recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mülayim iqlimlərin musson tipi-** Alisovun bölgüsünə əsasən bu iqlim tipi ayrılmış və Şərqi Asiyada yayılmışdır. Rusiya ərazisində Sakit okean sahili əraziləri, Kanadanın sahilləri və Argentina üçün xarakterikdir.

Şimal yarımkürəsi
-----------------

Şərqi Asiyada bu iqlim tipi mussondur. Belə ki, mülayim enliklərin musson iqlim tipi subtropik və tropik mussonların davamı olub şimali Kamçatkaya qədər davam edir. Beləliklə, Primorsk əyalətində, Kamçatkanın və Yaponiyanın şimalında və Çinin şimal-şərqində yayılmışdır. Qışda materikin şərq qurtaracaqları Asiya antisiklonunun təsirinə məruz qalır, az buludlu və az yağışlı dövr müşahidə edilir. Yayda isə siklonların təsiri ilə ərazidə yağıntıların miqdarı xeyli artır. Xabarski əyalətində iyul ayının orta temperaturu +22 °C, yanvar ayının orta temperaturu isə −20 °C, orta illik yağıntıların miqdarı isə 684 mm olur. Yalnız oktyabr-mart aylarında 74 mm yağıntı düşür. Qış yaydan az yağıntılı olur. Sapporoda, avqust ayında orta temperatur +21 °C, yanvar −6 °C, illik yağıntıların miqdarı isə 1040 mm yağış, qış aylarında 540 mm, yayda isə 500 mm olur. Kamçatkada ildə iyul ayında orta temperatur +15 °C, yanvar −18 °C; illik yağıntıların miqdarı 460 mm, qış aylarında isə 210 mm olur.

Kanada və Nyufaundlendin Atlantik sahillərində, musson iqlim tipi zəifdir və ya yoxdur. Burada qış ayları Asiyanın şərqində olduğu kimi soyuq deyil, yay ayları isə oradan daha isti olur. Belə ki, Qalifaksda iyul və avqust aylarının orta temperatur +18 °C, yanvar −4 °C, yağıntıların illik miqdarı isə 1420 mm təşkil edir.

Cənub yarımkürəsi
-----------------

Cənubi Amerikanın şərq hissəsində 38°-52°-lik enlikləri Pataqoniya yaylasını, And dağlarından Atlantik okeanına qədər ərazini əhatə edir. Həmçinin And dağları Sakit okeandan gələn soyuq hava kütlələrinin qarşısını kəsir, Pataqoniyaya onların daxil olmasına maneə olur. Lakin cənubdan gələn soyuq hava kütlələri əraziyə rahatlıqla daxil olur. Pataqoniyanın əksər hissəsinə illik yağıntıların miqdarı 120–200 mm-dir, yay aylarında onların miqdarı az olub, 20–30 mm-ə çatır. Orta yanvar temperaturu şimalda +20 °C-dən, cənubda +10 ° C-yə qədər olur. Puerto Santa-Kruzda iyul və iyun aylarının orta temperatur +2 °C, yanvar +15 °C; yağıntıların orta miqdarı isə hər il 140 mm olur. 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
| *Pataqoniya* | *Dənizsahili əyalət (возле Naxodka)* | *Nyu-faunland* | *Yaponiya (Sapporo)* |

Həmçinin bax
------------

* Şərqi Asiya
* İqlim

İstinadlar
----------

1. ↑  *Муссонный климат* — статья из Большой советской энциклопедии.
**Mühiddin Akyüz** — Mühiddin Paşa (1870, Konstantinopol – 11 noyabr 1940, Ankara) Türk hərbçi, diplomat, siyasətçi. Qurtuluş müharibəsində iştirak edən yüksək dərəcəli komandirlərdən biridir. Müharibədən sonra diplomat və millət vəkili kimi çalışmışdır.

Həyatı
------

1870-ci ildə İstanbulda dünyaya gəlib. Atası, Ədirnə Evkaf mühasibi Şövqü bəy, anası Fatmatüzzəhra xanımdır. 1885–1888-ci illərdə Ali Hərb məktəbini bitirib. Leytenant rütbəsi ilə hərbi xidmətə başlayıb. 1888-ci ildə Ali Hərbi Məktəbində müəllim köməkçisi işinə başladı. 1897-ci ildə Türk-Yunan müharibəsinə qatıldıqdan sonra təkrar Ali Hərbi Məktəbində müəllimliyə qayıdıb və 1905-ci ildə sürgün edilənə qədər bu işi davam etdirib. Tələbələrə padşah II Əbdülhəmid əleyhinə fikirlər aşıladığı səbəbilə 1905-ci ildə rütbəsi geri alındı və əvvəl Fizana, sonra Diyarbəkirə və Ərzuruma sürgün edilib.

1908-ci ildə II Məşrutiyətin elanı ilə verilən amnistiya görə rütbəsinigeri aldı və əvvəlcə Dəniz məktəbinə direktor oldu, sonra Hərbiyyə Nazirliyi Piyada Dairəsi 1-ci şöbə müdirliyinə təyin edildi. 1909-cu ildə Mahmud Şövkət Paşanın yavəri olub, həmin il Bəyoğlu mutasarrıflığına təyin edildi. Bəyoğlu mutasarrıflığı etdiyi dövrdə İttihad və Tərəqqi üzvü Fuad Bəyi (Fuad Balkan) bir idman klubu qurmağa təşviq etmiş, təşkilatını sürətlə təsdiq etdiyi Beşiktaş Osmanlı Gimnastika Klubunun qurucularından biri oldu.

Mühiddin bəy Balkan müharibələri və I Dünya müharibəsinə qoşuldu. 1912-ci ildə polkovnik, 1916-cı ildə general-mayor oldu. I Dünya müharibəsi gedişində dekabr fevral 1916 — fevral 1919-cu illərdə Hicaz korpus komandiri kimi fəaliyyət göstərib. Müharibənin sonunda İngilislər tərəfindən əsir edilib Misirdəki əsir qərargahına aparılıb. 9 sentyabr 1921-ci ildə əsirlikdən qayıtdı və milli mübarizədə iştirak etmək üçün Ankaraya getdi.

Qurtuluş savaşında, noyabr 1921-ci ilə qədər Kastamonu və Bolu hava komandiri, 1 noyabr 1921–7 oktyabr 1922-ci illərdə arasında Adana və hava komandiri olaraq müharibədə rol aldı. Adana və ətrafını Fransızlardan təslim aldıqdan sonra şəhərin sərkərdə və valisi oldu. 7 oktyabr 1922-ci ildə Tehran səfiri, 1925-ci ildə Qahirə səfiri vəzifələrində oldu. 24 sentyabr 1928-ci ildə hərbi xidmətdən ayrıldı və Xarici İşlər Nazirliyində işə başladı. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin IV, V və VI dövr Qarsdan millət vəkili seçilmişdir.

İstiqlal Ordeni kavaleri olan Mühitdin Akyüz, 3 oktyabr 1940-cı ildə vəfat etdi. Ankara Hava Şəhidliyində dəfn edilmişdir.
Üç övladı var.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Mühiddin Akyüz*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Dr. Bilal N. Şimşir, **Cumhuriyetin İlk Çeyrek Yüzyılında Türk Diplomatik Temsilcilikleri ve Temsilcileri (1920–1950)**, *Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Sayı 64–65-66, Cilt: XXII, Mart-Temmuz-Kasım 2006* Arxivləşdirilib 2011-05-21 at the Wayback Machine
* Tuğrul Yenidoğan, **Komitacı — BJK'nin Kurucusu Fuat Balkan'ın Anıları**, *Internethaber.com 11.03.2008*
* **TBMM Albümü** Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine


1. ↑  AKYÜZ (Muhittin) KİMDİR ?[*ölü keçid*]
**Həbibə Məmməd qızı** (d. 1919 - v. 1984) — Azərbaycan yazıçısıdır.

Həyatı
------

Bakıda anadan olmuş, məktəbi bir müddətdən sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Həbibə gənc yaşlarından əmək və yaradıcılıq fəaliyyətinə başlamış, "Azərbaycan qadını", "Göyərçin" jurnallarında, "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetində işləmişdir. Onun *"Təsadüf"* adlı ilk hekayəsi 1938-ci ildə "Ədəbiyyat qəzeti"ndə dərc edilmiş, daha sonra yazıları "*Gənc işçi*", "*Müəllim*", "İnqilab və mədəniyyət", "*Azərbaycan qadını*" və başqa qəzet jurnallarda mütəmadi olaraq çap edilmişdir.

Həbibənin Kiçik hekyələr adlı kitabı 1953-ci ildə nəşr olunmuşdurş. O, "*Dilarə bağa gedir*" (1959), "*Xoruzun neçə rəngi var*" (1960), "*Sünbül kukla*" (1964) adlı başqa kitablarındakı əsərlərini uşaqların həyatına, təlim-tərbiyəsinə həsr etmişdir.

Kitabları
---------

* 1965 - "Ayrıla bilmədim"
* 1969 - "Xəzri həmişə əsmir"
* 1970 - "Günəş məndən göyçəkdir"
* 1972 - "Bahar çiçəkləri"
* 1982 - "Onu hamı sevirdi"

Həbibənin yaradıcılığına aid məqalələr yazılmış, mətbuatda dərc edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Azərbaycan Ədəbiyyatı Ensiklopediyası, Şamil Süleymanlı, Bakı, 2008, səh. 394
**Sven Gösta Ågren** - (3 avqust 1936 – 24 iyun 2020), Fin yazıçısı və şairi.

Həyatı
------

Ågren 1936-cı ildə Finlandiyanın Ostrobothnia şəhərində anadan olub. 1988-ci ildə "Jär" əsəri ilə Finlandiya Mükafatını qazandı. Əsərlərini İsveç dilində yazan Gösta Egren, Mark İncilini ədəbi dəyərlərinə görə təriflədi. "Dülgər" adlı kolleksiyasını buraxdı.
Sol tərəfə yaxın fikirləri ilə tanınıb, bunu kənd "proletariatı" ndakı avtobioqrafik əsərlərində görmək olar. Qardaşları Leo və Erikdə özü kimi yazdılar.
Şeirlər, oçerklər və tərcümeyi-hallarını nəşr etdirdi. Verilən ədəbi mükafatlar arasında 1989-cu ildə Jär ('Burada') adlı şeir toplusuna görə Finlandiya Mükafatında iştirak etdi. Avstriyanın şeirlərində tez-tez doğulduğu Ostrobotniya, Finlandiyanın qərb sahillərindən danışdı. (Finlandiyada nəşr olunan bəzi şeir kitablarından sitatlar olan fəlsəfi cizgilərlə çap olunmuş köynəklər var idi.)

Ölüm
----

Ågren 25 iyun 2020-ci ildə 83 yaşında doğduğu yer, Finlandiyanın Ostrobothnia şəhərində vəfat etdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Gösta Ågren // Česko-Slovenská filmová databáze (çeş.). 2001.
2. 1 2  Gösta Ågren (швед.). SLS.
3. 1 2  Gösta Ågren är död. Hufvudstadsbladet.
4. ↑  Bredsdorff, Elias (1990). *Scandinavica*, vols. 29–30. Academic Press.
5. ↑  "Literary Awards of the Nordic Countries: Finland – The Finlandia Prize Arxivləşdirilib 2017-10-28 at the Wayback Machine", ScandinavianBooks.com, retrieved 20 January 2010
6. ↑  "Poetics For The Gospels? Rethinking Narrative Criticism by Petri Merenlahti, p. 36". 2020-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-25.
7. ↑  "History of Finnish Literature by Jaakko Ahokas, p. 433". 2020-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-25.
**Viktor Taten** (10 iyul 1843, Paris – 18 aprel 1913, Paris) — 1879-cu ildə ilk təyyarə modelinin yaradıcısıdır. Bu təyyarə öz gücündən istifadə etməklə pist üzərində hərəkətlənib havaya qalxan ilk model hesab olunur. Bu modelin qanad genişliyi 1.90 m, çəkisi isə 1.8 kq bərabər idi. Model iki pərvanə və sıxılmış hava mühərriki ilə təchiz olunmuşdu. Bu mini təyyarə Parisin Chalais-Meudon bölgəsindəki hərbi bazanın dairəvi uçuş-enmə zolağında mərkəzi nöqtəyə uçurulurdu. Öz gücüylə hərəkətə gəlməklə 8m/san sürətlə havaya qalxırdı.
1890-97 aralığında Taten və Çarlz Rişet buxar gücüylə çalışan və qanad genişliyi 6.6 m çatan yeni modeli ərsəyə gətirdilər. Bu modeiln çəkisi 33 kq çatırdı, bununla yanaşı ön və arxa pərvanələri var idi. Onlar bu modeli 140 m məsafə boyunca 18m/san sürətlə uğurla uçurmağa nail olur. Titan 1902-03-cü illərdə Mauris Malletlə Henri Deutş de la Meurte üçün Ville de Paris adlı zeplin ərsəyə gətirilməsi məqsədilə əməkdaşlıq edir. 1905-ci ildə isə o, pərvanə dizayn edir və bu, 1906-07-ci illərdə Trayan Vuia tərəfindən özünün experimental hava gəmisi üçün istifadə edilir. Tatin 1908-ci ildə uğursuz olmuş itələyici tək qanadlı təyyarə dizayn edir hansı ki , eyni ildə Paris Aero Salonunda sərgilənir. 1911-ci ildə isə o, Luis Paulhan ilə Aero Torpille adlı təyyarənin hazırlanması üçün əməkdaşlıq edir hansı ki, bu model olduqca aerodinamik dizayna malik idi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Léonore verilənlər bazası (fr.). ministère de la Culture.
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* Record #13308242h, Record #149759143 // BnF catalogue général (fr.). Paris: BnF.
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* Victor Tatin // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
**Viktor Pavloviç Pavlov** (rus. *Виктор Павлович Павлов*) — Sovet və Rusiya aktyoru, Rusiyanın xalq artisti (1994).

Həyatı
------

Viktor Pavlov 6 oktyabr 1940-cı ildə Moskvada anadan olmuşdur. 1956-cı ildə səkkizillik məktəbi bitirdikdən sonra zavodda çilingər işləmişdir. Eyni vaxtda işçi gənclər məktəbində oxumuş və Müəllimlər evi yanında dram dərnəyində rollar oynamışdır. MXAT-ın aktyoru və rejissoru olan Vadim Boqomolov Viktoru Bauman adına Moskva Texniki Universitetinin yerinə teatral sahəyə daxil olmağa razı salır. 1959-cu ildə Viktor Pavlov Şşepkin adına yüksək teatr məktəbində Nikolay Annenkovun kursunun tələbəsi olmuşdur. Pavlov oranı 1963-cü ildə bitirmişdir. O, kursda Mixail Kononov və Oleq Dalla birlikdə oxumuşdu.

O, 1961-ci ildən başlayaraq epizodik rollarda kinoya çəkilirdi. Onun iştirakı ilə çəkilən ilk film Lev Kulicanovun "Ağaclar böyüyəndə" filmi olur. Bundan sonra Pavlov ən çox çəkilən aktyorlardan biri oldu. Onun filmoqrafiyasında 120-dən çox film var.

29 dekabr 1994-cü ildə Rusiyanın xalq artisti adına layiq görülmüşdür.

Viktor Pavloviç Pavlov 24 avqust 2006-cı ildə Moskva şəhərində vəfat etmişdir.

Filmoqrafiya
------------

1. "I" əməliyyatı və Şurikin başqa macəraları (film, 1965)
2. 12 stul (film, 1971)
3. Görüş yerini dəyişmək olmaz (film, 1979)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Указ Президента РФ от 29 декабря 1994 г. № 2227". 2013-05-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-07-10.

Xarici keçidlər
---------------

* Viktor Pavlov — IMDb səhifəsi
**Ağamalı Kərbəlayi Miralı oğlu** — Qarabağın tanınmış din xadimi.

Həyatı
------

Ağamalı Kərbəlayi Miralı oğlu 1808 ildə Qarabağ xanlığında, Seyidli oymağında anadan olmuşdur. Təhsilini atasından almış, zəmanəsinin müdrik, hörmətli din xadimlərindən sayılmış, Seyidlinin imkanlı adamlarından olmuşdur. Qarabağda savadlı din xadimlərinin yetişməsində əhəmiyyətli rol oynamışdır.

Ağamalı 1848-ci ildə, qırx yaşında Seyidli oymağında vəfat etmişdir.

Ailəsi
------

Ağamalı Yetər xanımla ailə həyatı qurmuş, Xırda adlı qızı, Mustafa, İbrahim, Camal adlı oğlanları dünyaya gəlmişdir. İbrahim (1842-1845) körpə yaşlarında dünyasını dəyişmişdir.

**Xırda** (1841-...) Ağamalının ilk övladı və yeganə qızıdır. Seyidli oymağında anadan olmuşdur. Dini təhsil almış, Məşhədi ziyarət etdiyi üçün Seyidli oymağında Məşədi Xırda xanım adı ilə tanınmışdır.

Məşədi Xırda xanım Seyidli oymağının qədim nəsillərindən sayılan Qazılı Məhəmmədalı bəylə ailə həyatı qurmuş, Mənzər və Mələk adlı iki qızı olmuşdur.

AMEA-nın müxbir üzvü, fəlsəfə elmləri doktoru, professor Zakir Məmmədov ana tərəfdən Məşədi Xırda xanımın kötücəsidir

Məşədi Xırda xanım 20-ci illərin ortalarında vəfat etmişdir.

**Mustafa** (1843-...) ilk təhsilini Seyidlidə almış, sonralar mədrəsədə oxumuşdur. Mədrəsədə təhsil aldığı illərdə qeyri-adi istedadı, qabiliyyəti sayəsində ərəb, fars dillərini, şəriəti mükəmməl öyrənmiş, savadlı din xadimi kimi Qarabağa qayıtmışdır. O, Ağdam Cümə məscidinin axundu seçiləndə otuz yaşlarında olmuşdur.

Axund Molla Mustafa Əliyev adı ilə Qarabağda savadlı din xadimi kimi tanınmış, müəllimlik fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. Onun mükəmməl dini təhsili olduğu üçün ərəb, fars dillərini, şəriət elmlərini tədris etmiş, Qarabağda savadlı din xadimlərinin yetişməsində əhəmiyyətli rol oynamışdır.

Hazırda Axund Molla Mustafa Əliyevin nəsli Axundov soyadını daşıyır.

**Camal** Ağamalının (1846-...) kiçik oğludur. Seyidli oymağında anadan olmuşdur. İki yaşı olanda atası vəfat etmişdir. Kərbəlanı ziyarət etdiyi üçün Seyidli oymağında Kərbəlayi Camal adı ilə tanınmışdır. 

Kərbəlayi Camal Mələk xanımla evlənmişdir. Onun Bəhram, Ədil, İspan, Maya adlı övladları dünyaya gəlmişdir.

Hazırda Kərbəlayi Camalın nəsli Camalov soyadını daşıyır.

Mənbə
-----

* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Qarabağın Seyidli oymağı. I kitab. Bakı, 2017
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Kərbəlayi Miralılar nəslinin görkəmli övladları. "Vedi inform" qəzeti, 01-06 may 2014-cü il, № 16 (59)
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Seyidli oymağının nəsilləri və görkəmli övladları. "Bütöv Azərbaycan" qəzeti, 5-11 dekabr, 2012-ci il № 42(174)
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Seyidli oymağının Kərbəlayi Miralılar nəslinin görkəmli övladları. "Yeniləşən Azərbaycan" qəzeti, 15-22 dekabr, 2012, № 29 (113)

Həmçinin bax
------------

* Kərbəlayi Miralılar
* Seyidli kəndi
* Seyidli oymağı
* Axund Molla Mustafa Əliyev
* Hacı İbrahim ağa Axundov
* Axund Molla Zülfüqar Axundov
* Məmməd Məmmədov
* Zakir Məmmədov
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Rüstəm.

**Rüstəm Arifcanov** (*Arifcanov Rüstəm Mustafa oğlu*; d. 22 fevral 1958, Özbəkistan SSR) — Azərbaycan və Rusiya jurnalisti; "Al‑RTV" ilk ictimai müsəlman kanalının baş redaktoru (2012), Avrasiya Televiziya və Radio Akademiyasının vitse-prezidenti, Jurnalistlərin "Mediakratiya" Milli Assosiasiyasının Müşahidə Şurasının sədri, Şimali Qafqaz Federal Dairəsi İctimai Şurasının üzvü.

Həyatı
------

Arifcanov Rüstəm Mustafa oğlu 1958-ci il fevralın 22-də Özbəkistanda anadan olub. 1980-ci ildə S.M.Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) tarix fakültəsini bitirib.

1985-ci ildən R.Arifcanov "Komsomolskaya Pravda" qəzetinin Qərbi Sibir üzrə xüsusi müxbiri, 1988-ci ildən "Sobesednik" həftəlik qəzetinin şöbə redaktoru, redaksiya heyətinin üzvü olub. 1990-cı ildən "Meqapolis" jurnalında şöbə redaktoru, daha sonra "Meqapolis-Metro" qəzetinin baş redaktoru vəzifələrində çalışıb. 1993-cü ildə R.Arifcanov "İzvestiya" qəzetinin şərhçisi olub. 1989-cu ildə "Surqutskaya alternativa" siyasi birliyinin fəaliyyətində iştirak edib. 1996-1997-ci illərdə o, "Kommersant. İzdatelskiy dom" QSC-nin "Stolitsa" publisistik jurnalının şef-redaktoru, redaksiya heyətinin üzvü vəzifələrini daşıyıb.

1998-ci il fevralın 18-dən sentyabr ayına qədər R.Arifcanov "İzvestiya" qəzetinin baş redaktorunun müavini işləyib.

1998-ci ildə "Soverşenno sekretno" Nəşriyyat Evinə məxsus olan həftəlik "Soverşenno sekretno. Versiya" qəzetinin şef-redaktoru təyin edilib. 1999-cu ilin oktyabrında "Soverşenno sekretno", "Versiya" qəzetlərini və "Litsa" jurnalını nəşr edən "Soverşenno sekretno informatsionno-izdatelskaya qruppa" QSC-nin baş redaktoru vəzifəsinə təyin edilib. 

2002-ci ildə TVS telekanalında MDB ölkələrinin problemlərini işıqlandıran "Materik" proqramının aparıcısı olub. 2003-cü ildən "Agentura"da R.Arifcanovun köşə yazıları dərc edilir. 2004-cü ilin yazında, o, "Nasional" informasiya-nəşriyyat holdinqini yaradıb və "Nasional" jurnalının baş redaktoru olub.

2006-2007-ci illərdə R.Arifcanov "NTK Zvezda" ASC baş direktorunun birinci müavini və baş prodüser vəzifələrində çalışıb.

2012-ci ildən bu günədək "Al-RTV" ilk ictimai müsəlman kanalının baş redaktorudur. R.Arifcanov Avrasiya Televiziya və Radio Akademiyasının vitse-prezidenti, Jurnalistlərin "Mediakratiya" Milli Assosiasiyasının Müşahidə Şurasının sədri, Şimali Qafqaz Federal Dairəsi İctimai Şurasının üzvüdür.

Rusiya və Azərbaycanda nəşr edilən 10 publisistik kitabın müəllifidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bağıyeva, Mətanət.* Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar. Qısa bioqrafik məlumat kitabçası (PDF) (az.). Bakı: "Papirus NP". 2016. ISBN 978-9952-8299-1-4. 2017-10-21 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-10-21.
**Kilas Məhəmmədov** (1837, Vəlikənd, Dağıstan MSSR – 1882) — XIX əsr Azərbaycan şairi və aşığı. Dağıstan azərbaycanlılarının (Tərəkəmə) fərdi (müəllif) poeziyasının banilərindən biri hesab olunur.

Bioqrafiya
----------

Kilas Məhəmmədov Velikənd kəndində imkanlı ailədə anadan olub və dünyavi təhsil alıb. Uşaq ikən qoyun otarır, valideynlərinə kömək edirdi.

O, aşıq Camal Dəliçobanlı ilə dost olub, ona şeirlər həsr edib. O, kiçik yaşlarından şeir yazmağa başlayıb, tezliklə bölgədə tanınmış aşıqlardan birinə çevrilib.

Onun rahatlığı və xoş niyyəti haqqında əfsanələr var. Şayiələrə görə o, Məhəmmədovlara miras olaraq qalan torpaqları yoxsul kəndlilərə paylayıb.

Yaradıcılığı
------------

O, tez-tez Azərbaycanda keçirilən aşıq yarıəşmalarında iştirak edir və bu yarışlarda qalib gəlirdi. Bunun sayəsində ona ustad-aşıq adı verilir. Kilas sözün tam mənasında aşıq olmasa da, digər sələfləri kimi saz ifaçılığı sənətinə yiyələnmədiyindən, şeirlərini aşıq üslubunda, qoşma formasında yazmışdır. Kilas bundan öz yaradıcılığında məharətlə istifadə edir, poeziya dilini beləcə parlaq, şirəli, xalqa yaxın və başa düşülən edir. O, öz növbəsində Kilas misralarından çoxlu hikmətli kəlamlar xalq arasında atalar sözü, məsəl və xalq deyimi şəklində mövcuddur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Рейганат Велиюллаевна Шахбазова.* "Деловые люди великента" (rus). 07 августа 2012. 2022-01-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-07.
2. ↑  *Алина Ахмедова.* "Село Великент - Дербентский район" (rus). 2015-01-05. 2022-01-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-07.
3. ↑  *Хурдамиева С. Х.* Дастаны и ашугская поэзия дагестанских азербайджанцев : диссертация. — Махачкала. 2000. С 122
**Viktor Romanoviç Rappoport (Rappaport)** (*rus.* Виктор Романович Раппопорт (Раппапорт); 1889, Sankt-Peterburq – 2 iyul 1943, Bakı) — sovet teatr rejissoru, dramaturq, pedaqoq, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1943).

Həyatı
------

Viktor Romanoviç Rappoport 1889-cu ildə Sankt-Peterburqda anadan olmuşdur. 1910-cu ildə Sankt-Peterburq İmperator Universitetini bitirmiş və həmin ildən "Teatr və incəsənət" jurnalında işləmişdir.

Teatr fəaliyyətinə 1912-ci ildə Sankt-Peterburq Troitski Teatrında başlamış və 1913–1914 mövsümündə teatrın bədii rəhbəri olmuşdur. 1915-ci ildən çar ordusunda hərbi xidmət keçərək bədii kollektivin üzvü olmuşdur. 1917-ci ilin oktyabrından Kote Marcanişvilinin rəhbərlik etdiyi Troitski Teatrında fəaliyyətini davam etdirmiş, 1918-ci ildən Petroqrad Dram Aktyorları İttifaqı Teatrının (keçmiş Suvorin Teatrı) baş rejissoru olmuşdur. Böyük Dram Teatrında və Leninqrad opera və dram teatrlarında tamaşalar səhnələşdirmişdir.

Viktor Rappoport 1922–1926-cı illərdə Aleksandr Teatrında çalışmış, 1924-cü ildən həmin teatrın studiyasında pedaqoji fəaliyyət göstərmişdir. 1926-cı ildən Leninqrad Opera və Balet Teatrının rejissoru, 1927-ci ildən isə baş rejissoru olmuşdur. 1925–1929-cu illərdə fasilələrlə Leninqrad Dövlət Akademik Teatrı truppaları rəhbərinin müavini olmuşdur.

Viktor Rappoport Böyük Teatrda bir neçə əsər səhnələşdirmişdir. O, 1933-cü ildən Xarkov, Kiyev, Minsk, İrəvan şəhərlərində teatr fəaliyyətini davam etdirmişdir. 1939-cu ildən Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının baş rejissoru olmuşdur. 17 iyun 1943-cü ildə ona "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı verilmişdir.

Viktor Rappoport 2 iyul 1943-cü ildə Bakıda vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Раппапорт (Раппопорт) Виктор Романович". Национальный драматический театр России (Александринский театр). 2023-03-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-20.
2. ↑  "Раппопорт Виктор, режиссер". Большой театр. 2023-03-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-20.
3. 1 2  В. Р. Раппопорт // Коммунист. № 138 (6539). 4 июл 1943-ҹү ил. С. 2.
4. ↑  Инҹәсәнәт ишчиләринә фәхри адлар верилмәси һаггында Азәрбајҹан ССР Баш Совети Президиумунун Фәрманы // Коммунист. № 127 (6528). 19 ијун 1943-ҹү ил. сәһ. 1.
Qərbi Antarktikada Sentinel dağlarının yerləşməsi.
Sentinel dağlarının xəritəsi.
**Mirovyane zirvəsi** (bolq. *връх Мировяне*, ‘Vrah Mirovyane’ \'vr&h mi-'ro-vya-ne\) — Antarktidanın Elsuort dağlarına daxil olan, 1500 m hündürlüklü qaya zirvəsidir. Zirvə Kopsis buzlağından qərbdə, Embree buzlağından şimalda, Yanq buzlağından cənubda yerləşmişdir və dağ silsiləsinə daxildir. Sentinel dağlarının şimal mərkəzində yerləşmişdir.

Zirvə qərbi Bolqarıstanda yerləşən Mirovyane şəhərinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Mirovyane zirvəsi 78°04′30″ c. e. 85°04′54″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Zimornitsa zirvəsindən 3.46 km şimal-şərqdə, Şmid dağından 13.68 km cənub-şərqdə, Beş dağından 17.94 km şimal-şərqdə yerləşmişdir. ABŞ xəritəsinə 1961-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* Newcomer Glacier. Scale 1:250 000 topographic map. Reston, Virginia: US Geological Survey, 1961.
* Antarctic Digital Database (ADD). Scale 1:250000 topographic map of Antarctica. Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR). Since 1993, regularly upgraded and updated.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Sentinel dağları

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* Mirovyane Peak.
* Bulgarian Antarctic Gazetteer. Antarctic Place-names Commission. (details in Bulgarian, basic data in English)
**Mumlu yapon yalançı yastıcası** (*lat.* : Ceroplastes japonicus Green.)-Mumlu yapon yalançı yastıcasının (Ceroplastes japonicus Green.) vətəni Şərqi Asiyadır (Yaponiya, Çin).

Yayılması
---------

Mumlu yapon yalançı yastıcasının (Ceroplastes japonicus Green.) vətəni Şərqi Asiyadır (Yaponiya, Çin). Rusiyada, Abxaziyada qeydə alınmışdır. 
Zərərverici iqlim dəyişikliyinə qarşı olduqca dözümlüdür. Elə bu xüsusiyyətinə görə də asanlıqla yayılmasına və öz arealını yaratmasına imkan yaranır. Yastıca Abşeron yarımadasında da geniş yayılmışdır. Aparılan müşahidələrə əsasən (Novxanı, Binəqədi, Buzovna, Mərdəkan və Şüvəlan kəndləri) Abşeronun quru subtropik iqliminə çox yaxşı dözür. Bu da yastıcanın bitkilər üçün daha da qorxulu zərərverici olmasına gətirib çıxarır.

Qidalandığı bitkilər
--------------------

Mumlu yapon yalançı yastıcası qorxulu karantin zərərvericidir. Polifaqdır. İlk dəfə 1933-cü ildə Suxumidə müşahidə edilib [3, s. 75-80.]. Gürcü alimlərinin fikrinə görə oraya Yaponiyadan gətirilmişdir və 100-dən çox müxtəlif növ bitkiləri yoluxdurur. Abşeronda ən çox xurma və tut ağacına ciddi zərər verir. Digər meyvə ağaclarında da təsadüf olunub. Sürfələrə və dişilərə nazik budaqlarda, yarpaqlarda və meyvələrdə daha çox rast gəlinir. Güclü yoluxma zamanı yarpaqlar tökülür ki, bu da ağaclarda məhv olma təhlükəsi yaradır.

Biologiyası
-----------

Mumlu yapon yalançı yastıcasının (Ceroplastes japonicus Green.) yetkin dişi fərdinin bədəni oval formadadır, şişkindir. Qırmızımtıl-qəhvəyi rəngdədir. Bədəninin üzəri möhkəm, şəffaf mumla örtülmüşdür. Buna görə də o, bəzən çəhrayı rəngdə də görünür. Abşeron şəraitində il ərzində bir nəsildə inkişaf edir. Dişi fərdlər imaqo mərhələsində qışlayırlar. Yumurtaqoyma iyun ayının əvvəlində baş verir. İyun ayının sonunda isə sürfələr çıxır. Birinci yaş sürfələri – "avaralar" hərəkətlidir. Yumurtadan çıxan sürfələr qidalanmaq üçün yer axtarmağa başlayırlar. Bir müddətdən sonra oturaq həyat tərzinə keçirlər. Əsasən yarpaqların damarlarının üzərində toplaşırlar və üzərləri ağ mumabənzər ərplə örtülür. Qidalanan sürfələr böyüdükdən sonra bir-birindən seçilirlər. Erkəklərin sürfələri uzunsovdur, 14 ədəd çıxıntıya malikdir. Bədəninin orta hissəsi qabarıqdır. Dişilərin sürfələri isə yumrudur. Kənar çıxıntılar qısadır. Sentyabr ayının ortalarında yetkin erkək fərdlərə rast gəlinir. Yetkin dişi fərdlər qəhvəyi rənglidir və iki şəffaf qanada malikdirlər. Oktyabr ayının əvvəlində mayalanmış dişilər qışlamağa gedirlər. Mumlu yapon yalançı yastıcasının dişi fərdləri yumurtalarını öz bədəninin altına qoyurlar. Yumurtalar qırmızımtıl-qəhvəyi rənglidir. Yumurtaqoyma 30-32 gün çəkir.

Ədəbiyyat
---------

1. İradə Mustafayevanın dissertasiyası. Bakı, 2014

İstinadlar
----------

1. ↑  İradə Mustafayevanın dissertasiyası. Bakı, 2014
**Viktor Mixayloviç Qonçarenko** (*belar.* Віктар Міхайлавіч Ганчарэнка; 10 iyun 1977, Xoyniki, Qomel vilayəti, Belarus SSRİ, SSRİ) — Belarus futbolçusu və məşqiçisi.12 dekabr 2016-cı ildən moskva MOİK-nin baş məşqiçisi.

Futbolçu karyerası
------------------

Xoyniki şəhərinin Gənclər İdman Məktəbində və Minsk şəhərinin RUOR klubunda oynamışdır. İlk məşqçiləri Aleksandr Vergeiçik və Yuri Pişnikin olmuşdur.

1995-1997-ci illərdə RUOR-da oynadıqdan sonra BATE-yə keçdi. BATE-də 1998-2002-ci illərdə oynadı. Bu müddət ərzində komanda ilə birlikdə iki dəfə Belarus çempionu (1999, 2002) , iki dəfə ikinci (1998, 2000) və bir dəfə üçüncü (2001) yer. Futbolçu karyerasını 3 oktyabr 2002-ci ildə məşqdə alınan sol dizin çarpaz bağlarının zədəsi ilə bitirmək məcburiyyətində qaldı.

Məşqçilik karyerası
-------------------

Futbolçu karyerasını 25 ildə başa vurdu. BSUFK-ya daxil olaraq 2004-cü ildə "futbol məşqçisi" ixtisasını aldı.

2004-cü ildən 2006-cı ilə qədər BATE-də klubun əvəzedici heyətinin məşqçisi kimi çalışmışdır. 2007-ci ildə BATE klubunun köməkçi məşqçisi, 13 noyabr 2007-ci ildə isə baş məşqçi oldu. UEFA-nın "B" kateqoriyalı (2005-ci ilin dekabrında alınıb), "A" kateqoriyalı, həmçinin 24 dekabr 2010-cu il Pro kateqoriyalı lisenziyaları var.

2008-ci ildə BATE Çempionlar Liqasının qrup mərhələsinə daxil oldu və Qoncçarenko turnir tarixində ən gənc baş məşqçi oldu. Beynəlxalq arenada klub əvvəlcə "Yuventus" la - 2:2, 0:0 nəticələrini əldə etdi. Sankt-Peterburqda isə "Zenit" klubu ilə 1:1 bərabərliyə qaldı. Beynəlxalq Futbol Tarixi və Statistikaları Federasiyasının 2008-ci ilin ən yaxşı klub məşqçiləri sıralamasında 17-ci yeri tutdu.

2011-ci ildə Qonçarenko ikinci dəfə BATE-ni Çempionlar Liqasının qrup mərhələsinə çıxara bildi. Onun komandası Barselona, ​​Milan və Viktoriya klubları ilə bir qrupda mübarizə aparırdı. Ancaq BATE bir qələbə belə qazana bilmədi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Viktor Goncharenko // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. ↑  В декабре 2016 Гончаренко обратился с просьбой писать его фамилию как в паспорте — Г**а**нчаренко  Arxivləşdirilib 2017-02-12 at the Wayback Machine
3. ↑  "Виктор Гончаренко — Sports.ru". 2022-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-20.
4. ↑  "А чего добился ты? Какими футболистами были тренеры команд Высшей Лиги. Часть I". 2017-04-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-24.
5. ↑  "Арвеладзе, Гончаренко, Белькевич и другие получили лицензию Pro". 2010-12-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-03-18.
6. ↑  "20 лучших молодых тренеров мира". 2017-04-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-20.
7. ↑  "Кто на новенького: сможет ли Гончаренко подчинить себе ЦСКА после Слуцкого". 2017-04-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-20.
**Kiko Mizuhara** (*yap.* 水原 希子; 15 oktyabr, 1990, Dallas) — yaponiyalı fotomodel və aktrisa. ViVi və Seventeen glamur moda jurnallarının eksklüziv modelidir.

Həyatı və yaradıcılığı
----------------------

Kiko Dallasda (Texas ştatı) anadan olmuşdur. Onun anası koreya əsilli Yaponiya vətəndaşıdır, atası isə amerikalıdır. Ashley (Yuka) adlı kiçik bacısı var. Kikonun 1 yaşı olanda o valideynləri ilə Tokioya, sonradan isə Kobeyə köçür. 2003-cü ildə, Kikonun 13 yaşı olanda valideynləri boşanır. Atası ABŞ-yə qayıdır, Kiko isə anası ilə Kobe də qalır.

Karyera
-------

2001-ci ildə Kikonun model karyerası başlayır. İlk olaraq, *Seventeen* moda jurnalı üçün çəkilən Kiko, sonradan oxucuların populyarlığını qazanır və *ViVi* adlı jurnal ilə də birgə müqavilə bağlayır. 
2010-cu ildə Kiko "Norveç meşəsi" filmində ilk debüt rolu - *"Midori"* adlı filmə çəkilir.

Filmoqrafiya
------------

1. Norveç meşəsi (film, 2010) / ノルウェイの森

1. ↑  Kiko Mizuhara // Babesdirectory. 2020.
**Şəms Kəsmai** (1883, Yəzd – 1961, Tehran) — İran şairi.

Həyatı
------

Şəms Xəlil qızı Yəzddə anadan olmuşdu. Babası Hacı Məhəmmədsadiq Tiflislidir. Əcdadı Gilanın Sövməə-Səra şəhristanının Kəsma kəndindən idilər və Gürcüstana muhacirət etmişlər və sonra yenə İrana qayıdıblar. O, azərbaycan, fars və rus dillərini bilirdi. XX əsrin 50-ci illərinə qədər yazıb-raratmışdı.

Şəms ilk qadındır ki, Təbrizdə azad və çarşabsız gəzmiş və buna görə cürbəcür təhqirlərlə üzləşmişdir.

Təbrizdə çıxan "Təcəddüd" qəzeti ilə yaxından əməkdaşlıq edib, yazdıqları şeirlərlə müntəzəm çıxış edən Cəfər Xamneyi, Şəms xanım Kəsmai və başqaları idi. C.Xamneyi ali təhsilini Fransada, Şəms xanım isə Rusiyada almışdı. Sözsüz ki, onların təhsil aldığı ölkələrdəki ədəbi mühit bu iki istedadlı gəncin sonrakı yaradıcılığında dərin iz qoymuşdu. İstər Təqi Rifətin, istərsə də Cəfər Xamneyi və Şəms Kəsmainin yazdıqları şeirlərin forması ancaq İran poeziya üçün yeni idi.

Cənubi Azərbaycan şairlərinin fars poeziyasına gətirdikləri bu yeniliklər söz yox ki, əlaqəsiz və mücərrəd deyildi və bu yeniliklər Avropa ölkələrində XIX əsrdən başlayaraq davam edib gələn ədəbi yeniləşmə prosesinin nəticəsi idi.

Beləliklə, İranda yeni şeirin təməli "Təcəddüd" qəzetin ətrafına toplaşan Təqı Rifətlə yanaşı Cəfər Xamneyi, Şəms Kəsmai kimi Azərbaycan şairləri tərəfindən qoyulmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan ədəbiyyatı

İstinadlar
----------
**Mirliva** (Osmanlı dili: ميرلوا) ― Osmanlı imperiyasının son dövrü ilə Türkiyə Respublikasının ilk illərində istifadə edilən feriki əvvəl və miralay rütbələri arasındakı hərbi rütbə. Müasir ekvivalenti general-mayordur. "Paşa" titulu Mirliva rütbəsindən başlayaraq əldə edilirdi.

Mirliva sözü mir (Osmanlı dili: مير, kuman) ilə liva (Osmanlı dili: لوا, briqada) sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır. Bu rütbəyə malik olanların əsasən briqada generalı və ya diviziya generalı vəzifələrində olması gözlənilirdi. Lakin bu stabil qayda deyildi. 

Məsələn Mahmud Şövkət Paşa mirliva rütbəsi ilə Erkân-ı Harbiye-i Umûmiye Riyasetinə (Baş Qərargah) keçirilmiş və 16-cı Korpus komandanı olarkən 1 aprel 1916-cı ildə Diyarbəkirdə Mustafa Kamal Paşa isə İldırım Ordular qrupuna Komandir vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Bununla birlikdə Mirliva rütbəsi də, 26 noyabr 1934-cü il tarixli 2590 saylı Ləqəb və Adların Ləğvi Haqqında Qanunun üçüncü maddəsinə uyğun olaraq ləğv edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑   Arxivləşdirilib 2017-02-07 at the Wayback Machine Osmanlı Türkçesi Sözlüğü, s. 309
**Şəmkir Dövlət Təbiət Yasaqlığı** – 1964-cü ilin fevrvalında Şəmkir rayonunun ərazisində yaradılmışdır. Yasaqlığın yaradılmasında məqsəd buradakı quşları və məməli heyvan növlərini, xüsusilə də çöl donuzu, kəklik, turac, qırqovul və ördəkləri qorumaqdır. Ərazisi 10 000 hektardır. 

Yasaqlıqda tuqay və yarımsəhra bitki formasiyaları yayılmışdır. Tuqay meşə və kolluqları Kür çayı yatağının ətrafında yerləşir, onlar söyüd, ağyarpaq qovaq, qaratikan, böyürtkən, yulğun və s. ibarətdir. 
Ərazinin təbii landşaft sahələri müxtəlif olub, heyvanların məskunlaşması üçün əlverişli mövqeyə malikdir. Burada məməlilərdən çöl donuzu, canavar, dovşan, meşə pişiyi, çaqqal, tülkü, turac, qırqovul, kəklik, turac və müxtəlif su quşları vardır.

Mənbə
-----

1. ↑  "Dövlət Təbiət Yasaqlığı". 2010-05-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-06-02.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycanın Dövlət Təbiət Yasaqlıqları[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

* Dövlət Təbiət Yasaqlığı
* Azərbaycan qoruqları

| ⛭Azərbaycanın qorunan təbiət əraziləri |
| --- |
| Milli parklar | 
* Abşeron
* Ağgöl
* Altıağac
* Göygöl
* Hirkan
* Qızılağac
* Samur-Yalama
* Şahdağ
* Şirvan
* Zəngəzur

 |
| Qoruqlar | 
* Altıağac
* Bəsitçay
* Eldar Şamı
* Göygöl
* İlisu
* İsmayıllı
* Korçay
* Qaragöl
* Qarayazı
* Qızılağac
* Qobustan
* Palçıq vulkanları
* Pirqulu
* Şahbuz
* Şirvan
* Türyançay
* Zaqatala

 |
| Yasaqlıqlar | 
* Arazboyu
* Arpaçay
* Bəndovan
* Bərdə
* Daşaltı
* Gil adası
* Hirkan
* Korçay
* Qax
* Qarayazı-Ağstafa
* Qəbələ
* Qızılca
* Qubadlı
* Qusar
* Laçın
* Ordubad
* Şəki
* Şəmkir
* Rvarud
* Zaqatala
* Zuvand

 |
| Ramsar yerləri | 
* Ağgöl
* Qızılağac

 |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
**Mirna Yukiç** (xorv. Mirna Yukiç) — xorvat əsilli keçmiş Avstriya üzgüçüsü. Dünya çempionatlarında bürünc medallar qazanmışdır. O, keçmiş basketbolçu və atası olan Jelyko Yukiç ilə məşq etmişdir. Avropa və dünyada bir çox uğurlar qazanmışdır.

Ailə
----

Avstriya Olimpiya komandasının tərkibində (2012).
Mirna Yukiç Novi Sad şəhərində (Serbiya) anadan olmuşdur və Xorvatiyanın Vukovar şəhərində böyümüşdür. 1991-ci ilin noyabrında ailəsi ilə birlikdə Xorvatiyanın paytaxtı Zaqreb şəhərinə köçmüşdür. Atası 1996-cı ildə Mladost idman cəmiyyətində ona məşqlər keçməyə başlamışdır. İlk vaxtlar birlikdə məşq etdiyi qardaşı Dinko Yukiç də beynəlxalq yarışlarda yarışan üzgüçü olmuşdur. 1999-cu ilin payızında ailəsi Vyana şəhərinə köçmüşdür və həmin il Mirna Avstriya vətəndaşlığını qəbul etmişdir. Valideynləri Xorvatiya vətəndaşlıqlarında qalsalar da, qardaşı 2000-ci ildə Avstriya vətəndaşı olmuşdur.

Olimpiya karyerası
------------------

2008-ci ildə keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında 100 metr məsafəni brass üsulu ilə 1:07.34 müddətə üzərək bürünc medal qazanmış, eləcə də, 200 metrlik yarışmada da çıxış etmişdir. 2009-cu ildə keçirilən dünya çempionatında 200 metrlik məsafəni 2:21.97 müddətə üzərək bürünc medalın sahibi olmuşdur.

Məşq
----

2004 və 2008-ci il Yay Olimpiya Oyunları üçün Mirna olimpiya üzgüçüləri oğul Qeri Holl və ata Qeri Holl tərəfindən qurulmuş *"Yarış"* üzgüçülük klubunda məşq etmişdir. *"Dünya komandası"* kimi tanınan "Yarış" klubu 2000-ci il Yay Olimpiya Oyunları üçün dünyanın elit üzgüçülərinin məşq etməsi üçün yaradılmışdır. "Yarış" klubunda məşq edə bilmək üçün üzgüçü həm son 3 təqvim ilində dünya reytinqində ilk 20-liyə daxil olmalı, həm də öz ölkəsinin son 1 təqvim ilində top-3 üzgüçüsündən biri olmalıdır. "Yarış" klubunda Roland Şeman, Mark Foster, Rik Nitlinq, Rikardo Buskets, Tereza Alsxammar kimi üzgüçülər çıxış etmişdir.

Televiziya
----------

2010-cu ilin yanvarında Mirka Yukiç Qraz şəhərində keçirilən 2010 Avropa Kişilərarası Həndbol Çempionatında Xorvatiya komandasının aparıcısı olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Mladen Pleše.* "Željko Jukić: 'Za plivačke treninge od moje Mirne u Zagrebu su tražili 16.000 kuna mjesečno'". Nacional (Croatian). 21 August 2002. 3 July 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 aprel 2016.  (#invalid\_param\_val)
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-08-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-18.
3. ↑  "Mirna Jukić: Naši su dečki zakon, ako treba radit ću za njih i 16 sati dnevno". Jutarnji list (Croatian). January 18, 2010. March 3, 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 aprel 2016.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Mirna Yukiç*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* (alm.) Rəsmi saytı Arxivləşdirilib 2013-09-06 at the Wayback Machine
* Mirna Yukiç SwimRankings.net saytında
* "Yarış" klubundakı şəkilləri[*ölü keçid*]
Benqaliyda Catra afişaları
**Catra** (sanskritcə hərəkət, səfər, səyahət, təntənəli nümayiş, bayram; sonralar– tamaşa) — xalq tamaşasının qədim növü, musiqi, nəğmə, rəqs və oyunlarla müşayiət olunan kütləvi gəzintilər.

Tarixi
------

1-ci minilliyin sonu – 2-ci minilliyin əvvəlində yaranmışdır; ən çox Hindistanın şimal şərqində və Nepalda yayılmışdır.

Təsviri
-------

Catra aktyoru tamaşadan əvvəl
Catra, əsasən, kortəbii, hər hansı ailə, icma şənlikləri və yaxud dini bayramlar zamanı təşkil olunur. Müxtəlif yerlərdə və istənilən vaxtlarda *(məs. axşam vaxtı kəndin ortasında tonqal ətrafında*) keçirilə, müxtəlif miqyasda (*lokal-etnikdən ümummilliyədək*) ola bilər.

Catra Benqaliya və Orissada 15–16-cı əsrlərdə musiqili rəqs dramının (catraqan) mifoloji süjetləri əsasında teatrlaşdırılmış tamaşa kimi yaranmışdır. Açıq havada, şüvüllər üzərinə tarım çəkilmiş böyük örtük (aktyorlar və tamaşaçılar üçün) altında oynanılır. 18-ci əsrin sonlarından repertuarı xeyli genişlənmiş, ənənəvi Catra sənəti tədricən peşəkar sənətə çevrilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Teatr

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  **Catra**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M.K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V  cild. — Səhifələrin sayı:  592. — Səh.: 193. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Hindistanın dəyişən xalq tamaşaları şəkillərdə
Antarktik yarımadasında II Oskar sahilinin yerləşməsi.
**Pirqos zirvəsi** (bolq. *връх Пиргос*, ‘Vrah Pirgos’ \'vr&h 'pir-gos\) — Antarktidanın Qreyam Torpağının II Oskar sahilindən cənub-şərqdə yerləşən, 850 m hündürlüklü qaya zirvəsidir. Osta silsiləsinə daxildir. Borima körfəzindən şimalda, Veseliye buzlağından cənubda yerləşmişdir.

Zirvə cənub-şərqi Bolqarıstanda yerləşən qədim Pirqos qalasının adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Pirqos zirvəsi 65°14′23″ c. e. 62°07′10″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Humar zirvəsindən 3.83 km şərqdə, Furen burnundan 4.82 km cənubda, Kotiyon burnundan 5.63 km şimal-qərbdə, Birks dağından 6.08 km şimal-şərqdə yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* British Antarctic Territory. Scale 1:200000 topographic map. DOS 610 Series, Sheet W 65 62. Directorate of Overseas Surveys, Tolworth, UK, 1976.
* Antarctic Digital Database (ADD). Scale 1:250000 topographic map of Antarctica. Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR). Since 1993, regularly upgraded and updated.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Antarktik yarımadası

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* Pirgos Peak.
**Catocala fraxini** (*lat.* Catocala fraxini) — heyvanlar aləminin buğumayaqlılar tipinin həşəratlar sinfinin pulcuqluqanadlılar dəstəsinin erebidlər fəsiləsinin catocala cinsinə aid heyvan növü.

Təsviri
-------

Qanadları açılmış halda 85–106 mm-dir. Ön qanadları açıq boz olub, göyümtülə çalır. Eninə uzanan zolaqlar qara, yaxud tutqun bozdur, cütdür, dişlidir. Böyrəkşəkilli naxış göyümtül-boz, enli, qaramtıl-boz haşiyə ilə dövrələnmişdir. Yumru naxış çox zəif görünür və açıq-sarı rəngdədir. Qanadın saçaqları bozdur. Arxa qanadların əsası qaradır, enli göyrənglə, sonra enli qara rənglə haşiyələnmişdir. Qanadın kənarlarındakı saçaqlar ağdır.

Yayılması
---------

Mərkəzi və Şimali Avropada, Rusiyanın Avropa hissəsində, Qərbi Sibirdə, Qazaxıstanda, Uzaq Şərqdə, Şimali Çində, Qafqazda, Yaponiyada, Şimali Amerikada, Azərbaycanda isə Böyük və Kiçik Qafqazın dağlıq və Dağətəyi meşələrində və Lənkəranın Hirkan meşəsində təsadüf olunur. Kəpənəkləri may, iyun və oktyabrda uçur.

Həyat tərzi
-----------

Enliyarpaq, tuqay və dəniz sahili meşələrdə və parklarda. Yumurta mərhələsində qışlayır. Tırtılı maydan iyula qədər müxtəlif növ qovağın yarpaqları, göyrüş, tozağac, fıstıq, qarağac, palıd, ağcaqayın, qızılağac, ağcaqovaqla qidalanır. İyulda yarpaqların arasında yumşaq barama içərisində puplaşır. Kəpənəyi mayın axırından, oktyabrın axırına qədər uçur. Ağac qabığının yarıqlarına tək-tək, yaxud bir neçə yumurta qoyur.

Sayı
----

Lokal şəkildə, həm də az miqdarda təsadüf edilir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Yaşadığı biotopların və meşələrin əkin üçün istifadə olunması, həvəskar kolleksiyaçılar tərəfindən toplanması.

Qorunması üçün məsləhət görülən tədbirlər
-----------------------------------------

Yaşayış yerlərində yasaqlıq təşkil etmək, biologiyasını ətraflı öyrənmək, süni surətdə artıraraq təbiətə buraxmaq lazımdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q882809
* Wikispecies: Catocala fraxini
* BioLib: 53200
* BOLD: 126603
* EoL: 554998
* EPPO: CATLFR
* EUNIS: 311065
* Fauna Europaea: 446665
* Fauna Europaea (new): 483c56f5-0c12-490a-a24f-51515f7b64e7
* GBIF: 1797479
* iNaturalist: 128252
* IRMNG: 10318132
* LepIndex: 277381
* LoB: 5732
* NBN: NBNSYS0000006556
* NCBI: 423510

 |
**Or bərzəxi** (*ukr.* Перекопський перешийок, krımtat. Or boynu, Ор бойну) — Krım yarımadasını materiklə birləşdirir. Azov dənizinə daxil olan Sivaş körfəzi Qara dənizə daxil olan Perekopski körfəzi və Karkinitski körfəzi akvatoriyaları onun sahillərini yuyur. Krımın ən ucqar şimal nöqtəsini təşkil edir.

Uzunluğu — 30 km, ən dar yeri 7 km, cənubunda eni 9,2 km təşkil edir.

Qədim zamanlarda bərzəx müxtəlif adlarla adlandırılıb: Strabon onu *İstm* (tərcümədə sadəcə *bərzəx*, genuyalılar isə *Zxalo*, Krımtatar dilində isə bərzəxi *Оr* adlandırılır.
Bərzəx ərazisində Perekop valı adlı güclü tikili mövcud olmuşdur.

Bərzəxdə Armyansk şəhəri və Perekop kəndi vardır. Şəhər vaxtı ilə Rusiya vətəndaş müharibəsi dönəmində tamami ilə dağılmışdır. Onun yerində yeni şəhər salınmışdır.

Bərzəx ərazisindən Krım üçün çox əhəmiyyətli olan avtomagistral, dəmiryolu, elektrik verilişi xətləri və Şimali Krım kanalı keçir. 
Hal-hazırda bərzəx de-fakto olaraq Rusiyanın Krımı işğalı ilə əlaqədar Rusiya və Ukrayna arasında dövlət sərhəddini təşkil edir. Krım MR ərazisi ilə Herson vilayyətini ayırır.

İstinad
-------

1. ↑  "ГПС Украины". 2016-03-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-23.
**Murat Baymakanov** (*qaz.* Баймахан Мұрат Тәжімұратұлы; 1 noyabr 1933, Almatı) — alim, hüquq elmləri doktoru (1973), professor (1993), Qazaxıstan Milli Elmlər Akademiyasının akademiki.

Həyatı
------

1957-ci ildə Moskva Dövlət Universitetini bitirib. 1962–92-ci illərdə Fəlsəfə və Hüquq İnstitutunun tədqiqatçısı, elmi katibi, şöbə müdiri, direktor müavini və müdiri olmuşdur. 1992-95 - Qazaxıstan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin sədri. 1995-ci ildən "Kainar" Universiteti və "Adilet" Hüquq Fakültəsi prorektorudur. Qazaxıstan Konstitusiyasının və dövlət orqanları haqqında qanun layihəsinin yaradılmasında iştirak etmişdir. 1978-93-cü illərdə - ABŞ, Fransa, Braziliya və digər ölkələrdə keçirilən beynəlxalq konqreslərdə təqdimatla çıxış etmişdir.

Tədqiqatın əsas sahələri: konstitusiya hüququ, dövlət və hüquq nəzəriyyəsi, politologiya.

"Sosializm dövründə qanunun aliliyinin inkişafındakı ziddiyyətlər" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etdi. Baimakanovun tədqiqat və laboratoriya işinin əsas istiqamətləri dövlət hüququ və səlahiyyətlər sistemi, konstitusiya hüququ, dövlət və hüquq nəzəriyyəsi məsələləridir. Cəmiyyətin hüquqi münasibətlərindəki, hüquq şüurundakı müxtəlif ziddiyyətləri araşdırmış, ictimai şüurda hüquqi anlayışların meydana gəlməsini və formalaşmasını araşdıran fundamental tədqiqatlar aparmışdır. Qazaxıstan Respublikası Konstitusiyasının, habelə dövlət idarəetməsi haqqında qanun layihələrinin hazırlanmasında iştirak etmişdir. "Dövlət hüququ və hüququn inkişafı" respublika elmi şurasına rəhbərlik etmişdir. Siyasət elmini də öyrənmiş və bir neçə fundamental əsər yazmışdır. 1978-1993-cü illərdə ABŞ, Fransa, Braziliya və digər ölkələrdə çalışdığı Qazaxıstan Siyasi Elmlər Birliyinə rəhbərlik etmişdir. Baimakanov 14 monoqrafiya da daxil olmaqla 150-dən çox əsərin müəllifidir.

Mükafatları
-----------

Çokan Vəlixanov Mükafatı laureatı (1973).

Əsərləri
--------

* Sosializm şəraitində qanuni üst quruluşun inkişafındakı ziddiyyətlər, A.-A. 1972;
* Qazaxıstan Respublikasının suverenliyinin formalaşması, A. 1994;
* Keçid dövründə olan bir cəmiyyətdə hüquqi şüurun əxlaq və etika ilə qarşılıqlı əlaqəsi, A. 1995.
* Противоречия в развитии правовой надстройки при социализме, А.-А. 1972;
* Становление суверенитета Республики Казахстан, А. 1994;
* Взаимодействие правового сознания моралью и нравственностью в обществе переходного периода, А. 1995.

İstinadlar
----------

1. ↑  Баймаканов, Мурат Тажимуратович // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
2. ↑  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
3. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Katyuşa (mahnı).

ZiS-6-Yük avtomobili üzərində quraşdırılmış Katyuşa batareyyası (Kiyev).
**Katyuşa** — BM-8 (82mm), BM 13 (132 mm) və BM-31 (310 mm) reaktiv artilleriyalarından ibarət hərbi maşınlara verilmiş qeyri-rəsmi addır. Bu qurğular ikinci dünya müharibəsi ərəfəsində SSRİ qoşunları tərəfindən aktiv istifadə edilmişdir. Almanlar buna "Stalin orqanı" adını vermişlər. Çünki arxadan bu silah sistemi orqan musiqi alətinə oxşayırdı.

Adi artilleriya qurğularına nisbətən Katyuşa qısa müddətdə bir neçə raket ata bilir. Bununla o düşmən tərəfini qorxuya salır və eyni zamanda onlara cavab verməyə imkan vermir. Sadə konstruksiyaya malik olması onun istənilən şəraitdə tətbiqinə imkan yaradır. Böyük atəş sahəsinə malikdir. Ancaq bu sistemin də öz çatışmazlıqları vardır. katyuşa raketləri artilleriya mərmilərinə nisbətən daha çox yanacaq istifadə edir və qeyri dəqiqdir. Digər tərəfdən batareyanın yüklənməsinə çox vaxt lazım gəlir.

Katyuşa raketlərini 1920-ci illərin əvvəlində Başlasalar da, ilk prototip 1938-ci ildə nümayiş etdirilmişdir. SİS markalı avtomobilin üzərinə quraşdırılmış atıcı 24 ədəd RS-82 və RS-132 raketlərini atmağa imkan verirdi.

7-si iyun 1939-cu ildə poliqonda M-13 raket ilə atış sınağı keçirilir. Burada öz effektivliyini göstərən raket sistemi tezliklə SSRİ-də aparılan elmi-tədqiqat işlərin əsas mövzusuna çevrilir. Layihə işlərində Andrey Qriqoryeviç Kostikov, ivan Qvay və Vasili Aborenkov iştirak edirlər. Sonralar yaradılmış katyuşalar ikinci dünya müharibəsində "Qırmızı ordu"ya üstünlüklər əldə etməyə imkan yaratmışdır.

Dizayn xüsusiyyətləri
---------------------

Katyuşalar Nebelwerfer adlı Nasist Almaniyası raket haubitsalarına qarşı hazırlanmışdırlar. Əslində onun dizaynı çox sadədir, o, raketləri atmaq üçün rels formalı çubuqlara və onları yuxarı-aşağı hərəkət etdirmək üçün sadə mexanizmə əsaslanır.

Katyuşalar piyada əleyhinə silahlar kimi hazırlanmışdırlar. Alman əsgərlərini belə qorxuya salan başqa bir silah olmamışdır. Tanklara qarşı da effektiv formada istifadə olunurdular. Vurduğu zamanı o, əksər Alman tanklarını deşəcək qədər güclü idi.

ZIS-6 yük avtomobilinin üzərinə quraşdırılmış Katyuşa modeli olan BM-13-lər ən çox istehsal olunan Katyuşa variantlarıdırlar.

Onun maksimum məsafəsi 20 kilometrdir, BM-13 modelinin hədəf sahəsi təxminən 400.000 m²-dir.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |