recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Heydər Əliyev (kitab)** ― Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Tarix İnstitutunun nəşri olan "Heydər Əliyev" fundamental elmi araşdırması iki cilddən ibarətdir. Əsərin birinci cildi Ulu Öndərin ömür yolunun müstəqillik illərinə qədərki dövrünü əhatə edir. Kitab dahi şəxsiyyətin dövlətçilik fəaliyyətinin akademik səviyyədə araşdırılması yolunda ilk addımdır. Geniş mütəxəssislər kollektivi tərəfindən hazırlanmış "Heydər Əliyev" ikicildliyinin 1-ci cildində arxiv materiallarından geniş istifadə olunmuşdur. 

Əsərin ikinci cildi Ulu Öndərin ömür yolunun Müstəqillik dövrünü əhatə edir. "Heydər Əliyev" ikicildliyinin 2-ci cildində dahi şəxsiyyətin əsərləri, nitqləri, çıxışları öz əksini tapmışdır. O cümlədən müxtəlif dövrlərdə nəşr olunmuş ilk mənbələr, arxiv sənədləri və elmi ədəbiyyatdan geniş istifadə olunmuşdur.

Haqqında
--------

### Birinci cild

"Heydər Əliyev" ikicildliyinin 1-ci cildi Ulu Öndərin ömür yolunun Azərbaycan SSR-in dövlət təhlükəsizliyi orqanlarındakı fəaliyyəti, Azərbaycan SSR-ə birinci rəhbərliyi və SSRİ-nin ali rəhbərliyindəki fəaliyyəti dövrlərini əhatə edir. Cildin əvvəlində verilmiş Giriş məqaləsi (I fəsil) Heydər Əliyev şəxsiyyətinin Azərbaycan xalqının tarixi keçmişindəki böyük xidmətlərinə həsr olunmuşdur.

Əsərin birinci cildi nəşrə hazırlanarkən Ulu Öndərin əsərləri, nitqləri, çıxışları, müxtəlif dövrlərdə nəşr olunmuş ilk mənbələr və elmi ədəbiyyatla yanaşı, Azərbaycan Respublikası Dövlət Arxivi, Azərbaycan Respublikası Prezidenti İşlər İdarəsi yanında Siyasi Sənədlər Arxivi, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Tarix İnstitutunun Elmi Arxivi, Azərbaycan Respublikası Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivi, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Arxivi, Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsinin Arxivi və digər arxivlərin sənədlərindən, dövri mətbuat materiallarından geniş istifadə olunmuşdur.

### İkinci cild

"Heydər Əliyev" ikicildliyinin 2-ci cildi Ulu Öndərin ömür yolunun Müstəqillik dövrünü əhatə edir. Cild Giriş məqaləsi və 8 fəsli əhatə edən 2 bölmədən ibarətdir. Cildin əvvəlində verilmiş "Azərbaycan tarixində Heydər Əliyev şəxsiyyəti" adlanan Giriş məqaləsi dahi şəxsiyyətin Azərbaycan xalqının tarixi keçmişindəki böyük xidmətlərinə həsr olunmuşdur. Əsərin 2-ci cildi İlham Əliyevin Ulu Öndərin inkişaf strategiyasını böyük uğurla davam etdirilməsinə və Heydər Əliyev Fondunun fəaliyyətinə həsr olunmuş materiallarla tamamlanır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Heydər Əliyev. İki cilddə. I cild. (Müstəqillik illərinə qədərki dövr) / layihə rəhbəri, elmi red. giriş məqaləsi və son sözün müəllifi: Yaqub Mahmudov; AMEA A.A.Bakıxanov ad. Tarix İnstitutu. – Bakı: Turxan NPB, 2013 – 500 səh. ISBN 978-9952-8211-5-4.
2. 1 2 3  Heydər Əliyev. İki cilddə. II cild. (Müstəqillik illəri dövrü) / layihə rəhbəri, elmi red. giriş məqaləsi və son sözün müəllifi: Yaqub Mahmudov; AMEA A.A.Bakıxanov ad. Tarix İnstitutu. – Bakı: Turxan NPB, 2013 – 704 səh. ISBN 978-9952-8211-6-1.

Həmçinin bax
------------

* Heydər Əliyev. Azərbaycan elminin keşiyində (kitab)
|  |
| --- |
| Mirzə Fətəli Axundov küçəsi 45 ünvanında ev |
|  |
| Ölkə | Azərbaycan Azərbaycan |
| Şəhər | Bakı |
| Koordinatları | 40°22′28″N 49°49′42″E |
| Banisi | Şirin bəy |
| Tikilmə tarixi | 1909 |
| Ləğv olunma tarixi | 2016 |
| Status | Yerli əhəmiyyətə malik tarix və mədəniyyət memarlıq abidəsi (23 may 2016-cı ilədək) |
| Vəziyyəti | dağıdılıb |

**Mirzə Fətəli Axundov küçəsi 45 ünvavındakı yaşayış binası** — Bakının Yasamal rayonunda tarixi ev. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin tarixi və mədəni abidələr haqqında fərmanına əsasən, yerli əhəmiyyətli tarix və mədəniyyət memarlıq abidəsi olmuşdur.

Tarix
-----

Ev 1909-cu ildə tikilmişdir və 1920-ci ildə Azərbaycan sovetləşdikdən sonra xaricə köçmüş həyat yoldaşı Zamin xanımla Şirin bəyə aiddir. Daha sonra rus ailəsi bu evdə yaşamağa başladı. Daha sonra bu ev 50 ildən çox müddətdə burada yaşayan Faiq Əliyevin olub.

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust tarixli sərəncamına əsasən, ev yerli əhəmiyyətli tarix və mədəniyyət memarlıq abidəsi elan edilmişdir. 2016-cı ildə Nəriman Nərimanov prospekti (keçmiş Sovetskaya küçəsi) və Beşmərtəbə (Nizami metrostansiyası yaxınlığında məşhur beş mərtəbəli binası) ərazisinin təmizlənməsi Böyük Bakının regional inkişaf planı çərçivəsində başlamışdır.

2016-cı il 23 mayda Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti Azərbaycanın qorunan abidələri haqqında sərəncamına düzəlişlər edib. 10 iyun 2016-cı ildə ev yıxıldı. Yerli sakinlər və ictimaiyyətin bir araya gələrək örtüklərini sökən şəxsin, bədii dəyər parçaları diqqətlə sökülməsi və sonra başqa yerlərdə nümayiş ediləcəyini söylədi.

Arxitektura
-----------

Memarlıq tarixçisi Şamil Fətullayevin sözlərinə görə, bu iki mərtəbəli ev Bakının ənənəvi daş arxitekturasının güclü təsiri altında hazırlanmış sifariş sisteminin sərbəst tərzidir. Binanın fasadı klassik formalarla, parlaq təriflərin elementləri ilə yan razrepovki ilə bəzədilib. Bütün bunlar, Fətullayevin fikrincə, binanın mərkəzi fasadına pulsuz baxdı. Bu memarlıq abidəsinin memarlığında Fətullayev, yüksək bacarıqlı daş detalları və "aqlay" kimi daş blokların yüksək keyfiyyətli beton daşları ilə işlənmiş həcmli kütlələrin parlaq bir şəkildə icrasını fərqləndirdi.

Qalereya
--------

* Evin qapılarıEvin qapıları
* Fasadın dekoruFasadın dekoru
* Fasadın dekoruFasadın dekoru

Mənbə
-----

1. Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı
2. "Sovetski" milli mirasın ayrılmaz tərkib hissəsidir
3. Bakının "Sovetski" məhəlləsində bəzi obyektlər tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısından çıxarılıb
4. Начался демонтаж архитектурного памятника на "Советской" Arxivləşdirilib 2017-03-06 at the Wayback Machine
**Heydər Məmmədrza oğlu İmanov** (d. 1944, Qayalı kəndi, Qubadlı rayonu, Azərbaycan SSR) — azərbaycanlı alim, diaspora fəalı və texnika elmləri namizədi.

Həyatı
------

1944-cü ildə Qubadlı rayonunun Qayalı kəndində doğulub. Orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirərək 1962-ci ildə Leninqrad Texniki İnstitutuna qəbul olmuşdur. 1967-ci ildə təhsilini uğurla başa vuran Heydər İmanov məzunu olduğu institutda qalıb elmi iş üzrə təhsilini davam etdirmək təklifini alır. Təhsilini bitirdikdən sonra orada elmi araşdırmalar aparmaq təklifi almış, bu təklifi qəbul etmiş, sonda elmi işini uğurla müdafiə edən İmanov "texnika elmləri namizədi" elmi adına layiq görülmüşdür. Təhsilini bitirdikdən sonra Leninqrad (indiki Peterburq) şəhərində yüngül sənaye sahəsində çalışmış, daha sonra Azərbaycana qayıtmışdır. Azərbaycanda Sənaye Nazirliyində çalışdıqdan sonra o, Gəncə Çini Qablar zavoduna direktor təyin edilmişdir. O, 1991-ci ilə qədər bu müəssisəyə rəhbərlik etmişdir. 1991-ci ildə Sovet İttifaqı süqut etdikdən sonra zavod da fəaliyyətini dayandırmışdır. Bundan sonra Bakıya dönən İmanov burada "Azərkeramika" Elmi İstehsalat birliyini yaradır. Eyni zamanda o, hazırladığı konsepsiya əsasında Azərbaycanda çini qablar istehsalına yenidən başlamağa çalışır. Lakin müharibə və iqtisadi vəziyyətin ağırlığı buna əngəl olur. Bundan sonra yenidən o, Sankt-Peterburq şəhərinə dönməli olur. Burada onu Komilov adına Çini Qablar zavoduna direktor vəzifəsinə təyin edirlər. Bir müddət sonra o, həmin zavodun nəzdində "Elektrokeramika" Elmi-Tədqiqat İnstitutunu və eləcə də "Elektrokeramika" Birliyini yaratmağa nail olur. İmanov elmi fəaliyyətini də davam etdirmiş, 2003-cü ildə Rusiya Təhsil Akademiyasının prezidenti Nikolay Dimitreviç Nikonorovun təklifi ilə Sankt-Peterburq şəhərində Smolnı Universitetini yaratmağa nail olur və oranın rektoru təyin olunmuşdur. Diaspora fəaliyyəti ilə də məşğul olan İmanovun səyləri nəticəsində oradakı azərbaycanlıların ilk mətbu orqanı olan "Tolko vmeste" qəzeti yaradılmışdır. Bir müddət sonra həmin qəzet "Azəri" adı altında nəşr olunmağa başlayır. Həmçinin onun səyləri və maddi dəstəyi ilə Nizam Gəncəvinin "Leyli və Məcnun" əsəri rus dilinə yenidən tərcümə və nəşr edilmişdir. Daha sonra Heydər Əliyevə həsr olunmuş "Politika eqo sudba" kitabı da onun təşəbbüsü ilə nəfis şəkildə çap olunmuşdur. Hal-hazırda işlərinin bir hissəsini Şimali Kipr Türk Respublikasında davam etdirməkdədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Aygün Paşayeva.* "Akademik Heydər İmanov - 70". azpolitika.info. 2023-01-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 yanvar 2023.
**Yaşıl Dərə** və ya **Yaşıldərə** — Sumqayıt şəhəri periferiyasında yerləşən gecəqondu və bağlardan ibarət yaşayış massivi.

Yaşayış massivi cənubdan Ceyranbatan, şərqdən Saray qəsəbəsinə doğru uzanır. Şimaldan Sumqayıt şəhərinin məhəllə və mikrorayonları əhatələnən massivdə ilk məskunlaşmalar 90-cı illərdən başlasa da, tikinti bumu əsasən 2000-ci illərin ortalarından etibarən intensivləşib. Hal-hazırda massiv Sumqayıt şəhər əhalisinin mənzil tələbatını qarşılayan əsas ərazilərdən biridir.

2013-cü ildə hazırlanmış *Sumqayıt şəhərinin Baş Planı*nda Yaşıldərə ərazisi Sumqayıtın əsas genişlənmə istiqamətlərindən biri kimi nəzərdə tutulub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "State Committee for City Building and Architecture of Azerbaijan". 2017-02-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-23.

| ⛭**Sumqayıt şəhərinin yaşayış məntəqələri** |
| --- |
| Qəsəbələr | Corat • Hacı Zeynalabdin |  |
| Yaşayış massivləri | Stansiya Sumqayıt • Şirvan • Yaşıl Dərə • Yaşma bağları |
**Bratsk su anbarı** — Rusiyanın İrkutsk vilayətində yerləşən su anbarı. Dünyanın ikinci böyük su anbarı olan Bratsk Su Elektrik Stansiyasının tikintisi nəticəsində Anqara çayı üzərində əmələ gəlmişdir. Adı verilən Bratsk şəhəri sahillərdə yerləşir.

Su anbarı gəmiçilik, balıq ovu, taxta daşınması və su təchizatı üçün geniş istifadə olunur. Əhəmiyyətli balıq ehtiyatlarına malikdir.

Əsas xüsusiyyətlər
------------------

Bratsk Su Elektrik Stansiyasındakı bənd 1961-ci ildə tikilmiş, anbarın doldurulması 1967-ci ildə başa çatmışdır. Su səthi 5426 km²-dən 5470 km²-ə qədərdir və həcmi 169 km³-ə çatır. Su anbarının faydalı həcmi 35.41 km³, orta dərinliyi 31 m, maksimal dərinliyi 150 m, nasos stansiyasından istismar zamanı səviyyənin dəyişməsi 7.08 m təşkil edir.

Təxminən 7400 km uzunluğundakı sahil zolağı böyük çayların - Anqara, Oka, İi və başqalarının birləşməsi zamanı əmələ gəlmişdir. Anbarın eni 20 km-dən çoxdur. Su elektrik stansiyalarının təzyiq strukturları faydalı həcmi baxımından Rusiyada ən nəhəng Bratsk su anbarını təşkil edir. Su anbarının sahəsi normal saxlanma səviyyəsində 5480 km², uzunluğu 565 km, maksimal eni 33 km, su sahəsi 736 min km²–dir. Su anbarının proqnozlaşdırılan yararlılıq həcmi 48.22 km³, ölü həcm səviyyəsində faktiki faydalı tutum, su qəbulu şəraitində istismar edilməməsi 35.08 km³–dir. Su anbarı uzun illər axını tənzimləməyə imkan verir (anbar yüksək su illərində doldurulur). Anbarın normal tutma səviyyəsinin işarəsi dəniz səviyyəsindən 401.73 m yüksəkdir (Baltik yüksəklik sisteminə görə), məcburi saxlanma səviyyəsi 401.79 m, ölü həcmin səviyyəsi 391.73 m, ölü həcmin həqiqi səviyyəsi 394.73 m-dən aşağı işləməsinə icazə verilmir.

Əhəmiyyəti
----------

Bratsk Su Elektrik Stansiyası Sibirin bütün enerji zonası üçün çox vacibdir. Su elektrik stansiyası Bratsk ərazi istehsal kompleksinin əsasına çevrilib. Bratsk Su Elektrik Stansiyası Bratsk Alüminium Zavodunun əsas elektrik təchizatçısıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "1.4.2. Топливно-энергетический комплекс" (PDF). 2016-03-29 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-03-22. *О СОСТОЯНИИ ОЗЕРА БАЙКАЛ И МЕРАХ ПО ЕГО ОХРАНЕ В 2007 ГОДУ, Доклад МПР России Arxivləşdirilib 2013-08-11 at the Wayback Machine*
2. ↑  *Böyük Sovet Ensiklopediyası*, Братское водохранилище[*daimi ölü keçid*]
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Zaman (ad).

**Əsgərli Zaman Şükür oğlu** — Azərbaycan ədəbiyyatşünası, tənqidçi, publisist, AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun baş elmi işçisi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1997).

Həyatı
------

Zaman Əsgərli 1953-cü il yanvar ayının 17-də Salyan rayonuunun Kərimbəyli kəndində anadan olmuşdur. Burada kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Filologiya fakültəsində təhsil almışdır (1970–1974).

Salyan rayonundakı Qaraçala qəsəbə orta məktəbində müəllim işləmiş, həqiqi hərbi xidmətdə olmuşdur.

AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun aspiranturasında təhsilini davam etdirmişdir (1976–1979). "N.Vəzirovun "Müsibəti-Fəxrəddin" faciəsi və onun Azərbaycan ədəbi-ictimai fikrində mövqeyi" mövzusunda namizədlik (1980), "Azərbaycan faciəsinin poetikası" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir (1992). Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda kiçik elmi işçi, böyük elmi işçi, aparıcı elmi işçi və baş elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır (1979–2018-ci illərdə).

Eyni zamanda ali və orta ümumtəhsil məktəblərində müəllim, professor, kafedra müdiri, "Vətənpərvər" və "Azərbaycan müəllimi" qəzetləri redaksiyalarında redaktor, şöbə müdiri, ədəbi işçi vəzifələrində işləmişdir. Şair Fikrət Sadığın "Dəniz küçəmizə gəlir" kitabı haqqında yazdığı ilk məqaləsi 1968-ci ildə hələ orta məktəbdə oxuyarkən "İşıq" qəzetində çap olunmuşdur.

Professor Zaman Əsgərli 2018-ci il avqustun 22-də infarktdan vəfat etmiş və doğulduğu Salyan rayonunda dəfn olunmuşdur.

Əsərləri
--------

1. N.Vəzirovun "Müsibəti-Fəxrəddin faciəsi". Bakı: Elm, 1985, 100 s.
2. Ədəbiyyat. Orta məktəbin X sinfi üçün dərslik. Bakı: Maarif, 1996, 432 səh. (şərikli).
3. Nəcəf bəy Vəzirov. Bakı: Şuşa, 1998, 56 səh.
4. Nağı dayı (publisistik povest). Bakı: Azərbaycan, 1998, 80 səh.
5. Əziz Mirəhmədov. Bakı: Elm, 2000, 112 səh.
6. Ədəbiyyat. Orta məktəbin X sinfi üçün dərslik. Bakı: Maarif, 2001, 328 səh. (şərikli).
7. Mirzəşəfi Vazeh. Bakı: Elm, 2010.
8. XX əsr Azərbaycan poeziyası (Tərtib, müqəddimə, qeydlər). Bakı, 2005
9. Əsgərli Z. Poetika: izahlı sözlük. Bakı: Elm, 2014, 262 s.

Filmoqrafiya
------------

1. Sübhün səfiri (film, 2012)
2. Kəminə (film, 2018)
**Zurab Ancaparidze** (12 aprel 1928, Kutaisi – 12 aprel 1997, Tbilisi) – gürcü opera müğənnisi (lirik-dramatik tenor).

Fəaliyyəti
----------

Zurab İvanoviç Ancaparidze 1928-ci il aprel ayının 12-də Gürcüstan Respublikasının Kutaisi şəhərində anadan olmuşdur. 

1952-ci ildə D.Andquladzenin sinfində V.Saradaşvili adına Tbilisi Konservatoriyasını bitirmişdir (D. Andquladzenin sinfini). Böyük Teatrda da işləmişdir (1959–1970). 

Təhsilini bitirdikdən sonra 1952-1958-ci illərdə Z.Paliaşvili adına Tbilisi Opera və Balet Teatrının solisti olmuşdur. 1959-1970-ci illərdə Moskvada Böyük Teatrın solisti kimi çalışmış, Abesalom, Quram ("Abesalom və Eqeri", "Latavra", Z.Paliaşvili), Mindiya ("Mindiya", O.Taktakişvili), German ("Qaratoxmaq qadın", P.Çaykovski), Xoze ("Karmen", J.Bize), Radames, Don Karlos ("Aida", "Don Karlos", C.Verdi), Kavaradossi ("Toska", C.Puççini) və s. tamaşalarda əsas partiyaları ifa etmişdir.

Çexoslovakiya, İtaliya, Bolqarıstan, Fransa, Kanada, Yuqoslaviya, Rumıniya və s. ölkələrdə qastrol səfərlərində olmuşdur. 

Zurab Ancaparidze 1972-ci ildə Tbilisi şəhərinə qayıtmış, V.Saradaşvili adına Tbilisi Konservatoriyasında müəllim, Ş.Rustaveli adına Teatr İnstitutunda kafeda müdiri vəzifələrində işləmişdir. 1979-1982-ci illərdə adına Tbilisi Opera və Balet Teatrının direktoru olmuşdur. 

O, 1984-cü ildə professor elmi rütbəsini almışdır. 

Zurab Ancaparidzenin səsi qrammofon vallarına yazılmışdır. Milli Kitabxananın Not nəşrləri və Səsyazmaları şöbəsinin fondunda onun səsi yazılmış qrammofon valları CD-lərə köçürülərək mühafizə olunur. Bu CD-lərdə operalardan Abesalomun ariozosu, Abesalom və Murmanın dueti ("Abesalom və Eteri" III və IV hissələr); Malxazın ariozosu ("Daisi" II hissə); Taktakişvili O. Mindiyanın iki ariyası ("Mindiya" I və II hissələr); Verdi C. Rodomesin romansı, Aida və Rodomesin səhnəsi və dueti ("Aida" I-III hissələrdən); Bize C.Yekun səhnə ("Karmen") hissələr vardır. 

O, 1961-ci ildə Gürcüstan Respublikasının "Xalq artisti", 1966-cı ildə isə "SSRİ Xalq artisti" fəxri adlarına layiq görülmüş, bir sıra orden və medallarla təltif olunmuşdur. 

Zurab İvanoviç Ancaparidze 1997-ci il aprel ayının 12-də Tbilisidə vəfat etmişdir. 

Xatirəsini əbədiləşdirmək məqsədilə 1998-ci ildə Gürcüstanda yaşadığı evə xatirə lövhəsi vurulmuş, Z.Ancaparidze Fondu yaradılmışdır.

Mükafatları
-----------

* SSRİ xalq artisti (1966)
* Gürcü SSR Dövlət mükafatı laureatı (1971)
* Professor (1983)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Анджапаридзе Зураб Иванович // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* Zourab Andjaparidze // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 482. ISBN 978-9952-441-02-4.
4. ↑  *Ancaparidze Zurab İvanoviç //Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası: 10 cilddə.- Bakı, 1976.-C.I.- S.370.*
Evdə hazırlanmış Fokatça, zeytun və göyərti ilə
**Fokatça** (it. Focaccia)-İtalyan çörəyi mənasını verən, görünüşü pizza və açıq pideni xatırladan Focaccia, köhnə çağlardan bəri balıqçılıqla dolanan Cenovalı kişiləri qarşılamaq üçün qadınların etdiyi bir növ İtalyan çörəyi. Bu çörək, zaman içində üzərinə fərqli vəsaitlər əlavə olunaraq fərqli bir nöqtəyə gəlmiş. Və Focaccia, zaman içində əvvəl Cenovadan İtalyanın ümumisinə; daha sonra da dünyaya yayılmış.

Focaccianın ən əhəmiyyətli xüsusiyyəti, yüngül və orqanik vəsaitlərdən edilir olması. zatən pizzadan ən böyük fərqi də bu. Xəmiri, içinə süd və zeytunyağı qatılmasıyla daha incə və daha yumşaq. Bir başqa bir sirri də gözləmə və bişirmə üsulu. İtalyancada söz mənşəyi 'focus' olan (atəş) Focaccia, yüksək soba atəşində qısa müddətdə, amma qüvvətli bir şəkildə bərabər olaraq bişirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Panis focacius Arxivləşdirilib 2017-07-12 at the Wayback Machine (ing.)

Həmçinin bax
------------

* Fuqas


Vikianbarda ***Fokatça*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Albert Qonzales** (1982, Kuba) — 1981-ci il doğumlu Amerikalı haker və kiber cinayətkar.

O 170 milyona yaxın bank kartının və ATMləri sındırmaqla 2005–2007-ci illərdə böyük soyğunçuluq etmişdi.

Qonzalesin ailəsi ABŞ-yə Kubadan 1970-ci illərdə mühacirət etmişdilər. Ona ilk kompüteri ailəsi 8 yaşı olanda almışdı. Cənubi Mayami ali məktəbini qurtardıqdan sonra 2000-ci ildə Nyu-Yorka köçmüş və burada 3 ay yaşamışdı. Həbs olunana qədər o, Nyu-Cersi ştatının Kerni şəhərində yaşamışdı.

Həbs zamanı o oğurladığı pulların 75000 dollarını öz ad günü şənliyinə xərcləmişdi və bildirmişdi ki, oğurladığı 304000 dollar pulu pulsayma maşını xarab olduqdan sonra əli ilə saymışdı. Qonzales lüks hotellərdə qalırdı, amma onun həyət evləri belə var idi.

Qonzalesin 3 federal məhkumluğu var:

* 2008-ci ilin May ayında Nyu-Yorkda "Dave & Busters"ə kiber-hücuma görə(məhkəmə 2009-un sentyabrında keçirilib)
* 2008-ci ilin May ayında Massaçusetsdə "TJ Max"a kiber hücuma görə (məhkəmə 2010-cu ilin əvvəlində keçirilmişdi)
* 2009-cu ilin Avqust ayında Nyu-Cersidə Heartland ödəmə sisteminə kiber hücuma görə.

Qonzales 25 Mart, 2010-cu ildə federal həbsxanada 20 il müddətində azadlıqdan məhrum edilmə cəzasına məhkum edilib.

Qonzales və onun kiber-cinayətkar heyəti ABŞ-nin CNBC kanalında yayımlanan "American Greed" serialının 5-ci seriasında göstərilmişdi.

Həmçinin bax
------------

* kiber-cinayətkarlıq
* haker
**Bednota** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə nəşr edilmiş gündəlik leqal bolşevik qəzeti. 14 sentyabr 1919-cu il tarixindən, həmin ilin 26 oktyabrına qədər fəaliyyət göstərən qəzetin cəmi 30 nömrəsi buraxılmışdır. Qəzetin məsul redaktoru Əliheydər Qarayev olmuş, qəzetdə Bakı fəhlələrinin həyatından, həmkarlar ittifaqları, fəhlə konfransı, digər fəhlə təşkilatlarının fəaliyyətindən, fəhlələrin kollektiv müqavilə uğrunda mübarizəsindən bəhs edən materiallar, Rusiya Kommunist (bolşeviklər) Partiyası Mərkəzi Komitəsinin, Kommunist İnternasionalının bir sıra rəsmi sənədləri dərc olunmuşdur. Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin qələbəsi uğrunda mübarizə aparmış, davamlı olaraq Azərbaycanın müstəqilliyi əleyhinə yönəldilmiş məqalələrlə çıxış etmiş, buna görə də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti tərəfindən bağlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  **Bednota** // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası: [2 cilddə] / baş red. Y. M. Mahmudov. — Bakı: "Lider" nəşriyyat, 2004. — I cild. — Səhifələrin sayı:  440. — Səh.: 273. — ISBN 9952-417-14-2.
**Ruysat‎** (*ərəb.* الرويسات‎) — Əlcəzairin şərqində, Uarqla vilayətind' şəhər və kommuna. Uarqla dairəsinə daxildir.

Coğrafi mövqe
-------------

Şəhər vilayətin mərkəzi hissəsinin qərbində, Böyük Səhranın şimal vahələrindən birinin ərazisində, Uarqla şəhərindən cənub-şərqdə, ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 562 kilometr cənub-şərqdə yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 138 metrdir.

Ruysat kommunası Uarqla, ƏynBəyda və Hassi-Məsud kommunaları, həmçinin Qardaya vilayətinin ərazisi ilə həmsərhəddir. Sahəsi 7331 km2-dir.

İqlim
-----

Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində çox az yağıntı düşür (orta illik miqdarı 45 mm-dir). Orta illik temperatur 22,4 °C-dir. Ən soyuq ayın (yanvar) orta temperaturu 10,8 °C, ən isti ay (iyul) 34,2 °C-dir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rouissat". GeoNames. 2019-02-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-14.
2. ↑  "Climate: Rouissat" (ingilis). Climate-Data.org. 2019-02-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-14.
**Zuvka Batur** və ya **Zavka Sabitoğlu** (1869 – 1929) — Türkistanın müstəqilliyi üçün mübarizə aparmış olan milli müqavimət hərəkatının lideri. Çinlilərin Türkistandakı zülmlərinə qarşı müqavimət göstərən önəmli rəhbərlərdən biridir.

Həyatı
------

Tanınmış alim prof.dr. Abdülvəhab Qara Zuvka Baturun əsl adının ərəbcədəki Süha sözündən gəldiyini və bu sözün Türkistan türkcəsindəki şəkli olduğunu bildirir. "Batur" ona qəhrəman, cəsur mənasında yerli millətin verdiyi ünvandır. Zuvka Batur Sabitoğlu 1866-cı ildə indiki Şərqi Qazaxıstan oblastının Zaysan bölgəsinin Kendirlik kəndində anadan olmuşdur. Zuvkanın atası Sabit molla olmuşdur. Ulu əcdadı Nurməhəmməd Hafizdir.

Ədəbiyyat sahəsində
-------------------

Zuvka Baur haqqında son illərdə Çində iki tarixi roman yazılmışdır. Onun biri Batırxan Kuşbeginin "Zuqa Batır" romanı, ikincisi 45 il həbsdə olmuş Kaçığumar Şabdanulının "Pana" romanıdır. Bir də Zuvka Batırın uşaqları haqqında yazılan Bay-Əhmət Cumabayulının "Sağınış" romanında da bu yöndə bilgilər vardır. Bunların xaricində Zuvka Batur haqqında Monqolustan, Türkiyə, ABŞ, Avropa ölkələrində tarixi və ədəbi araşdırmalar edilmişdir. 2016-cı il Zuvka Baturun anadan olmasının 150-ci ildönümü qeyd edilmişdir. Bu anma mərasimləri Türk dünyasında və Avropanın 11 ölkəsində keçirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bilinmeyen Doğu Türkistanlı kahramanlarımızdan Zuvka Batur / Bilinməyən Şərqi Türkistan qəhrəmanlarımızdan Zuvka Batur". uyghurcongress.org. 23 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 fevral 2016.
2. ↑  "ЗУҚА ҚАЖЫ – ХАЛҚЫНА ПАНА БОЛҒАН АЛТАЙДЫҢ АРЫСТАНЫ". 11 avqust 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 iyun 2016.
3. ↑  *Köptü Körgen.* "Zuvka Batur detsanı". turkcuturanci.com. 23 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "Zuvka Batır'ın doğumunun 150. yılı kutlamarı". 23 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 mart 2016.

Ədəbiyyat
---------

* Мендикулова Г. М. Исторические судьбы казахской диаспоры. Происхождение и развитие, А. Гылым, 1997;
* Benson, Linda, The Hi Rebellion, Armonk, New York, 1996.

Həmçinin bax
------------

* Osman Batur
* Şərqi Türkistan
* Qazaxlar
*"Follas Novas"*ın ilk səhifəsi
***"Follas Novas"*** (*azərb.* Yeni yarpaqlar‎) — qalisiyalı şair Rozalio de Kastro tərəfindən 1880-ci ildə yazılmış və nəşr olunmuş şeirlər toplusu.

Haqqında
--------

Əsər Kastronun Qalisiya dilində ikinci və son belə əsəri olmuşdur. Əsas şeirlər şair Simakas şəhərində yaşayarkən 1869-1870-ci illərdə yazılmışdır, amma şeirlərin çoxu 1870-ci illərdə qələmə alınmış və qəzetdə çap olunmuşdur. Bu əsər Qalisiya intibah dövründə (XIX əsr) qalisiya ədəbiyyatında ən əhəmiyyətli əsərlərdən biridir.

Şeirlər toplusu 5 kitabdan ibarətdir: *"Vaguedás"*, *"Do íntimo"*, *"Varia"*, *"Da terra"* və *"As viuvas dos vivos e as viuvas dos mortos"*.

*"Follas Novas"* Kastronun həyatını əks etdirir. Bundan əvvəl Rozalio de Kastro 1863-cü ildə *"Cantares gallegos"* adlı ilk Qalisiya dilində şeirlər toplusunu və kastilya dilində *"En las orillas del Sar"* adlı romanını yazmışdır. *"Follas Novas"*da qadına verilən qiymət və qalisiyalıların iqtisadi problemlərə görə köç etməsi tərənnüm edilmişdir. Şeirlər toplusunun son hissəsi olan *"As viuvas dos vivos e as viuvas dos mortos"* (*azərb.* Həyat pəncərəsi və Ölüm pəncərəsi‎) ərləri iqtisadi problemlər üzündən ölkəni tərk edən qadınlar haqqındadır. Əsərin önsözündə Kastro nəşriyyat işinin Kubadakı Qalisiya cəmiyyəti tərəfindən dəstəkləndiyini qeyd etmişdir.

İstinadlar
----------

* Kirsti Hooper: Writing Galicia Into the World: New Cartographies, New Poetics, s. 150. Liverpool University Press, 2011. ISBN 9781846316678.


Vikianbarda ***Follas novas*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  
Xəta: şablon boşdur

1. 1 2  Follas Novas Arxivləşdirilib 2015-06-19 at the Wayback Machine *El Libro Total*
2. ↑  Hooper, p. 18
3. ↑  Hooper p. 47
4. ↑  Hooper p.19
Topoloji izolyator – həcmin daxilində dielektrik (izolyator) olan, səthin üstündə isə elektriki keçirən xüsusi tip materialdır.Topoloji izolyatorun nümunəsi kimi çox incə (əks halda lazımi effekt alınmır) civə təbəqəsi plyonkası və əvvəlcə laboratoriyada alınmış, sonra isə təbiətdə təsbit olunmuş kavatsulit mineralı çıxış edə bilər.
Hal-hazırda dünyada multidissiplinar xarakterli elmi tədqiqatlar geniş vüsət alır. Kimya fizika və materialşünaslığın qovşağında elmi araşdırmaların ən prioritet istiqamətlərindən biri yüksək texnologiyalar üçün qabaqcıl materialların alınmasının elmi əsaslarının yaradılmasıdır. Bu materiallara topoloji izolyatorlar (Tİ), günəş enerjisi çeviriciləri üçün daha effektiv fotovoltaik materiallar və nəhayət yeni sinif yarımkeçirici-ferromaqnetiklər və termoelektriklər daxildir. Məlumdur ki, bu materialların yaradılmasında baza fazaları kimi metalların xalkogenidlərindən və onlar əsasında çoxkomponentli fazalardan istifadə olunur.
Alternativ enerji mənbələri, mülki və hərbi sənaye və həmçinin, informasiya texnologiyaları üçün yuxarıda qeyd olunan innovativ materiallar arasında topoloji izolyatorlar xüsusi yer tutur. Maddənin bu xüsusi kvant halı cəmi bir neçə il öncə kəşf edilmişdir və onların araşdırılması yüksək texnologiyalar fizikası və kimyası sahəsində hazırda ən prioritet məsələlərdən biridir (Moore. The Birth of Topological İnsulators. Nature, 464, 7286, 2010). Tİ-də elektronlar kristalın həcmində deyil səthi boyunca hərəkət etməklə kvant spin Holl effekti nümayiş etdirir. Bu halda spinləri əks olan elektronların hərəkət istiqamətləri müxtəlif olur. Kvant spin Holl effektinin bu üstünlüyü keyfiyyətcə yeni elektronikanın – spintronikanın təşəkkül tapmasına real imkan yaradır.
Topoloji izolyatorlar 1980-ci illərdə proqnozlaşdırılmış, ilk dəfə 2007-ci ildə təsbit olunmuş və həmin dövrdən aktiv şəkildə tədqiq edilir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Üçölçülü topoloji izolyatorun səthi vəziyyəti ikiölçülü elektron qazının yeni tipidir, harda ki elektronun spini impulsla əlaqəlidir, yəni spin elektronun özünün hərəkətindən asılıdır.

Tətbiqi
-------

Topoloji izolyatorlar kvant kompüterlərində informasiya daşıyıcısı kimi istifadə oluna bilər.
Nəzəriyyədə tətbiqi:

* Maqnit monopoliləri
* Mayoran fermionu
* aksion
* kvant hesablamaları
* sahənin kvant nəzəriyyəsi

Ədəbiyyat
---------

1. Абрикосов Н.Х. Банкина В.Ф. Порецкая Л.В. и др. Полупроводниковые халькогениды и сплавы на их основе. М.: Наука, 1975, 216 с.
2. Бабанлы М.Б. Юсибов Ю.А. Абишев В.Т. Трехкомпонентные халькогениды на основе меди и серебра. Баку: БГУ, 1993, 342 с.
3. Угай А.Я. Введение в химию полупроводников. М.: Высшая школа, 1975, 302 с
**Görüntünün emalı** – elektron görüntülərin maşın vasitəsilə analizi, emalı, saxlanması və əks etdirilməsi. Görüntünün emalı üç ardıcıl mərhələdən ibarətdir: giriş, emal və çıxış. Giriş (görüntünün qəbulu və rəqəmsallaşdırılması) zamanı qrafik görüntü parlaqlıq və ya rəng fərqlərini aşkarlamaq və kodlaşdırmaq yolu ilə kompüterin artıq emal edə biləcəyi ikilik kəmiyyətlərə çevrilir. Emalın növbəti mərhələsində görüntünü yaxşılaşdırmaq və onun elektron təsvirini (faylı) sıxmaq olar. Üçüncü mərhələ olan görüntünün çıxışı, emal olunmuş görüntünün hər hansı bir möhkəm daşıyıcıda (kağızda, kartonda, "plyonka"da və s.) əks etdirilməsindən (çapından) ibarətdir. Görüntülərin emalı məsələləri televiziya, kino sənayesi, CD-ROM texnologiyaları, tibb, havanın peyk xəritələrinin tərtib edilməsi, dənizlərin tədqiqi, süni intellekt, robototexnika və obrazların maşınla tanınması sahələrinin hamısı üçün səciyyəvidir.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Xarici keçidlər
---------------

* Ident Smart Studio Arxivləşdirilib 2021-04-17 at the Wayback Machine
* Bare Images Toolbox
**Görüntünün yaxşılaşdırılması** - (en. image enhancement ~ ru. улучшение изображения ~ tr. görüntü iyileştirme) – qrafik görüntünün keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması prosesi. Kompüterin displeyində görüntünün dəqiqliyinin artırılması qrafik proqramının köməyilə "əl ilə" və ya xüsusi proqram vasitələrinin köməyilə yerinə yetirilə bilər. Görüntünün yaxşılaşdırılması üsulları müxtəlifdir: açıq və tutqun sahələr arasındakı kontrastlığın yaxşılaşdırılması, rənglərin artırılması, verilən görüntü siqnalının süzgəcdən keçirilməsindəki xətaların düzəldilməsi, əyri-üyrü xətlərin hamarlanması, pozulmuş konturun yenidən çəkilməsi, eləcə də optik və ya əksetdirici avadanlığın yaratdığı təhriflərin düzəldilməsi (məsələn, monitorun eninə və hündürlüyünə müxtəlif təsvir miqyasları olduqda dairə oval şəklində görsənir).

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
**Saybalı tayı**-Ağcabədi rayonu Yuxarı Qiyaməddinli kəndi ərazisində alınmış oroqrafik obyektlərdən biri.

Toponimikası
------------

Qədim türk dillərində say sözü "daşlıq, düzənlik", "səhra" anlamındadır. Toponimin tərkibindəki balı sözü "sığınacaq", "qala" mənasındadır.saybalı tayı oronim relyef əsasında yaranan mürəkkəb toponimdir.
Saybalı şəxs adı da məlumdur. Tağıbəyli elinin saybalı adlı tirəsi də vardır.
Ağdam rayonunda Saybalı kəndi var. Vaxtilə Qərbi Azərbaycanda (Ermənistanda ) indiki Kamo rayonunda Saybalı adlı kənd olub. 1918-ci ildə azərbaycanlı əhali kənddən qovulmuş, orada Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir.1946-cı ildə kənd Sarnakunk adlandırılıb.Gəncə quberniyasının (Yelizavetpol) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indiki Sisiyan) da Saybalı kəndi vardır. 1919-cu ildə kəndin əhalisini qovub, oraya gəlmə erməniləri yerləşdirmişlər. 1946-cı ildə ermənilər bu kəndi də Sarnakunk adlandırmışlar.

Həmçinin bax
------------

Rəncbərlər

Salmanbəyli

Kor qışlaq

İstinadlar
----------

1. ↑  Nazim Tapdıqoğlu (Vəlişov) Ağcabədi Ensiklopediyası. Bakı, 2007
**Çuğundur taxtabitisi** (lat. Poeciloscytus cognatus Fieb.- ) - Buğumayaqlılar tipinin Yarımsərtqanadlılar və ya Taxtabitilər  dəstəsinə aid olan növ.

Biologiyası
-----------

Bədəninin üst və alt tərəfində asan tökülən gümüşü ağ tüklərin olması ilə fərqlənir. Rəngi qaramtıl-sarıdır. Erkəklərin bədəni altdan bütünlüklə qara, dişilərinki isə yaşıldır. Qanadüstü hissə sarımtıl boz olub, qara haşiyəlidir. Qanadları şüşə kimi şəffafdır. Bədəninin uzunluğu 3,5–5 mm-dir. Əsasən yumurta bəzən isə yetkin mərhələdə qışlayır. Payızda yumurtalarını yonca və qızıltərə bitkisinin gövdə toxumasına və yarpaq damarlarına, yazda isə çuğundur və digər bitkilərin üzərinə qoyur. Yumurtalarını kiçik qruplar halında (5-8 ədəd) bir cərgədə, bəzən isə qarışıq halda tökür. Bir dişi taxtabiti mövsümdə orta hesabla 86, bəzən isə 309 yumurta qoya bilir. Yumurtaların inkişafı 14-16 gün çəkir. Sürfələrin qışlayan yumurtalardan çıxması aprel ayında müşahidə olunur. Sürfələr bitki şirəsi ilə qidalanaraq 5 dəfə qabıq dəyişir. Onların inkişafı may ayının axırında yetkin mərhələyə keçir. Iyun ayında yetkin taxtabitilər yenidən yumurta qoyur. Bu növ şimal rayonlarında 2, cənub rayonlarında 3 nəsil verir. Taxtabitinin birinci nəsli bitkinin ilk cücərtiləri ilə qidalandığı üçün daha çox zərərlidir. Qışlayan yumurtaları dişi fərdlər avqust, sentyabr aylarında tökür. Taxtabiti ilə zədələnən bitkinin boyu zədələnməyən bitkinin boyundan 2-3 dəfə alçaq olur. Çuğundur taxtabitisi çuğundurdan əlavə kətan, soya, günəbaxan, xardal, gnəgərçək, küncüt, razyana, şüyüd, gülümbahar, pambıq, ispanaq, kök, yonca, və s. bitkilərə zərər verir. Qidalanma zamanı onların ağzından buraxdığı şirə bitkiyə zəhərli təsir edir. Bu taxtabiti çuğundur bitkisinin yarpağı və gövdəsi üzərində qidalandıqda çuğundurun kök hissəsi balaca olur, çiçəklə qidalandıqda isə toxumu zəif olur.

Yayılması
---------

Bu növə Azərbaycanın Lənkəran-Astara zonasında, Gəncə ətrafı rayonlarda və Naxçıvanda rast gəlinir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------
Üz qapağı.
**Ördək qarmağı** (*ing.* Duck Hook) — ABŞ Prezidenti Riçard Niksonun Vyetnam müharibəsi zamanı Şimali Vyetnama hədələmək üçün istifadə etdiyi əməliyyat üçün Ağ Evin istifadə etdiyi kod adı. Əməliyyat Şimali Vyetnam Paris sülh danışıqlarında Vaşinqtonun şərtlərini qəbul etmədiyi halda həyata keçiriləcəkdi. Əməliyyat Hanoy və ətrafındakı hərbi və iqtisadi hədəflərin nüvə bombası ilə darmadağın edilməsi, Hayfon limanının və digər limanların minalanmasını, Hanoy və Hayfonun xalça bombardmanına məruz edilməsi, Şimali Vyetnam əhalisinin böyük bir hissəsinin ərzaq təminatını məhv etmək üçün bəndlərin bombalanmasını, Şimali Vyetnamın şimal-şərq əlaqə xəttinə, habelə Çin sərhədindəki keçidlərə və körpülərə hava zərbələri və Vyetnam boyunca digər hədəflərə hava və qurudan hücumları əhatə edirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Zayıdzadə, Ayxan.* "Trampın dəli adam nəzəriyyəsindəki problem". AzeVoice (az.). 8 may 2020. 20 September 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2021.
2. ↑  Stone, Oliver and Kuznick, Peter, *The Untold History of the United States* (Gallery Books, 2012) p. 362 citing Seymour M. Hersh, *The Price of Power: Kissinger in the Nixon White House* (New York: Summit Books, 1983), 124

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Burr, William. (2015). *Nixon's Nuclear Specter The Secret Alert of 1969, Madman Diplomacy, and the Vietnam War[*ölü keçid*]*. University Press of Kansas. ISBN 978-0700620821
* Nina Tannenwald (2006) "Nuclear Weapons and the Vietnam War." Journal of Strategic Studies, 29:4, 675-722
Adaviyə Əfəndiyevanın çəkdiyi rəsmdə örnek
**Örnek** (krım tatar dilində "*naxış*" deməkdir) — krım-tatar milli ornamenti, krım tatarları xalqının mədəniyyətinin ən qədim nailiyyətlərindən biridir. Ornament birləşdirilmiş kiçik elementlərdən ibarətdir, elementlər əsasən bitki və həndəsi fiqurları formasındadılar və simmetrik və asimmetrik quruluşa malikdilər. Əsas simovllar çəhrayı, yaşıl, sarı və mavi çalarlarda olan çiçəklər və ağacların təsvirindən ibarətdilər.

Ornament milli geyimlər, ayaqqabılar, papaqların bəzək elementi kimi istifadə olunur, bundan başqa zərgərlik zinətləri, keramika və metal qabları, ağac məhsulları, məişət texnikası, mebel işləmələri və xalçaların bəzədilməsində istifadə olunur.

2018-ci ilin fevral ayında Ukraynanın Qeyri-Maddi Mədəni İrs Elementlərinin Milli Siyahısına daxil edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Крымскотатарский орнамент признан культурным наследием Украины". 2022-02-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-12.
2. ↑  "Минкультуры включило Крымскотатарский орнамент ОРЬНЕК до Национального перечня элементов нематериального культурного наследия Украины". 2020-02-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-12.
3. ↑  "«Код самобытности народа». Как сохраняют орнамент крымских татар". 2018-09-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-12.
**Elçilik** — Qızbəyənmədən sonrakı xalq adətidir. Elçilik əsaən qızın və ya ailəsinin haqqında məlumat yığıldıqdan sonra olur. Azərbaycan adətlərinə görə elçilik prosesi çox zəngindir. Evlilik 2 mərhələdən ibarət olmuşdur. 1-ci mərhələ. Belə ki, qızı almağa qərar verildikdən sonra ana ata və ya yaxın adamlardan kimsə qız evinə gedər qız evinin ağzını yoxlayardılar. Buna "söz alma", "hə alma deyilir". Əgər qız evinin razılığı olarsa elçilik tarixi dəqiqləşdirilir. Yox əgər qız evi razı deyilsə bu oğlan evi üçün pis olduğundan bu hadisəni gizli saxlanılması istənilir. 2-ci mərhələdə isə qız evindən hə alındıqdan sonrakı mərhələdir. Belə ki, oğlan tərəfdən ağsaqqallar, valideynlər və yaxın qohumların iştirak etdiyi böyük elçilik olur. Belə ki,onlar razılaşdıqları zamanda qız evində olurlar. Sədərək bölgəsində qızı vermək istəməyəndə bir uşaq gələnlərin ayaqqabılraını cütləyib yola tərəf çevirir. Bunun mənası "gəldiyiniz kimi gedin" deməkdir. Şahbuz, Babək, Culfa rayonlarının bəzi kəndlərində isə vəziyyətdən asılı olmayaraq çay verilir. Bu zaman elçi gələnlər "biz şirin çaya gəlmişik" deyerlər. Qız verildikdə isə şirin çay içilər. Hə cavabı alındıqdan sonra oğlanın anası qıza qırmızı yaylıq və üzük verər. Bu xalq dilində "bəlgə "adlanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Hacı Qadir Qədirzadə, Ailə və məişətlə bağlı adətlər, inamlar, etnogenetik əlaqələr
**Çatterton Tomas** (*20.11.1752, Bristol – 24.8.1770, London*) — ingilis şairi.

Həyatı
------

15-ci əsrə aid uydurma rahib Tomas Rauli adından orta əsrlər ingilis dilində balladalar (*"Mərhəmət haqqında gözəl ballada"*), poemalar (*"Turnir", "Kabuslar parlamenti", "Hastinqs yaxınlı ğındaadöyüş"*), ekloqalar, satiralar, apokrifik bioqrafiyalar və traktatlar (*"İngiltərədə boyakarlığın yüksəlişi"*) yazmışdır.

Fəaliyyəti
----------

Dram əsərlərin (*"İyela" faciəvi interlüdiyası, "Qisas"burleski 1770-ci ildə tamaşaya qoyulmuşdur*),öz dövrünün poeziyası ruhun da şeirlər və stlizasiyaların, siyasi məqalələrin müəllifidir. 1770-ci ilin aprelində Londona köçmüş, ehtiyac və X. Uolpolun onun mistifikasiyalarını ifşa etməsi gənc şairi intihara təhrik etmişdir. Bütün yazdıqları ölümündən sonra nəşr edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Alfred Tennison
* Con Milton
* Dante Qabriel Rossetti
* Elinor Farcon
* Kit Duqlas
* Persi Biş Şelli
* Redyard Kiplinq
* Sara Kolric
* Tomas Eliot
* Vilyam Morris
* Vilyam Şekspir
* Vilyam Bleyk

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  **Çatterton**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M.K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V  cild. — Səhifələrin sayı:  592. — Səh.: 460-461. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Tomas Çattertonun əsərləri
Kaura həbs düşərgəsi hadisədən bir neçə həftə öncə.
**Kaura həbsdən qaçışı** (*ing.* Cowra breakout) – 5 avqust 1944-cü ildə Avstraliyanın Kaura qəsəbəsi yaxınlığındakı həbs düşərgəsində saxlanılan yapon müharibə əsirlərinin həbsdən qaçış cəhdi. Bu, İkinci dünya müharibəsinin ən böyük həbsdən qaçış hadisələrindən biridir.

Hadisə
------

1944-cü ilin avqustunda Avstraliyanın Kaura qəsəbəsi yaxınlığında yerləşən 12 saylı həbs düşərgəsinin B bölməsində 1104 yapon müharibə əsiri saxlanılırdı. Həmin düşərgədə yaponlarla yanaşı italyan və koreyalılar da var idi. Yaponlara Cenevre konvensiyasının şərtlərinə uyğun münasibət göstərilsə də, 22-ci garnizon batalyonunun mühafizəçiləri ilə yaponlar arasındakı münasibətlər pis idi.

Yaponlar 1944-cü ilin avqustuna qədər həbsdən qaçış planları yox idi. Lakin onlar yapon müharibə əsirlərinin bir hissəsinin Hey həbs düşərgəsinə transfer ediləcəyini öyrənəndə kütləvi qaçışa cəhd etmək qərarına gəlmişdirlər.

5 avqust 1944-cü ildə, səhər saatlarında Avstraliya ordusunun personalı minlərlə yaponun səsinə oyanmışdır. Bağbanlıq ləvazimatları, beysbol çubuqları, baltalar və bıçaqlara silahlanan 1104 yapon düşərgənin hasarlarına hücum etmiş və düşərgədən qaçmışdır. Növbəti günlərdə başlayan insan ovu nəticəsində düşərgədən qaçmış 231 yapon və 4 avstraliyalı öldürülmüş, 103 yapon yaralanmışdır. Sağ qalanların bir hissəsi yenidən tutulmuş, bir hissəsi isə intihar etmişdir.

Xatirəsi
--------

1963-cü ildə Avstraliya hökuməti hadisənin baş verdiyi yerin yaxınlığında müharibə qəbiristanlığı yaratmışdır. İnsident nəticəsində ölmüş yaponların qalıqları buraya köçürülmüşdür. 1978-ci ildə Kaurada Cənub yarımkürəsinin ən böyük yapon bağı yaradılmışdır. Bağ Ken Nakacima tərəfindən dizayn edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Kodansha Encyclopedia of Japan
2. 1 2 3 4 5  "Cowra breakout". Britannica (ingiliscə). 2022-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 dekabr 2022.

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). II cild (Const–F). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 41. ISBN 0-87011-622-3. İstifadə tarixi: 8 dekabr 2022.
**Katabiens rododendronu** (*lat.* Rhododendron catawbiense) — bitkilər aləminin erikaçiçəklilər dəstəsinin erikakimilər fəsiləsinin rododendron cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Şimali Amerikanın şərq hissəsindən Virginiyadan Corciya, Tennesi və Alabamaya qədər yayılmışdır. Alleqant dağların yuxarı zolağında dəniz səviyyəsindən 2000 m hündürlükdə, xüsusilə Ketevbi çayının sahillərində rast gəlinir. Meşədə bitir və geniş kolluqlar əmələ gətirir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 2-4 m-ə qədər, həmişəyaşıl, enli, şaxələnmiş koldur. Kolun diametri hündürlüyündən çoxdur. Yarpaqları ellisvarıdan uzunsov-ellipsvariyadək, ucu küt və ya biz, bünövrəsi yumru, uzunluğu 7-15 sm, eni 3-5 sm, üstü tünd-yaşıl, parlaq və çılpaqdır. 16 cüt damarcıqlı, hamar, alt tərəfi açıq rəngli, çılpaq, saplaqlarının uzunluğu 1,5-3,0 sm-dir. Cavan yarpaqları bir az tükcüklüdür. Çiçəkləri 15-20 ədəd olmaqla möhkəm çiçək qruplarında yerləşir, diametri 12-15 sm, enli-qıfşəkillidən zəngvariyədək olur. Çiçək saplaqlarının uzunluğu 2,5-3,5 sm, vəzicikli tükcüklərlə örtülmüşdür. Kasacığı qısa, 5 ədəd, üçkünc hissəlidir. Çiçək tacının diametri təxminən 6 sm, bənövşəyi, al-qırmızı, yaşılımtıl nöqtəli, 5 enli yumru hissəlidir. Erkəkcikləri 10 ədəd, saplaqları ağ, bünövrəsi sıx tükcüklüdür. Sütuncuğu çılpaqdır. Mayın axırında-iyunun əvvəlində çiçəkləyir. Toxum və qələmlə çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

Qışadavamlı, rütubətsevəndir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Mərkəzi Nəbatat Bağında introduksiya olunmuşdur. Azərbaycanda Bakı, Gəncə, Zaqatala, Lənkəranda və b. şəhər və rayonlarda mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Tək və qrup əkinlərində istifadəsi məqsədyönlüdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Michaux A. *(not translated to la)*, Michaux, André, 1746-1803* Flora boreali-americana: sistens caracteres plantarum quas in America septentrionali collegit et detexit Andreas Michaux, Flora boreali-Americana, sistens caracteres plantarum quas in America septentrionali collegit et detexit Andreas Michaux .. (lat.). Lutetia, Argentoratum: 1803. C. 1. S. 258. 683 s. ISBN 0-665-47757-0 doi:10.5962/BHL.TITLE.50919

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q194521
* Wikispecies: Rhododendron catawbiense
* APA: 1757
* EoL: 586654
* EPPO: RHOCW
* FNA: 250065641
* GBIF: 2883047
* GRIN: 5025
* iNaturalist: 49486
* IPNI: 332124-1
* IRMNG: 11113069
* ITIS: 23714
* IUCN: 156821604
* MoBotPF: 279982
* NCBI: 257784
* Plant List: tro-12300637
* PLANTS: RHCA8
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:332124-1
* Tropicos: 12300637
* WFO: wfo-0001047069

 |
**Çuçxe Qalası** (Ümumilikdə **Kim Çen In Qalası** kimi tanınan) Şimali Koreyanın paytaxtı Pxenyanda yerləşir və çuçxe ideologiyasının ilk lideri sayılan Kim İr Sen tərəfindən adlandırılmışdır.

Arxa plan
---------

Qala Tedonqan çayının şərq sahilində və Kim İr Sen meydanı ilə üz-üzə yerləşir. Qala Kim İr Senin 70 illiyi xatirəsinə tikilmişdir. Həmçinin onun oğlu və davamçısı olan Kim Çen İrin abidənin rəsmi dizayneri olduğu deyilsədə Şimali Koreyanın keçmiş rəsmiləri öz intervyularında bu xəbərin yanlış olduğunu iddia edirlər.

170 metr (560 ft) hündürlüyündə olan abidə 25,550 qranit qəlibdən hazırlanıb və uc hissəsində 20 metr (66 ft) hündürlüyündə və 45 ton çəkiyə malik metal alov qoyulmuşdur. Lift ilə alovun aşağısında yerləşən hissəyə qədər qalxmaq və buradan bütün Pxenyanı seyr etmək mümkündür.

Qalanın birinci mərtəbəsində resepşn otaqları yerləşir və burada qalanın ideoloji əhəmiyyətindən bəhs edən video çarxlar göstərilir. Abidənin hazırlanmasında Vaşinqton abidəsindən nümunə götürülmüşdür və hündürlük baxımından çox az fərqlə onu keçmişdir. Çuçxe Qalası dünyada San Yakinto Abidəsindən sonra ikinci ən hündür abidə xarakterli sütundur.

Qala ilə birlikdə ortaq olan və qarşısında yerləşən 30 metr hündürlüyündə 3 ideoloji fiqurların hər biri əlində — çəkic (fəhlə), oraq (kəndli) və yazı (İntellektual işçi) qələmi tutmuşdur və bu klasik kommunist stilində olan obrazlar məhz sovet dövründə olan fəhlə və kolxozçu abidəsindən götürülmüşdür. Bu işarələr Koreya İşçi Partiyasının bayrağında da öz əksini tapmışdır.

* Qalanın və İşçi Partiyası abidəsinin aşağıdan görünüşü.Qalanın və İşçi Partiyası abidəsinin aşağıdan görünüşü.
* Kənardan qalanın və abidənin görünüşü.Kənardan qalanın və abidənin görünüşü.

İstinadlar
----------


1. ↑  *Coonan, Clifford.* "Kim Jong Il, the tyrant with a passion for wine, women and the bomb". The Independent. 21 October 2006. 25 September 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 October 2008.
2. ↑  *Martin, Bradly K.* Under The Loving Care of The Fatherly Leader. Macmillan. 2004. 626. ISBN 0-312-32221-6.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-11-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-05.
4. ↑  *McCormack, Gavan.* Target North Korea: Pushing North Korea to the Brink of Nuclear Catastrophe. Nation Books. 2004. səh. 59. ISBN 1-560-25557-9.
Barselonadakı Kamp Nou stadionunun panoram fotoqrafiyası (yanvar 2011)
**Panoram fotoqrafiya** — panoram şəkil çəkilməsinə əsaslanan fotoqrafiya texnikası. Panoram fotoçəkiliş sayəsində geniş bucaqlı zəngin məzmun fotoşəkildə əks olunur. Bu termin altında aşağıdakılardan hər hansı biri nəzərdə tutulur:

* geniş və hətta 180 dərəcəni aşan baxış bucağı altında çəkilmiş fotoşəkil;
* tərəflərinin nisbəti 1x2, 1x3 və daha geniş olan "uzun formatlı" adi fotoşəkil;
* müxtəlif adi və ya geniş ölçülü kadrların birləşdirilməsindən yaradılmış fotoqrafiya.

Fotoaparatı dayaq üzərinə qoyaraq və ya ştativ vasitəsilə sabit bir ox ətrafında çevirərək də 360 dərəcəlik çekiliş əldə etmək mümkündür.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Panoram fotoqrafiya*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* DMOZ-da Panoram/360° fotoqrafiya texnika və stilləri
* DMOZ-da Panoram şəkil qalereyaları
* Panoram fotokameraların tarixçəsi 1843–1994
* Stanford University CS 178 interactive Flash demo explaining the construction of cylindrical panoramas. (ing.)