recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Soen Şaku** (釈 宗演, *Şaku Soen*?, 10 yanvar 1860 və ya 1860 – 29 oktyabr 1919 və ya 1919, Kamakura, Kanaqava prefekturası) – Yaponiya buddist keşişi. Zen buddizminin Rinzay sektasına mənsub olmuşdur. O, ABŞ-də Zen buddizminə dair dərslər vermiş ilk şəxsdir.

Həyatı
------

Soen Şaku 1859-cu ildə Yaponiyanın Vakasa əyalətinin Takahama yaşayış məntəqəsində doğulmuşdur. Kiotoda yerləşən Myoşin məbədində və Kamakurada yerləşən Enqaku məbədində təhsil aldıqdan sonra Keyo Universitetinə daxil olmuşdur. 1889-cu ildə universitetdən məzun olmuş, Seylon və Hindistana səyahət etmişdir. 1892-ci ildə Enqaku məbədinin abbatı təyin olunmuşdur.

O, 1905–1906-cı illərdə ABŞ-də Zen buddizminə dair mühazirələr vermiş, ABŞ-də Zen meditasiyası təşkil edən ilk şəxs olmuşdur. 1906-cı ildə "Amerikalılar üçün Zen" adlı əsəri nəşr olunmuşdur. Yazıları 40 cild şəklində nəşr olunmuşdur.

Şagirdləri
----------

Şagirdi olmuş D.T. Suzuki onun məsləhəti ilə ABŞ-yə getmişdir. Digər şagirdi Ozuma Çikudo Almaniyada təhsil alarkən Zen buddizmi haqqında almandilli kitab yazmış, Avropada Zenə qarşı maraq oyatmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild (Sake–Temm). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 76. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 23 yanvar 2023.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| CiNii: DA04390326 · ISNI: 0000 0000 8065 6026 · LCCN: n82156133 · NDL: 00076377 · NTA: 375136290 · SUDOC: 110461940 · VIAF: 111043099 · WorldCat VIAF: 111043099 |

 |
**Maral gölü** — Kanadanın mərkəzində yerləşən göl, Saskaçevan və Manitoba vilayətləri arasında yerləşir. Böyük hissəsi Saskaçevan ərazisində yerləşir. Göl buzlaq məşəllidir. Ümumi su tutumu 60 000 km². Su səthinin sahəsi 5650 km², ümumi sahəsi 6650 km² təşkil edir. Noyabrdan iyuna qədər göl buzla örtülü olur.

Sahəsinə görə Saksaçevanın ikinci Kanadanın doqquzuncu gölüdür. Sahilləri parçalıdır. Burada 5500 kiçik adalar vardır. Şərqində Kinoosao, şimalında Broşe (Brochet), cənubunda Sauthend yaşayış məntəqələri yerləşir. Göldən Maral çayı və Çörçil çayındakı bəndlə Hudzon körfəzi oradan isə dünya okeanına çıxmaq olur. Göl Balıqçılıq üçün əlverişlidir.

Maralın cənubunda Dir buxtası yerləşir. Körfəzin uzunluğu 5 km, dərinliyi 220 metrdir. Körfəz 100 milyon il önçə bura düşmüş Meteorit nəticəsində yaranmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Word Lake Database, International Lake Environment Committee[*ölü keçid*]
2. ↑  Canadian Encyclopedia[*ölü keçid*]
3. ↑  "Canada Fishing Online". 2011-12-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-31.
**Fovo boğazı** (*ing.* Foveaux Strait ,mao. Te Ara a Kiwa). Yeni Zelandiya adalarına aid olan Styuart və Cənub adalarını ayırır. Sakit okean və Tasman dənizini isə birləşdirir. Boğazın şimal hissəsində üç buxta var: Te Uaceuae, Oreti Biç, Taumauc-Bey. Burada iri olmayan Bloff qəsəbəsi yerləşir. Boğazda Solender, Puapuke və Styuarart adaları vardır. Uzunluğu 130 km olaraq Puapuke adası ilə Styuart adası arasında yerləşir. Eni isə 14 – 50 km arası dəyişir. Ən dərin yeri 120 m-dir. Suyun istiqaməti qərbdən şərqədir. Axınların gücü 3 dəniz milinə çatır. Dənizdə güclü dalğalar və tufanlar baş verir. Boğaz kontinental şelf sərhədində yerləşir.

Tarixi
------

Boğazın şərq hissəsi ilk dəfə Ceyms Kuk tərəfindən aşkarlanır. Bu hadisə 1770-ci ilin 6 martında baş verir. O, boğazı üzüb keçmədiyindən Syuart adasını yarmada bilir. Onu ilk dəfə üzüb keçən amerikalı kapitan Ouen Folger Şmit olur. O, suiti ovu üçün əlverişli yer axtararkən boğazı aşkarlayır (1804). Kapitan boğazı Şmit adlandırır (*ing.* Smith's Strait). Sidneyə qayıtdıqdan sonra kəşfi barədə Yeni Cənubi Uels qubernatorunu məlumatlandırır və boğazın xəritəsini ona təqdim edir. Bir müddət sonra bölgədə suitinə qoyulan qadağa kəşfi yaddan çıxarır. Boğazı bəzən Fovarita adlandırırdılar. Səbəb isə bu adın Şmitin gəmisinin adı olmasıdır. 1809-cu ildə boğaz haqqında məlumat dərc edilir. Elə həmin ildən boğazın adı Fovo adlandırılır. Bu isə Yeni Cənubi Uels qubernatoru Cozef Fovonun şərəfinə adlandırılır. Bir müddət balina ovu yeri kimi məşhurlaşır. XIX əsrin sonunda isə Balina ovuna son verilir. Burada dəniz məhsuları tədarük edilir.

Mənbə
-----

* Fovo boğazı
**Sofiya Albinovskaya-Minkeviç** (pol. Zofia Albinowska-Minkiewiczow; 18 (30) noyabr 1886 və ya 1886, Klaqеnfurt – 30 iyun 1972 və ya 1971, Lvov) — Polşa, Ukrayna və Sovet rəssamı, təsvirçi və qrafika rəssamı. 1939-cu ildən Ukrayna Rəssamlar İttifaqının üzvü olur. Lvov Sovet İttifaqına birləşdirildikdən sonra Albinovskaya-Minkeviç Ukrayna Sovet Rəssamlar İttifaqına üzv olur. O, rəsmlərini qızlıq soyadı olan Sofiya Albinovskaya ilə imzalayıb. Polşalı memar Vitold Minkeviçin həyat yoldaşı olur.

Bioqrafiya
----------

Polşa generalı Julius Albinovskinin qızıdır. 1901-1906-cı illərdə hendriç Ştreblov (1901-ci ildən), Franz Hohenberq və Ferdinand Kruis (1902-ci ildən) özəl məktəblərində oxuyub. 1906-1909-cu illərdə Parisdə yaşamış, burada ilk dəfə Akademiya Kolarossidə, daha sonra İncəsənət Məktəbində (*fr.* École des Beaux Arts) təhsil almışdır. Parisdə Olqa Boznanskaya ilə tanış olur. Avropanı gəzir, Böyük Britaniya, Belçika, Hollandiya və İtaliyaya səfər edir.

1909-1912-ci illərdə təhsilini davam etdirir və Vyanada Bədii Sənətlər Məktəbində (*alm.* Kunstgewerbeschule‎) dərs deyir, sonra əbədi olaraq Lvova qayıdır. Uzun illər Lvovda Polşa Rəssamlar İttifaqının prezidenti olur, həmçinin bir çox milli və xarici sərgilərdə iştirak edir: Praqa, Paris, Nyu-York.

Rəssamın ilk işlərində (1920-ci ilə qədər) portretlər üstünlük təşkil edirdi, sonralar onun əsas maraqları müxtəlif rəngli natürmortları və dəbli interyerləri əks etdirən intim kompozisiyalar meydana gəlir. Onun rəsmləri bəzən "post-impressionizm üslubunda" çəkilmiş kimi qiymətləndirilir.

Lvovda Lıçakov qəbiristanlığında dəfn edilib.

Ədəbiyyat
---------

* Дорош А. Альбіновська-Мінкевич Софія // Енциклопедія Львова / За редакцією А. Козицького та І. Підкови. — Львів : Літопис, 2007. — Т. 1. — С. 55. — ISBN 978-966-7007-68-8.; (ukr.)
* Іваницька Л. В. Альбіновська-Мінкевич, Софія Юліанівна // Велика українська енциклопедія : у 30 т. / проф. А. М. Киридон (відп. ред.) та ін. — ISBN 978-617-7238-39-2.; (ukr.)
* Молодша Ю. І. Альбіновська-Мінкевич Софія Юліанівна // Енциклопедія сучасної України : у 30 т / ред. кол. І. М. Дзюба [та ін.] (ukr.)

Mənbə
-----

* Альбіновська-Мінкевич, Софія Юліанівна (ukr.)
* Desa Dziela Sztuki i Antyki - auction results of October 2000
* Dom Aukcyjny Ostoya - March 2001 auction results with Albinowska paintings
* Dom Aukcyjny Ostoya - September 2001 auction results with Albinowska paintings
* Polski Dom Aukcyjny Sztuka - Auction results of December 2001
* Desa Dziela Sztuki i Antyki - auction results of March 2005
* Parorama Art gallery - auction results

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  NUKAT. 2002.
2. 1 2 3 4  .
3. ↑  Личаківський некрополь (ukr.). S. 133.
**Maral fındığı**

Təbii yayılması
---------------

Qafqazda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Fındıq qədimdən qida bitkisi kimi yetişdirilir.Hündürlüyü 30 sm, gövdəsinin diametri 80 sm olan açıq-boz çətirli kol və ya ağacdır.Yarpaqları üstdən yaşıl, altdan bozumtul-yaşıl və seyrək tükcüklüdür. Şaxələrində alt yarpaqlar qısa, ellipsvari, iki cür mişardişlidir; orta və üst yarpaqları enli-tərsinə yumurtavaridir, dib tərəfləri dərin ürəkvari, zəif dilimlidir, üst tərəfi yaşıl, alt tərəfi bozumtul-yaşıl, tüklüdür, saplaqlar üzərindədir. Çiçəkləməsi fevral-mart aylarında olur, meyvəsi isə sentyabr ayında yetişir. Meyvəsi 2-5 ədədi bir yerdə çanaqcıq içərisində olur, fındığın qabığı qəhvəyi rəngdə olub, qalındır, ləpəsi xırdadır. Meyvələri çanaqcıqdan çox çətin ayrılır və bəzən də fındıqla birgə yerə tökülür. Çanaqcıq içərisində qalan toxum (fındıq) çox az cücərir. Odur ki, təbii artım zəif gedir. Hər il meyvə verir, 3 ildən sonra məhsul verməsi azalır. Oduncağı möhkəm olur, gözəl çəhrayı rəngdədir.

Ekologiyası
-----------

Meşələrin kənarında kolluqlarda, yamaclarda bitir. Kölgəyə davamlıdır və açıq, günəşli yerlərdə yaxşı inkişaf edir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Lənkəranda İşxan çayı hövzəsində yayıldığı göstərilir. Azərbaycan florasının nadir bitki növüdür. Maral fındığının əsas yayılma sahəsi, Qarabağda Xoros çayı dərəsinin yuxarı hissəsində dəniz səviyyəsindən 1200-1400 m yüksəklikdə təsvir edilmişdir.

İstifadəsi
----------

Müxtəlif xırda əşyalar hazırlanan material kimi yüksək qiymətləndirilir. Bitkinin qozalarında 65 % yağ, 16 % zülal, 3,5 % şəkər, vitaminlər vardır; konfet, halva, yağ, müxtəlif lakların istehsalında istifadə edilir.

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine
**ROXEN** və ya **Larisa Roxana Giurgiu** (*rum.* laˈrisa rokˈsana ˈd͡ʒʲurd͡ʒʲu; 5 yanvar 2000, Kluj-Napoka) — Rumın müğənni. Rumıniyanı 2021 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcək.

Həyatı
------

Roxen 5 yanvar 2000-ci ildə Rumıniyanın Kluj şəhərində dünyaya göz açmışdır. O, 7 yaşında musiqiyə olan sevgisini kəşf etdi. Roxen artıq 19 yaşında ilk mahnısı "You Don't Love Me"-ni gün işığına çıxardı. Bir sıra ölkələrdə mahnısı çox sevilirdi. İstedadlı müğənni, özünü sübut etmək üçün 2020 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinə qatılma şansını əldə etdi. O, Rumıniyanın *Selecția Națională* milli seçim turunda iştirak edərək "Alcohol You" söylədi və 1-ci yerə layiq görülərək 2020 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Rumıniyanı təmsil etmək şansı qazandı, lakin Avropa Yayım Birliyinin 18 mart 2020-ci il qərarına görə 2020 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi COVID-19 koronavirus pandemiyası səbəbindən ləğv edildi, lakin ölkə televiziyası TVR 31 mart 2020 tarixində Roxenin 2021 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində də iştirak edəcəyini bildirdi. O, Niderlandın Rotterdam şəhərində keçiriləcək 2021 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin 1-ci yarım final mərhələsində "Amnesia" mahnısını ifa edəcək.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Smith D.* Roxen: 10 facts about Romania's Eurovision 2021 singer (ing.). // *Wiwibloggs* 2021.
**Mirzə Əbdülqədir Vüsaqi** və ya **Əbdülqadir İsmayılzadə** (1865, Sayadlı, Xızı rayonu – 1914, Bakı) ― azərbaycanlı şair, yazıçı. "Şah İsmayıl", "Seyfəlmülk" opera librettolarının, "Yusif və Züleyxa", "Əli xan" və "Şahzadə İsmayıl" adlı dram əsərlərinin müəllifidir. Mikayıl Müşfiqin atasıdır.

Həyatı və yaradıcılığı
----------------------

Əbdülqadir İsmayılzadə 1865-ci ildə Xızıda Sayadlı kəndində anadan olub. Atası Molla İsmayıl Xızı kəndinin tanınmış məktəbdarlarından olub. İbtidai təhsilini əvvəl öz atası Molla İsmayıldan alıb. Bir az sonra ərəb dilinə daha ətraflı bələd olmaq üçün Quba qazısı Axund Zəkidən ərəbcə təhsili alıb. Bir müddət Xızıda atasının yerində əski üsulda məktəbdarlıq edib. Sonra 1902-ci ildə Bakıya köçmüş burada müəllimlik fəaliyyətinə davam etmişdir. Bir müddət Cəfər Cabbarlıya da dərs deyib. 1905-ci ildə "Nəşri-maarif" cəmiyyətinin açmış olduğu yeni üsul ilə iki illik pedoqoji kursuna daxil olaraq oranı bitirmişdir. Bu kursu qurtardıqdan sonra əski üsulu buraxaraq şagirdlərinə yeni üsulda dərs verməyə başlamışdır. 1908-ci ildə Bakıda fəaliyyət göstərən "Səadət" məktəbinə dəvət olunur və ömrünün sonuna kimi burada çalışır. Mirzə Əbdülqədirin "Vüsaqi" təxəllüsü ilə yazdığı şeirlər o dövrün qəzet və jurnallarında çap olunurdu. Müslüm Maqomayev "Şah İsmayıl" operasını Mirzə Qədirin "Şahzadə İsmayıl" adlı poemasının əsasında yaradıb. Mirzə qədir həm də "Şah İsmayıl" operasının liberettosunu, "Seyfəlmülük", "Yusif və Züleyxa" operalarının mətnini yazıb.  İlk iki operanı yazıb bitirsə də "Yusif-Züleyxa" və "Əli xan" operaları yarımçıq qalıb.

Mirzə Əbdülqədir Vüsaqi 1914-cü ildə Bakıda dünyasını dəyişib.

Xatirəsi və irsi
----------------

4 iyun 1937-ci ildə Mikayıl Müşfiq həbs edildikdən sonra evindən onlarla kitab, yüzlərlə əlyazma da müsadirə edilir. Sonradan həmin müsadirə olunan əsərlər "əhəmiyyətsiz" hesab olunduğu üçün 13 oktyabr 1937-ci ildə yandırılıb. Çox güman ki, həmin kitablar və əlyazmalar içində Mirzə Əbdülqədir Vüsaqinin də əsərləri məhv olub. 

Xızı şəhərində Mirzə Əbdülqədir Vüsaqi adına küçə var.

Ailəsi
------

1904-cü ildə Züleyxa İsmayılzadə ilə ailə həyatı qurub. Bu evlilikdən Mirzə İsmayılzadə, Böyükxanım İsmayılzadə, Balacaxanım İsmayılzadə, Mikayıl İsmayılzadə adlı uşaqları olub. Mikayıl Müşfiqin atasıdır.

Həmçinin bax
------------

* Mikayıl Müşfiq
* Cəfər Cabbarlı

İstinadlar
----------

1. 1 2  Qurbansoy, 2018. səh. 2
2. 1 2 3  Qurbansoy, 2018. səh. 7
3. ↑  Qurbansoy, 2018. səh. 10
4. ↑  Qurbansoy, 2018. səh. 6
5. 1 2 3  Qurbansoy, 2018. səh. 66
6. ↑  "Tarixdə bu gün: 10 avqust" (az.). trt.net.tr. 10.08.2020. 27.09.2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 06.10.2021.
7. ↑  Qurbansoy, 2018. səh. 45
8. 1 2  "Mirzə Əbdülqədir Vüsaqi" (az.). bioqrafiya.com. 07.03.2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 06.10.2021.
9. ↑  Qurbansoy, 2018. səh. 64
10. ↑  Qurbansoy, 2018. səh. 62
11. ↑  Qurbansoy, 2018. səh. 9

Ədəbiyyat
---------

* *Firudin Qurbansoy.* Mirzə Əbdülqadir Visaqi: özü və sözü (PDF). Baku. 2018. ISBN 978-9952-37-100-0. Archived from the original on 2021-10-06. İstifadə tarixi: 2021-10-06.
RJ-45 konnektoru
**RJ45** (*ing.* Registered Jack 45) — Üzərində 8 ədəd metal əlaqə nöqtəsi olan konnektor. Kompüterlər arası ünsiyyətdə və kompüterlərin yerli şəbəkə bağlanmasında istifadə edilən və ethernet olaraq adlandırılan əlaqə kabellərinin ucunda istifadə edilər.

Telefon əlaqələrində istifadə edilən və RJ11 olaraq adlandırılan konnektorun daha böyüyüdür. RJ45 Jackına kabel ilişərkən müəyyən bir standart vardır. Bu standartlar T568A və T568B olaraq adlandırılar. Bir şəbəkə üzərində kabelləmə edərkən bunlardan biri seçilər.

8 dənə kontakt vardır.

|
|  |
| **RJ45 pin** | **1** | **2** | **3** | **4** | **5** | **6** | **7** | **8** |
|
| **Pin rəngi** | ağ/narıncıağ/narıncı | narıncınarıncı | ağ/yaşılağ/yaşıl | mavimavi | ağ/maviağ/mavi | yaşılyaşıl | ağ/qəhvəyiağ/qəhvəyi | qəhvəyiqəhvəyi |
|
|  **Siqnal** | +V | – | + Data | istifadə olunmur | istifadə olunmur | – Data | istifadə olunmur | istifadə olunmur |

PinlərPinlər
FTP kabelFTP kabel

Həmçinin bax
------------

* Ethernet
* İnteqrasiya Edilmiş Rəqəmsal Şəbəkə
**Hesablama sistemi** – hərəkəti öyrənmək üçün istifadə edilən istinad (hesablama) cismi, ona bağlı koordinat sistemi və saatdan ibarət sistem.

Məsələnin həllində əlverişli hesabat sisteminin seçilməsi çox əhəmiyyətlidir. Məsələn, heliosentrik sistemdə planetlərin hərəkəti sadə qanunlarla ifadə edilir. Hesablama cisminə bağlanmış ixtiyari koordinat sisteminin (polyar, silindrik, Dekart) vəzifəsi hərəkətin fəzada konkret yerini bilməkdir. Hərəkəti zamana görə təsvir etmək üçün koordinat sisteminin müxtəlif nöqtələrində bir-birilə sinxronlaşdırılmış saatlar yerləşdirilir.

Müxtəlif hallarda maddi nöqtənin çatdığı nöqtələrin koordinatlarını ölçərək *x* (*i*), *y* (*t*), *z* (*t*) asılılığı müəyyən edilir. Bu asılılıqlar baxılan hərəkətin seçilmiş hesablama sisteminə nəzərən hərəkət tənliklərini ifadə edir.

Bütün hesablama sistemləri kinematik ekvivalentdir. Dinamika məsələlərinin həllində ətalət və təcilli hesablama sistemlərindən istifadə edilir.

İstinadlar
----------



|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (onlayn) · Treccani |
| Normativ yoxlama | GND: 4126032-6 · Microsoft: 74992021 |
**XXIV sülalə** — üçüncü aralıq dövrdə hakimiyyətdə olmuş Qədim Misir sülaləsi. Misir tarixində ən qısa müddət hökmranlıq etmiş xanədanlıqlardan biridir.

Ümumi məlumat
-------------

Üçüncü aralıq dövrdə Misirdə mərkəzləşdirilmiş dövlət yox idi. Ölkə bir neçə yerə bölünmüşdü və ayrı-ayrı sülalələr tərəfindən idarə olunurdu.

XXIV sülalənin yalnız iki fironu məlumdur. Onlar Sais şəhəri və ətraf bölgələrin hakimləri idilər. XXII sülalənin zəiflədiyi bir dövrdə Tefnaxt adlı şəxs Nil deltasının qərbini ələ keçirib, müstəqil idarə etməyə başladı. Onu stellalarda "qərbin böyük hakimi" kimi adlandırırlar. Tefnaxtın hakimiyyətini daha geniş ərazilərə yaymaq istəyi uğursuzluqla bitdi. Bu dövrdə Yuxarı Misirdə XIII sülalənin hökmdarları hakimiyyətdə idilər.

XXIV sülalə təxminən 12 il mövcud olub. Tefnaxtdan sonra Bakenranef hakimiyyətə gəldi. Memfisdə ona aid stellalar tapılmışdır. Bakenranef hökmranlığı nubiyalı XV sülalənin fironu Şebitkonun hücumu ilə sona yetdi. Saisi ələ keçirən Şebitko Bakenranefi diri-diri yandırmağı əmr etdi.

Fironlar
--------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Ad** | **Şəkil** | **Taxt adı** | **Hakimiyyət illəri** |
|
| I Tefnaxt |  | Şepsesre | e.ə. 732–725 |
| Bakenranef |  | Vahkare | e.ə. 725–720 |
|

İstinadlar
----------

1. ↑  "Egypt: the Twenty-fifth and Twenty-sixth Dynasties, Published online by Cambridge University Press".
**Ağayev Mirzə İbrahim bəy Həsən ağa oğlu** (Mirzə İbrahim bəy Səba) — şair.

Həyatı
------

Mirzə İbrahim bəy Səba 1801-ci ildə Şuşa şəhərində doğulmuşdu. İbtidai təhsilini atasından almışdı. Sonra mədrəsədə oxuyub dini və dünyəvi elmlərə yiyələnmişdi. Savadlı olduğundan dolayı "mirzə" ünvanı daşıyırdı. Müəllimliklə məşğul idi. Gözəl təbi və xətti vardı. Şeir yazırdı. Səba təxəllüsü ilə gözəl poeziya nümunələri yaratmışdı. Mir Möhsün Nəvvabyazır: "Mirzə İbrahim Həsən ağa oğlu Qarabağın Şuşa əhalisinin molla və şairlərindəndir. Onun əsli Bəyazid məmləkətindəndir. Heybətli bir kişi idi. Sənəti müəllimlik idi və yaxşı xətti var idi. On beş il bundan əvvəl yetmiş yaşında rəhmətə gedib. Təxəllüsü Səba olub. Bəzən şeir də deyirdi. Divanı yoxdur və şeirləri pərakəndədir. Bir gün mərhum arvadı Aynanın üzünü kədərli görür, vəcdə gəlib dərhal bu fərd ilə ona müraciət edir:

Ayineyi-ruyində çün oldu kədər peyda,  

Vəhm eyləgilən, oldu ahımda əsər peyda.

Təzkirəçi Məhəmməd ağa Müctəhidzadə Mirzə İbrahim bəy haqqında yazır: "Badi-Səba nəfəxatı-canfəzayi-nəsayim əfkarından xiclü münfəil olan zati-pəsəndidesifat mərhum Mirzə İbrahim ibn Həsən ağadır ki, hüsni-xətti isə hüsn sahiblərinin xəttinə tənə vurar imiş. Hüsni-təbi isə zeylən tərqim olunmuş mərhum Mirzə Həsən bəy Vəzirovun nəzmən kağızın cavabı ilə bir neçə sözlərdən mübin olur. Xülasət ül-kəlam, bu sahibi-ehtiram vücud əba ən cəddən Qazağ əhlindən olaraq, təvvəlüd edib Şuşa şəhərində. Təlim və tərbiyə gördükdən sonra axır ömrünədək bu vilayətdə müdərrislik ilə imrari-həyat edər imiş. Şişeyi-ömrü isə min iki yüz səksən altı hicrətdən keçmiş, Şuşa şəhərində daşa toxunmuş.

Mirzə İbrahim bəyin Şuşa şəhərində böyük daş otağı vardı. İkinci Rus-İran savaşında şəhərin komendantı onun evini zəbt etmişdi. Mirzə İbrahim bəy Tiflisə yazıb evini həbsdən qurtarmışdı.

Ailəsi
------

Mirzə İbrahim bəy Ayna xanımla ailə qurmuşdu. Məhəmməd bəy, Həsən bəy, Hüseyn bəy, Əli bəy, Cəfər bəy, Mehdi bəy adlı oğulları vardı. Əhməd bəy Ağayevin babası idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Mir Möhsün Nəvvab. Təzkireyi-Nəvvab. Bakı: "Azərbaycan" nəşriyyatı, 1998, səh. 96
2. ↑  Məhəmməd ağa Müctəhidzadə. Rizazül-aşiqin. Bakı: "Azərbaycan" nəşriyyatı, 1995, səh. 117

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Ağaoğlular. "Soy" dərgisi, 10 (18) 2008.
**Mirzə İsmayıl xan Mirzə Ələkbər xan oğlu Zəncani** (1849-1909)—İran ordusunun generalı.

Həyatı
------

Adyutantbası Mirzə İsmayıl xan (1849-1909) Zəncan əhalisindən olub, Mirzə Ələkbər xan adyutantbasının oğludur. O, 1883-cu ildə general rutbəsi alaraq, Nasirəddin şah tərəfindən topxanaya adyutantbası təyin edilir. O, uzun illər bu vəzifədə calısmısdır.
1889-cu ildə Zəncan və Kirmansah əhalisindən ibarət təskil edilmis alay bir muddət onun nəzarəti altında olmusdur. Bu alayda artilleriya rəisi vəzifəsini
dasıyırdı. Cox cəsur və qorxmaz insan olan general İsmayıl xan həm də savadlı və xos xəttə malik, sair təbiətli idi. 1897-ci ildə bas vermis hadisədən sonar İsmayıl xan oz məğrurluğu və cəsarəti ilə bu gun də xatirələrdə yasayır. O hadisə ilə əlaqədar məlumatlara bir cox muəlliflərin yazılarında rast gəlmək olar. Mehdi
Bamdad yazır ki, həmin il hərbi nazir, sahzadə Vəcihulla mirzə ilə Mirzə İsmayıl arasında xosagəlməz əhvalat bas verdi. Adyutantbası Mirzə İsmayıl xan hamının qarsısında sahzadənin pis əməllər sahibi olduğunu soylədi. Əmir xan sərdar ləqəbli olan Vəcihulla mirzə şahın və bas nazir Əminüddövlənin icazəsi ilə ona cubuq vurdurdu. Ismayıl xan hətta falaqqanın altında da sahzadəyə ağır sozlər deyir, təslim olmurdu, onun pis kecmisini və nöqsanlarını xatırladırdı.
Iranda Kazak briqadasının rəisi polkovnik Kosoqovski bu hadisə ilə əlaqədar yazır ki, hərbi nazirin istirakı ilə generalın, artilleriya rəisinin Qəzvinin Cere topxanasında muhakiməsi oldu. Sədaqətli topcu əsgərlər öz rəislərinin təhqir edilməsindən o qədər qəzəblənmisdilər ki, özlərini zorla saxlayırdılar. Onlar hətta maaslarından imtina edərək hərbi nazirliyin binasını tərk etmisdilər. Sərdar Əmir xanın əmri ilə Mirzə İsmayıl xan və qardası həbs olundular. Onların ayaqlarını falaqqaya saldılar, isgəncə verdilər.

Ismayıl xan II dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeninə layiq gorulmus hərbci idi. Onun qardası mirpənc (general-leytenant) Məhəmmədibrahim xanın I dərəcəli Siri-Xursid nisanı vardı.
Bu nəcib insanlara cox ağır cəza vermək istədikdə Baş nazir Əli xan Əminüddövlə mudaxilə edərək mane olmusdur. Talış xanı, onlar zindanda qaldıqları müddətdə yemək və dərman gondərmis, bu da onların tezliklə sağalmalarına cox kömək etmisdi...
Mirzə İsmayıl xan 1901-ci ildə Azərbaycana gəlmis, Təbrizdə də artilleriyanın bas adyutantı vəzifəsində calısmısdır. O, 1909-cı ilədək bu vəzifədə olmusdur. 1909-cu ilin 2 avqustunda inqilab məhkəməsində muhakimə olunaraq edam edilmişdir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------
**Sualtı əkinçilər** (*rus.* Подводные земледельцы) - Aleksandr Belyayev tərəfindən 1930-cu ildə elmi-fantastika janrında yazılmış roman.

Məzmun
------

Bir qrup xəyalpərəst SSRİ-yə valyuta cəlb etmək və okeanın bəxş etdiyi nemətlərdən istifadə etmək məqsədilə Uzaq Şərqdə sualtı təsərrüfat yaratmaq qərarına gəlir. Sankt-Peterburqdan olan alimlərin etdiyi kəşf nəticəsində hazırlanan kibrit qutusu böyüklüyündə akkumulyator sayəsində bu arzunu həyata keçirmək mümkün olur. Bu enerji mənbəyinin köməkliyi ilə oksigenin okean suyunun elektrolizi ilə alındığı ən müasir sualtı skafandr və akvalanqlar hazırlanıb. Bu kömək edir ki, uzun müddət suyun altında qalmaq mümkün olsun. Batmış yapon gəmisinin korpusundan sualtı evə dam düzəldilir. Qısa müddət ərzində sualtı sahələr, traktorlar və zavodlar yaranır. Yapon brakonyerləri ilə mübarizə üçün isə sualtı səfərbərlik elan edilir. Məsələ isə getdikcə böyüyür və yaponlar sualtı gəmi ilə hücuma keçirlər. Yapon sualtı gəmisi güclü elektromaqnit dalğası ilə məğlub edilir. Ziyankar yapon dəstəsinin başbiləni isə komunizmin tərəfinə keçən dənizçilərə görə özünü harakiri ilə öldürür.

Təsirləri
---------

Aleksandr Belyayevdən ilham alaraq onun bu *sualtı dünya* ideyasını reallaşdıranlar da tapıldı. Belə ki, 1966-cı ildə Ukrayna ərazisindəki Tarhankut adlı yarımadada bir qrup dağ mexaniki və texniki və elm adamlarının iştirakı ilə *İxtiandr-66* layihəsi reallaşdırılmağa başlandı. Qısa müddət ərzində həcmi 6 kubmetr olan sualtı evcik hazırlandı və ilkin sakinlərini bağrına basdı. İlkin sakini Aleksandr Haes adlı cərrah olmuşdur. Hadisə ictimailəşdirildikdən və mediada işıqlandırıldıqdan sonra dövlət qurumlarının və dünya ictimayətinin marağını cəlb etdi. *İxtiandr-67* adlı layihə isə Laspi körfəzində 12 metr dərinlikdə həyata keçirildi. Sakinlər bu evdə 2 həftə yaşadılar. Üçguşəli ulduz formasında hazırlanan bu ev, öncəkindən 28 kubmetrlik həcmi və 4 otaqlı olmaqla fərqlənirdi. Sualtı evdə hətta ev heyvanları da təcrübə kimi saxlanıldı. *İxtiandr-68* layihəsi də reallaşsa da, digərlərinə maraq azaldı və tədricən növbəti gələcək layihələr təxirə salındı. Buna baxmayaraq "İxtiandr" layihələri sualtı dünyanın öyrənilməsi üçün böyük təkanverici qüvvə oldu.

Mənbə
-----

* **N.İbrahimin bloqu - Aleksandr Belyaev - Sualtı əkinçilər - Александр Беляев - Подводные земледельцы**
**Tacir Pançenkonun binası** — Rostov vilayəti Konstantinovsk şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina 1910-cu ildə inşa edilmişdir. Bina Eklektika stilinə sahibdir. İki mərtəbəli bina 2002-ci il 12 dekabr tarixli 124 saylı qərarla arxitektur abidə elan edilmişdir.

Adres: 347250, Rostov vilsyəti, Konstantinovsk ş, Kartaşova küçəsi, 35

Tarixi
------

ХIХ əsrin sonları XX əsrin əvvəlləri Rosrov vilayəti Konstatinov rayonu, Konstatinov şəhəri ərazisində çoxlu sayda eklektika stilində bina inşa edilmişdir. Bu stil əsasən borokko və rokoko elementləri ilə işlənmələrə sahiddir. Üstəlik burada renessans və modern stillərinə belə rast gəlmək mümkün idi. Eklektika stilində inşa edilən binalardan biridə Kartaşova küçəsi, ev 35 ünvanında yerləşən iki mərtəbədən ibarət olan iki mərtəbəli binadır. Bina kərpiçdən inşa edilmişdir. Tikili 1910-cu ildə I gildiya taciri, kağız fabrikinin sahibi, Rostov-na-Donu şəhərinin fəxri sakinin nəvəsi İvan Stepanoviç Pançenkonun vəsaiti hesabına inşa edilmişdir. Binada qızlar real gimnaziyası və aptek yerləşirdi.

İvan Stepanoviç Pançenko ictimai xadim olmuşdur. O, II Aleksandr abidəsinin inşası üzrə Rostov şəhər dumasının komitə üzvü, Nikolayevsk şəhər xəstəxanasının inşası üzrə komitənin üzvü, Rostov şəhər dumasının üzvü olmuşdur. Tacirin vəsaiti hesabına kilsə və xəstəxanalar inşa edilmişdir. Onun həyat yoldaşı Kapitolina Semenovna Yekaterina qızlar gimnaziyasını maliyyələşdirirdi.

Binanın birinci mərtəbəsində Valentinoviçin apteki yerləşirdi. Üstəlik burada ilkin tibbi yardım göstərilirdi. İkinci mərtəbədə isə qızlar gimnasiyası qərarlaşırdı.

İki mərtəbəli bina 2002-ci il 12 dekabr tarixli 124 saylı qərarla regional əhəmiyyətli arxitektur abidə elan edilmişdir.

Təsviri
-------

Tacir Pançenkonun binası iki mərtəbədən ibarətdir. Bina kərpiçdən inşa edilmişdir. Eklektika stilinə sahibdir. Mərtəbələr arasında karniz yerləşir. Pəncərələri yarımdairəvi formaya malikdir. Binada iki giriş vardır. Onlar iki küçəyəyə açılır. Binanın yerləşdiri mövqe küncvaridir. Belə ki, onun fasadları 25 oktyabr və Kartaşeva küçlərinə açılır.

Mənbə
-----

* Дом купца Паненко
* Архитектурная память Константиновска

İstinadlar
----------

1. ↑  "Панченко Иван Степанович". 2017-03-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-15.
2. ↑  Глазычев В. Л. Архитектура. Энциклопедия. — М.: Дизайн. Информация. Картография; Астрель; АСТ, 2002. — 672 с. — ISBN 5-17-005418-1.
**Yazın ilk günləri (1929)**  — Sürrealizm cərəyanının ən məşhur nümayəndələrindən biri, ispan rəssam Salvador Dali tərəfindən çəkilmiş rəsm əsəri. Bu əsər Dalinin erkən sürrealist fəaliyyətinin ən məşhur nümunələrindən biridir. 

Görüntü təsvir olunan mühit geniş və büsbütün olaraq boz bir müstəvidir. Bu, rəssam tərəfindən sağ tərəfdə qalxıq bir şəkildə, sol tərəfdə isə sağla müqayisədə daha aşağı endirilmiş bir biçimdə təsvir edilmişdir. Əsərin mərkəzində isə müxtəlif qəribə və rəngli sürrealist görüntülər cəmlənmişdir. Dali uzaqda iki kiçik, kölgəli fiqur – balaca oğlan və onun əlindən tutmuş bir adam təsvir etmişdir. Sol tərəfdə isə stulda oturaraq arxasını bötüvlükdə mənzərəzəyə çevirmiş fiquru görmək mümkündür.

Bu əsər Dali tərəfindən həyatının yüksək dərəcədə stresli və psixoloji cəhətdən ağır olduğu dövründə yaradılmışdır. Bu zamanlar onun atası oğlunun peşə seçiminə və qeyri-adi davranışlarına görə çox məyus idi. Bu əsərdə də gördüyümüz balaca oğlan və onun yanındakı kişi fiqurlarına Dalinin sonrakı əsərlərində yenidən rast gəlmək mümkündür. Bu, onun atası ilə olan münasibətlərini yaxşılaşdırmaq arzusundan irəli gəlir. Əsərdə sol tərəfdə əyləşmiş fiqurun da, həmçinin rəssamın atasını təmsil etdiyi ehtimal olunur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  "The First Days of Spring, 1929 by Salvador Dali ([[Azərbaycan dili|*azərb.*]] Yazın ilk günləri (1929), Salvador Dali tərəfindən‎)" (*ing.* ). dalipaintings.com. 24 may 2019 tarixində arxivləşdirilib.

| ⛭Salvador Dali |
| --- |
| Rəsm əsərləri | Figeras yaxınlğında peyzaj (1910)  • Vilabertran (1913)  • Rafael boynu ilə avtoportret  (1921)  • Kabare səhnəsi  (1922)  • Luis Bunyuelin portreti  (1924)  • Rom şüşəsi və sifon  (1924)  • Çörəkli çörək qabı (1926)  • Qurğu və əl  (1927)  • Qaranlıq oyun  (1929)  • Yazın ilk günləri  (1929)  • Yaşamaq arzuları (1929)  • Yaddaşın dəyişməzliyi (1931)  • Səhər fantaziyaları  (1932)  • Masa kimi xidmət edə biləcək Delftli Vermerin ruhu (1934)  • Mey Vestin üzü (1934-1935)  • Angelus de Millenin arxeoloji əks sədası  (1935)  • Payız kannibalizmi  (1936)  • Qaynadılmış paxlalı yüngül konstruksiya  (1936)  • Morfoloji exo  (1934-1936)  • Yanan zürafə  (1937)  • Nərgizin metamorfozu (1937)  • Fillər (1948) |  |
**Ələsgər Rizvan** – Təbriz teatrının aparıcı səhnə ustalarından olub. Bəzi mətbuat səhifələrində soyadı "Rizvani" kimi yazılıb. "Təbai" təxəllüsü ilə də çıxış edib.

Həyatı
------

Ələsgər Rizvan 1909-cu ildə Qarabağın Şuşa şəhərində doğulub. Üç-dörd yaşlarında ailəsi Ağdama köçüb. İbtidai təhsilini Ağdamda alıb. Onun ürəyəyatımlı, muğam ifaçılığına uyğun gələn səsi və güclü yumor bacarığı olub. Səhnə sənətinə marağı orta məktəbdə oxuyanda başlayıb. Şaqraq və cingiltili səsini eşidən Qaflan Muradov onu özünün aktyor işlədiyi Ağdam mədəniyyət klubunun dram dərnəyinə dəvət edib. Səhnəyə ilk dəfə Üzeyir bəy Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun" operasında qız rolunda çıxıb. Sonra başqa opera və operettalarda da qız rolları oynayıb.

Ələsgər Rizvan 1923-cü ildə Ağdam şəhərinə qastrola gəlmiş məşhur opera ustası Hüseynqulu Sarabskinin hazırladığı "Leyli və Məcnun" operasında Leyli rolunu ifa edib. Məcnun rolunda isə səhnəyə Sarabski çıxıb. Operanın göstərilməsi tamaşaçılar tərəfindən yüksək səviyyədə qarşılanıb. Elə həmin gündən 1929-cu ilə qədər Ağdam teatrında opera artisti kimi səmərəli fəaliyyət göstərib. Müğənni-aktyor "Əsli və Kərəm", "Leyli və Məcnun", "Şah İsmayıl" (Müslüm Maqomayev) operalarında Kərəmin, Məcnunun və Şah İsmayılın partiyalarını ifa edib. 1930-cu illərin əvvəllərində Bakıdakı Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında məşhur sənətkarlarla birgə konsertlər verib. Muğam və təsnifləri, xalq mahnılarını ecazkar ifada oxuyub.

Ələsgər Rizvan 1930-cu illərin ikinci yarısında İrana köçüb. Tezliklə Təbrizdəki "Ariyen" dram dəstəsinin heyətinə daxil olub. Böyük sənət təcrübəsi olan Ələsgər Rizvan az müddət ərzində Təbriz teatrında opera və operetta rollarının mahir ifaçılarından sayılıb. O, öz sənətini həvəs və səylə gənclərə də öyrədib. Aktyor həm ayrı-ayrı teatr dəstələrində və həm də Dövlət Dram Teatrında Məcnun, Kərəm, Şah Abbas, Əsgər, Sərvər ("Leyli və Məcnun", "Əsli və Kərəm", "Şah Abbas və Xurşid banu", "Arşın mal alan" və "Məşədi İbad", Üzeyir bəy Hacıbəyov), Aşıq Qərib ("Aşıq Qərib", Zülfüqar bəy Hacıbəyov) rollarının mahir ifaçısı kimi ad çıxarıb və şöhrət qazanıb.

Ələsgər Rizvan teatrda işləməklə yanaşı, Təbriz dövlət xalq çalğı alətləri orkestrinin solisti idi. Bu orkestrlə Üzeyir bəy Hacıbəyovun "Koroğlu", Müslüm Maqomayevin "Şah İsmayıl" operalarında Koroğlunun və Şah İsmayılın mürəkkəb partiyalarını şövqlə oxuyub. İfa etdiyi Cahangir Cahangirovun "Təbrizim" mahnısı (sözləri M.Etimadındır) Cənubi Azərbaycanda milli himn kimi şöhrət qazanıb. Onun Leyla Möhsünpurla oxuduqları duetlər konsert proqramlarının bəzəyi kimi qiymətləndirilib.

Aktyorun yaradıcılıq salnaməsində Çoban Qəmbər ("Anamın kitabı", Cəlil Məmmədquluzadə), Sağdış ("Namus", Aleksandr Şirvanzadə), İbad ("Eşq və intiqam", Süleyman Sani Axundov), Dönməz ("Od gəlini", Cəfər Cabbarlı) kimi dramatik rollar da var.

Mənbə
-----

* İlham Rəhimli. Təbriz Azərbaycan Teatrı. Bakı: Çaşıoğlu, 2005, səh. 147–148.

İstinadlar
----------
**Əhməd Həmdi Qaraağazadə** (1893, Batumi – 1933, d. 1893; Batumi, Tiflis quberniyası, Rus imperiyası - ö. 1933, Türkiyə) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü , Müsavat və bitərəflər fraksiyasının üzvü. Bolşevik işğalından sonra Azərbaycan mühacirətinin üzvü olmuşdur.

Həyatı
------

Əhməd Həmdi bəy Acariyanın Batum şəhərində anadan olmuşdur. Daha sonra ailəsi ilə birlikdə İstanbula köçmüş, burada türk dilində təhsil almış, paralel olaraq da fransız dilini də öyrənmişdir. 1917-ci ildə İstanbuldan Bakıya gəlmiş və "Açıq Söz" qəzeti nəşriyyatında gürcü dilindən Azərbaycan türkcəsinə tərcüməçi işində işləməyə başlamışdır. Bu proses zamanı Məhəmməd Əmin Rəsulzadə ilə yaxın dostluq əlaqələri qurmuşdur. Rəsulzadə bu barədə yazırdı:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Həmdi bəyi itirdik. İsmaliyyə binasının altındakı Yıldırım mağazasının arxa dükanına sığışan "Açıq söz" idarəsini xatırladım. Həmdini ilk dəfə orada gördüm. O, Batumdan, yoxsa Tiflisdən yeni gəlmişdi. Dərhal anlaşdıq. Ruhumuza aşina və çox möhtac olduğumuz xüsusiyyətə malik bir arkadaş bulduq. "Açıq söz"ün çıxar-çıxmaz gürcü qonşularımız arasında, mətbuatında əks-səda oyandıra bilməsi ancaq Həmdi bəy sayəsində olmuşdur. Onun "İstiqlal" qəzetindəki məfkurəçilik rolu da unudulamaz. "İstiqlal" qəzetəsinin başlığı altındakı "insanlara hürriyyət, millətlərə müsavat" şüarını ilk bulub tövsiyə edən odur. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə | "|

Daha sonra Müsavat partiyasından namizəd göstərilmiş və Transqafqaziya Seyminin və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Parlamentinin üzvlərindən biri olmuşdur. Uzun müddət "İstiqlal" qəzeti üçün jurnalist kimi çalışmışdır.O, həmçinin Azərbaycan Milli Şurasının da üzvü olmuş, Aprel işğalından sonra Türkiyəyə mühacirətə getmişdir. Mühacirətdə olduğu zaman Yeni Qafqaziya jurnalında çalışmışdır.

Ölümü
-----

O, 40 yaşı olmamış Türkiyədə vəfat etmişdir. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə onun ölümünü böyük itki adlandırmaqla birlikdə, onu "mühacirətin ilk qurbanı" adlandırmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Əhməd, 2018. səh. 102
2. ↑  Əhməd, 2018. səh. 103
3. ↑  Əhməd, 2018. səh. 101

Mənbə
-----

* *Dilqəm Əhməd.* Bir ildən yüz ilə. Bakı: Teas Press. 2018. ISBN 978 9952 310 47 4.
Nyu-York şəhərindəki Sentral park görkəmli Milli Tarixi Abidədir. Nyu York şəhəri ABŞ-nin digər şəhərlərindəkilərdən daha çoxuna, 116 Milli Tarixi Abidəyə sahibdir. 
**Milli Tarixi Abidə** və ya qısaca olaraq **NHL** (*ing.* National Historic Landmark) ― ABŞ federal hökuməti tərəfindən tarixi əhəmiyyətinə görə tanınmış tikili, əsər və ya regiona verilən addır. Tarixi Yerlərin Milli Ryestirində yerləşən 80 000-ə yaxın tikili, əsər və regiondan yalnız 2 430 ədədi NHL kateqoriyasına aid edilmişdir.

Milli Tarixi Abidə Regionu və ya NHLD (*ing.* District National Historic Landmark), NHL tərəfindən tanınan və bir qrup tarixi baxımdan əhəmiyyətli binanı və ya əsəri özündə ehtiva edən regionlara deyilir.

Tarixçə
-------

9 oktyabr 1960-cı ildə, o zamankı ABŞ Daxili İşlər Naziri Fred Andrew Seatonun 92 əsəri NHL kateqoriyasında təsnif etməsini elan etməsi ilə başlamışdır. NHL təsnifatına daxil olan ilk əsərin, Ayova ştatının Sioux City şəhərində yerləşən Başçavuş Floyd məzarı və memorial abidəsi olmasına və bu qərarın 30 iyun 1960-cı ildə verilməsinə baxmayaraq, digər 91 əsərin elanı isə həmin il 9 Oktyabr tarixinə qədər siyasi səbəblərə görə təxirə salınmışdır.

ABŞ-nin Mərakeşdəki diplomatik missiyasının binası xarici torpaqlardakı ilk Milli Tarixi Abidədir.

Kriteriyalar
------------

ABŞ Daxili İşlər Naziri tərəfindən NHL olaraq seçiləcək bir əsər üçün aşağıdakı şərtlərdən biri və ya bir neçəsi tələb olunur:

* Milli əhəmiyyətli tarixi bir hadisənin baş verdiyi bir region olmalıdır.
* Tarixi əhəmiyyət kəsb edən insanların yaşadığı və ya işlədiyi yerlər olmalıdır.
* Milləti formalaşdıran və ya əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərən bəzi fikirlərlə əlaqəli ikonik bir əsər olmalıdır.
* Konstruksiya və ya tikilmiş olduğu sahədə çox vacib bir nümunəsinin olması lazımdır.
* Müəyyən bir həyat tərzini xarakterizə edən məkanlar olmalıdır.
* Əhəmiyyətli məlumatlar verən arxeoloji zonalar olmalıdırlar.
**Robinia hispida** (*lat.* Robinia hispida) — yalançı akasiya cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması:
----------------

Şimali Amerika, Virciniya, Kentukkidən Gürcüstan və Alabamaya qədər olan ərazilərdə bitir.

Botaniki təsviri:
-----------------

Hündürlüyü 5 metrə çatan, kürəvari çətirə malik, hər tərəfə çoxlu kök pöhrələri verən koldur. Ləçəklərindən başqa bitkinin bütün hissələri sərt, bir qədər uzun, qırmızımtıl-palıdı rəngdə tükcüklərlə örtülüdür. Budaqları tikansız, sarımtıl-qonur, ikiillik budaqları isə qırmızımtıl-qəhvəyi rəngdədir. Yarpaqları parlaq yaşıl rəngli, təklələkvari, 7-13 yarpaqcıqdan ibarət olub, 15-23 sm uzunluqdadır. Yarpaqcıqları dairəvi-ellips formalı, 2-5 sm uzunluqda, 1,5-3,5 sm enindədir. Qısa saplaqlıdır. Çiçəkləri çox gözəl quruluşlu, çəhrayı və ya qırmızımtıl-çəhrayı rəngdə olub, qoxusuz. 3-9 ədəd olmaqla seyrək, 7-12 sm uzunluqda salxımlara toplanmışdır. Az-az hallarda meyvə verir. Paxlası 5-8 sm uzunluqda olub, vəzili tükcüklərlə örtülüdür. May-iyun aylarından başlayaraq sentyabra kimi çiçəkləyir. Toxumla çoxalır.

Ekologiyası:
------------

Ətraf mühitin əlverişsiz amillərinə davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması:
-----------------------

Mədəni halda 1758-ci ildən rast gəlinir. Abşeron, Lənkəran, Gəncə, Bərdə, Zaqatala, Şəki və digər şəhərlərin yaşayış məntəqələrinin yaşıllıqlarında becərilir.

İstifadəsi:
-----------

Tək-tək və qrupla əkilmək üçün yararlıdır.

İstinadlar
----------

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T.S.Məmmədov

İstinad
-------

* Флoрa Aзeрбaйджaнa. т.5. 1954; Флoрa Kaвkaзa. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycan flora-sının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008;
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q894236
* Wikispecies: Robinia hispida
* AoFP: 1796
* BioLib: 218156
* Calflora: 8575
* EoL: 704088
* EPPO: ROBHI
* EUNIS: 171039
* FoC: 242344906
* GBIF: 5352221
* GRIN: 105063
* iNaturalist: 129107
* IPA: 11577
* IPNI: 517689-1
* IRMNG: 11161768
* ITIS: 26191
* IUCN: 19892296
* MichiganFlora: 1342
* MoBotPF: 280475
* NCBI: 98745
* PFI: 8594
* Plant List: ild-8995
* PLANTS: ROHI
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:517689-1
* SANBI: 350-4
* Tropicos: 13032713
* VASCAN: 5895
* WisFlora: 4822
* WFO: wfo-0000213930

 |

1. ↑  Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
**Faylaka adası** (*ərəb.* فيلكا‎) — Fars körfəzinin şimal-qərbində yerləşən ada. İnzibati cəhətdən Küveytin Əl-Asima vilayətinə daxildir. Adanın sahəsi 43 km²-dir.

Coğrafiyası
-----------

Faylaka adası materikdən 20 km aralıda yerləşir. Küveyt körfəzinin girəcəyindədir. Adanın uzunluğu 14 km, eni isə 6 km təşkil edir. Relyefi düzəndir. Adanın iqlimi ölkənin materik hissəsinə nisbətdə yumşaqdır. Faylaka adasından cənub-şərqdə Auhah, şimal-şərqdə isə Miskan adası yerləşir. Küveytin ən böyük adası olan Bubiyan adası isə ondan şimaldadır

Tarixi
------

faylakada aşkarlanan qədin sikkələr
Adada insanlar aid ilk izlər daş dövrünə aiddir. B.e.ə III minillikdə adada Dilmun adlı sivilizasiya mövcud olmuşdur.

B.e.ə IV əsrdə Makedoniyalı İsgəndəriun yürüşü zamanı yunanlar tərəfindən koloniyalaşdırılmışdır. Ada yunanların Fars körfəzində forpostu rolunu oynayırdı. Adada İkaros adlı şəhər salınmışdır. Egey dənizində də İkariya adlı ada mövcuddur. Bu ad İkar mifalogiyasın əsasən verilmişdir. Adada yunanlar iki əsrə qədər yaşamışlar.

VII–VIII əsrlərdə adada yaşayış olmamışdır.

Fransız arxeoloqları adada Artemida məbədinin qalıqlarını və qədim pul və möhürlər aşkarlamışıar. 2007-ci ilin iyununda Küveyt və Yunanıstan adada arxeoloji qazıntıların davam etdirilməsi barədə razılığa gəlmişlər. Faylaka Küveytin arxeoloji mərkəzidir. 1950-ci illərdə Geoffrey Bibbinin nəzarəti altında Danimarka qrupu tərəfindən aparılan arxeoloji qazıntılarda Fransa, ABŞ, Slovakiya, İtaliya, Yunanıstan və yaxın vaxtlarda Polşa və Gürcüstandan arxeoloqlarıda işləmişdir.

1990-cı ildə İraqın Küveytə hücumu zamanı adada 2 insan yaşayırdı. Əz-Zaur qəsəbəsi adanın şimal-qərbində yerləşir. 1990–1991-ci illərdə ada əhalisi buradan materikə qovulmuşdur. Ada isə İraq ordusu üçün poliqon məqsədi istifadə edilirdi.

Körfəz müharibəsindən sonra ada yenidən Küveytə qaytarılsa da yenədə hıərbi məqsədlər üçün istifadə edilməyə başlanılmışdır. Artıq bu dəfə burada ABŞ hərbi bazaları peyda olmuşdur.

Əhali
-----

Hazırda adad olduqca az əhali yaşayır. Onlarsa əsasən müharibədən sonra öz evlərinə qayıdanların bir qismidir.Əhali sayı 5832 nəfərdir.

İstirahət
---------

Müharibə bitdikdən sonra Küveyt şəhərinin əhalisi arasında ada məşhurluq qazanır. Belə ki, insanlar istirahət etmək məqsədi ilə adaya üz tuturlar. İstirahət növləri arasında balıq ovu, qayıqlarda gəzinti, yelkən idmanı və digər su idman növləri üstünlük təşkil edir. Adada infrastruktur zəif olsa da, Faylakada yerli turizm sənayesi inkişaf etdirməyə başlayır.

Görməli yerləri
---------------

* Antikdövrə aid İkaros və Azuk məbədləri.
* Portuqal (XVIII əsr) və britaniyalılara (XVIII əsr) aid olan limanın qalıqları.

İstinadlar
----------

1. ↑  Alexander's Gulf outpost uncovered Arxivləşdirilib 2016-01-02 at the Wayback Machine (ing.)

Mənbə
-----

* Failaka Arxivləşdirilib 2006-09-07 at the Wayback Machine (ing.)
**Aranxues konserti** (*isp.* Concierto de Aranjuez) — ispaniyalı bəstəkar Xoakin Rodriqo tərəfindən yazılmış musiqi kompozisiyası (klassik gitara və orkestr üçün solo konsert). Bu, Rodriqonun ən məşhur əsəridir və onu XX əsrin ən görkəmli ispan bəstəkarları arasında bərqərar etmişdir. Rodriqo bu konserti 1939-cu ilin yazında Parisdə yazmışdır. Konsert ilk dəfə 9 noyabr 1940-cı il tarixində Barselonada Rodriqonun əsərini həsr etdiyi ispan gitaraçısı Rexino Sayns de la Masa tərəfindən ifa edilmişdir. Orkestrə Sesar de Mendosa Lassal dirijorluq edirdi.
Konsert təl Rodriqonun ən populyar əsəri deyil, həm də XX əsrin klassiki musiqisinin ən məşhur əsərlərindəndir. Əsərin adı Rodriqonun arvadı ilə bal ayını keçirdiyi Aranxuesdəki kral sarayının bağlarına işarədir. Rodriqo əsərə XVIII əsrdə IV Karl və VII Ferdinandın hakimiyyət illərində ispan sarayında ab-havanı gətirmişdir, amma eyni zamanda Rodriqonun 1939-cu ildə yaşadıqları və düşüncələri də hiss olunur. Rodriqo və arvadı uzun müddət Kosertin ikinci hissəsinin mənşəyi barədə susmuşdular, buna görə də Adajionun 1937-ci ildə Gernikanın bombalanmasının təsiri altında yazıldığı versiyası çox populyar idi. Rodriqonun arvadı Viktoriya avtobioqrafiyasında yazır ki, Adajionun atmosferinə həm Aranxuesdəki bal ayı haqqında xatirələr, həm də Viktoriyanın uğursuz birinci hamilələliyi ilə əlaqəda Rodriqonun ruhi vəziyyəti təsir eləmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  BBC Radio 4, 20 Oct 2009, The Sound of Magnolias. Irma Kurtz investigates Spanish composer Rodrigo’s Concerto de Aranjuez. (Downloadable audio documentary)
**Əliyev Əkbər Bayram oğlu** (4 yanvar 1950, Qaracalar, Qardabani rayonu) — Azərbaycan alimi.

Həyatı
------

Əkbər Əliyev 1950-ci ildə Gürcüstan Res. Qardabani rayonunun Qaracalar kəndində anadan olmuşdur. Ailəlidir. 3 övladı var.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Elmi rütbəsi- professor

İxtisasın adı- Diferensial tənliklər

***Namizədlik dissertasiyasının mövzusu:***

Evolyusion tənliklərin və xüsusi törəməli hiperbolik tənliklərin həllərinin asimptotikası

***Doktorluq dissertasiyasının mövzusu:***

Hiperbolik operatorlar üçün qlobal həll olunan məsələlər

Çapdan çıxmış elmi əsərlərinin ümumi sayı- 150

xaricdə çıxmış elmi əsərlərinin sayı- 50

**Əsas elmi nailiyyətləri**

* Qeyri-xətti hiperbolik operatorlar üçün birtərəfli məsələlərin qlobal həll olunması şərtlərini müəyyən etmiş.
* Yarımxətti hiperbolik tənliklər sisteminin və psevdohiperbolik tənliklərin qlobal həll olunması üçün Fucita tipli kriteriyalar müəyyən etmişdir.

Seçilmiş Elmi Əsərləri
----------------------

Глобальная разрешимость задачи Коши для одного класса систем полулинейных гиперболических уравнений. //Funksiyal nəzəriyyəsi və harmonik analizin problemləri. Akademik İ.İ.İbrahimovun 100-illik yubileyinə həsr olunmuş beynəlxalq konf.materialları.-Bakı 2012.- s.11/ Казимов А.А.
Existence, non-existence and asymptotic behavior of global solution to the Cauchy problem for systems of semilinear hyperbolic equations with damping terms. // Nonlinear Anal.: Theory, Meth. and Appl.- 2012, vol.75, No.1.- p. 6130–6143./ Kazimov A.A.

Глобальная разрешимость задачи Коши для полулинейных гиперболических уравнений с диссипацией и анизотропной эллиптической частью. // Доклады Академии Наук.- 2013, № 3т.448.- стр.255–257/ Казимов А.А.

Движение флотирующей жидкости в неограниченном бассейне./ // "Riyaziyyat və informatikanın aktual problemləri"H.Əliyevin anadan olmasının 90 illik yub. həsr olunmuş beynəlxalq konf.tezisləri Bakı, may 29–31, 2013.- p. 119/ Мамедзаде К.С.

Global existence, asymptotic behavior and blow-up of solutions for Cauchy problem for the coupled Klein-Gordon equations with damping terms. // Book of Abstr. IV international conf. of the Georgian Mathematical Union dedicated to the 110th annivers.of birth.of V.Kupradze/ Tbilisi- Batumi 9–15 Sept. 2013.- p. 89.

Digər fəaliyyəti
----------------

Azərbaycan Texniki Universiteti, Riyazi analiz kafedrasının professoru

Əsas iş yeri və ünvanı
----------------------

AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutu, AZ1141, Azərbaycan Respublikası, Bakı ş. B.Vahabzadə küç. 9 

### Vəzifəsi

Diferensial tənliklər şöbəsinin müdiri

İstinadlar
----------
**Ecnephias** — İtaliyanın Potensa şəhərində yaradılan metal musiqi qrupu.

Haqqında
--------

Qrup 1996-ci ildə qrupun vokalisti və gitaristi Mancan (Ecnephias, Abbas TAETER, Saturnalia Nox, Old Nick) tərəfindən quruldu. Daha sonra qrup 2005-ci ildə "November" adlı demo albomu buraxdı. Bu albomdan sonra qrup Nekromantik Records şirkəti ilə müqavilə imzaladı. 2007-ci ildə "Domíníum Noctís" adlı ilk debüt studiya albomunu çıxartdı. 2008-ci ildə isə qrup EP "Haereticus" adlı albomu çıxartdı.

Daha sonra qrup Code666 Records albom şirkəti ilə müqavilə imzaladı. 2010-cu ildə "Ways of Descention" və 2011-ci ildə isə Scarlet Records albom şirkəti ilə müqavilə imzalayaraq "Inferno" adlı albomlarını buraxdı. 

5 avqust 2012-ci ildə qrup özünün yığma "Cold Winds from Beyond" adlı albomunu buraxdı.

1 iyun 2013-cü ildə "Necrogod" adlı 6-cı albomları buraxıldı.

Qrup üzvləri
------------

### İndiki üzvləri

* Mancan - Vokal, Gitara
* Sicarius Hells - Klaviş, piano
* Nikko - Gitara
* José Miguel Mastrizzi - Bas gitara
* Demil - Zərb alətləri

### Keçmiş üzvləri

* Namgyal - Bas (1996-1997)
* Atlos - zərb alətləri (1996-1997, 2006-2007, 2009-2010)
* Akeron - Gitara (1996-1997, 2009-2010), Bas (2006-2007)
* Valkyrie - Gitara (2004-2006)
* Toru - Bas gitara(2008-2009)
* Antonio Donadeo - Zərb alətləri (2008-2009)
* Aran Morion - Bas gitara (2009-2010)

Diskoqrafiya
------------

Demolar
* November (2005)

Studio albomlar
* Domíníum Noctís (2007)
* Ways of Descention (2010)
* Inferno (2011)
* Necrogod (2013)

EP-lər
* Haereticus (2008)

Yığma albomlar
* Cold Winds from Beyond (2012)