recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Yaradıcı yıxım** (almanca: *Schöpferische Zerstörung*), *Şumpeterin fırtınası* olaraq da tanınır. 1950-ci illərdən etibarən Avstriya-Amerikalı iqtisadçı Yozef Şumpeterin Karl Marksın əsərlərindən törətdiyi və iqtisadi innovasiya nəzəriyyəsi olaraq ifadə etdiyi iqtisadi konsepsiyadır. 

Şumpeterə görə, "yaradıcı yıxımın fırtınası", iqtisadi quruluşu fasiləsiz olaraq içdən dəyişdirən, davamlı olaraq köhnəni dağıdarkən yenini yaradan sənayevi mutasiya müddətini ifadə etməkdədir. Marksist iqtisadiyyat nəzəriyyəsinə görəysə bu qavram kapitalizmin altında zənginlik yığımının və yox oluşunun bir-birinə bağlı müddətlərinə toxunaraq, daha geniş anlamda istifadə edilməkdədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Thomas M. Humphrey". Libertarianism.org (ingilis). 12 May 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 May 2019.
2. ↑  *Stone, Brad; Vance, Ashlee.* "$200 Laptops Break a Business Model". New York Times. January 25, 2009. 2019-01-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-09-21. Indeed, Silicon Valley may be one of the few places where businesses are still aware of the ideas of Josephine Schumpeter, an economist from Austria who wrote about business cycles during the first half of the last century. He said the lifeblood of capitalism was 'creative destruction.' Companies rising and falling would unleash innovation and in the end make the economy stronger.
**Loren Mişel Holli** (*ing.* Lauren Michael Holly*;* 28 oktyabr 1963, Bristol[d], Pensilvaniya) — amerikalı aktrisa.O, Maxine Stewart-ın müavini rolunu oynadığı "Forpost Swordsmen" televiziya serialı, həmçinin Meri Swanson rolunu oynadığı Lal və Axmaq filmindəki iştirakı ilə daha çox tanınır.Lauren Holly Bristol (Pensilvaniya) şəhərində anadan olub. Atası Hobart və William Smith kolleclərində ədəbiyyatdan dərs deyirdi, anası tarixçi idi və Rochester Universitetində dərs deyirdi. Lauren uşaqlığını Cenevrədə, Nyu-Yorkda keçirdi, burada orta məktəbi bitirdi və bir müddət şənlik etdi. Sarah Lourens Kollecinə daxil oldu və 1985-ci ildə İngilis ədəbiyyatı üzrə İncəsənət Bakalavr dərəcəsi aldı.

23 yaşında Holli üç il Julia Chandler (1986-1989) rolunu oynadığı "All My Children" televiziya serialında iştirak etdi. 1990-cı ildə o, Riverdale Revisited televiziya şousunda komik kitab personajı Betti rolunu oynadı.

1993-cü ildə "Əjdaha: Brüs Linin həyat hekayəsi" avtobioqrafik filmində əfsanəvi Brüs Linin həyat yoldaşı Linda Li Cadwell rolunu aldığı zaman böyük kino dünyası onun üçün açıldı. Növbəti il ​​onun ən məşhur rolu gəldi - Meri Swanson "Lal və axmaq" filmində. 1995-ci ildə Holli Sidney Pollakın Sabrina remeykində doktor Elizabet Tayson rolunu üzərinə götürdü. Komediya rolunu təsdiqləmək fürsəti 1996-cı ildə aktrisaya düşdü, o, "Periskopu çıxarın" filmində sualtı qayıqda olan yeganə qadın olan leytenant Emili Leyk rolunu oynadı. Daha sonra NCIS serialında rol aldı. 2013-cü ildə "Motiv" serialında rol alıb.

Loren 1991-1993-cü illərdə aktyor Denni Quinnlə evli olub.

Lauren 1996-1997-ci illərdə aktyor Cim Kerri ilə evli olub, onunla "Dam və Dumber" filminin çəkilişləri zamanı münasibətə başlayıb.

Loren 2001-2014-cü illərdə investor bankir Frensis Qreko ilə evli olub. Keçmiş həyat yoldaşlarının üç övladlığa götürülmüş oğlu var: Alexander Joseph Greco (2001-ci il təvəllüdlü), George Greco (2003-cü il təvəllüdlü) və Henry Greco (2004-cü il təvəllüdlü). Onların böyük oğlu İskəndər Hollinin mərhum qardaşı Aleksandr İnnes Hollinin (07/11/1977-04/10/1992) adını daşıyır. Aktrisanın ikinci qardaşı - Nik Holli - Don Buşvaldın Hollivud nəşriyyatında ədəbi agentdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Lauren Holly // filmportal.de. 2005.
2. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #141229152 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
3. ↑
4. ↑
5. ↑  "Loren Holli".. 2022-06-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-13.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Foto, video və audio | Instagram |
| Tematik saytlar | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Filmportal · IMDb · Kinopoisk · Rotten Tomatoes |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Notable Names Database · Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNC: a11033605 · BNE: XX1265962 · BNF: 14026010w · GND: 141229152 · ISNI: 0000000114485377 · LCCN: no2001037346 · NLP: a0000001773469 · NUKAT: n2012253007 · SUDOC: 17251665X · VIAF: 76514084 · WorldCat VIAF: 76514084 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Aktyor** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Himalay sidri** (*lat.* Cedrus deodara) — bitkilər aləminin çılpaqtoxumlular şöbəsinin i̇ynəyarpaqlılar sinfinin i̇ynəyarpaqlılar dəstəsinin şamkimilər fəsiləsinin sidr cinsinə aid bitki növü.

Vətəni Himalayın şimal və qərb hissəsidir. Avropanın bir çox ölkələrinə introduksiya edilmişdir. Hündürlüyü 50 m-ə çatan iri ağacdır. Cavan ağacların gövdəsinin qabığı hamar olur, yaşlaşdıqca çatlar əmələ gəlir və iri pulcuqlar şəklində oduncaqdan ayrılır. Çətiri piramidal formalı və budaqlarının ucları aşağı sallanan ağacdır. İynəyarpaqları düz, sivri, bozumtul-yaşıl və ya mavi-yaşıldır, 5 sm-ə qədər uzunluqdadır.

Qozaları iri, yumurtavarı, yetişmiş qozaları qırmızı-qonur rənglidir, uzunluğu 10 sm-ə, eni 5-6 sm-ə çatır. Toxumları iri qatranlı, üçbucaq, nazik qabıqla örütülüdür, toxumu dairəvidir və kip oturur. Cücərtiləri 8-10 ləpəli olur.

Himalay sidri torpağa az tələbkardır, torpağın həddən artıq rütubətinə və bərkiməsinə davamsızdır. Bəzən sərt şaxtalardan zərər çəkir. Rütubətli dəniz küləklərinə davamsız, quraqlığa və şiddətli istilərə davamlıdır. Çox dekorativ ağacdır. Parklarda, bağlarda, küçələrdə tək-tək və yüksək qiymətləndirilir.
Azərbaycanda Gəncə, Zaqatala, Qazax], Lənkəran, Bakı şəhərlərinin yaşıllıqlarında təsadüf edilir. Abşeronda orta dərəcədə suvarılan boz-qonur, qonur və boz torpaqlarda zəif olsa da, normal inkişaf edə bilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Australian Plant Name Index (ing.).

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Cedrus deodara* | 
* Wikidata: Q146935
* Wikispecies: Cedrus deodara
* APNI: 120997
* ARKive: cedrus-deodara
* Calflora: 9302
* Ecocrop: 4363
* EoL: 1033603
* EPPO: CEUDE
* EUNIS: 150649
* FoC: 200005268
* GBIF: 5284698
* GRIN: 9692
* iNaturalist: 69820
* IPA: 13955
* IPNI: 676701-1
* IRMNG: 10943938
* ITIS: 183408
* IUCN: 42304
* MoBotPF: 245529
* NBN: NHMSYS0000457002
* NCBI: 3322
* NZOR: f4b98021-4316-4647-939e-0c5a1dc13a9e
* PFI: 8335
* PPE: cedrus-deodara
* Plant List: kew-2707322
* PLANTS: CEDE2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:676701-1
* Tropicos: 24900655
* VicFlora: a49348ae-b515-4cd6-856e-1a162aa68d48
* WCSP: 382693
* WFO: wfo-0000592532

 |
| *Pinus deodara* | 
* Wikidata: Q17357490
* APNI: 205594
* EUNIS: 150650
* GBIF: 5284699
* GRIN: 28442
* IPNI: 60453340-2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:60453340-2
* Tropicos: 100357016
* WCSP: 379828

 |
**Cəfərov Xanlar Daşdəmir oğlu** — Azərbaycan kinoprodüseri, Azərbaycanın Əməkdar mədəniyyət işçisi (2000).

Həyatı
------

Xanlar Cəfərov 6 iyul 1947-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1971-ci ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət Universitetinin Teatr və kino fakültəsini bitirmişdir. 1969-cu ildən C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında rejissor assistenti, film direktoru vəzifələrində işləyib. 1988-ci ildən "Rakurs" Sənədli Filmlər Studiyasının direktoru olub. 2001-ci ildən Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi "Yaddaş" Sənədli Filmlər Studiyasının direktoru olub.

Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının üzvü olmuşdur.

Azərbaycan kino sənətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə 18 dekabr 2000-ci ildə Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adına layiq görülmüşdür.

Xanlar Cəfərov 29 aprel 2016-cı ildə vəfat etmişdir.

Ailəli idi. 2 övladı və 2 nəvəsi var.

Filmoqrafiya
------------

1. Narahat adam (film, 2005)
2. Azərbaycan: Tarixdən səhifələr (film, 2008)
3. Azərbaycan Odlar Yurdu (2009)
4. Bakı balkonları
5. Köç

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasının kino xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı". 2014-08-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-29.
Çap maşını
----------

Undervud çap maşinkası (*ing.* Underwood), 1896-cı ildən istehsal edilib. İlk populyar yazı mexanizmi olub
**Makina** (**Çap maşını**) — mexaniki, elektromexaniki və elektron-mexaniki cihaz. Klaviaturaya barmaq basmaqla mürəkkəbli lent vasitəsi ilə kağıza mətnlər yazılır.Bu maşın 1871-ci ildə Xristofer Latham tərəfindən icad edilib.

Daktilo yazısı
--------------

Müasir dövrdə bir sıra qrafika növləri olduğu kimi, yazı növləri də vardır. Qrafika bütöv yazı sistemini əhatə edir. Yazının növləri isə tamamilə başqadır. Buraya, görməyən adamların qalın kağız üzərində açdıqları deşiklərdən ibarət yazı, Morze əlifbası deyilən yazı sistemi (bundan rabitə sistemində geniş istifadə edilir) də aiddir. Yazı növlərindən biri də daktilo yazısıdır. Daktilos- yunanca barmaq deməkdir. Barmaqlar vasitəsilə fikrin ifadə edilməsi kar-lalların əsas ünsiyyət vasitəsidir. Daktilo necə yaranmışdır? Əvvəllər adamlar hər şeydən mərc qoyduğu kimi, danışmamaq haqqında da mərcləşirmişlər. Buna görə də danışa bilən adamlar əlləri ilə, işarə vasitəsilə danışardılar. Bu da sonradan daktilologiyanın meydana gəlməsini əsaslandırmışdır. Daktilologiyada bir və ya iki əlin barmaqlarının müxtəlif vəziyyəti hər hansı bir anlayışı ifadə etdiyi kimi, müxtəlif hərfləri də bildirir. Kar-lallar üçün təhsil sistemində daktilologiyadan istifadə edilir. Bir əlin barmaqları əsasında qurulan hərf şəkli daha anlaşıqlı olur Azərbaycanda kar-lallar məktəbində təhsil məhz daktilo əlifbası əsasındadır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Afad Qurbanov.* Müasir Azərbaycan Ədəbi Dili. 1. Bakı. 2010.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (11-ci) · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | BNF: 119384502 · GND: 4130975-3 · LCCN: sh85139131 · NDL: 00572547 · NKC: ph124766 |

* Typewriter Effect in Premiere (Turkish)
* Prenses daktilo
**Əliheydər Əbdüləli oğlu Ələkbərov** (26 iyul (8 avqust) 1915, Bakı – 3 mart 1975, Bakı) — Azərbaycan aktyoru, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1949).

Həyatı
------

Əliheydər Ələkbərov 1915-ci il iyulun 26-ı anadan olmuşdur

Yaradıcılığı əsasən Akademik Milli Dram Teatrı ilə bağlıdır. 1960–1967-ci illərdə Musiqili Komediya Teatrında baş rejissor işləyib. Teatrın repertuar qurumunun formalaşmasında, rejissor sənətinin yeni peşəkarlıq keyfiyyətləri əxz etməsində, aktyor truppasının kamilləşməsində Əliheydər Ələkbərovun böyük xidmətləri var. O, bu teatrda bir sıra uzunömürlü tamaşalara maraqlı quruluşlar verib. Hazırladığı tamaşalara monumental ruh verməyə çalışıb. Xor və baletdən komponent-obraz kimi istifadəyə xüsusi meyl göstərib. Əliheydər Ələkbərovun rejissurası dolğun ifadə vasitələri, dərin realizmi və təbii yumorun obrazlı bədii həlli ilə seçilib.

Bu baxımdan onun teatrda hazırladığı "Bir dəqiqə" (dramaturq Məhərrəm Əlizadə və bəstəkar Hacı Xanməmmədov. 17 oktyabr 1961), "Ulduz" (Sabit Rəhman və Süleyman Ələsgərov. 6 dekabr 1964), "Haradasan, ay subaylıq?" (Salam Qədirzadə və Süleyman Ələsgərov. 16 fevral 1968), Şıxəli Qurbanov və Süleyman Ələsgərovun, "Özümüz bilərik" (5 yanvar 1963), "Olmadı elə, oldu belə" (15 mart 1964) və "Milyonçunun dilənçi oğlu" (20 may 1966) "Hacı Qara" (Mirzə Fətəli Axundzadənin eyni adlı komediyası əsasında, libretto müəllifi Şəmsi Bədəlbəyli. Bəstəkarlar Vasif və Ramiz Mustafayev. 14 oktyabr 1962), "Keçmişin məişət səhnələri" (Mirzə Ələkbər Sabirin şeirləri əsasında, librettonun müəllifi Soltan Dadaşov və bəstəkar Vasif Adıgözəlov) musiqili komediyaları repertuarda daha uzunömürlü olublar.

O, Üzeyir bəy Hacıbəyovun "Məşədi İbad" operettasına 1966-cı ildə Bolqarıstanın Şumen şəhərindəki Türk teatrında quruluş verib. Əliheydər Ələkbərov "Milyonçunun dilənçi oğlu" musiqili komediyasına görə 1967-ci ildə Üzeyir bəy Hacıbəyov adına Dövlət mükafatına layiq görülüb. 1967-ci ildə Filarmoniyada fəaliyyət göstərən "Gəlməli, görməli, gülməli" miniatür satirik teatrının rejissoru olub. Televiziyada bir neçə əsərə quruluş verib. 1965-ci ildən Azərbaycan Dövlət Teatr Institutunda aktyor və rejissor sənətindən dərs deyib.

Əliheydər Ələkbərov 1975-ci il martın 14-ü vəfat edib.

Mükafatları
-----------

* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 21 iyul 1949
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni — 9 iyun 1959
* Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı — 1967
* Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı — 1972

Xarici keçidlər
---------------

* Əliheydər Ələkbərovun 100 İllik Yubileyi Keçirilib — Lider Tv Online
|  |
| --- |
| Məqalələr seriyasından  |
| **Fiqh üsulu** |
| Allah |
| Fiqh
* Təqlid
* İctihad
* İcma
* Məzhəb
* Qiyas
* Adət-ənənə
* Bidət
* Mədrəsə
* İcazət
* İstihlal
* İstihsan
* İstislah
 |
| Əhkam
* Savab
* Halal
* Fərz
* İstishab
* Mübah
* Müstəhəb
* Məkruh
* Haram
* Batil
* Səhih
* İslamda büyük günah
 |
| Dini unvanlar
* Xilafət
* Üləma
* Fiqh
* Əl-Əzhar Böyük İmamı
* Baş Müfti
* Mərceyi-təqlid
* Dai
* Hüccət
* Hüccətülislam
* Hakim
* İmam
* Hafiz
* Hatip
* Mövlanə
* Mövləvi
* Allamə
* Ayətullah
* Müfəssir
* Müfti
* Mühəddis
* Mücəddid
* Müctəhid
* Qazi
* Rəiül-üləma
* Şeyx
* Şeyxülislam
* Ustad
 |
| * b
* m
* r
 |

**Baş Müfti** — bir dövlətin bölgə müftilərinin başçısıdır. Məqam erkən müasir dövrdə Osmanlı İmperiyasında meydana gəlib və sonralar bir sıra müasir ölkələrdə qəbul edilib. Baş Müfti adətən dövlət tərəfindən təyin olunan şəxsdir. Baxmayaraq ki, bəzi müasir ölkələrdə o, kollektiv və ya seçkili vəzifə tutur.

Müftilər İslam hüququna (şəriətə) dair məcburi olmayan rəy (fətva) vermək səlahiyyətinə malik olan İslam hüquqşünaslarıdır. Osmanlı İmperiyasında 15-ci əsrdə əvvəllər müstəqil alim kimi fəaliyyət göstərən müftilər dini qurumların və alimlərin ierarxik bürokratiyasına inteqrasiya etməyə başlamışlar. XVI əsrin sonlarında hökumətin təyin etdiyi İstanbul müftisi şeyxülislam titulu ilə bu iyerarxiyaya cavabdeh olan baş müfti kimi tanınırdı. Şeyxülislam dini məsələlərdə sultana məsləhət vermək, dövlət siyasətini qanuniləşdirmək, hakimlər təyin etmək kimi bir sıra funksiyaları yerinə yetirirdi. Osmanlı İmperatorluğunun dağılmasından sonra müsəlman dünyasının bir çox ölkəsində baş müftilik vəzifəsi qəbul edilmiş və əksər hallarda hökumət siyasətlərinə dini dəstək vermək rolunu oynayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *James Broucek.* Mufti/Grand mufti. Gerhard Böwering, Patricia Crone. 2013. The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought
Dilçilik, nevrologiya, süni intellekt, fəlsəfə, antropologiya və psixologiya daxil olmaqla koqnitiv elmin yaranmasına töhfə verən elmi sahələrini təsvir edən rəsm
**Koqnitivistika**, ***koqnitiv elm*** (*lat.* cognitio "idrak") — qnoseologiya, koqnitiv psixologiya, neyrofiziologiya, koqnitiv dilçilik, qeyri-verbal ünsiyyət və süni intellekt nəzəriyyəsini birləşdirən fənlərarası elmi sahəsi.

Koqnitiv elm idrak sistemlərinin modelləşdirilməsi üçün iki standart hesablama yanaşmasından istifadə edir: simvolizm (klassik yanaşma) və konneksionizm (daha yeni yanaşma). Simvolizm insan təfəkkürünün simvolik informasiya vahidlərini ardıcıllıqla emal edən mərkəzi prosessor olan kompüterə bənzədiyi fərziyyəsinə əsaslanır. Konneksionizm, insan təfəkkürünün neyrobioloji məlumatlarla uyğunsuzluğu səbəbindən mərkəzi rəqəmsal prosessorla müqayisə edilə bilməyəcəyi, lakin paralel verilənlərin işlənməsini həyata keçirən "formal" neyronlardan ibarət olan süni neyron şəbəkələrindən istifadə etməklə təqlid edilə biləcəyi fərziyyəsinə əsaslanır .

Klassik koqnitiv elm şüur və beyin arasındakı əlaqə problemini, həmçinin psixologiya və neyrobiologiya arasındakı əlaqə problemini görməzdən gəlmişdir. Bu ona qarşı tənqidlərə səbəb olmuşdur. 1980-ci illərdə psixoloqlar və nevroloqlar daha sıx qarşılıqlı əlaqə qurmağa başladılar və bu, psixi hadisələrin beyin fiziologiyası ilə empirik şəkildə əlaqələndirilməsinə imkan verən beyin görüntüləmə üsullarından istifadə edərək yeni elmin — koqnitiv nevrologiyanın yaranmasına səbəb oldu. Əgər klassik koqnitiv elm şüuru nəzərə almırsa, müasir koqnitiv nevrologiyada şüur tədqiqat obyektidir .

Koqnitiv elmi mümkün edən əsas texnoloji irəliləyişlər yeni beyin skan etməsi üsulları idi. Tomoqrafiya və digər üsullar ilk dəfə beynin fəaliyyəti haqqında birbaşa məlumat əldə etməyə imkan verdi. Getdikcə güclənən kompüterlər də mühüm rol oynadı.

Koqnitivistika insan beyninin necə işlədiyinə dair dəqiq nəzəriyyələr hazırlamaq üçün süni intellekt nəzəriyyəsindən alınan kompüter modellərini və psixologiya və ali sinir fəaliyyətinin fiziologiyasından əldə edilən eksperimental metodları birləşdirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Adapted from Miller, George A (2003). "The cognitive revolution: a historical perspective". *Trends in Cognitive Sciences* **7**.
2. ↑  *И. П. Меркулов.* Когнитивная Наука // Энциклопедия эпистемологии и философии науки (800 nüs.). Москва: «Канон+» РООИ «Реабилитация». Составление и общая редакция. И. Т. Касавин. 2009. 364–365. ISBN 978-5-88373-089-3.
3. ↑  *Антти Ревонсуо.* Глава 2. Исторические основы науки о сознании // Психология сознания. Мастера психологии. Санкт-Петербург: Питер. Перевод: А. Стативка, З. С. Замчук. 2013. 89–90. ISBN 978-5-459-01116-6.
Dəmirqapı
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Dəmirqapı.
**Dəmirqapı** (*serb.* Ђердапска клисура, *rum.* Porţile de Fier) — Dunay çayı yatağının Karpat və Stara-Planin dağlarının birləşdiyi yerdən keçən ensiz hissəsi. Çay qapısı adlanan bu ərazi Serbiya və Rumıniya sərhəddində, Orşov şəhərindən cənubda yerləşir. Uzunluğu 15 km, eni 162 m. olan bu ərazi Avropanın ən gözəl məkanlarından biri hesab olunur.

Təbii və tarixi-mədəni əhəmiyyəti
---------------------------------

Orta əsrlərdə Dəmirqapıya girişə nəzarət edən Qolubas qalası
Çayın sağ sahilində Serbiyanın Cerdap Milli Parkı yerləşir. Dəmirqapının ən qədim yerli əhalisi romandilli valaxlar olmuş. Valaxlar heyvandarlıqla məşğul olan yarımköçəri tayfalar idi. Çayın şimal sahilində isə müasir rumınların əcdadları məskunlaşmış. Cənubda, isə serblər və serb vlaxları məskunlaşmış

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

İti və astanalı axıma malik olan bu ərazidə çay nəqliyyatı demək olar ki, yox idi. 1896-cı ildə tikilən Sip keçid kanalınıdan sonra gəmiçilik inkişaf etməyə başladı. Kanalın üzunluğu 2,5 km-dir. 1964–1972-ci illərdə SSRİ-nin dəstəyi ilə Yuqoslaviya və Rumıniya arasında müasir gəmilər üçün keçid sistemi yaradıldı. Ərazidə böyük su anbarı və iki güclü su eletrik stansiyası istifadəyə verildi (Cerdap I və Cerdap II). Dəmirqapının ən böyük şəhəri Drobeta-Turnu-Severindir (Rumıniya).

Şəkillər
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ədəbiyyat
---------

* Böyük Sovet Ensiklopediyası, 3-cü cild.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dəmirqapı". 2022-03-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-14.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Dəmirqapı (Dunay)** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* Dəmirqapı (serb dilində.)
* Dəmir qapı Milli Parkı (rumın dilində.)
**Məhəmmədəli xan** — ləzgiəsilli Səfəvi dövlət məmuru və hərbi komandir. O, şah Sultan Hüseynin (hak. 1694–1722) dövründə ordunun baş komandanı *(sepahsalar)* və İrəvan vilayətinin (Çuxursəəd kimi də tanınır) bəylərbəyi kimi xidmət etmişdir.

Baş vəzir Fətəli xan Dağıstaninin (1716-1720) qardaşı oğlu Məhəmmədəli xan Səfəvi dövlətinin dağıldığı və ağır tənəzzülə uğradığı xaotik illərdə xidmət etmişdir. O, 1716-cı ildə əyalət əhalisinin üsyanından sonra öldürüldü və yerinə onun on iki yaşlı (adı açıqlanmayan) oğlu keçdi, o da Gürcüstan və Təbriz bəylərbəyi (vəli) təyin edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Matthee, 2012. səh. 209,223
2. ↑  Matthee, 2012. səh. 209-210, 223

Mənbə
-----

* *Floor, Willem M.* Titles and Emoluments in Safavid Iran: A Third Manual of Safavid Administration, by Mirza Naqi Nasiri. Washington, DC: Mage Publishers. 2008. səh. 173. ISBN 978-1933823232.
* *Matthee, Rudi.* Persia in Crisis: Safavid Decline and the Fall of Isfahan. I.B.Tauris. 2012. ISBN 978-1845117450.
**Lal Bihari** (və ya **Lal Bihari Mritak**; 6 may 1955, Amilo[d], Uttar Pradeş) – Hindistanın Uttar-Pradeş ştatının Amilo kəndindən olan fermer və aktivist. O, 1975–1994-cü illərdə rəsmi olaraq ölü kimi qeydiyyatda olmuş və 19 il boyunca Hindistan bürokratiyasına sağ olduğunu sübut etməyə çalışmışdır. Adına *Mritak* (hərf. ölmüş) sözünü əlavə etmiş, bu cür hadisələri işıqlandırmaq üçün Uttar-Pradeş Ölü Adamlar Assosiasiyasını qurmuşdur.

Həyatı
------

Bihari məşhurlaşmazdan öncə Uttar-Pradeş ştatında yerləşən bir kənddə yaşayan fermer idi. O, bankdan borc almaq üçün Azamqarh rayonunun gəlir idarəsinə yaxınlaşmışdır. Bu zaman ölü kimi qeydiyyatda olduğunu öyrənmişdir. Onun dayısı məmurlardan birinə rüşvət verərək Biharinin ölü kimi qeydiyyata alınmasına nail olmuş, beləcə, Biharinin Khalilabadda yerləşən bir akrlıq torpağının varisliyini götürmüşdür.

Bihari 100-dən çox insanın eyni vəziyyətlə üzləşdiyini, rəsmi olaraq ölü göstərildiyini öyrənmişdir. Məsələni gündəmə gətirmək üçün Uttar-Pradeş Ölü Adamlar Assosiasiyasını yaratmışdır. O və digər üzvlər onları ölü kimi göstərməyə nail olmuş şəxslər tərəfindən öldürülmək təhlükəsi ilə üzləşmişdirlər. Hazırda təşkilatın 20.000-dən çox üzvü var. 2004-cü ilə qədər təşkilat 4 üzvün sağ olduğunu isbat edə bilmişdir.

Bihari ölmədiyini sübut etmək üçün müxtəlif vasitələrdən istifadə etmişdir. Öz dəfn mərasimini təşkil etmiş və arvadı üçün dul təzminatı tələb etmişdir. 1980-ci ildə adına *Mritak* (hərf. ölmüş) sözünü əlavə etmişdir. 1994-cü ildə sağ oldunu sübut edə bilmişdir.

Bihari 2003-cü ildə Sülh üzrə İqnobel mükafatına layiq görülmüşdür. 2004-cü ildə Uttar-Pradeş ştatının Lalqanc parlamentinə namizədliyini vermişdir.

Populyar mədəniyyətdə
---------------------

2021-ci ildə hind film prodüseri Satiş Kauşik Biharinin həyatından və "ölümündən" bəhs edən "Kağız" adlı film çəkmişdir. *"Salman Khan Films"* şirkəti tərəfindən istehsal olunmuş filmin baş rolunda Pankac Tripathi çıxış edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Plight of the Living Dead". Time. 19 July 1999. 19 March 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
2. ↑  "Azamgarh Journal; Back to Life in India, Without Reincarnation". New York Times. 24 October 2000. 2009-06-04 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  *Debroy, Bibek.* India, redeeming the economic pledge. New Delhi: Academic Foundation. 2004. 133–4. ISBN 978-8171883486.
4. ↑  "Satish Kaushik trains his camera on the 'living dead'". DNAIndia. 13 March 2011. 16 March 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 yanvar 2024.
5. ↑  *Hungama, Bollywood.* "Salman Khan to produce this Satish Kaushik film based on true incidents : Bollywood News - Bollywood Hungama". Bollywood Hungama (ingilis). 2019-01-04. 2024-01-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 yanvar 2024.

Xarici keçidlər
---------------

* *"Mritak" Müstəqillik mükafatına namizəd görülüb*, The Hindu, 7 iyul 2006
Mahavira
**Cina Vardhamana** — caynizmin yaradıcısı. Ardıcılları onu "Mahavira" (böyük pəhləvan) adlandırırlar.

Mahavira e.ə. 599-cu ildə kşatri təbəqəsinə aid "racelər" ailəsində, Bihar bölgəsində Pavada anadan olmuşdur. Bu gün Pava caynistlərin həcc yeridir. Hər yeni il həcc ayı ilə eyni zamana təsadüf edir. Buddanın çağdaşı olan Vardhamana dünyadan üz çevirmiş, zahidçə yaşamağa üstünlük vermiş və 12 yaşından çox ciddi bir pəhrizə riayət etməyə başlamışdı. Vardhamana 30 yaşında evini, xanımını və uşağını tərk edərək, rahiblik libası geymiş və rahiblik əlaməti olaraq saçından bir pərçəm qopartmışdır. Bir müddət sonra çılpaq gəzməyə başlamış və dilənmişdir. 30 il vaazlar verdikdən sonra aydınlanmaya çatmışdır. Bundan sonra onu Mahavira (böyük qəhrəman) və ya Cina (qalib) adlandırmağa başlamışlar.

Sinfi mənsubiyyətinə görə öz inkişaf dövrünü rifah, var-dövlət, əmin-amanlıq içində keçirmişdir. Caynizmin müqəddəs kitablarında onun həyatı ilə əlaqədar deyilir:

> Mahavira beş nəfər dayə tərəfindən qorunurdu. Hər bir dayə ayrıca onun ayaq yoluna getməsi, təharət işləri, bədəninin paklığı, paltar geyməsi, yaxud oynayıb-əylənməsi işlərinə baxırdı. O, bir dayənin qucağından digərinin qucağına ötürülürdü.
> 
> 

Mahaviranın gənclik dövrü atasının sarayında naz-nemət içərisində keçmiş, daha sonra zadəgan təbəqəsindən olan bir qızla ailə qurmuşdur. O, şahlara xas həyat tərzini xoşlamır, zahidlik və rahiblik həyatına üstünlük verirdi. Ata-anası sağ ikən onun rahiblərlə münasibətinə imkan vermirdilər. Valideynləri dünyasını dəyişdikdən sonra o, kübar həyata son qoyub, ona miras qalan var-dövlətin hamısını yoxsullar arasında bölüşdürərək şəhər kənarındakı monastırda yaşamağa başladı. Bir müddət sonra rahiblərin monastırını tərk etdi. Əbasını çiynindən götürdü, çılpaq şəkildə səhralara üz qoydu, evsiz-eşiksiz didərginlər kimi özünün asketik həyat dövrünü başladı.

O, öz səyahəti zamanı qaldığı yerə ürək bağlamasın deyə, bir kənddə bir gün, şəhər və ya qəsəbədə isə beş gündən artıq qalmamışdır. 
Yalnız yağışlar mövsümündə qalmaq üçün bir yer seçir və orada mütləq sükunətə dalırdı.

Mahavira e.ə. 527-ci ildə Biharda vəfat etmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* Caynizm
**Naidə Camal qızı Məmmədxanova** (1 may 1968, Bakı) — filologiya elmləri doktoru, professor, Dünya ədəbiyyatı kafedrasının müdiri. Professor Camal Məmmədxanovun və professor Səidə İbrahimovanın qızı, akademik İbrahim İbrahimovun nəvəsi və ŞHK-nun kapitanı, millət vəkili Anar Məmmədxanovun bacısıdır.

Naidə Məmmədxanova Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinin məzunudur. 1991-ci ildə «Azərbaycan-rus ədəbi əlaqələri» adlı namizədlik, 2003-cü ildə isə «XX əsrin 70-90-cı illərdə fransız romanı. Həyatın və qəhrəmanın yeni konsepsiya axtarışı» adlı doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Məmmədxanova Naidə Avropa ədəbiyyatı üzrə mütəxəssisdir. "Dünya ədəbiyyatı tarixi", "Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq (rus-xarici ədəbi əlaqələr)" fənlərini tədris edir. Ədəbiyyat problemlərinə həsr olunmuş 100-dən artıq elmi əsərlərin, o cümlədən "Романтизм в зарубежной литературе ХIХ века" və "Турецкая проза 20-40-х годов ХХ века" adlı metodik vəsaitlərin, dörd monoqrafik araşdırmanın: "Французский роман 70-90 годов ХХ века. Поиски новой концепции жизни и героя", "Восприятие искусства и искусство восприятия (русско-азербайджанские литературные связи рубежа веков)", "Müasir fransız ekzistensialist romanı" (fransız dilində), "Fransız postmodernizmin xüsusiyyətləri" (ingilis dilində), həmçinin bir dərsliyin "Зарубежная проза II половины ХХ века" və dərs vəsaitin "Взаимосвязь реализма Л.Н.Толстого и Д.Голсуорси" müəllifidir.

Məqalələri həm respublikada, həm də bir sıra xarici ölkələrdə, məs. Fransada, Rumıniyada, Bolqarıstanda, Moskvada, Samarada, Tiflisdə, Daşkənddə, Türkiyədə və digər ölkələrdə işıq üzü görüb. Ailəlidir, bir övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bakı Slavyan Universitetinin elmi şurası". 2012-06-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-19.
2. ↑  "Fransız ədəbiyyatı üzrə doktorluq dissertasiyaları". 2018-02-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-19.

Xarici keçidlər
---------------

* Anar Məmmədxanovun ölümü barədə
**Səid Rüstəmov adına Musiqi Məktəbi** — Sumqayıtda musiqi məktəbi

Səid Rüstəmov adına Musiqi Məktəbi Sumqayıt şəhər mədəniyyət İdarəsinin tabeçiliyində olan incəsənət məktəblərindən biridir. 1976-cı ildən fəaliyyətdədir. 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən məktəbə görkəmli bəstəkar Səid Rüstəmovun adı verilmişdir. 

Məktəbdə "Fortepiano", "Xalq çalğı alətləri", "Simli və nəfəsli alətlər", "Azərbaycan qarmonu", "Nəzəriyyə", "Rəssamlıq" şöbələri fəaliyyət göstərir ki, bu şöbələrdə 748 şagird təhsil alır. 

Bundan əlavə, bu incəsənət məktəbində müəllimlərdən ibarət Xalq Çalğı Alətləri ansamblı fəaliyyət göstərir. Məktəbin kollektivi dəfələrlə ümumşəhər, respublika miqyaslı tədbirlərdə iştirak etmiş, müsabiqələrdə layiqli yer tutmuşlar. İki binadan ibarət olan məktəbin ikinci binasında iki Qubadlı rayon məktəbi yerləşmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* Sumqayıtda Uşaq İncəsənət Məktəbinin açılışı olub

|  |  |
| --- | --- |
| Sumqayıt | *Sumqayıt şəhəri ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Espoo** (fin Espoo [ˈespoː], *isv.* Esbo [ˈɛsbo]) — Finlandiyanın ikinci ən böyük şəhəri. Espoonun sahəsi 528,03 km²-dir ki, bunun da 312,29 km² quru, 17,94 km² daxili sular və qalan 197,80 km² dənizdir. Şəhər ölkənin cənubunda Baltik dənizinin fin körfəzi sahillərində, Helsinkinin qərbində, Uusimaa bölgəsində yerləşir. Helsinki, Vantaa və Kauniainen də daxil olmaqla, paytaxt bölgəsinin bir hissəsidir.

Espoo rəsmi olaraq ikidilli (Fin dili və İsveç dili) şəhər sayılır. 2017-ci ildən ingilis dili "xidməti dil" elan edilib və onun fin və isveç dilləri ilə bərabər (və ya hətta İsveç dili əvəzinə) rəsmi dilə çevrilib-edilməməsi ilə bağlı müzakirələr davam edir. Espoo əhalisinin əksəriyyəti, 83,6%-i ilk dil olaraq fin dilində danışır, azlıq, 8,3%-i isə isveç dilində danışır. Fin və isveç dilləri Espoo əhalisinin 8%-nin ana dili deyil.

2012-ci ildə Espoo Finlandiyada daxili özünümaliyyələşdirmə yolu ilə fəaliyyət göstərən ən az subsidiya alan bələdiyyə idi. 2012-ci il bələdiyyə seçkilərinin nəticələrinə görə, Espoo Şəhər Şurasında qadınların nisbəti Finlandiyada ən yüksək (53%-dən çox) olmuşdur. Şəhər şurasına 2013-2015-ci illərdə Əsl Finlər (*Perussuomalaiset*) partiyasının lideri Timo Soini rəhbərlik edib.

Qardaşlaşmış şəhərlər
---------------------

* Esterqom, Macarıstan Macarıstan;
* Qatçina, Rusiya Rusiya;
* Soçi, Rusiya Rusiya;
* İrvinq, ABŞ ABŞ;
* Şanxay, Çin Xalq Respublikası

İstinadlar
----------

1. ↑  European Register of Market Participants (ing.). ACER.
2. 1 2 3  Suomen pinta-ala kunnitain 1.1.2023 (fin.). MML.
3. ↑  Population structure. ISSN 1797-5379; 1797-5387; 1797-5395
4. 1 2  .
5. ↑  .
**Atli Pautursson Dam** (12 sentyabr 1932 - 7 fevral 2005) üç dəfə, ən son 1991-ci ildən 1993-cü ilə qədər Farer adalarının baş naziri vəzifəsində çalışmış farerli siyasətçi.Bu günə qədər o, cəmi 16 il xidmət etmiş, Farer tarixində ən uzun müddət vəzifədə olmuş baş nazirdir.

O, 1932-ci ildə Tvoroyridə Peter Mohr Dam və Sigrid Ragnhild, nee Strom oğlu kimi anadan olub.1964-cü ildə mühəndis təhsili alıb və 1970-ci ildə baş nazir olana qədər Danimarkanın *Haldor Topsoe* şirkətində çalışıb.O, 1981-1985-ci illərdə və 1989-cu ildən ölümünə qədər Farer İpoteka Təşkilatının (Foroya Realkreditt) vitse-prezidenti olub.

1970-ci ildə Loqtinqə seçildi və elə həmin il Balıqçılıq Naziri oldu və həmin ildə baş nazir təyin edildi.

Farer maliyyə böhranından sonra, sağlamlıq problemləri ilə daha da ağırlaşan Dam, 18 fevral 1993-cü ildə baş nazir və Sosial Demokrat Partiyasının rəhbəri vəzifəsindən istefa verdi və onun yerinə Marita Petersen keçdi.

Onun ən böyük siyasi nailiyyətlərindən biri Danimarkanın baş naziri Poul Schlüter ilə danışıqları ehtiva edir ki, bu da Farer yeraltı və bütün təbii sərvətlərinin Farer dövlətinin mülkiyyətinə çevrilməsi ilə nəticələnir, ondan əvvəl bu sərvətlər danimarkalılara məxsus idi.

1994-cü il seçkilərində Loqtinq üçün yenidən seçilə bilmədi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Atli Dam | lex.dk". Dansk Biografisk Leksikon (danimarka). 2022-07-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-18.
2. ↑  "j.fo, From the history of the Social Democratic Party of the Faroe Islands". 2014-02-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-01-26.
3. ↑  "Atli Dam er død, 72 år". Politiken (danimarka). 2005-02-08. 2021-05-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-18.
4. ↑  "Våde, sorte drømme". Information (danimarka). 2001-02-16. 2021-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-18.
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Bican bəy.

**Bican bəy** (*Bezhan*, *Bizhan*) — gürcü mənşəli Səfəvi məmuru və qulam.

Şah Süleyman Səfəvi (1666–1694) dövründə Təbriz bəylərbəyliyinin qubernatoru vəzifəsini daşımışdır.

Bican Saakadze nəslinin bir fərdi olan keçmiş *sepahsalar* ( baş komandan) Rüstəm xan Sipəhsaların (1588 - 1 mart 1643) oğlu və sonrakı sepahsalar və divanbəyinin (kansler, baş ədliyyə) Rüstəm xanın əmisi idi.  Bican bəy babasının adını daşıyırdı.  Qardaşı Səfiqulu xan (vəfatı 1679-cu il) Səfəvi sıralarında da nüfuzlu vəzifələr tuturdu. 

İtalyan səyyahı Qemelli Karerinin sözlərinə görə Bicanın ailəsi həmişə şahın sevimlilərindən biri olmasına baxmayaraq, Bicanın özü baş vəzir Şeyxəli xan Zəngənəin (1669-1689) hakimiyyəti dövründə "rüsvayçılığa" məruz qalmışdı.  Şeyxəli xan onu "dəli" və "sərxoş" olduğunu iddia edərək Şah Süleymanı "şübhəli" etdi.  Kareri əlavə edir ki, yalnız güclü qardaşı oğlu Rüstəm xanın vasitəçiliyi ilə şah nəhayət ağlı başında olduğuna əmin ola bildi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Matthee, 2012. səh. 68
2. 1 2  Maeda, 2003. səh. 272
3. ↑  Maeda, 2003. səh. 257-258, 272

Mənbələr
--------

* *Maeda, Hirotake.* "On the Ethno-Social Background of Four Gholām Families from Georgia in Safavid Iran". Studia Iranica (32). 2003: 1–278.
* *Matthee, Rudi.* Persia in Crisis: Safavid Decline and the Fall of Isfahan. I.B.Tauris. 2012. ISBN 978-1845117450.
**DSM-5** (*ing.* **D**iagnostic and **S**tatistical **M**anual of mental disorders, fifth edition — Psixi pozğunluqların diaqnostik və statistik təlimatı 5-ci nəşr)  — ABŞ-da 2013-cü ildən bəri istifadə edilən nozoloji sistem, psixi pozğunluqların "nomenklaturası". Amerika Psixiatriya Assosiasiyası (APA) tərəfindən hazırlanmış və nəşr edilmişdir. DSM-5 2000-ci il DSM-IV-TR-ni əvəz edərək 18 may 2013-cü ildə nəşr olundu. "DSM-V" köhnəlmiş, assosiasiya tərəfindən rədd edilmiş köhnə addır. Beşinci nəşrdən etibarən birlik təlimatın adında ərəb rəqəmlərindən istifadə etmək qərarına gəldi (2013-cü ilə qədər adlarda rum rəqəmləri istifadə olunurdu), düzgün müasir abbreviatura DSM-5-dir. DSM-IV-TR tərəfindən istifadə edilən təsnifata təsviri və fenomenoloji yanaşma köhnəlmişdir və son tədqiqat nəticələrini nəzərə alaraq, qeyri-dəqiqdir.

ABŞ-da DSM psixiatriyada yüksək nüfuza malikdir. Psixi pozğunluqların müalicəsində istifadə üçün tövsiyələr, eləcə də tibb işçiləri tərəfindən ödənişlər çox vaxt DSM təsnifatları ilə müəyyən edilir, buna görə də yeni versiyanın ortaya çıxması mühüm praktiki təsirlərə malikdir.

DSM-5-ə edilən dəyişikliklər, ilk növbədə, psixiatriyadakı yeni tədqiqatlar və nevrologiyada irəliləyişlər, eləcə də ictimai tələbat hesabına baş verdi. Bir çox qərarlar Xəstəliklərin Beynəlxalq Təsnifatı, 11-ci Reviziya ilə daha yaxşı uyğunluğun təmin edilməsi ilə bağlı idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Owen M. J. Craddock N. Jablensky A.* The Genetic Deconstruction of Psychosis. 33 (Schizophrenia Bulletin). Oxford University Press. 2007. 905–911.

Ədəbiyyat
---------

* *American Psychiatric Association.* Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (DSM-5). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing. 2013. ISBN 978-0-89042-554-1.
* *Regier D. A. Kuhl E. A. Kupfer D. J.* DSM-5: Классификация и изменения критериев (PDF). 12 (Всемирная психиатрия). Пер. с англ. Павличенко А. В. ред. Буховец И. И. Июнь 2013 [The DSM-5: Classification and criteria changes]. 88–94.

Xarici keçidlər
---------------

* DSM rəsmi saytı (ing.)
* Amerika Psixiatriya Assosiasiyası. Rəsmi saytı (ing.)
* Psychiatry Online (ing.)
* "Highlights of Changes from DSM-IV-TR to DSM-5" (PDF) (ingilis). American Psychiatric Publishing. 2013.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | OCLC |
| Normativ yoxlama | GND: 103685650X · Microsoft: 2781406353 · VIAF: 304900838 · WorldCat VIAF: 304900838 |
**Tarixi mənbə** — mühüm tarixi məlumatları ehtiva edən orijinal mənbədir. Bu qaynaqlar bizə ən sadə səviyyədə tarix haqqında məlumat verən bir şeydir və tarixi öyrənmək üçün ipucu kimi istifadə olunur.
Tarixi mənbələrə sikkələr, abidələr, ədəbi mənbələr, sənədlər, artefaktlar, arxeoloji ərazilər, xüsusiyyətlər, şifahi nəqllər, daş kitabələr, rəsmlər, qeydə alınmış səslər, təsvirlər və şifahi tarix daxil ola bilər. Hətta qədim qalıqlar və xarabalıqlar da tarixi mənbələrdir. Mənbələrin növlərinə ilkin mənbələr, ikinci dərəcəli mənbələr və digər tarixçilər əlavə edilmiş üçüncü mənbələr daxildir.

Növləri
-------

### İlkin mənbə

Təbii morfoloji simvollar, oroqrafik və hidroqrafik strukturlar, insanların müdaxilələri, binalar, infrastrukturlar, arxeoloji tapıntılar keçmişin istifadə və məskunlaşma formalarını göstərən maddi mənbələrdir. Ədəbi təsvirlər, bədii təsvirlər, kartoqrafik ifadələr şifahidir. və ya onları yaradan tarixi subyektin diktə etdiyi digər məlumatları təqdim edə bilən simvolik mənbələr. Tarixşünaslıq sintezi layihəsi multidissiplinar araşdırma səyi ilə müxtəlif kateqoriyalı mənbələri bir araya gətirməlidir.

### İkinci dərəcəli mənbə

İkinci dərəcəli mənbə, ilkin mənbə haqqında məlumat verən mənbədir. Bu mənbədə ilkin məlumatlar seçilir, dəyişdirilir və uyğun formatda düzülür. İkinci dərəcəli mənbələr ilkin məlumatın ümumiləşdirilməsini, təhlilini, şərhini və ya qiymətləndirilməsini əhatə edir. Hər hansı bir mənbə üçün ən dəqiq təsnifat həmişə aydın deyil. İbtidai və ikinci dərəcəli terminlər nisbi terminlərdir və bəzi mənbələr istifadə olunma üsulundan asılı olaraq əsas və ya ikinci dərəcəli kimi təsnif edilə bilər.

### Üçüncü mənbə

Üçüncü mənbə, əlavə şərhlər və ya mənbələrin təhlilini təmin etməyən, artıq dərc edilmiş ilkin və ikinci dərəcəli mənbələrin indeksi və ya mətn konsolidasiyasıdır. Bəzi üçüncü dərəcəli mənbələr əsas mənbələri, əsas terminləri, ümumi bilikləri və mövzu üzrə əsas elmi tapmaq üçün yardımçı kimi istifadə edilə bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  C. Tosco, *Il paesaggio come storia*, Bologna, Il Mulino, 2007, p. 115 (ed. digit.: 2008, doi: 10.978.8815/140111, *capitolo quinto: Per una storia dei paesaggi*, doi chapter: 10.1401/9788815140111/c5).
2. ↑  *Howell, Chuck.* "Research Guides: JOUR458M - Special Topics in Journalism: Sports, Protest and the Media: Primary, Secondary and Tertiary Sources". lib.guides.umd.edu (ingilis). İstifadə tarixi: 2 June 2022.
3. ↑  "Secondary sources Arxivləşdirilib 2014-11-06 at the Wayback Machine". James Cook University.
4. ↑  Primary, secondary and tertiary sources. Arxivləşdirilib 2013-07-03 at the Wayback Machine". University Libraries, University of Maryland. Retrieve 07/26/2013
**Boxayvan** (*çin.* 南海) — Sakit okeanda Sarı dənizin şimal-qərb hissəsində, Çinin sahilində yerləşir. Dənizin uzunluğu 280 km, dərin yeri isə 40 metr təşkil edir. Onu açıq dənizdən cənub hissədə Şandun yarımadası, şərq hissədə isə Lyodun yarımadası ilə ayrılır. Qışda dənizin sahil hissələri donur. Dənizə Xuanxe, Xayxe və Lyoxe çayları axır. Çinlilər görə sahəcə Bohai dənizi bəzənsə Bo dənizi adladırırlar. Dənizin qərbində Bohai körfəzi, şimal hissədə Lyodun körfəzi, cənub hissədə isə Laycjou körfəzi yerləşir. Dənizdə balıqçılıq inkişaf etdirilmişdir. Şelf hissədə neft yataqları aşkarlanmışdır. Bohai dənizi Sarı dənizlə Bohai boğazı ilə birləşir. Onun eni 90 km təşkil edir. Çin 2016–2026-cı illərdə sualtı tunel tikintisi planlaşdırılır. Sahilində əsas liman Tanqudur. Üstəlik sahilində kurort turizm şəhəri Sinxuandaodur.

Həmçinin bax
------------

* Çansindao (Dalyan)

İstinadlar
----------

1. ↑  Бохајван // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә]. II ҹилд: Балзам—Гајдар. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1978. С. 264.
2. ↑  "China plans world's longest sea tunnel at $42 billion -report". 11 İyun 2013. 2015-01-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-02.
**Qoyas** (*port.* Goiás) — Ştat Braziliyanın Mərkəz-qərb regionuna daxildir. Ştat Tokantins, Matu-Qrosu, Matu-Qrosu-du-Sul, Baiya və Minas-Jerays ilə sərhədə malikdir. 2010-cu il məlumatına görə Qoyas ərazisində 6 003 788 nəfər yaşayır. Ərazisi 340 103 km² təşkil edir.

Ştatın inzibati mərkəzi Qoyaniya şəhəridirQoyaniya aqlomerasiyasında ümumilikdə 2 mln insan yaşayır

Coğrafiya
---------

Ərazisi savannadır. Şimal-şərqində Şapada-dus-Veadeyrus Milli Parkı yerləşir. Ərazisindən Tokantins, Paranaiba çayı və Parana çayı axır.

Apanpolis şəhərində Braziliya HHQ aid baza yerləşir.

Tarixi
------

1727-ci ildə Bartolomeu Bueno da Silvera bölgədə qızıl aşkarlaylr. Sonradan yerli əhalinin əsas məşğuliyyəti kənd təsərrüfatı olmuşdur.. Ştatın paetaxtı 1935-ci ildə salınmışdır. 1956-cı ildən ştatın qərbində Brazilia şəhərinin tikintisinə başlanmışdır. Sonradan şəhər paytaxt statusu alaraq Federal dairəyə çevrilir. 5 oktyabr 1988 ildə ştatın şimalında Tokantins ştatı yaradılmışdır.

İnzibati bölgü
--------------

Ştat 5 mezoregion (Mərkəzi Qoyas, Şərqi Qoyas, Şimal-şərqi Qoyas, Şimali Qoyas, Cənubi Qoyas), 18 mikroregiona bölünür.

İqtisadiyyat
------------

Ştat iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir. Heyvandarlığın həcminə görə Braziliyada ikincidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  .
3. 1 2  "Statistik məlumat". 2016-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-26.
4. ↑  Arxivlənmiş surət (PDF) (Portuguese). Goiás, Brazil: Brazilian Institute of Geography and Statistics. 2008. ISBN 85-240-3919-1. 2022-06-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-01-18.

Mənbə
-----

* Qoyas Ştatı
* Qoyas Ştatı

| ⛭Braziliya ştatları |
| --- |
| Akri • Alaqoas • Amazonas • Amapa • Baiya • Qoyas • Maranyan • Matu-Qrosu • Matu-Qrosu-du-Sul • Minas-Jerays • Para • Paraiba • Parana • Pernambuku • Piaui • Rio-de-Janeyro • Riu-Qrandi-du-Norti • Riu-Qrandi-du-Sul • Rondoniya • Rorayma • San-Paulu • Santa-Katarina • Seara • Serjipi • Tokantins • Federal dairə • Espiritu-Santu | Braziliya bayrağıBraziliya bayrağı |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Xristianlıq**

İsa 

|  |
| --- |
| Bakirə Məryəmin doğması ·  İsanın çarmıxa çəkilməsi ·  İsanın dirilməsi ·  Pasxa ·  İsa Xristianlıqda |


Erkən Dövr

|  |
| --- |
| Həvari ·  Kilsə ·  İnanc ·  İncil ·  Allahın Padşahlığı ·  Septuaginta ·  Yeni Əhd |


Bibliya

|  |
| --- |
| Əhdi-Ətiq ·  Əhdi-Cədid · Xristian kanonları  ·  Apokrif |


Teologiya

|  |
| --- |
| Bağışlanma ·  Vəftiz ·  Xristologiya ·  Ata ·  Oğul ·  Müqəddəs Ruh ·   İnsan ·  Xilas ·  Esxatologiya ·  Üç üqnum  |


Tarix və Ənənələr

|  |
| --- |
| Xronologiya ·  Məryəm ·  Pyotr ·  Pavel  ·  Erkən  ·  I Konstantin ·  Kilsə məclisi ·  Xristianlıqda bölünmə ·  Xaç yürüşləri ·  Reformasiya |


Məzhəblər və Hərəkatlar

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Qərbi |
| --- |
| Adventist ·  Anabaptist ·  Anglikan ·  Baptist ·  Kalvinizm ·  Evangelizm ·  Müqəddəslik ·  Luteran ·  Medotist ·  Qədim Kilsə ·  Protestant ·  Əllinci ·  Katolik kilsəsi |

| Şərqi |
| --- |
| Pravoslav ·  Katolik kilsəsi ·  Şərqi Pravoslav ·   Konstantinopol Pravoslav Kilsəsi |

| Hərəkatlar |
| --- |
| Yehova şahidləri · Sonuncu gün · Unitarianizm · Kristafel · Birlik pentekostalizmi |

 |


Əsas mövzular

|  |
| --- |
| Mədəniyyət ·  Xristianlığın tənqidi ·  Ekumenizm ·  Ayin ili ·  Liturgiya ·  Musiqi ·  Vəftiz  ·  Digər dinlər ·  Dua ·  Vəz ·  Simvolizm

 |

 |
| 
Xristianlıq |
| * bax
* müzakirə
* redaktə
 |

V və yaxud da VI əsrə məxsus olan Theotokos mövzusunda çəkilmiş olan bir ikona.
**Theotokos** (yunan : Θεοτόκος) Pravoslav Kilsəsində və Şərqi Katolik Kilsəsində İsanın anası Məryəm ana üçün istifadə edilən xristian dininə məxsus olan dini termindir. Yunanca Allah mənasını verən *theos* və dünyaya gətirmək mənasını verən *tikto* sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlib, "Allahı dünyaya gətirən", "Allahın anası" mənasını verir.

Bakirə Məryəmlə bağlı əsas xristian prinsiplərindən biri olub, onun Müqəddəs Üçlüyün ikinci şəxsi, bədəndəki Kəlam olan Allahın və dolayı yol ilə Theotokos və Allahın Anası olaraq İsa Məsihi dünyaya gətirməsi həqiqətini ifadə edir. 

"Allahın Anası" ("Allahı dünyaya gətirən") ifadəsi nə anası, nə də atası olmayan (digər qədim dinlər mövcud olan Allahların anaları olan qədim ilahələrdən fərqli olaraq) əbədi Allah Atanın anası demək deyildir. Bunun əksinə olaraq, əksər xristianlar inanırlar ki, Kəlam olan Allah əbədi olaraq Ata Allahdan doğulsa da, o, Məryəm ananın enkarnasiyasıdır ("bədənindən doğulmuş"). Başqa bir sözlə ifadə edilərsə, Allah-insan İsa Məsihin iki təbiəti mövcuddur: ilahi - Ata Allahdan və insani - Məryəm anadan gələn.
Çin bağçası üç min ildir inkişaf etmiş mənzərəli bağ tərzidir. Buraya həm Çin imperatorlarının və həm də imperator ailəsinin üzvlərinin zövq almaq və təsirləndirmək üçün qurduğu geniş bağları və alimlər, şairlər, keçmiş dövlət məmurları, əsgərlər və tacirlər tərəfindən əks olunmaq və qaçmaq üçün yaradılan bağlar daxildir. İnsanlarla təbiət arasında mövcud olan harmoniyanı ifadə etmək məqsədi daşıyan idealizə olunmuş miniatür mənzərə yaradırdılar. Tipik bir Çin bağçası divarlarla əhatə olunmuşdur və bir və ya daha çox gölməçəni, qaya əsərlərini, ağacları və çiçəkləri və bağ içərisindəki sarma yolları əhatə edir. Quruluşdan quruluşa keçərək ziyarətçilər mənzərə şəkillərinin bir tumurcuğu kimi açaraq diqqətlə tərtib edilmiş bir sıra səhnələrə tamaşa etmək olar.

Tarixi
------

Ən erkən qeydə alınan Çin bağçaları Şan sülaləsi dövründə (e.ə. 1600–1046) Sarı çay vadisində yaradılmışdır. Bu dövrdən bəri pu, siz və yuan yazıları olan çin simvolu tısbağa qabıqlarında həkk edilmişdir. Şan sülaləsinin məşhur kral bağı, paytaxtı Yinin qərbində Wenwang tərəfdə inşa edilən Teras, Gölet və Ruh Parkı (Lingtai, Lingzhao Lingyou) idi. Başqa bir erkən kral bağı, son Şan hökmdarı Kral Zhou (1075–1046) tərəfindən tikilən Shaqui və ya Kum Təpələri idi. Böyük bir kvadrat parkın mərkəzində müşahidə platforması rolunu oynayan torpaq terasından ibarət idi.

Ölümsüzlər adasının əfsanəsi
----------------------------

Qədim Çin əfsanəsi erkən bağ dizaynında mühüm rol oynamışdır. Eramızdan əvvəl IV əsrdə Dağlar və Dənizlərin Klassik əsərindəki bir nağılda, Səkkiz Ölməzin evi olan Çin və Koreya arasında Bohai dənizinin şərq ucundakı üç adadan birində yerləşən Penglai Dağı adlı bir zirvə təsvir edilmişdi. Bu adalarda ağaclarda zinət əşyaları olan qızıl və gümüş saraylar var idi. Ağrı yox idi, qış yox idi, şərab qədəhləri və düyü qabları həmişə dolu idi və meyvələr yeyildikdə əbədi həyat qazanılırdı. Eramızdan əvvəl 221-ci ildə, Qin Kralı Ying Zheng, digər rəqib dövlətləri fəth etdi və Çini eramızdan əvvəl 210-cu ilə qədər idarə etdiyi Qin İmperiyası altında birləşdirdi. Adalar haqqında əfsanəni eşitdi və adaları tapmaq və ölümsüz həyat iksirini geri gətirmək üçün elçilər göndərdi. Paytaxtı Xianyang yaxınlığındakı sarayında Lanchi gong və ya Orkide Gölü adlı böyük bir göl ilə bir bağ yaratdı. Göldəki bir adada cənnət axtarışını simvolizə edən Penglai dağının bir kopyasını yaratdı. Ölümündən sonra Qin İmparatorluğu, eramızdan əvvəl 206-cı ildə dağıldı, paytaxtı və bağçası tamamilə məhv edildi, lakin əfsanə Çin bağlarına ilham verməyə davam etdi. Bir çox bağda bir qrup ada və ya səkkiz ölməz adasını təmsil edən süni bir dağı olan bir ada var.

İstinadlar
----------

1. ↑   Michel Baridon, Les Jardins - paysagistes, jardiners, poḕts. p. 348
2. ↑  Feng Chaoxiong, The Classical Gardens of Suzhou, preface, and Bing Chiu, Jardins de Chine, ou la quete du paradis, Editions de La Martiniere, Paris 2010, p. 10–11.
3. ↑   Che Bing Chiu, Jardins de Chine, ou la quete du paradis, p. 11.
4. ↑  Che Bing Chiu, Jardins de Chine, p. 12
5. ↑  Che Bing Chiu, Jardins de Chine, p. 12.