recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**İriyarpaq kövrək mürdəşər** (*lat.* Frangula grandiflora) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin murdarçakimilər fəsiləsinin mürdəşər cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısna görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssəs olanlar" kateqoriyasına aiddir - VU A2.c. Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

4-5 (6) m hündürlükdə kol va ya alçaqboylu ağacdır.Tumurcuqları iri olub, tüklüdür. Yarpaqları 7-22 sm uzunluğunda, 4-10 sm enindədir, nazik, tökülən, ellipsşəkilli və ya enli-ellipsşəkilli, təpə hissədə sivriucluvə ya üçbucaq formasında sivriləşmiş, qaidədə dəyirmi və ya azacıq ürəkvari, kənarları xırda mişardişli, üst tərəfdən tünd-yaşıl, çılpaq, tutqun, alt hissədən sarımtıl, damarlar boyunca tüklüdür. Çiçəkləri xırda, sarımtıl, uzunayaqlı boş 6-14 (1-2) çiçəkli qoltuq yarım çətirlərində toplanmışdır. Meyvələri şarabənzər, tünd-qırmızı, 6-8mm diametrində çəyirdəkdir, çəyirdəkləri 8 sayda, mərciyə bənzər, qəhvəyi rəngdə, enli şəffaf buruncuqludur.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləməsi aprel-iyun, meyvə əmələ gətirməsi iyul-avqust aylarına təsadüf edir. Mezofitdir. Orta dağ qurşağına kimi, kölgəli meşələrdə, dağ meşələrinin dərələrində, dağ çaylarının kənarında rast gəlinir. Dekorativ və dərman bitkisidir, xalq təbabətində istifadə olunur.

Yayılması
---------

Böyük Qafqazın Quba hissəsi (Qusar rayonu-Aşağı Qələnxur kəndinin ətrafı), Lənkəranın dağlıq hissəsi (Lənkəran rayonu –Girdəni kəndinin ətrafı; Lerik rayonu – Siov kəndinin ətrafı).

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyanın ehtiyatı məhduddur. Antropogen təsirlər azalma təhlükəsini sürətləndirir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Otarılma, tapdalanma və iqlimdir.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq məqsədi ilə yasaqlıqların təşkili, yeni yayılma yerlərinin axtarılması, bioekologiyasının öyrənilməsi aiddir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q91596921
* IPNI: 77137953-1
* IUCN: 126609488
* Plant List: tro-27500966
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:77137953-1
* Tropicos: 100382937
* WFO: wfo-0001131279

 |
1990-cı ilə qədər ərəb ölkələrində demək olar ki bütün televiziya kanalları dövlətə məxsus idi və onun tərəfindən ciddi nəzarət olunurdu.1990-cı illərdə peyk televiziyasının yayılması ərəb ölkələrində televiziyada dəyişikliyə səbəb oldu.

Əl Cəzirə
---------

Əl Cəzirə xəbər və cari işlərə peşəkar yanaşması ilə dəyişikliyi təmsil edir. Qatar hökuməti tərəfindən maliyyələşən və 1966-cı ildə əsası qoyulan al-Jazeera İsrail kimi `ağlasığmaz` yerlərə müxbirlərini göndərərək, geniş canlı xəbərlər təqdim edən ilk ərəb kanalı olmuşdur. Al-Jazeera –in müzakirə proqramları uzun müddət qadağa olunmuş mövzuları açmışdır. Lakin 2008-ci ildə Misir və Səudiyyə Ərəbistanı peyk yayımını tənzimləməsini nəzərdə tutan nizamnamənin təsdiqi üçün görüş keçirmişlər. Ərəb Liqasının Peyk Yayımı Xartiyası (2008) ərəb dünyasında peyk yayımının tənzimlənməsinə dair prinsipləri sadalamışdır .

Peyk kanalları
--------------

Digər peyk kanallarına aiddir:

Al-Arabiya – 2003-ci ildə əsası qoyulmuş, Dubayda yerləşir; Al Arabiya 

Al-Hurra (The Free One) 2004-cü ildə ABŞ tərəfindən yaradılmışdır;

AL-Manar və s

Qərbin təsiri
-------------

Yaxın Şərq boyunca yeni televiziya stansiyaları, radio stansiyaları və vebsaytlar bir müddət media səhrası olan yerdə elektron forma kimi yaranmağa başlamışdır. Ərəb mediasının dəyişməsində texnologiyanın əhəmiyyətli rolu olmuşdur. Pintaka əsasən `Arab Advisors Group əsaslanaraq, regionda 263 sərbəst ötürülən peyk televiziya stansiyaları vardır`. Ərəb mediasına əsasən də televiziyaya Qərbin təsiri olduqca nəzərə çarpandır. Ərəb operaları (soap operas) və TV realiti şouların məşhurluğum artması buna misal ola bilər.

Yerli televiziya yayımı
-----------------------

Ərəb dünyasında yerli televiziya yayımı 1950-ci illərin axırlarında ilk İraq və Livanda başlamışdır. 13 digər ərəb ölkəsi 1960-cı illərdə başlamış, lakin yalnız 1975-ci ildən Şimali Yəmən öz televiziya stansiyasının açılışını etdikdən sonra, bütün Ərəb ölkələrinin televiziya stansiyaları vardır. Bundan əvvəl bəzi Ərəb tamaşaçıları xarici mənbələrdən televiziyanın təsirinə məruz qalırdı. Fransız dilinin geniş yayılmış Mərakəş, Tunis və Əlcəzair Şimali Afrika ölkələrində əhalinin bəzi hissəsi Aralıq dənizindən Fransadan yayımlanan televiziya izləyə bilirdilər. Liviyada Vilisdə ABŞ hərbi bazasına yaxın yaşayan ərəblər ABŞ televiziyasını izləyə bilirdilər və bu 1969-cu il inqilabından sonra bazasının bağlanmasına qədər davam etmişdir. Səudiyyə Ərəbistanın şərqində bəzi ərəblər burada yerləşən ABŞ-nin idarəçiliyində olan Ərəb Amerika Neft Şirkətinin (ARAMCO)Saudi Aramco tərəfindən yayımlanan ABŞ TV proqramlarını izləyə bilirdi.

Həmçinin bax
------------

* Əl-Cəzirə
* Cəzirə

Istinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-03-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-22.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-09-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-22.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-10-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-22.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-22.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-10-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-22.
6. ↑
**İriçiçək xostək** (*lat.* Caragana grandiflora) — paxlakimilər fəsiləsinin xostək cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Təbii halda Şimali İran, Rusiya, Orta Asiya və Cənubi Qafqazın şərqində və qərbində yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Təbiətdə 2–5 m hündürlükdə olan koldur. Gövdəsi qonur-boz rəngdədir. Cavan budaqları künclü, çılpaq və ya kol şəkillidir. Ağımtıl və ya qonur-boz rəngdədir. Yarpaqaltlıqları 2–3 mm uzunluqda bərk tikan formasında, budaqları və cavan zoğları çoxtikanlıdır. Yarpaqlarının saplağı odunlaşmış, tüklü və tökülməyəndir. Yarpaqcıqları xırda, 5–12 mm uzunluqda və 2–3 mm enindədir. Tərs lansetvarı və ya pazşəkilli olub, ucdan sivri, nazik və qısa, üzəri çılpaq və ya tükcüklərlə örtülüdür. Çiçəkləri tək-təkdir. Çiçək saplağı kasacıqdan qısa, o boyda və ya ondan iridir. Kasacıq yaşıl və ya qırmızımtıl-qonur rəngdədir. 12–16 mm uzunluqda, boruvarıdır, qaidədən torbacıq şəklində, şiş olub, üzəri tükcüklüdür. Çiçək tacı iri, 2,5–3 sm uzunluqda olub, əvvəlcə qızılı rəngdə olur və sonradan qızarıır. Paxlası bir qədər oturaq olub, 2,5–4 sm uzunluqdadır. Üzəri xətli, çılpaq və ya tüklüdür. May ayında çiçəkləyir, iyunda meyvəsi yetişir.

Ekologiyası
-----------

Daşlı-qayalı, gilli təpəliklərdə, seyrək meşəliklərdə su axarlarının kənarlarında bəzən şoran torpaqlarda rast gəlinir. Təbiətdə toxumları ilə çoxalır. Başlıca olaraq insan fəaliyyəti və bəzi abiotik amillərin təsiridir. Kulturada becərilir. Qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın nadir bitkisidir. Azərbaycanda arealı geniş deyildir. Naxçıvan dağları, Bozqır yaylası və Qobustanda rast gəlinir. Azərbaycanın "Qırmızı kitabı"na daxil edilməsi tövsiyə olunur.

İstifadəsi
----------

Park və bağlarda tək-tək təsadüf edilir. Yarpaqlarının tərkibində 9,27 mq C vitamini vardır. Ballı bitkidir.

Ədəbiyyat
---------

* Дерево и кустарники СССР. т.4. 1958;
* Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970;
* Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Kitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1989; \*Azərbaycan florasının konspekti. I–III cildlər. 2005; 2006; 2008;
* Naxçıvan Muxtar Respublikası florasının taksonomik spektri. 2008;
* Naxçıvan MR-nın flora müxtəlifliyi və onun nadir növlərinin qorunması. 2011.

İstinadlar
----------

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T. S. Məmmədov

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15490152
* Wikispecies: Caragana grandiflora
* EoL: 703833
* EPPO: CRAGR
* EUNIS: 171731
* GBIF: 2943257
* GRIN: 8939
* IPNI: 483836-1
* ITIS: 819735
* NCBI: 144173
* Plant List: ild-8709
* PLANTS: CAGR37
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:483836-1
* Tropicos: 13049181
* WFO: wfo-0000213641

 |
Kağız
Kağız dükanı
**Kağız** — məktub yazmaq, şəkil çəkmək və ya nəyi isə qablaşdırmaq üçün istifadə edilən xüsusi material.

Tarixi
------

Kağız Çinin dörd möhtəşəm (barıt, kompas, kağız və kitab çapı) kəşfindən biri sayılır.
İlk kağız bizim eradan əvvəl II əsrdə Çində, ipəkdən hazırlanıb. Han sülaləsinin saray əyanı Çay Lon yazırdı ki, o, e.ə. 105-ci ildə tut ağacından kağız istehsal etmişdir. Çində ilk olaraq kağızdan bağlamalar və yazı yazmaq üçün istifadə edilirdi.
Tan sülaləsi dövründə ilk tualet kağızı və kağız çay torba və qutucuqları meydana çıxır. Sun imperiyası dövründə ilk kağız pul əskinazı kəsilmişdir.

İlk kağız fabriki 794-cü ildə Bağdadda Harun ər-Rəşidin vəzirinin oğlu İbn Fəzl tərəfindən qurulmuşdur. Belə bir fabrik 800-cü ildə Misirdə, 950-ci ildə isə Əndəlüsdə (İspaniya) inşa edilmişdir. Avropada ilk dəfə 1100-cı ildə Bizansda, 1102-ci ildə Siciliyada, 1228-ci ildə Almaniyada, 1309-cu ildə isə İngiltərədə ilk kağız fabrikləri fəaliyyətə başlamışdır.

* Min sülaləsi dövründə Çində kağız istehsalı
* Xammalın yığılmasıXammalın yığılması
* Liflərdən bişirilməsiLiflərdən bişirilməsi
* Kağız kütləsinin  əldə edilməsiKağız kütləsinin əldə edilməsi
* Suyunun sıxılmasıSuyunun sıxılması
* Günəş altında qurudulmasıGünəş altında qurudulması

Həmçinin bax
------------

* Berliner

İstinadlar
----------

 (Azərbaycan dili). 8 Jun 2023  (#bare\_url\_missing\_title). İstifadə tarixi: 8 iyun 2023.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Kağız*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* İlk kağız fabriki Arxivləşdirilib 2009-07-05 at the Wayback Machine

Ədəbiyyat
---------

* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Dəftərxana** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


| ⛭Dəftərxana ləvazimatları |
| --- |
| Qələm  • Diyircəkli qələm  • Karandaş  • Doldurma qələm  • Pozan  • Lövhə  • Dəftər  • Mürəkkəbqabı  • Marker  • Karandaşyonan  • Mürəkkəb  • Stepler  • Su nişanı  • Zərf  • Kağız  • Rəngli karandaş  • Təbrik kartı  • Xətkeş  • Dəftərxana sancağı  • Karbon kağızı  • Qələmqabı |  |
Təbii halda Qərbi Zaqafqaziyada (Anapadan Pitsundaya kimi) dəniz sahilində və dağ yamaclarında bitir. Hündürlüyü 18–24 m-ə, gövdəsinin diametri 40 sm-ə çatan düzdayanan, qonur-boz qabıqlı yaraşıqlı ağacdır. Çətiri şaxələnmiş, seyrək, cavan ağaclarda yığcam, qoca ağaclarda dağınıqdır. Budaqları qonur-qırmızı və ya qonur-sarıdır. İynəyarpaqları açıq-yaşıl, nazik, tikanlı olub, 10–16 sm uzunluğundadır, kənarları nahamar, bizvaridir. Xırda yarpaqları yumru, dişli, qırmızı-sarıdır, ortasında yaşıl xallar vardır.
Qozaları tək-tək və ya 2–3, bəzən 4 ədədi bir yerdə olmaqla qısa ayaqlarda və ya oturaq yerləşir. Qozaları üfüqi əyilmiş, yumurtaşəkilli-konusşəkillidir, uzunluğu 10 sm-ə qədərdir, qonur-qırmızı, parlaq, xırda pulcuqları hamardır. Bir sıra bioloji və ekoloji əlamətlərinə görə Eldar şamına oxşayır.
Quraqlığa, şaxtaya, torpağın duzluluğuna davamlıdır, Abşeronun isti yay günlərini yaxşı keçirir. Tüzböyüyən və yamaclarda meşə salmaq üçün yararlı olan dekorativ ağacdır. Azərbaycan da Abşeron , Lənkəran , Zaqatala və Gəncə də bağ və parklarda rast gəlinir. Bu şamın tərkibində olan efir yağlarından bir çox xəstəliklərin: revmatizmin, bədxassəli şişlərin, oynaqlardakı ağrıların, sümük toxuması xəstəliklərinin müalicəsində, həmçinin sənayedə boyayıcı maddə kimi istifadə olunur.

Məlumat mənbələri
-----------------

Деревья и кустарники СССР. т.3.1954; Флора Азербайджана. т.5. 1954; Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970; Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I–III cildlər. 2005; 2006; 2008.

İstinadlar
----------

1. "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, Elşad Qurbanov, Tariyel Talıbov.
**Ərəbistan Əl-Qaidəsi**(*ərəb.* تنظيم القاعدة في جزيرة العرب‎)-Orta Şərq,Ərəbistan yarımadasında aktivlik göstərən Əl-Qaidə terror təşkilatının qolu.

İdeologiya
----------

Yəmənin xəritəsində Əl-Qaidənin fəaliyyət yerləri
Əl-Qaidə Terror qruplaşmasının bir hissəsi olaraq Ərəbistan yarımadasındakı kasıb ölkə olan Yəməndə aktivlik göstərir.Yəmənin qərbində fəal olmağı ilə bərabər həm də Somalidə də aktivlik edir.Mərkəzi Ədən şəhəridir.Daha çox İsraildəki Fələstinlilərə can yandıran Əl-Qaidə üzvləri bir neçə dəfə İsraildə terror aktları yaratmış və İsraildə "terrorçu qruplaşma" olaraq ad qazanmışdır.Bundan sonra İran,Yaponiya,İtaliya,Suriya,Fransa,Ermənistan,Rusiya,Səudiyyə Ərəbistanı,Gürcüstan,Hindistan,Almaniya və BMT-də "terrorçu təşkilat" adını qazandı.

Əl-Qaidə-nin aktiv filialına çevrilməsi
---------------------------------------

Pakistanın əsasını təşkil edən Qərbdəki terror aktlarının faizi əksəriyyətlə (əvvəlcə) müqayisədə 75%-ə, 2007-ci ildə isə 50% - ə, 2010-cu ildə isə "əl-Qaidə" nin Somali və Yəmənə köçdüyü vaxtadək xeyli azalıb.

14 dekabr 2009-cu ildə ABŞ-nin dövlət katibi Hillari Klinton Yəməndə rəsmi olaraq "əl-Qaidə" ni terrorçu təşkilat elan edib.24 avqust 2010-cu il tarixində Vaşinqton Post Miller yazırdı ki, MKİ hesab edir ki, "əl-Qaidə" nin Yəmən şöbəsi onun ana təşkilatını, Usamə Ben Ladenin əsas qrupunu ABŞ vətəni üçün ən təhlükəli təhlükə kimi üstələyib.

26 avqust 2010-cu il Yəmən bildirib ki, Amerika rəsmiləri Yəməndəki əl-Qaidə ölçülərini və təhlükələrini şişirtmiş, həmçinin cihadçı şəbəkənin yerli şöbəsi ilə mübarizənin Sananın işi olaraq qalmasını tələb etmişlər.Üsama Bin Ladenin keçmiş cangüdəni "əl-Qaidə" ilə Yəmən hakimiyyətləri arasında hərbi əməliyyatların qızışdığı haqda xəbərdarlıq edib.

Həmçinin bax
------------

* İraq Əl-Qaidəsi
* Məğrib Əl-Qaidəsi
* Əl-Qaidə

Mənbə
-----

İstinadlar
----------
**Abdul Hacıəli oğlu Əliyev** (1911, Dağıstan, - 1965, Dağıstan) ― geologiya-minerologiya elmləri doktoru (1946), AMEA-nın müxbir üzvü (1955).

Həyatı
------

Abdul Əliyev 1911-ci ildə Dağıstanın Daxadayev rayonunun Qubaçi kəndində anadan olub. Ali təhsilini 1936-cı ildə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin Geoloji-kəşfiyyat fakültəsində alıb.

Əmək fəaliyyəti
---------------

Abdul Əliyev əmək fəaliyyətinə Azneftkəş­fiyyat Tres­tində başlayıb. O, mühəndis-geoloq olaraq fəaliyyət göstərib. 
1948-1951-ci illərdə AMEA-nın Geologiya və Geofizika İnstitutunda direktor vəzifəsində çalışıb və institutun Süxurların fiziki xüsusiyyətləri laboratoriyasına rəhbərlik edib. Pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olan Abdul Əliyev Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetində və Bakı Dövlət Universitetində bir neçə il dərs deyib.

Abdul Əliyev 1951-1959-cu illərdə Azərbay­can Elmlər Akademiyasında yeni təsis edilmiş Neft Ekspedisiyasında rəis vəzifəsini icra edib. Onun rəhbərliyi altında Azərbaycanın perspek­tivli yataqlarının neft və qaz ehtiyat­larının hesablanması üzrə böyük işlər aparılıb, yataqlara təsir etmənin çox­saylı layihələri işlənib hazırlanıb. Ömrünün son illərində Dağıstan Dövlət Universitetinin rektoru vəzifəsini icra edən Abdul Əliyev, həmçinin AEA Geologiya İnstitutunun Fasiya və paleocoğ­rafiya laboratoriyasına rəhbərlik edib.

Akademik fəaliyyəti
-------------------

Abdul Əliyev 1940-cı ildə geologiya-mine­ralogiya üzrə fəlsəfə doktoru, 1946-cı ildə geologiya-mineralogiya üzrə elmlər doktoru elmi dərəcələrini alıb. O, 1955-ci ildə Azər­bay­can Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilib. Azərbaycanın neft yataqları və litoloji xəritələrini tərtib edən alim­lər­dən biri olan Abdul Əliyev Azərbaycanda ilk dəfə olaraq karbonat süxurların neft və qaz kollektorları kimi xüsusiyyətlərini öyrən­məyin zəruri oldu­ğunu əsas­landırıb.

Abdul Əliyev 10 mono­qrafiyanın və 100-dən artıq əsərin müəllifi olub. Onun əsərlərində Azərbaycanın və Dağıs­ta­nın istismar və kəşfiyyat sahələrinin mezo-kaynozoy çöküntülərinin tərkibi və kollektor­luq xüsusiyyətlərini xarakterizə edən külli miqdarda faktiki material ümu­miləş­dirilib. Alimin rəhbərliyi ilə 20 fəlsəfə doktoru hazırlanıb.

Vəfatı
------

Abdul Əliyev 1965-ci ildə Dağıstanda vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  "Əliyev Abdul Hacıəli oğlu" (Azərbaycan). science.gov.az. 21-09-2021 tarixində arxivləşdirilib.
**Buake Bvake (Bouaké, Bwake)** — Kot-d’İvuar Respublikasının mərkəzi hissəsində şəhər, Valedü Bandama vilayətinin inzibati mərkəzi.

Əhalisi
-------

Əh. 659,2 min (2010); əhalisinin sayına görə ölkənin ikinci şəhəri. Avtomobil yolları qovşağı. Dəmiryol stansiyası. Beynəlxalq aeroport.

Tarixi
------

1899-cu ildə fransız fortu kimi salınmışdır.

Memarlığı
---------

Pambıqçılıq ETİ Universiteti, Pyer Rişe institutu (1973; tropik təbabət sahəsində tədqiqatlar), Meşəçilik məktəbi var.

Sənayesi
--------

Buake kənd təsərrüfatı rayonunun ticarət mərkəzidir (qəhvə, kakao, pambıq, çəltik, yams, sizal, tütün və s.). Yeyinti, toxuculuq, dəri-ayaqqabı, tütün sənayesi; pambıqtəmizləmə və çəltiktəmizləmə müəssisələri; İES var.

Həmçinin bax
------------

* Abican

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  **Buake**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M.K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V  cild. — Səhifələrin sayı:  592. — Səh.: 12-13. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Buake səyahət təlimatçısı Arxivləşdirilib 2008-05-12 at the Wayback Machine
**I Artafern** — Lidiyanın fars satrapı, I Daranın kiçik qardaşı.

Həyatı
------

Artafern I Daranın çox güman ki yaşca kiçik qardaşı idi, çünki onun Bisütun kitabəsində təsvir olunan vətəndaşlıq müharibəsində iştirakı barədə heç bir məlumat qeyd olunmamışdır.

O, Herodotun "Tarix" əsərində dəfələrlə xatırlanır. Klisfenin dövründə Afina səfirləri məhz ona, fars padşahına itaət və onun hökmdarlığının tanınmasının rəmzi olan "torpaq və su"yu təqdim etmişdilər.

Lidiya satrapı olaraq İoniya üsyanı zamanı qiyamçı yunan şəhərlərinə qarşı vuruşurdu. Üsyan zamanı onun idarə etdiyi satrapiyanın paytaxtı Sardis yunanlar tərəfindən işğal edildi. Qiyam yatırıldıqdan sonra sülh üçün məqbul şərtlərlə danışıqlar aparmaq üçün səfir tərəfindən onun yanına Hekatey göndərildi. Siciliyalı Diodora görə, Hekatey öz məqsədinə uğurla nail oldu.

Artaferndən sonra Lidiyanın hökmdarı onun oğlu II Artafern oldu, hansı ki farslar üçün uğursuz başa çatan Marafon döyüşü zamanı fars ordusuna komandanlıq edirdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Artaphernes" (ingilis). сайт www.livius.org. 2012-08-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-09-07.
2. ↑  *Siciliyalı Diodor*. Tarixi kitabxana (kitab X, fəsil 25).

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Pauly-Wissowa · Treccani |
Köln kral salnaməsindən miniatür
**Köln kral salnaməsi** (lat. Chronica regia Coloniensis, *alm.* Die Kölner Königschronik‎) — XII-XIII əsrlərdə latın dilində yazılmış genişhəcmli tarixi əsər. Mətnində bəzi fərqlər olan bir neçə əlyazması müasir dövrədək gəlib çatmışdır.

Salnamədə Almaniyanın tarixi, bəzi digər ölkələrin tarixinə dair çoxsaylı məlumatlar, xaç yürüşlərinin və bidətlə mübarizənin təsviri, həmçinin müxtəlif möcüzəvi hadisələr barədə hekayələr yer alır. Salnamənin əsas hissəsi 689-1175-ci illər arasındakı dövrü əhatə edir. Salnamənin altı davamı var və hadisələrin təsviri 1314-cü ilədək uzanır.

Müəllifi
--------

Əlyazmalardan birinin ön sözündə qeyd edilir ki, salnaməni Noysdan olan bir hakim tərtib edib. Salnaməni alman dilinə tərcümə edənlər və naşirlər isə hesab edirdilər ki, onun ilkin versiyasını Kölndən olan katolik keşişi hazırlamışdır. Amma 1997-ci ildə tədqiqatçı Manfred Qroten salnamənin Ziqburq monastırında tərtib edildiyini müəyyən etmişdir.

Məzmunu
-------

Köln salnaməsində başqa salnamələrdən məktublar, hesabatlar, müqavilələr və sənədlər istifadə edilib. Salnamənin əvvəli tamamilə Kölnün və buranın yepiskopluğunun tarixinə həsr edilib və yalnız 1106-cı ildən Almaniya və onun imperatorları barədə məlumat verilməyə başlanır. I Fridrix Barbarossanın hakimiyyət dövrü xüsusilə geniş təsvir edilib. Həmçinin, 1248-ci ildə Köln kafedralının bünövrəsinin qoyulmasına səbəb olan hadisələrdən bəhs edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Groten M. Klösterliche Geschichtsschreibung: Siegburg und die Kolner Königschronik // Rheinische Vierteljahrsblätter 61, 1997. S. 50-78.

Ədəbiyyat
---------

* Die Kölner Königschronik. Übersetzt von K. Platner. Die Geschichtschreiber der deutschen Vorzeit. 2. Ausgabe. 12. Jahrhundert. Band 53. Leipzig, 1893.
* *Wattenbach W.* Die Kölner Königschronik, nach der Ausgabe der Monumenta Germaniae, übersetzt von Dr. Karl Platner, Zweite neu bearbeitete und vermehrte Auflage. Leipzig, 1896.
* *Groten M.* Klösterliche Geschichtsschreibung: Siegburg und die Kolner Königschronik // Rheinische Vierteljahrsblätter 61, 1997. S. 50-78.

Xarici keçidlər
---------------

* "Кёльнская королевская хроника". Восточная литература (сайт). 2011-08-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 февраля 2011.
**Abdullayev Abdulla Həsən oğlu** (19 avqust 1932, Dərbənd, Dağıstan) — dünya şöhrətli pəhləvan, SSRİ çempionu, əməkdar məşqçi, klassik güləş və ağırlıq qaldırma ustası.

Həyatı
------

Abdulla Abdullayev 1932-ci il avqustun 19-da Dağıstan MR Dərbənd şəhərində dünyaya gəlmişdir. Uşaqlığı Zəngəzur mahalında keçmişdir. 1955-ci ildə Qafan şəhərində orta məktəbi bitirmişdir. 1951-ci ildə Qubadlı rayonunun idmançıları sırasında Bakıya gəlir, Azərbaycan çempionatında iştirak edir və iki pudluq daş qaldırma yarışında Azərbaycan və SSRİ mütləq çempionu adına layiq görülür. Elə həmin il Azərbaycanın güləş üzrə çempionu olur.

1953-1956-cı illərdə Ukraynanın Kiyev şəhərində Sovet Ordusunda xidmət edən zaman güləş və daş qaldırmaq üzrə spartakiadanın mütləq çempionu olur, marşal Çuykov şəxsən ona qızıl saat bağışlayır. 1954-cü ildə ordu birinciliyində ona məğlub olan Ukrayna çempionu Qriqori Qamfil 1955-ci ildə dunya çempionu adını qazandı.

1956-cı ildə ordudan tərxis olunduqdan sonra Bakıya gəlir və ikiqat dünya çempionu, SSRİ xalq artisti, pəhləvan Sali Süleymanla görüşür və sonralar onun sevimli şagirdi olur.

Gürcüstan və Şimali Qafqazın müxtəlif rayonlarında qastrollardan uğurla qayıdan gənc bahadır "QAFQAZ QARTALI" ləqəbini qazanaraq, asanlıqla iki qolu üzərində 20 nəfər saxlayır, qalın armaturu əyir, yoğun dirəyi boynunda sındırır, üstündən 5 tonluq avtomobil keçirdi. 1956-1960-cı illərdə gənc pəhləvan həm də Azərbaycan çempionu fəxri adını qazanır.

Sonradan Ermənistana qayıdan pəhləvan 1960-cı ildə biri beş pudluq, digəri iki pudluq (yəni 112 kq) ağırlığında daşları sağ əli ilə qaldıraraq dünya rekordçusu oldu.

Ailə quran pəhləvanın üç övladı dünyaya gəldi. Qafan şəhərinə qastrola gələn ağırlıq qaldırmaq üzrə dünya çempionu, erməni əsilli Serqo Ambarsumyan Abdullanı səhnəyə dəvət etdi və fil gövdəli, uzun qolları ilə onu qucaqlayıb yerdən üzmək istədi, lakin Abdulla onu qabaqlayaraq başının üstünə qaldırdı, tamaşaçılar yerlərindəcə donub qaldılar.

1982-1986-cı illərdə daşoynatma üzrə Ermənistanın mütləq çempionu olmuş, 1985-ci il noyabrın 22-24-də Rusiyanın Lipetsk şəhərində daşoynatma üzrə keçirilən Ümumiittifaq yarışlarında 90 kq çəki dərəcəsində SSRİ çempionu adını qazanmışdır. 

Abdulla pəhləvanın şagirdlərindən Zəngəzur mahalından Xudayar Cəfərov, milli qəhrəman Əliyar Əliyev Qubadlı, Qərib pəhləvan Cəbrayıldan, oğlu - daşoynatma üzrə 70 kq çəki dərəcəsində SSRİ çempionu, altıqat Ermənistan çempionu Rəşid Abdullayev və başqalarını göstərmək olar.

Titulları
---------

* Azərbaycan çempionu, 1951, 1956.
* güləş və daşoynatma üzra SSRİ çempionu, 1985, 22 noyabr, Lipetsk şəhəri.
* Ermənistan SSR çempionu, 1982-1988.
* dünya rekordçusu, 1960, Yerevan.

Mənbə
-----

* Sabir Cəlal oğlu Əsədov "Zəngəzur qartalı", 1998, Bakı, Gənclik nəşriyyat,ISBN 5-8020-1382-6
**Kökpar** və ya **Kokpar** — Türk və Orta Asiya xalq kültüründə atla oynanan oyun növüdür. Kökper, Kökborü olaraq da səsləndirilir. Buna paralel olaraq, Oğlaktartıs (Ulaktartış), Olakkaptı (Ulakgaptı) və ya Buzkaşı (Bozkaçı) ifadələrindən də istifadə edilir. Kokpar Serke olaraq da bilinir. Serke dirək deməkdir və ortadakı bayrağı ifadə edir.

 Kökpar oynayərkən. Müəllif: Frans Rouband.

Haqqında
--------

Geniş düzlükdə komandalar halında və ya fərdi olaraq oynanılırş Kökpara hər atla qatılmaq olmur. Zərbələrə və sirkələnməyə hazırlanmış, təlim keçilmiş və əzələli atlar olmalı lazımdır. Buzkaçı sözü buz (buzov) və qaçırmaq felindən törəyərək tacik dilinə keçmişdir. Buzkaşı adı ilə də bilinən bu oyun, əslində Orta Asiyada bir çox bölgədə bilinən və oynanan qədim türk oyunudur. Əfqanlar isə bu oyuna Vuzloba, çərkəzlər isə Hüezeha deyirlər. Ulaktartış isə oğlaq qapmaca deməkdir.

Qazaxıstanda poçt markası.
Köçəri döyüşçülərin çövkən, ciritlə birlikdə idman oyunu olaraq oynadığı Kökpar geniş düzlükdə oynanılır. Məqsəd kəsik oğlaqı və ya kiçik başlı heyvanların dərisinin şişirilməsi ilə yaradılmış tulumu at üstündə daşıyaraq müəyyən məşafəni aşmaqdır. Düzlüyün ortasında olan bayrağın ətrafında öncədən müəyyən edilən sayda tur atılaraq uğur əldə edilir. Oğlaqı itirən atlı ilə bərabər digər oyunçular da oğlaqı əldə etmək üçün yarışır. Atlıların bir-birinə qaçmıları ilə vurmaları sərbəstdir, lakin digər atlılardan gələcək olan zərbələr ölümcül olacağından və zaman itiriləcəyinə görə at üstündə qalmaq üstün tutulur. Bu oyuna bir çoxuna görə izləmə gözəlliyi verən də süvarinin at üstündə etdiyi hərəkətlərdir. Atı sürməyi ən yaxşı bacaran və çevik olan sonda qalib gəlir.

Əfqanıstnada genişliklə oynanılır. Həmçinin, Orta Asiyanın bir çox bölgəsində də yayılmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Çövkən

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dom Joly: Know your Kokpar from your Kyz-Kuu" Arxivləşdirilib 2017-08-28 at the Wayback Machine, The Independent: Columnists
2. ↑  "Traditions: Kupkari" Arxivləşdirilib 2013-10-12 at the Wayback Machine, ZOOM Central Asia
3. ↑  "Bishkek's Independence Day Celebrations: Ulak Tartysh, the Art of Dead Goat Grabbing - Caravanistan". caravanistan.com. 2 May 2014. 2016-03-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-08.
4. ↑  G. Whitney Azoy, Buzkashi: Game and Power in Afghanistan, Third Edition. Waveland Press 2011. pp.3-4 Arxivləşdirilib 2021-03-18 at the Wayback Machine.
5. ↑  G. Whitney Azoy, Buzkashi: Game and Power in Afghanistan, 2nd ed. (2002), In: Academic Dictionaries and Encyclopedias "buzkashi" Arxivləşdirilib 2014-09-06 at the Wayback Machine
6. ↑  "Afghanistan: By Their Sports, Ye Shall Know Them". TIME.com. 2010-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-08-31.
7. ↑  "Afghans revive 'buzkashi'". www.usatoday.com. 2010-02-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-25.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Albantəpə nekropolu.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Albantəpə.
**I Albantəpə nekropolu** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Axura kəndinin yaxınlığındakı Albantəpə yaşayış yerinin şimal-qərbində, yastı təpə üzərində yerləşən və antik dövrə aid olan nekropol.

Nekropol daş qutu qəbirlərdən ibarətdir. Qəbirlərin döşəməsinə iri sal daşlar, kənarlarına isə müstəvi formalı daşlar düzülmüşdür.

Nekropolun ən hündür yerində yerləşən 1 saylı qəbir 40-45 yaşlı qadına məxsusdur. Uzunluğu 1,8 m olan skelet və kəllə sümüyü yaxşı saxlanmışdır. Sol əlinin ikinci barmağına şüşə üzük taxılmışdır. Qəbirdən dairəvi və uzunsov yaşımtıl muncuqlar aşkar edilmişdir.

Nekropolun qərb tərəfindəki 2 saylı qəbir 55-60 yaşlı kişiyə məxsusdur. Qəbirin baş tərəfindən şar şəkilli iki ədəd şüşə qab əldə olunmuşdur. Tapıntılara əsasən, nekropol e.ə. II – b.e. III əsrlərinə aid edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ə.İ.Novruzlu, V.B.Baxşəliyev. Şərurun arxeoloji abidələri. Bakı: 1993.
**I Aleksandr sarayı** — Rusiyanın Taqanroq şəhərində, Qreçeskaya küçəsi 40-da yerləşən, 1825-ci ildə Rusiya imperatoru I Aleksandrın öldüyü rus klassikizmi üslubunda tikilmiş malikanə.

Bina 1806-cı ildə inşa edilmiş və fərqli sahiblərə məxsus olmuşdur. Bunlardan ən məşhuru Taqanroq Qubernatoru Pyotr Papkov idi. Rus imperatoru I Aleksandr orada iki dəfə – 1818 və 1825-ci illərdə qaldı. Ölümündən sonra binanı dul qalmış imperatriçə Elizabet Alexeievna satın aldı və Rusiyada İmperatora həsr edilmiş ilk xatirə muzeyi quruldu. I Aleksandr sarayına gələnlər arasında Rusiya imperatoru II Aleksandr və III Aleksandr, şairlər Aleksandr Puşkin və Vasili Jukovski, rəssam İvan Ayvazovski, maarifçi xalq komissarı Anatoli Lunaçarski və başqaları da var idi.

1864-cü ildən başlayaraq 12 il ərzində köşkdə imperatorun şərəfinə qurulmuş Xaç Ucaltma Kilsəsində Pavel Çexov (Anton Çexovun atası) tərəfindən idarə olunan bir həvəskar xor oxuyur. 1860-cı illərin sonu -1870-ci illərin əvvəllərində Aleksandr, Nikolas və Anton Çexov qardaşları xorda iştirak etmişdir. 1928-ci ildə xatirə muzeyi bağlandı və bəzi eksponatlar Alferaki Sarayına köçürüldü.

Hal-hazırda I Aleksandr sarayının binasında "Beryozka" adlı uşaq sanatoriyası yerləşir.

Qalereya
--------

* Pyotr Papkovun Taqanroqdakı malikanəsinin original planıPyotr Papkovun Taqanroqdakı malikanəsinin original planı
* 19-cu əsrin sonuna aid poçt markasında Aleksandr sarayının təsviri19-cu əsrin sonuna aid poçt markasında Aleksandr sarayının təsviri
* Hal-hazırda Aleksandr sarayında yerləşən "Beryozka" sanatoriyasının 2008-ci ildə çəkilmiş fotosuHal-hazırda Aleksandr sarayında yerləşən "Beryozka" sanatoriyasının 2008-ci ildə çəkilmiş fotosu
* I Aleksandr sarayının önündə asılmış xatirə lövhəsi. Yazıda deyilir: "1818-ci ildə və 1825-ci ildə bu sarayda Rusiya imperatoru I Aleksandr qaldı və burada son günlərini keçirdi. 1826-cı ildə Rusiyada ilk xatirə muzeyinin açılışı oldu: "I Aleksandrın Taqanroqdakı ali sarayı"I Aleksandr sarayının önündə asılmış xatirə lövhəsi. Yazıda deyilir: "1818-ci ildə və 1825-ci ildə bu sarayda Rusiya imperatoru I Aleksandr qaldı və burada son günlərini keçirdi. 1826-cı ildə Rusiyada ilk xatirə muzeyinin açılışı oldu: "I Aleksandrın Taqanroqdakı ali sarayı"
* 2010-cu ilin mayında malikanənin təmiri zamanı çəkilmiş foto2010-cu ilin mayında malikanənin təmiri zamanı çəkilmiş foto

Mənbə
-----

* Taqanroq Ensiklopediyası (Энциклопедия Таганрога), 2-ci nəşr, Taqanroq, 2003
**Kökdimdik pinqvin**, **Kökdimdik kəkilli pinqvin** və ya **Viktoriya pinqvini** (*lat.* Eudyptes pachyrhynchus) — Kəkilli pinqvinlər cinsinə daxil olan növ.

Təsviri
-------

Kökdimdik pinqvinlərin uzunluğu 55–60 sm, çəkisi isə 2–5 kq (orta 3 kq) təşkil edir. Tüklərinin uzunluğu 2,7 sm olur. Başı və bədəni qara rəngdə olur. Ön nahirəsi ağdır.

Yayılması
---------

Yeni Zelandiyanın Stuart, Solander və Cənub adasında yayılmışlar. 1980-ci illərdə sayı 5 000–10 000 cüt olmuşdur. Hazırda isə sayları 1 000–2 500 cüt olaraq qiymətləndirilsədə artımı stabildir.

Həyat tərzi
-----------

Əsasən sahil ərazilərində ov edirlər. Qidasının əsasını xərçəngkimilər, kiçik balıqlar təşkil edir. Çoxalma zamanı yuvanı 100 m hündürlükdə qururlar. Qış dönəmini tənha keçirirlər. Ümumilikdə isə ömürlərinin 75 % dənizdə keçirirlər. Hazırda düşmənləri adalara avropalılar tərəfindən gətirilmiş gəmiricilərdir. Əsas düşmənləri suitilər və iri balıqlardır.

Çoxalması
---------

Yuvanı açıq yerdə qurmurlar. Yuvaları qayalıqlarda, oyuqlarda salınır. Erkəklər yumurta qoyulan yerə iyulda gəlirlər. Bu isə dişilərdən iki ay öncə baş verir. Yumurta qoyma 4–6 həftə davam edir. Balaların yumurtadan çıxmasından 2–3 həftə müddətində erkək yuvanı qoruyur. 75 gün müddətində balalar artıq dənizdə üzə bilirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.4. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.4
3. ↑  Гладков Н. А. Рогачева Э. В. Сыроечковский Е. Е. Надотряд Плавающие птицы (Impennes) // Жизнь животных. Том 6. Птицы / под ред. В. Д. Ильичева, И. В. Михеева, гл. ред. В. Е. Соколов. — 2-е изд. — М.: Просвещение, 1986. — С. 37. — 527 с.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| Taksonomiya | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · SeaLifeBase · WoRMS |
Берлинские грюцвурст
**Kaşanka**, Almaniyada **Qryuçvusrt** (pol. *kaszanka*, alm. *Grützwurst*) — müxtəlif növə malik ət kolbasalardan biridir. Almaniyada kaşanki kolbasasının perlo növü daha geniş yayılmışdır (*Graupenwurst*).

Tərkibi
-------

donuz əti, donuz piyi, donuz qanı, duz, istiot, qarğadalı

Hazırlanması
------------

Almaniya və Polşada kaşanka kolbasasının üç növü var - liver, krovya və sırovlya. Müxtəlif regionda müxtəlif inqredientlərdən istifadə edilir. Hazırlanmasında əsasən donuz ətindən istifadə olunur. Polşada qarğıdalıda əlavə edilir. Bütün kolbasaya aid olan məhsullar əlavə edilir 1 saat yarım bişirilir. 
Almaniyanın şimalında kaşankanın başqa növü yayılmışdır. Bu növ qanlı kolbasa növlərinə daxil edilir. Bunun üçün donuz qanından istifadə edilir. Süfrəyə onu soyuq halda serviz edilir. Qızardılmış kartof və ya kələm ilə birlikdə yeyilir. Qanlı kolbasa olduğu üçün onu bəzən "ölü nənə", "maşın qəzası" da (*«Tote Oma»*, *«Verkehrsunfall»*) adlandırırlar. Kolbasının rəngi qara və tünd qırmızı olur. Polşada adətən katoviçe şəhərində 28 mayda "kaşanki bayramında" (pol. *święto krupnioka*) bişirilir.

Növləri
-------

* Qryuçvursta
* Knipp (Bremen, Aşağı Saksoniya)
* Pinkel (şimal-qərb Almaniya)
* Ştipqryuçe
* Vestfal rindenvurst (Vestfaliya)
* Krupnyak (yuxarı Sileziya)
* Mayşel (Karintiya)

İstinadlar
----------

1. ↑  Heinz Dieter Pohl. "Zum österreichischen Deutsch im Lichte der Sprachkontaktforschung" Arxivləşdirilib 2022-04-08 at the Wayback Machine Retrieved 2010-01-01.

Xarici keçidlər
---------------

* kaşankinin şəkilləri
* Kaşanki resept Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine
Qrafik material olan kömürlə çəkilmiş rəsm sənəti; Qurğuşun, kömür, qrafit kimi rəsm alətləri ilə çəkilmiş şəkildir. Təbiətdə olan bir çox materialına görə ən qədim sənət sahələrindən biridir.

Təsviri sənətlərdə təhsilə və işə başlamaq üçün qrafik alət olan kömürlə çəkilmiş dizayn işlərindən istifadə edilir. Bununla birlikdə, Kömürlə çəkilmiş şəkillər özü bir sənət qolu olmuşdur. Ölçü şəkilə fərqli rənglər əvəzinə eyni rəngin fərqli tonları ilə verilir. Mənzərə, interyer, natürmort və abstrakt əsərlər kömür ilə çəkilə bilinsə də, daha çox portret şəklində istifadə olunur. Portretlərdə kömür və yağlı boya əvvəllər olduğu kimi bədii və ticarət dəyərini qoruyur. Eyni zamanda, digər texnikalardan daha asan və daha ucuz olması bu sahədəki həvəskar tədqiqat eskizlərini artırmışdır.

Müxtəlif bədii baxışlara baxmayaraq kömür realizmin ən qalıcı texnikasıdır. Rəssamların fərqli üslublarına baxmayaraq, ən fərqli üslublar; ştrixləmə, cızma-qara, tonlamaq və kölgələndirmək. Sənətçilər dünyasında, kömür qələmi xaricində naxışı barmaqla yaymaq və paylamaq xoş qarşılanmır. 

İstifadə olunmuş materiallar

Qrafik alət olan kömür termini, qurğuşun qələmin qara təsirinə görə, kömür və qrafik alət sözlərinin birləşməsi ilə yeni bir söz yaranmış və Azərbaycan dilinin leksikonuna daxil olmuşdur. 

Kömür qələmin təbii olanı söyüd və üzüm budaqlarını yandırmaqla hazırlanır. Sənayedə kömür tozlarını sıxaraq və basaraq istehsal olunur. Kömür qələm boyama xüsusiyyətləri olan mədən daşlarına və təbii daşlara, müxtəlif sənədlərə, xüsusi dəri, daş və taxta səthlərə tətbiq oluna bilər. Professional sənətkarların kömür işlərində tez-tez işıq effektləri yaratmaq üçün istifadə etdikləri yapışdırıcılar da mövcuddur.

Həmçinin bax
------------

Rəsmxət
**Səriyyə Cəfərova** — yazıçı, publisist, müstəqil jurnalist. Erməni Təcavüzünün Tanıdılması İctimai Birliyinin sədri. Qarabağ müharibəsi veteranı - hərbi repartyor.

Həyatı
------

Səriyyə Müslüm qızı Cəfərova 1960-cı ildə Xocalı şəhərində anadan olmuşdur. Xocalı soyqırımının canlı şahididir. Soyqırım zamanı anasını, yaxın qohumlarını itiribdir.

1992-ci ildə Xankəndindəki Pedoqoji Universitetini bitirmişdir. 1991-ci ildə Jurnalist Sənətkarlığı İnstitutunu bitirmişdir.

Yaradıcılığı
------------

1991-ci ildə "Xocalının səsi" qəzetində xüsusi müxbir, həm də "Səhər" qəzetinin bölgə müxbiri işləmişdir. Xocalı soyqirımından bəhs edən ilk kitabı "Qan üstünə qan yağırdı" adı altında 1992-ci ildə nəşr olunmuşdur.

Kitab və məqalələri əsasən Dağlıq Qarabağ, Ermənilərin Qarabağda törətdikləri vəhşiliklərə və Xocalı soyqırımına həsr edilmişdir.

Birlik sədri kimi Türkiyədə, Almaniyada Azərbaycan həqiqətlərinin dünyada yayılması ilə əlaqədar tədbirlər keçirmişdir. 2012-ci ildə Macarıstanda kütləvi qırğınların qarşısının alınması mövzusunda beynəlxalq tədbirdə Elmira Süleymanova ilə birgə iştirak etmişdir. Dəfələrlə ölkə daxilində Qarabağın işğalına qarşı tədbirlər keçirmiş, mövzu ilə əlaqədar ölkədə keçirilən beynəlxalq konfranslarda iştirak etmişdir. Qarabağ həqiqətlərinin dünyada yayılması ilə bağlı yazı müsabiqələrində 1-ci və 2-ci yerlərin qalibi olmuşdur.

Bir çox əsərləri Azərbaycanın teatr səhnələrində oynanılır.

Əsərləri
--------

Səriyyə Müslüm qızı 12 kitab müəllifidir.

Xocalı şəhərində, 28 may, 1991-ci ildə keçirilən tədbirdə Səriyyə Cəfərova və Xocalı sakinləri.
* "Qar üstünə qan yağır", "Azərnəşr", Bakı, 1992-ci il.
* "Vaciyəyə gedən yol", Azərbaycan Universiteti, 2000-ci il.
* "Xocalı yaşayır", ingilis dilində, Azərbaycan Universiteti, 2001-ci il.
* "Onlar heç vaxt böyüməyəcəklər", ensiklopediya, ingilis, rus, azərbaycan dillərində, "Çaşıoğlu" nəşriyyatı, Bakı, 2006-cı il.
* "Xocalı ölməyib", "Çaşıoğlu" nəşriyyatı, Bakı, 2007-ci il.
* "Ölümdən o yandakı Xojalı", "Şəms" nəşriyyatı, 2006-cı il.
* "Xocalıdan gələn var", ingilis, azərbaycan dillərində, "YEK Production" reklam mətbəə şirkəti, 2008-ci il.
* "Xocalı uşaqları, qan içində qar çiçəyi", üç dildə, Bakı, 2013. Malaziya səfirliyi tərəfindən 2014-cü ildə yenidən malay və ingilis dilində çap olunmuşdur.
* "Dünya susmasın gərək" kitabı iki dildə 2014-cü ildə nəşr olunmuşdur.

Filmoqrafiya
------------

* "Onlar heç vaxt böyüməyəcəklər", sənədli film, Türkiyənin TRT1 kanalında.

Mükafatları
-----------

* "Dan ulduzu" mükafatı (1994)
* "Vətən" (1995)
* "Xan qızı Natavan" mükafatı (1998)
* "Tərəqqi" medalı (2013)

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycanlıların soyqırımı (1988-1989)
* Azərbaycanlıların soyqırımı günü


Vikimənbədə ***Kateqoriya:Səriyyə Cəfərova*** ilə əlaqəli məlumatlar var.
**Kağıthanə** (*türk.* Kağıthane) — İstanbul ilinin ilçəsi. Şimalında Sarıyer, şimal-şərqində Şişli, cənub-qərbində Bəyoğlu və qərbində Əyyubsultan ilçələri ilə həmsərhəddir. İlçənin Kağıthanə dərəsinin bitdiyi hissəsində Haliçə qədər qısa bir sahili vardır.

Etimologiya
-----------

Kağızxanə dərəsinin adı Bizans dövründə Barbisos olmuşdur. Dəqiq məlumat olmasa da, Konstantinopolun fəthi və II Bəyazidin dövründə burada bir kağız fabriki var idi. Bəyazidin dövrünə qədər işlədiyi aydındır. Övliya Çələbi XVII əsrdə Kağıthanə ilçəsinin ətrafını izah etmiş və burada xarab vəziyyətdə bir kağız evinin olduğunu söyləyir. Səmtin və ilçənin adı da məhz bu kağız evindən gəlir.

Coğrafiya
---------

Torpaq quruluşu kələ-kötür və dərələrdən ibarətdir. Bu bölgələr yaşayış sahələri kimi istifadə olunur. Torpağı qeyri-məhsuldardır, buna görə də ilçədə kənd təsərrüfatı sahəsi inkişaf etməmişdir.

İnzibati status
---------------

Kağıthanə ilçəsi, İstanbulun Şişli ilçəsinə bağlı kənd statusuna sahib olmasına baxmayaraq, 8 iyul 1987-ci il tarixli və 19507 nömrəli Rəsmi Qəzetdə dərc edilmiş 3392 saylı Qanunla Şişli mahalından ayrılmışdır. 8 avqust 1988-ci ildə rəsmi idarələrin yaradılması ilə xidmətə başladı. 26 mart 1989-cu ildə keçirilən yerli seçkilərlə bir bələdiyyə başçısı seçildi. Ən böyük məhəllələr Seyrantəpə, Həmidiyyə, Mərkəz və Talatpaşadır.

Təhsil və səhiyyə
-----------------

Kağızxanə ilçəsində, 15 yaşdan yuxarı əhalidə oxuya və yaza bilənlərin nisbəti 88,35% təşkil edir. Rayonun sərhədləri daxilində 6 məktəbəqədər təhsil müəssisəsi, 49 ibtidai məktəb və 15 orta təhsil müəssisəsi var. Kağızxanə Dövlət Xəstəxanası, rayon sərhədlərindəki yeganə xəstəxanadır. Bundan başqa 22 sağlamlıq mərkəzi və 40 aptek vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kağıthane Belediyesi". www.kagithane.istanbul. 2022-09-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 mart 2020.

Həmçinin bax
------------

| ⛭İstanbulun ilçələri |
| --- |
| Avropa tərəfi | 
* Arnavutköy
* Avcılar
* Bağçılar
* Bağçalıevlər
* Bakırköy
* Başakşəhər
* Bayrampaşa
* Beşiktaş
* Bəylikdüzü
* Bəyoğlu
* Böyükçəkməcə
* Çatalca
* Əyyubsultan
* Əsənlər
* Əsənyurd
* Fateh
* Güngörən
* Qaziosmanpaşa
* Kağıthanə
* Kiçikçəkməcə
* Sarıyer
* Silivri
* Sultanqazi
* Şişli
* Zeytunburnu

 |  |
| Asiya tərəfi | 
* Adalar
* Ataşəhər
* Bəykoz
* Çəkməköy
* Kadıköy
* Kartal
* Maltəpə
* Pendik
* Sancaqtəpə
* Sultanbəyli
* Şilə
* Tuzla
* Ümraniyyə
* Üsküdar

 |
*"Sərv ağacları"*
**Kano Eytoku** (狩野 永徳?, 16 fevral 1543, Heyan-kyo[d] – 12 oktyabr 1590, Heyan-kyo[d]) – Momoyama dövründə yaşamış yapon rəssam. XVI əsrin dekorativ şirma rəssamlığındakı qalın, rəngli stili ilə tanınır. Dövrünün aparıcı və ən nüfuzlu rəssamlarından biri olmuşdur.

Həyatı
------

1543-cü ildə Kiotoda incəsənət ailəsində doğulmuşdur. Rəssamlıq təhsilini atası Kano Şoey və babası Kano Motonobudan almışdır. İkisi də XVI əsrin birinci yarısının tanınmış incəsənət xadimləri idi. Eytokunun ilk əsas işi Kiotonun əsas Zen məbədlərindən biri olan Daytoku məbədinin Cukoin dekorasiyası idi. O, bu dekorasiyası 1566-cı ildə atası ilə birlikdə yerinə yetirmişdir. Eytoku məşhurlaşdıqdan sonra Oda Nobunaqanın sevimli rəssamı olmuş və onun bir çox sifarişini yerinə yetirmişdir. Bu sifarişlərin arasında Nobunaqanın Azuçi qəsrinin dekorasiyası və Kioto şəhərini əks etdirən şirma dəstləri də var idi.

Nobunaqanın 1582-ci ildəki ölümündən sonra Toyotomi Hideyoşi Eytokuya hamilik etməyə başlamışdır. Bu dövrdə Eytoku Hideyoşi üçün bir çox iş hazırlamışdır: Osaka qəsri və Kiotdakı Curaku sarayı üçün hazırladığı rəsmləri 1587-ci ildə tamamlamışdır. Böyük bir komanda ilə birlikdə işləyən Eytoku yüzlərlə divar rəsmi və şırma hazırlamışdır.

### Yaradıcılığı

Nobunaqa və Hideyoşinin qəsrlərinin orijinal halları salamat qalmadığı üçün onun bir çox işi yoxa çıxmışdır. Lakin salamat qalmış bir neçə şirma dəsti onun üslubu haqqında fikir deməyə imkan verir. Bunların arasında ən əhəmiyyətliləri sərv ağaclarını əks etdirən 6 qatlı şirma, şirləri təsvir edən böyük şirma və şahinlərlə şam ağaclarını əks etdirən iki cüt altıhissəli şirmadır. Bütün bu əsərləri qalın üslubda, güclü fırça zərbələri və qızıl vərəqlərlə hazırlanmışdır. Onun stili özünəməxsusdur və Momoyama dövrü üçün xarakterik üslub hesab olunur.

Eytokunun işləri saraylarda və qəsrlərdəki ictimai otaqlarda nümayiş etdirilsə də, monoxrom mürəkkəb rəsmləri şəxsi mənzillər üçün də istifadə olunmuşdur. Məsələn, karyerasının ilk illərində Cukoin sarayı üçün 16 qatlı fusuma hazırlamışdır. Quşlar və güllərlə dolu olan mənzərə, "dörd cəhət" konsepsiyası və monoxrom mürəkkəb üslubu Çin mənşəlidir və bunu babası Kano Motonobudan götürmüşdür. Lakin rəssamın stili əvvəlki Çin və Yaponiya üslubları ilə müqayisədə bir çox xarakterik xüsusiyyətə malik olduğu üçün orijinallığını qoruyur.

* *Dörd mövsümün quşları və gülləri*, fərqli panellər
* "Dörd mövsümün quşları və gülləri", Ağac. *"Dörd mövsümün quşları və gülləri"*, Ağac.
* "Dörd mövsümün quşları və gülləri", Tovuz quşu.*"Dörd mövsümün quşları və gülləri"*, Tovuz quşu.
* "Dörd mövsümün quşları və gülləri", Feniks quşları. *"Dörd mövsümün quşları və gülləri"*, Feniks quşları.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  .
2. ↑  Kano Eitoku // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. ↑  Eitoku // RKDartists (nid.).
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19  Gale, 1998. səh. 242

Ədəbiyyat
---------

* Encyclopedia of World Biography (5-ci cild) (ingiliscə). Gale. 1998. ISBN 0-7876-2545-0.  (#accessdate\_missing\_url)
**Kantabrlar** (*lat.* Cantabri) — İspaniyanın şimalında, müasir Kantabriya əyalətində, Asturiyanın şərqində və Kastiliya-Leonun dağlıq rayonlarında məskunlaşmış 11 tayfanın qədim konfederasiyası.

Haqqında
--------

Strabonun məlumatına əsasən kantabrlar əvvəllər luzitanlar (Hind-Avropa xalqlarına aiddir) adlanırdı, Qay Yuli Sezarın məlumatına görə isə onlar yerli mənşəli xalq idi.. 

Kantabrlar məğlubedilməz və azad dağlılar kimi şöhrət qazanmışlar. Onlar uzun müddət romalıların hücumlarını dəf etməyə müvəffəq oldular. İlk dəfə Roma respublikasının orduları kantabrlara e.ə.150-ci ildə hücum etmişlər.

Sezar özünün "Qall müharibələri haqqında qeydlər" əsərində göstərir ki, Roma sərkərdəsi Krass "qohum tayfalar" olan kantabrların və akvitanların birləşmiş qüvvələri üzərində qələbə qazandı. Bu əsərdə Sezarın kantabrlarla akvitanları "qohum tayfalar" adlandırması kantabrların keltiber tayfalarına aid olması barədə Qərbi Avropa tarixçiləri arasında geniş yayılmış fikri şübhə altına alır.

Tədqiqatçıların əksəriyyətinin fikrinə görə "kantabrlar" sözü liqur mənşəli olub, "dağlılar" deməkdir. Tantabr tayfalarının adları və onların adət-ənənələri də qonşu keltiberdən xeyli fərqlənir.

Kantabrların müqavimətinə yalnız kantabriya müharibələrində (e.ə.29 - e.ə.19) şəxsən iştirak edən Roma sərkərdələri Aqrippa və Oktavian Avqust son qoya bildilər, nəticədə kantabrların və onların müttəfiqi olan asturların bir hissəsi məhv edildi.. E.ə.25-ci ildə kantabrlara qarşı müharibələrdə hərbi tribun vəzifəsində vuruşan Romanın gələcək imperatoru Tiberi ilk döyüş təcrübəsini məhz bu döyüşlərdə almışdır..

Kantabriya müharibələrindən sonra kantabrların ərazisi məhdud muxtariyyət hüququna malik olan Tarrakon İspaniyası əyalətinin tərkibinə daxil edildi. Kantabrlar qərb qonşuları olan asturlar kimi rekrut toplanışı əsasında Roma imperiyasının köməkçi hərbi hissələrində xidmət etməli idilər.

Əsas məşğuliyyəti əkinçilik olan yerli əhalinin işğalçılar tərəfindən romalaşdırılması cəhdləri baş tutmadı, əhalinin tam romalaşdırılması prosesi yalnız ərəblərin İspaniya yarımadasına hücümündan sonra başa çatdı.

Mənbə
-----

* СПб. 2011
* Venceslas Kruta.| Les Celtes, Histoire et Dictionnaire, Des Origines à la romanisation et au christianisme. Parıs,2000

Xarici keçid
------------

* Описание кантабров у Страбона (География, III, 3—4). Публикация на сайте «История Древнего Рима»
* Карта доримского населения Иберии (около 200 года до н. э.) Arxivləşdirilib 2011-02-26 at the Wayback Machine  (ing.)

İstinadlar
----------

1. ↑  Kruta - tayfaların adları - (latın transkripsiyası ilə): Avarigines, Blendii (или Plentusii), Camarici, Concani, Coniaci, Moroecani, Noegi, Orgenomesci, Salaeni, Vadinienses и Velliques.
2. ↑  Страбон. География. t.III,
3. ↑   Гай Светоний Транквилл. Жизнь двенадцати цезарей. Август, 21.
4. ↑  Гай Светоний Транквилл. Жизнь двенадцати цезарей. Тиберий, 9.