recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Genetik Alqoritmlər** — kompüter elmlərinin təbiət elmlərindən öyrəndiyi və öz problemlərini həll etmək üçün istifadə etdiyi üsuld. Genetik alqoritmlərin fundamental qanunları ilk dəfə Miçiqan Universitetində John Holland tərəfindən ortaya atılmışdır. 

Genetik alqoritmlər aşağıdakı kompanentlərdən ibarətdir:

* Baxılan problemin həlli.
* Xromosomların ilkin populyasiyası
* Əvvəlki populyasiyalardan istifadə etməklə yeni həll yollarının generasiyası üçün operatorların toplanması
* Həllin uyğunluğunu yoxlayan (fitness) hədəf funksiyası.

  

Bu alqoritmdə genetikada istifadə edilən 3 əsas əməliyyat istifadə olunur.

* Çarpazlama (Crossover)
* Mutasiya (Genetik alqoritm) (Mutation)
* Uğurlu gen seçimi (Selection)

Yuxarıdakı ilk iki əməliyyat əslində bir genin dəyişməsində rol oynayan iki təməl əməliyyatdır. Bu iki təməl əməliyyatla (çarprazlama və mutasiya) dəyişən genlər arasından seçim edilməsi (selection) isə genetik alqoritmlərdə istifadə edilən və müvəffəqiyyət əldə etməyi təmin edən üsuldur.

Seçmə əməliyyatı üçün turnir seçkisi (tournament selection) və ya təsadüfi dəyəri ehtiva edən rulet seçkisi (roulette wheel selection) üsulları istifadə edilə bilər.

Ayrıca çarpazlama üsulları üçün aşağıda sıralanan müxtəlif çarpazlama tipləri istifadə edilə bilər:

* Parçalı Bərabər Çarprazlaması (Partially Match Crossover)
* Sıralı Çarprazlama (Order Crossover)
* Dövr Çarprazlaması (Cycle crossover)
* Kənar Sıralama Çarprazlaması (Edge Recombination Crossover)

Yuxarıda sayılan çarpazlama üsullarının xaricində mutasiya üçün də müxtəlif alt variantlar var:

* Tərsləmə (Inversion)
* Yerləşdirmə (Insertion)
* Çıxarma (Displacement)
* Yer dəyişdirmə (Reciprocal Exchange, Swap)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Genetik alqoritmlər (rusca)". 2022-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-12-11.
**2015 Türkviziya Mahnı Müsabiqəsi** — (*türk.* 2015 Türkvizyon Şarkı Yarışması) 2015-ci ilin noyabr ayında keçiriləcək. Müsabiqə Türkiyənin ən böyük şəhəri Istanbul'da keçiriləcək. Müsabiqə ilk dəfə 2013'cü ildə Türkiyə'nin Əskişəhər şəhərində keçirilib. Müsabiqə hər il növbəli şəkildə TÜRKSOY tərəfindən seçilən Türk Dünyası Mədəniyyət Paytaxtı'nda keçirilir.

Keçiriləcəyi yer
----------------

Müsabiqə Türkiyənin ən böyük şəhəri olan İstanbulda baş tutacaq. Müsabiqə hər il Türk Dünyasının Mədəniyyət Paytaxtı Marı şəhərində keçirilməsi nəzərdə tutulsada Marı'da müsabiqənin keçiləcəyi yer olmaması səbəbindən müsabiqə 20 Fevral 2015 tarixində TMB TV tərəfindən Aşqabad şəhərinə verilmişdi. Ancaq Türkmənistandaki yarışmanın çətin olacağı və texniki problem hallarının tez olacağı səbəbiylə yarışma Türkiyənin İstanbul şəhərində keçiriləcək.

Format
------

Müsabiqə 1 yarımfinal və 1 finaldan ibarətdir. Bütün ölkələrin yarım finalda yarışması məcburidir. Yarım final'dan finala tam 15 ölkə yüksəlir. Yarışmaya qatılan ölkələrin hər biri ölkə adından yarışmaya 1 münsif göndərməlidirlər. Peşəkar Münsiflər heyətinin qərarı ilə yarışma birincisi müəyyənləşir. Eyni zamanda Türkviziya Rəhbərliyi 2015'ci ildə 50-50 (SMS/Münsif) səsverməsi ola biləcəyi bildirirmişdir.

İştirakçılar
------------

Müsabiqəyə hələlik 6 ölkə iştirak edəcəyini təsdiqləyib.

* Azərbaycan Azərbaycan
* Almaniya Almaniya
* Rusiya Başqırdıstan
* Bosniya və Herseqovina Bosniya və Herseqovina
* Rusiya Qaraçay Çərkəz
* Qazaxıstan Qazaxıstan
* Tatarıstan Tatarıstan
* Türkmənistan Türkmənistan
* Türkiyə Türkiyə
* Ukrayna Ukrayna
* Rusiya Xakasiya

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt ingilis dilində Arxivləşdirilib 2015-09-21 at the Wayback Machine
* Rəsmi sayt türk dilində
* Rəsmi sayt qazax dilində Arxivləşdirilib 2015-10-28 at the Wayback Machine
**Passiv Jammer:**
Jammer-Siqnal kəsici (siqnal qarışdırıcı, siqnal pozucu) , qarşılıqlı sistemdə aradakı əlaqəni pozmaq üçün yaradılmış cihaz. Müasir texnikada alıcını (əksəriyyətlə radio) hədəfləyən qüvvətli bir ötürücü.

Siqnalın daşınma şəkli ən sıx elektromexaniki dalğa olmaq üzrə səs, işıq (UV-dən IR-yə qədər) də ola bilər. Alıcının həssas olduğu bant aralığında yüksək gücdə siqnalı qəbul edərək alıcının giriş nötəsinin bütün bant üçün təzyiqlənməsini təmin edir və alıcını "karlaşdırar". Siqnal boğucu, alıcıda seçicilik və həssaslıq xüsusiyyətlərini hədəf alır. Q faktoru yüksək alıcılar bu cür maneə törətmələrə qarşı daha müqavimətlidirlər.

Əsasən aşağıdakı yerlərdə tətbiq olunur:

* İctimaiyyətdə yüksək səslə radio-tv dinləmələrinə maneə törətmək.
* Kino, konsert, teatr kimi cib telefonlarının istifadəsinin qadağan olunduğu mühitlərdə nizamı təmin etmək üçün.
* Uzaqdan idarə edilən alətlərin işinə maneə törədilməsi.
* Uzaqdan idarə edilən bombaların əvvəlcədən atılması ya da bloklanması.
* Binanın xaricində istifadə edilərək elektronik sipər olaraq istifadə edilməsi (iç ünsiyyətin gizlənməsi) .
* Təhlükəsizlik kameralarına maneə törədilməsi (lazer ya da elektromexanik sahə ilə).
* Polislərin sürət radarına maneə törətmək.
* Əsgəri ya da vətəndaş radarları maneə törətmə (Hərbi mühitlərdə qarşı tərəfin ünsiyyətinə maneə törətmək.)
* Mikrofonlara maneə törətmək (səs ilə).

**Aktiv Jammer**
RF ilə işləyən cihazları uzaqtan siqnal göndərərək təsir edən sistemdir. Başqa sözlə aktiv hala gətirən. Əsasən, maşınların uzaqdan pultla bağlanması anı işə salınar və ötürücüləri pozar. Nəticədə maşının qapısı bağlanmaz. Daha çox oğurluq məqsədilə istifadə olunduğu üçün satışı qadağandır. Qiyməti isə olduqca bahadır. Amma bununla belə artıq bir çox ölkələrdə maşın oğurluqları bu alətlər vasitəsilə həyata keçirilir. Buna görə mütəxəssislər bildirilər ki, maşınlarınızı uzaqdan pultla bağlayarkən qapının bağlandığından əmin olun.
**Lavrov buxtası** — Berinq dənizinə daxil olan Olyutorski körfəzinin şimal-qərbində yerləşir. İnzibati baxımından Kamçatka diyarının Olyutorki rayonu ərazisinə daxildir. Qoven yarımadası ərazisində yerləşir. Lavrov buxtası Koryak qoruğunun üç əsas bölgəsindən biridir.

Təsviri
-------

Jujnaya qlubokaya buxtasından 16 km çimal-qərbdə yerləşir. Koryak öndağlığı, Pılqinski silsiləsi ətrafından keçir. Bu bazımından bir fiorddur. Buxtanın uzunluğu 11 km-dir. Ən enli hissəsdə eni 6,5 km, yuxarılarda isə 1 km qədər azalır. Yuxarı hissədə qumlu dillər iki kiçik buxta əmmələ gətir:Vestovuya və Ostobuya.

Buxtaya dövrü olaraq balina və Osalar gəlir. Bəzi hallarda səyahət edən gəmilərin buxtyaya girməsi belə olur. Koryak qoruğu rəhbərliyi turistlərin qısa müddətə də olsa bura girməsinə icazə verir. Sahildən bir qədər aralıda İlır-Qıtxın və Potat-Qıtxın gölləri vardır. bu göllər təbiıət abidəsi elan edilmişdir.

Açılışı
-------

1885-ci ildə rus dənizçisi Fridolf Qek buxtanı təsvir etmişdir. Qekin səyahətə «Sibir» gəmisində çıxmışdır. O buxtanı Vladivastok kontr admirallarından biri olan Vasiliy Lavrovun şərəfinə adlandırmışdır.

İstifadəsi
----------

Buxta SSRİ məkanında seldi balığının əsas ovlanma ərazisi idi. Bu blıqların ovlanması və emalı əsasən Lavrov və Yujnaya Qlubokaya buxtasında həyata keşirilirdi. Artıq XX əsrin 50-ci illərində refriojerator gəmilər istifadəyə verilmişdir.Artıq bu gəmilər bir balıq sənayesi bazası rolunu oynayırdı. Təkcə «Komsomoles Arktiki» gəmisi sutka ərzində 100 balıq ovlaya bilirdi. 
1960-cı illərin əvvələrində buxtada olan bazada 9,6 min ton balıq və 1.8 ton az duzlu məhsulu saxlamaq üçün anbarlar vardı. 1961-cio ildə zavod 24 ton məhsul istehsal etmişdir. 1960-cı illərin ortalarında baza modernləşdirilmiş və genişləndirilmişdir.

1960-cı ildə komsomol gənclər buxta sahilində Dyujnı qəsəbəsini salmışlar. 1975-coi ildə bu balıqların ovuna qoyulan qadağadan sonra qəssəbə tərk edilmişdir.

Gəmi qəzaları
-------------

Buxta sahilləri qayalıdır. Ərazisində su altı daşlar vardır. Bu səbəbdən gəmilər buxtada onların üzərinə otururdu. 19 oktyabr 1957-ci ildə buxtada СРТ-626 gəmisi qayalartın üzərinə oturmuşdur. Gəmini burada da qomalı olmuşdular. 1960-cı ildə isə yelkən-motorlu «Ustrisa» şunu dayazlığa oturmuşdur. 26 oktyabr 1965-ciu ildə «Sentavr» qayalrın arasında qalmışdır. Onu qayalardan çəkərək çıxara bilsələr də, 2 km darrtmadan sonra gəmi batmışdır. 1978-ci ildə isə «Kreçet» gəmisi daşların üzərinə oturmuşdur. Bu gəmi bu günda buxtadadır və turistlərin marağıına səbəb olur.

İncəsənətdə
-----------

Lavrov buxtasına kamçatkalı jurnalist, yazıçı və şair Q.Srunaçyova-Otroka Бухте «Lavrov buxtasına» adlı Şeir yazmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Корякский заповедник Arxivləşdirilib 2019-12-25 at the Wayback Machine на сайте «ООПТ России»
2. ↑  См. фото к статье Жестков В. - Бухта Лаврова: глядеть — не наглядеться
3. ↑  "Аварии и катастрофы судов рыбной промышленности СССР". 2018-04-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-14.
**Tiksi buxtası** — Laptevlər dənizinin cənubunda yerləşən buxta. Buxta Lena deltasının cənub-şərqində yerləşir. Buxtanın eni çıxacaqda 17 km, uzunluğu isə 21 km təşkil edir. Oktyabr ayından İyul ayına qədər buzlarla örtülü olur. Qabarmanın hündürlüyü 30 sm-dir. Buxtanın maksimal dərinliyi 11 metrdir. Şimal şərhədləri buzlarla sanki cızılmışdır.

Coğrafiyası
-----------

Buxtada Brusnev adası yerləşir. Adada maksimal hündürlük 26 metrdir. Buxta Neelov buxtasından Bıkovski yarımadası ilə ayrılır (Kolıçev bərzəxi). Dənizdən isə Muostas (şimaldan) və Kosistıy (cənubdan) burunları ilə ayrılır. Buxtaya çoxlu sayda kiçik çay tökülür. Onlar arasında ən irisi Soqodur. Buxtanın qərbində, Bulunkan körfəzində Tiksi qəsəbəsi və limanı yerləşir. Buxtanın cənub-şərqində yerləşən, Soqo körfəzinin sahilində şaxtaçıların evlərindən ibarət olan qəsəbənin qalıqları vardır. Bu qəsəbə də eyni adı daşıyırdı. Soqo çayının mənsəbində Tiksi hidrometroloji stansiya yerləşir. Buxtada yerləşən körfəzlər:Bulunkan, Soqo. Buxtada yerləşən burunlar:Razdelnıy, Kosistıy, Antonov, Soqo, Bulunkan. Şərq hissədən bir başa açıq dənizə çıxışı vardır.

Tarix
-----

Buxta ilk dərə rus səyyahı Dmitri Laptev tərəfindən 1739-cu ildə təsvir edilmişdir. O buxtanı Qorelaya buxtası adlandırır. Sonradan onun adı Tiksi olaraq adlandırılır. Buxtanın adının dəyişdirilməsi barədə ticarət limanının keçmiş rəyisi Nikolay Vasileviç Zozulya «Mayak Arktika» qəzetində yazmışdır.

1822-ci ildə rus ekspedisiyasının rəhbəri Pyotr Fyodroviç Yana çayından Olenyok çayına qədər olan Şimal Buzlu okeanı sahillərini xəritəyə salır. Bu zaman buxtanıb təsviri iki şturman köməkçiləri olan İley Berejnı və Pyotr İlin tərəfindən təsvir edilir. Sonuncu buxta haqqında bunj yazırdı:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Buxtanın sahilləri düzəndir, dağlar ondan uzaqdır. Buxta kiçikdir və göl kimi yayda buzdan axad olur. Mərkəzində daşdan ibarət olan kiçik bir ada vardır. | "|

Buxta Eduart Vasileviç Tollun və Aleksandr Kolçakın 1901—1902-ci illər ərzində təşkil etdikləri ekspedisiyaların əsas məntəqələrindən biri olmuşdur. 
1903-cü ildə Fyodr Andreeviç Matisen buxtanın ilk şəkilini çəkmişdir. 
1912-ci ildə buxtaya Boris Vilkiskinin təşkil etdiyi ekspedisiyaya aid Taymır və Vayqaç gəmisi daxil olmuşdur. Burada naviqasiya işarəsi və astronomik məntəqə quraşdırılır.
1919—1921-ci ildə birinci Sovet Ust-Lenskaya ekspedisiyası Frodr Matisev və Nikolay İvanoviç Evqenovun başçılığı altında buxtaya daxil olmuşdur. 1920-ci ildə Pavel Konstantinoviç Xmıznikov ilk dəfə Soqo və Bulunkan buxtalarının insturmental şəkillini çəkmişdir.

Ədəbiyyat
---------

* Стручков, А. И. Очерки по истории Булунского улуса / А. И. Стручков; Администрация муницип. образования «Булунский улус (район)». — Якутск: Бичик, 2005. — 360 с.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Topoqrafik xəritə R-52-III,IV — 1 : 200 000". 2021-07-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-01.
Layf komandasının loqosu
**Layf** ( ***ing. Life Racing Engines***) 1990-cı ildə Formula 1 iştirak etmiş idman komandası, Modena, İtaliya. Qrup adını, onun qurucusu olan Ernesto Vita'nın (it. Vita, ingilis dilində Life) adına layiq görülmüşdür. 
Komandanın ilk Formula 1 çıxışı 1990-cı ildə oldu. Komanda uğursuz bir mövsüm keçirdi.

W12 macərası
------------

Ferrari şirkətindən qovulan, keçmiş mühəndis Franco Rocchi, W –formalı 12 silindirli mühərrik düzəltmək qərarına gəlir və 1989-cu ildə hazır edir. Eyni ildə Formula 1 yarışlarında turbomotorlar ləğv olundu. Artıq yeni növ mühərriklər cəlb olunurdu. V10 daha perspektivli sayılırdı. Tam bir uğursuzluqdan sonra, Rocchi bu mühərriki satmaq qərarına gəlir.

Şassi
-----

Vita, komandasını Life adlandırmışdır ki bu da onun familiyasının ingilis dilinə tərcüməsidir. Şirkət Modena şəhərində yerləşirdi. Əslində bura qaraj idi. Şirkətin maddi vəziyyəti avtomobil istehsal etməyə imkan vermirdi. Nəticədə, Vita şassi alır, hansı ki braziliyalı Richar Divila tərəfindən FIRST Racing komandası üçün dizayn edilmişdir. Bu avtomobil 1990-cı il Formula 1 yarışında iştirak üçün alınmışdı. Lakin komanda sınaq testini yaxşı keçmədiyi üçün yarışa buraxılmır.

1990-cı il mövsümü
------------------

Vəziyyət ürək açan deyildi. Belə ki bir şassi, bir mühərriklə, heç bir test aparılmadı və qalibiyyətə heç bir ümid yox idi. Avtomobil çox ağır həcmə malik idi. Nəticədə, avtomobil, hətta Formula 3000 üçün çox az sürətə malik idi.
İdarəedici Gary Brabham idi. O iki Qran pri-də çıxış etdi, lakin heç birində uğur qazana bilmədi. Hətta ikinci çıxışda avtomobil pit lane keçdikdən sonra dərhal dayandı. Səbəb, maşını yağla təchiz etməyi unutmaq idi. Bu kimi bir çox problemlərdən sonra, Brabham komandanı tərk etmək qərarı aldı. Onu, 1983-cü ildən, sükan arxasında oturmayan, veteran Bruno Giacomelli əvəz etdi. Lakin bu vəziyyəti dəyişmədi. O, ən yaxşı halda yalnız 3-4 dairəni keçə bildi və avtomobil yol kənarında dayandı. Daha sonra Portuqaliya Qran –pri-də iştirak üçün Judd mühərrikindən istifadə etmək qərarı aldılar, lakin məlum oldu ki, yeni mühərrik mövcud modelə uyğun gəlmir. Nə qalibiyyəti və nə də davam etməyi arzulayan komanda sahibi, çempionatın qalan iki yarışından komandanı geri çəkdi və motor yarışlarını əbədi tərk etdi.

Xarici keçidlər
---------------

* Layf ensiklopediya Arxivləşdirilib 2016-07-22 at the Wayback Machine
* Life team summary
**V Qustav** (16 iyun 1858 – 29 oktyabr 1950) — İsveç Kralı II Oskar ilə Norveç Kraliçası Sofiya Nassaunun ən böyük oğludur. 1907-ci ildə taxta çıxmış və 29 oktyabr 1950-ci ildəki vəfatına qədər taxtda qalmışdır.

Xarakteri
---------

İsveç idarəetməsinə birbaşa olaraq qarışan son kraldır. 1916-cı ildə müdafiə büdcəsi ilə əlaqədar anlaşmazlıq yaşamışdır. Kral mühafizəkar biri idi, lakin demokratik hərəkatı və fəhlə ödəniş hüquqlarını təsdiq etmişdi. Kral ayrıca son İsveç Baş komandiri olan kraldır (1907–1939). Birinci dünya müharibəsi boyu Almanpərəst bir siyasət yürütmüşdür. Birinci dünya müharibəsindəki siyasətinə Alman əsilli həyat yoldaşı təsir etmişdir.

İkinci dünya müharibəsi
-----------------------

Kral və nəvəsi şahzadə Adolf, İkinci dünya müharibəsindən əvvəl Nasist liderləri ilə birlikdə görülmüş olmaqlarına baxmayaraq bu böyük ehtimalla yalnız diplomatik məqsədli idi. Tarixçi Jörgen Weilbul'un qeydlərinə görə Macarıstanın insanlıq adına yəhudiləri qorumasını dəstəkləmişdi. Almaniya İsveç torpaqlarında şimali Finlandiya və şimali Norveçdəki ordularına dəstək olacaq hərbi bazalar yaratmaq istəyirdi. Baş nazir Hansson krala təklifi qəbul etməzsə istefa verəcəyini dedi. İsveç Almaniyanın tələblərini qəbul etmədi.

Ölümü
-----

V Qustav 29 oktyabr 1950-ci ildə vəfat etmiş və taxta böyük oğlu Qustav VI Adolf keçmişdir.


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **SƏLƏF**XV Karl |  | **Norveç vitse-kralı**19 mart 1884 - 26 mart 1884 |  | **XƏLƏF**Vəzifə ləğv edildi |


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **SƏLƏF**II Oskar |  | **Bernadotlar sülaləsi**1907–1950 |  | **XƏLƏF**VI Qustav |



1. ↑  Bernadotteska gravkoret.
**Hacı Tapdıq və Şeyx Yunus məqbərəsi** Qax rayonunun Oncallı kəndində, meşənin içərisində yerləşən qəbiristanda, görkəmli şəxsiyyətlərin məzarları üstündə inşa olunmuşdur. Qəbiristan yerli əhali arasında Oğuz adı ilə tanınır. Bu iki məzar müqəddəs sayılır və ziyarət yeridir. Məzarların ikisi də yerdən bir metr hündürlükdə çay daşından tikilmiş hörgü ilə əhatələnmişdir.

Şeyx Yunisin məzarının üstü təxminən 1400-cü ildə Mirzə Çələbi Soltan ibn Məhəmməd ibn Məhəmməd Zaman ibn İmam Əli adlı şəxs tərəfindən, Hacı Tapdığın məzarının üstü isə 1786-cı ildə Şeyx Mirzə Çələbi və Şeyx Salman ibn Saleh adlı şəxs tərəfindən inşa edilmişdir. Tapdıq baba və Şeyx Yunis xanəgahı bir vaxtlar beynəlxalq karvan-ticarət yolu üzərində böyük fəaliyyət göstərmiş siyasi-ideoloji mərkəzlərdən biri olmuşdur.

Şəkilləri
---------

* Şeyx Hacı Tapdığın məzarıŞeyx Hacı Tapdığın məzarı
* Yunis Əmrənin ehtimal olunan məzarıYunis Əmrənin ehtimal olunan məzarı

İstinadlar
----------

1. ↑  **Тримингем Дж.С.** *Суфийские ордены в Исламе. Москва-1990*
2. ↑  **Nemət .M.** *"Azərbaycanda pirlər" Bakı 1992*
3. ↑  **Şahmərdan Əhmədli** *Oncallı türkləri Qax 1995*
4. ↑  **H.Əzimov Ş.Əhmədov** *"Qax abidələri" Bakı Səda 1998*

Həmçinin bax
------------

* Qax abidələri (film, 2001)
* Abdullah Gül Qaxda Yunus Əmrə və Hacı Tapdığın məzarlarını ziyarət edib[*ölü keçid*]
**Fil adası** (*ing.* Elephant Island), Antarktida sahillərində, Cənubi Şetland adalarınındə yerləşən buzlarla örtülü bir adadır.

Yerləşmə
--------

Koordinatları 61°08'C, 55°07'Q-dir. Cənubi Georgiyanın 1290 km cənub-qərbində, Folklend adalarının 940 km cənubunda və Horn Burnunun 890 km cənub-şərqində yerləşir.

Şərqdən qərbə doğru uzanan adanın ən yüksək nöqtəsi, "Pardo Beli" adlanan 852 metr hündürlükdə olan təpədir..

Flora və Fauna
--------------

Adada əhəmiyyətli bir flora və ya özünə məxsus bir faunası yoxdur. Fil Adasında pinqvinlər və dəniz ayıları tapmaq olar. Balina ovu və meteorologiya fəaliyyəti üçün uyğun bir nöqtədə yerləşməsinə baxmayaraq, etibarlı bir limanının olmamasından ötrü qalıcı olaraq insan məskunlaşması mümkün olmamışdır.

Coğrafiyası
-----------

Adanın havası əsasən dumanlı və qarlı olur. Küləyin sürəti saatda 180 km-ə qədər çata bilir.

Adanın kəşfi
------------

Ada, Ernest Şelktonun səyahəti zamanı gəmisi Enduransı itirməsindən sonra 1916-cı ildə uzun müddət adamları ilə birlikdə bu adada sığınacaq tapmışlar. Şelktonun adamları adanın (Elephant Island (ing.)) adının başına bir "H" hərfi əlavə edərək, sondakı "T" hərfini isə oxumadan, "Hell-of-an-Island" (Cəhənnəmi Ada) şəklində tələffüz etdikləri deyilir.

Ədəbiyyat
---------

* *Antarctica* Sydney: Reader's Digest, 1985.
* Child, Jack *Antarctica and South American Geopolitics: Frozen Lebensraum* New York: Praeger Publishers, 1988.
* Furse, Chris *Elephant Island — An Antarctic Expedition* Shrewsbury: Anthony Nelson Ltd, 7 St John's Hill, Shrewsbury SY1 1JE, England, ISBN 0-904614-02-6.
* Mericq, Luis *Antarctica: Chile's Claim*. Washington: National Defense University, 1987.
* Pinochet de la Barra, Oscar *La Antarctica Chilena* Santiago: Editorial Andrés Bello, 1976.
* Stewart, Andrew *Antarctica: An Encyclopedia* London: McFarland and Co. 1990 (2 volumes).
* Frank Worsley *Shackleton's Boat Journey* W.W. Norton & Co. 1933.

Həmçinin baxın
--------------

* Ernest Şelkton

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-04-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-05.
2. ↑  bax,.. Shackleton, Earnest South. The Endurance Expedition Penguin Books, London, 1999, (səhifə 157).

Qalereya
--------

* 
* 
* 

Vikianbarda ***Fil adası*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Kültəpə yaşayış yeri.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Kültəpə.
**I Kültəpə** (və ya **I Maxta Kültəpəsi**) — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Maxta kəndi ərazisində Erkən Tunc dövrünə aid yaşayış yeri. Abidə 1985-ci ildə qeydə alınmışdır. Yer səthindən 2 m hündürlükdəki təpədən ibarət olub əkin sahələri, qərb tərəfdən isə kanalla məhdudlaşmışdır. 1988-1989-cu illərdə V.H.Əliyev və S.H.Aşurovun rəhbərliyi ilə aparılan arxeoloji qazıntılar (100 m² sahədə) nəticəsində daş və çiy kərpicdən hörülmüş tikinti qalıqları, boz rəngli qab nümunələri, dən daşları həvəng və dəstələr, obsidian və çaxmaqdaşıdan hazırlanmış oraq dişləri, obsidian ox ucluqları, sürtgəclər, ocaq qurğusunun qalıqları və sair maddi mədəniyyət nümunələri aşkar olunmuşdur.

Kəşfiyyat səciyyəli tədqiqatlar zamanı yaşayış yerindən daşdan inşa edilmiş qədim məbəd, onun içərisindən isə öz bədii gözəllikləri ilə seçilən daşdan yonulmuş bütlər aşkar edilmişdir.

2006-cı ildə qədim yaşayış yerində Azərbaycan-ABŞ birgə arxeoloji ekspedisiyası kəşfiyyat xarakterli qazıntılar aparmışdır.

2008-ci ildən isə abidədə AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun "Maxta arxeoloji ekspedisiyası" S.H.Aşurovun rəhbərliyi ilə 300 kv.m. sahədə qazıntıları davam etdirir.

İlk dəfə I Kültəpədən əldə olunmuş konusvari və dairəvi gil əşyalar (tokins) hələ e.ə.IV minilliyin sonlarından Azərbaycan ərazisində inzibati idarəetmənin və dövlətçilik ənənələrinin mövcudluğunu təsdiq edir. 

Tapıntılara əsasən abidə e.ə. IV minilliyin II yarısı – e.ə. III minilliyə aid edilir.

Ədəbiyyat
---------

* V.Baxşəliyev, L.Ristvet, S.Aşurov. Naxçıvanda arxeoloji tədqiqatlar (II Kültəpə, I Maxta Kültəpəsi, Oğlanqala və digər abidələrdə aparılan tədqiqatların ilkin nəticələri. Naxçıvan, 2010, 15 ç.v.
* S.H.Aşurov, S.A.Hüseynova. Maxta qədim yaşayış yeri və Naxçıvanın Kür-Araz mədəniyyəti abidələrinin tarixləndirilməsində yeni mərhələ. "Naxçıvan: ilk yaşayış və şəhərsalma yeri kimi". (20-24 iyul 2011-ci ildə keçirilmiş beynəlxalq simpoziumun materialları). Naxçıvan-2012, səh.250-261.
* Lauren Ristvet, Vəli Baxşəliyev, Safar Ashurov. Settlement and Society in Naxçivan 2006 Excavations and Survey of the Naxçıvan Archaeological Project. İranica Antiqua, vol.46, 2011, p.1-53.
* Veli Bakhchaliyev, Lauren Ristvet, Safar Ashurov. The Chronology of Kura-Araxes Sites; 2006 Excavations at Kultepe II and Maxta I. Azerbaijan – Land between East and West. Transfer of knowledge and technology during the "First Globalization" of the VIIth – IVth millennium BC. Berlin 2009. p.82-87
* Safar Ashurov. An introduction to Bronze Age sites in the Sarur plainArchaologische Mitteilungen aus Iran und Turan. Berlin, band 37. 2005. p. 89-99
* A.Q.Seyidov – Naxçıvan tunc dövründə, Bakı, 2000, səh 126
**İsveçrə—Ermənistan münasibətləri** — İsveçrə və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Hər iki ölkə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvüdür. 23 dekabr 1991-ci ildə İsveçrə Ermənistanın müstəqilliyini tanımışdır. O vaxtdan bəri ölkələr arasında diplomatik əlaqələr davam edir.

Ermənistanın İsveçrədəki və İsveçrənin Ermənistandakı səfiri (Tiflisdəki) 2002-ci ildə akkreditə olunmuşdur.

9 ildən sonra, 2011-ci ildə İsveçrə İrəvanda səfirlik açmışdır. Ermənistanınsəfirliyi isə Cenevrədə, Birləşmiş Millətlər Təşkilatındakı Ermənistan nümayəndəliyindədir.

İsveçrə 16 dekabr 2003-cü ildə erməni soyqırımını tanımışdır. Ölkədə soyqırımın inkar edilməsi cərimə ilə cəzalandırılır.

İsveçrədə 4000-6000 arası erməni yaşayır və Ermənistanda 26 İsveçrə vətəndaşı vardır.

Ermənistan SSR İsveçrədən maliyyə və humanitar yardım almışdır. Buna misal olaraq Spitak zəlzələsi zamanı edilən yardımı göstərmək olar.

İsveçrə vasitəçiliyi
--------------------

İsveçrə iki ölkə arasındakı ikitərəfli münasibətləri normallaşdırmaq üçün bir vasitəçi olaraq Ermənistan-Türkiyə danışıqlarında iştirak etmişdir. Danışıqlar İsveçrə ilə Ermənistan arasında əlaqələrin möhkəmlənməsinə kömək edən 10 oktyabr 2009-cu ildə Sürix Protokollarının imzalanması ilə başa çatmışdır (lakin tərəflər heç vaxt protokolu təsdiqləmədilər).

Diplomatik nümayəndəliklər
--------------------------

İsveçrə Ermənistanda səfirlik səviyyəsində, ölkənin paytaxtı İrəvanda saxladığı rəsmi səfirlik vasitəsi ilə təmsil olunur. 

Ermənistan İsveçrədə səfirlik səviyyəsində təmsil olunmur. Ermənistan İsveçrədə Cenevrədəki rəsmi konsulluğu vasitəsilə konsulluq səviyyəsində təmsil olunur.

Ticarət
-------

İsveçrə Ermənistan məhsullarının Rusiyadan sonra ikinci ən böyük alıcısıdır. Ermənistana isə mal ixrac edən ölkələrin on birincisidir. İsveçrə öz növbəsində bu ölkəyə əsasən dərman məhsulları, avadanlıq və saatlar ixrac edir. Qiymətli metallar ölkələr arasında ixrac və idxalın əhəmiyyətli bir hissəsini təşkil edir. İsveçrə ilə Ermənistan arasında iqtisadi əlaqələr inkişaf edir və hətta inkişaf etməyə və böyüməyə davam etməkdədir.

Müqavilələr
-----------

İsveçrə Ermənistanla bir sıra sahələri əhatə edən ikitərəfli müqavilələr bağlamışdır. 2016-cı ildə viza sadələşdirmə müqaviləsi qüvvəyə minmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Швейцария признала Геноцид армян 1915 года - ИА REGNUM". 2020-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-26.
2. ↑  "USSR Earthquake Dec 1988 UNDRO Situation Reports 1-14 - Armenia | ReliefWeb". 2020-10-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-26.
**Antifriz** – (anti…+ ing. freeze – donmaq) — mənfi temperatur şəraitində daxiliyanma mühərriklərini, yanğına qarşı boru kəmərlərini soyutmaq, pəncərə və nəzarət şüşələrinin donması və tərləməsinin qarşısını almaq üçün işlədilən çətindonan maye. Antifrizlərin istilik tutumu, qaynama və alovlanma temperaturları yüksək olmalı, istiliyi yaxşı keçirməli, aşağı temperaturlarda özlülüyü az olmalı, mümkün qədər az köpüklənməli, metal hissələrdə korroziya törətməməli, şlanq və rezini dağıtmamalıdır. Antifrizlər kimi etilenqlikol, qliserin, bəzi duzların (məs. kalsium və ya natrium xloridin) suda məhlulları geniş işlədilir. Ən yaxşı antifrizlər korroziyaya qarşı qatqılar əlavə edilmiş məhlullardır. 66,7% etilenqlikol ilə 33,3% sudan ibarət qarışıq –75oC-dək temperaturda donmur. Belə məhlulların həcmi donma zamanı cüzi artır və donma temperaturunadək soyuduqda boruları və radiator sistemlərini dağıtmır.


Vikianbarda ***Antifriz*** ilə əlaqəli mediafayllar var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 537 – 538. ISBN 978-9952-441-02-4.
2. ↑  "Antifriz seçmək üçün necə". 2021-10-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-22.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Yusif Qazıyev.

**Yusif Qazıyev** (2 fevral 1934, Arçut, Böyük Qarakilsə rayonu) — Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Müəllimi, Pedaqogika üzrə elmlər doktoru

Həyatı
------

Yusif Xıdır oğlu Qazıyev 2 fevral 1934-ci ildə Qərbi Azərbaycanin Quqark (Böyük Qarakilsə) rayonunun Arçut kəndində anadan olmuşdur.

O, 1949-cu ildə natamam orta məktəbi, 1953-cü ildə Gürcüstan SSR-nin (Gürcüstan Respublikası) Marneuli (Sarvan) pedaqoji məktəbini, 1957-ci ildə Azərbaycan Dillər universitetini bitirmiş, 1971-1975 ci illərdə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqoji Elmlər İnstitununun (Azərbaycan Təhsil Problemləri İnstitutu) dissertantı və 2010-2015 ci illərdə müstəqil tədqiqatçı kimi ADPU-nun doktorantı olmuşdur. Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Müəllimi, Pedaqogika üzrə elmlər doktoru,"Qızıl qələm" lauretaı, və əmək veteranıdır.

Yusif müəllim bir çox əsər və kitabların müəllifidir.Onun özü və keçmiş ata-babaları digər həmyerliləri kimi bir əsrdə 5 dəfə soyqırıma və deportasiyaya (1905-1907, 1918-1920, 1937-1941, 1948-1953, 1988-1991 ci illərdə) məruz qalmış, hər dəfəfə mənəvi, fiziki əzab və itkilərə düçar olmuşlar.
Ana dili ilə yanaşı Türk, Rus və Alman dillərini də bilir.

Ailəlidir 2 oğlu, 5 nəvəsi var.

  

Akademik Budaq Budaqov və Yusif müəllim 6 iyun 2011 ci il

Mənbə
-----

* "Şərəfli müəllim ömrü yaşayan insan". Fərrux Rüstəmov. Pedaqoji oçerklər: Sələflərim və müasirlərim. Bakı: Elm və təhsil, 2010. - səh. 299.
**Anya Şovaqoviç-Despot** (tam adı: *Anya Şovaqoviç-Despot*, xorv. Anja Šovagović-Despot; 25 mart 1963, Zaqreb) — Xorvatiya kino və teatr aktrisası.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Anya Şovaqoviç Xorvatiyanın ən hörmət edilən aktyorlarından biri olan Fabiyan Şovaqoviçin və Maya Blaşkovun ailəsində dünyaya göz açmışdır. Kiçik qardaşı Filip Şovaqoviç kimi Anya da aktorluq fəaliyyəti ilə hələ kiçik yaşlarından məşğul olmağa başlamışdır. Orta məktəbi başa vurduqdan sonra Zaqrebdəki Dramatik İncəsənət Akademiyasına daxil olur. Burada teatr rejissoru Kreşimir Dolençiç ilə birgə 1981-ci ildə "Lift" teatr qrupunun əsasını qoyur. İki il sonra Zlatko Vitezlə əməkdaşlıq etməyə başlayır və onun "Histrion" teatr şirkətinə qoşulur. 1986-cı ildən Qavella Dram Teatrında fəaliyyət göstərir.

Şovaqoviç Xorvatiya aktyoru Draqan Despotla evlidir. Onların iki övladı var. Anya Şovaqoviç-Despot Xorvatiya Demokratik İttifaqını dəstəkləyir.

Filmoqrafiya
------------

* *Stela* (1990)
* *Yavaş təslim* (2001)
* *Xəttin altında* (2003)
* *İvanın qeyd etdikləri* (2005)
* *Şüşə arxasında* (2008)
* *Kotlovina* (2011)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Anja Šovagović Despot: danas ni za čim ne žalimo". Story.hr (Croatian). 1 July 2011. 3 July 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 July 2016.
2. ↑  *Bobanović, Paula.* "Brak im nakon tek četiri dana ljubavi traje više od 27 godina". 24 sata (Croatian). 27 September 2013. 24 April 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 July 2016.
3. ↑  "50 umjetnika i kulturnjaka dalo podršku HDZ-u, evo tko se sve nalazi na popisu". Telegram.hr (Croatian). 3 November 2015. 24 March 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 July 2016.

Xarici keçidlər
---------------

* Anya Şovaqoviç-Despot — IMDb səhifəsi
Baykonur kosmodromunda müasir raket
**Elmi-texniki tərəqqi** – 1)elmin nailiyyətlərindən istifadə etməklə istehsalın texniki səviyyəsinin yüksəldilməsi; 2)istehsal proseslərinin səmərəliliyinin və keyfiyyətinin yüksəldilməsi, insanların tələbatlarının daha yaxşı ödənilməsi məqsədilə təsərrüfatda, istehsalda elm və texnikanın, texnologiyanın ən yeni nailiyyətlərinin tətbiqi.

**Elmi-texniki informasiya** – elmi, elmi-texniki, istehsalat və sosial-ictimai fəaliyyət nəticəsində yaradılan sənədlərə və faktlara dair informasiyalar.
"İnformasiya texnologiyası" termininin mənası 1970-ci illərin sonuna yaxın –informasiyanın emalı üçün müasir elektron texnikasından istifadə olunduğu zamandan müəyyən oldu. İnformasiya texnologiyası bütün hesablama və rabitə texnikasını, qismən məişət
elektronikasını, televiziya və radio verilişlərini əhatə edir. O, sənayedə, idarəetmədə, ticarətdə, təhsildə, tibbdə və hərbi sahədə öz tətbiqlərini tapır.İnformasiya texnologiyası nəzəri olaraq tətbiqi elmdir, praktiki olaraq verilənlərin konkret texniki emal sistemlərinin təşkili və layihələndirilməsi üzrə mühəndis fəaliyyətidir.
Nəzəri olaraq İT - nin mənbələri aşağıdakılardır:

* Sistem texnikası;
* hesablama sistemləri nəzəriyyəsi;
* proqramlaşdırma texnologiyaları;
* verilənlər bazası nəzəriyyəsi;
* erqonomika;
* dizayn və informasiya – texnoloji profilli digər elmlər.

İnformasiya texnologiyasında tədqiqat obyekti mexaniki və proqram vasitələri deyil, insan fəaliyyətidir, yəni onun insan – kompüter – sosial mühit sistemində təsirləridir. Söhbət insanmaşın sistemləri modellərinin təşkilindən və çevrilməsindən gedir. Bu modellərdə təşkil, istifadə və təkmilləşmə üzrə fəaliyyət birləşir və ayrılmaz surətdə qarşılıqlı əlaqədədir.

Ədəbiyyat
---------

* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-03-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-27.
Tart Taten almalı
**Tart Taten** (*fr.* Tarte Tatin)Fransız alma piroqudur. Piroq bişmədən öncə alma yağda və şəkər tozunda qızardılır.

Tarixi
------

Tədqiqatlara əsasən Tart Taten hotel olan 2 bacı Stefani (1838—1917) və Karolina (1847—1911)Taten tərəfindən 1880-cı illərdə hazırlanmışdır. Rəvayətə görə piroqu hazırlayan zaman Stefani xəmirdən forma hazırlamağı unudur və karamelli almaları forma kimi qoyur və xəmiri üzərinə tökür. Bəzi fikirlərə görə o piroqu əlindən salır və sonra necə gəldi toplayır. Belə bir fikir də mövcuddur ki, piroq Solon regionunun milli piroqudur və Stefani ona biraz dəyişikliklər edib. Bacılar heç vaxt tortu öz adlandırmayıblar və heç bir kulinariya kitablarında bunu qeyd etməyiblər.

Haqqında
--------

Bu piroqun məşhurlaşmasına səbəb Maxim restoranı olmuşdur. Belə ki, onlar bu piroqun dadına baxandan sonra onu menyularına əlavə etmişdirlər. Həmçinin Tart Taten məşhur Taten otel-restoranının məşhur şirnisidir.Bu piroqu həmçinin armud, ərik, ananas meyvələri və pomidor, badımcan və soğan tərəvəzləri ilə də hazırlamaq mümkündür.

İstinadlar
----------

* Alma piroqu
* Şarlotta


1. ↑  ↑ Friends of the Tarte Tatin
2. ↑  ↑ Friends of the Tarte Tatin: The big question
**Elmi şura** – Azərbaycan Respublikasında ali məktəb və elmi idarələrdə elmi-tədqiqat işlərinin əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirən məşvərətçi orqan. Ali məktəbin (fakültənin) elmi şurası tədris planını, elmi-tədqiqat və təlim-tərbiyə məsələlərini müzakirə edir, boş yerləri tutmaq üçün müsabiqə və seçkilər keçirir, müəllimləri və elmi işçiləri elmi ad almağa təqdim edir. Doktorluq və namizədlik dissertasiyası müdafiə etmək hüququ verən ixtisaslaşdırılmış elmi şuralar ən qabaqcıl elmi-tədqiqat idarələrində və ali məktəblərdə yaradılır. Elmi şuranın tərkibinə rektor (dekan), direktor, direktor müavini, elmi katib, görkəmli alimlər, partiya və həmkarlar ittifaqı təşkilatlarının nümayəndələri daxil olurlar. Elmi-tədqiqat idarələrində yaradılan elmi-texniki şuraların da fəaliyyət dairəsi təqribən eynidir.

Ədəbiyyat
---------

* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
**Yusif Paşa oğlu Tahirov** (1883, Türkmənistan – 8 yanvar 1938) — Quba Qəza İcraiyyə Komitəsinin sədri, Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsinin katibi, Göyçay Dairə İcraiyyə Komitəsinin sədri, Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun 5-ci direktoru, repressiya qurbanı

Həyatı
------

Yusif Tahirov 1883-cü ildə indiki Türkmənistanda anadan olmuşdur. İlk təhsilini Krasnovodsk şəhər məktəbində almış, sonrakı təhsilini Orenburq kadet korpusunda davam etdirmişdir. Ali təhsilini Xarkov Texnologiya İnstitutunun mexanika bölməsində, daha sonra Xarkov Universitetinin hüquq fakültəsində almışdır.

1919-cu ildə Bakıya köçmüşdür. Bakıda Kredit işləri idarəsində inspekto vəzifəsində çalışmışdır.

1937-ci ildə repressiya qurbanı olmuş, sonralar bəraət verilmişdir.

Siyasi-ictimai fəaliyyəti
-------------------------

Aprel işğalından sonra Azərbaycan Xalq Ərzaq Komissarlığında istehlak cəmiyyətləri şəbəkəsinin Qusar Sahə Ərzaq İdarəsinə sədrlik etmişdir.

Bir müddət Quba Qəza İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifəsində işləmişdir.1923-cü ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsinin katibi vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1926-cı ildə ona respublikada yeni yaradılan kənd təsərrüfatı kooperativinə — "Göybirliyi" İttifaqına başçılıq etmək tapşırılmışdır. 1928-ci ildə Göyçay Dairə İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifəsinə seçilmişdir.

Daha sonralar "Kolxozsentrin" sədri, Yağ Trestinin direktoru, "Azsovxoztrestin" Heyvandarlıq idarəsinin rəisi və direktoru müavini vəzifələrində işləmişdir.

Yusif Tahirov 1935-ci ildən 1936-cı ilin dekabr ayınadək Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun direktoru vəzifəsində çalışmışdır.

Dəfələrlə Azərbaycan, Zaqafqaziya və Ümumittifaq Mərkəzi İcraiyyə Komitələrinin və yerli partiya-sovet orqanlarının tərkibinə seçilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsi

Xarici keçidlər
---------------

* ADAU rektorları haqqında bioqrafik məlumatlar
Hitler Avstriyanın birləşdirilməsi barədə Reyxstaqa xəbər verir
**Anşluss** (*alm.* Anshluß‎ – birləşdirmə) – Birinci Dünya müharibəsindən sonra Nasist Almaniyanın zorla Avstriyanı özünə birləşdirmək siyasəti.

Avstriyanın ilhaqı
------------------

Vyanalılar Adolf Hitleri salamlayır
Avstriyanın bəzi dairələrinin müdafiə etdikləri bu siyasəti həyata keçirmək üçün müharibədən sonra bir sıra cəhdlər göstərilsə də, Versal sülh müqaviləsi və Sen-Jermen sülh müqaviləsi anşlussu qadağan etmişdir. 1937-ci ildə anşlussu həyata keçirmək üçün əlverişli şərait yarandı; bu dövrdə Qərb dövlətləri Faşist Almaniyasının Avstriyanı işğal etməsini Versal sülh müqaviləsinin təftişi və təcavüz aktı kimi deyil, Almaniyanın Avropanı «sakitləşdirməsi» kimi qiymətləndirməyə başladılar. Qərb dövlətlərinin bu mövqeyi, Avstriya burjuaziyasının və sağ sosial-demokrat liderlərinin xəyanəti Almaniyaya bu planı həyata keçirməyə imkan verdi. 1938-ci il martın 11–12-də Avstriya alman-faşist qoşunları tərəfindən işğal olundu. Böyük dövlətlərdən yalnız SSRİ anşlussun əleyhinə çıxdı.

Müstəqil Avstriya
-----------------

İkinci Dünya müharibəsi dövründə (1939–45) antihitler koalisiyasının əsas iştirakçıları – ABŞ, Birləşmiş Krallıq və SSRİ Avstriyanın müstəqilliyini bərpa etmək barədə razılığa gəldilər (1943). 1945-ci ilin aprel ayında Avstriya azad edildikdən sonra onun suverenliyi bərpa olundu. 1955-ci il mayın 15-də ABŞ, Birləşmiş Krallıq, Fransa, SSRİ və Avstriya tərəfindən imzalanan Müstəqil və Demokratik Avstriyanın bərpası barədə dövlət müqaviləsinə görə, Avstriyanın tam suverenliyi və müstəqilliyi təsdiq edildi, Anşluss isə qadağan olundu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 523. ISBN 978-9952-441-02-4.

Xarici keçidlər
---------------

* Anschluss – a soundbite history of the German invasion into Austria
* Pictures of Adolf Hitler in Vienna


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Anşluss*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |
**Volter Blum** Birinci Dünya müharibəsi illərində Alman əsgəri idi. Birinci Dünya müharibəsi ərəfəsində Gasta 26 və 9 təyyarələri ilə uçuşlar həyata keçirirdi.26 arialdan zəfərlə ayırlan Volter Blum Dəmir Xaç və Pour le Merit orderlərini qazandı.Birinci Dünya müharibəsi illərindən sonra təyyarələrdə jet dizaynının öndərlərindən biri oldu və Albatros və Arado üçün irəli texnologiyalı(o vaxt üçün) dizaynın müəlliflərindən bir oldu.

Həyatının ilk illəri və Birinci Dünya müharibəsində xidmətləri
--------------------------------------------------------------

Volter Blum Hirşberq, Siliseada dünyaya gəldi və ilk olaraq 1914-cü ilin Sentyabrında 5. Silezyalı Jaeqer Taborunda xidmət etdi. Atışmalarda yaralandıqdan sonra 30 yanvar 1915-ci ildən etibarən pilot təlimindən keçməyə başladı.18 yanvar 1916 – 20 noyabr 1917-ci illər arasında Felfliqer abtellunq 65 ilə iki nəfərlik Aviatik təyyarələrdə uçuşlarına başladı. Bu müddət ərzində 24 iyul 1916-cı ildə Dəmir Xaçın ikinci dərəcəsini aldı.1917 Noyabrında Gasta 26-da vəzifləndirildi Blum 7 avqust 1918-ci ildə, House Order of Hohenzollern orderiylə mükafatlandırıldı və bunu ardınca 2 oktyabr 1918-ci ildə Pour le Merid ordeninə layiq görüldü.

15 noyabr 1919-cu ildə tərhis olundu.

Birinci Dünya müharibəsindən sonraki dövr
-----------------------------------------

I Dunya Müharibəsindən sonra aviasiyada qaldı. Hannoverdəki Texniki Üniversitetdə aviasiya mühəndisi olaraq təhsil aldı və daha sona Ar 95, Arado Ar 96 və Ar 196 nın dizaynınında iştirak etdiyi 1920-ci illərin ortalarında Alman Arado Fluqzeuverkinə qatıldı. Arado Fluqzeuverkində Baş dizyan mühəndisi olaraq fəaliyyət göstərdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Above the Lines: The Aces and Fighter Units of the German Air Service, Naval Air Service and Flanders Marine Corps, 1914–1918. Norman Franks, Frank W. Bailey, Russell
2. ↑  Fokker D VII Aces of World War I, Norman Franks, Greg VanWyngarden. Osprey Publishing, 2003.
3. ↑  Guest. Grub Street, 1993

Xarici keçidlər
---------------

1. Blum Aerodromunun rəsmi saytı
2. Arado dizaynerləri
3. Volter Blum təyyarə dizayneri kimi
**Parol** (fr. parole, en. password) — rəqəm, söz, işarələrin gizli kombinasiyası olub, şəxslərin bir-birlərini tanıması üçün və ya informasiya təhlükəsizliyində istifadə edilir. Parol subyektin identifikatorudur. Autentikasiyanın ən geniş yayılmış növüdür.

Daxil edilmiş parol və istifadəçi üçün əvvəlcədən verilmiş parol müqayisə edilir. Onlar üst-üstə düşdükdə istifadəçinin həqiqiliyi təsdiqlənmiş sayılır.

Parolların ən başlıca nöqsanı onların elektron ələ keçirilməsidir. Praktik olaraq yeganə çıxış yolu rabitə xətləri ilə ötürülməzdən əvvəl parolların kriptoqrafik şifrələnməsidir. Aşağıdakı tədbirlər parol mühafizəsinin etibarını artırmağa xeyli imkan verir:

* texniki məhdudiyyətlər qoyulması (parol çox qısa olmamalıdır, parolda hərf, rəqəm, durğu işarələri olmalıdır və s.)
* parolun fəaliyyət müddətinin idarə olunması, onların vaxtaşırı dəyişdirilməsi;
* parollar faylına icazənin məhdudlaşdırılması;
* sistemə uğursuz daxilolma cəhdlərinin məhdudlaşdırılması;
* istifadəçilərin təlimatlandırılması;
* parol generasiya edən proqramların istifadəsi.

Sadalanan tədbirləri həmişə, hətta parolla yanaşı digər autentikasiya metodları istifadə olunduğu halda da tətbiq etmək məqsədə uyğundur. Biometrik xarakteristikalara nəzarət qurğuları mürəkkəb və bahadırlar, buna görə də yalnız təhlükəsizliyə yüksək tələblər olan təşkilatlarda istifadə olunurlar.

Həmçinin bax
------------

* İnformatika
* İnformasiya

Xarici keçidlər
---------------

* Qrafik parollar
* PassClicks Arxivləşdirilib 2007-08-06 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük katalan · Britannica (onlayn) · Treccani |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh85029555 · Microsoft: 109297577 |
**Aleks Uebb** (ing. Alex Webb; *d.* 5 may 1952) - Maqnum Foto agentliyinin amerikalı fotoqrafı. Daha çox rəngli fotoları ilə tanınır. 11 kitab müəllifidir. GEO, Time və Nyu-York Tayms kimi jurnallarla əməkdaşlıq etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Aleks Uebb 1952-ci ildə San Fransiskoda doğulub. Fotoqrafiya ilə ilk dəfə universitet tələbəsi ikən maraqlanmağa başlayıb. 1972-ci ildə Maqnum fotoqrafları Brüs Devidson və Çarlz Harbuttla tanış olduğu Nyu-Yorkda yerləşən Apeiron emalatxanasına gedib. O, Harvard Universitetində tarix və ədəbiyyat oxumağa davam edir (1974-cü ildə bitirib), lakin, eyni zamanda, Vizual İncəsənət Mərkəzində fotoqrafiya təhsili alır. 1974-cü ildə fotojurnalist işləməyə başlayır. 1976-cı ildə Maqnum Fotonun müxbir üzvü olur. Bu müddət ərzində o, Amerikanın cənubundakı kənd həyatı sənədli fotoya köçürür. Həmçinin, 1978-ci ildə Karib və Meksikada sonrakı fəaliyyətinə təsir göstərən rəngli fotolarla işləyir.

Uebbin fotoları dünyanın bir sıra sərgi salonlarında nümayiş olunub: Walker İncəsənət Mərkəzi, Fotoqrafiya İncəsənət Muzeyi, Beynəlxalq Fotoqrafiya Mərkəzi, Ali İncəsənət Muzeyi, San Diyeqo Müasir İncəsənət Muzeyi, Whitney Amerika İncəsənət Muzeyi.

Uebbin Tropiklər, Haiti, Florida, Amazon bölgəsi, ABŞ-Meksika sərhədi və İstanbul layihələri əsasında altı monoqrafiyası və "İşığın əziyyəti" adlı bir xatirəsi çap olunub.

Hazırda Uebb həyat yoldaşı fotoqraf Rebekka Norris Uebblə birlikdə Bruklin, Nyu-Yorkda yaşayır.

Mükafatları
-----------

* 1980 - Overseas Press Club Award
* 1986 - New York State Council on the Arts Grant
* 1988 - Leopold Godowsky, Jr. Color Photography Award
* 1990 - W. Eugene Smith Foundation Grant
* 1990 - National Endowment for the Arts Fellowship
* 1998 - Hasselblad Foundation
* 2000 - Leica Medal of Excellence
* 2002 - David Octavius Hill Medaille
* 2007 - John Simon Guggenheim Fellowship
* 2008 - Lucca Photo Festival Award

Kitabları
---------

* *Hot Light/Half-Made Worlds: Photographs from the Tropics,* 1986
* *Under a Grudging Sun: Photographs from Haiti Libere,* 1989
* *From The Sunshine State: Photographs of Florida,* 1996
* *Amazon: From the Floodplains to the Clouds,* 1997
* *Crossings: Photographs from the U.S.-Mexico Border,* Tom Millerlə birlikdə, 2003
* *Istanbul: City of a Hundred Names,* Orxan Pamukla birlikdə, 2007
* *The Suffering of Light,* 2011

### Rebekka Norris Uebblə çap etdiyi kitabları

* *Violet Isle,* 2009
* *Alex Webb & Rebecca Norris Webb: Memory City,* 2014

Həmçinin bax
------------

Maqnum Foto

Xarici keçidlər
---------------

* Həyat yoldaşı Rebekka Norris Uebblə birlikdə saytı
* Magnum Photos saytında portfoliosu



1. ↑  American // *(unspecified title)*.
**Volqa tatarları** və ya **Volqa tatarları** — hal-hazırda Rusiya Federasiyasına bağlı muxtar Tatarıstan Respublikasında və Volqa çayı boyunca yerləşmiş olan Kazan və ya Volqa tatarlarına verilən addır. Rusiyanın ruslardan sonra ən çoxsaylı ikinci etnosudurlar.

Haqqında
--------

Volqa çayı boyunca yerləşdikləri üçün bu adı almışdırlar. Tatar dilində danışırlar. Dilləri Krım tatar dilinə çox yaxındır. Volqa tatarlarının ataları Volqa-Kama Ön Bulqarları ilə XIII əsrdə Orta Asiyadan bölgəyə gələn Qıpçak Kuma türkləridir. 922-ci ildən əsasən, müsəlmandırlar.

Volqa tatarları Kazan tatarları, Mişarlar, Qasım tatarları, Noqrat tatarları, Perm tatarları və Keraşenlər kimi subetnoslara bölünmüşdürlər.

Rusiyanın slavyan etnoslarından fərqlənən məxsusi adət-ənənəyə malikdirlər.

Həmçinin bax
------------

* Mişərlər
* Keraşenlər

İstinadlar
----------

1. ↑  Russian Census 2010: Population by ethnicity Arxivləşdirilib 2013-12-04 at the Wayback Machine}}
2. ↑  "Kazan Tatars See No Future for Themselves in Putin's Russia". The Interpreter. 24 March 2014. 21 April 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 February 2021.
3. ↑  "Tatar". Encyclopædia Britannica. 2022-10-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-04.
4. ↑  "TATAR. THE LANGUAGE OF THE LARGEST MINORITY IN RUSSIA". Princeton University. 2006-12-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
**Svaneti üsyanı** — 1921-ci ildə Gürcüstanın Svaneti bölgəsində Sovet-bolşevik hakimiyyətinə qarşı baş tutmuş üsyan. Üsyan həmin ilin dekabr ayında Sovet-bolşevik birləşmələri tərəfindən yatırılmışdır.

Üsyan
-----

Üsyan Qırmızı Ordunun Gürcüstanı işğal etməsindən və Gürcüstan SSR-nin qurulmasından (1921-ci ilin fevral-mart ayları) bir qədər sonra, Qərbi Gürcüstanın dağlıq bölgələrindən olan Svanetidə baş vermişdir. Yerli əhali arasında ilk iğtişaşlar 1921-ci ilin may ayına təsadüf edir. Üsyan sürətlə genişləndi və Gürcüstandakı keçid höküməti sayılan Gürcüstanın İnqilab Komitəsinə (yaxud Revkom) qarşı müqavimət göstərməyə başladı. Mosostr Dadeşkeliani, Nestor Gardapxadze və Bidzina Pirvelinin rəhbərlik etdiyi partizan dəstələri sentyabr ayında Svanetidə yerləşən Qırmızı Ordu qüvvələrini tərksilah etdilər. Onların sonrakı planı Gürcüstanın ikinci böyük şəhəri olan Kutaisinin nəzarətini ələ keçirmək idi.

Üsyanın getdikcə genişlənərək ümummilli səciyyə daşıması və vətəndaş müharibəsinə çevrilməsi ilə qarşı-qarşıya qalan Gürcüstan İnqilab Komitəsi üsyançıları "siyasi quldurlar" adlandırdı və 7 oktyabr 1921-ci il tarixində onlara qarşı xüsusi cəza dəstələrinin yaradılması ilə bağlı əmr verdi. 15 noyabr 1921-ci ildə Sovet rəsmiləri Svaneti üsyançılarının sayının 1600 nəfər olduğunu və onların Gürcüstan Milli-Demokratik Partiyası tərəfindən koordinasiya edildiklərini qeyd etdilər.

Svanetidəki döyüşlər altı ay davam etdi. Sovet qoşunları döyüşlərdə üstünlük əldə etdilər və üsyanın qonşu bölgələrə yayılmasının qarşısını aldılar. 1921-ci ilin dekabrında Qırmızı Ordunun da dəstəyi ilə üsyan yatırıldı. Üsyana rəhbərlik edən şəxslər edam edildilər və ərazidə sərt repressiya tədbirləri görüldü. Svanetiya üsyanının yatırılması Gürcüstanın əsas müxalifət partiyalarını daha sıx əməkdaşlıq əlaqələri qurmağa məcbur etdi. Qiyamdan 3 il sonra, 1924-cü ilin avqustunda Gürcüstanda Sovet hakimiyyətinə qarşı ümumi üsyan qaldırıldı (bax : Avqust qiyamı). Lakin həmin üsyan da uğursuzluqla nəticələndi və 5 sentyabr 1924-cü ildə yatırıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Бурдиашвили, Майя.* Национально-освободительное движение в Грузии в 1921—1924 годах Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine. — Телави, 2013.
2. ↑  Советский период Arxivləşdirilib 2015-10-13 at the Wayback Machine. travelgeorgia.ru. İstifadə tarixi : 5 noyabr 2015.
3. ↑  Knight, Amy W. (1993), *Beria: Stalin's First Lieutenant*, p. 26. Princeton University Press, Princeton, New Jersey, ISBN 0-691-01093-5
4. ↑   ვალერი ბენიძე (Valeri Benidze) (1991), 1924 წლის აჯანყება საქართველოში (*1924 Uprising in Georgia*), p. 10. Tbilisi: სამშობლო ("Samshoblo")  (gürc.)
5. ↑  Jones, Stephen F. (October 1988), "The Establishment of Soviet Power in Transcaucasia: The Case of Georgia 1921–1928". *Soviet Studies* 40, No. 4: 616-639