növ adi göyrüşə oxşardır. Hündürlüyü 25 m, diametri 1,5 m olan, birinci dərəcəli ağacdır. Gövdəsi düz, sütunvari, çətiri yuxarı qalxmış, enli-yumru, zərifdir. Cavan ağaclarda nazik yarıqlarla örtülmüş, yaşlandıqda rəngi bozdan tünd bozadək dəyişir. Zoğları və cavan budaqları tünd sarı və ya qonur rəngli, ağtəhər pulcuqlu, tumurcuqları qara və ya qara-qonur, çılpaqdır. Mayın əvvəllərində yarpaqları açılanadək çiçəkləyir, meyvələri sentyabrın axırları – oktyabrda yetişir, qış ərzində tökülür. Kök sistemi dərin, güclüdür. 400 ilədək yaşayır.

Ekologiyası
-----------

Soyuğa davamlıdır, ancaq cavan zoğları və yarpaqları yaz soyuqlarından əziyyət çəkir, işıqsevəndir, ancaq cavan bitki bir az kölgələnməyə dözür. Torpaqların nəmişliyinə və məhsuldarlığına tələbkardır.

Azərbaycanda yayılması:
-----------------------

Böyük və Kiçik Qafqazda təbii halda yayılmışdır.

İstifadəsi:
-----------

Oduncağı möhkəm, sənaye əhəmiyyətlidir. Tək və qrup əkinlərində istifadəsi məqsədyönlüdür.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1357301
* Wikispecies: Fraxinus mandshurica
* EPPO: FRXMA
* GBIF: 6433032
* GRIN: 17202
* iNaturalist: 361894
* IPNI: 609086-1
* ITIS: 832796
* IUCN: 61918582
* MoBotPF: 282961
* NCBI: 56029
* Plant List: kew-369861
* PLANTS: FRMA5
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:609086-1
* Species+: 65604
* Tropicos: 23000264
* WFO: wfo-0000832653

 |
**Luleo** (*isv.* Luleå) — İsveçin şimal-şərqində, Baltik dənizi Botnik körfəzinin fyordunda yerləşən şəhər və liman. Norrbotten leninin və Luleo şəhərinin kommunasının inzibati mərkəzi.

İqlimi subarktikdir, iyulun orta temperaturu 15 °C, orta maksimum 18 °C, yanvar ayının orta temperaturu −10 °C, minimum −14 °C.

Bu adlı bir yaşayış yeri 13-cü əsrdən bəri bilinir, 1621-ci ildə bir şəhər elan edilmişdir. Ancaq 1649-cu ildə buzlaqozostatik proseslərlə əlaqəli dənizin geri çəkilməsi səbəbindən şəhər cənub-şərqə 10 km köçürüldü və köhnə yerdəki qəsəbə Qammelstad adı ilə tanındı.

1887-ci ildə şəhərdə güclü bir yanğın baş verdi, binaların çoxunu məhv etdi. Bundan sonra şəhər yenidən qurulmalı idi. Buraya şəhərin mərkəzində təqdis zamanı hökmranlıq edən monarx Oskar-Frederik adını verən bir neoqotik kilsə inşa edildi. 1904-cü ildə Luleo yeparxiyasının (İsveçin ən şimalı və ən yenisi) yaranmasından sonra kilsə bir kafedra oldu. Kilsə şpilinin uzunluğu 67 metrdir ki, bu da şəhərin ən hündür binasıdır.

İkinci Dünya müharibəsi illərində İsveçin Luleo limanı, Baltik suları ilə Almaniyaya dəmir filizi tədarükü üçün xüsusi bir yerə çevrildi. Şəhər Malmbanan dəmir yolu xətti ilə çatdırılan Laplandiyadakı mədənlərdən dəmir filizi (Kiruna və Ellivare kimi) daşınması üçün bir liman kimi xidmət edir, qara metallurgiya, maşınqayırma, piloamaterial və sellüloz istehsalı inkişaf etdirmişdir. Şəhərdə bir hava limanı var.

Qardaşlaşmış şəhərlər
---------------------

* Zenitsa, (Bosniya və Herseqovina Bosniya və Herseqovina)
* Murmansk (Rusiya Rusiya, 26 mart 1972-ci ildən)

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. 1 2  Statistiska tätorter 2020, befolkning, landareal, befolkningstäthet per tätort. Statistics Sweden, 2021.
2. ↑  "Международное сотрудничество города Мурманска". 2017-10-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-31.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-03-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-31.
**Əbülhəsən xan Səba** (15 aprel 1902, Tehran – 19 dekabr 1957)— İranın ustad misiqiçisi, bəstəkar

Həyatı
------

O,1902-ci ildə Əbülqasım xan Kamaləssəltənə bin Məhəmmədcəfər xan Sədrülhükəma bin Mahmud xan Məlikəşşüara, Səbaəlşüəara bin Məhəmmədhüseyn xan Məlikəşşüara Kaşinin ocağında dünyaya gəlmişdi. Əbülhəsən xan İranın böyük ustadları Mirzə Abdulla və Dərviş xanın yanında şərq musiqisinin sirlərini öyrənmişdi. Hacı xan Zərbidən dünbək çalmağı, Əliəkbərşahdan santur ifa etməyi əxz etmişdi. Sonra Hüseyn xan İsmayılzadənin yanında kamança çalmağı mənimsəmişdi. Skripkaya meyl salmış, bu aləti də Hüseyn Həngafərindən öyrənmişdi. Bunlara qane olmamış, ustad Əlinağı Vəzirinin musiqi məktəbinə yazılmışdı. Burda musiqi nəzəriyyəsini, ney, fleyta və başqa nəfəs alətlərini də tamam-kamal əxz etmişdi. Özü ustad dərəcəsinə çatandan sonra İran musiqisinin tacı sayılmışdı. Onun istedadını görən Əlinağı Vəziri dərs deməyə həvəsləndirmişdi. Səba 1927-ci ildə Rəşt şəhərində musiqi məktəbi yaratmışdı. Üç il burada uşaqlara musiqi öyrətmişdi. Əbülhəsən xan müəllimlik müddətində özünü İranın şimal kəndlərinə verir xalq musiqisini tədqiq edirdi. O. burda musiqi yazmağa başladı. Öyrəndiyi bütün çalğı alətləri üçün musiqi yazdı. Əbülhəsən xan Səba İranda çoxsaylı musiqiçilər yetişdirdi. Əbülhəsən xan Səba 1957-ci ildə vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Discogs · International Music Score Library Project · MusicBrainz |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 14223363x · GND: 140550542 · ISNI: 0000 0000 7690 8817 · LCCN: no2006016027 · SUDOC: 194105253 · VIAF: 14517967 · WorldCat VIAF: 14517967 |

 |
**Əsgər Fədayəli oğlu Fərəci** — 1937-ci ildə Kəbudər Ahəng şəhərində anadan olmuş azərbaycanlı şair.

O, azərbaycan və fars dillərində şeirlər yazıb.

2004-ci ildə Kəbudər Ahəng şəhərində vəfat edib.

Yaradıcılığı
------------

فصل بهار سير گلستانه گلميشم/Fəsli bahar seyri gülüstanə gəlmişəm

عشق و صفايه باغيله بستانه گلميشم/Eşq o səfayə bağilə bostanə gəlmişəm

باش قوزايور چمنده اگر سرخ لاله لر/Baş qozayır çəməndə əgər sorx lalələr

گلبرگ سبز شاخه ي ريحانه گلميشم /Gülbərqi səbzi şaxeye reyhanə gəlmişəm

گللر يواش يواش آچولور گلستانيده/Güllər yavaş yavaş açılır gülüstanidə

ديدارناز غنچه ي خندانه گلميشم/Didare naze qunçayi xəndanə gəlmişəm

ابر بهار سايه سالار ساعقه ورا/Əbri bahar sayə salar saiqə vurar

نم نم شروع بارش بارانه گلميشم/Nəm nəmi şorui bareşi baranə gəlmişəm

هر يان آخار خراميله سو جويباريدن/Hər yan axar xormilə su cuybaridən

اما سراغ چشمه ي حيوانه گلميشم/Amma soraği çeşməye heyvanə gəlmişəm

چه چه سسي قولاقه نيستانده چاتميور/Çəh çəh səsi qulağa neyistanda çatmiyor

شور و نواي بلبل خوشخوانه گلميشم/Şur o nəvaye bülbüle xoşxanə gəlmişəm

زيبا طبيعتي كه خدا لطف ايديب بيزه/Ziba təbiəti ki Xuda lütf edib bizə

شكر و ثنايه در گه سبحانه گلميشم/Şükür və sənayə dərgəhe sübhanə gəlmişəm

خادم آديله عشق واريمدور طبيعته/Xadim adıyla eşq varımdır təbiətə

فصل بهار سير گلستانه گلميشم/Fəsli bahar seyre gülüstanə gəlmişəm

Qaynaqlar
---------

* Kəbudər Ahəngin tanınmış şəxsiyyətləri Arxivləşdirilib 2011-12-21 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Axundov.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Hüseyn Axundov.

**Hüseyn Məmməd oğlu Axundov** (28 aprel 1921, Balaxanı, Bakı qəzası – 6 fevral 2015, Moskva) — Rusiya və Azərbaycan rəssamlıq və kino sənətinin nümayəndəsidir.

Həyatı
------

İkinci Dünya müharibəsi veteranı, rəssam Hüseyn Məmməd oğlu Axundov 28 aprel 1921-ci ildə Bakı şəhərinin Balaxanı qəsəbəsində anadan olub. 7 yaşında olanda bacısı onu rəssamlıq məktəbinə yazdırıb. Kiçik Hüseyn Axundov Mikayıl Abdullayev, Ağa Mirzəzadə, Oqtay Sadıqzadə, Abdul Xaliq kimi korifeylər yetişdirilən bir mühitdə onlarla yanaşı təhsil alıb. Orta məktəbi bitirdikdən sonra 1939-cu ildə Leninqrad incəsənət insititutunun kinorejissorluq fakültəsinə daxil olub. İmtahan zamanı çəkdiyi şəkil imtahan komissiyasının üzvlərinin diqqətini cəlb edib və onlar bu gənci görmək istəyiblər. İmtanah komissiyasını heyrətləndirən azərbaycanlı gəncin o zaman cəmi 18 yaşı vardı.

Hüseyn Axundov 1941-ci ildə İkinci Dünya müharibəsi başlayanda cəbhəyə yollanıb. Bir çox döyüşlərdə iştirak edib, iki dəfə ağır yaralanıb. Taleyinin, qismətinin mükafatıymış kimi, onu yaralı olduğu zaman müalicə üçün doğma Bakısındakı hospitallardan birinə göndəriblər. Tam sağalmamış əfsanəvi Arşın mal alan filminin işində aktiv iştirak edib. Yaraları sağalandan sonra təhsilini Ümumrusiya Dövlət Kinematoqrafiya universitetində (VQİK) davam etdirib. 1945-ci ildə oranı bitirdikdən sonra taleyini birdəfəlik Moskvaya bağlayıb.

Yaradıcılığı
------------

Mosfilm də ilk ştatlı işləyən azərbaycanlı olaraq Hüseyn Axundov İvan Pıryev, Qriqori Aleksandrov, Aleksandr Ptuşko kimi sovet kinosunun ustadları ilə çiyin-çiyinə çalışıb. "İdiot" (Axmaq), "Belıe noçi" (Bəyaz gecələr), "Vesna" (Bahar), "Sampo" filmlərinin rəssamı eyni zamanda onlarla başqa sənət əsərlərinə rəngli həyat verib. Kino rəssamı olmaqla yanaşı, dekorativ eskizlər, kinoplakatlar və paralel olaraq rəsm əsərləri üzərində də işləyib.

1953-cü ildə VDNX-dakı (Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisi) pavilyonlardan birinin tərtibatı ona tapşırılıb və bu işi yarım ildə başa çatdırıb.

Hüseyn Axundovun yaradıcılığının yaddaqalan mərhələlərindən biri də Moskvanın tarixi mərkəzində ən qədim şəxsi tikililərdən olan Knyaz Yusupovun sarayının bərpa edilməsində baş rəssam işinin ona həvalə edilməsi olub.

Rusiya rəssamlar ittifaqının üzvü olan Hüseyn Axundovun yaradıcılıq işləri Rusiyanın və dünyanın bir çox rəsm sərgilərində nümayiş etdirilib. 2007-ci ilin Mart ayın 30-u iş adamı Araz Ağalarovun sponsorluğla H. Axundov öz rəssamlıqla bağlı birinci və ümümi axırıncı kitab buraxılıbdı. Kitabın buraxılmasında və illustrasiyalar, şəxsi fotolar və portret fotoqraf Rüfət Əliyevə məxsusdu. Hüseyn Axundov 2015-ci il fevral ayının 6-da ömrünün 94-cü ilində Moskvada vəfat edib.

Filmoqrafiya
------------

* "I" əməliyyatı və Şurikin digər macəraları (film, 1965)
* Qafqaz əsiri və ya Şurikin yeni macəraları(film,1966)
* ŞKİD Respublikası(film,1966)

Mənbə
-----

[1] [*ölü keçid*]