recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Yaşıl quru qurbağası** (*lat.* Bufo viridis) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin suda-quruda yaşayanlar sinfinin quyruqsuzlar dəstəsinin quru qurbağaları fəsiləsinin quru qurbağası cinsinə aid heyvan növü.

Yaşıl quru qurbağaları Cənubi və Mərkəzi Avropa, Şimali Afrika, Ön, Orta və Mərkəzi Asiya ərazisində yayılmışlar. Cənub arealları Qafqaz quru qurbağasına nisbətdə daha cənubda yerləşir. 

Əsasən tarlalar, açıq sahələr, çay ətrafı ərazilərdə yayılırlar. Rəngi: üzərində tünd ysşıl ləkələr vardır. Qidalanmasında onurğasızlar üstünlük təşkil edir. İki qorunma üsuluna sahibdir: 1 - maskalanmış rəngi, 2 - dərisindən buraxılan toksiki maddə. Çoxalma fevral-iyul aylarına təsadüf edor. Ancaq yaşadığı ərazinin hündürlüyündən asılı olaraq müddət dəyişə bilər. Çütləşmə dayaz sulu ərazilərdə baş tutur. Çömçəquyruqlar əsasən mayda müşahidə edilirlər. Bəzən onların kiçik bir dayazlıqlarda sayları minlərlə olur. Kiçik tez quruyan dayazlıqlarda çömçəquyruqların ölüm faizi daha çox olur. Metamorfoz cənub arealında iyun-avqust, bəzən isə sentyabr ayında baş verir.

Yaşıl quru qurbağaları yalnız kürü tökərkən su tutarlarına üz tuturlar. Gecə həyat tərzi keçirirlər. Gündüz gəmiricilərin yuvalarında gizlənirlər. Onların arxa ayaqları ön ətraflarına nisbətdə daha uzundur. Bu isə onlara elədə böyük olmayan atışlarla hərəkət etməyə imkan verir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q243242
* Wikispecies: Bufotes viridis
* ADW: Pseudepidalea\_viridis
* BioLib: 324
* EPPO: BUFOVI
* EUNIS: 640
* Fauna Europaea (new): 190f6e39-5126-49a0-83e9-b587dfd1ce7e
* Fossilworks: 94503
* GBIF: 5216588
* IRMNG: 11346436
* ITIS: 661888
* NBN: NHMSYS0000375863
* TSA: 2931
* ZooBank: 27FF5CCE-F82E-44A3-B376-A8A2827A23AC

 |
**Sil kanyonu** (qalis. Canón do Sil) — İspaniyanın Qalisiya bölgəsində, Sil çayı boyunca yerləşən kiçik kanyon. Kanyon Sil çayının Minyo çayına tökülən hissəsinin 50 km-lik hissəsini təşkil edir. Kanyonun mənzərəsi Qalisiyada ən gözəl mənzərələrdən biri hesab olunur. Yaxınlığında Noqueyra de Ramuin, Parade de Sil kimi yaşayış məskənləri yerləşir. Kanyon 5961,49 hektar ərazini əhatə edir.

Bəzi yerlərdə hündürlüyü 150 metrə çatır. Coğrafi quruluşu sayəsində burada Aralıq dənizinə bənzər iqlim hakimdir. Bu səbəbdən Aralıq dənizi iqlimində yetişən bitkilər də burada bitə bilir. Roma dövründən burada zeytun yetişdirilir və şərab istehsal edilir.

Kanyon ərazisində 2000-dən çox heyvan növü yaşayır. Əhəmiyyətinə görə kanyon Natura 2000 yeri təyin olunmuşdur. 40 növ ciddi şəkildə qorunmaqdadır.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-06-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-22.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-08-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-22.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2015-02-01 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-22.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Sil kanyonu*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Ribeira Sacra e Canón do Sil Galisiyada turizm
* El Cañon del Sil Arxivləşdirilib 2015-08-16 at the Wayback Machine paradadesil.es


|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Qalisiya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Dağlıq Ermənistan Respublikası** (*erm.* Լեռնահայաստանի Հանրապետութիւն, translit. *Leřnahayastani Hanrapetutyun*) — indi ki Ermənistanın Vayots dzor və Sünik mərzlərini, eləcə də Azərbaycan Respublikasına daxil olan Naxçıvan Muxtar Respublikası və Qarabağın qərbini əhatə edən, tanınmamış antibolşevik dövlət. Bu dövlət 1921-ci ilin aprel ayında baş tutan Fevral üsyanının yatırılmasından sonra hərbi komandir və siyasətçi Qaregin Njde ilə onun müttəfiqləri tərəfindən yerli partizan qüvvələrinin dəstəyi ilə qurulmuşdur. Dövlət həmin ilin iyul ayının ortalarında süquta uğramışdır.

Tarixi
------

Ermənistan Demokratik Respublikasının Qızıl Ordu tərəfindən işğal edilməsindən sonra daşnaklar 18 fevral 1921-ci il tarixində İrəvan şəhərində antisovet qiyamına rəhbərlik edilər və hakimiyyəti ələ keçirirlər. Daşnaklar İrəvan və ətraf bölgələri təxminən 42 gün nəzarətdə saxlaya bilir, 1921-ci ilin aprel ayınca sayca üstün olan Qızıl Ordu qoşunları tərəfindən məğlub edilirlər. Üsyan liderləri daha sonra Zəngəzur bölgəsinə çəkilirlər.

26 aprel 1921-ci il tarixində, Tatev monastırında keçirilmiş II Ümumzəngəzur qurultayında Dərələyəz, Zəngəzur və Dağlıq Qarabağ ərazilərinin Dağlıq Ermənistan Respublikası adı altında müstəqilliyi elan edilir. Bu dövlətin adı 1 iyun 1921-ci il tarixində Ermənistan Respublikası olaraq dəyişdirilir.

Daxili siyasət
--------------

Gorus şəhəri tanınmamış dövlətin paytaxtı seçilir. Qaregin Njde ölkənin baş nazir və müdafiə naziri təyin edilir. 1921-ci ilin iyul ayında Simon Vratsiyan baş nazir seçilir, Njde isə qubernator və ali baş komandan təyin olunur. Qaregin Njde Zəngəzurun azərbaycanlı əhalisini 3/5-ni bölgədən qovmaq ilə fəal şəkildə məşğul olurdu.

1921-ci ilin aprel–iyul ayları arasında Qızıl Ordu şimaldan və şərqdən Zəngəzura hücum edərək bölgədə kütləvi hərbi əməliyyatlar keçirmişdir. Qızıl Ordu ilə bir neçə ay davam edən şiddətli döyüşlərdən sonra Dağlıq Ermənistan Respublikası 1921-ci ilin iyulunda təslim olur. Nəticədə Sovet Rusiyası dağlıq bölgəni Sovet Ermənistanının tərkibində saxlamağa söz verir. Münaqişədən sonra Qaregin Njde, onun əsgərləri və bir çox tanınmış erməni, o cümlədən Birinci Ermənistan Respublikasının liderləri sərhədi keçərək İranın Təbriz şəhərinə qaçır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Mountainous Armenia". 2013-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-04.
2. ↑  "Garegin Nzhdeh and the KGB: Report of Interrogation of Ohannes Hakopovich Devedjian" (rus). 28 avqust 1947. 2007-10-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 noyabr 2020.

Xarici keçdilər
---------------

* Հայոց Գաղափարաբանության Հենասյուները[*daimi ölü keçid*] from noravank.am
* Other Armenian States Arxivləşdirilib 2014-02-02 at the Wayback Machine from freenet.am
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Metafizika (dəqiqləşdirmə).
**Metafizika** (qd-yun *μετά (metá)-sonra, φυσικά (physiká)-təbiət, fizika*) — təbiətin və dünyanın strukturu haqqında fəlsəfənin bölməsi. Dialektikanın əksidir.

Metafizika termini mənası "təbiətdən sonra", "təbiətdən sonra gələn" mənasını verir və öz başlanğıcını Aristotelin əsərlərindən götürür. Aristotelin əsərlərinin külliyatında onun fəlsəfi fikirləri təbiət elmlərinə aid hissədən sonra gəldiyi üçün şərti olaraq "metafizika-təbiətdən sonra gələn" kimi işarələnmişdir. Zaman keçdikcə yunan dilində ki *meta- ("sonra")* prefiksi *"üstündə; yüksəkdə; hüduddan kənar"* mənalarını verməyə başlamışdır.

Materiya və forma probleminə Aristotel "Metafizika" əsərini həsr etmişdir. Fəlsəfəni (yaxud "birinci fəlsəfəni") Aristotel Metafizika adlandırmışdır. Aristotelin tərifinə görə, birinci fəlsəfə əvvələn, Ali haqqında təlimdir, daha dəqiq desək, ən ümumi səbəblər və yaxud başlanğıclar (xüsusi səbəbləri və başlanğıcları öyrənən xüsusi elmlərdən fərqli olaraq) haqqında təlimdir; ikincisi, bu fəaliyyəti yox, varlığı öyrənən nəzəri elmdir. Aristotelə görə, "birinci fəlsəfə" ümumilikdə varlığı, "ikinci fəlsəfələr" (məsələn, fizika və riyaziyyat) isə varlığın ayrı–ayrı tərəflərini öyrənir.

  

Metafizika bir şeyin var olması nə deməkdir və varlığın hansı növləri vardır kimi sualları araşdırır. Metafizika ümumi və abstrakt şəkildə aşağıdakı sualları cavablandırmağa çalışır:

1. Nə mövcuddur?

2. O necədir?

Metafizikanın tədqiqat sahələri mövcudluq, obyektlər və onların xüsusiyyətləri, fəza və zaman, səbəb və nəticə, eləcə də mümkünlülük anlayışlarını özündə ehtiva edir.

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Fəlsəfə** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Park ərazisindən keçən Bosna çayı
**Vrelo-Bosne** (serb-xorv. Vrelo Bosne) — Bosniya və Herseqovinanın paytaxtı Sarayevo şəhəri yaxınlığında, İqman dağı ətəklərində olan Bosna çayı ətrafındakı ictimai park.

Ümumi məlumat
-------------

«Vrelo Bosne» parkı İlica bölgəsində yerləşir və ölkənin ən məşhur görməli yerlərindən biridir. Bosna çayı üzərində Roma körpüsü var. Körpü 1530-1550-ci illər arası inşa edilmiş. Körpünün tikintisində qədimdə mövcud olmuş roma körpüsünün daşlarından istifadə olunmuş. Roma imperiyası zamanı bu körpüdən istifadə edərək Aquae Sulphurae kəndi ilə əlaqə saxlanılırdı

Yaz aylarında Bosna çayı suyu çox təmiz olduğundan içməyə belə yararlı olur. İl ərzində parkı 60 000 turist ziyarət edir.

Turistlər parkda piyada və ya atla gəzişərək istirahət edə bilərlər. Əsas gəzinti yolunun uzunluğu 3 km-dir. Bu yol üzərində Avstriya-Macarıstan dövrünə məxsus bina inşa edilmiş.

Park daxili yollar həmdə velosipedlə gəzinti üçündə idealdır. Turistlər asanlıqla gur axan çayı, eləcədə şəalaləni seyr edə bilirlər. Ərazidə olan kafe və restoranlar səyahtçilərə müxtəlif içki və qida təklif edirlər. İlin mövsümündən asılı olaraq parkın fəaliyyət saatı müxtəlifdir. Park ərazisində ördək və qu quşularına rast gəlmək olar

Bosniya müharibəsi zamanı park qorunmamış və yerli əhali bir çox ağacları qızınmaq məqsədi ilə kəsib yandırmışlar. 2000-ci ildən sonra park yenidən bərpa olunmuş və beytəlxalq ekologiya təşkilatının rəhbərliyi altında öz əvvəlki formasına qayıtmışdır.

Vrelo-Bosne parkında tez-tez Bosniya və Herseqovina milli futbol komandası təlim məşq toplanışı keçirir. Futbolçular Hercegovina otelində qalırlar.

Parka giriş
-----------

Parka ərazisində Bosniya və Herseqovina markı istifadə olunur.

* Böyüklərə: 2 km.
* Təqayüdçülər, tələbələr və əlillər: 1 km.
* 7-16 yaşlı uşaqlar: 1 km.
* 7 yaşdan kiçiklərə giriş pulsuzdur.

Şəkillər
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ədəbiyyat
---------

* Мала енциклопедија Просвета (3 ed.). Београд: Просвета. 1985. ISBN 978-86-07-00001-2.
* Марковић, Јован Ђ. (1990). Енциклопедијски географски лексикон Југославије. Сарајево: Свјетлост. ISBN 978-86-01-02651-3.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2013-02-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-27.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2013-08-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-27.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-08-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-27.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-04-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-27.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-04-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-27.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-05-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-27.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Vrelo Bosne*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
Antarktik yarımadasında Aristotl dağlarının yerləşməsi.
**Vrelo zirvəsi** (bolq. *връх Врело*, ‘Vrah Vrelo’ \'vr&h vre-'lo\) — Antarktidanın Qreyam Torpağının II Oskar sahilindən qərbdə yerləşən, 1250 m hündürlüklü qaya zirvəsidir. Aristotl dağlarının Parliçev silsiləsinə daxildir. Pequyo buzlağından cənubda, Melvill buzlağından şimalda yerləşmişdir.

Zirvə cənubi Bolqarıstanda yerləşən Vrelo şəhərinin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Vrelo zirvəsi 65°31′00″ c. e. 62°41′10″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Madrid buz evindən 17.35 km şimal-şərqdə, Rilets zirvəsindən 13.5 km cənub-qərbdə, Meyhyu dağından 14.12 km şimal-qərbdə yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* British Antarctic Territory. Scale 1:200000 topographic map. DOS 610 Series, Sheet W 65 62. Directorate of Overseas Surveys, Tolworth, UK, 1976.
* Antarctic Digital Database (ADD). Scale 1:250000 topographic map of Antarctica. Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR). Since 1993, regularly upgraded and updated.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Antarktik yarımadası

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* Vrelo Peak.
**Bank-du-Qeysir** (*fr.* Banc du Geyser) — Hind okeanında yerləşən yaşayışı olmayan kiçik rifdən təşkil olunmuş adalar qrupu. Rifdən təşkil olunmuş quru parçaları Mozambik boğazının şimal-şərqində, Mayyotedən 125 km şimal-şərqdə, Qloryoz adalarından 112 km cənub-qərbdə, Madaqaskardan 200 km şimal-qərbdə yerləşir. Qayalar ümumiyyətlə 1,5–3 m ARASI yüksəklikdədir. Ən böyüyü Cənub qayası 8 metr hündürlüyə sahibdir. Riftin şərq hissəsində çəmən və kiçik çəmənlərlə örtülmüş hündürlüyü 1 ilə 3 m arasında ərazilər vardır
Burada yerləşən kiçik qayalıqlar və rifləri çıxmaq şərti ilə uzunluğu 8 km, eni 3 kmdir. Ərazidə çoxlu sayda dəniz quşu vardır.
Adalar Fransanın mülkiyyəti olaraq Fransa Dənizaşırı Bölgələr Birliyi Eparse adaları ərazisinə daxildir. Bölgədə yerləşən adalara Madaqaskar və Komor adaları iddia edir. 
Qeysir rifi ilk dəfə 700-cü illərdə ərəb dənizçiləri tərəfindən aşkarlanmış və 800-cü illərdə isə naviqasiya xəritələrinə salınmışdır. 1650-ci illərdə İspan xəritələrində Arecife de Santo Antonio kimi göstərildi. Cari ad isə 23 dekabr 1678-ci ildə bir ingilis gəmisi Qeysirin şərəfinə adlandırılmışdır.

İqtisadiyyat
------------

Burada hansısa təsərrüfat işləri aparılmır. Əhalisi yoxdur.

Mənbə
-----

* "Satellite images of Banc du Geysir". Archived from the original on December 23, 2010. İstifadə tarixi: March 14, 2009.
* Sailing Directions: East Africa and the South Indian Ocean
**Mahirə Əliyeva** — (d.16 sentyabr 1936, Qubadlı rayonu, Azərbaycan SSR) Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının fizika kafedrasının professoru.

Həyatı
------

Əliyeva Mahirə Xasay qızı 1936-cı ilin sentyabr ayının 16-da Qubadlı rayonun Qubadlı  qəsəbəsində  ziyalı  ailəsində  anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuş, 1958-ci ildə təhsilini başa vuraraq həmin ildən Azərbaycan EA-nın Fizika İnstitutunda işə başlamışdır. 1967-ci ildən isə "Yarımkeçiricilər fizikası" labaratoriyasında baş elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır.

Fəaliyyəti
----------

Azərbaycanda ilk dəfə A3B6 və A3B3C62 yarımkeçiricilərinin fotoelektrik, fotolüminessent, termostimullaşmış keçiricilik və s. xassələrini kompleks tədqiq etmiş və 1968-ci ildən "Yarımkeçiricilərdə qeyri-tarazlayıcı prosesslərin tədqiqi" qrupuna rəhbərlik etmişdir. 1991-ci ildə doktorluq elmi dərəcəsini müdafiə edərək, fizika elmləri doktoru adına layiq gorülmüşdür. Elə həmin ildən Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının fizika kafedrasının professorudur.

Onun 90-dan çox elmi məqaləsi çap olunmuş və 6 ixtiranın müəllifidir. Onun  elmi  məqalələri Amerika,  İngiltərə,  Fransa,  Yaponiya  və  digər  ölkələrdə dövrü mətbuatda çap edilmişdir. Alim bir çox beynəlxalq konfranslarda məruzələrlə çıxış etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Qadın Ensiklopediyası. Bakı: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası nəşriyyatı. 2002. səh. 22.
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Mahir.

**Mahir Qabiloğlu** — yazıçı, publisist, jurnalist, tərcüməçi.

Həyatı
------

Mahir Qabil oğlu İmamverdiyev (Mahir Qabiloğlu)1966-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. Bakıdakı 190 saylı məktəbdə təhsil alıb. 1990-cı ildə Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirib. Müxtəlif illərdə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin "Dədə Qorqud" ensiklopediyasında ədəbi işçi, AzTV-nin "Xəbərlər" redaksiyasında redaktor, "Space" televiziyasının "Hər gün" İnformasiya proqramında redaktor, baş redaktorun müavini, "Xalq qəzeti" qəzetinin Redaksiya Heyətinin üzvü, İnformasiya şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışıb.
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (2015) və Azərbaycan Jurnalistlər İttifaqının üzvüdür (2017).

Hazırda sərbəst yaradıcılıqla məşğuldur. "Modern.az" saytında və dövrü mətbuatda müəllif-yazar kimi bədii, publisistik yazıları və tərcümələri yayımlanır. Xalq şairi Qabilin 7 cildlik "Əsərlər" külliyyatının tərtibçisi, redaktoru və naşiridir. Prezident təqaüdçüsüdür.

Ailəlidir, iki övladı, beş nəvəsi var.

Əsərləri
--------

* "Atam Qabilin qəribə əhvalatları" - 2011
* "Ərmən-Şuşanikin sevgisi" - 2014
* "Cəncəhim" (roman) - 2014
* "Alim-Hakim" (miniatür kitab) - 2014
* "Qurd yağı" (povest və hekayələr) - 2015
* "Sandıq" - 2015
* "Əlli yaşında mən..." - 2016
* "Leyla Əliyeva "Poeziya" (tərcümə kitabı) - 2016
* "Tanınmış tanışlar" - 2018
* "İtbaşı" (roman) - 1-ci hissə - 2019
* "İtbaşı" (roman) - 2-ci hissə - 2019
* "İtbaşı" (roman) - 3-cü hissə - 2020

"İTBAŞI" roman-trilogiya - 2021

İstinadlar
----------
|  |
| --- |
| Bartek palıdıpol. Dąb Bartek |
|  |
| Ölkə | Polşa |
| Şəhər | Zaqnansk |

**Bartek palıdı** — bir yay palıdı, təbii bir abidə. Polşada Sventokşis voyevodalığı, Zaqnansk kommunasının yol kənarında böyüyən bir palıd ağacı. Bu ağac bütün məşhurdur. Təxminən 9.85 m enə və 30 m hündürlüyə malik olan bir palıd, Polşanın məşhur botaniki Vadislav Şaferin başçılıq etdiyi münsiflər heyəti tərəfindən "Polşadakı ən gözəl ağac" olaraq bəyan edilib.

Tarixi
------

Son dendroloji araşdırmalara görə, ağacın yaşı 645-670 yaş arasında qiymətləndirilir. Palıd ağacının dəqiq yaşı özəyinin çürüməsinə görə müəyyən edilə bilməz. Bəzi mənbələrdə Bartekin yaşı hətta 1200 olaraq qiymətləndirilir.

1954-cü ildən bu yana palıd təbii bir abidə sayılır. Bir əfsanəyə görə, Yan III Sobieski və Mariya Kazimirtanın xəzinələri Bartek palıdında gizlədilmişdir.

Palıd gövdəsinin cənub-şərq tərəfində yerli metalurgiya zavodlarında hazırlanmış, çarmıxa çəkilmiş Məsihin iki siması asılmışdır. Çarmıxlardan birin üzərində tarix də qeyd olunub - 1853. Bir versiyaya görə onlar yanvar qiyamının iki zabitinin şərəfinə asılmışdılar. Başqa bir versiyaya görə, çarmıxın biri Sobieskinin Vyana yaxınlığındakı zəfərinin xatirəsinə qoyulmuşdur. Digəri isə 1853-cü ildə vəba epidemiyası bitdikdən sonra qoyulur.

1829-cu ildə Bartek palıdında 14 əsas budaq və 16 şax var idi. Hazırda ağacın səkkiz əsas qolu var. 1906-cı ildə palıd ağacı yaxınlıqda yerləşən binaların yanmasından zərər görür.. 

Birinci Dünya müharibəsi dövründə Polşa qadınları (o zaman Rusiya imperiyasında yaşayırdılar) gizli şəkildə palıddan kiçik budaqları kəsib cəbhəyə ərlərinə göndərdilər. Burada əsgərlər bu budaqlardan ölümcül dəyənəklər hazırlayırdılar.
Palıd Regional Milli Şura Rəyasət Heyətinin 10/28/1954 qərarı ilə təbii bir abidə elan edilir. Bu ağac təbiət abidələrinin tanınması haqqında 12 dekabr 2007-ci il tarixli 35/2007 nömrəli qərara əsasən təbiət abidələri reyestrinə daxil edilmişdir.

3 iyun 1991-ci ildə ildırım vurması nəticəsində budaqlarından birini itirir. Daha sonra ağacın üstünə ildırım ötürücü qoyulur. 1997-ci ildə budaqları dəstəkləyən taxta dayaqlar quraşdırılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *ak.* "Polska. Najstarsze i najpopularniejsze drzewo w Polsce". Gazeta.pl. 2013-03-07. 2013-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-06-04.
2. ↑  "Dąb Bartek". Portal Informacji Kulturalnej województwa świętokrzyskiego. 2008-08-05. 2013-08-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-06-04.
3. ↑  Portal Informacji Kulturalnej województwa świętokrzyskiego – *Dąb Bartek*.
4. 1 2  Zarzyński P. & Tomusiak R. 2013: Najgrubsze dęby Polski (2). Przyroda Polska, 7, strona 19.
**Əşrəf Seyfəddin Barsbay** — 1422–1438-ci illərdə Misirin doqquzuncu Burci Məmlük sultanı. Çərkəz əsilli idi və ilk Burci sultanı Barququn keçmiş qulu idi.

16 illik hakimiyyəti Misirdə Məmlük dövrünün standartlarına nisbətən uzun bir hökmranlıq etdi. Onun hakimiyyəti nisbətən təhlükəsizlik və sabitliklə, az sayda müharibə və ya üsyanla qeyd edildi. Göründüyü kimi, eyni zamanda xəsislik və pis xasiyyətli olduğu qədər eyni zamanda kasıblara və sufilərə qarşı xeyirxahlığı olmuşdur.
Məmlük dövlətində bir sıra inzibati islahatlara, o cümlədən sultanlığın hərbi cəhətdən möhkəmləndirilməsinə və Yəmən ilə Avropa arasında Qırmızı dəniz ticarətinə Misirin müstəsna hüquqlarının verilməsinə cavabdeh idi. Bu müddətdə Hind okeanı ticarət yollarını Ciddədən (Qahirəyə yaxın) yönləndirdi və şəkər və bibər üzərində bir dövlət inhisarını da tətbiq etdi. Qırmızı dənizdəki fəaliyyətləri, əvvəlki əsrdə tənəzzülə uğrayan mühüm bir liman olan Aidhabın 1426-cı ildə sonuncu dəfə süqutunu əhatə etdi. 1426–1427-ci illərdə Kipri ​​yenidən geri aldı, kralını ələ keçirdi və xərac verməyə məcbur etdi.

1430-cu ildə Misirdə qıtlıq və vəba hökm sürdü. Barsbay dövrünün digər müsəlman hökmdarları ilə, yəni Benqal sultanı Cəlaləddin Məhəmməd şah ilə yaxşı əlaqələrə sahib idi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Williams, Caroline.* Islamic Monuments in Cairo: The Practical Guide (7th). Cairo: The American University in Cairo Press. 2018. 225–226.
2. ↑  Garcin, 293–94.
3. ↑  *Doris Behren-Abouseif.* Cairo of the Mamluks: A History of its Architecture and its Culture. I. B. Tauris & Co Ltd. 2007.
4. ↑  *O'Kane, Bernard.* The Mosques of Egypt. Cairo: The American University in Cairo Press. 2016. 66–70.
**Bartelemi Derblo** (*fr.* Barthélemy d'Herbelot de Molainville; 14 dekabr 1625, Paris – 8 dekabr 1695, Paris) — fransız şərqşünası. Şərq əlyazmalarını toplamış, şərq dilləri üzrə katib-tərcüməçi, *Kollec de Fransda* professor olmuşdur. Bartelemi Derblo *Kral kitabxanasında* işləmişdir. *Şərq kitab xanası, yaxud Şərq xalqları haqqın da bütün biliklərin lüğəti* (1697) monumental əsərinin, latınca izahı verilən *Ərəb-fars-türk lüğəti* və *Şərq antologiyası* əsərlərinin müəllifidir. Hər iki əsər əlyazması şəklində Paris Milli Kitabxanasında saxlanılır.

Kral kitabxanasındakı nadir Şərq əlyazmaları əsasında yazılmış *Şərq kitabxanası* ensiklopedik lüğətində Azərbaycan ədəbiyyatına dair altı məqalə dərc edilmişdir. Onlardan dördü Nizami Gəncəviyə, biri Xaqani Şirvaniyə, digəri isə Fələki Şirvaniyə həsr olunmuşdur. Həmin məqalələr, hələlik, Avropada Azərbaycan ədəbiyyatına dair ilk yazılı məxəzlər sayılır. Nizami Gəncəvi haqqında məqalələrdə şairin əsərlərinin fransız ədəbiyyatına təsirindən bəhsedilir. Bartelemi Derblonun Nizami Gəncəvinin nisbəsini *Gəncəvi* yox, *Gəncəli* kimi yazması onun vətəninin dəqiqləşdirilməsi baxımından təqdirəlayiqdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Barthélemy d'Herbelot de Molainville // Internet Speculative Fiction Database (ing.). 1995.
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* Barthélemy d' Herbelot // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 4-cü cild: Bəzirxana – Brünel (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2013. səh. 488. ISBN 978-9952-441-03-1.
Qala (Azərbaycan)*Qala*Azərbaycan xəritəsində aviabazanın yerləşməsi
**Qala aviabazası** — Azərbaycan Respublikasının Xəzər rayonunda, Bakıdan şərqdə yerləşən, Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus hərbi aerodrom. Aviabazada əsasən hərbi helikopterlər üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Tarixi
------

Aerodrom inzibati cəhətdən Xəzər rayonunun Qala qəsəbəsindən 5 km cənub-şərqdə yerləşir. SSRİ dönəmində hərbi məqsədlər üçün istifadə edilirdi. Burada 482-ci qırıcı aviasiya polku yerləşirdi. Sonrakı dönəmlərdə HHMQ xidmət etmişdir. 

1949-cu ilin iyul ayından 1952-ci ilin iyul ayına kimi burada 518-ci qırıcı aviasiya polku yerləşdirilmişdir. Uçuşlar YK-9U və MiQ-15 təyyarələri ilə həyata keçirilmişdir. 1980 - 1992 illərdə burada 300-cü qarışıq aviyasiya eskadrilyası fəaliyyət göstərirdi.

Hazırda isə Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin bazasındadır.

Xüsusiyyəti
-----------

Aerodrom 40 fut (12 m) dəniz səviyyəsindən yuxarıda yerləşir. Burada uçuş-eniş zolağının uzunluğu 2643 m, eni isə 40 metrdir.

Mənbə
-----

* Dünya hava limanları Arxivləşdirilib 2019-08-30 at the Wayback Machine
* Maykl Holm

| ⛭Azərbaycan hava limanları |
| --- |
| Mülki Aeroportlar | Bakı • Gəncə • Lənkəran • Naxçıvan • Qəbələ • Yevlax • Zaqatala • Zabrat • Füzuli • Zəngilan |
| Hərbi Aeroportlar | Qala • Dəllər • Kürdəmir • Nasosnı  • Gəncə  • Sitalçay  • Səngəçal |
| Tikilməkdə olan aeroportlar | Laçın |
| İstifadəsiz aeroportlar | Ağdam • Ağstafa • İmişli • Xocalı • Quba • Şəki • Naftalan • Balakən |
**Runeberqa keksləri**-(fin Runebergintorttu; *isv.* Runebergstårta) Bu kekslər badam qırıntılardan rom içkisindən, moruq jemi və şəkər qlazurundan ibarət olub, 100 qr-da silindir formasında olur.

Haqqında
--------

Fin yazıçısı Yoxana Lyudviqa Runeberqanın (1804-1877) şərəfinə adlandırılmışdır. Hansı ki, bu yazıçı fin himninin müəllifidir, bu şirniyyatı çox sevirdi.İlk əvvəllər şirniyyatın resepti şirniyyatçı Porvoo Larsu Asteniusa məxsus idi ki, yoldaşı Runeberqa Fredriko tərəfindən təkmilləşdirilmişdi. Finlandiyada fevral ayının 5 də milli Buneberq bayramında bu şirniyyat həmişə hazırlanır.Son dövrlərdə bu şirniyyatın alkoqolsuz növü daha məşhurdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  История создания пирожного и рецепт на городском сайте Порвоо
2. ↑  ↑ В Финляндии отмечают День Рунеберга – пирожного или поэта? // © Yle Uutiset = Служба новостей Yle. = Сайт телерадиокомпании «Yleisradio Oy» (yle.fi) 5 февраля 2015. (Проверено

Həmçinin bax
------------

* Finlandiya mətbəxi
**Mişel Hazanaviçus** (*fr.* Michel Hazanavicius; 29 mart 1967, Paris) — Fransa rejissoru, ssenaristi və aktyoru.

Həyatı
------

Yaradıcılığı
------------

Rejissor Mişel Hazanaviçusun "Aktyor" filmi "Ən yaxşı film" nominasiyasında Oskar mükafatına layiq görülüb. 

Mişel Xazanaviçus həmçinin "ən yaxşı rejissor işi" nominasiyasında da qalib olub. "Aktyor" filmində səssiz kinonun ulduzu Corc Valentin obrazını yaradan Jan Düjarden isə ən yaxşı kişi roluna görə qalib elan edilib. "Aktyor" filmi həmçinin "Ən yaxşı musiqi" və "Kostyumlar üzrə ən yaxşı rəssam işi" nominasiyalarında da qalib olub. Qeyd edək ki, "Aktyor" 1929-cu ildən bəri Oskar mükafatı alan ilk səssiz filmdir.

Filmoqrafiya
------------

1. Aktyor (film, 2011)

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* Интервью с Мишелем Хазанавичусом о фильме «Артист»[*ölü keçid*]
* Интервью с Мишелем Хазанавичусом о фильме «Агент 117: Миссия в Рио»
**Neturey Karto** arami dilində şəhərin gözətçiləri mənasını verən bir tamlama olub; sionizm əleyhdarı bir Ortodoks Yəhudi camaatıdır. Məsih gəlmədən qurulmuş olan İsrail dövlətinin etibarlı bir dövlət ola bilməyəcəyini iddia edirlər. Bu səbəblə camaatın üzvləri hər cür rəsmi yazışmalarını İsrail Dövləti ilə deyil İordaniya Krallığı ilə etməkdədir. Yəhudi soyqırımının da sionistlər tərəfindən İsrail Dövlətinin qurulması məqsədilə istifadə edildiyini iddia etməkdədirlər. Tövrata inanmaqla bərabər Sionizmə inanmırlar. Sionizmin Yəhudi dininə tərs olduğu və İsrailin bir an əvvəl Fələstini işğal etməyi buraxması lazım olduğu şəklindəki fikirlərini müqəddəs kitab Talmudda ayələrini dəlil göstərərək dəstəkləməyə çalışırlar. Qüdsdə hələ də İsraili tanımayan camaatla birgə 500 Naturey Karto ailəsi yaşayır. Təşkilatın qurucusu isə Moşe Hirsch'tir.

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Neturey Karto*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

* Neturei Karta International
**Néstor Fabián Pitana** (İspan tələffüzü: Nestor Pitana) – 17 iyun 1975-ci il təvəllüdlü argentinalı futbol hakimi. 
2014 FİFA Dünya Kuboku, 2015 Kopa Amerika və 2018 FİFA Dünya Kuboku oyunlarında baş hakim kimi çıxış etmişdir. Pitana, FİFA 2018 Dünya Kubokunun açılış oyunu Rusiya - Səudiyyə Ərəbistanı və mundialın ən əsas qarşılaşması olan Fransa - Xorvatiya finalını idarə etmişdir. Dünya Kuboku Finalını idarə edən ikinci argentinalı FİFA hakimi olmuşdur (Birincisi 2006-cı ildəki mundialın finalını idarə edən Horasio Elizondadır.)

FİFA Dünya Kuboku
-----------------

| 2014 FİFA Dünya Kuboku |
| --- |
| **Tarix** | **Oyun** | **Şəhər** | **Mərhələ** |
| 17 iyun 2014 | Rusiya - Cənubi Koreya | Suiaba | Qrup |
| 22 iyun 2014 | ABŞ - Portuqaliya | Manaus | Qrup |
| 25 iyun 2014 | Honduras - İsveçrə | Manaus | Qrup |
| 4 iyul 2014 | Fransa - Almaniya | Rio de Janeyro | 1/4 Final |
|  |
| **2018 FİFA Dünya Kuboku** |
| 14 iyun 2018 | Rusiya - Səudiyyə Ərəbistanı | Moskva | Qrup |
| 27 iyun 2018 | Meksika - İsveç | Yekaterinburq | Qrup |
| 1 iyul 2018 | Xorvatiya - Danimarka | Nijni Novqorod | 1/8 Final |
| 6 iyul 2018 | Uruqvay - Fransa | Nijni Novqorod | 1/4 Final |
| 15 iyul 2018 | Fransa - Xorvatiya | Moskva | Final |
**Zaur Darğalı** və ya **Zaur Darğallı** — 2017–2019-cu illər Kvemo Kartli bölgə qubernatorunun müavini. 2019-cu ilin 19 may tarixində keçirilən seçkilərə əsasən 78,6% səs toplayaraq Marneulinin bələdiyyə sədri seçilib.

Həyatı
------

Zaur Darğalı 4 iyul 1988-ci ildə anadan olub. O, 2005–2009-cu ildə İlia adına Dövlət Universitetinin Kompüter texnologiaları və ingilis dili ixtisası üzrə təhsil alıb, bakalavr dərəcəsi üzrə həmin universiteti bitirib. Azərbaycan, gürcü, rus, ingilis, türk dillərini bilir.

Fəaliyyəti
----------

Zaur Darğalı 2007–2012-ci illərdə Marneuli Gənclər Mərkəzinin yaranmasında iştirak edib. Həmin proqram çərçivəsində Avrasia İnkişaf Fondu komitəsinin və Marneuli Gənclər Şurasının üzvü olub. O, 2007–2011-ci ilər ərzində Müharibə və Sülh İnstitutu (IWPR), Qafqaz Jurnalistləri Şəbəkəsi, Regional Jurnalistlər Şəbəkəsi, İcma Radiosu, "*Timer*" qəzeti kimi media təşkilatlarında çalışıb. Zaur Darğalı 2008–2011-ci illərdə Marneuli Gənclər Mərkəzinin layihələr üzrə meneceri vəzifəsini icra edib. Həmçinin 2008–2011-ci illərdə müxtəlif layihələrdə fəal şəkildə iştirak edib, onlardan "*Effektiv inteqrasiya naminə, daha yaxşı komunikasiya"* (layihə eyni zamanda məcburi köçkün şəxslərlə bağlı məsələləri nəzərdə tuturdu), "*Marneuli QHT-ləri inkişaf və əməkdaşlıq forumu*" (layihə Marneulidə 12 QHT-nı əhatə edib) və s. Zaur Darğalı 2011–2013-cü illərdə Marneuli Mülki Məşğulluq Mərkəzinin koordinator müavini, növbəti illərdə isə USAD ofisinin koordinatoru vəzifəsində çalışıb. Habelə 2013-cü ildə "*Gürcü arzusu*" koalisiasının Marneulidə gənclər şöbəsinin rəhbəri olaraq fəaliyyət göstərib. Zaur Darğalı2013-cü ildə baş tutan prezident seçkilərində Marneuli rayon gərərgahının işlərində fəal şəkildə iştirak edib. O, 2014–2017-ci illərdə Barış və Vətəndaş Bərabərliyi Məsələləri üzrə Gürcüstanın Dövlət Nazirinin Kvemo-Kartli bölgə təmsilçisi olub. Bununla yanaşı, 2017-ci ildən Kvemo Kartli bölgə qubernatorunun müavini vəzifəsini icra edir. 2019-cu ilin 19 may tarixində Gürcüstanın Mərkəzi Seçki Komissiyası Marneuli rayonunda 90 seçki məntəqəsinin hamısı üzrə nəticələri elan edib. "Gürcü Arzusu" partiyasının namizədi Zaur Darğallı səslərin 78,6%-ni əldə edərək Marneulinin bələdiyyə sədri seçilib.

Ailəsi
------

Ailəlidir, 2 övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Rüstəmova, Nuray.* "Marneulidə azərbaycanlıların etiraz aksiyası". Politicon.co (az.). Topçubaşov Mərkəzi. 15 aprel 2020. 2022-01-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2021.
2. 1 2 3  *Cəmilə Babayeva.* "Zaur Darğallı 78,6% səslə Marneuli rayonunun rəhbəri seçilib". report.az. 20 may 2019. 20 May 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
3. ↑  "Güllələnərək yaralanmış azərbaycanlı bələdiyyə namizədinin "vəziyyəti yaxşılaşıb"" (*azərb.* ‎). 26 aprel 2019 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycanlı gənc Gürcüstanda mer ola bilər
* Marneulidə yaşayan azərbaycanlıların təşəbbüsüylə yeni tədris mərkəzi açılıb.
Hüceyrələrdəki metafaza (burada bir heyvan hüceyrəsi) ekvatorial müstəvisində xromosomların yerləşməsi xarakterizə olunur.
Xromosomlar metafaza lövhəsində düzülür. Metafaza plitəsi ilə iki görünüş 60 ° döndü.
**Metafaza** — Metafaza (yunanca μετά, "bitişik" və "stageις," mərhələ ") eukariotik hüceyrə dövrəsindəki mitoz mərhələsidir ki, xromosomların ən sıx və qatlanmış ikinci mərhələsidədir (ən çox anafazada sıxlaşırlar). Genetik məlumat daşıyan bu xromosomlar, hər iki qız hüceyrəyə bölünməzdən əvvəl hüceyrənin ekvatoru ilə sürətlənir. Metafaza hüceyrə dövrü müddətinin təxminən 4% -ni təşkil edir. 

Hüceyrə dövrünün nəzarət nöqtələrindən biri prometafaza və metafaza zamanı baş verir .
Xromosomlar hüceyrənin ekvator sahəsi boyunca düzülür. Xromatidlər yalnız setromer hissədə bir-birilə birləşmiş vəziyyətdə olur. Hər bir xromosomun sentromerinə qütüblərdən birləşmiş vətər tellərinin qalması ilə xromatidlər qütüblərə doğru çəkilməyə başlayır.
Yalnız bütün xromosomlar metafaza lövhəsində düzüldükdən sonra, hər sentromerə bölünmə vətəri birləşdikdə, hüceyrə anafaza daxil olur.

Sitogenetik və xərçəng araşdırmalarında metafazalar
---------------------------------------------------

 İnsan metafazasının xromosomları (normal kişi kariotipi)
Metafaza xromosomlarının analizi klassik sitogenetikanın və onkoloji tədqiqatın əsas vasitələrindən biridir. Xromosomlar metafaza içərisində qatılaşmış (qalınlaşmış) və möhkəm qatlanmışdır ki, bu da onları vizual analiz üçün ən əlverişli edir. Metafaza xromosomları xromosomların klassik şəklini (kariotip) təşkil edir. Klassik sitogenetik analizlər üçün hüceyrələr qısa müddətli bir mühitdə yetişdirilir və mitotik bir inhibitor istifadə edərək metafazada dayandırılır. Daha sonra xromosomların quruluşunu və sayını (kariotip) öyrənmək üçün mikroskop altında vizuallaşdırmaq üçün slaydlar və parçalanma (ləkələnmə) xromosomlarını hazırlamaq üçün istifadə olunur. 

Qatı şişlərdən və ya lösemi nümunələrindən bədxassəli hüceyrələr də metafaza preparatları yaratmaq üçün sitogenetik analiz üçün istifadə edilə bilər. Ləkələnmiş metafaza xromosomlarının tədqiqi, xroniki mielogen lösemiyada onkogenlərə səbəb ola bilən şiş hüceyrələrinin genomundakı ədədi və struktur dəyişikliklərinin, məsələn, xromosom seqmentlərinin və ya translokasiyalarının itkisini müəyyən etməyə imkan verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Chromosome condensation through mitosis". Science Daily. 13 June 2007 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 June 2007.
2. ↑  "Metaphase plate". Biology Dictionary. Biology Online. 4 February 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 December 2012.
3. ↑  "Metaphase". Nature Education. 21 September 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 December 2012.
**Ceyş əl-Mühacirin vəl-Ənsar** (*ərəb.* جيش المهاجرين والأنصار‎ Mühacirlər və Dəstəkçilər Ordusu) — Suriya vətəndaş müharibəsinin iştirakçısı olan silahlı birləşmə. Keçmiş adı olan *«Mühacirlər Briqadası»* (*«Kətibət əl-Mühacirin»*) adıyla da tanınır.

Tarixi
------

Silahlı qruplaşma etnik çeçen Əbu Ömər əl-Şişaninin başçılığı ilə *«Mühacirlər Briqadası»* (*«Kətibət əl-Mühacirin»*) adı altında 2012-ci ilin yayında yaradılıb.

2013-cü ilin mart ayında isə suriyalı islamçı Kətibət Xəttab və Ceyş Muhəmməd qruplaşmaları ilə birləşən *«Mühacirlər Briqadası»* (*«Kətibət əl-Mühacirin»*) *«Ceyş əl-Mühacirin vəl-Ənsar»* (*«Mühacirlər və Dəstəkçilər Ordusu»*) adını alıb.

Qruplaşmanın tərkibi
--------------------

Əsasən çeçen, azərbaycanlı, dağıstanlı və digər Qafqazlı döyüşçülərdən təşkil olunan qruplaşmada digər MDB ölkələrindən olan döyüşçülərə də rast gəlinir.

2013-cü ilin sentyabr ayında Rusiya Federal Təhlükəsizlik Xidməti rəsmisinin bildirdiyinə görə Suriya vətəndaş müharibəsində döyüşmək üçün 300-400 Rusiya vətəndaşı ölkəni tərk edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Chechen commander forms 'Army of Emigrants,' integrates Syrian groups". Long War Journal. 28 Mart 2013. 2013-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-12.
2. ↑  "Tajik, Kazakh, and Russian fighters killed in Syria". Long War Journal. 4 April 2014. 7 April 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 April 2014.
3. ↑  ФСБ: в Сирии воюют 300-400 наемников из России Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine.

Həmçinin bax
------------

İraq və Şam İslam Dövləti
**Kostas Krizoqen** (d. 7 iyun 1961, Serres) — Kostas Krizoqen Konstitusiya Hüququ üzrə professor, Avropa Parlamentinin Üzvüdür və"Radikal Solçu Koalisiyası" siyasi qrupunu təmsil edir.

Təhsil
------

O Saloniki Aristotel Universitetində hüquq fakültəsini bitirmişdir. 1983-cü ildə Bakalavr pilləsindən fərqlənmə ilə məzun olmuşdur (10 üzərindən 9.90). 1987-ci ildə o Almaniyanın Hannover şəhərində yerləşən Gottfried Wilhelm Leybnits universitetindən doktorluq adını fərqlənmə (Magna Cum Laude) ilə qazanmışdır.

Akademik fəaliyyəti
-------------------

1990-ci ildə Saloniki Aristotel Universitetinin Hüquq Fakültəsində müəllim təyin olunmuş, 1993-ci ildə isə dosent köməkçisi olmuşdur. 1999-ci ildə dosent və 2003-cü ildə Konstitusiya Hüququ ixtisaslaşması üzrə Professor olmuşdur. O bir neçə il Hakimlər Milli Akademiyası və Hellenik Açıq Universitetində Konstitusiya Hüququ üzrə mühazirələr demiş, Regensburg Universitetində və Hannover Universitetində qonaq Professor kimi fəaliyyət göstərmişdir. Onun 16 kitabı nəşr edilmişdir hansı ki bu kitablardan bəziləri "Konstitusiya Hüququ" və "Xüsusi və Sosial hüquqlar" sahəsində stolüstü kitablardır və yunan universitetlərində tədris vəsaiti kimi istifadə olunur, o cümlədən hüquq jurnallarında və yunan, alman, ingilis dillərində redaktə edilmiş kitablarda 100-dən artıq elmi məqalənin müəllifidir.

Siyasət
-------

Kostas Krizoqen SYRIZA Yunan siyasi partiyasına qoşulmuşdur (Yunan Radikal Solçu Koalisiya) və 2014 Avropa seçkilərində Avropa Parlamenti üçün namizədliyini irəli sürmüşdür. Ilk kampaniyası sonrasında o Avropa Parlamenti Üzvlərinin 6-cı mövqeyində qərarlaşmağa nail olaraq SYRIZA-nı Avropa Parlamentində təmsil edir. Avropa Parlamentində onun aktiv iştirakı təsvir olunur və bu müzakirə etdiyi yazılı sualların sayı, qərar və hesabatlardakı dəyişikliklər, yazılı bəyanatlar və təşkil etdiyi tədbirlərin sayı ilə öz təsdiqini tapır.

Avropa Parlamenti Üzvü olaraq o İnkişaf Komitəsinin vitse-prezidenti, Hüquqi İşlər üzrə Komitənin tam hüquqlu üzvü (münsif) və Vətəndaş Azadlıqları, Ədalət və Daxili İşlər Komitələrinin üzvüdür. O həmçinin AB-Türkiyə birgə Parlament Komitəsi deleqasisayının üzvü, Kaliforum-AB Parlamenti Komitəsi nümayəndə heyətinin əvəzedici üzvü , eləcə də ABŞ-la əlaqələr üzrə nümayəndə heyətinin üzvüdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
22 may 1939-cu il, Berlin. A.Hitler və Herman Görinq paktı imzalama mərasimində.
**Müttəfiqlik və dostluq haqqında Almaniya-İtaliya müqaviləsi** (imzalama tarixi — 22 may 1939-cu il, imzalanma yeri — Berlin; digər adı «Polad paktı»; müqavilənin digər adı Almaniya və İtaliya, Hitler və Mussolini arasında qırılmaz dostluğu göstərmək üçün idi) - Müqavilənin rəsmi sənədlərinə sözügedən dövlətlərin xarici işlər nazirləri imza atmışdır. Almaniyadan bu şəxs Yoaxim fon Ribbentrop, İtaliyadan isə Qaleaçço Çiano olmuşdur. Bu müqavilə həmçinin "Anti-Komintern Paktı"nın müddəalarını təsdiq edirdi. Pakta əsasən sözügedən iki dövlət öz aralarında öhdəlik qəbul edirdilər ki, əgər müttəfiqlərdən birinə hansısa üçüncü dövlət hərbi müdaxilə etsə onda digər müttəfiq dərhal ona yardım edəcək. Müqavilədə bu iki dövlət arasında iqtisadi və hərbi əlaqələrin genişləndirilməsi də nəzərdə tutulmuşdu. Bu müqavilə İkinci dünya müharibəsinin başlanması ərəfəsində Almaniya və İtaliya arasında əsas müttəfiqlik sənədi kimi nəzərdə tutulmuşdur.

Xarici keçidlər
---------------

* Müqavilənin tam mətni Arxivləşdirilib 2011-07-20 at the Wayback Machine (ing.)


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Tarix** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Yonca yoğunayağı** (lat. Bruchophagus gibbus) — Buğumayaqlılar tipinin Pərdəqanadlılar dəstəsinin Yoğunayaqlılar fəsiləsinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Yetkin yonca yoğunayağı 2 mm böyüklükdə həşəratdır. Bədəni qara rəngli olub, ayaqlarının baldır və pəncələri sarıdır. Bığcığı 8 buğumludur. Əsas buğum o birilərinə nisbətən xeyli uzundur. Saplaqlı qarıncığa malikdir. Qarıncıq yumurtavarıdır, parlaqdır. Qanadları şüşə kimi şəffafdır və kənarlarında külli miqdarda tükcüklər vardır. Yumurtası olduqca kiçik (0,04 mm uzunluqda, 0,02 mm enində) olub, ovalvarı, yarımşəffaf və saplaqlıdır. Sürfəsi ağ rəngli və ayaqsızdır. Yaxşı inkişaf etmiş qəhvəyi rəngli üst çənələrə malikdir. Uzunluğu 1,5–2 mm-dir.

Həyat tərzi
-----------

Bu həşərat yoncadan başqa, üçyarpaq yonca və xəşəmbüllə də qidalanır. Yonca yoğunayağı sürfə fazasında mədəni və yabanı yonca toxumları daxilində qışlayır. Bu sürfələr yazda toxum daxilində pup halına keçir. Həmin puplardan aprel ayının ikinci və üçüncü ongünlüklərində yetkin fərdlər çıxmağa başlayır. Onlar toxumların qabığını girdə halda gəmirərək xaricə çıxır və müxtəlif bitki çiçəklərinin nektarı ilə qidalanır. Bir müddət keçdikdən sonra dişi yoğunayaqlar süd yetişmə dövründə olan paxlalı bitkilərin paxlalarına tək-tək yumurta qoyur. Bu məqsədlə dişilər yumurtaqoyanları vasitəsilə paxlanın qabığını deşir və yumurtalarını toxumların üzərinə tökür. Hər bir dişi yoğunayaq 16-65 yumurta qoya bilir. Yumurtanın rüşeym inkişafı 3-5 günə başa çatır və əmələ gələn sürfələr həyatının sonuna qədər bir toxumla qidalanır və başqasına keçmir. Sürfələrin bir qisminin diapauza halına keçməsi ilə əlaqədar olaraq heç bir nəsil inkişafını tam başa vurmur. Sürfələr yalnız gələn ilin yazında inkişafını davam etdirir.

Yayılması
---------

Azərbaycanda yonca əkilən bütün rayonlarda yonca yoğunayağı geniş yayılıb.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q13445650
* Wikispecies: Bruchophagus gibbus
* BOLD: 29834
* EoL: 848841
* EPPO: BRPHGI
* EUNIS: 81838
* Fauna Europaea: 73443
* Fauna Europaea (new): c1cf0d0e-264b-47f2-bc31-693afcfdbd46
* GBIF: 1370795
* iNaturalist: 298851
* IRMNG: 10973353
* NBN: NHMSYS0021217575
* NCBI: 246442
* NZOR: 2497ba0a-d8af-4c8d-946a-e37be3c728b2

 |
**İqor Aleksandroviç Bokiy** (*belar.* Ігар Аляксандравіч Бокій; doğ. 28 iyun 1994-cü il, Bobruysk, Mogilyov vilayəti, Belarus) — Belarus paralimiyaçısı. İqor üzgüçülük idmanı üzrə, görmə qabiliyyəti olmayan idmaçılar kateqoriyasında yarışır. 11 qat Paralimpiya Oyunları çempionu. Dəfələrlə dünya və Avropa çempionu olmuşdur. Belarus Respublikasının beynəlxalq dərəcəli idman ustası (2011).

Bioqrafiyası
------------

Altı yaşından bəri üzgüçülüklə məşğul olur. 2010-cu ildə "Bobruysk 4 nömrəli Uşaq və Gənclər İdman Məktəbi"ni (üzgüçülük şöbəsi), 2012-ci ildə Minsk Regional Olimpiya Ehtiyatları Məktəbini bitirib. 2012-ci ildə Belarus Dövlət Universitetinin tələbəsi olmuşdur. 2009-cu ildən görmə qüsuru olan idmançılar arasında beynəlxalq yarışlarda iştirak edir.

S13 kateqoriyada,50 metrlik hovuzda Paralimpik üzgüçülükdə 10 dünya rekordunun sahibi: 50, 100, 200 və 400 metrə sərbəst, 50, 100 və 200 metrə arxası üstə, 100 və 200 metrə kəpənək və 200 metrə kompleks üzgüçülük. Belarusiya 2011 FINA Kubokunun bürünc medalçısı: 100 metr və 4 × 50 metr estafetdə.

2012-ci ildə Londonda keçirilən Yay Paralimpiya Oyunlarında Belarus adından çıxış edərək altı medal qazandı: beş qızıl və bir gümüş.

Rio-de-Janeyroda keçirilən 2016 Yay Paralimpiya Oyunlarında 6 qızıl və 1 bürünc medal qazandı. Final yarışında İqor Bokiy 15 iyul 2015-ci ildə Qlazqoda keçirilən Dünya Çempionatında müəyyən edilmiş öz dünya rekordunu yeniləyərək 53,85 saniyə müəyyən etdi (54.44). 200 metr sərbəst üsulla Belarusiya çempionu (2016). 2017-ci ildə İqor Bokiy Mexikoda keçirilən Dünya Paralimpiya Üzgüçülük Çempionatında beş qızıl medal qazandı.

Bobruysk şəhərinin fəxri vətəndaşıdır (2013).

İstinadlar
----------

1. ↑  BOKI Ihar // International Paralympic Committee. 1989.
2. ↑  "Records IPC Swimming". 2019-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-20.
3. ↑  "Игорь Бокий с мировым рекордом выиграл золото на Паралимпиаде-2016". 2019-07-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-20.
4. ↑  "Вынікі Адкрытага чэмпіянату Рэспублікі Беларусь па плаванні 2016". 2016-12-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-20.
5. ↑  "Почётные граждане города Бобруйска". 2020-10-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-20.
**Əli Sahib Ursavaş** (1885, Rəvandüz, İraq Kürdüstanı – 26 dekabr 1939, Adana)— Türk əsgər və siyasətçisi.

Həyatı
------

Əli Sahib Ursavaş 1887-ci ildə Kərkükdə doğulmuşdu. Hərbiyə məktəbini bitirmişdi. Mudros müqaviləsinin ardından Anadolunun işgali başlayınca Cəbunişərqi Anadoluda "Namık" ləqəbi ilə Milli qüvvəyə (Kuvayi Milliyəyə) qatıldı. Fransız işgali sırasında Mustafa Kamaldan aldığı əmrlə Urfa Jandarma komandiri ilə birlikdə Urfa müdafiəsi direnişini təşkil etdi. 23 aprel 1920-ci ildə açılan TBMMyə Urfa millət vəkili olaraq girdi. 1920-ci ilin dekabrında Urfa Kuvayi Milliye komandiri olaraq bölgədəki əşirət rəislərini Fransız işgaline qarşı topladı. Aktiv olaraq savaşdı. Konya İstiklal Məhkəməsi rəisi oldu. 1923-cü ildə Urfa millət vəkili seçildi. 1926-cı ildə Şərqi İstiqlal Məhkəməsi sədri oldu. 1931-ci ildə və 1935-ci ildə yeniden Urfa millət vəkili seçildi.

Atatürkə qarşı sui-qəsd girişiminə adı qarışdıysa da, günahsızlığı təsbit olundu.

Əli Sahib Ursavaş 25 sentyabr 1939-cu ildə Ankarada 52 yaşında vəfat etdi. Urfa qəhrəmanı və Atatürkün yaxın silahdaşı olduğundan soyadı qanunu çıxdığında, soyadı Ursavaş olarak Atatürk tərəfindən verildi. Evli və 4 uşaq atasıydı.

Əsərləri
--------

* Çukurova Dramı ve Urfanın Kurtuluş Savaşları

İstinadlar
----------
**"Qırx"** – dəfnin qırxıncı günü.

Adət haqında
------------

İnsanın dünyaya gəlişindən, çağanın ana bətnindən ayrıldığı gündən qırx gün keçənə qədər həm ananın, həm də körpənin orqanizmində bir-birindən ayrılmadan yaranan zədələnmələrin bərpası prosesi gedir. Bu qırx gündə həm ana, həm də çağa qırxlı olur. Onların kənar təmaslardan qorunması həm ruhi, həm də gigiyenik cəhətdən zəruri hal kəsb edir. Qəribədir ki, insanın dünyadan gedişi də "qırx" rəqəmi ilə bağlı matəm mərasimlərinin bitməsi, başa çatması ilə qeyd olunur. Qırx gün ərzində ölünün cəsədində çürümə getməsi və bu prosesin başa çatması yekunlaşır. Bu müddət ərzində ölü sahibləri də baş vermiş ağır itkiyə sanki alışır, matəm günlərindəki yır-yığışa baş qarışdırmaqla fikrən qəmdən-kədərdən bir qədər uzaqlaşır. Dünyaya gəlişindən qırx gün keçənə qədər dünya ilə qovuşub onun reallıqlarına alışan insanın dünya ilə üzülüşməsi də qırx günə başa çatır. "Olum" və "Ölüm!" – Dünyaya gəlişlə dünyadan gedişin sonuclarına vurulan "qırx" düyün!Ruhşünasların "qırx" əlamətinin ruhla bağlılığı barəsindəki qənaəti belədir ki, qırx gün ərzində ölünün ruhu atmosfer qatından bir qədər yuxarıda durur. Bu müddət ərzində mərhumun ruhu – astral bədən cismani bədəndən uzaqda durmaqla hər şeydən əvvəl özünü bu ayrılmaya alışdırır. Bu müddət ərzində astral bədən zaman və məkan ölçüsüzlüyünün hüdudlarında bütün Yer ömrünü təzədən yaşayır. Yer mühitindəki həyat yolu ruhun gözü önündən ekrandakı kino lenti kimi gəlib keçir. O, sağlığında etdiyi səhvləri görüb əzab çəkir, xəcalət hissi keçirir. Qırxıncı gün hər şey bitir. Ruh Yerlə bağlı nə varsa, hamısından xilas olur.

"Qırx"la bağlı müxtəlif dünyagörüşlərinin münasibətlərindən asılı olmayaraq, müsəlman aləmində bu matəm günü əvvəlkilərdən daha geniş miqyasda qeyd olunur. Matəmin bu gününə dəfn günündə iştirak edənlər dəvət olunur. İştirakçılar isə həmin gün yasa getməklə mərhuma olan son borclarını vermiş hesab olunurlar. Azərbaycanın şimal-şərq bölgəsi yas mərasimləri ilə bağlı tədbirlər içərisində "əlli ikinci" günün qeyd olunması xüsusi yer tutur. Bu günün keçirilməsi yas sahiblərinin imkanlarından asılıdır. İmkansız ailələrdə bu gün ya heç keçirilmir, ya da yüngül qeyd olunur.