recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Şəkil 1.Planetar ötürmənin sxematik təsviri
**Planetar dişli çarx ötürməsi**- bir mərkəzi ulduz çarxının oxu ətrafında fırlanan bir neçə dişli çarxdan ibarət olan mexaniki sistemdir (şəkil 1). Dişli çarxlar aparıcı bəndlə (1) birlikdə saxlanılır. İlişmədə mütəhərrik oxlu dişli çarx satellit adlanır (2). Aparıcı çarxın oxuna əsas ox deyilir. Satellitlərlə təmasda olan, əsas oxla tuşoxlu olan dişli çarxlara mərkəzi dişli çarxlar deyilir (1, 3). Əsas oxla üst-üstə düşən, yükü qəbul edən bənd əsas bənd adlanır. Əsas bəndlərdən hər üçü 2, 3 və 4 ilişmədə iştirak edərsə, belə ötürmə diferensialdır. 
Adətən planetar ötürmədə iştirak edən dişli çarxlar radial qüvvəni kompensasiya etmək məqsədilə xarici səth boyunca bərabər paylanır. Bu ötürməni quraşdırmaq üçün mərkəzi çarxların dişlərinin cəminin satellitin sayına nisbəti tam ədəd olmalıdır.

Planetar ötürmədə dişlərin yüklənməsi adi silindrik dişli çarxlarda olduğu kimi hesablanır. Bu ötürmənin aşağıdakı üstün cəhətləri vardır:

* Ümumi güc satellitlər arasında bölüşdürüldüyündən ötürmənin ölçüsü kiçik, ötürmə ədədi isə böyük alınır.
* Ötürmə səlis və səssiz işləyir.
* Valların dayaqlarına yük az düşür və bu səbəbdən f.i.ə. yüksək olur.

Çatışmayan cəhətləri isə bunlardır: 
\*Hazırlanması və yığılmaıs yüksək dəqiqlik tələb edir.
\*Ötürmə əmsalı böyüdükcə f.i.ə aşağı düşür.

Planetar ötürmədən avtomobil, traktor, dəzgah və cihazların differensialları, güc ötürmələrin reduktorları və sürət qutularında geniş tətbiq olunur.

Traktorda istifadə edilən planetar dişli çarx
Planetar ötürmələrdə ötürmə ədədi Villis üsulu ilə tapılır. Bu üsul mexanizmə bütünlükdə aparıcının bucaq sürətinə bərabər və onun əksinə yönəlmiş bucaq sürəti verməyə əsaslanır. Aparıcı bənd (h) hərəkətsiz olmaq şərtində, mərkəzi çarxların bucaq sürətlərinin ötürmə nisbəti belə tapılır:

{\displaystyle n\_{1}-i\_{0}\cdot n\_{2}-(1-i\_{0})\cdot n\_{S}=0}.
Burada:

{\displaystyle i\_{0}={\frac {n\_{1}}{n\_{2}}}}.

Mənbə
-----

* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 423 s.
**Zod aşırımı** — Göyçə mahalı və Kəlbəcər rayonunu birləşdirən aşırım.Zod dağ aşırımı Zəngəzur silsiləsinin şimalinda, şərqi Göyçə silsiləsindədir. Hündürlüyü 2365 m. Tərtər çayının hövzəsindən Göyçə gölü hövzəsinə yol buradan keçir.

Məzmun
------

Dağlıq Qarabağın şimalını Ermənistanla birləşdirən Zod aşırımı özünəməxsus yerdir.

Geomorfologiyası
----------------

Şahdağ silsiləsinin cənub-şərqdində, Konqur zirvəsi (3043 m) ilə Kəmərqaya zirvəsi (3008 m) arasəndan keçərək, enlik istiqamətində Ermənistan Respublikası əarzisndəki Zod kəndinə enir. Keçidin mütləq yüksəkliyi 2200 m-dir. May-sentyabr aylarında hər cür nəqliyyat vasitələri üçün açıqdır. Qış dövründə isə xüsusi hazırlıqlı nəqliyyatdan istifadə olunur. Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonu ərazisindəki Dəmirçidam yaşayış məntəqəsinə 6 km-ə qədər məsafə qət edilməlidir. Aşırıma hər iki tərəfdən hərəkət istiqaməti şay dərəsi boyu (Levçayın qolu) olduğundan su ehtiyatı kifayət qədərdir. Yaxın ətraıənda intensiv məskunlaşma var (müxtəlif növ mədələnlərlə əlaqədar salınmış kiçik qəsəbələr).

Oronimi
-------

Oronim Azərbaycan dilində və onun dialektiarinda "iti uclu", "takabbürlü", "möhkəm" mənalarında işlənilən zod sözündəndir. Qədim Azərbaycan torpaqları olan keçmiş Basarkeçər (indiki Vardenis) rayonunda Zod adlı kənd var.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Fərhad MƏMMƏDOV.* "RUSİYALI BLOGGERİN QARABAĞDAN İLGİNC SƏFƏR QEYDLƏRİ". musavat.com. 3 Noyabr 2012. İstifadə tarixi: 4 iyul 2016.
2. ↑  Zod aşırımı // Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. II cild. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. 304. ISBN 978-9952-34-156-0.

Xarici keçidlər
---------------

* "Zod aşırımı". www.youtube.com. İstifadə tarixi: 16 oktyabr 2021.
* "Zod aşırımı". mapcarta.com. İstifadə tarixi: 16 oktyabr 2021.
* "Kəlbəcər, Zod aşırımı, Söyüdlü yaylağı". www.youtube.com. İstifadə tarixi: 16 oktyabr 2021.

Həmçinin bax
------------

* Zod
* Kəlbəcər döyüşü
**Səadətyar xan Təhmasibqulu xan oğlu Rəngin** (1757 – 1835, Lakhnau, Britaniya Hindistanı) — Azərbaycan əsilli urdu şairi.

Həyatı
------

Azərbaycan xalqının Hindistanda yaşayıb yaratmış oğullarından biri şair Səadətyar xan Rəngin (1767-1835). Atası, Təhmasibqulu bəy, xan Etiqat Cəng Nadir şah Qırxlı-Avşarın ordusuyla Hindistana getdi. Orda ordu başçısı oldu. Müqiməddövlə ləqəbini daşıyırdı.

Rəngin, həyatının çoxunu Böyük Moğollar imperiyası şahzadəsi Mirzə Süleyman-Şukuhun xidmətində Luknovda keçirdi. Türk dilində yaradıcılığı, çalışmaları, "Nişab-i Türki"  adında bir Türk-Urdu lüğəti və Məcmuai-Rengində bir neçə sətiri əhatə edir.

Cürət, İnşallah xan İnşa, Rəngin və daha çox Dehlili şair Lakhnova gəldikdən sonra, fikir, dünyəvi görüş və yaşayış etibariylə Lakhnovlu olmuşdular.

Əsgəri meydanda alanda heç bir təsiri olmayan və tamamilə ingilis müstəmləkəsi altına girən, ancaq iqtisadi cəhətdən yaxşı, sosial və siyasi açıdan sükunətin və əmniyətin hakim olduğu Laknovda nəvvablar, soylular və xalq, özlərini
zövq və əyləncəyə vermiş; dünyəvi istək və arzularını, ola bildiyincə yerinə yetirmişdilər.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Hindistanda yaşayıb-yaratmış Azərbaycan aydınları, Bakı: Mütərcim, 2014, 322 səh.

İstinadlar
----------

1. ↑  Blumhardt: Cataloque of the Hindustani Manuscripts. 106.
2. ↑  Hofman: Turkish Literature. Cilt 5. 108.

Həmçinin bax
------------

* Hindistan ədəbiyyatı

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şair** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Nəğmələr** – Azərbaycan ədəbiyyatında lirik növün ən qədim janrlarından biridir. Məzmunca bir neçə növü vardır: əmək nəğmələri, mərasim nəğmələri, mövsüm nəğmələri, qəhrəmanlıq nəğmələri. Əmək nəğmələrinin ilk nümunələri qədim insanların birgə əmək prosesində yaranmışdır. Holavarlar və sayaçı sözləri əmək nəğmələrinə daxildir. Holavarlar cütçülük və əkinçiliklə, sayaçı sözləri isə qoyunçuluqla bağlı yaranan nəğmələrdir.

Qara kəlim aranda,  

Çıxar gün qızaranda.  

Xodaq murada çatar,  

Kəlindən bar alanda. (Holavar)  

Nənəm, a ağbaş qoyun,  

Qarlı dağlar aş, qoyun.  

Yağından plov olar,  

Quyruğundan aş, qoyun. (Sayaçı sözü)  

Mərasim (məişət) nəğmələri insanların məişəti və dünyagörüşü ilə bağlıdır. Toy mərasimlərində oxunan nəğmələr də mərasim nəğmələridir. Mövsüm nəğmələri daha çox qışın bitməsi və Yeni ilin – Novruzun gəlişi ilə bağlıdır. Qəhrəmanlıq nəğmələrinə, əsasən, Koroğlu, Qaçaq Nəbi haqqında yaranan nəğmələr daxildir.

Mənbə
-----

* Bədii ədəbiyyat, ədəbiyyatşünaslıq və onun sahələri Arxivləşdirilib 2008-01-23 at the Wayback Machine
* Şifahi xalq ədəbiyyatı Arxivləşdirilib 2011-08-07 at the Wayback Machine
* Asif Hacılı. Bayatı poetikası. B. 2000[*ölü keçid*]
* Azərbaycan türklərinin xalq yaradıcılığı
**Akif Bakıxanov** (1933, Bakı – 2020, Bakı) — musiqiçi.

Həyatı
------

Bakıxanov Akif Məmmədxan oğlu 1933-cü ildə Bakı şəhərində musiqiçi ailəsində anadan olub. Məşhur Bakıxanovlar ailəsinin yaxın dostu dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəyovun məsləhəti və təşəbbüsü ilə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının nəzdindəki (indiki Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbi, 1940-cı il) 10 illik musiqi məktəbinin skripka sinfinə qəbul olunur. Onun ixtisas müəllimi Üzeyir Hacıbəyovun dəvəti ilə Xarkov şəhərindən Bakıya gələrək, Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında skripka sinfi üzrə müəllim işləyən Nison İliç Simberov olub. Görkəmli incəsənət xadimlərimizdən Ə.Bədəlbəyli, C.Hacıyev, Ç.Hacıbəyov, Ə.Həsənov, T.Bakıxanov və başqaları onun yetirmələridir.

Akif Bakıxanov bir solist kimi görkəmli bəstəkar Qara Qarayevə həsr etdiyi viola ilə simfonik orkestr üçün "Konsert-vokaliz"i müvəffəqiyyətlə ifa edib və həmin ifa hazırda qızıl fondda saxlanılır.

A.Bakıxanov rus, Qərbi Avropa bəstəkarları ilə yanaşı, Azərbaycan bəstəkarlarının kamera-instrumental əsərlərini də ifaçılıq proqramına daxil edib. Tofiq Bakıxanovun viola və fortepiano üçün 1 saylı sonatasının və bəstəkarın "Elegiya" əsərinin ifaçısıdır.

1950-ci ildə o, Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasına viola üzrə dosent Qrosmanın sinfinə təyin olunur və 1955-ci ildə oranı əla qiymətlərlə bitirir. Oxuduğu dövrdə müxtəlif proqramlarla tez-tez uğurlu çıxışları olur.

Akif Bakıxanov 57 ildir ki,Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Orkestrində işləyir. 35 il orkestrin Viola qrupunun konsertmeysteri vəzifəsində çalışıb. 1951-ci ildə həmin orkestrin baş dirijoru və bədii rəhbəri Moskva Konservatoriyasının professoru Leo Qinzburq tərəfindən orkestrin tərkibinə qəbul olunub. Sonralar Maestro Niyazinin rəhbərliyi ilə nəinki respublikada, eləcə də keçmiş SSRİ-nin bir çox respublikalarında, xarici ölkələrdə qastrol səfərlərində iştirak edib. Daha sonra maestro Rauf Abdullayevin rəhbərliyi ilə fəaliyyətini davam etdirib, xidmətlərinə görə respublikanın əməkdar artisti adına layiq görülüb, dəfələrlə respublikamızın və keçmiş SSRİ-nin bir sıra fəxri fərmanları və medalları ilə təltif olunub.

1955-ci ildən 1985-ci ilədək Asəf Zeynallı adına Azərbaycan Dövlət Musiqi Texnikumunda və respublikanın bir neçə musiqi məktəblərində viola aləti üzrə ixtisas müəllimi kimi çalışıb.
Akif Bakıxanov simfonik orkestrdə işlədiyi vaxtdan dünyanın bir çox ölkələrində – ABŞ, Fransa, Almaniya, Türkiyə, Avstriya, keçmiş sovet respublikalarında qastrol səfərində olub. Dünyanın görkəmli dirijorlarından M.Rostropoviç, L.Qiuzburq, Kondraşin, Zanderlinq, Maestro Niyazi və Rauf Abdullayevin rəhbərliyi ilə konsertlərdə iştirak edib.5 dekabr 2020-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

Mənbə
-----

* Mədəniyyət qəzeti.- 20.12.2008.

Həmçinin bax
------------
**Nəşə Təbrizi** (XVII əsr, Təbriz – 1775, Təbriz) — XVIII əsrdə Təbrizdə doğulub yaşamış azərbaycanlı şair. O, həm də Nadir şahın saray şairi olub.

Haqqında
--------

Əbdürrəzzaq Nəşə Təbrizi XVII əsrin sonunda Təbriz şəhərində anadan olub. Qaraqoyunlu Cahanşahın nəslindən olub. Nadir şahın yürüşlərində iştirak edib.

Yaradıcılığı
------------

Nəşə Təbrizi Nadir şahın saray şairi olub. Azərbaycan və fars dillərində qəzəllər yazırdı. Saib Təbrizinin davamçısı, "hind üslubu"nun nümayəndəsi olub. Bir çox qəsidələri Nadir şahın göstərişi ilə müəyyən tarixi hadisələrə həsr edilib.  1743-cü ildə Nadir şah İmam Əlinin İraqın Nəcəf şəhərində olan türbəsinin günbəzini bərpa edərək minarəsi ilə birgə qızıllayanda şair Azərbaycan türkcəsində bu hadisəyə şeir həsr edir. Həmin şeiri türbənin əsas qapısının üstündə həkk ediblər.

Şairin divanı Topqapı Sarayı Muzeyində saxlanılır. 1763-cü ildə köçürülmüş bu divanda onun Azərbaycan türkcəsində 3 qəsidə, 6 qəzəl ümumilikdə isə 128 beyt var.

Ölüm tarixi ilə bağlı bəzi fikirlər olsa da Məhəmmədəli Hüseyni və Məhəmməd Əmin Riyahiyə görə Nəşə Təbrizi 1775-ci ildə Təbrizdə dünyasını dəyişib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Kərimov, 2020. səh. 43
2. ↑  "Nəşə Təbrizinin divanının surəti əldə edilib" (az.). science.gov.az. 5 sentyabr 2018. 21 oktyabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 iyun 2022.
3. 1 2 3  Kərimov, 2020. səh. 44
4. ↑  *Cavad Heyət.* Azərbaycan ədəbiyyatına bir baxış. Bakı. 1993. səh. 87.
5. ↑  *Tourkhan Gandjeï.* The turkish inscription of kalät-i nadiri. 69. Vyana: Department of Oriental Studies, University of Vienna. 1977. səh. 45-53. 2022-06-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-06-28.
6. ↑  *Rəhimova Aybəniz.* Qulam Məmmədli təzkirəsi. Bakı: Elm və təhsil. 2012. səh. 434.

Ədəbiyyat
---------

* *Paşa Kərimov.* XVIII əsr azərbaycan şairi Nəş’ə Təbrizi və onun türkdilli ədəbi irsi. Bakı. 2020.

* *Paşa Kərimov.* Nəş’ə Təbrizi (PDF). Bakı. 2023.
**Akiba məbədi** (秋葉神社, *Akiba-cinca*?) və ya **Akihabara məbədi** – Yaponiyanın Tokio şəhərinin Tayto rayonunda yerləşən şintoist məbədi. Akihabara bölgəsinin adı bu məbədin adından yaranmışdır.

Tarixi
------

1869-cu ildə Tokionun şimal-qərb ərazisində baş vermiş böyük yanğınlar İmperator Meycinin anası Eyşonu narahat etmiş və 1870-ci ildə bu məbəd tikilmişdir. Məbədin ilk adı **Çinka məbədi** idi. Məbəd alovun kamisi olan Akibaya həsr olunmasa, məbədin məqsədi gələcəkdə baş verə biləcək yanğınların qarşısını almaq olduğu üçün onunla əlaqələndirilmişdir.

1888-ci ildə Akihabara stansiyasının tikilməsindən sonra məbəd indiki yerinə – Taytoya köçürülmüşdür. 1930-cu ildə isə məbədin adı rəsmi olaraq Akiba məbədi olaraq dəyişdirilmişdir. 1945-ci ildə İkinci dünya müharibəsi zamanı məbəd məhv olmuş, 1947-ci ildə isə bərpa olunmuşdur.

Populyar mədəniyyətdə
---------------------

2009-cu ildə buraxılmış *"Steins;Gate"* franşizində əsas personajlarından olan Luka Uruşibaranın yaşadığı və bəzi vacib hadisələrin baş verdiyi Yanaqibayaşi məbədinin real həyatda bu məbəddən təsirlənərək yaradıldığı iddia olunur.

Qeydlər
-------

1. ↑  Əslində Yanaqimori məbədidir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "秋葉神社(松が谷)". Jinja Tokyo Lovers (yaponca). 17 mart 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 mart 2023.
2. ↑  "Yanagibayashi shrine there is Rukako". Anime Culture (ingiliscə). 17 mart 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 mart 2023.
3. ↑  "Top 7 Steins;Gate Real Life Locations in Tokyo". Otaku in Tokyo (ingiliscə). 4 mart 2020. 23 mart 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 mart 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* 

* Vikianbar Vikianbarda **Akiba məbədi (Tayto)** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Yemişan kəpənəyi** (*lat.* Aporia crataegi) — buğumayaqlılar tipinin kəpənəklər və ya pulcuqluqanadlılar dəstəsinin baramasarıyanlar fəsiləsinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Yemişan kəpənəyinin qanadları ağ, onun damarları isə qonur-qəhvəyi rənglidir. Yumurtaları qırmızı-sarı rəngli, saplaqlı, 1,5 mm uzunluqda olur. Tırtılın bədəni uzun tüklü olmaqla qaramtıldır. Bel hissəsində narıncı-qəhvəyi rəngli üç qara zolaq uzanır.

Həyat tərzi
-----------

2 və 3-cü yaş tırtılları sapla bir- birinə bağlanan, yarpaqlardan düzəldilmiş yuvalarda qışlayırlar. Belə yuvalar ağacın kiçik budaqlarından sapla asılmış olur. Hər yuvada 25-30 ədəd tırtıl qışlayır. Yazın əvvəllərində, qış yuvasından çıxan tırtıllar, ağacların tumurcuqlarının içərisini, sonra isə çiçək, qönçə və yarpaqları ilə qidalanırlar. Bəzi illərdə kütləvi çoxalma dövründə, olduqca ciddi ziyan vururlar (70-75%). Hətta bəzək ağacları tamam çılpaqlaşır. Dekorativ meyvə ağaclarının çiçəklənməsi qurtarana yaxın və meyvə başlanğıcı əmələ gəldiyi dövrdə tırtıllar ağacların gövdə və budaqları üzərində pup halına keçirlər. 10-12 gündən sonra puplardan kəpənəklər çıxır.

15-18 gün keçdikdən sonra kəpənəklər cütləşir və yumurta qoymağa başlayırlar. Dişilər yumurtalarını yarpağın üst tərəfinə, topa halında yerləşdirirlər və hər topada 25-30 yumurta olur. Hər dişi fərd 200-300-dək yumurta qoyur. 10-15 gündən sonra yumurtalardan tırtıllar çıxmağa başlayır. Yemişan kəpənəyi ildə bir nəsil verir.

Yayılması
---------

Rusiya, Azərbaycan, Qafqaz, Moldova, Ukrayna, Yaponiya, Koreya, Şərqi Avropa.

Ədəbiyyat
---------

* E.F.Səfərova. Abşeronda bəzək bitkilərinə zərərverən cücülər, onların biotənzimlənməsində entomofaqların rolu (Dissertasiya). Bakı, 2013

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q811483
* Wikispecies: Aporia crataegi
* BioLib: 51331
* BOLD: 82244
* EoL: 171404
* EPPO: APORCR
* EUNIS: 91153
* Fauna Europaea: 440897
* Fauna Europaea (new): 523a53f2-a58d-42a4-ade6-dec7f2e55a5b
* Fossilworks: 292592
* GBIF: 1920218
* iNaturalist: 61295
* IRMNG: 11234729
* LepIndex: 173191
* LoB: 5490
* MycoBank: 454234
* NBN: NHMSYS0000501147
* NCBI: 129397

 |
**Akiba məbədi** (秋葉神社, *Akiba-cinca*?) – Yaponiyanın Şizuoka prefekturasının Şuçi rayonundakı Akiha dağında yerləşən şintoist məbədi. Məbəd alov kamisi Kaqutsuçiyə həsr olunmuşdur.

Haqqında
--------

Məbəd və dağın adı yapon dilində eyni kancilərlə yazılsa da, dağ "Akiha", məbəd isə "Akiba" adı ilə tanınmışdır.

Məbəd VIII əsrin əvvəllərində yanğınlarla əlaqədar fəlakətlərdən qorunmaq məqsədilə tikilmişdir. 1868-ci ilə qədər bu məbəd bodhisattva Kannona həsr olunmuş Akiba buddist məbədi ilə assosiasiya olunurdu. Kannon şintoizm kamisi olan Kaqutsuçinin prototipi hesab olunur. Bu məbədin populyarlığı Edo dövründə Yaponiyanın şərqində artmış və Yaponiyada məbədin bir çox qolunun yaranmasına səbəb olmuşdur.

Hər ilin 15–16 dekabr tarixlərində məbəddə alov festivalı (himatsuri) keçirilir. Məbədin xəzinəsinə hamilər tərəfindən bağışlanmış 150-dən çox qılınc daxildir. Belə ki, yapon mifologiyasına görə İzanaqi Kaqutsuçini öldürmək üçün qılıncdan istifadə etmişdir.

Qalereya
--------

* Tori.Tori.
* Pilləkənlər.Pilləkənlər.
* 
*

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). I cild (A–Conso). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 41. ISBN 0-87011-621-5. İstifadə tarixi: 18 avqust 2022.
Mariya Başkirtseva. "*Studiyada*". 1881
**İncəsənət akademiyası** — incəsənət ənənələrini qoruyub saxlamaq və inkişaf etdirmək, dövrün estetik baxışlarının formalaşmasında, ədəbi-bədii mədəniyyətin, bədii yaradıcılığın meyar və normalarının formalaşmasında, bu əsasda peşə təhsili sənət məktəbinin yaradılmasında iştirak etmək üçün nəzərdə tutulmuş, sənətkarların, bilicilərin və sənətsevərlərin yaradıcı cəmiyyətləri və təşkilatları, habelə ali ixtisas təhsil müəssisələri. İlk incəsənət akademiyaları İtaliyada, intibah dövründə bədii yaradıcılığın aktual əsası kimi antik dövrə marağın yaranması ilə əlaqədar yaranmışdır. Onlar sənətkarlıq icmalarından və rəssamların emalatxanalarından böyümüş, burada öz tələbələri və şagirdləri ilkin hazırlıqlarını almışdılar.

Rəssamların hazırlanması üçün məktəblər fərdi şəxslər, pedaqoqlar və himayədarlar, habelə dövlət xadimləri və monarxlar tərəfindən yaradılmışdır. Buna görə də XVII–XVIII əsrlərin klassisizm dövründə Qərbi Avropa ölkələrində və Rusiyada akademiyaların əksəriyyəti kral və ya imperiya adlanırdı. Digər hallarda, universitetlər və ya özəl rəsm məktəbləri gələcək akademiyalar üçün əsas idi, lakin onlar cəmiyyətin və hökumətlərin dəstəyini də tələb edirdilər. Rəsm məktəbləri şagirdlərə rəssamlıq, rəsm və heykəltəraşlıq sənəti haqqında ibtidai biliklər verməklə yanaşı, özünü incəsənətin tədqiqinə həsr etmək istəyən hər kəs üçün təhsil verirdi. Belə məktəblər, eləcə də dövri və daimi rəsm sərgiləri bədii tərbiyə vasitəsinə çevrilirdi.

XIX–XX əsrlərin bədii mədəniyyətinin inkişafını akademiyaların fəaliyyəti olmadan təsəvvür etmək mümkün deyil, lakin bununla yanaşı, akademiyalar tez-tez mühafizəkarlığın qalasına çevrilir və yenilikçi bədii cərəyanların nümayəndələri tərəfindən tənqid olunurdu. Bu, özəl akademiyaların meydana gəlməsini və aparıcı rəssamların yaratdığı rəsm studiyalarını izah edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Аполлон. Изобразительное и декоративное искусство. Архитектура: Терминологический словарь.— М.: Эллис Лак, НИИ истории и теории изобразительных искусств Российской академии художеств, 1997.— С. 21-22.
2. ↑  Указ. соч. С. 22.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Академия художеств // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
**Milli Azərbaycan Komitəsi** — Azərbaycan siyasi mühacirlərinin 1941-ci ilin sonunda Berlində təsis olunmuş təşkilatı.

Tarixi
------

1941-ci ildə Berlində təsis olunmuşdur. Almaniya Xarici İşlər Nazirliyinin dəvətilə Buxarestdən Berlinə gələn Mustafa Vəkilovu, Mir Yaqub Mehdiyevi, Xosrov Paşa Sultanovu buraya dəvət edərək, Hilal Münşi ilə birgə Milli Azərbaycan Komitəsini yaratdı. Komitəyə 4 nəfər daxil idi. Onun tərkibi təsdiq üçün Almaniya Xarici İşlər Nazirliyinə təqdim edildi. Bu sənədlə yanaşı, Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin Almaniya tərəfindən dərhal tanınması, vahid Azərbaycan ordusunun yaradılması və s. təkliflərin nəzərdə tutulduğu geniş bəyanatı da nazirliyə təqdim olundu.

Fəaliyyəti
----------

Komitə Almaniya rəhbərliyi ilə əməkdaşlığı yalmz Şimali Qafqazadək mümkün sayırdı. Belə hesab olunurdu ki, alman orduları bolşevik rejimini devirdikdən sonra Qafqaza girməməli, onun taleyini region xalqlarının özləri həll etməlidir. Lakin Almaniya hökuməti bu təklifləri qəbul etmədi. Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin təkliflərinin Almaniya rəhbərliyi tərəfindən qəbul edilməməsinin başlıca səbəbi müharibənin əvvəlində SSRİ üzərində sürətli qələbə çalınacağına dair yanlış inamı ilə bağlı idi. Nasional-sosialistlər əlavə yardıma ehtiyac olmadan da qalib gələcəklərinə əmin idilər. Nəticədə, Almaniya hökuməti ilə ixtilaf yarandı, Komitənin almanlarla əməkdaĢlığı, əslində, baş tutmadı. 1943-cü ilin avqustunadək mövcud olan komitə Almaniya rəhbərliyi ilə əlaqələrdən çəkinmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Məhəmməd Əmin Rəsulzadə

Ədəbiyyat
---------

* İbrahimli X. Azərbaycan siyasi mühacirəti (1920-1991), B. 1997;
* Qasımov M. Güney Kafkasya Böyük devletlerin mengenesinde: Azerbaycan tarihi 1920-1945 yılları, İstanbul, 2005.

İstinadlar
----------

1. ↑  Milli Azərbaycan Komitəsi // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II. Bakı: "Lider". 2005. səh. 196. ISBN 9952-417-44-4.
**Milli Arxiv və Sənədlər İdarəsi** (*ing.* National Archives and Records Administration (NARA)) və ya sadəcə **ABŞ** **Milli arxivi** — Amerika Birləşmiş Ştatları hökumətinin müstəqil agentliyidir. 1984-cü ildə yaradılmışdır. Milli Arxiv Amerika Birləşmiş Ştatlarının İstiqlaliyyət Bəyannaməsi, ABŞ Konstitusiyası, Hüquqlar haqqında Bill kimi fundamental tarixi sənədlərin orijinallarının saxlanmasına, ABŞ hökumətinin fəaliyyətinin sənədləşdirilməsinə, həmin sənədlərə ictimaiyyətin çıxışının sərhədlərinin genişləndirilməsinə cavabdehdir. NARA rəsmi olaraq ABŞ Konqresi Aktlarının, Prezident müraciətlərinin və icra sərəncamlarının və federal qaydaların hüquqi cəhətdən dəqiq və nüfuzlu nüsxələrinin saxlanması və dərc edilməsi üçün məsuliyyət daşıyır. NARA-nın Baş Administratoru Amerika Birləşmiş Ştatlarının arxivariusudur və o, ABŞ Konstitusiyasına düzəlişlərin ştatların qanunvericilik orqanları tərəfindən qəbul edilməsinə dair rəsmi sənədləşməyə nəzarət edir.

İstinadlar
----------


1. ↑  National Archives and Records Administration // USA.gov.
2. ↑  *Society of American Archivists* National Archives and Records Administration // Dictionary of Archives Terminology. 2020.
3. ↑  Research Organisation Registry. 2019.
4. ↑  GeoNames (ing.). 2005.
**Milli Firqə** ( *azərb.* Milli Partiya‎ krımtat. Milliy Fırqa) - Krım yarımadasında fəaliyyət göstərmiş Krım tatarlarının siyasi partiyası.

Haqqında
--------

Milli Firqə 1912-ci ildə Çar Rusiyası zamanı qurulmuşdur. Krım türklərinin Rusiya müstəmləkəçiliyindən qurtulmaq, siyasi və kültürəl haqlarını geri qazanmaq və vətənlərində müstəqil yaşamaq məqsədilə Noman Çələbi Cihan tərəfindən qurulmuşdur. Hökumətə müxalif siyasi xətt izləmişdir. Partiya mənsubları 1918-ci ildə bolşeviklər ilə silahlı mübarizəyə girsə də, sonda məğlub olmuşdur. 

Partiya sədri Noman Çələbi Cihanın öldürülməsindən sonra partiya dağıdıldı və bir çox üzvü həbs edildi. Bəzi partiya mənsubları 18 oktyabr 1921-ci ildə qurulan Krım Muxtar Sovet Sosialist Respublikası hökumətində yer almağa başladılar.

Həmçinin bax
------------

* Noman Çələbi Cihan
* Krım

İstinadlar
----------

1. ↑  *The Islamic Threat to the Soviet State* by Aelexandre Bennigsen and Marie Boxup, 1984, Services Book Club, Lahore
2. ↑  "Numan Çelebicihan". www.biyografi.net. 2015-04-01 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  *The Crimean Tatars: The Diaspora Experience and the Forging of a Nation* by Brian Glyn Williams, 2001, Brill, Leiden and Boston
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Akif Mirzəyev.

**Akif Əziz oğlu Mirzəyev** (1965) — Aktyor.

Həyatı
------

Akif Mirzəyev 1965-ci ildə anadan olmuşdur. 1987-ci ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət Universitetinin "Mədəni- maarıf" fakultəsinə qəbul olunmuş, 1992-ci ildə oranı bitirmişdir. 1989-cu ildən H.Ərəblinski adına Dövlət Musiqili Dram Teatrında aktyor işləyir. 1989-cu ildən ( arada başqa teatrda işləməsi ilə əlaqədar bir neçə ili çıxmaq şərti ilə) bu günə kimi həmin teatrda çalışır. Akif Mirzəyevin yaradıcılığl çoxşaxəlidir. Daha çox xarakterik səpgili obrazların ifasına meyl edən Akif, özünü komediya janrında da sınamış və uğurlar qazana bilmişdir.

Akifin ifasında səhnə təcəssümü tapmış Dadaşbala (Rəhman Əlizadə "Dadaşbala əməliyyatı") , Qazı (Yusif Əzimzadə "Nəsrəddin"), Qoçu Baloğlan (Aqşin Babayev "Kim nə deyər bizdə olan qeyrətə") Milis serjantı (Vaqıf Səmədoğlu "Bəxt üzüyü" yuxarıda dediklərimizə əyani sübutdur.

Aktyorun xoş tembirli səsi və musiqi duyumu ona komediya tamaşalarında da obraz yaratmağa imkan verir. Onun Vəlisi (Ü.Hacıbəyov "Arşın mal alan"), Cinli Mayıl (İsi Məlikzadə və Süleyman Ələsgərov "Subaylarınızdan görəsiniz") tamaşaçılar tərəfindən rəğbətlə qarşılanmışdır.

Akif Mirzəyevin oynadığı Polis (Nodar Dumbadze "Ağ bayraqlar"), Kimyaçı deputat (Aqşin Babayev "Xilaskar"), Elnur ( Tamara Vəliyeva "Mənim ağ göyərçinim"). Qulu (S.S.Axundov "Tamahkar"), Səfərəli (Ü.Kevr "Xacə şah"), Hüseyn ( Rafiq Səməndər "Püşk"), Ənvər (Əyyub Qiyas "Qarışqa yuvası"), Mirzəqulu xan (Ə.Haqverdiyev "Ağa Məhəmməd Şah Qacar" pyesi əsasında işləyəni Vaqif İbrahimoğlu), Qaraca çoban ( "Oğuzlar" "Dədəm Qorqudun Kitabı"nın boyları əsasında işləyəni Firudin Məhərrəmov"), Cəllad ("Teyfiq Əl-Hakimin "Karıxmış sultan"), Dadaşbala (R.Əlizadə "Dadaşbala əməliyyatı"), Mirzə Baxşəli (C.Məmmədquluzadə "Anamın kitabı"), Axund (Ə.Səmədli "Ölüm hökmü") və sairələri Akif Mirzəyevin yaradıcılığının nümunələridir.

Filmoqrafiya
------------

1. İnterpapa (film, 2006)
2. Dayanacaq (film, 2009)
Milli Konsensius Höküməti (ərəbcə: حكومة الوفاق الوطني), Birləşmiş Millətlər Təşkilatının rəhbərliyi altında bəzi ölkələrin dəstəyi ilə Liviya Siyasi Konsensiusu çərçivəsində qurulmuş hökumətdir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası, yekdilliklə Milli Konsensus Hökümətini Liviyanın qanuni idarəçisinə çevirəcək Liviya Siyasi Konsensiusunu qəbul etmiş və Milli Konsensus Höküməti, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən Liviyada qanuni güc olaraq qəbul edilmişdir. 

Milli Konsensus Hökumətinin ilk kabinet iclası 2 yanvar 2016-cı il tarixində Tunisdə keçirilmişdir. Bu kabinet iclasından sonra 18 nazirin adları açıqlanmış və hökumət rəsmi olaraq elan edilmişdir. 30 Mart 2016-cı ildə Fayiz Sərrac, yanındakı 6 dövlət məmuru ilə birlikdə vəzifəsini təhvil almaq üçün paytaxt Tripoliyə gəlmiş və 31 Mart 2016-cı ildə vəzifəsini rəsmi olaraq təhvil almışdır. Sərracın vəzifəsini almasından sonra Nümayəndələr Palatası Milli Konsensus Hökümətini tanımadığını elan etmişdir. Bu münaqişə vətəndaş müharibəsini qızışdırdı. Bir çox ölkə bu iki güc arasında vasitəçi olmağa çalışmış və iki gücün ortaq hökumət qurması üçün danışıqlar aparılmışdır. 

Ölkələr bu danışıqların uğursuz olması səbəbindən bir tərəf seçməyə məcbur oldular. Misir, Liviyanın şərqindəki terrorçu hesab etdiyi terror təşkilatlarının güclənməsini istəmədiyini elan edərək və Nümayəndələr Palatasına bağlı Liviya Milli Ordusunu dəstəklədiyini açıqlamışdır. Rusiya, Müəmmar Qəddafinin devrilməsinə qarşı olsa da, Liviyaya müdaxiləyə veto qoymamışdır və Qəddafinin devrilməsindən sonra Liviyanı bu vəziyyətə gətirən gücün NATO olduğu fikrini müdafiə etmiş və bu gün Liviyada güclü bir mərkəzi idarəetmə sistemi qurmaq istəyi ilə hərəkət etdiyini söyləyərək Nümayəndələr Palatasının yanında olduğunu bildirmişdir. Amerika Birləşmiş Ştatları Milli Konsensus Hökümətini rəsmi hökumət olaraq tanıyır. Türkiyə isə Milli Konsensius Hökuməti ilə əlaqələrini inkişaf etdirmiş və Liviyadakı qanuni hakimiyyətin Milli Konsensius Höküməti olduğunu bildirmişdir. Xəlifə Həftara sadiq qoşunların Tripoliyə hücumlarının başlamasından dərhal sonra, Türkiyə Milli Konsensius Hökumətinə həm siyasi, həm də hərbi dəstək vermişdir.

Milli Konsensus Hökuməti ilə Nümayəndələr Palatası arasında ziddiyyətlər hal-hazırda da davam edir.
**Balıqlı** (*fars.* بالقلو‎ , *əbcəd.* بالیقلی‎) - İranın Mərkəzi ostanının Sava şəhristanının Nobaran bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.

Əhalisi
-------

2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 1 091 nəfər yaşayır (390 ailə).Kənd əhalisi bütünlükdə azərbaycan türklərindən ibarətdir.

Görməli yerlər
--------------

Kəndin bulağı
Sava bölgəsinin ən çox sulu bulağı olan Kəbir və yaxud Balıqlı bulağı bu kənddə yerləşir ki il boyunda çox sayda turisti özünə cəzb edir.Bulağın suyu sərt daşlar arasından qaynayıb çıxaraq, saniyədə 70 litrə dək su verir.

İmamzadə Nuh türbəsi
Bundan başqa kənddə soyu şiələrin 7-ci imamı olan Musa əl-Kazıma gedib çatan İmamzadə Nuh türbəsidə bu kənddə yerləşir.Türbə kərpiçdən tikilərək, üstü konus şəklində olan günbəz ilə , döşəməsi isə mərmər daşıyla örtülmüşdür.Türbənin tikintisi Səfəvilər imperiyasının ilk dönəmlərinə gedib çıxır.

Görüntülər
----------

* Balıqlı doğasıBalıqlı doğası
* Sıx ağaclarSıx ağaclar
* Aşura günüAşura günü
* 
* 
* 
* Kənd bulağındakı üzən balıqlarKənd bulağındakı üzən balıqlar

İstinadlar
----------

1. ↑  "kənd əhalisi". 2022-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-23.
2. ↑  "Vilacar". 2022-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-23.
3. ↑  "Pool news". 2018-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-23.
4. ↑  "İmamzadələr (farsca)". 2020-02-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-23.
**Baqerhat məscid şəhəri** — Banqladeşin cənubunda Qanq çayı ile Brahmaputra çayının kəsiştiyi yerdə XV əsidə qurulan qədimi şəhərdir.

Delhi Sultanı IV Məhəmməd Şahın hakimyəti illərində *Cihan Əli* adında bir əsgər tərəfindən "*Xəlifə şəhəri*" adı ilə müsəlman şəhəri kimi əsası qoyulan şəhər, 1459-da Cihan Əlinin ölümündən sonra meşələrə büründü. Həmin şəhərin 50 əsəri günümüzə gəlib çıxmışdır. Əsərlərin arasında ən məşhuru və ən gözəli *Altmış Günbəzli məscid*dir.

1985-də Ümumdünya irsi sıyahısına daxil edilmişdir.

Tarixi
------

Siyasi və dini səbəblərdən Dehli sultanlığının ucqar torpaqlarında islam şəhəri qurmaq üçün Delhi Sultanı Cihan Əliyə əmr verdi. Cihan Əlinin başcılığı ilə eyni formada 360 məscid,bir neçə dövlər binası, saray və su anbarı tikildi. Binaların tikilişində qırmızı kərpicə üstünlük verirdilər. Şəhər qurulduqdan sonra ömrünün sonuna kimi Baqerhatdan ayrılmayan Cihan Əli 1459-da vəfat edir. Cihan Əlinin qəbri üstündə Cihan Əli türbəsi tikilmişdir. Şəhərin yaxınlığında Cihan Əlinin yaxın dostu olan Piri Əlinin türbəsi vardır.

Məscidlər
---------

### Altmış Günbəzli məscid

Altmış Günbəzli məscid (Shat Gambuj), Banqladeşin ən qədim məscidlərindən biridir. Bu səbəblədə "Tarixi məscid" kimi adlandırılır. Məscidin altmış günbəzini sütunlar saxlayır, yeddi əsas günbəzdə banqladeş dilində yazılar vardır.
Məscid binası həm dini məhkəmə, həm mədrəsə, həm də namaz qılmaq (ibadət) üçün istifadə edilirdi. Məscid 1440 Əli Cihan tərəfindən qırmızı kərpicdən tikilmişdir. Məcid dört minarəlidir.

### Doqquz Günbəzli məscid

Doqquz Günbəzli məscid XV əsrdə Cihan Əlinin qəbri yaxınlığında tikilmişdir. Məscidin səkkiz kiçik günbəzi və mərkəzdə bir böyük günbəzi vardır.

Muzey
-----

Baqerhat şəhərində Banqladeşin arxeologiya şöbəsi və UNESCO birlikdə tarix muzeyinin əsasını qoydular. Muzey Altmış Günbəzli məscidin qarşısında yerləşir. Muzeydə Banqladeşin mühüm tarixi binalarının şəkilləri və arxeoloji qazıntılar zamanı tapılmış dəyərli əşyalar sərgi olunur.

Şəkillər
--------

* Altmış Günbəzli məscid Altmış Günbəzli məscid
* Altmış Günbəzli məscidAltmış Günbəzli məscid
* Altmış Günbəzli məscidin giriş qapısıAltmış Günbəzli məscidin giriş qapısı
* Doqquz Günbəzli məscidDoqquz Günbəzli məscid
* Baqerhat tarix muzeyiBaqerhat tarix muzeyi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Historic Mosque City of Bagerhat, Unesco web saytı, 07.07.2015". 2017-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-08.
2. ↑  Fayl:Shat Gambuj Mosque (4).jpg
3. ↑  "Bagerhat Museum". Lonely Planet.com. 16 October 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 May 2011.
4. ↑  "Bagerhat Museum, Bagerhat". Tour to Bangladesh.com. 17 September 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 May 2011.

Xarici keçidlər
---------------

* View Panographies of the site
* Mosques and Tombs at Bagerhat Arxivləşdirilib 2016-12-01 at the Wayback Machine

| ⛭Banqladeşdə yerləşən UNESCO-nun ümumdünya irsi obyektləri |
| --- |
|  | Somapura Mahavihara  • Baqerhat məscid şəhəri  • Sundarban |  |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
Milan (el) ilə səhv salmayın.
**Milli** (kürd. Millî) və ya **Milan** (kürd. Mîlan) — Azərbaycanda kürddilli tayfa. Onlar Rusiya-İran müharibəsindən (1826-1828) sonra Anadoludan köçüb Azərbaycan ərazisində məskunlaşmışlar. Kəlbəcər rayonunda eyniadlı kəndlər mövcuddur. 1833-cü ilin məlumatlarına görə, Naxçıvanda yaşayan 9 kürd tayfa icmasından biri idilər.

Milanlı tayfası kürdlərin kurmanci qrupuna daxildir. Sosioloq Ziya Gökalpa görə, Kurmanclar üç qrupa bölünür: Boti, Mehmedi və Silivi. O, onların arasında Silivilərin Mil və Zil olaraq iki yerə bölündüyünü qeyd etmişdir. Onların sonradan Osmanlı qeydlərində Milli və Zilli adlandırılmağa başladığı qeyd edilir. O dövrdə onlar Viranşehir, Ərzurum, Bitlis, Van və Dərsim şəhərlərində, o cümlədən İran sərhədində yaşayırdılar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427
2. ↑  *Həmid, Tural.* "Azərbaycan kürdləri". AzLogos. 12 iyun 2020. 2022-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 fevral 2022.
3. ↑  Gökalp, 1992: 28-30
4. ↑  Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA). Dâhiliye (DH). Siyasi (SYS). 24/2-4. Lef 114/1. Erzurum Vilayeti'nden Dahiliye Nezareti'ne gönderilen 19 Mart 1911 tarihli rapor
**Hu (The HU)** Monqol xalq və metal musiqi qrupu. Hu öz musiqi üslubunu "hunnu rok" adlandırır, onlar bu adı qədim monqol/türk imperiyası olan *Hunlardan ilhamlanaraq götürmüşdür.*

Tarix
-----

Qrupun 2018-ci ilin sonlarında YouTube-da yayımlanan iki videosu "Yuve Yuve Yu" (28 sentyabr) və "Wolf Totem" (16 noyabr) 2021-ci ilin fevralına qədər birlikdə 100 milyondan çox baxış toplamışdı.

17 may 2019-cu ildə Hu, Monqolustan Prezidenti Xaltmaaqiyn Battulqa ilə görüşdü. O, qrupu ölkənin tanıdılmasında uğurlarına görə təbrik etdi.

Onlar 2019-cu ilin iyun və iyul aylarında on iki Avropa ölkəsində iyirmi üç konsert verdilər. Qrup 23 avqust 2019-cu ildə dördüncü sinqlı "The Great Chinggis Khaan "(Böyük Çingiz Xan) musiqi videosunu yayımladı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Meeting with The Hu Band". Office of the President of Mongolia Khaltmaagiin Battulga. 17 May 2019. 5 October 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 June 2019.
2. ↑  *Lewry, Fraser.* "The Hu launch trailer for new single The Great Chingiss Khan, out Friday". Metal Hammer. 2019-08-21. 2020-10-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-23.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Bar (dəqiqləşdirmə).

**Bar** (mont. Бар/Bar, it. Antivari, alb. Tivari, *yun.* Θηβάριον, Thivárion) — Monteneqroya aid Adriatik dənizi sahilində şəhər. Eyni adlı bələdiyyənin inzibati mərkəzidir. Bələdiyyənin sahəsi 67 km²-dir. Ölkənin əsas dəniz limanıdır.

Coğrafiya
---------

Şəhər Monteneqronun cənub hissəsində, Adriatik dənizi və Şkoder gölü arasında, 42 ° 6 'enlik və 19 ° 6' uzunluqdadır.

Barda il ərzində 270-dən çox günəşli gün müşahidə edilir. Bu Avropanın ən günəşli şəhərlərindən biridir.

Tarixi
------

Arxeoloji tapıntılara görə, müasir Barın ərazisində insanlar əhali eneolit dövründən yaşayır. Apennin yarımadasında yerləşən Bari şəhərinin qarşısında illiryalılara məxsus şəhəri romalılar Antibarium adını verdilər (lakin bu ad yalnız X əsrdən istifadə edildi. VI əsrdən etibarən şəhər Antiparqal adlandırıldı).

Adriatik sahilinə slavyanların gəlməsi ilə, şəhərin orijinal adı Bar olaraq qısalır. 9-cu əsrə qədər Bar şəhəri Dukl slavyan knyazlığına aid idi. 1042-ci ildə slavyanlardan ibarət bir ordu bizanslıları məğlub etdi. Bundan sonra Dukla Bizansdan ayrılaraq müstəqil oldu. 1077-ci ildə Duklanın ilk padşahı olmuş Mixailo Voislavleviçə Barın himayədarı olan Müqəddəs Georgi kafedralında tac qoyuldu.

Əhalisi
-------

2003-cü il siyahıyaalmasına görə Bar bələdiyyəsində 40,037 nəfər əhali yaşayırdı. Barın əhalisi 13719 nəfərdir.

* 1981-ci il mart - 6742
* 1991-ci il mart - 10971
* 2003-ci il noyabr - 13719

Son siyahıyaalmaya görə bələdiyyə sakinlərinin 44% -dən çoxu özlərini monteneqrolu, təxminən 25% özünü serb, təxminən 12% - alban, 6% -dən çoxu isə müsəlman hesab edir.

İqtisadiyyat
------------

Bar (Kotor ilə birlikdə) Monteneqronun ən böyük ticarət limanıdır. İtaliyanın Bari şəhərinə müntəzəm bir bərə xidməti vardır. 2016-cı ilin dekabr ayına qədər İtaliyanın Ankona şəhəri ilə bir bərə xidməti mövcud idi. Monteneqronun sahil mühafizə dəstələri Bara limanında yerləşir.

Barda dəri istehsalı, həmçinin ənənəvi zeytun yağı istehsalını inkişaf etdir (1927-ci ilə qədər burada böyük bir zeytun emalı zavodu fəaliyyət göstərirdi).

Son illərdə Bar turizm mərkəzinə çevrilmişdir. Barda əsasən İtaliyadan gətirilən çox sayda geyim və ayaqqabı mağazaları vardır.

Nəqliyyat
---------

Dəmiryolu vağzalı
Bar Monteneqronun Adriatik dənizi sahillərindəki digər şəhərlərə iki zolaqlı Adriatik şossesi ilə birləşir. Sozin tuneli ilə qısa müddətə Podqoritsaya getmək mümkündür.

Bardan Belqrad və Podqoritsaya müntəzəm qatarlar şütüyür. 2013-cü ilə qədər birbaşa Moskva-Bar qatar reysləri təşkil edilirdi.

Bara ən yaxın hava limanları Tivat və Podqoritsada yerləşir. Bunlar həm də Ölkənin yeganə hava limanlarıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bar-Bari bərəsi". 2019-03-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-16.

Mənbə
-----

* Bar xəbərləri
* 

* VikiSəyahətdə **Bar** haqqında səyahət məlumatları var.
**Kaspi Global** — 2011-ci ildə yaradılan istehsalçı Azərbaycan şirkəti.

Tarixi
------

Kaspi Global şirkəti 2011-ci ilin mart ayında yaradılıb. Şirkət əsas reklam, televiziya proqramları, film, serial çəkilişləri üzrə ixtisaslaşıb. Qısa müddət ərzində "Son hədd", "Çaqqal nəfəsi", "Aydın" adlı seriallar istehsal edib. Hər üç serialda çalışan yaradıcı heyət, dünyanın müxtəlif ölkərindən dəvət edilmiş peşəkar komandalardan ibarətdir. "Son hədd" serialı Azərbaycan, "Çaqqal nəfəsi" İran, "Aydın" serial isə alman və gürcü kino əməkdaşlarından təşkil edilib.

Şirkətdə çəkiliş və istehsal üçün yalnız müasir, yüksək səviyyəli texniki avadanlıqdan istifadə edilir. Çəkilən məhsulların montaj prosesi, qrafika işləri və səs efektləri "Adobe Premiere", "Avid", "Final Cut Pro X", "3Ds Max", "Adobe After Effects", "DaVinci Resolve", "Pro Tools HD" proqramlarında aparılır.

Bundan başqa şirkətin 626 kv/m² və 825kv/m² sahəli studiyalar var. Ayrıca 33 kv/m², 63 kv/m² sahəli pavilyonlar, 6 studiya, 1 xromokey otağı, qrim və kostyum otaqlarıda şirkətin nəzdindədir.

Filmoqrafiya
------------

1. Son hədd (film, 2012)
2. Çaqqal nəfəsi (film, 2012)
3. Aydın (film, 2012)

İstinadlar
----------

1. ↑
2. 1 2 3  "Haqqımızda". Caspian Global Production (az.). kaspi-global.com. 2017-07-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-02.
**I Bahadır Gəray** — Krım xanı. I Səlamət Gərayın oğludur. Atasının Krım xanı olaraq təyin edilməsindən sonra adəti üzrə Osmanlı İmperiyasına girov olaraq Yanboluya göndərildi.

4 iyun 1637-ci ildə Krım xanı İnyət Gərayın edam edilməsindən sonra Osmanlı sultanı IV Murad tərəfindən 7 iyun 1637-ci ildə Krım xanı olaraq təyin edildi. Hökmdarlığının ilk illərində noqayların Mansuroğlu qəbiləsi ilə mübarizə aparmışdır. Bu mübarzə nəticənsində onların çoxunu öldürmüşdür. 1637-ci ildə Don kazakları tərəfindən ələ keçirilən Azov qalasını geri almaq üçün 1638-ci ildə Osmanlı ordusu ilə birgə etdiyi hücum müvəfqiyyətsizliklə nəticələndi. Xanlığı dövründə ruslar və polşalılarla münasibətləri nisbətən müharibəsiz idi. Xırda basqınlar edilsə də, ciddi qarşıdurma olmadı.

IV Murad 1639-cu ildə Bağdadı yenidən ələ keçirib İstanbula qayıtdıqdan sonra Azov qalasını yenidən almaq məsələsini gündəmə gətirdi. Bundan sonra yürüş hazırlıqlarına başladı və 8 aprel 1641-ci ildə Osmanlı qüvvələri ilə qalanın mühasirəsinə qoşuldu. Qalanın mühasirəyə alınması üçün kifayət qədər silah-sursatın olmaması, iqlim şəraitinin pisləşməsi, eləcə də serdar Dəli Hüseyin Paşa və kapitanı Derya Siyavuş Paşa ilə yaşadıı problemlər səbəbindən məqsədlrinə çata bilməyən Osmanlı qoşunu oktyabr ayında qaladan çəkildi. Mühasirə zamanı xəstələnən Bahadır Gəray Evpatoriyaya gəldikdən br müddət sonra noyabr ayında vəfat edir.

Bahadır Gəray poeziya ilə də maraqlanırdı. Rezmi təxəllüsündən istifadə edən Bahadır Gəray xanın bir çox şeiri var idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Yavuz Söylemez.* "Bahadır Gəray: Xan və Şair" (*türk.* ). dergipark.org.tr. 24 mart 2020 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  *Cemal Kurnaz.* "Xanlıq dövrü Krım şairləri haqqında bəzi qiymətləndirmələr" (file:///C:/Users/ADMIN/Downloads/1098-Article%20Text-2177-1-10-20130125.pdf). 2013-08-12 tarixində [file:///C:/Users/ADMIN/Downloads/1098-Article%20Text-2177-1-10-20130125.pdf orijinalından] (#bad\_url) (PDF) arxivləşdirilib.

| ⛭Krım xanları |
| --- |
| XV əsr | I Hacı Gəray  • Heydər Gəray  • Nurdövlət Gəray  • I Məngli Gəray |  |
| XVI əsr | I Mehmed Gəray  • I Qazi Gəray  • I Səadət Gəray  • I İslam Gəray  • I Sahib Gəray  • I Dövlət Gəray  • II Mehmed Gəray  • II Səadət Gəray  • II İslam Gəray  • II Qazi Gəray  • I Fateh Gəray |
| XVII əsr | Toxtamış Gəray  • I Səlamət Gəray  • Canıbəy Gəray  • III Mehmed Gəray  • İnayət Gəray  • I Bahadır Gəray  • IV Mehmed Gəray  • III İslam Gəray  • Adil Gəray   • I Səlim Gəray  • Murad Gəray  • II Hacı Gəray  • III Səadət Gəray  • Səfa Gəray  • II Dövlət Gəray |
| XVIII əsr | III Qazi Gəray  • I Qaplan Gəray  • III Dövlət Gəray  • IV Səadət Gəray  • II Məngli Gəray  • II Fateh Gəray  • II Səlamət Gəray  • II Səlim Gəray  • Arslan Gəray  • Həlim Gəray  • Krım Gəray  • III Səlim Gəray  • Maqsud Gəray  • IV Dövlət Gəray  • II Qaplan Gəray  • II Sahib Gəray  • Şahin Gəray  • II Bahadır Gəray |
**Baqrationlar** və ya **Baqrationilər** (*gürc.* ბაგრატიონები) — Gürcüstanın qədim kral nəsli; Gürcüstanın bir çox, Rusiyanın isə bir neçə nəfər görkəmli dövlət və hərbi xadimi bu nəsildən çıxmışdı. Gürcü tarixi mənbələrində Baqrationilərin xronologiyası VI əsrdən hesablanır. Bəzi mənbələrə görə Avropada ən qədim kral nəslidir.

Milli mənşəyi
-------------

Qədim erməni mənbələrinə görə Baqrationilər Hay nəslindəndirlər, qədim gürcü mənbələrində isə Baqrationilər Farnavaz nəslinin davamçıları hesab edilir. Həmçinin, erməni mənbələri ənənəvi olaraq Baqrationilərin soykökünü İran şahı I Artakserksin dövründə - b.e.ə. V əsrdə, Ermənistan satrapı olmuş yəhudi əsir Şambata (Sumbata) bağlayırlar. Amma daha sonrakı erməni-gürcü mənbələrində bir qayda olaraq Baqrationilər Davud peyğəmbərin (Davud padşahın) törəmələləri hesab edilir.

İlkin Baqrationilər
-------------------

Orta əsrlərdə
-------------

XI-XII əsrlərdə Gürcüstan Baqrationilərin hakimiyyəti altında xeyli gücləndi. Kral IV David (Qurucu David) (1089-1125) Gürcüstanı müstəqilliyini bərpa etdi və bütün gürcü torpaqlarını öz hakimiyyəti altında birləşdirdi. O cümlədən, Tiflisi də ələ keçirərək, oranı Gürcüstanın paytaxtı etdi. Onun nəvəsi III Georginin (1156-1184) hakimiyyəti dövründə isə Gürcüstanın ərazisi şimal və şərqə doğru daha da genişləndi.

III Georginin qızı kraliça Tamara (Böyük Tamara) (1184 - təxm.1210/1213) bütün Yaxın Şərqin ən qüdrətli hökmdarlarından biri oldu.

Нəmçinin bax
------------

* Səlcuq-Baqrationi sülaləsi

İstinadlar
----------


Vikianbarda ***Baqrationlar*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

1. ↑  Давид ЫВ Ҝеорҝијевич // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. III ҹилд: Гајыбов—Елдаров. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1979. С. 296.
2. ↑  "Çariça çara qarşı. Tbilisi məhkəməsində hökmdar çəkişməsi". 2021-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-21.
3. ↑  Sumbat Davitis-Dze, The Life and Tale of the Bagratids (ცხოვრებაჲ და უწყებაჲ ბაგრატონიანთა ჩუენ ქართველთა მეფეთასა), see Suny (1994), p. 349; Rapp (2003), p. 337
4. ↑  The Curious Case of Ms. Orange, E.J. Edwards, p50
5. ↑  Caucasus: The Paradise Lost, Piera Graffer, LoGisma, p85
6. ↑  More moves on an Eastern chequerboard, Sir Harry Luke, p71
7. ↑  Handbook for Travellers in Russia, Poland, and Finland, John Murray, p322
8. ↑  The Chautauquan, Volume 22, Theodore L. Flood, Frank Chapin Bray, 1895, p698

Xarici keçidlər
---------------

* Resmi sayt
**İraklis** (*yun.* ΤΑΠ Ηρακλής Θεσσαλονίκης) — Yunanıstanın Saloniki şəhirində voleybol klubu. Klubun əsası 1921-ci ildə qoyulmuş. Klubun adı qədim yunan mifiologiyası qəhrəmanı Heraklın şərəfinə adlandırılmışdır. 2000-ci illərdə Yunanıstanın ən reytinqli klubu hesab olunurdu. **Gymnasticos Syllogos Iraklis** multi-idman klubunun bir hissəsi hesab olunur. Klub rəhbəri Antonis Qeorqiudur.

Tarixi
------

İkinci Dünya Müharibəsindən sonra klub həmişə Yunanıstanın ən yaxşı komandaları sırasında olmuşdur. İraklis klubunun çox saylı oyunçuları daima milli komandaya dəvət edilmişdir..

İraklis CEV Şampiyonlar Liqasının finalında oynayan ikinci yunan klubu idi (Olympiacosdan sonra) oldu. 2005-ci ildə dünya səviyyəli oyunçuların olması (Lloy Ball, Tomas Hoff, Clayton Stanley) nəticəsində komanda Salonikidə baş tutan «*Dördələr finalına»* iştirak etməyi bacardı. «İraklis» yarımfinalda "Lokomotiv-Belogorye" klubuna qalib gələ bildi. Finalda azarkeşlərinin böyük dəstəyinə baxmayaraq Fransanın "Tur" klubuna məğlub oldu. 2006-cı ildə İraklis yenidən Romada finala yüksəldi və Sisley klubuna (Treviso) məğlub oldu. 4000-ə yaxın yunan azarkeşi komandaya dəstək olmaq üçün Romaya səfər etmişdir. İki il sonra, klub üçüncü dəfə finala yüksəldi, amma bu dəfəTrentino klubuna məğlub oldu.

Titulları
---------

«İraklis» klubu dörd dəfə Yunanıstan çempionu olmuşdur: 2002, 2005, 2007, 2008. On dəfə isə çempionatı ikinci yerdə başa vurmuşdur: 1971, 1975, 1999, 2000, 2001, 2003, 2004, 2006, 2011, 2012. Yunanıstan Kubokunu beş dəfə əldə edə bilmişdir: 2000, 2002, 2004, 2005, 2006.

Yunanıstan Super Kubokunda 2004, 2005, 2007, 2008-ci illərdə qalib olmuş, 2000 və 2006-cı ildə isə 2-ci yerə layiq olmuşdur.

Mənbə
-----

Iraklis Thessaloniki VC Официальный сайт (yun.) (ing.)

İstinadlar
----------

1. ↑  Η Γέννηση του Συλλόγου (Greek). Γ.Σ. Ηρακλής official site. 22 March 2010. 2016-03-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 February 2011.
**Həcmli axını ölçən** bir mayenin axdığı izin hər hansı bir kəsişməsindən vahid vaxtda keçən mayenin həcmidir.

Bir axan su tərəfindən ötürülən suyun miqdarını təyin edərkən, bir boru sisteminin müxtəlif nöqtələrində ötürülən mayenin miqdarını təyin edərkən və s. yerlərdə istifadə olunur. Hidrologiya, hidravlika, hidroaeromexanikada tez-tez istifadə olunan bir anlayışdır. Ölçüsü *həcm/vaxt*, adətən istifadə olunan metrik vahidi {\displaystyle m^{3}/san}, ümumi göstərici isə Q hərfidir

Tez-tez istifadə olunan tərifi
------------------------------

Həcmli axını ölçən (və ya axını ölçən), həcmə əsaslı axın sürəti olaraq müəyyənləşdirilə bilər.[1]

### Düsturu

{\displaystyle Q=A\cdot V}
Burada;

"{\displaystyle Q\,}": Həcmli axını, {\displaystyle {\frac {metre^{3}}{saniye}}} vahidində.

"{\displaystyle V\,}": Mayenin sürəti, {\displaystyle {\frac {metre}{saniye}}} vahidində.

"{\displaystyle A\,}": Bölmə (Kəsik) vektorial sahə, {\displaystyle metr^{2}\,} vahidində

Həmçinin bax
------------

Metr bölünsün saniyə

İstinadlar
----------

1. ↑  İngilizce Vikipedi "Volumetric flow rate" maddesi