recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Salsal** — Dərələyəz mahalında qədim qala.

Haqqında
--------

Bu qala Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda Ələyəz, Hosdun, Həsənkənd, Erdərin, Horbadıq adlı kəndlərin əhatəsində, uca bir qayanın başında tikilmişdir. Strateji cəhətdən çox əhəmiyyətli yerdə tikilmiş bu qalanın içindən rayondakı kəndlərin, yolların, keçidlərin, aşırımların, gediş-gəliş cığırlarının əksəriyyətini nəzərdə saxlamaq, hücumların qarşısını almaq mümkündür.

Qala çox uca və sıldırım qayanın başında tikildiyi üçün ona üç tərəfdən çıxmaq çox çətindir. Qalanın iki qapısı vardır. Əsas yolu isə şərq tərəfdəki (Ələyəz kəndi tərəfdəki) yalın üstündədir. İkinci qapısı isə Erdərin və Horbalıq kəndləri tərəfdəndir. Bu, əsas qapıya nisbətən bir qədər balacadır. Bundan başqa, qalanın qərb (günbatan) tərəfində, Hosdun və Həsəndkənd səmtində divarın özülündə çıxış üçün gizli bir kiçik qapı da vardır ki, bu, daş ilə hörülmüşdür. Bu qapını yalnız qalanın içindən açmaq olar. Bunun üçün həmin daşı qalanın içindən bayır tərəfə itələməlisən. Bu daşın eni təxminən 60 sm, uzunluğu isə bir metrdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Həsən Mirzə, "Məşhur aşıqların və şairlərin Salsal qalası və Salsal toponimini nəzmə çəkməsi", "Ozan dünyası" jurnalı, № 2(13), 2013. səh.9.

Xarici keçidlər
---------------

* "Azərbaycan Aşıqlar Birliyi: Ozan dünyası" (az.). "Ozan dünyası" jurnalı. 2013. 2016-04-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-09.
**İlhan Başgöz** (1921, Sivas – 13 aprel 2021) — Türkiyə folklorşünası və yazıçısı.

Başgöz Ankara Universitetinin Dil, Tarix-Coğrafiya fakültəsinin Türk dili və ədəbiyyatı ixtisasında təhsil almışdır. O, həmin yerdə assistent kimi işləmiş və doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. Başgöz sonradan oradakı vəzifəsindən uzaqlaşdırılmış və Tokat liseyində müəllim işləmişdir. O, 1953-cü ilin yanvarında Türkiyə Cəza Qanununun 141-ci maddəsini (oğurluq) pozduğuna görə həbs edilmişdir. Bu, həmin dövrdə xüsusilə solçulara qarşı istifadə edilən bir maddə idi və Başgöz iki il həbsdə qalmışdı. O, 1960-cı ildə ABŞ-yə getmişdir. Başgöz İndiana Universitetində fakültə üzvü olmuşdur. Başgöz Van Yüzüncü İl Universitetində türk dili və ədəbiyyatı müəllimi vəzifəsində çalışmışdır. O, Orta Şərq Texniki Universitetində işləmişdir. "*Cümhuriyyət*"və "*Radikal*" qəzetlərində vaxtaşırı yazıları dərc olunmuşdur.

İlhan Başgöz 13 aprel 2021-ci ildə Ankarada vəfat etmişdir.

Əsərləri
--------

* Doğu Anadolu'da Folklor Derlemeleri (1947)
* İzahlı Türk Halk Edebiyatı Antolojisi (1956)
* Manilerimizden (1957)
* Köroğlu (1959)
* Karac'oğlan (1977)
* Geçmişten Günümüze Nasrettin Hoca
* Folklor Yazıları (1987)
* Yunus Emre (1990)
* Türkiyenin eğitim çıkmazı ve Atatürk (2005)
* Gemerek Nire Bloomington Nire Hayat Hikayem (2017)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Türk halk bilimci Prof. Dr. İlhan Başgöz hayatını kaybetti" (türk). 13 aprel 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 iyun 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* Prof. Dr. M. İlhan Başgöz’ün Özgeçmişi ve Yayınları 6 Ocak 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - Millî Folklor dergisi, Evrim Ölçer Özünel
* 10 Ağustos 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
**Ambrolauri Hava Limanı** (*gürc.* ამბროლაურის აეროპორტი) – Gürcüstanın Raça-Leçxumi və Aşağı Svaneti ərazisində yerləşən Ambrolauri şəhərinə xidmət edən kiçik bir hava limanıdır. 2017-ci ildən etibarən, hava limanı 30-50 sərnişin daşıya bilən təyyarə ilə xidmət göstərir.Hava limanını daha da genişləndirmək planı var.

Tarixi
------

Ambrolauri hava limanının tikintisi 2016-cı ilin avqustunda başlanıb və bu tikinti cəmi 4 ay müddətində davam etmişdir. İlk terminal 2017-ci ilin yanvar ayında açıldı. Aerodromun uzunluğu 1,1 kilometr, eni isə 30 metrdir. Terminal sahəsi 600 kvadratmetrdir və eyni vaxtda 50 sərnişini qəbul edə bilər.
*"Bu hava limanı yalnız hava limanı deyil, bu, ölkəmizdə həyata keçirilməsi planlaşdırdığımız böyük planlarımızın çox vacib bir hissəsidir",* -Giorgi Kvirikaşvili yeni sərnişin terminalının açılış mərasimində bildirmişdi və bunun, yalnız bir başlanğıc olduğunu qeyd etmişdi. Baş nazir, Yeni hava limanını, Raça-Leçxumi bölgəsinə qapı adlandırmışdı.  

Hava limanı sayəsində bölgədə hər bir ailənin rifahına təsir göstərəcək turistlərin sayı artacaq. Tbilisi və Ambrolauri arasında reyslər 17 sərnişin üçün nəzərdə tutulan Gürcüstanın "Serviceair" aviaşirkətinin təyyarələri tərəfindən həyata keçirilir. Tbilisidən Ambrolauri'ə qədər daimi uçuşlar yerli və turistlər üçün çox vacib olub, bir saatdan az müddətə həyata keçirilir. Uçuşlar istənilən vaxt, eləcə də əks istiqamətdə yola çıxır. Qeyd etmək lazımdır ki, avtomobil ilə Ambrolauriʼə gedən yol 4-5 saat davam edir. Hava limanının təyyarələri artıq Nataxtaridən Kutaisi və Mestia istiqamətində uçur.  

Bu aeroportun tikilişinə qədər Gürcüstanda fəaliyyət göstərən dörd aeroport var idi. Tbilisidə Şota Rustaveli adına Tbilisi Beynəlxalq Hava Limanı, mərkəzdən 15 kilometr aralıda paytaxtın kənarında yerləşir. Aleksandr Kartveli adına Batumi (Adjara) Beynəlxalq Hava Limanı şəhərdən 2 kilometr məsafədə yerləşir.David Aqmaşenebeli (İmereti) adına Kutaisi Beynəlxalq Hava Limanı şəhər mərkəzindən 14 kilometr qərbdə yerləşir. Böyük Tamara adına Hava Limanı (Mestia hava limanı) kiçik hava limanı yalnız daxili uçuşları həyata keçirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Из Тбилиси в регион Рача начали летать самолеты Arxivləşdirilib 2017-01-26 at the Wayback MachineНовости-Грузия (14 января 2017). Дата обращения 14 января 2017.
2. ↑  "Ворота в Рача-Лечхуми: в Грузии открылся пятый аэропорт". 2021-05-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-21.
3. ↑  "Премьер-министр открыл аэропорт Амбролаури". 2015-07-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-21.
4. ↑  "United Airports of Georgia". 2020-02-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-21.

Xarici keçidlər
---------------

* Аэропорт Амбролаури
**Cəlilabad Dövlət Rəsm Qalereyası** Cəlilabad Dövlət Rəsm Qalereyası 1985-ci ilin fevral ayının 12 – in də yaradılmışdır. 2015-ci ildə yeni binaya köçürülmüşdür. Ümumi sahəsi – 400 m2-dir. Ekspozisiya sahəsi 180 m2 olub, Fond saxlamağı otağı 25 m2-dir.

Fəaliyyəti
----------

Rəsm Qalereyasının fəaliyyəti əhalinin geniş təbəqələri arasında, milli və dünya təsviri, dekorativ — tətbiqi sənət əsərlərinin təbliği və milli — mədəni irsimizin toplanaraq qorunması məqsədini daşıyır. Rəsm Qalereyasında görkəmli xalq rəssamlarının əsərləri ilə yanaşı yerli peşəkar rəssamların da əsərlərindən ibarət sərgilər təşkil edilmişdir. Qalereyada qonşu rayonların Rəsm Qalereyaları ilə əməkdaşlıq münasibəti yaradılaraq rəsm əsərlərinin mübadilə yolu ilə sərgisi təşkil olunur. Burada məktəbli uşaq rəssamların da rəsm əsərlərinin sərgisinə geniş yer verilir. Hazır burada mühafizə edilən bədii fondlar vardır. Qalereyada təsviri incəsənətin rəngkarlıq, qrafika, heykəltəraşlıq və tətbiqi incəsənət növünə aid 200 – dən çox eksponat mühafizə olunur.

Həmçinin bax
------------

* Cəlilabad
* Cəlilabad rayonu
* Cəlilabad Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi
* Cəlilabad bələdiyyələri

Xarici keçidlər
---------------

* "Şirvan və Cəlilabad Dövlət Rəsm Qalereyalarında ustad dərsləri". azgallery.az. İstifadə tarixi: 30.03.2021.
* "Cəlilabad Dövlət Rəsm Qalereyası". kataloq.cmap.az. İstifadə tarixi: 30.03.2021.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Cəlilabad Dövlət Rəsm Qalereyası". azgallery.az. 2021-10-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.03.2021.
2. ↑  "Cəlilabad Dövlət Rəsm Qalereyası". kataloq.gomap.az. 2023-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30.03.2021.
**Dzukiya** və ya **Daynava** (lit. Dzūkija/Dainava) — Litvanın cənub-şərqində etnoqrafik bölgə.

Adı
---

Dzukiya adı bu bölgə üçün XIX əsrdən istifadə olunur. O, yerli ləhcədə insanların *t* və *d* hərfləri *ts* və *dz* kimi tələffüz etdiyindən gəlir. Bölgənin başqa adı Dəmir dövründə Nemunas çayının sağ saxilində və Mərkis çayının hovuzunda yaşayan Yatvyaqlardan gəlir. *Terra Deynowe* (Daynava Torpağı) ifadəsinin ən erkən nümunəsi 1253-cü ildə Kral Mindauqasın Livoniya ordeninə ianə aktında qeyd olunur. Daynava *mahnılar torpağı* demək..

Coğrafiya
---------

Dzukiya tərkibinə Litvanın Alitus şəhəri və rayonu, Varena rayonu, Lazdiyay rayonu, Druskininkay bələdiyyəsi, Elektrenay bələdiyyəsi, Kayşyadoris rayonun böyük hissəsi, Prienay rayonun şərqi hissəsi, Tarkay rayonu, Şalçinikay rayonun qərbi hissəsi, müasir Polşanın Podlask voyevodalığın hissəsi və Belarusun Qrodno vilayətinin hissəsi daxildir. Bölgə şimaldan Aukştaytiya, qərbdən isə Suvalkiya etnoqrafik bölgələrlə sərhədləşir.

Bölgənin qərbi hissəsində çox sayda göbələkli və giləmeyvəli meşə var. Litvanın başqa hissələri ilə müqayisədə Dzukiyadaki torpaq daha qumludur.

Əhali
-----

Yerli torpağın qumlu olması kənd təsərrüfatına mənfi təsir edir. Nəticədə, tarixdə Dzukiyanın kənd əhalisi nisbətən kasıb idi və bölgənin kənd memarlığı daha təvazökar olmuş. Nisbətən varlı, bəzəkmiş kənd evlərini daha çox torpağın daha məsuldar olan Mərkis çayından şimalında və Nemunas çayının ətrafında olan torpağlarında tapmaq olar.

Şərqi Dzukiyada böyük sayda polyak yaşayır. Şalçininkay rayonuda əhalinin 80%-i, Vilnüs rayonuda (Vilnius şəhəri istisnası ilə) isə 60%-i polyaklar təşkil edir. Vilnüsün yanında Litva tatarların Kırık Tatar və Nəmejis kəndləri var. Bölgədə həmçinin bir neçə rus pravoslav və rus əski inananların kəndləri də mövcuddur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "ETNINĖS KULTŪROS GLOBOS TARYBA. Dzūkija". 2020-03-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-22.
2. ↑  "*Historical Dictionary of Lithuania* by Saulius A. Suziedelis". 2023-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-22.
3. ↑  "Alytus – Dzūkijos (Dainavos) regiono sostinė" (litva). Alytus city municipality. 22 July 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 April 2010.
4. 1 2  "Dzūkija (Southeast Lithuania)". 2020-06-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-24.
Evli qayalar.
**Meoto İva** (夫婦岩?) və ya **Evli qayalar** – Yaponiyanın Mie prefekturasının Futami sahillərində yerləşən iki qaya parçası. Bu qayalar *şimenava* adlandırılan qalın iplərlə bir-birinə birləşdirilib. İplərin çəkisi ən azı bir tondur və ildə müxtəlif dini ainlər zamanı dəyişdirilir.

Qayalar Futami Okitama məbədinin rahibləri tərəfindən müqəddəs hesab edilir. Şintoizmə görə kaminin yaradıcılarının evliliyini – İzanami və İzanaqini simvolizə edir. Buna görə də qayalar həm də evliliyin simvoludur. Kişini simvolizə etdiyi düşünülən daha böyük qayanın başında *torii* var.

Qayalara tamaşa etmək üçün ən yaxşı fürsət yayda sübh çağıdır. Bu zaman günəşin qayaların arasında doğuşunu izləmək olar. Bir az uzaqlıqda Fuci dağını görmək olar. Qabarma və çəkilmə zamanı qayaları su ayırmır.

Okitama məbədi Sarutahiko Okamiyə və yemək ilahəsi Miketsuya həsr olunub. Məbədin ətrafında xeyli qurbağa heykəli var. Məbəd və qayaların yaxınlığında İse məbədi yerləşir.

Qalereya
--------

* Qayalar arasındakı su çəkilibQayalar arasındakı su çəkilib
* Meoto İva və Fuci dağıMeoto İva və Fuci dağı
* Meoto İva və AyMeoto İva və Ay
* Qurbağa heykəlləriQurbağa heykəlləri
* 1937-ci ilin poçt markasında1937-ci ilin poçt markasında

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  ""Evli qayalar" – Meoto İva". Japan.az (yaponca). 2020-08-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 avqust 2017.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Meoto İva*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Japan Guide saytında
**Venta** (lit.  Venta) — Litavanın Akmyansk rayonunun Şyaulyay uezdinin şəhəri. Vyanta eyni adlı starostvalığın inzibati mərkəzidir. Əhalisi 2 867 nəfərdir. (2010).

Coğrafiyası
-----------

Venta çayının sağ sahilində yerləşir. Vekşnyai şəhərindən 12 km, Papile şəhərindən isə 9 km aralı yerləşir. Şəhər daxilindən Kurşenay — Maıeykyay şosi keçir. Maıeykyay — Şyaulyay dəmir yol xəttinə yaxındır.

Tarixi
------

Şəhər 1996-cı ildə Bauskas və Purviay adlı yaşayış məntəqələrinin birləşməsi nəticəsində yaranıb. 1972-ci ildə şəhərdə qimnaziya fəaliyyətə başlamışdır. 1978-ci ildə Vyanta şəhər tipli qəsəbə statusunu aldı. 1995-ci ildə şəhər statusunu almış və elə bu il eyni adlı starostvanın mərkəzi olmuş.

Əhalisi
-------

| Şəhər əhalisinin artım dinamikası
  |
| --- |
| İl
  | 1979
  | 1989
  | 2001
  | 2010
  |
| Əhali
  | 3 240
  | 3 827
  | 3 412
  | 2 867
  |
|

Təsərrüfatı
-----------

Şəhər ətrafı zəngin əhəng daşı ehtiyatları ilə zəngindir. Bu ehtiyat bazasında əhəng, kərpic, şifer istehsal edən müəssələr fəaliyyət göstərir.

Görməli yerləri
---------------

Şəhər mağazası
Müasir kilsə
* 2009-cu ildə inşa olunmuş kilsə.

Musiqi məktəbi daxilində qurulmuş "Ventukai" ansambılı 2004-cü ildə ümumlitva mahnı festivalında qalib olmuşdur.

Tanınmış şəxsləri
-----------------

Yuzas Miltinis (1907–1994) — sovet aktyoru, teatr rejissoru, Litva SSR-nin əməkdar artisti (1948), Litva SSR-nin xalq artisti (1965), SSRİ xalq artisti (1973), Lenin ordeni laureatı.

Şəhərin gerbi
-------------

9 avqust 1999-cu ildə şəhərin rəsmi gerbi qəbul edilib. Rəsmin müəllifi- Raymondas Mikneviçyusdur. Gerb üzərində olan ağ zolaq formaca "V" formasında olub şəhərin adını ifadə edir.

Adın mənası
-----------

Şəhər öz adını şəhəri kəsib keçən Venta çayından götürüb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Геральдикум.ru". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-10.

Mənbə
-----

* Vikianbar Vikianbarda **Вянта** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* Финал фестиваля песни, организованного NML
Türbədə yatan Ayaz Mehmed Paşanın məzardaşı
**Ayaz Paşa türbəsi** — İstanbulda Əyyub Sultan məscidinin arxasında yerləşən bir türbə.

Sultan Süleyman Qanuninin sədrəzəmlərindən olan Ayaz Mehmed Paşa üçün inşa olunmuşdur. 15 mart 1536 tarixində sədarətə gətirilən Ayaz Mehmed Paşa vəzifədə ikən 13 iyul 1539-cu ildə vəbadan vəfat etmiş, dəfn olunduğu yerə isə Lütfi Paşanın tövsiyəsilə Memar Sinan tərəfindən türbə inşa edilmişdir. Türbə olduqca bərbad vəziyyətdə olsa da, yaxın zamanlarda güclü restavrasiya işləri aparılmışdır.

Ayaz Paşa türbəsi 4 mərmər sütun üzərinə qurulu olub, kəsmə daşdan inşa edilmişdir. Tək gümbəzli olan bu türbədə yalnız bir mərmər məzar daşı var. Məzar daşının ayaq hissəsində məzarda yatan şəxsin paşa olduğu və paşanın vəfat tarixi qeyd olunub. Ayaz Paşa türbəsi memarlıq xüsusiyyətləri baxımından çox da fərqlənməsə də, Memar Sinanın ilk əsəri olması baxımından İstanbuldakı memarlıq abidələri arasında özünəməxsus yer tutur.

Mənbə
-----

* Ayvansarâyî, Hadîkatü’l-cevâmî‘, I, 296;
* Sâî, Tezkiretü’l-bünyân, İstanbul 1315, s. 26;
* Aptullah Kuran, Mimar Sinan, İstanbul 1986, s. 21;
* Tacettin Topaç, "AyaspaşaTürbesi", İst. A, III, 1488–1489.
**MD5** (Message-Digest algorithm 5) – Verilənlərin tamlığını yoxlamaq üçün istifadə olunan alqoritm. 1991-ci ildə Massaçusets Texnologiya İnstitutunda Ron Rivest tərəfindən yaradılmışdır. Tək istiqamətli şifrləmə alqoritmidir. Daxil edilən verilənlərin ölçüsündən asılı olmayaraq onları 128 bitlik hexadecimal simvollara çevirir.
MD5-dəki hər bir verilənin eyni olması mümkün deyildir, çünki generasiya edilən yekun verilən nəticədə 128 bitlik informasiyadır. MD5 şifrlərinin qırılması nəzəri olaraq qeyri mümkündür. Ancaq bəzi MD5 Verilənlər Bazaları ilə bruteforce üsulu ilə 16 simvola qədər olan şifrlər qırıla bilir. Bu cür sistemlər daxil edilən MD5 şifrini öz bazasında əvvəlcədən daxil MD5-lər içərisində axtarır. Amma şifr nə qədər mürəkkəb və uzun olarsa onun qırılmasıda bir o qədər çətinləşir.

İstifadə edildiyi yerlər
------------------------

* İnternet qoşulmalarında(SSL-Secure Sockets Layer)
* Virtual özəl şəbəkələrdə(VPN-Virtual private Network)
* kimlik müəyyən etmə əməliyyatlarında

Fayl endirmə saytlarında MD5 geniş şəkildə istifadə olunur. Endiriləcək faylın əvvəlcədən MD5 hash-ı çıxarılır və fayl endirildikdən sonra yeni MD5 hash ilə yoxlanılır. Bununla endirilən faylın tamlığı yoxlanmış olur.

Həmçinin Bax
------------

* Virtual özəl şəbəkələr (VPN)
* Şifrləmə
Zoni_by_yoppy.jpgZoni
**Dzoni** (yapon. 雑煮 *dzo ni*) - yapon mətbəxinə daxildir. Supun əsas tərkibini düyü təşkil edir. Yaponiyada bu yemək yeni il yeməyi kimi tanıyır.

Tərkibi
-------

Dzonini bişirmək üçün tərəvəz, balıq, toyuq, göyərti və s. istifadə olunur. Ancaq bu yeməyin bişirilməsi zamanı müxtəlif qaydalardan istifadə olunur.

Tarixi
------

Belə deyillər ki, bu yeməyi ilk dəfə samuraylar tərəfindən hazırlanmışdır. Onlar bu yeməyi bişirmək üçün düyü xəmirindən, tərəvəz və hərbiçilər üçün ərzaqlardan istifadə ediblər. Sonradan bu yemək artıq samurayların yeməyindən çıxıb bütün yapon xalqının yeməyi olur.

Növləri
-------

### Stok

Dzoninin bu növü Yaponiyanın Kanto regionunda bişirilir və yapon dilində sumaşi juri adlanır. Kanto regionu və Şikokoda bu yeməyə ağ şərab qatıllar. Fukie regionda isə qırmızı şərab qatılır.

Eating grilled mochi from zōni.
### Moçi

Bu regionun ən məşhur yeməyi kimi tanınır. Kansai və Kusuoku regionunda xüsusilə bu yemək məşhurdur. 

zōni and osechi

Həmçinin bax
------------

* Yeni il Yaponiyada

İstinad
-------

1. ↑  "美保湾 (Miho-wan) Arxivləşdirilib 2007-08-25 at the Wayback Machine *Dijitaru daijisen*, Tokyo: Shogakukan, 2012. Проверено 20 мая 2012.
2. ↑  "Zōni Arxivləşdirilib 2007-08-25 at the Wayback Machine *Encyclopedia of Japan*, Tokyo: Shogakukan, 2012. Проверено 22 мая 2012.
3. ↑  "Tone-gawa" Arxivləşdirilib 2007-08-25 at the Wayback Machine *Nihon Kokugo Daijiten*, Tokyo: Shogakukan, 2012. Проверено 22 мая 2012.
**Qozbel zanbaqca** (*lat.* Fritillaria gibbosa) — bitkilər aləminin zanbaqçiçəklilər dəstəsinin zanbaqkimilər fəsiləsinin zanbaqca cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU A2c+3c. Azərbaycanın nadir növüdür.

Sinonimləri
-----------

* Rhinopetalum gibbosum (Boiss.) Losinsk. et Vved.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Soğanaqlı, çoxillik ot bitkisidir. Soğanaq açıq-pulcuqlu, kürəşəkillidir. Gövdə 8-20 sm hündürlükdə, yarpaqlar çılpaq, aşağı yarpaqlar qarşı-qarşıya, yuxarı yarpaqlar növbəli yerləşmişdir, ensiz, xətvari, sivridir. Çiçəkləri salxım çiçək qrupunda toplanıb, uc hissədə yerləşir. Çiçəkyanlığı 12- uzunluğunda, 7- enində, bənövşəyi rəngli, tünd-bənövşəyi damarlı, qaidəsi tünd-ləkəli, yumurtavari ovalşəkillidir. Tozluq bənöşəyi, mavi, qutucuq aztillidir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə aprel, meyvə əmələgətirmə may-iyun aylarına təsadüf edir. Soğanaqla və toxum vasitəsilə  çoxalır. Quru, daşlı, gilli-çınqıllı yamaclarda yayılmışdır. Kseromezofitdir. Geofit bəzək bitkisidir.

Yayılması
---------

Naxçıvan düzənliyində Şahtaxtı, Duzdağ, Nehrəm ətrafı, Dərəşam və Darıdağ, Əlincəçay vadisində yayılmışdır.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiya az rast gəlinir. Məhdudlaşdırıcı amillərin təsirinə məruz qalması populyasiyanın azalma tendensiyasını sübut edir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen (əhali tərəfindən yığılması) və zoogen amillər.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər görülməyib. Yeni yayılma yerlərinin axtarılması vacibdir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q5876524
* Wikispecies: Fritillaria gibbosa
* EoL: 1088513
* GBIF: 5300805
* iNaturalist: 125891
* IPNI: 535144-1
* NCBI: 279685
* Plant List: kew-306630
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:535144-1
* Tropicos: 100193357
* WCSP: 306630
* WFO: wfo-0000767809

 |
**MCS** rep grupudur .(17.02.2014) tarixində qurulmuştur

Haqqında
--------

Mcs mənası Millətim Cəmiyyətim Siyasətim deməkdir əslində ən başda grubu quran Əsədli Elvin-Məhəmməd öz adı və ən yaxın dostları Səmral və Camalın adının baş hərfinin birləşdirməsindən MCS qoymuşdur. Daha sonra bunun mənasız olduğunu düşünərək Millətim Cəmiyyətim Siyasətim sözlərini uyduraraq MCS adını dəyişməmişdir.
MCsin baş mövzuları xalqın çətin vəziyyəti gündəlik çətinliklər ləkəli siyasət mövzuları olmuşdur. Hər zaman xalqın yanında olmuş MCS qurulduğu tarixdən fəaliyyət dövründə hər zaman xalqın yanında olacağına insanlıq adına işlər görəcəyinə söz vermişdir.
MCS ilk track'i 2015 ildə yayımlanmışdır.
MCSin üzvlərindən ən çox bilinəni Röyal Ramazanov və Əsədli Elvin-Məhəmməd olmuşdur. 
MCS özü ilə birlikdə yeni bir anlayış Küçə Ədəbiyyatı anlayışını gətirmişdir.
Küçə Ədəbiyyatı insanların ağır vəziyyətini görərək onlara yol gösdərməyə çalışan bir cəmiyyətdir. Gəncləri səhv yoldan ayırıb düz yola yenidən qaytarmağa çalışan insanlığı həmişə vacib bir amil kimi göstərən küçə ədəbiyyati bu sözlərilədə tanınır "Bizə yaşamaq üçün tiryək yox kitab lazımdır".

Üzvlər
------

| İli | Adı | Qeyd |
| --- | --- | --- |
|  | Elvin-Məhəmməd Əsədli |  |
|  | Röyal Ramazanov |  |
**Fələstin milli futbol komandası**

1998-ci ildən yaradılan Fələstin milli komandasını ilk dəfə argentinalı Rikardo Karuqati çalışdırıb. Əvvəllər Səudiyyə Ərəbistanı, Mərakeş, Misir, İran, Lixtenşteyn, Vyetnam və Küveyt yığmalarını çalışdıran avstriyalı Alfred Ridl də Fələstin millisində çalışmaq imkanı əldə edib. Fələstin Futbol Federasiyası (FFF) 1998-ci ildən FİFA-nın üzvüdür. Bu ölkənin əsas komandası ilk oyununu İordaniya millisinə qarşı keçirib və həmin görüş 1:1 hesabı ilə başa çatıb. Fələstin milli komandası ilk dəfə Asiya qitəsinin 2006-cı ildə təşkil olunan dünya çempionatının seçmə mərhələsində iştirak edib. Bölgədə müharibə səngimədiyindən, komanda hazırlıqlarını Misirdə, oyunlarını isə Qətərdə keçirirdi.

Fələstin milli komandasının yaranması isə yerli iş adamlarının köməkliyi ilə olub. Bununla bağlı yığmanın sabiq çalışdırıcısı Ridl deyir: "Təxminən 10 nəfərə yaxın iş adamı Fələstin yığmasının maliyyə xərclərini öz üzərlərinə götürdü. Mənə də sərfəli təklif irəli sürdülər. Tərəddüd etmədən qəbul etdim. Biz də dünyada bir neçə qəzetə elan verərək Fələstin əsilli futbolçuları üzə çıxarmağa çalışdıq. Çilinin "Palastin"a klubunun fələstinli futbolçuları oynamağa razı oldular. Fələstindən də bəzi oyunçuları seçdik. Məşqlərimizi Fələstində keçə bilməməyimiz isə ölkədə davam edən müharibə ilə bağlı idi. Məhz buna görə hazırlığımızı Misirdə keçirdik". Maraqlıdır ki, Ridl kimi, Fələstin millisinin baş məşqçisi işləmiş digər çalışdırıcıların da ən böyük arzuları İsrail yığmasıyla yoldaşlıq görüşü keçirmək olub.

Hazırda Fələstin yığmasına 52 yaşlı Əlcəzayir əsilli Fransa vətəndaşı Musa Bazaz başçılıq edir.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Fələstin ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



1. ↑  "The FIFA/Coca-Cola World Ranking". FIFA (ingilis). 12 avqust 2021. İstifadə tarixi: 12 avqust 2021.
**MIT Press** — elmi və texniki nəşrlərdə ixtisaslaşan Kembricdə (ABŞ, Massaçusetts) yerləşən Massaçusets Texnologiya İnstitutu (MIT) nəşriyyatı. MIT Press müntəzəm olaraq 30-dan çox jurnal nəşr edir.

Tarixi
------

1926-cı ildə Massaçusets Texnologiya İnstitutu ilk nəşrini — M. Born İnstitutunda mühazirələr kursunu öz loqotipi altında nəşr etdi. 1932-ci ildə Ceyms Killianın təşəbbüsü ilə MIT-nin sponsorluğu ilə Texnologiyalar Mətbuatı yaradıldı. Sonrakı beş il ərzində nəşriyyatda səkkiz nəşr çap edildi .

1937-1962-ci illərdə Texnologiya Pressin nəşr və ticarət funksiyaları John Wiley & Sons tərəfindən yerinə yetirildi. 1962-ci ildən etibarən "MIT Press" müasir ad altında müstəqil bir nəşriyyat kimi fəaliyyət göstərir.

1960-cı illərin sonlarında nəşriyyatın jurnal şöbəsi yaradıldı. Kafedranın qurulmasından qısa müddət sonra nəşr olunan ilk jurnallar Fənlərarası tarix jurnalı idi..

İstinadlar
----------

1. ↑  "Contact" (ingilis). The MIT Press. 2012-07-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
2. 1 2 3 4  "History" (ingilis). The MIT Press. 2012-07-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
3. ↑  "About MIT Press Journals" (ingilis). MIT Press Journals. 2012-07-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* "MIT Press Journals" (ingilis). 2012-05-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 5077676 · CiNii: DA02967160 · GND: 120037-9 · ISNI: 0000 0001 0711 0219 · LCCN: n83825884 · NKC: kn20091201002 · NLA: 35146298 · NUKAT: n2012171194 · VIAF: 159490691 · WorldCat VIAF: 159490691 |

 |
Azərbaycanda Xınayaxdı
**Xınayaxdı mərasimi**, **Xına gecəsi** və ya **Xına** - Hindistan, Malayziya, Azərbaycan, İran və Türkiyənin toy adətlərindəndir.
Xınayaxdı mərasimi əsrlər boyu Azərbaycanın müxtəlif tarixi bölgələrində inkişaf edərək vahid və zəngin bir adət sisteminə çevrilmişdir.Adətimizdə qız bəyənmə,elçilik,nişanlılıq dövrü,qız toyu,xınayaxdı və nəhayət gəlin köçmə kimi adətlər mövcuddur.Bu adətlərimizi xalqımız dünyanın harasında yaşayırlarsa yaşasınlar həyata keçirirlər.

Xına şamı
---------

Çox köhnə bir adət  olan şam yandırmaq, xına gecəsinin də imtina edilməz adətlərindəndir. Xına hazırlandıqdan sonra ovuc içərisinə qoyulur, şam yandırılır.Gəlinin ətrafında dövrə vuraraq mahnılar oxunur.Bu adət uzun illər boyu  davam etməkdədir. Şamın aksessuarları dəyişsə də istifadə qaydası dəyişməmişdir. Xına şamı ilə xına gülü gözəl bir görünüş ortaya çıxarar.

Xına gecələri üçün istifadə edilən xına şamını, istəsəniz evinizdə bəzək olaraq da istifadə edə bilərsiniz. Dekorasiya olaraq evinizin hər hansı bir yerində istifadə edilən xına şamları rəng və diqqət çəkən xoş dizaynı ilə  gözəl bir görünüş yaradacaqdır.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycanda toy adətləri
* Xına
**Fəqarət-əz-Zua** (*ərəb.* فقارة الزاوية‎) — Əlcəzairin cənub-mərkəz hissəsində, Tamanrasset vilayətində şəhər və kommuna. İn-Salah dairəsinə daxildir.

Coğrafi mövqe
-------------

Şəhər vilayətin şimalında, Böyük Səhranın mərkəzi hissəsində, ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 1030 kilometr cənubda yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 301 metrdir.

Fəqarət-əz-Zua kommunası İn-Salah, Abalessa, İn-Amgel və İdles kommunaları, həmçinin Qardaya və İllizi vilayətlərinin əraziləri ilə həmsərhəddir. Sahəsi 61,313 km2-dir.

İqlim
-----

Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində yağıntı demək olar ki, yoxdur (orta illik miqdarı - 19 mm). Orta illik temperatur 25 °C-dir. Ən soyuq ayın (yanvarda) orta temperaturu 13,1°C, ən isti ayda (iyulda) 36,2°C-dir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Алжир. Справочная карта*. Масштаб 1:3 500 000. М. ГУГК, 1980
2. ↑  "Foggaret ez Zoua" (ingilis). GeoNames. 2019-01-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-27.
3. ↑  "Climate: Fogaret Ezzaouia" (ingilis). Climate-Data.org. 2014-11-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-17.
**Hipofiz sapı** (həmçinin infundibulyar sap, Fenderson hunisi və ya sadəcə olaraq infundibulum kimi tanınır) — hipotalamus və hipofiz arxası arasındakı əlaqə. Üçüncü mədəciyin dibi hipofiz zirvəsinin birləşdiyi quyuya doğru hunişəkilli girinti kimi aşağıya doğru — infundibulyar girintiyə doğrudur.

Diafraqma sellalarının bərk beyin qabığından keçir, çünki o, hipotalamusun maqnosellüler neyrosekretor hüceyrələrindən neyrohipofiz hormonlarını, oksitosin və vazopressini qana buraxaraq arxa hipofiza qədər aksonları daşıyır.

Bu əlaqə hipotalamo-hipofiz traktı və ya hipotalamo-neyrohipofiz traktı adlanır.

Zədələnməsi
-----------

Hipofiz sapının zədələnməsi antidiuretik hormonun ifrazını bloklayır, nəticədə polidipsiya (həddindən artıq su qəbulu) və poliuriya (həddindən artıq sidik ifrazı) baş verir.

Ölçüsü
------

Optik xiazma səviyyəsində hipofiz sapının diametri 3,3 mm, hipofiz vəzinin bağlanma yerində isə 1,9 mm-dir.

Əlavə şəkillər
--------------

* İnfundibulumu göstərən hipofiz vəzinin sagittal hissəsi.İnfundibulumu göstərən hipofiz vəzinin sagittal hissəsi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Grey's Anatomy*
2. ↑  *Marieb, Elaine.* Anatomy & physiology. Glenview, IL: Pearson Education, Inc. 2014. ISBN 978-0321861580.
3. ↑  *Simmons GE, Suchnicki JE, Rak KM, Damiano TR.* "MR imaging of the pituitary stalk: size, shape, and enhancement pattern". AJR. American Journal of Roentgenology. 159 (2). August 1992: 375–7. doi:10.2214/ajr.159.2.1632360. PMID 1632360.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh85066334 · Microsoft: 2777261759 |
**Xemçik çayı** (tıva Хемчик) — Tuva Respublikasından axan çay, Yenisey hövzəsinə aiddir.
Çayın uzunluğu 320 km, hövzəsinin sahəsi 27 min km²-dir. Orta su sərfiyyatı 119 m³/s-dir (mənsəbdən 74 km).

Hidroqrafiya
------------

Çay başlanğıcını Kozer silsiləsinin şərq yamacından, Altay Respublikası ilə sərhəddə yerləşən Şapşalski silsiləsi sisteminə aid 3122 m zirvədən götürü. Bütün çay Tuva Respublikası ərazisindən axır. İki dağ sistemi - şimaldan Qərbi Sayan və cənubdan Qərbi Tannu-Ola arasında axır. Bütün suyunu bu silsilələrdə formalaşan çaylardan toplayır. Xemçik çökəkliyinin aşağı axınlarında, son dərəcə zəif yağışlar səbəbindən demək olar ki, heç bir qol qəbul etmir. Bütün mənbələr və qollar yüksək silsilələrdən axınlarla qidalanır və buna görə də Xemçik hövzəsindəki çay sistemi suvarma üçün geniş istifadə olunur. Çayın naviqasiya əhəmiyyəti yoxdur. Üst hissədə çoxlu astana və şəlalə vardır. Vadisi dar, dik sahilləri, astanaları ilə seçilir. Çayda böyük daş çıxıntıları nadir deyil. Axın sürəti elədə yüksək deyil. İime kəndinin yaxınlığında çay yenidən Xemçik silsiləsinin ərazisinə düşərək dağlıq bir xarakter alır. Vadi dar, sıldırım qayalardan ibarətdir. Son hissə Yuxarı Yeniseyin Sayan vadisibnə bitişik olan Xemçik kanyonu Sayano-Şuşensk su anbarının altında qalmışdır. Əsas qolları: Malı Xemçik, Çon-Xem (sağ), Çingiz-Xem (sağ), Çindozın (sol), Barlıq, Alaş, Çırqaki (sağ), Ak-Suq, Qara-Suq, Çadan (sağ) və Aldı-İşkin (solda). Böyük əksəriyyəti suvarma üçün istifadə olunur.

Yaşayış məntəqələri
-------------------

Çayda BaY-Tal (Çon-Terek), Teeli, AksI-Barlıq, Barlıq, Şekpeer, Don-Terezin, Aldan-MaadIr, Xorum-Dağ, Ak-Dovurak və Qızıl-Məzələk, Suq-Aksı, Qara-Çiraa, Bayan-Tal, Qızıl-Tayqa və İyme kimi yaşayış məntəqələri vardır. Çadan şəhəri Çadanın qolu üzərində yerləşir. Çay hövzəsi Bay-Tayqinski kojuun, Barun-Xemçikski kojuun, Cun-Xemçikski kojuun, Sut-Xolski kojuun və qismən Tuvanın Çaa-Xolski kojuunu ərazisində yerləşir.

Hidrometriya
------------

Xemçik nisbətən kiçik bir çaydır. Orta hesabla çayın axdığı ərazidə il ərzində yağıntının miqdarı 125 mm olur. Bu da hövzənin aşağı hissəsində, geniş Kemçik dərəsi boyunca yağıntı çatışmazlığı ilə əlaqədardır.

Çayın qidalanmasının əsasını yeraltı suları təşkil edir. Xemçikdə sellər əsasən yayda, iyundan avqusta qədər (iyulda maksimum) müddətdə baş verir. Bununda əsas səbəbi yay yağışlarıdır. Sentyabr ayında su istehlakı əhəmiyyətli dərəcədə azalır və bu azalma yağışın azalması ilə birlikdə qışın başlanmasına qədər davam edir. Çay buzla örtüldüyü zaman, noyabr-aprel ayları arasında minimum su axını səviyyəsinə çatır. Fevral ayında müşahidə olunan Xemçikin orta aylıq su axını (minimum suyun səviyyəsi) 26,1 m³/s (1986-cı ildə minimum - 18,6 m³ / s), iyul ayında orta axın isə 246 m³/s (maksimum 1985-ci ildə - 443 m³ / s) təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 16. Ангаро-Енисейский район. Вып. 1. Енисей / под ред. Г. С. Карабаева. — Л.: Гидрометеоиздат, 1967. — 823 с
2. ↑  Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
**Veqavis** (*lat.* Vegavis iaai) — Qazkimilər dəstəsinə daxil olan nəsli kəsilmiş, cinsinin yeganə nümayəndəsi olan növ. Bu növ Üst təbaşir dövründə, 70,6-66,0 mln il əvvəl Antarktida ərazisində yaşamışdır.

Adının etimalogiyası
--------------------

Cinsin adı olan «Veqavis» (*Vegavis*) sözünün tərkib hissəsi olan «Veqa» kəlməsi Antarktida yaxınlığında yerləşən adanın adından, «avis» sözü isə latıncadan tərcümədə quş deməkdir. «iaai» isə *Instituto Antartico Argentino* (IAA) cümləsinin baş hərinlərindən götürülmüşdür.

Açılışı
-------

Aşkarlanan canlının qalıqları hazırda La-Plata muzeyində xaslanılır. Bu nümunə kataloqa MLP 93-I-3-1 sdı ilə daxil edilmişdir. Nümunə 1992-ci ildə Veqa adasının Aqnes burnunda aşkarlanmışdır. Adanın özü isə Ceyms Ross adasından şimal-qərbfə yerləşir.

Bununla belə bu tapıntı yalnız 2005 ildə yeni növ kimi qeydə almınmışdır. Tapıntı üzərində aparılan araşdırmalardan sonra bu qənayətə gəlinmişdir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Bədəninin uzunluğu 61 sm, çəkisi isə 2,2 kq olmuşdur. Xarici görünüş baxımından uzunayaq ördəyə bənzəyirdi. Onun kəlləsi aşkarlanmasada böyük ehtimal ki, qazkimilərin dimdiyinə sabil olmuşdur.

Sistemləşmə
-----------

Veqavis hazırda yayılmış ördəklər fəsiləsinə aid quşlara yaxınlığı ilə seçilir. Ancaq Veqavislər ördəklərin bir başa əcdadı sayılmır.

*Vegavis iaai* növünün aşkarlanması onu göstərirki, günümüzdə yayılmış quşların oxşarları atıq təbaşir dövründən mövcud olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Земля тетануров Arxivləşdirilib 2009-03-25 at the Wayback Machine — журнал «Вокруг света». № 2 (2785) (февраль 2006)
2. 1 2  Развитие жизни на Земле = The Definitive Visual History of Life on Earth / Алексей Пахневич. — М.: Астрель, Дорлинг Киндерсли, 2010. — 512 с. — ISBN 978-5-17-070942-7.
3. 1 2 3 4  *Julia A. Clarke, Claudia P. Tambussi, Jorge I. Noriega, Gregory M. Erickson, Richard A. Ketcham.* "Definitive fossil evidence for the extant avian radiation in the Cretaceous". Nature. 433. 2005: 305–308. doi:10.1038/nature03150. PMID 15662422.
4. ↑  *Césari, S. Marenssi, S. & Santillana, S.* "Conifers from the Upper Cretaceous of Cape Lamb, Vega Island, Antarctica". Cretaceous Research. 22 (3). 2001: 309–319. doi:10.1006/cres.2001.0260.
5. ↑  "BBC News — Cretaceous duck ruffles feathers. 20 January, 2005". 2014-07-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-11.

Mənbə
-----

* BBC News — Cretaceous duck ruffles feathers. 20 January, 2005 (ing.)

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2319226
* Wikispecies: Vegavis iaai
* Fossilworks: 81024
* GBIF: 4966425

 |
**Məqarin** (*ərəb.* مقارين‎) — Əlcəzairin şimal-şərqində, Uarqla vilayətində şəhər və kommuna. Meqarin dairəsinin inzibati mərkəzidir.

Coğrafi mövqe
-------------

Şəhər vilayətin şimal hissəsində, Böyük Səhranın şiaml vahələrindən birinin ərazisində, ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 468 kilometr (291 mil) cənub-şərqdə yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 68 metrdir.

İqlim
-----

Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində çox az yağıntı düşür (orta illik miqdarı 66 mm-dir). Orta illik temperatur 21,4 °C-dir. Ən soyuq ayın (yanvar) orta temperaturu 10,1°C, ən isti ayın (iyul) orta temperaturu 33,3°C-dir.

Nəqliyyat
---------

Şəhərin qərbindən 3 nömrəli respublika əhəmiyyətli avtomobil yolu keçir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Megarine". GeoNames. 2019-02-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-08.
2. ↑  "Climate: Megarine" (ingilis). Climate-Data.org. 2019-02-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-08.
"**VentureBeat**" — bloq tipli ABŞ veb saytı. Saytın məzmunu inkişaf etməkdə olan texnologiyalara, innovativ şirkətlərə və onların liderlərinə yönəlmişdir. "VentureBeat" şirkəti "The New York Times" tərəfindən İnternetdəki ən yaxşı bloqlardan biri seçilmişdir və onun məzmunu tez-tez "NYTimes.com", "BusinessWeek", "Yahoo! Yahoo!", "Daily Radar" və başqaları tərəfindən istinad edilib.

Tarixi
------

Müstəqil "VentureBeat" şirkəti və eyniadlı sayt 2006-cı ilin sentyabrında 1994-cü ildən jurnalist kimi çalışmış və bir neçə jurnalistika mükafatına layiq görülmüş Mett Marşall tərəfindən təsis edilmişdir. 2008-ci ilin oktyabrında The New York Times GigaOM ilə birlikdə VentureBeat-ı internetdəki ən yaxşı texnologiya bloqlarından biri adlandırmışdır.

2010-cu ildə VentureBeat Steysi Koheni satış direktoru işə götürərək öz biznes komandasını qurmağa başlamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Alexa Internet (ing.). 1996.
2. ↑  "Blogs". 2010-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-08-02.
3. ↑  "VentureBeat". 2010-11-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-08-02.
4. ↑  "VentureBeat". 2010-07-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-08-02.
5. ↑  "VentureBeat and GigaOM in Technology" (ingilis). The New York Times. 2012-08-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-08-31.

Xarici keçidlər
---------------

* VentureBeat — About the Site  (ing.)
* Профиль VentureBeat на сайте CrunchBase
**Hipermedia** (*hypermedia*) – qrafikanın, səsin və videonun informasiyanın (adətən, assosiativ tipli) saxlanması və axtarışı sisteminə birləşdirilməsi. Hipermedia konsepsiyası (xüsusən, seçmə istifadəçinin nəzarət etdiyi interaktiv formatda) belə bir ideya üzərində qurulur ki, istifadəçiyə insan fikrinin işini paralelləşdirən işçi və təlim mühiti, yəni istifadəçinin bir mövzudan digərinə, sadəcə, ardıcıl (məsələn, əlifba sırası ilə) keçdiyi yox, istifadəçiyə mövzular arasında assosasiya qurmağa imkan verən mühit təklif etsin. Hipermedia mövzuları elə əlaqələniblər ki, istifadəçi lazım olan informasiyanı axtararkən bir mövzudan onunla əlaqəli olan digər mövzuya keçə bilər. Məsələn, naviqasiya sahəsində hipermedia-təqdimat astronomiya, quşların miqrasiyası (köçü), coğrafiya, peyklər və radarlar kimi mövzularla əlaqəli ola bilər. Əgər informasiya əsasən mətn şəklindədirsə, onda verilmiş məhsul hipermətndir; əgər videodan, musiqidən, animasiyadan və ya başqa elementlərdən istifadə olunursa, məhsul hipermediadır.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
**Vensen** (*fr.* Vincennes) — Paris şəhərinin cənub-şərqində Vensen meşəsində (Bois de Vincennes) yerləşən Val-de-Marn departamentinin kommunası. Vensendə əsas tarixi yer Valya qəsri (XIV əsr) hesab edilir. Qəsr böyüklüyü ilə nəzəri cəlb edir. Əvvəllər qəsr həbsxana kimi istifadə edilsə də, hal-hazırda burada hərbi muzey yerləşir. Paris metrosunun stansiyalarından biri ("Chateau de Vincennes") bu qəsrin yaxınlığında yerləşir.

Tarxi
-----

XI əsrdə Filip Avqust meşədə qəsr tikilməsini əmr etmişdir.Qala Valua tərəfindən inşa edilmişdir.Qalanın inşası 1334-cü ildə VI Filipin vaxtında başlanmış və 1370-ci ildə V Karlın hakimiyyəti illərində başa çatmışdır.XVI əsrdə kral Versalda yaşamağı Vensendən üstün tutduğu üçün onun yaşadığı qəsr həbsxanaya çevrilmişdir. 1756-cı ildə türmə ləğv edilərək çini qablar istehsal edən fabrikə çevrilmişdir. Napoleon Bonapart qəsrdən hərbi sursat anbarı tək istifadə etmişdir.1814- cü ildə qalanın mühafizəsinin başında durmuş general Domesnil müttəfiqlərin ordusuna ciddi müqavimət göstərmişdir. Sonralar qala Parisin müdafiəsi məqsədilə bastiona çevrilmişdir.

II Napoleonun hakimiyyəti zamanı qala bərpa edilsə də, 1944-cü ildə alman nasistləri möhkəmləndirilmiş qalanın bir hissəsini partlatmış, kral və kraliçanın pavilyonlarını yandırmışlar. Qalanın əsas Bilyaj qülləsi əvvəlki vəziyyətini qoruyub saxlaya bilmişdir. 42 metr hündürlüyü olan qüllədə bu gün də qotik üslubunun izlərini görmək mümkündür.

İstinadlar
----------

1. ↑  répertoire géographique des communes. Institut national de l'information géographique et forestière.
2. ↑  Populations légales 2020. Fransa Statistika və İqtisadi Araşdırmalar üzrə Milli İnstitutu, 2022.
3. ↑  Base officielle des codes postaux. La Poste, 2018.

Xarici keçidlər
---------------

* Vensen - kommuna Arxivləşdirilib 2010-01-05 at the Wayback Machine
Skelet əzələlərinin özünəməxsus hərəki pozğunluğuna hiperkinezlər deyilir. Bu zaman orqanizmin müxtəlif hissələri məcburi surətdə mürəkkəb və qeyri adi hərəkətlər edir.

Hiperkinezlərin mənşə etibarı ilə aşağıdakı növləri vardır: piramid, ekstrapiramid və onurğa beyin hiperkinezləri. Heyvanlararasında ən çox təsadüf edilənlərdən onurğa beyin hipekenezləridir. Buna misal olaraq ataksiya, asteniya və asteriyanı göstərmək olar. Ataksiya zamanı heyvan hərəkət koordinasiyasını və yerişin ölçüsünü itirir. Hərəkətin koordinasiyası beyin qabığının hərəki zonasında tənzimlənir. Bundan başqa qabıqaltı mərkəzlərdə, beyin sütununda və beyincik də hərəkət kordinasiyası mərkəzi vardır. Diskoordinasiyaya görə statistik və dinamik ataksiyalar mövcuddur. Statistik ataksiya heyvanın duruşu pozulur. Heyvan ayaqlarını geniş açaraq durmağa cəhd göstərsə də önə və ya yana yıxılır. Dinamik ataksiya zamanı heyvan hərəkət edərkən ətraflarıni məqsədyönlü hərəkət etdirə bilmir.

Mənşəyinə görə ataksiyalar periferik-periferiksinirlərinpozğunluğu, kötükcük-onurğa beyinin ətraflara gedən dorsal kötükcükləri pozulduqda; beyincik-beyincik zədələnəndə, vestibulyar-vestibulyar apparat zədələndikdə və beyin qabığı zədələnəndə qabıq mənşəli olur.

Hiperkinezlərin növləri
-----------------------

Titrəmə, miokloniya, xoreya, atetoz, torsion distoniya, hemiballizmvə s.

* Əzələ tonusunu yoxladıqda tonusun azaldığı qeyd olunur.
* Atetoz – ətrafların distal hissələrində, barmaqlarda yavaş, soxulcanabənzər qeyri – iradi hərəkətlər, emosiya vaxtı artır.
* Titrəmə – sakitlikdə daha çox əmələ gəlir, hərəkət zamanı azalır və itir.
* Miokloniya – əzələnin və ya əzələ dəstələrinin tez – tez, səhmansız yığılmasıdır.
* Xoreya – ətrafların proksimal hissələrində, mimiki əzələlərdə olan səhmansız,qeyri – iradi hərəkətlərdir.
* Torsion distoniya – gövdə əzələlərinin və ətrafların boylama oxu ətrafında fırlandırıcı qeyri – iradi hərəkətlərin əmələ gəlməsidir. Torsion distoniya məhdud əzələlərdə ola bilər. Məsələn, boyun nahiyəsində – spastik boyun əyriliyi – torticollis spastica qeyd olunur.
* Hemiballizm – sol və ya sağ ətraflarda olan irihəcmli, quşun qanad çalmasını xatırladan qeyri – iradi hərəkətlər.
* Tiklər – daimi, stereotipli qeyri – iradi əzələ yığılması
* Yayılmış tik – mimiki, tənəffüs, gövdə və ətrafların əzələlərində müşahidə edilir.

Xarici keçidlər
---------------

1. Hiperkinez və onun növləri[*ölü keçid*]
**Limonlu çayı** (q.yun. Λάμος Lamos; *lat.* Lamus) və ya **Gökler çayı** ― qədim Kilikyada, müasir Türkiyənin Mersin ilində çay.

Çay Tavr dağlarındakı Yüğlük dağından başlayır və Ərdəmli ilçəsindəki Limonlu (qədim *Antakiya Lamotis)* qəsəbəsi ərazisində Aralıq dənizinə tökülənə qədər dərin dərəsi boyu cənub-qərb istiqamətində axır. Hövzəsinin təxminən yarısında qərbdən qol olaraq *Susama çayını* qəbul edir.

Limonlu qəsəbəsində, çayın mənsəbindən təxminən 500 metr qərbdə, sağ sahilindəki düz təpə üzərində orta əsrə aid *Limonlu qülləsi* yerləşir. Çayın üzərindən qüllənin altında yerləşən və ehtimal ki, daha əvvəlki bir Roma körpüsünün yerində tikilmiş, Osmanlı dövrünə aid körpü keçir. Qəsəbənin şimalında çaydan qədim Elaiussa Sebaste və Korikus şəhərlərinə su daşımış su kəmərinin qalıqları var.

Tarix
-----

Çayın qədim adı *Lamos* (q.yun. Λάμος: *lat.* Lamus, *ərəb.* اللامس‎ *al-Lāmis*) olmuşdur. *Çay* qərbdən *Dağlıq Klikiya (Kilikia Traxeya)* ilə şərqdən Düzənlik Kilikiya *(Kilikia Pedias)* arasındakı sərhədi təşkil etmişdir. Çayın mənsəbindəki *Antakya Lamotis* və ya əvvəlki adı ilə *Lamos* əvvəllər ətraf regionun, *Lamotisin* paytaxtı olmuşdur. Daha sonralar imperatorluğun *Kleysoura* olaraq tanınan sərhəd bölgəsinin bir hissəsi olan *Seleukiya* (Silifke) Bizansın şərq sərhədini təşkil etdmişdir. Beləliklə, çay imperatorluğun İslam xilafəti ilə sərhədinin bir hissəsini təşkil edirdi. 9–10-cu əsrlərdə çay bir neçə Ərəb-Bizans əsir mübadiləsinin yeri idi. Bu mübadilənin birincisi 797 və ya 805-ci illərdə xəlifə Harun ər-Rəşid və Bizans İmparatoru I Nikeforun dövründə olmuşdur. Mübadilədə on iki gün ərzində 3 700 ərəb məhbus sərbəst buraxılmışdır. Son məhbus mübadiləsi 946-cı ildə VII Konstantin və Əl-Mutinin dövründə baş vermişdir. 2 482 müsəlman kişi və qadın sərbəst buraxılmış, 230 nəfər isə əsirlikdə saxlanılmışdı. Sonralar bu proses sərhəd irəlilədikcə Bizansa aid olan başqa yerlərdə həyata keçirilməyə başlamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ptolemey 5.8.6
2. ↑  Strabon, *Coğrafiya*, 14.5.6–7
3. ↑  Huart, Cl. (1986). "Lamas-Ṣū". In Bosworth, C. E.; van Donzel, E.; Lewis, B. & Pellat, Ch. (eds.). *The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Volume V: Khe–Mahi*. Leiden: E. J. Brill. səh. 647. ISBN 978-90-04-07819-2

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | VIAF: 315166605 · WorldCat VIAF: 315166605 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: MML.

**MML (proqramlaşdırma dili)** — İnsan-maşın proqramlaşdırma dili.

Haqqında
--------

MML rəqəmli ATS-in idarəedici qurğularının texniki istismarı, sazlanması, yoxlanması və digər şərtlər zamanı operatorla IQ-lər arasında qarşılıqlı əlaqənin yaranmasına xidmət edir (dialoq dili). Bu dil istismar və inzibati mərkəzlərdə, ATS-lərdə, həm yerli, həm də uzaqlaşdırılmış terminallardan aparılan iş üçün istifadə olunur. "Insan-maşın" əlaqə dili yüksək səviyyə dilinin sadələşdirilmiş variantıdır. Bu dilin BTI tərəfindən təklif olunmuş əlifbası vardır. 

MML-in çap informasiyası 2 formatda F1 və F2 təqdim olunur. F1 formatında işarələr hər birində 72 işarə olmaqla 66 sətirdə yerləşir. F2 formatında işarələr hər birində 120 işarə olmaqla 66 sətirdə yerləşir. 

Işarələr kimi latın əlifbasının böyük və kiçik hərfləri, ərəb rəqəmləri və 5 N-li beynəlxalq koda əsaslanan işarələrdən istifadə olunur. 

MML-in köməyilə aşağıdakı funksiyalar həyata keçirilir: 

* ümumi istismar, istiqamətlərin marşrutlanması, trafik (yük), tarifikasiya, sistemin idarə olunması;
* abunəçi xətlərin (AX), birləşdirici xətlərin (BX), kommutasiya sahəsinin (KS) və idarəedici qurğuların (IQ) texniki istismarı;
* kommutasiya sahəsinin və idarəedici qurğunun istismara daxil edilməsi;
* tələb olunan sınaq.

Bu funksiyaların siyahısı BTI Z.318 təklifində verilmişdir. 

Insan-maşın dili aşağıdakı xüsusiyyətlərinə görə geniş istifadə olunur: 

* MML öyrənmək və istifadə üçün sadədir. Eyni zamanda daxiletmə və çıxarılmanın şərhi üçün sadədir.
* MML düzünə, həm də davametmə iş rejiminin, həmçinin giriş (çıxış) informasiyanın ixtisar və tam təsvir formalarının istifadəsinə imkan verir.
* MML müxtəlif kateqoriyalı personallar, milli dillər və təşkilati tələblər üçün yararlıdır.

Həmçinin bax
------------

* Proqramlaşdırma dilləri
* Kompüter
* Fayl
* Kompüter proqramları
* Antivirus (proqram)
* Arxiv proqramları
* Skriptləşdirmə dili
* Süni dil

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Qəhrəmanzadə A.H. Rəqəmli kommutasiya sistemləri və şəbəkələri. Bakı. «Elm» nəşriyyatı, 2004, s.74" (PDF). 2019-11-01 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-02-02.