recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Elnur Əliyev.

**Elnur Əliyev** (1979, Bakı) — Mədəniyyət nazirinin birinci müavini (2021–2022). İkinci dərəcəli fövqəladə və səlahiyyətli elçi. Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin Himayəçilər Şurasının sədri.

Həyatı
------

Elnur Əli oğlu Əliyev 1979-cu ildə Bakı şəhərində anadan olub. Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində bakalavr (1999-cu il) və magistr (2001-ci il) dərəcələrini əldə edib. 2009–2013-cü illərdə Böyük Britaniyanın Mançester Biznes Məktəbinin Maliyyə üzrə Biznes İdarəedilməsi (MBA) proqramını müvəfəqiyyətlə bitirib.

Elnur Əliyev 2000–2004-cü illərdə Xarici İşlər Nazirliyində çoxtərəfli diplomatiya sahəsində çalışıb, regional təşkilatlar çərçivəsində (Aİ, QDİƏT, GUAM, ECO və s.) əməkdaşlığa töhfə verib və bir sıra regional əməkdaşlıq qruplarında sədrlik edib.

2004–2008-ci illərdə Azərbaycanın Belçika Krallığındakı Səfirliyində işləyib və müxtəlif sahələrdə Azərbaycan və Aİ arasında əməkdaşlığın əlaqələndirilməsinə məsul olub.

E. Əliyev 2008–2017-ci illərdə Ciddədə yerləşən İslam İnkişaf Bankına müxtəlif vəzifələrdə, o cümlədən beynəlxalq ticarətin maliyyələşdirilməsində MDB üzrə baş menecer vəzifəsində çalışıb.

Elnur Əliyev 2017–2020-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Birləşmiş Ərəb Əmirliklərindəki (BƏƏ) Səfirliyində ticarət nümayəndəsi vəzifəsində çalışıb.

2017-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin müvafiq Sərəncamı E. Əliyevə ikinci dərəcəli fövqəladə və səlahiyyətli elçi diplomatik rütbəsi verilib.2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası mədəniyyət nazirinin müşaviri vəzifəsinə təyin edilib. O, bu vəzifədə 2021-ci ilə qədər çalışıb

2020-ci ildən Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin Himayəçilər Şurasının sədridir.

Mədəniyyət nazirinin birinci müavini (07.09.2021–03.11.2022).

İngilis, rus, fransız dillərində danışır.

Evlidir, üç övladı var.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "E.Ə.Əliyevin Azərbaycan Respublikası mədəniyyət nazirinin birinci müavini vəzifəsindən azad edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2022-11-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-10.
2. ↑  "İkinci dərəcəli fövqəladə və səlahiyyətli elçi diplomatik rütbəsinin verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2021-09-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-11.
3. ↑  Mədəniyyət Nazirliyində kadr islahatları [*ölü keçid*]
4. ↑  "Elnur Əliyev mədəniyyət nazirinin birinci müavini təyin olunub". 2021-09-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-11.

Xarici keçidlər
---------------

* Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin Himayəçilər Şurasının sədri Elnur Əliyev | Tam Vaxtı
* Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin icraçı direktoru: Beynəlxalq ictimaiyyəti Azərbaycanın haqq işini dəstəkləməyə çağırırıq
* Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzi bu il bir sıra layihələr həyata keçirəcək

Mənbə
-----

* Elnur Əli Oğlu Əliyev
**I Marqarita** (*fr.* Marguerite I de Bourgogne; 1309 – 9 may 1382, Paris) — Fransa kralı V Filippin böyük qızı, Artes və Burqundiya qrafinyası. O, həmçinin Flandriya qrafı I Lüdovikin xanımı, Flandriya qrafinyası oldu.

Ancaq ərinin 1346-cı ildə Kresi döyüşündə həlak olmasının ardından yeganə oğlu II Lüdovik qraf elan edildi və azyaşlı olması səbəbilə, Marqarita onun naibəsi təyin edildi. 1357-ci ildə adaşı olan nəvəsi Marqaritanı bacısı Jannanın nəvəsi və varisi I Filipplə evləndirdi. Məqsəd valideynlərindən miras qalan Artes və Burqundiya qraflıqlarını əldən qaçırmamaq idi. Ancaq bu cütlüyün övladı olmadı və 1361-ci ildə I Filippin vəfatının ardından Artes və Burqundiya qraflığı nənə Marqaritanın əlinə keçdi.

Nəvə Marqaritanı isə 1369-cu ildə Fransa kralı II Conun oğlu Cəsur Filiplə evləndirdi.

1382-ci ildə nənə Marqarita vəfat etdi və bütün mülkləri 2 il sonra vəfat edəcək yeganə oğlu II Lüdovikə miras qaldı. Onun ölümündən sonra isə bu mülk və ünvanlar nəvəsi Marqaritaya miras qaldı.

Mənbə
-----

* Henneman, John Bell (1971). *Royal Taxation in Fourteenth-Century France: The Development of War Financing, 1322-1359*. Princeton University Press

İstinadlar
----------

1. ↑  Jackson, Guida M. (1999). *Women Rulers Throughout the Ages: An Illustrated Guide*. ABC-CLIO
**Fer adası** (*ing.* Fair Isle) — Şotlandiyada Orkney adaları ilə Şetland adları arasında qalan Böyük Britaniyaya məxsus ada.

Coğrafiya
---------

Fer adası 4,8 km uzunluğunda, 2,4 km genişliyində və 7,8 km2 sahəyə sahib və Böyük Britaniyanın ən təcrid olunmuş adasıdır. 1900-cü illərdə əhalisinin sayı 400 nəfər ikən, hazırda 68 nəfərdir. Qərb sahillərinin hündürlüyü 200 m olan qayalıqlardan ibarətdir.

Tarixi
------

Adanın 1539-cu ilə aid xəritəsi
20 avqust 1588-ci ildə İspaniya armadasına məxsus gəmi *"El Gran Grifon"* Fer adasının sahillərində batmışdır. Qalıqları 1970-ci ildə tapılmışdır.

İkinci dünya müharibəsi zamanı Böyük Britaniya hökuməti adada radar staniyası qurmuşdur. 17 yanvar 1941-ci ildə bir Almaniyanın "Heinkel He 111" bombardman təyyarəsi adada qəza etmişdir. 5 pilotdan 2-si ölmüş və adadakı məzarlıqda dəfn olunmuşdur. Təyyarənin qalıqları hələ də adadır.

Biologiya
---------

Fer adası 1954-cü ildə köç quşlarını öyrənmək üçün *"National Trust for Scotland"* tərəfindən satın alınmışdır. Burada Anthus gustavi, Locustella lanceolata, Locustella certhiola kimi quş növləri yaşamaqdadır.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
*

Xarici keçidlər
---------------

* Fair Isle community website
* Fair Isle Blog
* Fair Isle bird observatory
**Keyti Bouman** (*ing.* Katie Bouman, təq. 1988, West Lafayette[d], İndiana) — kompüter mühəndisi, Massaçusets Texnologiya İnstitutunun magistrı, Kaliforniya Universitetinin dosenti. Onun 3 il üzərində işlədiyi alqoritm sayəsində dünyanın 8 fərqli nöqtəsindəki teleskopların əldə etdiyi məlumatlar bir araya gətirilərək ilk dəfə olaraq Qara Dəliyin şəkili çəkilmişdir.

Həyatı
------

Keyti Bouman uşaqlığını ABŞ-də İndiana ştatının Vest Lafayette şəhərində keçirmişdir. O, 2011-ci ildə Miçiqan Universitetində elektrik mühəndisliyi təhsilini tamamladıqdan sonra Massaçusets Texnologiya İnstitutunda (MIT) elektrik mühəndisliyi və kompüter elmləri sahəsində magistr (2013) və doktor (2017) dərəcələrini almışdır.

Fəaliyyəti
----------

Kayti Bouman ilk qara dəlik şəklinin çəkilməsinə səbəb olan alqoritmi hələ magistr təhsili aldığı zaman hazırlamağa başlamışdı. Daha sonra o, qara dəliyin fotosunu çəkmək üçün hazırlanmış beynəlxalq "Event Horizon Telescope" (EHT) qrupuna daxil olmuşdur. Boumanın yazdığı alqoritm sayəsində dünyanın fərqli bölgələrindəki səkkiz teleskopdan əldə edilən göstəricilər bir araya gətirilərək qara dəliyin görüntüsü ortaya çıxarılmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Katie Bouman: The woman behind the first black hole image. BBC News Online, 2019.
2. ↑  Katherine L. (Katie) Bouman.
3. ↑  .
4. 1 2 3  .

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Linkedin · Twitter |
| Foto, video və audio | YouTube |
| Tematik saytlar | Google Scholar · ORCID · Scopus |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Alim ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Kritli Mark Antoni** (lat. Marcus Antonius Creticus ö. e.ə. 71, Krit, Roma imperiyası) — E.ə. II və I əsrlərdə yaşamış olan, Antoni ailəsinə mənsub Roma siyasətçisi. O, Mark Antoni Oratorun Yuliya Antoniya ilə qurduğu evlilikdən doğulan oğlu və triumvir Mark Antoni, Qay Antoni və Lyusi Antoninin atasıdır.

Tarixi
------

E.ə 74-cü ildə pretor seçilmişdir və ertəsi il eynilə atasının otuz il öncə aldığı kimi Pont kralı VI Mitridata qarşı mübarizə aparmaq baxımından çox böyük səlahiyyətlər əldə etmişdir.

Mark Antoni vəzifədə uğursuz olmaqla yanaşı eyni zamanda oğurluqlardan qoruyacağı əyalətləri də yağmaladı. Dəniz quldurları ilə ittifaq yaradaraq kritlilərə hücum etdi ancaq məğlub oldu və gəmilərindən çoxu batırıldı. Siciliyalı Diodor bu böyük biabırçılıqdan ancaq özünü xilas edə bildi. Bu məğlubiyyətin sonra lağ etmək üçün ona Kritin fatehi mənasına gələn "Kretikus" adı verildi. O, qısa bir müddət sonra, e.ə. 71-ci ildə Kritdə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  M. Antonius (29) M. f. Creticus // Digital Prosopography of the Roman Republic (ing.).
2. ↑  .
3. ↑  Sallust, *Hist.* iii. fragments ed. B. Maurenbrecher, p. 108; Marcus Velleius Paterculus ii. 31; Cicero, *In Verrem*, iii. 91
Vikipediyada bu təxəllüslü müxtəlif şəxslər haqqında məqalələr var, bax: Laçınlı. 

**Aybəniz Laçınlı** (*Vəliyeva Aybəniz Sabir qızı*; 1963, Nağdalı, Laçın rayonu) — Azərbaycan aşığı.

Həyatı
------

Aybəniz Vəliyeva 1963-cü ildə Laçın rayonunun Şamkənd sovetliyinin Nağdalı kəndində anadan olub. Orta məktəbdə oxuduğu illərdə şifahi xalq ədəbiyyatına və saza-sözə maraq göstərmişdir. Aybənizin saza-sözə olan marağı atası Sabir Vəliyevdən keçmişdir. Aybənizin anası Şərqiyyə xanım Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Qəhrəman ana, respublika səviyyəsində tanınmış bir qadındır. Dədə Şəmşirin lent yazılarından, radioda olan çıxışlarından bəhrələnən Aybəniz 1980-ci ildə Kəlbəcər rayonundan olan tanınmış ustad aşıq Qəmkeş Allahverdinin şagirdi olmuşdur. Aşıq Allahverdi aşıqlıq sənətinin bütün sirlərini Aybənizə öyrətmişdir.

Yaradıcılığı
------------

1984-cü ildə Azərbaycanda fəaliyyətə başlayan "Aşıq Pəri" məclisinin rəhbəri Narınc Xatun Aybənizi bu məclisə dəvət etmişdir. Aşıq Pəri məclisinə dəvət aldıqdan sonra "Pəri qızları" ilə tanış olub və bir neçə tanınmış ustad aşıqlarla — Aşıq Əhməd Sadaxlı, Mikayıl Azaflı, Aşıq Əkbər Cəfərov, Aşıq İmran Həsənov, Aşıq Aydın Çobanoğlu və başqa aşıqlarla dəfələrlə görüşmüşdür.

İlk dəfə Laçınlı təxəllüsü ilə çıxış edən şair Ağa Laçınlı ΙV Aşıqlar Qurultayında Aybənizlə görüşən vaxt Aybənizin ustadı Qəmkeş Allahverdi Ağa Laçınlıya müraciət edərək demişdir: "Ağa müəllim, ilk dəfə Laçınlı təxəllüsü ilə siz çıxış etmisiniz. Əgər izin versəniz, öz şəyirdim Aybənizə Laçınlı təxəllüsü verərdim". Bu təklifi Ağa müəllim məmnuniyyətlə qəbul etmiş və o gündən Aybənizin təxəllüsü Laçınlı olmuşdur.

Aybəniz istər rayon səviyyəli, istərsə də respublika səviyyəli tədbirlərdə dəfələrlə fəxri fərman və diplomlara layiq görülmüşdür. Laçın rayonunun işğalından sonra Bərdə rayonunda məskunlaşan Aybəniz Laçınlı öz yaradıcılıq fəaliyyətini bu gün də davam etdirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Sarı Aşıq işığında Arxivləşdirilib 2022-08-25 at the Wayback Machine. "Mədəniyyət" qəzeti.
2. ↑  "TƏBRİK EDİRİK!". 2021-12-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-25.
3. 1 2 3 4  "Laçın yurdu" jurnalı, № 2(2), 2011, Bakı,"Nurlar", 2011.
**Avqustin Malar** (18 İyul 1894 – 1945 ? Zaksenhauzen) — İkinci dünya müharibəsi dövründə slovak general.

Skalitsa şəhərində gimnaziyanı bitirdikdən sonra o, Praqada hərbi məktəbə daxil olmuşdur. Artıq 1931-ci ildə mayor rütbəsinə yüksələn Malar 1936-cı ildə Polkovnik-leytenant rütbəsinə kimi yüksəldi. İki dünya savaşı arasındakı dövrdə Malar Çexoslovakiya ordusunda slovak milliyətinə mənsub azsaylı yüksək rütbəli zabitlərdən biri idi. Almaniyanın Bohemya və Moraviya ərazisini işğal etdikdən və 1939-cu ilin martında ilk Slovakiya Respublikasının yaradılmasından sonra o, yenicə yaradılmış Slovakiya ordusunun ən yüksək rütbəli zabitlərdən biri idi. Oyuncaq Slovak dövləti, yaradılışından sonra SSRİ-yə müharibə elan etdi və özünün motorlu slovak diviziyasını şərq cəbhəsinə göndərdi. Malar 1941 və 1942-ci illərdə bu birliyin komandiri vəzifəsini icra etdi. Bu dövr ərzində o, general rütbəsinə kimi ucalaraq Alman Dəmir Xaç üzərində Cəngavər Xaçı adlanan medala layiq görüldü.

İtaliya və Almaniyanın hərbi attaşesində xidmət göstərəndən sonra o, 1944-cü ildə Şərqi Slovak Ordusunun komandiri təyin edildi ki, bu iki ən yaxşı Slovak diviziyası Slovakiyanı SSRİ hücumlarından qoruyurdu. 1944-cü ildə Slovak Milli Şurasını devirməyə çalışan bir qrup təyyarəçi fərz etdi ki, təcrübəli komandir olaraq Malar tabeliyində olan Slovak dəstələrə izin vermişdir ki, Sovet dəstələri döyüşsüz olaraq slovak ərazilərə daxil olsun.

Lakin 1944-cü il 29 avqustda başlamış uğursuz üsyanda gözləntilərin əksinə olaraq Malar üsyançılara qoşulmadı. Növbəti gün radio ilə çıxış edərək üsyana qalxanlarla həmrəy olmadığını bildirdi və "bizim zamanımız hələ yetişməyib" tərzdə əsgərləri öz barrikadalarına geri dönməyi tövsiyə etdi. Hərbi strateq olaraq o, üsyanın uğurla bitməsini istəyirdi.

Gələcəkdə almanlara qarşı vuruşmaq tərzində bəyanatından sonra alman təhlükəsizlik səlahiyətliləri onu Slovakiyanın şərqində yerləşən Preşov şəhərinə qayıdarkən tutdu. O, Almaniyaya deportasiya edildi və buradakı Zaksenhauzen həbs düşərgəsində sorğulamalardan sonra vəfat etdi.

Ədəbiyyat
---------


* *Fellgiebel, Walther-Peer.* Die Träger des Ritterkreuzes des Eisernen Kreuzes 1939–1945 — Die Inhaber der höchsten Auszeichnung des Zweiten Weltkrieges aller Wehrmachtteile [*The Bearers of the Knight's Cross of the Iron Cross 1939–1945 — The Owners of the Highest Award of the Second World War of all Wehrmacht Branches*] (German). Friedberg, Germany: Podzun-Pallas. 2000 [1986]. ISBN 978-3-7909-0284-6.
**Kulic effekti** — Biologiya və psixologiyada bu terminin ifadə etdiyi fenomen ondan ibarətdir ki, erkək fərdlər cütləşməyə hazır olan yeni-yeni dişi fərdlərlə rastlaşdıqda onların cinsi aktivliyi davamlı olaraq yüksək səviyyədə qalır. Bu fenomen sınaq olunan bütün heyvanlarla bağlı özünü doğruldub.

İzahı
-----

Yeni dişi fərdlə rastlaşma erkək fərdin beynində dopamin neyromediatorunun ifrazında artıma, bununla da limbik sistemin yenidən və yenidən fəallaşmasına səbəb olur. Bundan sonra erkəklər yalnız yeni dişi ilə deyil, əvvəlki dişilərlə də cütləşmə potensialını yüksək səviyyədə saxlayırlar. Laster və Qorzalka bu fenomenin dişilərdə necə təzahür olunduğunu yoxlamaq üçün eksperimentlər aparmış, onun dişilərə də aid olduğunu (lakin erkəklər qədər deyil) aşkar etmişlər.

Terminin tarixi
---------------

"Kulic effekti" adlanması Amerikada populyar olan lətifə ilə bağlıdır. Lətifənin məzmunu:

1920-ci illərdə ABŞ prezidenti olmuş Kalvin Kulic həyat yoldaşı ilə birlikdə quş fermasını ziyarət edərkən xanım Kulic fermerdən soruşur:

- Necə olur ki, az sayda xoruz bu qədər toyuğun mayalı yumurta verməsini təmin edə bilir?
Fermer:
- Xoruzlar hər biri öz funksiyasını gün ərzində yüz dəfələrlə yerinə yetirir, ona görə.
Bu cavabı eşidən xanım Kulic zarafatla deyir:
- Siz bunu cənab Kulicə daha ətraflı izah etsəniz, pis olmaz.
Bu atmacanı eşidən prezident fermerdən soruşur:
- Xoruzlar hər dəfə eyni toyuğu mayalandırır?
Fermer:
- Xeyr, hər xoruza çoxlu sayda toyuq düşür.
Prezident:
- Siz bunu xanım Kulicə daha ətraflı izah etsəniz, pis olmaz.

Mənbə
-----

* Facebook — Psixologiya ilə bağlı hər şey
**İçməli su** — içilməsi ya da yeməklərdə istifadəsi təhlükəsiz olan və sağlamlığa zərər vurmayan sulardır. Dünyada insanların 91%-i içməli su tapa bilir. Təxminən 4,2 milyard nəfər kran suyundan istifadə edir. Geri qalan 2,4 milyard nəfər isə quyu sularından istifadə edir. 1,8 milyard nəfər içilməsi təhlükəli olan su mənbələrindən istifadə edir. Bu mənbələrdən istifadə zamanı insanlar müxtəlif infeksiyalara yoluxa bilərlər. Xüsusilə inkişaf etmiş ölkələrdə kran suyu içməli suyun keyfiyyət standartlarına cavab verir. Ancaq qida hazırlanmasında daha az istifadə edilir. Su təmizləmə, ayaqyolu və suvarma kimi sahələrdədə işlədilir. Qlobal olaraq insanların 89%-i təmiz su mənbələrindən istifadə edir. Su ilə yayıla bilən xəstəliklərin azaldılması və su mənbələrinin təmizlənməsi inkişaf edən ölkələrdə əhəmiyyətli sağlamlıq tədbiridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ann C. Grandjean.* 3 // Water Requirements, Impinging Factors, and Recommended Intakes (pdf). World Health Organization. August 2004. 25–34. 2016-02-22 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
2. ↑  "Water Fact sheet N°391". July 2014. 5 June 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 May 2015.
**Jozefina Boharne** (*fr.* Joséphine de Beauharnais, Fransızca tələffüz: [ʒo.ze.fin də‿bo.aʁ.nɛ]) və ya **Mari Jozef Roz de Taşer de la Pajeri** (*fr.* Marie-Josèphe-Rose de Tascher de La Pagerie; 23 iyun 1763[…] – 29 may 1814[…]) — 1804–1809-cu illərdə Fransa imperatriçası və Napoleon Bonapartın birinci arvadı.

Həyatı
------

Mari Jozef Roz de Taşer de la Pajeri (Jozefin onu Napoleon Bonapart əzizləmək məqsədilə adlandırmışdır) dənizçi zabit Jozef Qaspard de Taşerin, şəkər qamışı plantasiyasına malik xırda mülkədar ailəsinin qızı olan Roze Kleyr des Ver(j/c)er de Sanno ilə nikahından Martinik adasında ikinci qızı olaraq dünyaya gəlmişdir. Uşaqlığını Martinikdə keçirən Mari Jozef Roz de Taşer de la Pajeri 1773 cü ildən Fort de Fransda qızlar pansionatına gedir və 13 dekabr 1779 cu ildə fransız ordusunun zabiti Vikomt de Boharne ilə evlənir. Bu nikahdan iki övladı: Yevgeni (Ejen) de Boharne və Hortenziya de Boharne dünyaya gəlir. 1794 cü ildə əri terrorun qurbanı olur. Tək qalan Mari Jozef Roz de Taşer de la Pajeri uşaqları ilə Martenikə dönməyə məcbur olur. Lakin siyasi mühitin yumşalmasından sonra təzədən Fransaya dönməyə qərar verir.

9 Trimador çevrilişindən sonra yaxın dostu Barras Polun köməyi və dəstəyi ilə o zamanlar az tanınan general Bonapartla tanış olur və 9 mart 1796 cı ildə onunla nikaha girir. Napolenun onu ehtirasla sevməsinə rəğmən ona sıx bağlanaraq hətta onun ağır xasiyyətinə və gəzəyən ər xüsusiyyətlərinə dözür.

Jozefinin keçmişi və evladsız nikah Napoleonun ailəsində bir o qədər də müsbət qarşılanmırdı.

2 dekabr 1804 cü ildə Notr-Dam de Pari məbədində Napoleon Jozefini imperatriça elan edəndə məhz buna görə anası Leti(s/ç) mərasimdə iştirakdan imtina etmişdir. Bu sonsuz nikah saray və imperiya qanunlarina cavab vermirdi. 15 dekabr 1807 cu ildə Napoleon Jozefin ilə boşanmaq qərarını verir və 10 yanvar 1810 cu ildə boçanma rəsmən təsdiq edilir.

İmperatriça titulunu saxlamaqla Evrö yaxınlığına köçür. Sonradan Parisdən 20 km aralı Malmizon iqamətgahında öz saray sviti ilə təm təraqlı həyat sürərək ömrünün sonuna qədər orada yaşayır. Burada o, rus çarı I Aleksandr ilə görüşmüşdür.

### Ölümü

29 may 1814 cü ildə Parisdən 20 km aralıdakı iqamətgahında – Malmezonda ağır fəsadlaşmış laringitdən və nəfəs yollarının ödemindən əzab cəkərək vəfat edir. Jozefina Boharne müqəddəs Piyer və müqəddəs Paul (fr. *Saint-Pierre et Saint-Paul* ) kilsəsində dəfn edilmişdir.

Qalereya
--------

*Jozefinın imperatriça elan edilməsi**Jozefin Boharnenin məzarı**Jozefinın boşanması*

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2  Joséphine de Beauharnais // RKDartists (nid.).
3. 1 2  RKDartists (nid.).
4. 1 2  Josephine // Encyclopædia Britannica (ing.).
5. ↑  Kindred Britain.
**Şəfəqnur xanım** (d. 1833 — ö. 17 mart 1884) — Osmanlıların Misir və Sudan hakimi, ilk Misir xədivi İsmayıl Paşanın xanımı, Tofiq Paşanın anası, Misirin Validə Paşası.

Həyatı
------

### İlk illəri

1833-cü ildə dünyaya gələn Şəfəqnur xanımın əsli və saraya necə alındığı barədə məlumat yoxdur. Ancaq onun İsmayıl Paşanın anası Hoşyar xanımın xidmətçilərindən olduğu məlumdur. Cütlüyün yeganə övladı Mehmed Tofiq, İsmayıl Paşanın ən böyük oğlu olaraq 30 aprel 1852-ci ildə Qahirədəki Manial sarayında dünyaya gəldi. İsmayıl Paşanın daha öncə 3 ayrı xanımla nikah bağlamasına baxmayaraq, Şəfəqnur xanımın onun vəliəhdini dünyaya gətirməsi və vaxtilə anasının xidmətində olması ona digərlərindən daha üstün yer qazandırmışdı.

Vəliəhd olan oğlunun doğumundan sonra rəsmi sənədlərdə *"Validə qadın"* olaraq anılmağa başlandı. Nəhayət 1866-cı ildə vəliəhd anasıyla evlənməylə bağlı Misir qanununa əsasən, İsmayıl Paşa Şəfəqnur xanımla rəsmi nikah bağladı. Nigahın ardından *"dördüncü xanım"* ünvanı alan Şəfəqnur xanım oğluyla birlikdə Əl-Qübbə sarayına daşındı. Bütün rəsmi mərasimlərdə İsmayıl Paşanın digər nikahlı xanımlarıyla birlikdə iştirak etdi.

### Validə Paşa illəri

1879-cu ildə İsmayıl Paşa Misirdə tüğyan edən iqtisadi böhran və xarici ölkələrin təzyiqi ilə Sultan Əbdülhəmid tərəfindən yazılan bir fərmanla vəzifədən alındı. Nəticədə onun ən böyük oğlu olan Tofiq Paşa xədiv, Şəfəqnur xanım isə Validə Paşa elan edildi. O əsnada davam edən və Misirdəki xarici qüvvələrə qarşı mübarizə aparan Urabi Paşa üsyanına dəstək verməyə başladı. Şəfəqnur xanım 17 mart 1884-cü ildə qaynanası Hoşyar xanımla birlikdə yaşadığı Qəsr-əl-Ali sarayında vəfat etdi və cənazəsi Əl-Rifai məscidindəki Xədiv türbəsinə dəfn edildi.

Mənbə
-----

* Tanman, M (2011). *Nil kıyısından Boğaziçi'ne : Kavalalı Mehmed Ali Paşa Hanedanı'nın İstanbul'daki izleri = From the shores of the Nile to the Bosphorus : traces of Kavalalı Mehmed Ali Pasha Dynasty in İstanbul* (in Turkish). İstanbul: İstanbul Araştırmaları Enstitüsu. p. 45. ISBN 978-975-9123-95-6
* Cuno, Kenneth M. (April 1, 2015). *Modernizing Marriage: Family, Ideology, and Law in Nineteenth- and Early Twentieth-Century Egypt*. Syracuse University Press. pp. 33–4. ISBN 978-0-815-65316-5
* Doumani, Beshara (February 1, 2012). *Family History in the Middle East: Household, Property, and Gender*. SUNY Press. p. 258. ISBN 978-0-791-48707-5
* Chennells, Ellen (November 20, 2014). *Recollections of an Egyptian Princess by Her English Governess: (1871–1876, New Intro, Annotated)*
* Hatem, Mervat F. (April 12, 2011). *Literature, Gender, and Nation-Building in Nineteenth-Century Egypt: The Life and Works of `A'isha Taymur*. Palgrave Macmillan. p. 88. ISBN 978-0-230-11860-7
**Rəzan Qadınəfəndi** (d. 28 mart 1860 — ö. 31 mart 1910) — 33. Osmanlı sultanı V Muradın beşinci xanımı.

Həyatı
------

Rəzan xanım 1860-cı ildə Artvində gürcü əsilli Ömər bəy və xanımı Fatma xanımın ailəsində dünyaya gəldi. Rəbiyə adlı doğma, Şayəstə adında da ögey bacısı vardı. Kiçik yaşlarında bacılarıyla birlikdə İstanbula gətirildi və burada Səniha Sultanın sarayına təqdim olundu. Adı dəyişdirilərək Rəzan qoyuldu və türk-İslam tərbiyəsi aldı. Qardaşı Sultan Muradın taxta çıxdığı əsnada Səniha Sultan Rəzan xanımı qardaşının hərəminə göndərmək istədi. Ancaq ailəsindən icazənin gec verilməsi nəticəsində bu nikah Sultan Muradın Çırağan sarayındakı məhbus illərinə təsadüf etdi (2 noyabr 1877). Evləndikdən sonra bacısı Rəbiyəni özünə nədimə seçdi. Nigahdan 2 il sonra qızı Fatma Sultanı, ertəsi il isə Aliyə Sultanı dünyaya gətirdi.

Çırağan sarayındakı həbs həyatı olduqca ağır idi. Belə ki, Rəzan xanım əvvəlcə 1903-cü ildə kiçik qızı Aliyə Sultanı soyuq dəymədən itirdi. Bir il sonra isə əri Sultan Murad vəfat etdi. Ağır böhrana düşən Rəzan xanım və qızı Fatma Sultanın Çırağan sarayında qalmalarına icazə verildi. 1907-ci ildə evləndirdiyi qızı ilə birlikdə Bursaya getsə də, iki il sonra böyük ehtimalla, vərəm xəstəliyinə tutulmuş vəziyyətdə İstanbula qayıtdı. Uzun çəkən xəstəliyin ardından 31 mart 1910-cu ildə İstanbulda vəfat etdi və Əyyubsultandakı Adilə Sultan türbəsində qızının yanına dəfn olundu.

Övladları
---------

* **Fatma Sultan**
* **Aliyə Sultan**

Mənbə
-----

* *Ahmet Akgündüz.* İslâm hukukunda kölelik-câriyelik müessesesi ve Osmanlı'da harem. — Osmanlı Araştırmaları Vakfı, 1995. — С. 345. — 470 с. — ISBN 9757268097, 9789757268093.
* *Fanny Davis.* The Ottoman Lady: A Social History from 1718 to 1918. — Greenwood Publishing Group, 1986. — ISBN 978-0-313-24811-5.
* *Yavuz Bahadıroğlu.* Resimli Osmanlı Tarihi. — Nesil Yayınları, 2009. — ISBN 978-975-269-299-2.
* The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem / Douglas Scott Brookes. — Texas: University of Texas Press, 2010. — ISBN 0292783353, 9780292783355

| ⛭V Murad |
| --- |
| Ailəsi | Şövqəfza Sultan  • Rəftaridil Qadınəfəndi  • Şayan Qadınəfəndi  • Meylisərvət Qadınəfəndi  • Rəzan Qadınəfəndi  • Mehmed Səlahəddin Əfəndi  • Xədicə Sultan  • Fəhimə Sultan  • Fatma Sultan  • Aliyə Sultan  |  |
| Sədrəzəmlər | Mehmed Rüşdü Paşa  |
| Şeyxülislamlar | Həsən Xeyrullah Əfəndi  |
**Vera Rentsi** (*rum.* Vera Renczi; 1903—1960) — 1920-ci illərdə iki əri, sevgililəri və oğlu da daxil olmaqla 35 nəfəri arsen ilə zəhərlədiyini etiraf edən ruminiyalı seriyalı qatil.

Həyatı
------

1903-cü ildə varlı bir ailədə Vera adlı qız dünyaya gəlir. Vera çox gözəl idi. 15 yaşından etibarən özündən yaşca böyük kişilərlə münasibət qurmağa başlayır. Onun ilk həyat yoldaşı varlı biznesmen olur və Lorenso adlı oğlu dünyaya gəlir.

Rensi ərinin ona xəyanət etdiyini öyrənir və arsenlə onu zəhərləyir. Onun ikinci əri də bir neçə aydan sonra itir. Vera uğursuz nikahlara son verməyi qərara alır.

Onun həyatına daxil olan gənc kişilər itirdilər. Lakin gec-tez cinayətlərin üstü açılır.

Veranın evində baş tutan axtarışdan sonra polis cinayət məkanının şərab anbarı olduğunu aşkarlayır. Burada səliqə ilə düzülən insan cəsədləri... Vera oğlu Lorenso hər şeyi öyrəndikdən sonra onu da həmin üsulla qətlə yetirir.

O, törətdiyi bütün cinayətləri boynuna alır. Veraya ömürlük həbs cəzası verirlər. Elə burada da o, 1960-cı ildə vəfat edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  *William R. Cullen.* Is Arsenic an Aphrodisiac?: The Sociochemistry of an Element. Royal Society of Chemistry. 2008. səh. 194. ISBN 978-0-85404-363-7. 2022-06-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-30.
3. ↑  *Michael D. Kelleher; C. L. Kelleher.* Murder Most Rare. Random House Publishing Group. 1999. səh. 67. ISBN 978-0-440-23473-9.
4. ↑  Mary Ellen Snodgrass: Encyclopedia of kitchen history. 549. ISBN 978-1-57958-380-4
5. ↑  *Larissa MacFarquhar.* "FEMMES FATALES. Women who kill: The new postfeminist icons". The New Yorker. 74 (1–10). March 9, 1998: 88–91 (89). February 1, 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: October 30, 2019.
**Əlibəyovlar** — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.

Soyun yaranması
---------------

XVIII yüzilin önlərində Dədəli oymağının başçısı Əli ağa Hüseyn ağa oğlu idi. Əli ağa öncə Osmanlılara xidmət etsə də sonradan qaçıb Qızılbaşlara qoşuldu. Bir az Şah II Təhmasib Səfəviyə (1722-1732) qulluq etdi. Sonra Nadirqulu xanın ordusunda Osmanlılara qarşı vuruşdu. Cavanşirlər şahın fərmanı ilə Xorsana sürgün olunanda Əli ağa ailəsinin yanına qayıtdı.

Əli ağa Qarabağa Nadir şahın ölümündən sonra döndü. Doğma torpağında vəfat etdi.
Əli ağanın Məhəmməd ağa adlı oğlu vardı.
Məhəmməd ağa Pənahəli xana xidmət edirdi. Atlı bölüyün başında bir çox savaşlarda olmuşdu.

Məhəmməd ağanın Əmiraslan bəy adlı oğlu vardı.
Əmiraslan bəy İbrahimxəlil xanın xidmətində baş kəsib, qan tökmüşdü. Bir çox meydan savaşlarında fərqlənmişdi.

Əmiraslan bəyin Məmməd bəy və Əli bəy adlı oğulları vardı.
Məmməd bəy Cavanşir-Dizaq mahalının Dədəli obasında anadan olmuşdu. Mədrəsə təhsili görmüşdü. Mehdiqulu xana xidmət edirdi.
Məmməd bəyin Hüseyn bəy adlı oğlu vardı.

Əmiraslan bəyin ikinci oğlu Əli bəy Dədəli obasında doğulmuşdu. Mədrəsə təhsili almışdı. İbrahimxəlil xana xidmət etmişdi.
Əli bəyin törəmələri Əlibəyov soyadını daşıyırlar.
Əli bəyin Həzrətqulu bəy, Cəfərqulu bəy adlı oğulları vardı.

Soyun tanınmış nümayəndələri
----------------------------

* Cəmil Əlibəyov — Azərbaycan yazıçısı, "Azərbaycanfilm"in direktoru.
* Gəray Əlibəyov — aktyor, ssenarist, rejissor.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Əlibəyovlar: Boyun budaqları, "Soy" dərgisi, 2 (2), Bakı, 2003, səh. 24-28.

Həmçinin bax
------------

* Qarabağ
* Qarabağ xanlığı
* Füzuli

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Soylarla əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Günəşkimilər yarımsinfi** (*lat.* Heliozoa ) — İbtidailərin *Lobosa* sinfinə daxil olan yarımsinifdir.

Haqqında
--------

Günəşkimilər, əsasən şirin sularda yaşayırlar, xarici görünüşcə şüalılara çox oxşadırlar. Bədənləri kürə formasında olub, günəşin şüalarına bənzər yalançı ayaqlar əmələ gətirirlər. Şüalılardan fərqli olaraq, günəşkimilərdə mərkəzi kapsula olmur. Sitoplazma bir və ya bir neçə nüvədən ibarət olan dənəvər endoplazmaya malikdir. Ektoplazma şəffafdır, tərkibində bir və ya iki yığılan vakuol vardır.Günəşkimilərin yalançı ayaqları endoplazmadan başlanğıc götürür. Psevdopodaların mərkəzindən xaricdən duru sitoplazma ilə əhatə olunan, bir qədər qatı xətt keçirki, belə yalançı ayaqlar aksopodalar adlanır. Aksopodalar uzanıb – qısaldığı kimi , əyilədə bilir. Bunun hesabına günəşkimilər kiçik yosunlar, təkhüceyrələrdən başqa, daha iri şikara – rotatorilərə, kiçik xərçənglərə hücüm edə bilirlər. Əksər günəşkimilərdə möhkəm mineral skelet olmur, bəzilərində isə silisium-oksiddən ibarət iynələr vardır. Günəşkimilər qeyri-cinsi yolla çoxalırlar. Şirin sularda yaşayan *Actinophrys* və *Actinosphaerium* cinsinin nümayəndələrində cinsi çoxalma da müşahidə olunur. Actinophrys sol növündə cinsi proses aşağdakı qaydada gedir: günəşkimi bölünür və həlməşikşəkilli qatla örtülür. Qız fərdlərin nüvəsi də ikiyə bölünür. Sonra qız fərdlər yenidən birləşərək ziqota əmələ gətirirlər. Ziqota müəyyən sakitlik dövrü keçirdikdən sonra yetkin günəşkimiyə çevrilir. Belə cinsi çoxalma prosesi pedoqamiya adlanır.

Günəşkimilərin böyük əksəriyyəti sərbəst yaşayır, lakin onların oturaq həyat tərzi keçirən formaları da vardır, onlar substrata xüsusi saplaqlar vasitəsilə birləşirlər.Xəzər dənizində cəmi 2 növ günəşkimilər aşkar edilib: *Protactrum maxina Grimm və Schulzia pelagica Gr*. Azərbaycanın şirinsu hövzələrində isə 8 növ günəşkimilər tapılıb. Onlardan *Actinophrys sol Ehr . A. VESİCULATA Pen. Actinosphaerium eichhorni Ehr. Heterophrys radiata West. Glathrulina cienkowskiii Mer. Nuclearia simplex Gienk* Kosmopolit növlərdir. Bundan başqa, Lənkəranın çəltik tarlalarında *A.eichhorni və A.sol* növləri də tapılmışdır.

Mənbə
-----

* **B. İ. Ağayev, Z. A. Zeynalova. Onurğasızlar zoologiyası.** Bakı , "Təhsil" 2008 , 568 səh

Həmçinin bax
------------

* Sarkomastiqoforlar
* Sarkodinlər
* Birhüceyrəlilər

Xarici keçidlər
---------------

* Heliozoa
* Heliozoa amoeboid

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ruggiero M. A. Gordon D. P. Orrell T. M. Bailly N. Bourgoin T. Brusca R. C. Cavalier-Smith T. Guiry M. D. Kirk P. M.* A Higher Level Classification of All Living Organisms (ing.). // *PLOS ONE* / PLOS ONE Editors PLoS, 2015. Vol. 10, Iss. 4. P. e0119248. ISSN 1932-6203 doi:10.1371/JOURNAL.PONE.0119248 PMID:25923521
2. ↑  B. İ. Ağayev, Z. A. Zeynalova. Onurğasızlar zoologiyası. Bakı, "Təhsil" 2008, 568 səh
3. ↑  Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s
**İsmayılov Dağbəyi Mirzəxan oğlu** — tanınmış Azərbaycan jurnalisti, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Jurnalisti, AzərTAc-ın İdarə Heyətinin sədr müavini.

Həyatı
------

Dağbəyi İsmayılov 1948-ci il avqustun 1-də Qubadlı rayonunun Çərəli kəndində anadan olub. 1966-cı ildə Qubadlı qəsəbə orta məktəbini, 1968-ci ildə Naxçıvan Pedaqoji Məktəbini bitirib. 1968-1970-ci illərdə Çərəli kənd orta məktəbində müəllim işləyib. 1975-ci ildə S.M.Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakultəsini bitirib.

50 ildən artıqdır ki, mətbuatda çalışır. 1975-ci il avqustun 1-dən 2002-ci il noyabrın 15-dək "Bakı" və "Baku" qəzetləri redaksiyasında müxbir, şöbə müdiri və baş redaktorun müavini vəzifələrində işləyib. 2002-ci ildən Azərbaycan Dövlət Teleqraf agentliyində (AzərTac) buraxılış redaktoru, 2003-cü ildən AzərTAc-da baş redaktoru, 2005-ci ildən AzərTAc-da Baş direktorun müavini vəzifəsini icra edib.

2008-ci il fevralın 1-dən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə AzərTAc-ın Baş direktorunun müavini təyin edilib. Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

1977-ci ildən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü olan Dağbəyi İsmayılıov 1982-ci ildə həmin təşkilatın "Qızıl qələm" mükafatına layiq görülüb. "Heydər Əliyev və AzərTAc", "AzərTAc-dan AzərTAc-a mürəkkəb və şərəfli yol" kitablarının, eləcə də Azərbaycan mətbuatının problemləri ilə bağlı məqalələrin müəllifi, çoxsaylı kitabların redaktorudur. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2005-ci il 28 fevral, 2010-cu il 21 iyul, 2020-ci il 22 iyul tarixli sərəncamlarına əsasən "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Jurnalisti fəxri adına və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb.

Ailəlidir, 2 övladı 4 nəvəsi var, oğlu Elgün 1994-cü ildə Qarabağ müharibəsində şəhid olub. Aktyor Elnur İsmayılovun atasıdır.

İstinadlar
----------
**Şəkibəyovlar** — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.

XVIII-ci əsrin sonu XIX-cu əsrin əvvəllərində Zaqafqaziyada Rusiyanın hərbi-siyasi fəaliyyəti nəticəsində çoxsaylı dəyişikliklər meydana çıxmağa başladı. Azərbaycanın xanlıqlardan ibarət olması vahid bir qüvvə kimi rus işğalına qarşı uğurlu mübarizəni faktiki olaraq mümkünsüz etdi, həm də ermənilərin xəyanətkarlığı və gürcülərlə bağlanan "Georgiyevsk traktatı"ümumilikdə regionda hərbi balansı rusların və xristian qüvvələrinin xeyrinə dəyişdi. Buna görə də elə XIX-cu əsrin ilk illərindən gürcü çarı II İrakli vəziyyətdən istifadə edərək Qazax-Borçalı ellərinə qarşı amansız hücumlar təşkil etməyə başladı. Bu hadisədən sonra həmin torpaqlarda qərarlaşan aborigen türk tayfaları Azərbaycanın müxtəlif hissələrində məskunlaşmaq məcburiyyətində qaldılar, köç edən tayfaların sırasında kəsəmənlilər və s. tayfaların adı da var idi. Tarixi mənbələrdən məlum olur ki, Qazax mahalından köç edən tayfalardan birinə mənsub olan Yaqub ağa o zamanlar Gəncə xanlığı ilə Qarabağ xanlığı arasında yerləşən və bir yanı isə Göyçə mahalına söykənən el arasında "Şah Talası" kimi tanınan ərazidə məskən salır, günümüzdə bu ərazi Gədəbəy rayonunun ərazisinə aiddir və Kiçik Qafqaz dağları ilə tamamlanır. XIX-cu əsrdən etibarən Yaqub ağanın nəsil-şəcərəsi Yaqublular kimi tanınmağa başlayır, Yaqublular o Yaqublular idi ki, sonralar Azərbaycanın bu bir parçasında qəhrəmanlıq tarixinin şanlı səhifələrini yazacaqlardı, bu nəsil, o nəsil idi ki, Əsgər ağa, Qara Musa, Məcid ağa, Qurd İsmayıl kimi tarixi şəxsiyyətləri yaradacaqdı və erməni-türk, eləcə də bolşevik rejiminə qarşı mübarizənin avanqardına çevriləcəkdilər.

Məşhur antisovet qaçağı Məcid ağa Şəkibəyov isə tək qaldığı qayada tüfənginin üstünə "Məcidi Məcid vurdu" yazaraq son gülləsini də ürəyinə vuraraq son nəfəsini də azad insan kimi verir.
Novruz bayramına az qalırdı. 8 mart 1930-cu il idi...
Meyit nümayiş üçün qoyulan yerdən oğurlanır və bir daha yerini müəyyən etmək mümkün olmur.
Məcid ağanın evi top atəşi ilə dağıdılır. Ailəsi sürgün edilir. Böyük oğlu, kürəkənləri güllələnir. Kiçik oğlu Ənvər internata atılır.
Digər oğulları İsay və İbrahim isə çox körpə olduqları üçün hesabları gələcəyə saxlanılır.

Soyun tanınmış nümayəndələri
----------------------------

* Məcid ağa Şəkibəyov — Azərbaycanın el qəhrəmanı.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-03-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-19.
Linkoln memorialının şərq tərəfdən havadan görünüşü
Linkoln memorialının havadan görünüşü
**Linkoln memorialı** ABŞ-nin paytaxtı Vaşinqtonda ABŞ prezidenti Abraham Linkolnun xatirəsinə inşa edilmiş bir abidədir.

Dözümlülüyü, dəqiqliyi və qətiyyəti simvollaşdırır. Henry Bacon tərəfindən, Afina Akropolundakı Parfenonu xatırladacaq üslubda tərtib edilmişdir; Hündürlüyü 13.4 m olan 36 sütuna malikdir. Kolorado mərmərindən hazırlanmış bu sütunların sayı ABŞ-nin Linkolnun dövründəki əyalətlərinin sayı qədərdir. Linkolnun 5.80 m hündürlüyündəki heykəli ağ Corciya mərmərindən düzəldilib və Tennesse mərmərindən düzəldilmiş bir özül üzərindədir. Daniel Chester French tərəfindən hazırlanan heykəl Nyu-Yorkdakı Piccirilli qardaşları tərəfindən mərmərə həkk edilmişdir.

Abidənin önündəki bir hovuzun üstündən şərqə, Vaşinqton abidəsi və Kapitola doğru baxır. Abidə içərisində, Lincolnun Gettyburg nitqi cənub divarına həkk edilmişdi və ikinci dəfə prezident seçildikdən sonra etdiyi çıxışı isə şimal divarına həkk olunmuşdur. Tavanda Jules *Guerin*in iki rəsm əsəri var; bunlardan biri Birləşmə və Tərəqqi, digəri Bir irqin azadlığını əldə etməsi adlanır. Abidənin təməli 1915-ci ildə qoyulmuş və açılışı 30 may 1922-ci ildə edilmişdir
**Hideki Toco** (*yap.* 東条 英機; d. 30 iyul 1884, Tokio — 23 dekabr 1948, Tokio) — Yaponiyanın 40-cı baş naziri, Yaponiya İmperator ordusunun ordu generalı, hərbi cinayətkar.

Karyerası
---------

1933-cü ildə general-mayor rütbəsi almış və Ordu Nazirliyi nəzdində Fərdi dairə naziri vəzifəsini yerinə yetirmişdir. 1934-cü ildə 24-cü piyada briqadasının komandiri, 1935-ci ildə Kvantun ordusunun komandanı təyin edilmişdir. Millətçi, faşist və militarist olması ilə yanaşı, həm də tez qərar vermək qabiliyyətinə görə *"Ülgüc"* (カミソリ *Kamisori*) ləqəbini almışdı.

Ölümü
-----

Gənc Toco
1945-ci ildə Yaponiyanın ABŞ-yə qeyd-şərtsiz təslim olmasından sonra ABŞ generalı Duqlas Makartur 40 yapon "cinayətkar"ının tutulması haqqında əmr vermişdir. Toconun Setaqayadakı evi jurnalistlərlə əhatəyə alınmışdı. 8 sentyabr 1948-ci ildə ABŞ ordu polisləri evi mühasirəyə aldılar. Toco tapança ilə özünü öldürmək istəsə də, xilas edilmişdi.

İkinci dünya müharibəsindən sonra qurulan Uzaq Şərq beynəlxalq hərbi tribunalının 12 noyabr 1945-ci il tarixli hökmü ilə 23 dekabr 1948-ci ildə xüsusi əhəmiyyətli cinayətkar kimi asılaraq edam edilmişdir. Bu cinayətlərlə günahlandırılmışdır: *Provakasiyasız Çinə hücum etmək, Fransaya, ABŞ-yə, Böyük Britaniyaya, Hollandiyaya hücum etmək, müharibə cinayətkarlarının hərəkətlərinə göz yummaq.* Həmçinin nazirliyi dövründə 8 milyon nəfərin ölümü ilə əlaqələndirilmişdir.

Ölüm cəzası qərarı 12 dekabrda çıxarılmış və 23 dekabrda yerinə yetirilmişdir. Ölümündən əvvəl hərəkətlərinə görə üzr istəmiş, iki atom bombası görən yapon xalqına mərhəmət edilməsini ABŞ əsgərlərindən istəmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The Imperial Army". 2016-03-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-02.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Hideki Toco ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Hideki Toconun sitatları
**Hepatozoon sp.**  (lat. *Hepatozoon sp.* )- Apicomplexa Levine tipinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

 **Hepatozoon sp.**  Nüvə dairəvidir, bədənin enli tərəfinə yaxın yerləşir, qırmızı və ya çəhrayı rəngə boyanır. Bədənin uzunluğu 27,0–29,5 (orta 28,1±1,8 mkm), eni bədənin enli hissəsində - 2,2–2,9 (orta 2,6 ± 0,4 mkm), nüvənin uzunluğu 5,0–6,0 (orta 5,5±0,6 mkm), eni - 2,3–2,9 (orta 2,6±0,5 mkm). Sitoplazma aşıq bənövşəyi rənglənir. Yoluxmuş eritrosit boyandıqda solğun mavi olur və yumru formadadır, bir az hipertrofikdir, nüvə kənara çəkilmişdir. Trofozoitlər ovaldır, sitoplazma zəif çəhrayı rənglənir. Bədənin uzunluğu 11,0–12,5 (orta 11,5±0,7 mkm), eni 3,5–4,0 (orta 3,6 ± 0,3 mkm).

İnkişafı
--------

Hepatozoon sp.
İnkişaf dövriyəsi böyüyən (trofozoit) və yetkin (qamontlar) olmaqla baş verir. Qan yaxmalarında həm eritrositin daxilində, həmdə plazmada tapılmışdır. Onlar adətən kapsula ilə örtülü olur, bir tərəf enli, diqər tərəf nazılmış olur. Eritrositin içərisində olanda nazik tərəf əyilmiş olur.

Yayılması
---------

 **Hepatozoon sp.**  Kür çayı, Araz çayı, Qanıxçay, Qarayazı gölü, Çınqıl karxanası, Ağgöl, Naxalıqçala gölü, Şəmkir, Aşıqbayramlı, Yekəxana su anbarları, Dəvəçi limanı, Kiçik Qızılağaç körfəzində yayılmışdır.

Həyat tərzi
-----------

Amfibi, tısbağa, ilan və balıqların eritrositlərində parazitlik edir. İnkişaf iki sahibin dəyişilməsi ilə gedir. Çoxsaylı və iri merozoitlərin əmələ gəlməsi əsas sahibin daxili orqanlarının eritrositlərində baş verir. Kiçik ölçülü və az saylı merozoitlərin əmələ qəlməsi ilə gedən şizoqoniya (mikro və makroqametlər) həmin sahibin periferik qanında baş verir. Qametoqoniya xortumlu zəlilərin bağırsağında baş verir, parazit buraya sorulmuş qanla düşür. Sporozoitlərdə makroqametlərin qamçısı olmur, oosistalarda 8 sporozoit əmələ gəlir. Sporozoitlər oosistanı| tərk edir, bağırsağı deşərək zəlinin lakunar sisteminə daxil olur, oradan xortumcuğa və qansoran zamanı onurğalı sahibin qanına düşür. Sahib: göl qurbağasıdır.

Həmçinin bax
------------

Haemogregarina sp.

Mənbə
-----

* Mahir Əli oğlu Hüseynov Azərbaycanda balıq, amfibi və su reptililərinin ibtidai qan parazitləri;
**Bornit** — kubik sinqoniya – yüksək temperaturlu (>228 °C) modifikasiya; triqonal sinqoniya – aşağı temperaturlu metastabil modifikasiya; tetraqonal sinqoniya – aşağı temperaturlu (<228 °C) modifikasiya. *Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.*

Xassələri
---------

Rəng – dəyişilməmiş təzə səthində tuncu-sarı, tünd misi-qırmızı. Havada dərhal tutqunlaşır və göy, qırmızımtıl və bənövşəyi çalarlı əlvan oksidləşmə rəngləri alır; Mineralın cizgisinin rəngi – bozumtul-qara; Parıltı – metal; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq–4,9–5,3; Sərtlik – 3; Kövrəkdir; Ayrılma – {110} üzrə qeyri-mükəmməl; Sınıqlar – qeyri-hamar, yarımqabıqvari; Başqa xassələr – elektrik keçiriliciyi ilə səciyyələnir; Morfologiya – kristallar: çox nadir heksaedrik, dodekaedrik, oktaedrik; Mineral aqreqatları: dənəvər, sıx kütlələr, damarcıqlar, püruzlar, qabıqlar, haşiyələr, lövhəciklər.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Həm endogen, həm də ekzogen proseslərin məhsuludur. Mineralın hipogen əmələgəlmələrinə maqmatik (mis-nikel), skarn tipli və hidrotermal yataqlarda, hipergen əmələgəlmələrinə isə mis filizi yataqlarının törəmə sulfidlərlə zənginləşmə zonasında rast gəlinir. Misli qumdaşları və misli şistlər içərisində yerləşən stratiform tipli yataqlarda geniş yayılmışdır. Autigen mineral və sement kimi çox az hallarda çökmə süxurlarda tapılır. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: xalkozin, digenit, kovellin, xalkopirit, tetraedrit, tennantit, enargit. Mineralın tapıldığı yerlər: Mansfeld (Almaniya); Cezkazqan, Uspenski (Qazaxıstan); Dzerjinski, Qay, Lyovixa (Rusiya); Byutt (ABŞ); Braden (Çili); Sumeb (Namibiya) və b. Azərbaycanda Paraqaçay, Qapıcıq, Misdağ, Gədəbəy, Qızılbulaq, Bittibulaq, Daşkəsən, Katsdağ, Cixix-Saqator, Mazımçay, Filizçay yataqlarında, həmçinin başqa filiz obyektlərində qeyd edilir.

Tətbiqi
-------

Mühüm mis filizidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Bornite // Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.
2. ↑  mineralienatlas.de (ing.).

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (11-th) · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2776989079 |

* THE MINERAL BORNITE
**"Rəy Əl Əhali" (qəzet)** — gündəlik, ictimai, siyasi qəzet.

Haqqında
--------

Qəzetin ilk sayı 1959-cu il sentyabrın 6-sı ərəb dilində dərc edilib. Digər nömrələri isə həftəlik olaraq dörd səhifədə Kərkük Bələdiyyə mətbəəsində çap edilib. Bir müddət Kərkükdən kənarda Səlahəddin mətbəəsində çap edilib. Qəzetin təsisçisi Siddiq Bulukini, baş yazarı isə vəkil Mehmet Mərdan Qələmçi idi. İlk sayında dərc edilmiş "Əhdafuna", yəni "Məqsədimiz" sərlövhəli məqalədə: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Abdulkərim Qasımın direktivləri işığında demokratiyaya xidmət və dürüst vətəndaşları birləşdirmək, istismarçı və onların quyruqlarının bölücülük etmələrinin qarşısını almaq... | "|

ifadəsi ilə demokratiya anlayışını ortaya qoyurdu.

Qəzetin kin, nifrət dolu məqalələri cəmiyyətdə toplumlar arasında bir-birinə pislik etməyə qədər gedib çıxan anlaşılmazlıq və uyğunsuzluq yaratmağa yönəlmişdi. Nəşrin təsisçisi tərəfindən reallaşdırılan bu ayrı-seçkilik yolunu təhlükəli hesab edən məsul redaktor Qələmçi vəzifəsindən ayrıldı, onun yerinə isə süleymaniyyəli vəkil Siddiq Abdullah Muxtar təyin edildi. Bu şəxs də qısa müddət sonra ağır və məsuliyyətli işi tərk etdikdən sonra onun əvəzinə təqaüddə olan kifrili bölgə üzrə dövlətin rəsmi səlahiyyətli rəhbəri, vəkil Nazim Vandavi bu vəzifəyə təyin edilib. Daha sonra qəzetin bu işini süleymaniyyəli vəkil Mahmud Tofiq aparıb, lakin qəzetin sahibi Siddiq Əli Bulukininin naməlum şəxslər tərəfindən qətlə yetirilməsi ilə 1963-cü il fevralın 8-i "Rəy Əl Əhali"nin rəsmi şəkildə fəaliyyəti dayandırılıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Dr. Şəmsəddin Kuzəçi.* İraq mətbuat tarixi (1869-2019). Bakı: "CBS". səh. 81. ISBN 978-9952-516-66-1..
**Konyunktivit** — gözun selikli qişasının iltihabı. Bu xəstəlik gözun qızarması, qıcıqlanması, "yad cisim" hissiyyatı ilə özünü büruzə verir və həmçinin səhərlər göz qapaqlarının yapışması və müxtəlif xarakterli ifrazat ilə (irin, selik və s.) müşahidə olunur. Bunlardan başqa, göz qapaqlarının və selikli qişanın şişməsi, yaşaxma və işıqa həssaslıq müşahidə oluna bilir.

Yaranma səbəbləri
-----------------

Konyunktivit
Konyunktivitlər müxtəlif mikroblorla törədilir: bakteriyalar, göbələklər, rikketsiyalar və viruslar (həmçinin allergik konyunktivitlər də mövcuddur). Törədici mikroblardan, orqanizmin müqavimətindən və xəstənin yaşından asılı olaraq konyunktivitlər müxtəlif şəkildə özünü göstərirlər. Müalicə olunmamış konyunktivit xroniki formaya keçir, keratit, buynuz qişanın xorası ilə nəticələnə bilir. Hətta gözün və görmə qabiliyyətinin itməsinə də gətirib çıxara bilir.

Müalicəsi
---------

Müalicəsi üçün geniş spektrli antibiotiklərdən istifadə olunur. Dərmanların az effektivliyi zamanı göz yaşının mikrofloraya və antibiotiklərə qarşı həssaslığını analiz edirlər. Analizlərin nəticələrinə əsaslanaraq, daha böyük təminatla başqa antibiotiklər təyin olunur.

Həmçinin bax
------------

* Tibb

İstinadlar
----------

1. ↑  Disease Ontology (ing.). 2016.
2. 1 2  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu. 2018-06-29 2018.
3. ↑  "Konyunktivit". 2010-03-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-03-29.
**Sarı sıf** (*lat.* Sander vitreus) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin şüaüzgəclilər sinfinin xanıkimilər dəstəsinin xanılar fəsiləsinin sıf cinsinə aid heyvan növü.

Təsviri
-------

Bədəninin malksimal uzunluğu 107 sm, çəkisi isə 11,3 kq təşkil edə bilir.

Bədəöni uznunsovdur. Yetkinləşdikcə yanlardan sıxılmış formasını alır. Böyük ağıza sahibdir. Köpək diçlərinə bənzər dişləri vardır. İki bel üzgəcinə sahibdir. İki bel üzgəcinə sahibdir. Onurğasında 44–48 fəqərə olur.

Yayılması
---------

Kanadanın Kvebek və Şimal-Qərb ərazilərindən tutmuş ABŞ-nin Alabama, Arizona ştatları ərazisinə kimi yayılmışdır. Amerik Birləşmiş Ştatlarının bütün ərazisinə yayılmışdır.

Qidalanması
-----------

Xarici qidalanmaya 8–9 mm olduqda başlayırlar. ilk əvvəllər zooplanktonlarla qidalanırlar. 10–20 mm olduqda artıq böcək sürfələri ilə qidalanmağa keçirlər. Artıq müəyyən qədər böyüdükdən sonra isə balıqlarla qidalanırlar.

Çoxalması
---------

Yetkinlik yaşı yayıldığı arealdan asılı olaraq dəyişir. Daha şimalda yayılmış sıflar 8–12 yaşlarında yetkinliyə çatırlar. Cənubdakılar isə 2–4 yaşında artıq yetkinləşirlər. Kürüləmə adəti üzrə buzların əriməsindən sonra baş verir. Cənub rayonlarda bu yanvarın sonu, fevralın əvvəllərində, şimal rayonlarında isə iyula təsadüf erdir.

Kürüləmək üçün ən əlverişli dönəm tempeturun 10 °C-dən aşağı olduğu ərəfələrdir. Cənub rayonlarda əgər qış isti keçirsə həmin il kürüləmə baş vermir.
Dişilər kürünü gecə saatları tökür və bu prose 5 dəqiqədən bir baş verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1462862
* Wikispecies: Sander vitreus
* BOLD: 50251
* FishBase: 3516
* GBIF: 2382172
* iNaturalist: 48154
* IRMNG: 11004862
* ISC: 65339
* ITIS: 650173
* IUCN: 202605
* NAS: 831
* NBN: NHMSYS0001691923
* NCBI: 283036
* ODNR: walleye
* WoRMS: 275311

 |