recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hulusi Sayın** (28 aprel 1926, Elazığ – 30 yanvar 1991, Ankara) — Türk generalı.

Həyatı
------

Maltəpə Hərbi Liseyindən 1945, Quru Qoşunlarının Hərb Məktəbindən 1948, Jandarma Zabit Məktəbi 1952-ci il, Hərb Akademiyasından 1964-cü ildə məzun oldu. 1974-cü ildə General-mayor, 1978-də Tümgeneral və 1983-də General-leytenant oldu. Fövqəladə Hal Bölgəsində yaradılan Asayiş Birlikləri Korpusu Komandirliyindən 1 sentyabr 1989 tarixində təqaüdə çıxmışdır. Baş nazirlik baş müşavir vəzifəsini icra edərkən 30 yanvar 1991-ci il tarixində Ankarada evinin qarşısında uğradığı silahlı hücum nəticəsində öldürülmüşdür. Qəzetləri axtaran bir adam hərəkəti qeyri-qanuni nəhəng-Sol Silahlı İnqilab Birlikləri Təşkilatı adına boynuna götürərkən, Təhlükəsizlik Ümumi Müdiri Nəcati Bilican isə hadisə yerində Kürdüstan Milli Qurtuluş təşkilatının bir məlumatının tapıldığını açıqlamışdır.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Hulusi Sayın [*ölü keçid*]
* Hulusi Sayın sui-qəsdi
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Buzluq (dəqiqləşdirmə).

**Buzluq** — Azərbaycan Respublikası Kəlbəcər rayonunun ərazisində dağ. Hündürlüyü 2390 m. Dağın quzey yerlərində, qayalar arasında yay fəslində də buz olduğu üçün belə adlandırılmışdır. Keçmişdə dağ yaylaq yeri olmuşdur. Dağın ərazisində Buzxana adlı yer də var.

Haqqında
--------

Buzluq dağı xəritədə
Murovdağ silsiləsinə aid yüksəkliklərdən biri olan Buzluq dağı Kəlbəcər, keçmiş Ağdərə və Goranboy rayonlarını birləşdirir. Mənbəyini Buzluq dağının ətəyindən — Murovdağ silsiləsinin Şimal yamacından götürən Buzluqçay da məhz həmin dağın adı ilə eyniləşdirilib. Buzluqçay Goranboy rayonunun Buzluq kəndinin ortasından keçməklə Kürəkçaya qovuşur. Kəlbəcərin məşhur Ağdaban və Çayqovuşan kəndləri də Buzluq dağının ətəyində yerləşir.

Buzluq dağı Qarabağ silsiləsinə daxildir. 1993-cü il martın 27-də Buzluq dağı və Ağdaban kəndi Ermənistan hərbi birləşmələri tərəfindən işğal olunub. Buzluq dağı və Ağdaban kəndinin işğalçıların nəzarətinə keçməsi Kəlbəcərin işğalının başlanğıcı sayılır. Məhz bu strateji yüksəklik və Ağdaban kəndinin işğalından sonra Ermənistan ordusunun Kəlbəcərə yolu açılıb və 1993-cü il apreln 2-də Kəlbəcər tam işğal olunub.

"Qisas" əməliyyatı çərçivəsində 2022-ci il avqustun 3-də Buzluq dağı Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçib. Bu, eyni zamanda artıq Ağdaban kəndinin də Azərbaycan Ordusunun nəzarətinə keçməsi deməkdir.

Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyi bu barədə avqustun 6-da məlumat yayıb. Məlumatda bildirilib ki, bölmələrimiz tərəfindən ərazidə aparılan dəqiqləşdirmələr nəticəsində Buzluq dağı və ətrafındakı yüksəkliklər Azərbaycan Ordusunun nəzarəti altına keçib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Buzluq dağı // Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. I cild. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. 304. ISBN 978-9952-34-155-3.
2. ↑  MN:Buzdux dağı və ətrafındakı yüksəkliklər Azərbaycan Ordusunun nəzarəti altına keçib[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

Həmçinin bax
------------

| ⛭Azərbaycan Azərbaycanın dağ və zirvələri Azərbaycan |
| --- |
| Böyük Qafqaz | 
* Babadağ
* Bazardüzü
* Beşbarmaq
* Gəmiqaya
* Şahdağ
* Xınalıq
* Şəkər əsası dağları

 |  |
| Kiçik Qafqaz | 
* Alaqaya
* Avey
* Göyəzən
* Keçəldağ
* Kəpəz
* Murovdağ
* Qapıcıq
* Gamışdağ
* İlandağ
* Qazangöldağ
* Küküdağ
* Qırxqız

 |
| Talış dağları | 
* Gömürgöy
* Qızyurdu

 |
**Marcos Marcello Trad** (28 avqust 1964, Kampu-Qrandi) — braziliyalı siyasətçi və hüquqşünasdır, 2017-2022-ci illərdə Campo Grande şəhərinin meri olub.

Hüquqşünasdır, Rio de Janeyro Federal Universitetini (UFRJ) bitirib. O, siyasətə 2004-cü ildə müşavir kimi başlayıb. O, 2006-cı ildə birinci müddətə dövlət deputatı seçilməzdən əvvəl, 2010 və 2014-cü illərdə yenidən seçilmədən əvvəl bələdiyyənin torpaq məsələləri üzrə katibi olub. 2016-cı ildə o, 241 876 etibarlı səslə ilk müddətə Campo Grande meri seçildi.

Bir hüquqşünas kimi o, Braziliya Vəkillər Kollegiyasının Mato Grosso do Sul bölməsinin müşavir kimi üzvü, sonra Etika və İntizam Komitəsinə sədrlik edib. Dövlət İdman Ədalət Məhkəməsinə (TJD-MS) qoşuldu və ona rəhbərlik etdi.

2022-ci ilin yanvarında 2022 -ci il əyalət seçkilərində Mato Qrosso do Sul hökumətinə namizədlik elan edildi.

Keçmiş federal deputat Nelson Trad və Terezinha Mandetta'nın oğlu, Campo Grande'nin keçmiş meri Nelson Trad Filho'nun qardaşı və keçmiş federal deputat Fabio Trad ; Rio de Janeyro Federal Universitetinin (UFRJ) Hüquq fakültəsini bitirmişdir.

2002-ci ilin dekabrında Tatyana Trad ilə evləndi və onunla Mariana və Alice Trad adlı iki qızı dünyaya gəldi.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
**Vinsent Paulun əmlakı** (pol. Dworek Wincentego Pola) — Lublin şəhərində yerləşir. Mülkdə şair və coğrafiyaşünas Vinsent Paulun bioqrafik muzeyi yerləşir ki, bu da Lublin muzeyinin bir bölməsidir.

Tarixi
------

Muzeyin yerləşdiyi klassisizm üslubunda olan bina 18-ci əsrin sonlarında Lublin yaxınlığındakı Firleyuvtşizna mülkünün ərazisində inşa edilmiş və Larch Manor adlanırdı. 1804-1810-cu illərdə ev Vinsent Paulun atasına - Fransız Ksaver Paula məxsus idi, bundan sonra ailənin Lvova köçməsi ilə əlaqədar satıldı. 1860-cı ildə Lublin voyevodalığının vətəndaşları bu evi növbəti on yeddi il ərzində ona sahib olan Paul ailəsinə bağışladılar.

1969-cu ildə bina Lublin şəhərinin Kalinovşizna küçəsinə (ev 13) köçürüldü, burada açıq səma altında muzeyin yaradılması nəzərdə tutulurdu, onun ilk obyekti Vinsent Paulun evi idi.

2 dekabr 1972-ci ildə Vinsent Paulun ölümünün yüzilliyində onun bioqrafik muzeyi açılmışdır.

Kolleksiyası
------------

Muzeydə Vinsent Paulun əsərlərinin əlyazmaları, kitablarının nəşrləri və onun haqqında olan bioqrafik tədqiqatlar, eləcə də yazışmaları saxlanılır. Bundan əlavə, Paul ailəsinin sənədləri; şairin nəvəsi Juliusz Paulun rəsmləri; 19-cu əsr mebeli; 19-cu əsrin sonu və 20-ci əsrin əvvəllərinə aid açıqcalar toplusu; XIX-XX əsrlərin qəzetləri nümayiş etdirilir.

Vinsent Paul ölkənin ilk coğrafiya kafedrasını Yagellon Universitetində qurdu, ona görə də təəccüblü deyil ki, muzeydə qlobusların böyük kolleksiyası var - 110 eksponat, həmçinin xəritələr və digər coğrafi nəşrlər.

Qalereya
--------

* Поместье Винцентия Поля
* Muzey binasıMuzey binası
* Muzeyin interyeriMuzeyin interyeri
* Muzeyin interyeriMuzeyin interyeri
* Muzeyin interyeriMuzeyin interyeri
* Muzeyin kolleksiyasından olan qlobuslardan biriMuzeyin kolleksiyasından olan qlobuslardan biri
* Muzey binasıMuzey binası
* Əmlakı təsvir edən 1883-cü ilin litoqrafiyasıƏmlakı təsvir edən 1883-cü ilin litoqrafiyası

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dworek Wincentego Pola" (polyak). Muzeum Lubelskie. 2016-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-13.
2. ↑  *Małgorzata Szlachetka.* "Dworek Wincentego Pola w Lublinie czeka na remont" (polyak). Kurier Lubelski. 2013-08-20. İstifadə tarixi: 2016-04-13.
3. ↑  "Zbiory z Oddziału im. Wincentego Pola" (polyak). Muzeum Lubelskie. 2016-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-13.

Xarici keçidlər
---------------
**Sukabumi** ölkənin paytaxtı Cakarta şəhərindən təxminən 100 km cənubunda, *Gede dağı*nın cənub ətəyində eyni adlı inzibati ərazi (recens) ilə əhatə olunmuş bir Qərbi Yava şəhəridir.

Təxminən 584 metr yüksəklikdə olan şəhər kiçik bir kurort təpəsidir, ətraf aləmdən daha soyuq bir iqlimdir. Sukabumi ətrafındakı ərazilər də bəyaz su sal gəzintisi üçün bir yerdir. Çay və kauçuk istehsalı bu ərazidə böyük bir sənayedir. Sukabumi ətrafını əhatə edən belə ki şimalda Sukabumi Recensini əhatən edən vulkanın və Böyük Cakarta metropol sahəsi ilə sərhəddə olan əhalinin əsas hissəsi əhali kəskin şəkildə artmışdır. Şəhərin sahəsi 48.42 km2
, əhalisi isə 2010-cu il siyahıyaalınmasından 300.395 idi. Son rəsmi statistika (dekabr 2015-ci ilədək) 318,117 nəfər təşkil etmişdir. Buna baxmayaraq, 2010-cu il siyahıyaalma rəqəmlərinə əsasən təxminən 1,8 milyon insan ətrafdakı metropol ərazidə yaşayır. Metropol sahəsi əhalisinin böyük hissəsi dağın ətrafında dar bir qeyri-adi cənub-qərb zolağı meydana gətirir. Bu əhali zolağının şərq hissəsi *Ciancur Recensi*yə qədər davam edir.

Qərbi Yavada Sukabumi

Administrativ rayonlar
----------------------

 Eyni adda inzibati ərazi (reqens) ilə əhatə olunmuş Sukabumi Parahyanqan regionun qərbində şəhərdir.
Sukabumi aşağıdakı 7 rayona bölünür.

1.Baros.
2.Cibeurum.
3.Cikole.
4.Citamianq.
5.Lembursitu.
6.Varudoyonq.
7.Qununq Puyuh

Nəqliyyat
---------

Təxminən bir il aradan sonra Sukabumi ilə Boqor arasında 57 kilometrlik dəmir yolu nəqli reallaşdırıldı, 9 Noyabr 2013 tarixində yeni qatara 'Panqranqo' adı verildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "PT KAI revives Bogor-Sukabumi route". November 10, 2013. November 10, 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: November 7, 2018.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* Official site
720-ci Xüsusi Taktiki Qrupa məxsus desantlar
ABŞ, Böyük Britaniya və İtaliya desant qüvvələri desant təlimlərində
**Hava-desant qüvvələri** — təyyarə ilə münaqişə zonasına aparılan və ümumiyyətlə yüngül paraşütlü piyada hərbi birliklərdir. Qoşunlar düşmən xətlərinin arxasına yerləşdirilə bilər və kiçik bir xəbərdarlıqla demək olar ki, hər yerə çatmaq imkanları vardır.

Hava-desant qüvvələri əsasən uzunmüddətli döyüş əməliyyatları üçün təchizat və avadanlıqlara ehtiyac duymur və paraşüt əməliyyatları əlverişsiz hava şəraitinə xüsusilə həssasdır. İkinci Dünya Müharibəsindən bəri vertolyot texnologiyasındakı irəliləyişlər Hava-Desant Qüvvələrinin hücumlarının əhatə dairəsini genişləndirdi və hava hücumları genişmiqyaslı paraşüt əməliyyatlarını əvəz etdi.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* ArmyParatrooper.org
* Hagerman, Bart, *Operation Varsity: Allied Airborne Assault Over the Rhine River* *World War II History Magazine*, (1998), pp. 1–5
* Taylor, John M. *101st Airborne Division Participate in Operation Overlord* *Military History Quarterly*, (2004), pp. 1–5
* Murray, Williamson, *Airborne Operations During World War II* *World War II History Magazine* (2004), pp. 1–4
**Vilkis adaları** — Nordenşeld arxipelaqının tərkibinə daxil olan adalar qrupu. Adalar Şimal Buzlu okeanın Kara dənizi suları ilə əhatələnirlər. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir. 1993-cü ildə Arktika qurşağının qorunması məqsədi ilə burada qoruq yaradılmışdır. Adalarda həmçinin Böyük Arktik qoruğunun ərazisinə daxildir.
Nordenşeld arxipelaqının cənub-qərbində qərarlaşır və onun ən cənub qrupunu təşkil edir. Şimal-şərqdən Paxtusov adaları, şimal-qərbdən isə Şivolki adaları ilə sərhədlənir. Arxipelaqın digər adalarından Radzeevski boğazı ilə ayrılır.

Vilkis adaları cənub-qərbdən şimal-şərqə uzanır. Cənub-qərbdən şimal-şərqə qədər olan məsafə 35 kilometrdir. Adalar arasında mədafə 8kilometri keçmir. Qrupun tərkibinə daxil olan Çabak adası ən böyük ada olmaqla yanaşı həmdə ən hündür adasıdır. Onun hündürlüyü 107 metr təşkil edir. Adaların cənub nöqtəsi ilə Rusiyanın materik hissəsi ilə arasında olan məsafə 20 kilometr təşkil edir. Adalar 1901-cu ildə Eduard Toll tərəfindən rus geodeziyaçısı, hidroqrafı və Arktika araşdırmaçısı Andrey İppolitoviçin Vilkisin şərəfinə adlandırılmışdır.

Adalar qrupuna daxil olan adalar (şimal-şərqdən cənub-qərbə)

* Novıy adası — qrupun şimal nöqtəsini təşkil edir.
* Strijev adası — elə də böyük olmayan dairəvi ada. Qrupun şimalında qərarlaşır. Vilkins adalarınln ən ucqar şərq nöqtəsini təşkil edir.

Çabak adası — qrupun ən böyük adası.

Çenrtalnıy adası — qayalıqdan ibarət olan ada, Çabak adasının cənubunda yerləşir

Korsar adası — kiçik düzən ada, Çabak adasının cənub-şərqində yerləşir.

Qroznıy adası — elədə hündür olmayan ada. Çabak və Peta adaları arasında yerləşir.

Tuqut adası — elə də böyük olmayan ada, qrupun mərkəzində yerləşir.

Peta adası — orta olçülərə malik ada, Ada aypara formasına malikdir. Qrupun mərkəzindı yerləşir.

Smejnıy adası — elə də böyük olmayan ada, qrupun mərkəzində yerləşir.

Şvesov adası — kiçik düzən ada, qrupun mərkəzində yerləşir.

Cekman adası — qrupun sahəsinə görə ikinci böyük adası.

Kamenistı adası — ensiz uzun ada, Cekman adasının qərb sahillərinə yaxın yerləşir.

Ovalnıy adası — ovalvari formaya malik ada, qrupun cənubuda yerləşir.

Xoqard adası — ensiz, uzun ada. Şimaldan cənuba uzanır. Ürupun cənubunda yerləşir.

Qerberşteyn adası — qrupun ən cənub və ən qərb adası

İstinadlar
----------

1. ↑  "Böyük Arktik qoruğu". 2008-04-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-03.
2. ↑  Andrey İppolitoviçin Vilkisin bioqrafiyası
**Leyla** — Azərbaycan SSR xalq şairi Səməd Vurğunun 1935-ci ildə yazdığı şeir. Azərbaycanda, Qafqazda, həmçinin bütün Cənubi Avropada və Ön Asiyada ilk qadın təyyarəçi Leyla Məmmədbəyovaya həsr edilmiş əsər.

Tarixi
------

Səməd Vurğun "Leyla" şeirini Leyla Məmmədbəyova həsr etmişdir. Məmmədbəyova Azərbaycanın ilk peşəkar qadın təyyarəçisi olub. O, 1930-cu ildən Bakı aeroklubunun üzvü olub. Leyla Məmmədbəyova ilk uçuşunu 1931-ci ildə yerinə yetirmişdir. Təhsilini 1932-ci ildən Moskvada davam etdirən Məmmədbəyova 1933-cü il, martın 17-də Moskvanın Tuşino aerodromunda U-2 təyyarəsindən paraşüt ilə atlanaraq Sovet İttifaqının ikinci qadın paraşütçüsü olmuşdur (Nina Kamnevadan sonra). 1934-cü ildə Cənubi Qafqaz respublikaları arasında keçirilən paraşütçülər yarışında birinci yeri tutmuş və 1941-ci ilədək artıq aviasiya mayoru olmuşdu. Sonralar sənətini Bakı aeroklubunda müəllim kimi davam etdirmişdir.

Leyla Məmmədbəyovanın bu uğuru diqqətdən kənar qalmamış, ona bir sıra şeir və kinofilm həsr olunmuşdur. Qadın təyyarəçiyə həsr edilmiş şeirlər sırasında ən uğurlusu Səməd Vurğunun 1935-ci ildə yazıdığı "Leyla" şeiridir.

Sənətşünas Qabib Babayevin fikrincə, Səməd Vurğun Leylanın ümumiləşdirilmiş obrazında Azərbaycan qadını simasını ucaltmış, onun "çətin keçmişini, sevincli bu gününü, gələcəyin üfüqlərini əks etdirmişdir:

Bu ad şairlərə çoxdan tanışdır,  

Bu adla çoxları tutulmuş dərdə...  

Bəlkə deyiləcək söz qalmamışdır?  

Doğdu Leylasını bizim günlər də...  

Füzuli çataraq sıx qaşlarını,  

Leylinin eşqinə saldı Məcnunu.  

Axıtdı həsrətlə göz yaşlarını,  

Bizə xəbər verir tarixlər bunu.  

Sevişən iki qəlb, duyan iki qəlb  

Döyünüb çırpındı daş qəfəslərdə...  

Aşiqin dərdinə "eşq oldu səbəb",  

Asıldı ortadan qara bir pərdə.

 
1936-cı ildə Şadurun tərcümə etdiyi şeir "Literaturnı Donbass"da (№3,s.13-14), həmçinin "İzvestiya" qəzetinin 28 yanvar tarixli sayında Adelina Adalisin tərcüməsində dərc olunub.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Бабаев, 1981
2. ↑  Tahirqızı, Ü. Şərqin əfsanəvi xanımı: Leyla Məmmədbəyova: O, müharibə dövrü ərzində 4000 paraşütçü-desant hazırlamışdı: ["İsmət" filmində baş rolun ifaçısı, təyyarəçi qadın Leyla Məmmədbəyova haqqında] //Xalq cəbhəsi.- 2014.- 5 aprel.- S.15.
3. ↑  "Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005, 264 səh" (PDF). 2022-07-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-03-08.
4. ↑  *Бабаян А. М. Теймурова Н. М.* Самед Вургун в русской печати: Библиография. Б.: Элм. 1976. 31.

Ədəbiyyat
---------

* Бабаев Г. Самед Вургун: Очерк творчества. — М.: Советский писатель, 1981. — 271 с.

Xarici keçidlər
---------------

* Aydın Qaradağlı - Səməd Vurğun: "Leyla" şeirindən parçalar
* Səməd Vurğun SEÇİLMİŞ ƏSƏRLƏRİ BEŞ CİLDDƏ I CİLD

| ⛭Səməd Vurğun |
| --- |
| Şeirləri | Azərbaycan (1933-1935) • Leyla (1935) • Şair, nə tez qocaldın sən? (1956) |  |
| Poemaları | Aslan qayası (1939) • Muğan (1948) • Aygün (1951) • Komsomol poeması (1958) |
| Dramları | Vaqif  (1937) • Fərhad və Şirin (1941) • İnsan (1945) |
| Xatirəsi | Ev muzeyi • Bakıdakı heykəli • Haqqında çəkilən filmlər |
**Robert Şien** (*ing.* Robert Sheehan; 7 yanvar 1988) — İrlandiya aktyoru. "*Misfits*" serialında canlandırdığı Nathan Young roluna görə tanınır.

Karyerası
---------

Robert Sheenan 1988-ci ildə İrlandiyanın Port Luis şəhərində anadan olub. 2003-cü ildən başlayaraq bir sıra seriallarda və filmlərdə çəkilməyə başlayıb. 17 yaşında Galvay-Mayo Texnologiyalar Universitetinə daxil olub lakin sonradan universiteti tərk edərək aktyorluq karyerasını davam etdirib. 2009-cu ildə Robert ən uğurlu işlərindən biri olacaq Misfits serialında Nathan Young rolunu oynamağa başlayır. 2010-cu ildə Robert Misfits serialının ikinci mövsümündə iştirak edir. 2011-ci ilin aprel ayında isə üçüncü mövsümdə iştirak etməyəcəyini bildirir.

2010-cu ildə İFTA (İrish Film and Television Awards) mükafatına "Yeni Ulduz", 2011-ci ildə "Ən yaxşı aparıcı rol", 2012-ci ildə isə "Ən yaxşı köməkçi rol" nominasiyaları üzrə namizəd olur.
Bundan başqa Robert daha nüfuzlu sayılan BAFTA (British Academy of Film and Television Arts) mükafatına 2 dəfə namizəd olub və bunlardan birində qalib gəlib. Beləki, 2010-cu ildə Robert Mis Fits teleserialına görə "Ən yaxşı teleserial" nominasiyasında qalib gəlir. 2011-ci ildə isə "Ən yaxşı köməkçi rol" nominasiyasında namizəd olur.

Mənbə
-----

* Profil
* Robert Sheehanın intervyusu

| ⛭Misfits serialının aktyorları |
| --- |
| 1-3 mövsüm | Robert Şien  • İvan Reon  • Antonia Tomas  • Natan Styüart-Carret  • Lauren Soşa  • Josef Gilgan |
| 4 mövsüm | Josef Gilgan  • Natan Styüart-Carret  • Karla Krom  • Natan McMullen |

1. 1 2  Robert Sheehan // filmportal.de. 2005.
**Yəmən imamları** və daha sonra **Yəmən kralları** şiə İslamının Zeydiyyə qoluna mənsub dini cəhətdən təqdis edilmiş liderlər idi. Onlar 897-ci ildən Yəmənin bəzi yerlərində dini və siyasi hakimiyyətin qarışığı yaratdılar. Onların imamətləri 1962-ci ildə respublika inqilabına, sonra 1970-ci ildə monarxiyanın rəsmi ləğvinə qədər müxtəlif şəraitlərdə davam etdi. Onlar İmamın rəhbər kimi fəal görünən şəxs olmasını vurğulayır, dini elmlərdə məlumatlı olması, lazım gələrsə, döyüşdə belə özünü camaata layiqli başçı kimi göstərməsi gözlənilirdi. İmamət iddiaçısı "dəvət" edərdi və nadir hallarda birdən çox iddiaçı olurdu. Tarixçi İbn Xəldun (ö. 1406) adətən imamları təmin edən qəbiləni Banu Rasid və ya Rasidlər kimi qeyd edir. Əsl ərəb mənbələrində Rasidlər termini demək olar ki, istifadə olunmur. Qərb ədəbiyyatında adətən 16-cı əsrə qədər orta əsrlər dövrünün imamlarını nəzərdə tutur. İmam əl-Mənsur əl-Qasim (h. 1597-1620) ilə hakimiyyətə gələn Rasid qolu Qasimilər (Əl-Qasimi) kimi tanınır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Jane Hathaway, *A Tale of Two Factions; Myth, Memory, and identity in Ottoman Egypt and Yemen*. New York 2003, pp. 79-81.
2. ↑  H.C. Kay, *Yaman: Its early medieval history*, London 1892, p. 185.

Xarici keçidlər
---------------

* *Harris, Walter B.* A Journey Through the Yemen and Some General Remarks Upon That Country. Edinburgh and London: William Blackwood and Sons. 1893. 374–375. OCLC 5044217.
* Imam Zaid bin Ali Cultural Foundation, مؤسسة الإمام زيد بن علي الثقافية :: استعراض الكتاب (in Arabic).
* A.M.H.J. Stokvis, *Manuel d'histoire, de généalogie et de chronologie de tous les états du globe,* Vol I-III. Leiden 1888-93.
* Peter Truhart, *Regents of Nations*. München 2003
* E. de Zambaur, *Manuel de généalogie et de chronologie de l'histoire de l'islam.* Hannover 1927.
| Siyasət |
| --- |
| Ballot box |
| Əsas mövzular
* Ərazilərin siyasi bölgüsü
* Siyasi iqtisadiyyat
* Siyasi tarix
* Dünyanın siyasi tarixi
* Siyasi fəlsəfə

 |
| Siyasi sistem
* Anarxiya

* Şəhər-dövlət
* Demokratiya

* Diktatura
* Rəhbərlik

* Federasiya
* Feodalizm

* Meritokratiya
* Monarxiya

* Parlamentar
* Prezident

* Respublika
* Yarı-parlamentli

* Yarı prezident
* Teokratiya

 |
| Akademik fənlər
* Siyasi elm(politoloqlar)
* Beynəlxalq münasibətlər(nəzəriyyə)
* Müqayisəli siyasət

 |
| Dövlət idarəetməsi
* Bürokratiya (küçə səviyyəli)
* Adxokratiya

 |
| Siyasət
* Dövlət siyasəti (doktrina)

* Daxili və xarici siyasət

Vətəndaş cəmiyyəti
* İctimai maraq

 |
| Dövlət orqanları
* Hakimiyyət bölgüsü

* Qanunverici
* İcraedici

* Məhkəmə hakimiyyəti
* Seçki komissiyası

 |
| Əlaqəli mövzular
* Suverenlik
* Siyasi davranış nəzəriyyələri
* Siyasi psixologiya
* Biologiya və siyasi oriyentasiya
* Siyasi təşkilatlar
* Xarici seçki müdaxiləsi

 |
| Digər başlıqlar
* Seçki sistemi

* Seçkilər (səsvermə)

* Federalizm
* İdarəetmə forması

* İdeologiya
* Siyasi kampaniya

* Siyasi partiyalar

 |
| Siyasət Portalı |
| * b
* m
* r
 |

**Diaspor siyasəti** — transmilli etnik diasporların siyasi davranışları, onların etnik vətənləri və qəbul etdikləri dövlətlərlə münasibətləri və etnik münaqişələrdəki mühüm rolu. Diaspor siyasətinin öyrənilməsi diaspor tədqiqatlarının daha geniş sahəsinin bir hissəsidir.

Diaspor siyasətini başa düşmək üçün əvvəlcə onun tarixi kontekstini və bağlılığını anlamaq lazımdır. Diaspor — ortaq kimliyinə əsaslanan tək etnik qrup kimi müəyyən edilən transmilli cəmiyyətdir. Diasporlar əsl vətəndən tarixi mühacirət nəticəsində yaranır. Bu ərazinin əslində konkret etnik qrupun vətəni olub-olmaması siyasi məsələdir.

Miqrasiya nə qədər köhnədirsə, hadisə ilə bağlı dəlillər də bir o qədər azdır. Məsələn, qaraçılara gəldikdə, miqrasiya, vətən və miqrasiya yolu hələ dəqiq müəyyən edilməmişdir. Vətən iddiası həmişə siyasi məna daşıyır və tez-tez mübahisə doğurur.

Özünü tanıyan diasporlar vətənlərinə, etnik və mədəni bağlılıqlarına böyük əhəmiyyət verirlər, xüsusən də vətənlərini "itirilmiş" və ya "fəth edilmiş" hesab edirlərsə. Bu, bir neçə diaspor daxilində etnik millətçi hərəkatlara səbəb oldu və çox vaxt suveren vətənin yaradılması ilə nəticələndi. Lakin onlar yaradılanda belə, diasporun bütün əhalisi nadir hallarda öz vətənlərinə qayıdır, yerdə qalan diaspor icması isə, bir qayda olaraq, vətənə və orada yaşayan etnik əhaliyə əhəmiyyətli emosional bağlılığını saxlayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Yossi Shain & Tamara Cofman Wittes. Peace as a Three-Level Game: The Role of Diasporas in Conflict Resolution in Thomas Ambrosio. 2002. "Ethnic identity groups and U.S. foreign policy." Praeger Publishers. ISBN 0-275-97533-9
2. ↑  Thomas Ambrosio. 2002."Ethnic identity groups and U.S. foreign policy." Praeger Publishers. ISBN 0-275-97533-9
**RN-94 (6x6)** — Türkiyə Silahlı Qüvvələrində və Rumıniya Silahlı Qüvvələrində istifadə edilən, 6 təkər çəkicili, hər cür ekoloji şərait üçün əlverişli, amfibiya tipli, döyüş və döyüşə dəstək maşınıdır. Atıcı qübbəli 12,7 mm-lik pulemyotu mövcuddur. Hələ də TSQ tərəfindən istifadə olunur və daxili və xarici marketinq fəaliyyətləri davam edir. İstehsalçıları Türkiyədən Nurol və Rumıniyadan Romarm şirkətidir. Transmissiya sistemi 6x6 Allison avtomatik müstəqil asqı (Torsion bar), əməliyyat mənzili 700 km, maksimum sürəti magistral yolda 95 km/s, suda 10 km/s təşkil edir. Magistral yolda 110 km/s sürətlə qısa müddətli hərəkət edə bilər. Geri-geri sürəti 20 km/s, maksimum meyil dırmaşması 60%, maksimum yan meyilli 30%, maksimum qabaqdan maneə keçməsi 0.48 m, maksimum arxadan maneə keçməsi 0.35 m, maksimum xəndək keçmə dərinliyi 1 m, sürətlənməsi 34 saniyə (0–80 km/saat), elektrik sistemi 24 VDC, sükan sistemi hidravlik, qarın altı hündürlüyü 430 mm, gövdə zirehi mono blok, təkərləri, 12R20X XZL, yanacağı dizeldir.

İstifadəçilər
-------------

* Banqladeş Banqladeş Banqladeş Silahlı Qüvvələri məhdud sayda təcili yardım maşını kimi istifadə edir. Təxminən 9 ədəd.
* Rumıniya Rumıniya — prototip
* Türkiyə Türkiyə — 5

Həmçinin bax
------------

* Nurol Ejder

İstinadlar
----------

1. ↑  "Trade-Register-1971-2018.rft". Stockholm International Peace Research Institute. 2019-04-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-21.
2. ↑  "Romanian Army – RN-94 6×6 Armored Personnel Carrier (APC)". www.globalsecurity.org. 2022-03-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-19.
**Yengicə hamamı** - Şərur rayonunun Yengicə kəndində yerləşən tarixi memarlıq abidəsi.

Abidə XX əsrin 80-ci illərinə qədər hamam kimi fəaliyyət göstərib. 2018-ci ildə təmir edilib. Hazırda təyiantına uyğun istifadə edilmir.

Haqqında
--------

Hamam XVIII əsrin sonunda Şahtaxtılı Tovuz xanım tərəfindən tikdirilib. Düzbucaqlı formada olan hamamın ümumi sahəsi 650 kavadratmetrdir. Bina 19x19x5 sm ölçüdə olan bişmiş kərpiclər və əhəngdən istifadə olunmaqla tikilib. Hamam binası iki səkkizbucaqlı zala və onlara bitişik iki köməkçi otağa bölünür. Binanln cənubunda hamamın ocaqxanası yerləşib. İki zalın arasında yerləşən köməkçi otaqların qapıları yuyunma zalına açılır. Hamam döşəmənin altında yerləşdirilmiş isti hava kanalları vasitəsilə qızdırılıb. Bina günbəzin mərkəzində yerləşən baca və divarlarda açılmış kiçik pəncərələrlə işıqlandırılırdı.

Yengicə hamamı XX əsrin 80-ci illərinə qədər fəaliyyət göstərib. Sonradan istifadəsizlikdən və təmirsizlikdən hamamın binası dağılmış və qəzalı vəziyyətə düşüb. 

Hamamın binası 2017-ci ilin mart ayından 2018-ci ilin sentyabr ayına qədər bərpa edilib. Hazırda hamam təyinatı üzrə istifadə edilmir. Tarixi binada 7 fərqli sahə üzrə xidmət təşkil edilib.

Həmçinin bax
------------

* Xok hamamı
* Gənzə hamamı
* Üstüpü hamamı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Şərurda qədim tarixi abidədə bərpa işləri aparılır" (az.). İki sahil. 24 noyabr 2017. 2 dekabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 dekabr 2022.
2. ↑  "Şərur rayonundakı Yengicə hamamı bərpa edilir" (az.). naxcivantv.az. 14 aprel 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 dekabr 2022.
3. ↑  Naxçıvan abidələri ensiklopediyası (PDF). Naxçıvan. 2008. səh. 469. 2022-06-23 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-12-02.
4. ↑  "Yengicə hamamı" (az.). anl.az. 2018. 2 dekabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 dekabr 2022.
5. ↑  *Məhəmməd Fərəcov.* "Yengicə kəndində qədim tarixi abidə olan Şərq hamamı ziyarət olunub" (az.). nuhcixan.az. 24 iyul 2019. 2 dekabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 dekabr 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* Yengicə hamamı / Naxçıvantv
* Qədim Yengicə hamamı bərpadan sonra / Naxçıvantv
**Oleq Aleksandroviç Litvin** (6 iyul 1936, Bakı – 5 iyul 2017, Volqoqrad) — Azərbaycanın tanınmış fotomüxbiri.

Həyatı
------

Oleq Litvin 6 iyul 1936-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun (hazırda Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti) energetika fakültəsində təhsil alıb (1956–1960). Daha sonra Sovet İttifaqı Teleqraf Agentiliyində (TASS) fotomüxbir kimi fəaliyyət göstərib (1973–1990).

O, uzun illər "Azərinform", indiki "AZƏRTAC" agentliyində işləyib. "Reuters", "Associated Press" kimi xəbər agentlikləri ilə əməkdaşlıq edib.

Fotoqraf 2000-ci ildə oğlunun yanına, Rusiyanın Volqoqrad şəhərinə köçüb. Orada beş il "Komsomolskaya pravda" qəzetində, 2005-ci ildən isə "LUKOYL" şirkətinin "Volqa i Don" korporativ qəzetində işləyib.

2017-ci ildə 81 yaşına bir gün qalmış həmin şəhərdə vəfat edib.

Yaradıcılığı
------------

Dağlıq Qarabağ münaqişəsi başlayandan Oleq Litvin cəbhə xəttindən foto-reportajlar hazırlayıb. O, 20 yanvar və Xocalı faciələrini sənədləşdirmiş fotomüxbirlərdən olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  Oleq Litvinin feysbuk səhifəsi:  Arxivləşdirilib 2023-08-06 at the Wayback Machine
2. ↑  AZƏRTAC "Azərbaycanın müstəqillik uğrunda mübarizəsini yaddaşlara köçürən fotoqraf vəfat edib": http://azertag.az/xeber/1076104 [*ölü keçid*] 6 iyul 2017
**Rövşən Atakişioğlu** (*azərb.* Atakişiyev Rövşən Atakişi oğlu‎; d. 1 avqust 1957. Güləbird, Laçın rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ) — yazıçı, publisist, Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, 706 saylı həbi hissənin 5-ci batalyonunun komandir müavini (1992-1993)

Həyatı
------

Rövşən Atakişioğlu 1 avqust 1957-ci ildə Laçın rayonunun Güləbird kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini Güləbird kənd orta məktəbində başa vuraraq, 1974-cü ildə Kirovabad Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki Gəncə Dövlət Universiteti) Azərbaycan dili və ədəbiyyat fakültəsinə qəbul olunmuş, 1978-ci ildə həmin məktəbi Fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Təyinatla Laçın rayonuna göndərilmiş, doğma kəndinə ixtisası üzrə müəllim təyin edilmişdir.

1990-cı ildə ADPU-nun Şuşa filialında müəllim kimi pedaqoji fəaliyyətini davam etdirmişdir. 1992-ci ilin may ayının 10-dan Könüllülər dəstəsində Laçın və Qubadlı rayonlarının müdafiəsində erməni işğalçılarına qarşı döyüşmüş, 706 saylı həbi hissənin 5-ci batalyonunun komandir müavini təyin edilmişdir. 1993-cü ilin may ayında ordudan tərxis olunmuşdur.

Hal-hazırda Bakı şəhərində yaşayır. Ailəlidir. Üç qız və bir oğul atasıdır.

Xocalı şəhər 2 saylı orta məktəbin müəllimi işləyir.

Ədəbi fəaliyyəti
----------------

Rövşən Atakişioğlu Bakıda pedaqoji fəaliyyətin davam etdirməklə yanaşı, həm də bədii yaradıcılıqla məşğuldur.

### Kitabları

* "Məni çağıran var" (şeirlər), Bakı, 2004.
* "Ayaq torpaqdan üzüləndə" (bədii-publisistik), Bakı, 2006.
* "Yolum dağlara sarıdı" (şeirlər), Bakı, 2007.
* "Ruhu gileyli anam" (bədii-publisistik), Bakı, 2014.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Rövşən Atakişioğlu" (az.). lacin.info. 14.04.2015. 2016-03-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-14.
2. ↑  ""Borçalı" Cəmiyyətində Xocalı anımı" (az.). butov.az. 01-03-2015. 2021-10-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-14.
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Adolf.

**Adolf "Adi" Dassler** (3 noyabr 1900, Herzoqenaurax[d], Bavariya – 6 sentyabr 1978, Herzoqenaurax[d], Bavariya) — alman idman geyimləri şirkəti Adidasın təsisçisi.

Pinəçi kimi fəaliyyətə başlamış, Birinci dünya müharibəsindən dönəndən sonra isə özünün yeni idman ayaqqabılarını anasının çamaşırxanasında hazırlamağa başladı. Onun ayaqqabı fabrikində işləyən atası Kristof və Zehlein qardaşları, Dassleri öz biznesini qurmağında dəstəklədi. 1924-cü ilin 1 iyulunda böyük qardaşı Rudolf Dassler, "Dassler qardaşları" ayaqqabı fabrikinə qoşuldu.

1928 yay Olimpiya oyunlarında Dassler bir çox idmançıları öz şirkətinin məhsulları ilə təmin etdi. Berlində keçirilmiş 1936 yay Olimpiya oyunları ərzində, Dassler ABŞ idmançısı Cessi Ouensi idman ayaqqabıları ilə təmin etdi. Cessi Ouensin geyindiyi Adidas idman ayaqqabıları, onun 4 qızıl medal qazanmasında mühüm rol oynadı.

1930-cu illərdə Adolf Hitlerin hakimiyyətə gəlməsi ilə, Dassler qardaşları Nasist partiyasına üzv oldular, daha çox Rudolf qatı nasional-sosialist olması ilə tanınmışdı. Rudolf ayaqqabıların layihəsini hazırlayar, Adolf Vermaxt üçün ayaqqabılar istehsal edərdi, lakin sonralar Nasist partiyasından uzaqlaşdı. Müharibə, qardaşlar arasında fərqləri kəskinləşdirdi. Rudolf, amerikan hərbi qüvvələri tərəfindən SS üzvü kimi şübhəli şəxs qismində tutuldu, məlumat guya qardaşı Adolfdan başqa heç kim tərəfindən çatdırılmamışdı.

1948-ci ildə, Rudolf qardaşı ilə yollarını ayıraraq, Puma şirkətinin əsasını qoydu və Adolf Dassler öz şirkətinin adını ləqəbinə (Adi Dassler) uyğun olaraq, Adidas adlandırdı.

1973-cü ildə, Adolf Dasslerin oğlu Horst Dassler üzgüçülük ləvazimatları istehsalı üzrə Arena şirkətinin əsasını qoydu. 1978-ci ildə Adolf Dasslerin vəfatından sonra, Horst və həyat yoldaşı Katya idarəetməni öz üzərilərinə götürdülər. Horst 9 il sonra, yəni 1987-ci ildə vəfat etdi. Adidas, 1989-cu ildə məhdud məsuliyyətli cəmiyyətə çevrildi, lakin 1995-ci ildə öz səhmlərini satana qədər ailənin mülkiyyətində qaldı.

2006-cı ildə, Herzogenaurax şəhərində Adi-Dassler-Stadionunda onun heykəlinin açılışı oldu. Bu heykəl, rəssam-heykəltaraş Jozef Tabaçnuk tərəfindən ərsəyə gətirilmişdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Adolf (Adi) Dassler // Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (xorv.). 2009.
2. ↑  *Kirschbaum, Erik.* "How Adidas and Puma were born". The Journal. 2005-11-08. 2008-01-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-07-14.
3. ↑  *Brennan, Carole.* "Adidas". St James Encyclopedia of Pop Culture. 2002-01-29. 2012-07-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-07-14.
4. ↑  *James, Kyle.* "The town that sibling rivalry built, and divided". Deutsch Welle. 2006-07-03. 2012-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-18.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2013-10-08 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-07.
**Myortvı Dones** — Rusiyanın Rostov vilayəti ərazisindən axan çay. Don deltasının ən böyük axarıdır. Don çayını Taqanroq körfəzi ilə birləşdirir. Onun başlandığı ərazidən Don deltası başlayır. Deltanın şimal sərhəddini təşkil edir. Uzunluğu 36 km təşkil edir. Eni 50–200 metr arasında dəyişir, dərinliyi 4 metrdir.

Axınını
-------

Donun hövzəsi
Myortvı Dones çayı Dones çayından Rostov-na-Donu şəhərinin ərazisində ayrılır. Mənbəyi Qərb körpüsünə yaxınlıqdan başlayır. Çay Snyavskoe kəndi yaxınlığında sonuncu qolu olan Donski Çulek axarını qəbul edir. Donski Çulek axarı Myortvı Donesin sağ qolunu təşkil edir. Bütün axarı boyunca Rostov-na-Donu — Taqanroq dəmiryolu boyunca axır. Donski Çulek xutoru yaxınlığında Taqanroq körkəzinə tökülür.

Çay inzibati baxımından Rostov vilayətinin Myasnikovski və Neklinovski rayonları, həmcinin Rostov-na-Donu şəhər dairəsi ərazisindən axır.

Su rejimi
---------

Myortvı Dones həcmli axara malik deyildir. Qış ayları donur. Ancaq qışı mülayim keçən illərdə donmaya bilər.

Adının mənası
-------------

Axarın sahilində qədim yunan koloniyası Tanais yerləşirdi. Sonradan şəhərin dəfələrdə basqına məruz qalması və əhalisinin tamamən öldürülməsi ilə çay bu hadisə ilə əlaqədar bu cür adlandırılmışdır.

Hövzəsi
-------

* **Myortvı Dones**
	+ Suxoy Çaltır — (sağ)
		- Kalmıskaya axarı — (sol)
	+ Mokrı Çaltır — (sağ)
		- Vtoraya axarı — (sol)
		- Pervaya axarı — (sol)
		- Banta-Bur — (sağ)
		- Xavalı — (sol)
	+ Lyotik — (sağ)
	+ Kamennaya axarı — (sağ)
	+ Donskaya Çulek — (sağ)

Yaşayış məntəqələri
-------------------

* Rostov-na-Donu şəhəri.
* Kalinin xutoru.
* Xaprın xutoru.
* Nedviqovka xutoru.
* Sinyavski kəndi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Мёртвый Донец
2. ↑  "Рукав Мёртвый Донец — данные государственного водного реестра". 2016-04-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-08.
3. ↑  Карта Мясниковского района и сёл Чалтырь и Крым, 11 ВКЧ, Ростов-на-Дону, 2010 год
Növün adı latınca Mirabilis sözündən götürülmüşdür, Azərbaycan dilinə tərcümə edildikdə "qəribə" adlanır. Bu bitki növlərinin gülləri əsasən günortadan sonra açır və bütöv gecəni açıq qalaraq, sübh açılana yaxın solur. Yabanı halda növlərin əksəriyyəti Amerika və Himalayda bitir. Məlum olan 60 növdən gülçülükdə dördü yayılmışdır. Yalapa mirabilisi-M.yalapa növü yaşıllaşdırmada, parkların, bağların, ofis interyerlərinin bəzədilməsində geniş istifadə edilir. Azərbaycanda 2 növü becərilir. Bu kol bitkisinin uzunluğu 1 m olub, hər zoğun yuxarı yarpaqlarının oturacağında yerləşən güllər müxtəlif rəngdə (ağ, sarı, qırmızı, çəhrayı və s.) ola bilər. Gecəçiçəyinin vətəni Amerikanın tropik bölgələridir. Bu növdən 1582-ci ildən yaşıllaşdırmada və səhiyyədə müxtəlif dərmanların hazırlanmasında geniş istifadə olunur. Gecəçiçəyinin fərqli xüxusiyyətləri kök yumrusuna oxşar kökləridir. Gecəçiçəyi çox vaxt əkin sahələrində günəşli yerlərdə yaxşı bitir. Bitkini toxum və çilik vasitəsilə əsasən yaz dövründə çoxaldırlar.

Məlumat mənbəsi
---------------

1. Tofiq Məmmədov (botanik) "Gülçülük ensiklopediyası": Bakı: "Azərbaycan"-2016.  Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine

1. ↑  *Linney K.* Genera plantarum eorumque characteres naturales, secundum numerum figuram, situm, & proportionem omnium fructificationis partium. 5 Stokholm: 1754. S. 82. doi:10.5962/BHL.TITLE.746
2. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 177.
**Kvadrat** — ədədi özünə vurduqda alınan hasil onun kvadratı adlanır.

**5²**-görünüşü. Burada yuxarıdaki 2 ədədi kvadratın simvoludur. Misalda 5-in kvadratı yazılıb.

Ədədin kvadratı ardıcıllığı aşağıdakı ardıcıllıqla aparılır:

02 = 0
12 = 1
22 = 4
32 = 9
42 = 16
52 = 25
62 = 36
72 = 49
82 = 64
92 = 81

102 = 100
112 = 121
122 = 144
132 = 169
142 = 196
152 = 225
162 = 256
172 = 289
182 = 324
192 = 361

202 = 400
212 = 441
222 = 484
232 = 529
242 = 576
252 = 625
262 = 676
272 = 729
282 = 784
292 = 841

302 = 900
312 = 961
322 = 1024
332 = 1089
342 = 1156
352 = 1225
362 = 1296
372 = 1369
382 = 1444
392 = 1521

402 = 1600
412 = 1681
422 = 1764
432 = 1849
442 = 1936
452 = 2025
462 = 2116
472 = 2209
482 = 2304
492 = 2401

502 = 2500
512 = 2601
522 = 2704
532 = 2809
542 = 2916
552 = 3025
562 = 3136
572 = 3249
582 = 3364
592 = 3481

Xassələri
---------

|  |  |
| --- | --- |
| m = 12 = 1 |  |
| m = 22 = 4 |  |
| m = 32 = 9 |  |
| m = 42 = 16 |  |
| m = 52 = 25 |  |

Mənbə
-----

* Weisstein, Eric W. Ədədin kvadratıMathWorld saytından
1513 Maraş zəlzələsi
**1513 Maraş zəlzələsi** — 28 Mart 1513-ci ildə Maraşdan 77 km qərbdə olan 7,4 Ms zəlzələ. Şərqi Anadolu qırılma xəttində baş verən zəlzələ Dülqadiroğulları Bəyliyinin paytaxtı Əlbistan və yaxın yaşayış məntəqələrində dağıntılara səbəb olub.

Bəzi mənbələrdə tarixi 1514-cü il kimi qeyd olunan zəlzələnin hətta Qahirədən də hiss edildiyi şayiələri var. Zəlzələ Bazarcık seqmentindəki qırılma ilə əlaqəli olub və onun maqnitudasının 7,4 və ya daha çox olduğu təxmin edilir. Bizə gəlib çatan müasir məlumata görə, 1514-cü ilin ilk aylarında Osmanlı sultanı Yavuz Sultan Səlimin Konyaya çatdığı və orada vəbanın şiddətləndiyini və Tarsus, Adana və Malatya şəhərlərinin demək olar ki, tamamilə dağıdıldığını gördüyü yazılır.

Bu zəlzələdən əvvəl ən böyük zəlzələ intensivliyi IX olduğu təxmin edilən 1114 Maraş zəlzələsi idi. 1513 zəlzələsindən 510 il sonra 6 fevral 2023-cü ildə eyni qırılma zonasında baş verən 7,8 MV gücündə Qəhrəmanmaraş zəlzələsində 59 mindən çox insan həyatını itirdi və Türkiyə Cümhuriyyəti tarixində qeydə alınan ən böyük zəlzələ oldu. 2023-cü il Maraş zəlzələlərindən sonra TÜBİTAK layihəsi çərçivəsində İstanbul Texniki Universiteti, Dokuz Eylül Universiteti və Fırat Universiteti alimləri tərəfindən aparılan araşdırmalar nəticəsində 7,8 bal gücündə ilk zəlzələnin eyni qırılma üzərində baş verdiyi müəyyən edilib.

Həmçinin bax
------------

* Zəlzələ
* Seysmik dalğalar

İstinadlar
----------

1. ↑  *General Directorate of Mineral Research and Exploration. Special Publications, Ankara.*. 4. 2008. 359.
2. ↑  "Maraş bölgesi 1114, 1513, 1544 ve 1795'te depreme maruz kaldı". Sabah. 12 Şubat 2023.  (#archive\_missing\_date) tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 Şubat 2023.
3. ↑  *N. N. Ambraseys.* Temporary seismic quiescence: SE Turkey (PDF). 20 Mart 2023. 1989. 311–331.
4. ↑  "Fayın 1513'teki deprem ile aynı noktadan kırıldığı ortaya çıktı". www.ntv.com.tr (Türkçe). 18 Mart 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 Mart 2023.

Xarici keçidlər
---------------

Maraş zəlzələləri
**Con Amos Şea** (7 sentyabr 1910 - 22 yanvar 2002) - "Şef" ləqəbli 1932 Qış Olimpiya Oyunlarında sürətli konkisürmə yarışlarında ikiqat qızıl medal qazanan Amerikan idmançı. Bir Qış Olimpiadasında iki qızıl medal qazanan ilk Amerika idmançısı idi və həmçinin, üç nəsil Qış Olimpiyaçıları olan ilk ailənin patriarxı idi. Həmyerlisi İrvinq Ceffi ilə birgə 1932 Qış Olimpiya Oyunlarında ən uğurlu atlet idi.

Həyatı
------

Con Amos Şea 7 sentyabr 1910-cu ildə Leyk-Plesiddə anadan olmuşdur. Leyk-Plesid Liseyində oxumuşdur, Dartmut Kollecindən məzun olmuşdur. Elbeni Hüquq Məktəbində təhsil almışdır. Böyük böhran dövründə ailəsinə dəstək olmaq üçün Leyk-Plesiddə bir sıra işlərdə çalışmışdır. 

Şea Leyk-Plesiddə keçirilən 1932 Qış Olimpiya Oyunlarında 500 metr və 1500 metr məsafəyə qaçış yarışlarında qızıl medal qazandı. O, eyni zamanda Nyu-York əyalətinin qubernatoru Franklin Delano Ruzveltin başçılıq etdiyi açılış mərasimində olimpiya andını içdi.

Şea 1958-ci ildən 1974-cü ilə qədər Castik şəhəri, 1974-cü ildən 1983-cü ildə təqaüdə çıxana qədər Şimali Elba şəhərinin nəzarətçisi idi.

On illər sonra, Şea 1980 Olimpiya Təşkilat Komitəsinin üzvü olaraq Qış Olimpiya Oyunlarının 1980-ci ildə Leyk-Plesid-ə qaytarılmasında böyük rol oynadı. Daha sonra, 1980 Oyunlarında istifadə edilən yerləri idarə edən Olimpiya Regional İnkişaf Təşkilatının sədr müavini olaraq çalışdı.

Oğlu Ser Cim Şea 1964 Skandinaviya Qarışıq və Kros Xizəyi Olimpiadasında qalib gəlmişdi, nəvəsi Cim Şea 2002-ci ildə 2002 Qış Olimpiya Oyunlarında kişilər arasında xizək sürmə yarışlarında qızıl medal qazandı. Solt-Leyk Siti oyunları ərəfəsində, Cek olimpiya məşəlinin estafetinə qatıldı və 1932-ci ildə medallarını qazandığı Leyk-Plesiddə sürətli konkisürmə ovalında məşəl yandırdı. Şea nəvəsinin olimpiadada iştirak etməsini seyr etməzdən 17 gün əvvəl sərxoş sürücü tərəfindən avtomobilin toqquşması nəticəsində vəfat etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  .
4. ↑  Jack Shea // Encyclopædia Britannica (ing.).
5. ↑  Şea diqqət mərkəzində parlayır Arxivləşdirilib 2014-03-13 at the Wayback Machine. Sports.espn.go.com (21 fevral 2002). 25 avqust 2017.
6. ↑  Qış Olimpiadası qəhrəmanı vəfat etdi Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine. BBC News (22 yanvar 2002). 25 avqust 2017.

Xarici keçidlər
---------------

* Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi - 1932 Qış Olimpiya Oyunları
* Beynəlxalq Çempionatların nəticələrinə bağlantı
* Cek Şea SkateResults.com saytında
* Cek Şeanın ABŞ Olimpiya Komandası saytında bioqrafiyası Arxivləşdirilib 2006-05-28 at Archive.today
* Cek Şea (sürətli konkisürən)  (ing.) Find a Grave saytında
**Breheimen Milli Parkı** (norv. Breheimen nasjonalpark) (Lit: Home of The Glaciers) 2009-cu ildə yaradılan milli parkdır. Park Opland əyalətindəki Şok və Lom bələdiyyələrində və Soqn oq Fyurane əyalətindəki Lusterdə, Norveçdə yerləşir. Park Breheimen dağ silsiləsinin 1671 kvadrat kilometrini (645 kvadrat mil) əhatə edir.

Park digər üç milli parkla əhatə olunmuşdur: Justedalsbreen (Milli Park), Yutunheimen (Milli Park) ve Reinheimen (Milli Park).

Parka Hestbreapiqqan, Tverradalskyrkja və Holatinden dağları, həmçinin Harbardsbreen, Sporteqqbreen və Holabreen buzlaqları daxildir.

Arxeologiya
-----------

2011-ci ilin yayında hicri təqvimi ilə 300-cü ilə aid yaxşı qorunan bir kişi paltosu tapıldı və bu palto ölkənin ən qədim paltosuna çevrildi. Palto ərimiş buzlaqın yatağında tapıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Frå evig is til frodige stølsdalar" (Norveç dili). dirnat.no. 6 iyun 2011 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Melting Glaciers Reveal Ancient Artifacts" (İngilis). archaeologydaily. 10 oktyabr 2011 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* Breheimen Milli Parkının xəritəsi
**Dalmatsiya krallığı** — Habsburq monarxiyasının hakimiyyəti altında 1815-ci ildən 1918-ci ilə qədər mövcud olan vassal krallıq. Krallığın paytaxtı Zadar şəhəri idi.

Tarixi
------

Dalmatsiya krallığı 1815-ci ildə Fransız İmperiyasının İlliriya əyalətlərinin bir hissəsindən meydana gəldi, həmən ərazilər Habsburqlara Vyana konqresinin şərtləri altında qaytarılmışdır. Krallıq 1918-ci ilə qədər Avstriya-Macarıstanın ayrı inzibati vahidi olaraq mövcudluğunu davam etdirirdi, ondan sonra Dalmatsiyanın bir çox ərazisi (Zadar və Lastovo istisna olmaqla) Serblər, Xorvatlar və Slovenlər krallığının (daha sonra Yuqoslaviya krallığının) bir hissəsinə çevrildi.

Dini
----

Roma Katolik Baş yepiskopu Zadarda yerləşirdi, Kotor, Hvar, Dubrovnik, Şibenik və Split şəhərlərində isə yeparxiyalar var idi. Pravoslav kilsəsinin başında Zadar yepiskopu dururdu.

Slavyan-Katolik ayinlərində qlaqolitsa əlifbasının istifadəsi Dalmatsiya və Xorvatiyadakı katolik kilsəsinin çox qədim imtiyazı idi. 20-ci əsrin ilk onilliklərində bu ayinlər çox mübahisələrə səbəb olurdu. Slavyan ənənələrinin çox güclü olduğu, xüsusilə də şimal adaları və kənd icmalarında latın ayinlərinin tamamilə qlaqolik ayinləri ilə əvəzlənməsi böyük narahatlıq doğururdu. 1904-cü ildə Vatikan qlaqolik ayinini qadağan etdi. Bir neçə il sonra Zadar Baş yepiskopu Romanın qlaqolik əlifbasını əvəz etmək cəhdlərini pisləmişdi.

Həmçinin bax
------------

* Dalmasiya
* Raquza respublikası
* Xorvatiya və Slavoniya krallığı

Xarici keçidlər
---------------

* German protectorat
* Map
**Qalinçik** (mak. Галичник, alb. Galiçnik/Galiçniku) — Şimali Makedoniyanın ərazisində yerləşən dağ kəndi. Lazaropolla birlikdə Miyasyaya aid ən iri və qədim kənddir. Qaliçnikdə ənənəvi arxitektura, həmçinin kənd meydanındakı anfiteatr öz mövcudluğunu qoruyub saxlayır. Kənd ətraf əraziləri və təbiət qoruğu ilə məşhurdur. Bölgədə istehsal edilən yerli sarı kaşkaval adlanan pendir yüksək qiymətləndirilir. Bununla yanaşı bölgədə ənənəvi olan duzlu yerli ağ pendir də vardır.

Yerləşməsi
----------

Kənd Bıstraya dağının ətəklərində, Mavrov su anbarından və Lazarev Zori qış istirahət məkanından 10 km aralıda yerləşir.

Tarixi
------

Qəsəbə Miyasiya adlı tarixi etnoqrafik regionda yerləşir. Bu dağlıq ərazi tarixi bir qəbilə olan Miyasların adı ilə bağlıdır. Əfsanəyə görə miyaslar Ukrayna Karpatlarından Balkanlara gəlmişdir. Qalinçik adı isə Qalisiya ilə əlaqəli olması ehtimal edilir.

Bölgədə geniş ərazini əhatə edən otlaqların olsanı Valaxları bura cəlb etmişdir. Bölgə heyvandarlığı inkişaf etdirmək üçün əlverişli ərazidir Keçmişdə Qaliçnik iqtisadiyyatı heyvandarlıq, xüsusilə heyvan ticarəti, pendir, ət və yun məhsulları istehsalına əsaslanırdı. Bu insanlar xalq arasında «*Çoban*» olaraq tanınırdı. Bu termin əsasən varlı heyvan sahiblərinə şamil edilirdi.

Kənddə *Peçalbı* ənənələri vardır. Belə ki, mövsümi işlərlə görə kəndin bir çox kişiləri, bənnalar, dülgərlər və digərləri ixtisaslı işçilər kimi böyük şəhərlərdə işləmək üçün üz tuturdular. Onlar bir neçə ay və ya hətta bir neçə il Qaliçnikdən uzaq qalırdılar. Mövsümi işlərdə kişilər ailələrini dolandırmaq üçün kifayət qədər qazannır və bəzən hətta varlanırdılar.

Hadisələr
---------

Kənddə baş verən ən mühüm hadisə, hər ilin iyul ayında Həvvari Pyotr günü ənənəvi toy məclisi keçirilir. XXI əsrdə bu adət kəndə turist cəlb edir və üstəlik UNESCO tərəfindən qorunur.

Tanınmış şəxsləri
-----------------

* Aleksandr Sarievski (1922—2002) — tanınmnış makedoniyalı müğənni və bəstəkar.
* Qeorqi Pulevski (1838—1895) — makedoniyalı yazışı, tərcüməçi, tarixçi, inqilabçı və hərbi xadim.
* Parfeni Zoqrafski (1818—1876) — bolqar kyeşiş, filoloq və folklorşunas.
* Dimitre Bujarovski (1952) — makedoniyalı bəstəkar.
* Doksin Mixayloviç (1883—1912) — serb yazışı, Serb inqilabının hərbi rəhbərlərindən biri.
* Slavko Brezovski (1922—2017) — makedoniyali arxitektor. Skopye Universitetinin baş arxitektoru.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linda Welters.* Folk Dress in Europe and Anatolia: Beliefs about Protection and Fertility. Bloomsbury Academic. 100–. ISBN 978-1-85973-287-8. 2022-04-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-04.
2. ↑  "Teskoto". www.soros.org.mk. 2008-07-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-10-19.

Mənbə
-----

* Qalinçikin rəsmi veb-saytı
**Belovej razılığı** (*rus.* Беловежские соглашения) — 8 dekabr 1991 tarixdə Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının ləğv edilməsi barədə RSFSR, Belorusiya və Ukrayna tərəfindən imzalanmış saziş. Onlar burada Müstəqil Dövlətlər Birliyinin (MDB) yaranmasını elan etdilər. Hüquqi baxımdan bu müqavilə etibarsız hesab edilməlidir. Çünki SSRİ konstitusiyasının göstərişinə görə İttifaqın beynəlxalq hüququn subyektliyini itirməsinə, yəni ləğv edilməsinə yalnız ümumxalq səsverməsi (referendum) vasitəsilə birbaşa xalq qərar verməli idi (hərçənd ki, bir qədər əvvəl xalq bunu etmişdi. Referendumda sovet vətəndaşlarının 74 faizindən çoxu SSRİ-nin qalmasına səs vermişdi). Lakin B. Yeltsin, L. Kravçuk və S. Şuşkeviç Sovet İttifaqının digər subyektlərinin rəyini nəzərə almadan, bununla belə SSRİ Konstitusiyasının normalarını kobud surətdə pozmaqla səlahiyyətləri olmadıqları halda bu qeyri-hüquqi müqaviləni imzaladılar. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, bu müqavilənin əsli "itirilmişdir". Heç bir dövlətin arxivində yoxdur. Ona görə də bu müqavilənin şərtləri haqqında detallı məlumat yoxdur.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *SSRİ ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |