**Fəxri doktor** (**honoriz kauza**, *lat.* honoris causa — "*şərəf naminə*", qısaca **h. c.**) — dissertasiya müdafiə etmədən elmlər doktoru və ya fəlsəfə doktoru / sənətşünaslıq doktoru / pedaqoji elmlər doktoru / ilahiyyat elmləri doktoru / musiqi elmləri doktoru (elmi dərəcələr sistemindən asılı olaraq) dissertasiya müdafiə etmədən, ərizəçinin mühüm xidmətləri əsasında verilir. elm və ya mədəniyyət. Dərəcə verən qurum adətən açıq şəkildə bildirir ki, o, fərdin fakültədə olmasını şərəf hesab edir, hətta bu mövcudluq simvolik olsa belə. Formula **Dr. h. c. mult.** bu şəxsin bir neçə dəfə (bir neçə təhsil müəssisəsində) Fəxri Doktor adına layiq görüldüyünü göstərir.

Fəxri dərəcə təkcə verilə bilməz, həm də geri götürülə bilər.

Tarixi
------

Diplomların verilməsi təcrübəsi orta əsrlərə gedib çıxır. Universitetlər hörmət əlaməti olaraq fəxri fərmanlar verməyə başladılar. Bu dərəcənin verilməsi xüsusi elmi tədqiqat üçün verilən adi dərəcələr üçün müəyyən edilmiş formal tələblərə tabe deyildi. Beləliklə, bu, hər hansı bir xüsusi elmi araşdırma və ya kəşf üçün deyil, cəmi bir ləyaqət üçün bir dərəcə idi. Ən erkən qeydə alınmış dərəcə 1470-ci illərin sonlarında Oksford Universitetində sonradan Solsberi yepiskopu olmuş Lionel Vudvillə verilmişdir.

16-cı əsrin ikinci yarısından etibarən Oksford və Kembric Universitetləri də daxil olmaqla, fəxri dərəcələrin verilməsi adi hala çevrildi. 1985-ci ildə Oksford Universiteti onun hökumətinin ali təhsilin maliyyəsini kəsməsinə etiraz olaraq Marqaret Tetçerə fəxri diplomdan imtina etdi. Əvvəllər Oksfordu bitirmiş bütün baş nazirlər fəxri doktorluq dərəcəsi alırdılar.

Universitetlərlə yanaşı, fəxri doktorluq dərəcəsi (və ya adı) elmi cəmiyyətlər və elmlər akademiyaları, həm dövlət, həm də ictimai tərəfindən verilə bilər.

Mübahisələr
-----------

Bəzi universitetlər və kolleclər böyük ianələr müqabilində fəxri fərmanlar təqdim etməkdə ittiham olunur. Fəxri fərmanlar alanlar, xüsusən də əvvəllər heç bir akademik ixtisası olmayanlar, mükafat aldıqları üçün "həkim" kimi müraciət etməkdə israrlı olsalar, bəzən tənqid olunurdular.

Siyasi xadimlərə fəxri fərman verilməsi müəllim və ya tələbələrin etirazına səbəb ola bilər. 2001-ci ildə Corc Buş 1968-ci ildə tarix üzrə bakalavr dərəcəsini aldığı Yel Universitetində fəxri diplom alıb. Bundan sonra bir çox tələbə və müəllim universitetin 300 illik yubileyini boykot etmək qərarına gəldi.

Kembricdəki Fəlsəfə Fakültəsi 1992-ci ilin martında akademik ictimaiyyətdə mübahisələrə səbəb oldu ki, onun üç üzvü Jak Derridaya fəxri doktorluq dərəcəsi verilməsinə müvəqqəti veto qoydu; onlar və analitik fəlsəfənin digər tərəfdarları Derridanın işinin "qəbul edilmiş akademik ciddilik standartlarına cavab vermədiyi" səbəbi ilə qrantın verilməsinə etiraz etdilər. Universitet son nəticədə bu qərarı qəbul etsə də, epizod analitik məktəb (onun aparıcı eksponenti Kembric fakültəsidir) ilə Hegeldən sonrakı kontinental fəlsəfi ənənələr (Derridanın işi daha sıx əlaqəlidir) arasında davam edən antipatiyaya diqqət çəkdi.

1987-ci ildə və 2022-ci ildə Lozanna Universiteti İtaliya diktatoru Benito Mussolinini 1937-ci ildə ona verilən fəxri elmlər doktoru elmi dərəcəsindən ölümündən sonra məhrum etməmək qərarına gəlib ki, o, "öz vətənində zənginləşdirən ictimai təşkilatı inkişaf etdirib həyata keçirib. sosiologiya elmi və tarixdə dərin iz qoyub". Alim dərəcəsinin verilməsinin o vaxtkı universitetin və kantonun siyasi rəhbərliyinin "böyük səhvi" olduğunu dərk edən rektorluq yenə də hesab edirdi ki, bu epizodu universitetin tarixindən silməyə çalışmamaq daha məqsədəuyğundur. "Lozanna Universitetindən başlayaraq hər hansı bir şəxsin və hər hansı bir qurumun ideoloji sapma riski haqqında daimi xəbərdarlıq" kimi istifadə edin.

İstinadlar
----------

1. ↑  гоно́рис ка́уза // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
2. ↑  "Йельский университет присвоил почётную степень доктора музыки Полу Маккартни". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-09-14.
3. ↑  "Массачусетский университет снял почётную степень доктора наук с президента Зимбабве Роберта Мугабе". 2012-02-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-09-14.
4. ↑  Woodville, Lionel, bishop of Salisbury ().
5. 1 2  Buxton, L. H. Dudley and Gibson, Strickland[en], *Oxford University Ceremonies*, Oxford University Press (1935)
6. ↑  BBC News "Архив дня" 29 января 1985 *Кандидатура Тэтчер отклонена Оксфордом (англ.)* Arxivləşdirilib 2018-11-06 at the Wayback Machine, *BBC News*. Извлечено 9 апреля, 2007.
7. ↑  "Почётный доктор Змиевского научного краеведческого общества". 2017-08-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-28.
8. ↑  Почётный доктор Сибирского отделения РАН Валерий Сойфер: О времени и науке Arxivləşdirilib 2016-10-02 at the Wayback Machine // Наука в Сибири. — 2003. — 11 апреля.
9. ↑  Почётные доктора ЕУ Arxivləşdirilib 2016-10-02 at the Wayback Machine // ЕАЕН
10. ↑  "Yale Boycott". Washingtonpost.com. 2001-05-22. 2019-08-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-17.
11. ↑  *Wheen F.* How Mumbo-Jumbo Conquered the World. HarperCollins. 2006. 77. ISBN 0-00-714097-5.
12. ↑  *Michel Pralong.* "L'Uni de Lausanne ne retire pas le doctorat de Mussolini". Le Matin (fransız). 2020-06-24. 2022-06-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-06-30.
13. ↑  "L'UNIL reconnaît une faute grave mais ne retire pas le doctorat honorifique à Mussolini". RTS (fransız). 2022-06-24. 2022-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-06-30.

Xarici keçidlər
---------------

* Порядок присуждения данной учёной степени Российской академией наук

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (11-ci) |