recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tamella Alıyeva** (d. 1951, Beyləqan şəhəri) — Professor, Türkiyədə Muş Alparslan Universitetinin türk dili və ədəbiyyatı kafedrasının müdiri. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Tamella Alıyeva 1951-ci ildə Beyləqan şəhərində anadan olub.

1998-ci ildə Eskişehir Osmanqazi Universitetində Türk dili və ədəbiyyatı bölümündə işə düzəlir.

Tamella xanım həmçinin Azərbaycanda çap olunan "Azərbaycan" və "Savalan" qəzetlərinin, "Yada düşdü" jurnalının Türkiyə təmsilçisidir.

Təltif və mükafatları
---------------------

2008-ci ildə Eskişehir valiliyi tərəfindən Türkiyə-Azərbaycan arasında qurduğu mədəni əlaqələrə görə mükafatlandırılıb, nümunəvi fəaliyyətinə görə isə 2011-ci ildə Azərbaycan Böyük Elçiliyi tərəfindən "İlin ən yaxşı müəllimi" seçilibdir.

Almaniyada fəaliyyət göstərən N.Gəncəvi adına İnstitutu və Vektor Mərkəzi tərəfindən "Türk Dünyasına Xidmət", 2014-cü ildə Eskişehir Sənət Dərnəyi tərəfindən "Yunis İmrə Araşdırma", iki dəfə Azərbaycan Məhsəti Şairləri Dərnəyi tərəfindən "Türk mədəniyyətinə xidmət" mükafatları ilə mükafatlandırılıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Muş Alparslan Üniversitesi: Personel Detay — **alparslan.edu.tr**". 2017-03-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-30.
2. ↑  "Tamilla Aliyeva — **biyografya.com**". 2018-07-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-30.
3. ↑  *Eldar İsmayıl.* "Böyük uğurlara imza atmış xanım professor" (PDF). "Laçın yurdu". №1(21) ("Elm və təhsil" nəşriyyatı). 31.03.2017: səh.18–20. İstifadə tarixi: 2017-05-22.
**Xiorxi Konousi "Corc" Konrote** (*ing.* Jioji Konousi "George" Konrote; fici Jioji Konousi "George" Konrote; Şablon:Dil-hif; 26 dekabr 1947, Rotuma adası[d], Rotuma[d]) — Fiji siyasətçisi və 2015-ci ildən etibarən Fici Prezidenti olan Fici Ordusunun təqaüddə olan general-mayoru.

Həyatı
------

Konrote Rotuma adasındandır. Ficinin Lautoka şəhərindəki Natabua Liseyində şagird olduğu günlər Piter Tomson tərəfindən *"Fiji Kava in the Blood"* mükafatlı kitabında təsvir edilmişdir.

Konrote əsgər olarkən, 1966-cı ildə FRHQ-ə daxil oldu və Avstraliyanın Kanberra şəhərindəki Avstraliya Müdafiə və Strateji Araşdırmalar Kolleci və Avstraliya Müdafiə Qüvvələri Akademiyasında təhsil aldı. 2000-ci ildə isə Harvard Universitetinin Kennedi Məktəbində təhsilini davam etdirdi.

Fiji hərbi rütbələrində yüksələrkən Ficinin BMTLMQ missiyası zamanı Livanda sülhməramlı səylərində Fici əsgərlərinin taborlarına komandanlıq etdi və sonradan BMTLMQ əməliyyatının qüvvələr komandirinin müavini və nəhayət Birləşmiş Millətlər Təşkilatının baş katibinin köməkçisi təyin edildi. Bu sahələrdə verdiyi töhfələrini nəzərə alaraq, Konrote "BMTLMQ Sülh Medalı", "Hərbi Xaç", "Şərəf" ordeni, "Sidr" ordeni ilə təltif edildi və 1997-ci ildə "Fici" ordenini də aldı.

Diplomatik və siyasi fəaliyyəti
-------------------------------

Konrote 2001-ci ildən 2006-cı ilə qədər Avstraliyada Ficinin ali komissarı vəzifəsində çalışmışdır. 2006-cı ilin mart ayının sonunda başa çatan səfir təyinatından sonra, 2006-cı il seçkilərində Rotuman Kommunal Seçki Dairəsini təmsil etmək üçün seçildi və sonradan İmmiqrasiya və Veteranlar üzrə Dövlət Naziri təyin edildi. Bu portfeldəki rolu 5 dekabr 2006-cı ildə Frenk Bainimaramanın başçılıq etdiyi hərbi çevriliş nəticəsində hökumət devrildikdə sona çatdı.

Qarase hökumətində xidmət etməsinə baxmayaraq, 2014-cü il seçkilərində Bainimaramanın *"FijiFirst"* partiyasına namizəd olaraq 1.585 səs topladı. Daha sonra 2014-cü ilin sentyabr ayında Məşğulluq İmkanları, Məhsuldarlıq və Sənaye Əlaqələri Naziri təyin edildi.

12 oktyabr 2015-ci ildə Fiji Prezidenti seçildikdən sonra Parlamentdən istefa verdi. 12 noyabr 2015-ci ildə and içdi. Şahzadə Harri və Meqan Markl 23 oktyabr 2018-ci ildə Parlamentin sədri Dr. Ciko Luveni, Prezident Xiorxi Konrote və birinci xanım Sarote ilə birlikdə GPH-də keçirilən şam yeməyində şam etdilər.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  Jioji Konousi (»George«) Konrote // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. ↑
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-04.
5. ↑

Xarici keçidlər
---------------
**Meksika-ABŞ müharibəsi** (*ing.* Mexican–American War) — Meksika ilə ABŞ arasında sərhəd anlaşılmazlığı səbəbindən 1846–1848-ci illərdə baş vermiş müharibə.

ABŞ-nin Texası ilhaq etməsi və sərhəd mübahisələri səbəbiylə 1845-ci ildə meydana gələn Meksika-Amerika müharibəsi və ya Meksika müharibəsi (1846–1848). Bu, ABŞ-nin qətiyyətli qələbəsi və Rio Grande-dən Böyük Okeana qədər geniş Meksika ərazisini ələ keçirməsi ilə nəticələndi. Texasın ilhaqı nəticəsində yaranan gərginlikdən sonra ABŞ prezidenti Ceyms K. Polk mübahisəli Texas sərhəd məsələsini və Nyu-Meksiko və Kaliforniyanın Meksikada alınmasını müzakirə etmək üçün Con Slidelli Meksikaya göndərdi. Meksikalı idarəçilər bu görüşdən imtina etdikdən sonra general Zachary Taylor komandirliyindəki qoşunlara Nueces və Rio Grande arasındakı mübahisəli ərazini işğal etməyi əmr etdi (Yanvar 1846). Konqres Meksikanın qoşunlarının aprelin 25-də Rio Grande-dən keçdiyini və Meksikanın bu münasibətə görə müharibə tələb edəcəyi bir vaxtda Taylorun qoşunlarına hücum etdiyini biləndə Mayın 11-də Meksikanın Amerika ərazisindəki Amerika qanını tökdüyü mövzusunda bir çıxış etdi.. Konqres əsasən 13 May müharibə elan etdi. Demokratlar müharibəni coşğuyla dəstəklədiyi bir vaxtda, təşəbbüsün ədalətsiz bir yer tutması olaraq görən Whigs və yeni torpaqlara köləliyin yayılmasından narahat olan quldarlıq əleyhinə dairələr müharibəyə qarşı çıxdılar. ABŞ ictimaiyyətində dərin bölünməsinə baxmayaraq, ABŞ qoşunları bütün böyük döyüşlərdə çox olan Meksika ordusunu məğlub etdi. Teylorun qüvvələri Meksikanın şimal-şərqini işğal etdilər. Polkovnik Stiven Kearni Nyu Meksiko və Kaliforniyaya hücum etdi. General Winfield Scott Veracruz'a Mexiko'ya yürüş etdi. Müharibənin hərbi mərhələsi 14 sentyabr 1847-ci ildə Meksika yıxıldıqda başa çatdı. Barışıq danışıqları aparmaq üçün Scott qüvvələri ilə Meksikaya gedən Nikolas Trist, 2 fevral 1848-ci ildə Meksikada yeni bir idarənin qurulmasından sonra Guadalupe Hidalgo müqaviləsini imzaladı. Müqavilə ilə bu gün Nyu Meksiko, Nevada, Arizona və Kaliforniya ştatlarını təşkil edən ərazilər ABŞ-yə 15 milyon dollara buraxılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2007-05-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-02-16.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-02-16.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2007-11-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-02-16.
**Gürcü zirinci** (*lat.* Berberis iberica) — bitkilər aləminin qaymaqçiçəklilər dəstəsinin zirinckimilər fəsiləsinin zirinc cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Avropada, Qafqazda dəniz səviyyəsindən 750–2000 m hündürlükdə qayalarda bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Azca tilli, qonur-qırmızı və ya qonurumtul-çəhrayı budaqlı, hündürlüyü 2–3 m-ə qədər olan koldur. Qopartikanlılarının uzunluğu 4 sm-ə qədərdir, aşağıda yerləşənlər möhkəmdir, adətən üçhaçalı, yuxarıdakılar isə sadədir. Yarpaqları dərivari, saplağa tərəf daralan, tərs yumurtavari, tamkənarlı, hər iki tərəfdən tor damarlıdır, boyca yarpaqlara bərabər və ya əksər hallarda onlardan uzundur. Aprel-may aylarında çiçəkləyir. Giləmeyvələri avqust-sentyabr aylarında yetişir, al-qırmızıdır, uzunluğu 1 sm-ə qədər, uzunsov silindrvaridir.

Ekologiyası
-----------

Quraqlığadavamlı bitkidir. Şoranlı-yovşanlı yarımsəhra rayonların çaykənarı meşəliklərində yayılmışdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük və Kiçik Qafqazda, Tuqay meşələrində, Hirkan florasında — Lənkəranda, Astarada, Masallıda, Naxçıvanda təbii halda bitir.

İstifadəsi
----------

Yeyintidə istifadə olunur.Dağ yamaclarıni bərkitmək üçün əhəmiyyətlidir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15334600
* Wikispecies: Berberis iberica
* GBIF: 3982016
* IPNI: 106761-1
* Plant List: tro-3500311
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:106761-1
* WFO: wfo-0001146508

 |
**Chionodoxa** (*lat.* Chionodoxa) — bitkilər aləminin quşqonmazçiçəklilər dəstəsinin quşqonmazkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Cinsin adı yunanca "qar" və "şöhrət" sözlərindən götürülmüşdür. Bu soğanaqlı ot bitkiləri Aralıq dənizi adalarında və kiçik Asiyada geniş yayılmışlar. Nəhəng xionodoksa (Ch. gigantea) ölçülərinin çox iriliyi ilə fərqlənir. Mavi rəngli, ağ xallı çiçəkləri vardır. 1878-ci ildən gülçülükdə istifadə edilir. Lusiliya xionodoksasının Ch. Luciliae) çiçəkləri mavidir, mərkəzində olan ağ xalı daha gözəçarpandır, çiçək saplağı uzundur. Bir çiçək saplağında 4-6 çiçək vardır. Bitki 1764-cü ildən gülçülükdə istifadə edilir. Ağ və çəhrayı çiçəkli bağ formaları məlumdur. Xionodoksanı toxumla çoxaltdıqda cücərtiləri seyrəltmək lazımdır. Bitkilər üçüncü il çiçəkləyir. Soğanaqları yaxşı qurutduqdan sonra iyul ayında əkirlər. Xionodoksanı toxumla çoxaltdıqda cücərtiləri seyrəltmək lazımdır. Bitkilər üçüncü il çiçəkləyir. Soğanaqları yaxşı qurutduqdan sonra iyul ayında əkirlər. Xionodoksanın soğanaqlarını ölçülərinə görə seçmək lazımdır. İri soğanaqları daimi yerə, xırdaları isə bordürlərə əkirlər.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1057740
* Wikispecies: Scilla ser. Chionodoxa
* EPPO: 1CIXG
* FNA: 106711
* FoC: 106711
* GBIF: 6425224
* GRIN: 13961
* iNaturalist: 576838
* IPNI: 24124-1
* IRMNG: 1070826
* ITIS: 500200
* NBN: NHMSYS0000457291
* NZOR: 54a83327-6007-4cc4-a7cb-afda6aa3ac55
* PLANTS: CHION4
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:24124-1
* Tropicos: 40007130
* WCSP: 302109

 |
**Əbu İbrahim əl-Haşimi əl-Qureyşi** (*Əmir Məhəmməd Əbdurrəhman əl-Mövlü əs-səlbi*, Ərəbcə: أمير محمد عبد الرحمن المولى الصلبي; ən tezi 1 oktyabr 1976 və ən geci 5 oktyabr 1976, Mosul – 3 fevral 2022, Atme[d]) — 2020-ci il yanvar ayında İŞİD'in Əbu Bəkr əl-Bağdadidən sonra elan edilən ikinci xəlifəsi.

Həyatı
------

1976-cı il Təlafər şəhərində anadan olmuşdur.  O Mosul şəhərində təhsilini bitirdikdən sonra universtitetdən məzun olaraq BƏƏS İraqında ordu sıralarında xidmət etmişdir. 2003 ABŞ'ın İraq işğalından sonra isə Əl-Qaidə'yə qoşuldu. 2004-cü ildə Əbu Bəkr Əl-Bağdadi ilə tanış oldu. Sonda İraq'ın cənubundakı Bucca deyilən həbsxanaya göndərildi. Həbsxanadan naməlum bir vaxta sərbəst buraxıldıqdan sonra yenidən Əl-Qaidə'yə yaxınlaşdı.

2014-cü ildə Əl-Haşimi Əl-Qaidə'dən ayrıldı və İraq Şam İslam Dövləti'nə qoşuldu və ona bağlılığını elan etdi. O Mosulun İŞİD tərəfindən işğalında çox böyük rol oynamışdır.

İŞİD'ə görə, Əl Haşimi, çox dindar və təcrübəli bir döyüşçü olub. Ona İŞİD milisləri "alim, müharibə şeyxi və.s" ləqəblər qoymuşdular.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2  .
3. 1 2  .
4. ↑  .
**Gürcü fındığı**

Təbii yayılması
---------------

İranda, Kiçik Asiyada və Balkan yarımadasında bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 30 m-ə, gövdəsinin diametri 90 sm-ə qədər olan ağacdır. Sıx çətiri, düz qaməti vardır. Cavan budaqları sarımtıl-boz, zoğları isə sarımtıl rəngli olub, tükcüklüdür. Gövdəsinin qabığı tünd-boz rəngdə, dərin çatlıdır. Qabığı üst hissədə pulcuqlar şəklində ayrılıb tökülür. Oduncağı çəhrayı-qırmızımtıl rəngdədir. Yarpaqaltlıqları lansetvari, sarımtıl və tüklüdür. Yumurtaları 7-12 sm uzunluqda, 5-9 sm enində, enli yumurtavari, ovalşəkilli və ya dəyirmidir, bəzən tərs yumurtavaridir, tünd-yaşıl rəngdədir. Saplaqları 15-50 mm uzunluqda, tüklü və ya hamardır. Erkəkcik sırğaları nadir hallarda uzun və qonurumtraq-qırmızı rəngdədir.Meyvələri əksərən 2-8 ədəd bir yerdə çox nadir hallarda isə tək-tək yerləşir. Qozu xırdadır, yanları azca basıqdır, təpəsi kütdür, qabığı çox bərkdir. Çanaqcığı tükcüklüdür. Toxumlarla və basdırma yolu ilə çoxaldılır. Fevral-mart aylarında çiçəkləyir, meyvəsi avqust-oktyabr aylarında yetişir.

Ekologiyası
-----------

Şaxtaya və kölgəyədavamlı, tezböyüyəndir. Zərərvericilərə və xəstəliklərə qarşı davamlıdır. Meyvələri yeməli, dadlı, qabığı qalın və bərkdir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük və Kiçik Qafqazın dağ meşələrində, Kəlbəcər, Hadrut, Balakən və Zaqatalada geniş yayılmışdır. Nadir bitki kimi Azərbaycanın "Qırmızı kitabı"na daxil edilmişdir.

İstifadəsi
----------

Oduncağı çəhrayı və ya qırmızımtıl rəngə çalır; mebellərin hazırlanmasında və tikinti materialı kimi istifadə olunur. Bağlarda və parklarda, xiyabanlarda, tək-tək və qrupla əkilə bilər.

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov. Azərbaycan dendroflorası. II cild. Bakı: Səda, 2015.
**Yan çayı** (*serb.* Јањ) — Balkanlardan axan çay. Çay Bosniya və Herseqovinanın bir hissəsi olan Serb Respublikası ərazisində yerləşir. Pliva çayının sağ qolunu təşkil edir. Yan həmcinin coğrafi, tarixi və bir mədəni bir vilayət adıdır. Burada Şipovo icması yerləşir

Çay
---

Yan çayı Şipovo icmasına daxil olan Babiça və Stroisa kəndləri arasındakı ərazidən başlayır. Mənbə 612 m yüksəklikdə yerləşir. Yuxarı axarlarda dərinliyi 200 metr olan kanyondan axır. Şipov şəhərinin şimalından axır.

Şəhərdən 9 km aralıda çay Yan adalarını əmələ gətirir. Adaların uzunluğu 1 km çatır. Bu hissədə çay kiçik qollara bölünür. Sonradan isə birləşir. Yan adaları turistik ərazi hesab edilir. Yan çayının axdığı kanyon Serb Respublikasının təbiət abisəsidir. Yan çayı Şipop şəhərindən 1 km cənub-şərqdə Pliva çayına tökülür. Kanyon mezazoy dövrünə aiddir və əhəng daşından təşkil olunmuşdur. Burada Roma imperiyası dönəminə aid qaya üzərində abid vardır.

Çay qızılbalıqlarla zəngindir. Bu səbəbdən turistlər arasında məşhurdur. Çay həmçinin Çipova icması üçün işməli su mənvbəyi rolunu oynayır.

Tarixi vilayət
--------------

Yan həmcinin bir tarixi, coğrafi və mədəni bir vilayətdir. Şipovadan Kupresə qədər uzanır. Vilayətə 18 kənd daxildir. Bu kəndlər yan çayı bounca yerləşir. Yan vulayətinə Şipov vilayətinin 85 % daxildir. Ərazisi 450 km ərazini əhatə edir. Bura Yan platosu, Qrbaçiç çölü, Vıtoroq dağı, Vaqan mağarası, Qloqovas monastrı kimi görməli yerlər daxildir.

Qalereya
--------

* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  *Јањски гласник*, бр. 1, Завичајно удружење Јањана, Нови Сад (2010)

Ədəbiyyat
---------

* Мала енциклопедија Просвета (3). Београд: Просвета. 1985. ISBN 978-86-07-00001-2.
* *Марковић, Јован Ђ.* Енциклопедијски географски лексикон Југославије. Сарајево: Свјетлост. 1990. ISBN 978-86-01-02651-3.
**Əbu Zeyd əl-Bəlxi** (850–934), İranlı müsəlman coğrafiyaçı, riyaziyyatçı, həkim və psixoloqdur. Bundan başqa, o, ilahiyyat ilə də məşğul olmuş, ilahiyyatın kəlam və fiqh kimi qolları ilə maraqlanmışdır. Əfqanıstanın Bəlx şəhərində doğulmuş, Əl-Kindinin şağirdlərindən biri olmuşdur.

Maraqlandığı bir çox elmlərdə önəmli əsərlər yazsa da, günümüzə qədər gəlib çatan yeganə əsəri "Məsalihül-Əbdan vəl-Ənfüs" adlı kitabıdır.

Əsərləri
--------

* Məsalihül-Əbdan və'l-Ənfüs

Günümüzə qədər gəlib çatan əsərin iki nüsxəsi İstanbulda Süleymaniyyə Kitabxanasında saxlanılır. Bir çox baxımdan tibb tarixi üçün əhəmiyyətli olan əsərdə mövzu olaraq ortaya qoyulan ağıl sağlamlığı və ağıl xəstəliyi kimi anlayışlar İslam psixologiyası və sinir elmi tarixində ilk dəfə Bəlxi tərəfindən ortaya atılmışdı. Bundan başqa, əsərdə medikal psixologiya, idraki psixologiya və müalicə mövzusuna da toxunulmuş, psixofizioloji və psixosomatik tibbə də yer ayrılmışdır. "Məsalihül Əbdan vəl-Ənfüs" adlı kitabı "Bədən və Ruh Sağlamlığı" adı altında türk dilinə tərcümə olunmuşdur.

Əbu Zeyd əl-Bəlxi, ağıl sağlamlığını və ağıl xəstəliyini "ruhani səhiyyə" ilə əlaqələndirmiş və ilk dəfə bu əsərində ehtiyac bədənə gərəkli "ruh" xəstəliklərini mövzu olaraq qeyd etmişdir. Ruhani və psixoloji sağlamlığı təsvir etmək üçün "əl-Tibb əl-Ruhani" (yəni "Ruhani Tibb") terminindən, tibbin ağıl sağlamlığı ilə maraqlanan qolu üçün isə "Tibb əl-Qəlb" terminindən istifadə etmişdir. Həmçinin, əsərində dövrünün həkimlərinin fiziki xəstəliklərə və sağlamlığa əhəmiyyət verməməsini, psixoloji və ya ağıl xəstəliklərini göz ardı etdiklərini qeyd edərək, tənqid etmişdir. Əbu Zeyd əl-Bəlxi bilinən ilk idraki psixoloq və medikal psixoloq, nevroz ilə psixozu aydınlaşdıran ilk adamdır. Bundan başqa, nevrotik xəstəliklərin təsnifatını verən və bu xəstəliklərin hər birinin müalicəsi üçün fərqli müalicələr təklif edən ilk həkimdir.

Digər əsərləri:

* Əxlaq'ul Uməm
* Aksam-u Ulum'il Fəlsəfə
* Aksam'ul Ulum
* Bəyan-u Vucuh'il Hikmət-i fi'l Əvamir-i və'n Nəvahi'iş Şər'iyyəti
* Ədəb-üs-Sultan vər-Raiyyə
* Əl-Əsma vəl-Küna vəl-Əlkab
* Əl-İlm vət-Ta'lim
* Kitabu Əməd-il-Aksa fil-Hikməti
* Kitab'un fi'l Hilaf
* Kitab-us-Siyasət-is-Sağir
* Kitab-us-Siyasət-il-Kəbir
* Ma Yasihhu min Əhkam-in-Nücum
* Nazm-ul-Qur'an
* Suvar-ul-Akalim-il-İslamiyyə
* Şərai-ul-Ədyan

Mənbə
-----


1. 1 2  BALKHĪ AL- // Encyclopædia Universalis (fr.). Encyclopædia Britannica.
2. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. ↑  "ABŪ ZAYD BALḴĪ". 2015-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-10-12.
**Sevda Salayeva** (tam adı: *Sevda Məmmədağa qızı Salayeva*; 5 iyun 1968; Azərbaycan SSR — 20 yanvar 1990; Bakı, Azərbaycan SSR) — Qanlı Yanvar şəhidi.

Həyatı
------

Sevda Salayeva 5 iyun 1968-ci ildə Məmmədağa Salayevin ailəsində anadan olmuşdur. 1975-1985-ci illərdə Bakı şəhər 150 saylı tam orta məktəbdə orta təhsil almışdır. Orta təhsilini aldıqdan sonra 90 saylı texniki peşə məktəbinə daxil olmuş, peşə təhsilini tamamlamışdır. 1988-ci ilin 4 may tarixindən Bakı Şəhərlərarası Telefon Stansiyasında (BŞTS) telefonçu olaraq çalışırdı.

### Qanlı Yanvar faciəsi

1990-cı il 19 yanvardan 20 yanvara keçən gecə Qırmızı Ordunun Bakıya hücumu və təcavüzü zamanı qətlə yetirilmişdir.

Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

1. ↑  ""20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**". 2022-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-17.
2. ↑  "20 Yanvar faciəsi və rabitəçilər". 2022-12-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-17.
**İmran İsmayıl oğlu Məmmədov** (20 noyabr 1927, Qaçağan, Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikası[d] – Qaçağan, Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikası[d]) — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı. Gürcüstan SSR ictimai xadimi. Yeni tütün sortunun yetişdirilməsi üzrə mütəxəssis. SSRi-nin "Lenin" və "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordenləri laureatı.

Həyatı
------

İmran Məmmədov 1927-ci ildə Gürcüstan SSR-in Borçalı qəzasının Qaçağan kəndində dünayay gəlib. Uşaqlığı və bütün ömrü Qaçağan kəndidnə keçmişdir. Gəncliyindən təqaüd yaşına qədər Qaçağan "Kommunizm", sonra isə Qaçağan Dövlət Südçülük-Tərəvəzçilik Təsərüfatında işləmişdir. Gürcüstan SSR-in Marneuli rayonu Qaçağan kəndində vəfat etmiş və Qaçağan kənd məzarlığında dəfn edilmişdir.

Soykökü
-------

Fəaliyyəti
----------

1939-cu ildə Qaçağan orta məktəbini 5 illik təhsillə başa vuran İ.Məmmədov kolxozçu kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır.
İmran Məmmədov 1939-cu ildə, 12 yaşında Qaçağan "Kommunizm" Kollektiv Təsərüffatında işə başlamış, onun rəhbərliyi ilə "Yeniyetmə" əmək briqadası təşkil olunmuşdur. Briqadanın əsas vəzifəsi Gürcüstan SSR Xalq Komissarları Sovetinin qərarına əsasən Borçalı qəzasında yeni"Trabzon" tütün sortunun iqlimə və aqrotexniki şəraitə uyğunlaşdırılması və kütləvi şəkildə becərilərək, yüksək məhsuldarlığa nail olunması idi.

10 il ərzində bu istiqamət üzrə ixtisaslaşan və geniş təcrübə qazanan İmran Məmmədov nəhayət ki, "Trabzon" tütün sortunun iqlimə və aqrotexniki şəraitə uyğunlaşdırmağa nail oldu.

1945-ci ildə İmran Məmmədov yüksək məhsul becərdiyinə görə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə "Əmək igidliyinə görə" medalı ilə təltif edildi.
1945–1947-ci illərdə İ. məmmdəovun təcrübəsi Azərbaycan SSR və Özbəkistan SSR-də tətbiq edilməyə başladı.

1948-ci ildə İ.Məmmdov yüksək məhsul əldə etdiyinə görə Gürcüstan SSR Nazirlər Soveti tərəfindən təşəkkürnamə ilə təltif edildi və SSRİ Ali Soveti rəyasət Heyətinin fərmanı ilə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni ilə mükafatlandırıldı

3 mart 1949-cu ildə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə Qaçağan "Kommunizm" Kolxozunun birqada üzvü İ.Məmmədova Sovet İttifaqı Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adı verildi və o "Oraq və Çəkic" medalı ilə təltif edildi.

1949-cu ildə təqəüdə çıxana qədər İmran Məmmədov fəaliyyətini Qaçağan Dövlət Südçülük-Tərəvəzçilik Təsərüffatında davam etdirmiş və bitkiçlik sahəsində yüksək məhsuldarlığın təcrübi əldə edilməsi metodlarını yeniləşdirmişdir.

Mükafatları
-----------

* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adı. (1949). SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fərmanı.
* Oraq və Çəkic" medalı. (1949)
* Lenin ordeni (1950)

Mənbə
-----

* Borçalı haqqında məlumatlar Arxivləşdirilib 2021-02-27 at the Wayback Machine
* "Qaçağan eli". Təfəkkür n. 2002, Bakı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "УКАЗ ПРЕЗИДИУМ ВЕРХОВОГО СОВЕТА СССР от 3 марта 1949 года - wwww.libussr.ru". 2020-02-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-11.

| ⛭SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • V  • Y  • Z **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** |  |
**Deva** — Rumıniyanın qərbində şəhər. Hunedoara judetinin inzibati mərkəzidir.

Əhalisi
-------

Әhalisi 56,6 min (2011) nəfərdir; Hunedoara şəhər və şəhərətrafı ilə birlikdə əhalisi 250 mindən çox olan aqlomerasiya əmələ gətirir.

Coğrafiyası
-----------

Mureş çayı dərəsinin solsahil hissəsində, Poyana Ruskedrının şimal yamacı ətəklərində yerləşir. Avtomobil və dəmiryolları qovşağıdır və aeroportdur.

Tarixi
------

Adı ilk dəfə 1269-cu ildə Transilvaniyadan Macarıstanın mərkəzi rayonlarına gedən ticarət yolunun üstündəki eyniadlı qalanın yanındakı məskən kimi qeyd olunur. 13–14-cü əsrlərdə Deva macarlar, vlaxlar və Almaniyadan gəlmələrlə (şəhərin almanca adı Dimrixdir [Diemrich]) məskunlaşdı. Y. Hunyadinin hakimiyyəti dövründə (15-ci əsrin ortaları) Transilvaniyanın mühüm inzibati və hərbi mərkəzinə çevrildi. 1550-ci illərdə Deva qalası dəfələrlə osmanlılar tərəfindən mühasirəyə alındı. Avstriya-Türkiyə müharibəsi (1683–99) "Dyalul Çetesi" ("Qala dağı") arxeoloji abidəsi: Neolit, Tunc dövrü məskənlərinin Halştatın, dakların Singidava qalasının; orta əsrlər qalasının xarabalıqları; floristik təbiət qoruğu şəhərin hüdudlarında yerləşir.

Memarlığı
---------

Transilvaniya knyazları Betlenlərin Renessans üslubunda Maqna-Kuriya sarayı (16, 17–18-ci əsrlər; 1882-ci ildən Dakiya-Roma mədəniyyəti muzeyi dir); fransiskçilər monastırı (18 əsr),sinaqoq (1896), Reformasiya kilsəsi (1908–10), tarixi tikililər (18–20 əsrlər) Devanın memarlıq abidələridir. Dakların hökmdarı Desebala abidə qoyulmuşdur (20 əsrin 1-ci yarısı). Ekologiya və Turizm Universiteti (1990, özəl), İdman gimnastikası liseyi (məzunları – dünya və Olimpiya Oyunları çempionları N.Komeneç, E.Sabo və b.); estrada teatrı var.

Sənayesi
--------

Əlvan metallurgiya: "Minvest" dövlət holdinqinin mənzil-qərargahı və aparıcı müəssisəsi (mis, polimetal və s. filizlərin zamanı şəhər avstriyalılar tərəfindən tutuldu (1686). 1918-ci ilin dekabr ayından Rumıniyanın tərkibindədir. Dövlət tərəfindən mühafizə olunan saflaşdırılması fabriki); ağac emalı, poliqrafiya, yüngül, yeyinti (o cümlədən ət konservləri) sənayesi müəssisələri fəaliyyət göstərir; tikinti materialları və konstruksi yaları istehsal olunur. İES var. Yaxınlığın da mis və polimetal filizlər, həmçinin qızıl, gümüş və s. hasil edilir.

Qalereya
--------

* Deva qalasının təmir zamanı qalıqlarıDeva qalasının təmir zamanı qalıqları
* Maqna KuriaMaqna Kuria
* Fransiska monastrının kilsəsi 1724-cü ildə inşa edilib.Fransiska monastrının kilsəsi 1724-cü ildə inşa edilib.
* Hunedoara prefekturasıHunedoara prefekturası

Həmçinin bax
------------

* Rumıniya
* Transilvaniya

Xarici keçidlər
---------------

* Deva şəhərinin rəsmi internet səhifəsi
* Deva Vikisəyahət

İstinadlar
----------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #4090781-8, Record #1046119-X // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
2. 1 2 3 4 5 6  **Deva** // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası  : [25 cilddə] / baş red. M. K. Kərimov. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2015. — VI  cild. — Səhifələrin sayı:  608. — Səh.: 507-508. — ISBN 978-9952-441-11-6.
**Alabuka rayonu** (qırğ. Алабука району) — Qırğızıstan Respublikasının Cəlalabad vilayətinin inzibati vahidi. İnzibati mərkəzi Alabuka kəndidir.

Tarixi
------

Mərkəzi Alabuka kəndində olan Alabuka rayonu 2 sentyabr 1936-cı ildə Qırğızıstan MSSR-in tərkibində qurulur. 1936-cı ilin dekabrından isə Qırğızıstan SSR-yə daxil olur. 1938-1939-cu illərdə Cəlalabad dairəsinin, 21 noyabr 1939-cu ildən Cəlalabad vilayətinin bir hissəsi idi.

27 yanvar 1959-cu ildə Cəlalabad vilayətindən Oş vilayətinə verilməsi ilə, Alabuka rayonu Cangi-Col rayonuna birləşdirilir.

Coğrafiyası
-----------

Rayon Cəlalabad vilayətinin şimal-qərbində, Özbəkistanın Nəməngan vilayətinin 4 rayonu (Yeni-Kurqan, Kasansay, Çust, Pap) ilə sərhəddədir.

Çatkal rayonu Özbəkistanla sərhədə doğru bir-birindən ayrılmış iki hissədən ibarətdir.

Alabuka rayonu Tereksay çayı boyunca çoxsaylı allyuvial düzənliklərində qızıl və mis yataqları vardır.

Əhali
-----

Qırğızıstanda aparılan 2009-cu il siyahıyaalınmasına görə, qırğızlar rayonun 104 518 sakinindən 90 628 nəfərini (ya da 89,3%), özbəklər 7341 nəfərni və ya 6,1%-ni, taciklər 6549 nəfər və ya 4,6%-ni təşkil edir.

Görməli yerlər
--------------

Şah-Fazil tarixi-memarlıq kompleksi rayon ərazisində yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Киргизская ССР. Административно-территориальное деление на 1 января 1949 года. — Фрунзе: Киргизгосиздат, 1949. — 124 с.
2. ↑  "Ала-Букинский район // Министерство чрезвычайных ситуаций Киргизской Республики". 2018-01-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-08.
**Xilaskar monastırı** — Xocalı rayonunun Badara kəndi ərazisində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi. Kilsənin inşaat kitabəsi ciddi zədələndiyindən onun inşa tarixini müəyyənləşdirmək mümkün olmamışdır.

Tarixi
------

Kilsənin inşaat kitabəsi ciddi zədələndiyindən onun inşa tarixini müəyyənləşdirmək mümkün olmamışdır. Tarix adətən birinci sətirdə göstərilir, kitabənin birinci sətiri isə tamamilə silinmişdir. Lakin, kitabədə "darpas" (saray), "vaçar" (bazar) kimi sözlərin istifadəsi, İşxan Smpat, Katolikos Atanas kimi adların çəkilməsi kompleksin qədim dini mərkəz olduğunu sübut edir.

Abidəni tədqiq etmiş K. Mkrtçyan ehtimal edir ki, Həsən Cəlalın öldürülməsindən sonra XIII əsrin II yarısında Xaçın knyazlığının mərkəzi Xanabert qalasından buraya köçürülmüşdür.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Vaxtilə qədim yaşayış məskəninin əsas məbədi olmuş monastır xarabalıqlar arasında yeganə tikili kimi qalmışdır. Kilsənin ətrafındakı qədim məzarlıqda yüzlərlə xaçdaşlar vardır.

Monastırın başkilsəsi planda üçnefli bazilika olmaqla, tərəfləri 11.3x9.7 metr ölçülərə malikdir. Altar ətrafındakı köməkçi otaqlar ibadət zalının yarısını tutur. Kilsənin şərq divarında olan üçbucaq formalı iki niş divar boyunca uzanır.

Giriş qapıları olan cənub və qərb divarlarının hörgüsündə kobud yonulmuş, digər divarların hörgüsündə isə yonulmamış daşlar istifadə edilmişdir. Pilyastr və kapitellər zərif şəkildə yonulmuşdur.

Ağımtıl kilsə binası yaşıllıqlar içində olduqca böyük təsir bağışlayır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Mkrtçyan, 1989. səh. 160
2. 1 2 3 4  Mkrtçyan, 1989. səh. 159

Ədəbiyyat
---------

* *Mkrtçyan, Ş. M.* Историко-Архитектурные Памятники Нагорного Карабаха, İrəvan, 1989

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ⛭Qafqaz Albaniyasının monastırları |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| Xilaskar monastırı (Badara) (Qafqaz Albaniyası)Amaras
Ürəkvəng
M. Yaqub
Sisərnəvəng
M. Yelisey
Xudavəng
Yeddi kilsə
Əskipara
Arılıqbinə
Çarekvəng
M. Dilmanclar
Çiçərəvəng
Həmşivəng 
M. Sərkis
Gəncəsər
Calut
Yeddi qapı
Ktişvəng
Qırmızı
Vaquas
Kiçan
Havaptux
Kolatağ
Xatirəvəng
Qırmızı daş
Çərəkdar
Üç körpə
Çiləbürt
Xutudərə
M.İohann
M. Yelisey
Katarovəng 
Mavas
M. Yelisey
Şoşqavəng
Bovurxanavəng
Badara
Oçkanvəng
Xilaskar
M.Georgi |

 |

 |
**Yana Vastavel** (22 oktyabr 1999) — Belçikalı akrobatika gimnastıdır. Belçikanı 2015-ci ildə Avropa Oyunlarında təmsil etdi və 3 gümüş medal qazandı. Yana xanım Solano Kassamayor ilə birgə Azərbaycan paytaxtında çoxnövçülük, balans hərəkətləri və temp hərəkətlərində gümüş medal qazandı. 2013-cü ilin Avropa Çempionatınında gümüş medalçısıdır.

Həyatı
------

Yana Vastavel 22 oktyabr 1999-cu ildə anadan olmuşdur.

Karyerası
---------

Yana Vastavel ilk uğurunu 2013-cü ildə Portuqaliyada qazandı. O Odivelasdə Avropa Çempionatının gümüş medalını qazandı. 1 il sonra isə Yana xanım 2015-ci ildə Azərbaycan paytaxtında böyük uğur qazandı. O Bakıda Avropa Oyunlarında Solano Kassamayor ilə birgə 3 gümüş medal qazandı. Yana Vastavel çoxnövçülük, balans hərəkətləri və temp hərəkətlərində gümüş medala layiq görüldü.

Uğurları
--------

| Turnir | Yarış | Medal |
| --- | --- | --- |
| 2013 Avropa Çempionatı | Çoxnövçülük | 20x20px[ölü keçid] |
| 2015 Avropa Oyunları | Çoxnövçülük | 20x20px[ölü keçid] |
| Balans hərəkətləri | 20x20px[ölü keçid] |
| Temp hərəkətləri | 20x20px[ölü keçid] |

### Dövlət mükafatları

Həmçinin bax
------------

* Akrobatika Gimnastikası 2015 Avropa Oyunlarında — Qarışıq (Cütlük, Çoxnövçülük)
* Akrobatika Gimnastikası 2015 Avropa Oyunlarında — Qarışıq (Cütlük, Balans hərəkətləri)
* Akrobatika Gimnastikası 2015 Avropa Oyunlarında — Qarışıq (Cütlük, Temp hərəkətləri)

İstinadlar
----------
**Elm TV** — AMEA RH-nin Mətbuat və informasiya şöbəsinin nəzdində elmin populyarlaşdırılması məqsədilə fəaliyyət göstərən internet televiziya kanalı.

Tarixçə
-------

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının internet televiziyası olan "ELM" TV 2013-cü ilin noyabr ayında AMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun "Multimedia" şöbəsinin nəznində fəaliyyətə başlamışdır. İnternet televiziyasının əsas fəaliyyət istiqaməti AMEA-da keçirilən tədbirlərin, Rəyasət Heyəti iclaslarının mətbuatda işıqlandırılması, o cümlədən akademiyanın elmi-təşkilati institutları və alimlərimiz haqqında sənədli filmlərin hazırlanması olmuşdur. 

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Mətbuat və informasiya şöbəsinin nəzdində fəaliyyət göstərən Elm TV akademiyanın informasiya siyasətini həyata keçirən KİV-lərdən biridir. Milli Elmlər Akademiyasının həyatında baş verən proseslər, alimlərin əldə etdiyi uğurlu elmi nəticələr, o cümlədən keçirilən Rəyasət Heyətinin iclasları, konfrans, yubiley və görüşlər, AMEA-nın nəzdində olan elmi müəssisə və təşkilatların fəaliyyətini əks etdirən materiallar Elm TV tərəfindən hazırlanır. Hazırlanan videomateriallar AMEA-da quraşdırılmış telemonitorlarda, televiziyanın Youtube kanalında, akademiyanın rəsmi web saytı olan "science.az" və elmtv.az-da, eləcə də Akademiyanın rəsmi "facebook" səhifəsində yerləşdirilir.

2016-cı ildən etibarən AMEA Rəyasət Heyətinin qərarı ilə "ELM" TV ayrıca şöbə kimi "İctimaiyyətlə əlaqələr və Elmin populyarlaşdırılması" idarəsinin tərkibinə daxil edilmişdir.

Struktur
--------

2019-cu ilin noyabr ayından etibarən gündəmlə səsləşən, aktual mövzularda və ən son yeniliklərlə bağlı gün ərzində ən azı üç süjet ərsəyə gətirilir. Materiallar dünya elmi yenilikləri, astronomik məlumatlar, tarixi hadisələr, abidələr, Qarabağın işğaldan azad olunmuş ərazilərində planlaşdırılan tədqiqat layihələri və s. mövzularda Akademiyanın məsul əməkdaşları, alim və mütəxəssislərindən alınan müsahibələr əsasında işlənir.

Elm TV-də, həmçinin ölkə rəhbəri və Akademiya rəhbərliyi tərəfindən qəbul olunan sərəncam və qərarlardan irəli gələn mövzularda sənədli film və geniş reportajlar yayımlanır.

Həmçinin bax
------------

AMEA

İstinadlar
----------

1. ↑  "AMEA-da "Elm TV İnternet televiziyası" şöbəsi yaradılıb". 2023-07-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-30.

Xarici keçidlər
---------------

* Elm TV-nin Youtube kanalı
* Elm TV-nin Facebook səhifəsi
**Çeboksarı** (*rus.* Чебоксары, Çuvaş dilində: Шупашкар) — Çuvaşıstan Muxtar Respublikasının paytaxtı. Volqa çayı sahilində yerləşir. Əhalisi 453 721 nəfərdir.

Çuvaşıstan Respublikası

Tarixi
------

Çeboksarı şəhəri haqqında ilk yazılı qaynaqlar 1469-cu ildə rast gəlinir. Bu tarix Rus Çarlığının Kazan Xanlığına qarşı hücumların başladığı vaxtlardır. Bəzi mənbələrdə Çeboksarının tarixi XIII əsrdə İdil Bulqarlarının Suvar şəhərinin bu ərazidə yerləşdiyi qeyd edilməkdədir. 1555-ci ildə Rus ordusunun yerləşdiyi qala olaraq salının kənd daha sonralar XVII əsrdə böyük ticarət şəhərinə çevrilmişdir. 1781-ci ildə Kazana bağlı olaraq şəhər statusu aldı. 1920-ci ildə Çuvaş Muxtar Vilayətinin, 1925-ci ildə Çuvaş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının paytaxtı olmuşdur.

1991-ci ildən isə Çuvaşıstan Muxtar Respublikasının paytaxtıdır.

Əhalisi
-------

Əhalisinin 2010-cu il siyahıya alınmasına əsasən 453 721 nəfərdir. Əhalinin 60%-i çuvaşlar təşkil edir. Çeboksarıda çuvaşlardan əlavə ruslar (25%),tatarlar, başqırdlar, ukraynalılarda yaşayırlar.

Qardaşlaşmış şəhərlər
---------------------

* Antalya, Türkiyə
* Qrodno, Belarus
* Santa Klara, Kuba
* Eger, Macarıstan
* Rundu, Namibiya

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года. Rusiya Dövlət Federal Statistika Xidməti.
3. ↑  "Türkiyə Vikipediyası:Şupaşkar". 2022-07-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-08.
4. ↑  "Çeboksarı". 2021-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-08.
5. ↑  "antalyaguide.org". 2022-08-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-08.
**Özbəkistan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyi** ( özb. Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi) — Özbəkistanda daxili işlər, ictimai asayişin və ictimai təhlükəsizliyin qorunması, cinayətlərin açılması və onların qarşısının alınması, narkotik vasitələrin, psixotrop maddələrin və onların prekursorlarının dövriyyəsinə, eləcə də miqrasiya sahəsinə nəzarət baxımından dövlət siyasətinin və hüquqi tənzimləmənin həyata keçirilməsi funksiyalarını icra edən mərkəzi icraedici hakimiyyət orqanı. Özbəkistan milisləri ona tabedir.

Hüquq-mühafizə və dövlət qulluğunu təmin edir. Odlu silahlar və digər silahları əldə etmək hüququ olan dövlət hərbiləşdirilmiş təşkilatlarına aiddir.

Daxili işlər nazirinin birinci müavini Davron Nəzərmuhammədovun sözlərinə görə, Daxili İşlər Nazirliyinin əməkdaşlarının sayı 120 min nəfərə çatmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Названа статистика о количестве сотрудников правоохранительных органов в Узбекистане" (rus). Новости Узбекистана. 2023-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-23.
Alışma göstəricili Devi lampası
**Devi lampası**— tor arakəsmənin içində qapalı alov fitili lampadan ibarət alışqan atmosferə malik yerlərdə istifadə olunan təhlükəsiz lampalardır. 1815-ci ildə Hemfri Devi tərəfindən kəşf olunub. Əvvəllər onun yanmasında bitki yağından istifadə edilib. Bu daş kömür mədənlərində metan və digər alışan qazların olmasına görə partlayış təhlükələrini azaltmaq üçün yaradıldı.

Devi lampası barədə xəbərlər noyabrın 3-də 1815-ci ildə Nyukaslda Kral Cəmiyyətinin görüşdə açıqlanıb və lampanı əks etdirən sənəd formal olaraq Noyabrın 9-də təqdim olunub. Bu kəşf üçün, Devi Cəmiyyətin Rumford Medalına layiq görülmüşdür. Bu lampadan sınaq üçün ilk dəfə 9 yanvar 1816-cı ildə Hebburnda istifadə edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Brief History of the Miner's Flame Safety Lamp Arxivləşdirilib 2003-08-26 at the Wayback Machine minerslamps.net. 7 iyul 2012

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Devi lampası*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Popular Science video
* The Miners’ Safety Lamp
**Xose Fransisko Kali Say** (*isp.* José Francisco Calí Tzay) — Qvatemalalı hüquqşünas və diplomatdır. Xose Fransisko Kali Say Qvatemaladakı Sierra Madre dağlarında yaşayan Mayya xalqının kakçikel qəbiləsindəndir.

O, Yerli Xalqların Hüquqları üzrə hazırkı Xüsusi Məruzəçi Viktoriya Tauli-Korpuzun səlahiyyət müddəti 2020-ci ildə başa çatdıqdan sonra 2021-ci ildən BMT İnsan Hüquqları Şurasının Yerli Xalqların Hüquqları üzrə Xüsusi Məruzəçisi vəzifəsini icra edir. BMT-nin xüsusi məruzəçisi kimi ona yerli xalqların hüquqlarının iddia edilən pozuntularını araşdırmaq və yerli xalqların hüquqlarına dair beynəlxalq standartların həyata keçirilməsini təşviq etmək tapşırılıb. Bu vəzifədə o, David R. Boydla birlikdə 2022-ci ilin əvvəlində İsveçə yerli Sami xalqının məskəni olan Qallok bölgəsində dəmir filizi Kallak mədəni üçün Britaniyanın Beowulf Mining şirkətinə lisenziya verməməyə çağırıb və bunun açıq mədən olduğunu bildirib. Bu addımın qorunan ekosistemi və maralı miqrasiyasını təhlükə altına alacağını bildirib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ADVANCE UNEDITED VERSION Mr. José Francisco CALI TZAY". Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. July 3, 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: March 16, 2020.
2. ↑   Arxivləşdirilib 2020-08-08 at the Wayback Machine 
HRC appoints Jose Francisco Cali Tzai a new Special Rapporteur on the Rights of Indigenous Peoples
3. ↑  Johan Ahlander (10 February 2022), UN advisers urge Sweden to stop mine in home of indigenous Sami Arxivləşdirilib 2022-04-04 at the Wayback Machine *Reuters*.
Gulab jamun
Gulab jamun Varanasi
Kamal paşa şirini
**Kamal paşa şirini**,**Gülab jamun** (Hind dili:गुलाब जामुन )(Urdu dili: گلاب جامن)(Türk dili: Kemal Paşa Tatlısı), Bursanın Mustafakamalpaşa məhəlləsində idtehsal olunan və köhnə adı Kirmastı olan Mustafa kamal paşa mahalına aid bir şirniyyat növüdür.

Hələ də on beş müəssisədə gündə 1 milyon ədəd çatan istehsal miqdarlarına çatmaqdadır. Ramazan aylarında istehlak artmaqdadır. 25 (Böyük boy) və 50 (Kiçik boy) ədədlik paketlərdə satılmaqdadır.

Xüsusiyyəti
-----------

Əsli Mustafa Kamal paşa pendir şirini olan və məşhur adıyla Kamal paşa şirini olaraq bilinən şirin mahalda gündəlik çıxarılar və təzə olaraq satılır. Mahal xaricində isə rəf ömürünün qısalığı səbəbiylə pendir nisbəti aşağı və qurudulmuş şirniyyat satışı edilməkdədir.

Quruluşu
--------

Süd, nəhəng qazanlarda pasterizə edilməkdə və pendirə çevrilməkdədir. Təxminən 1 ton süddən, 160 kq. şirniyyat pendiri əldə edilməkdədir. Qazanlarda bu pendir , un , manna yarması və yumurta ilə xəmir halına gətirilərək, Kamal paşa şirniyyatı şəklində kəsilməkdə və 320 dərəcəlik sobalarda, 17 dəqiqə bişirilməkdədir. Soba sonrası soyuyan şirniyyatlar, istifadəyə hazır hala gəlməkdədir.

Hazırlanması
------------

Şirniyyat, qaynayan şəkərli suya atılaraq, şişməsi təmin edilər və şərbətin içində soyudular. Süzülərək nimçələrə düzülən Kamal paşa şirniyyatı qoz, fındıq,püstə hətta dondurma ilə yeyilə bilər.
**Mirzə Məhəmməd Mirzə Bözörg oğlu Kamalülmülk Qaffari** (1847–1940) — İran rəssamı.

Həyatı
------

Mirzə Bözörg oğlu Məhəmməd Qaffari 1847-ci ildə , Kaşan şəhərinə bağlı bir kənddə doğuldu. Dönəmin ünlü rəssamlarından olan əmisi Samiulmulk ilə birlikdə Tehrana gələrək, Darulfünun mədrəsəsində, oxumağa başladı. Oxuduğu illərdə, rəssamlığı da öyrənməyə başladı. Qısa müddət sonra, İran şahı Nasırəddin şah Qacarın diqqətini çəkdi və beləcə saraydan, Kamalülmülk ləqəbini aldı.

Bu ləqəbi aldıqdan sonra yaratdığı ilk əsəri "Ayna salonu" adlı şah əsərdir. Kamalülmülk Qacar şahı Nasırəddin şahın çox sevdiyi bir şəxs oldu. Elə ki, hər çizdiyi bir rəsm için şah tərəfindən ona, yüklü mikdarlarda pul-para, qızıl və hədiyə verilirdi. Bir müddət sarayda rəsm müəllimi olduğu üçün "Nəqqaşbaşı" ləqəbinə da layiq görülən Kamalülmülk Qaçar şahının sarayındakı, fəsad və qarğaşanı görüncə, sənət sahəsində yenilikləri əldə etmək bəhanəsiylə və əslində saraydaki pis durumdan uzaqlaşmak üçün Avropanın yolunu tutdu. Beş il sürən bu yolçuluq sırasında, sənət sahəsində yeni bir dünyanın gəlişmələri onun üfüqünü açdı. Avropada olduğu müddətdə bir çox ünlü rəssamın əsərləriylə tanışma fürsəti tapan Kamalülmülk, Müzəffərəddin şahın ikinci Avropa səfərində, onunla görüşərək İrana dönməsi istəyi şah tərəfindən dilə gətirildi və o da Avropada əldə etdiyi təcrübələrindən, İranda istifadə edəcəyi ümidiylə İrana döndü, ancaq saraydakı bəzi insanların qısqançlığına uğradı və ziyarət bəhanəsiylə təkrar iki illik bir müddət üçün İrandan ayrılaraq İraqa getdi.

Burada olduğu müddətdə bəzi əsərlər yaratdı, bunlardan "Uyuyan ərəb" və "Kərbəla meydanı" adlı əsərləri çox məşhurdur. Qacar dönəmində Kamalülmülk adında bir vəqf quruldu və əsərləri bu vəqf tərəfindən qoruma altına alındı. 1927-ci ildə təqaüdə çıxan Kamalülmülk Nişapur şəhərinə bağlı Hüseynabad qəsəbəsinə gedərək özünə aid malikanədə yaşamını sürdürdü.

Ömrünün son dönəmlərində, bir daşın çarpması sonucu bir gözü görmə qabiliyətini itirdi. Nəhayət, 1940-cı ilin 27 iyulunda 95 yaşında ikən vəfat etdi. Cənazəsi, Nişapurlu ünlü şair Şeyx Əttarın məzarı yanında toprağa verildi. Kamalülmülkün bir qızı və üç oğlu vardı.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Rəssam** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Alla Zaqaykeviç** (*ukr.* Алла Леонідівна Загайкевич; 17 dekabr 1966, Xmelnitskiy) — ukraynalı bəstəkar. Ukraynanın əməkdar incəsənət xadimi (2021).

Bioqrafiya
----------

Kiyev Dövlət Konservatoriyasını (1990) Yuri İşçenkonun bəstəkarlıq sinfini bitirib. 1995–1996-cı illərdə bir illik fransız dili IRCAM (seminarlar B. Fernyhow, T. Muray, F. Manuri) kursunda iştirak edib. Onun A. Bosenkonun transsendental fəlsəfəsi ideyalarının yaradıcı formalaşmasına təsirini qeyd edir.

1986–1999-cu illərdə "Drevo" folklor ansamblı ilə çıxış edib.

1998-ci ildən Ukrayna Milli Musiqi Akademiyasının Musiqi və İnformasiya Texnologiyaları kafedrasında dərs deyir. Ukrayna Bəstəkarlar İttifaqının üzvü olur (1993-cü ildən). Musiqişünaslığa dair məqalələrin müəllifidir. Alla Zaqaykeviçin əsərləri Kiyevdə keçirilən "Kiyev musiqi festivalı", "Mövsümün premyeraları", "Mistetska Berezilla", Odessada "Yeni musiqinin iki gün və iki gecəsi", "Musiqi ənənəsi və avanqard" festivallarında səsləndirilib.

İfaçılar
--------

Alla Zaqaykeviçin əsərlərini Ukraynanın və xarici ölkələrin tanınmış ansamblları: Ukrayna Milli Simfonik Orkestri, P. İ. Çaykovski Milli Konservatoriyanın orkestri, Rivne Filarmoniyasının Kamera Orkestri, Çerniqov Filarmoniyasının Kamera Orkestri, Ukrayna Dövlət Solistlər Ansamblı (kamera orkestri), Kiyev Kameraatası, Arçi Kiyev Kamera Orkestri (hamısı Ukraynadan), Kammersimfonik (Avstriya); Kiyev Müasir Musiqi Ansamblı Rikoşet (Ukrayna), Fresklər Ansamblı (Odessa, Ukrayna), CAT Ansamblı (Ukrayna), Kort-Dövrə Ansamblı (Fransa), Contemporain de Montréal Ansamblı (Kanada) ifa edirlər.

Mükafatlar
----------

Ukraynanın əməkdar incəsənət xadimi (2021).

Oles Saninin "Mamay" filminin musiqisinə görə Aleksandr Dovjenko adına Ukrayna Dövlət Mükafatı (2004).

Revutski adına mükafat. (2001).

Mənbə
-----

* Информация на сайте организации "Нова музика"  (ukr.)
* Информация на сайте "артпортал"  (ukr.)
* (англ.)  (ing.)
* (англ.)  (ing.)
* Страница  (fr.)
* Беглецы от мира, или В поисках жемчуга: О постановке оперы "Число и Ветер" // "День" (Киев), № 3, 5 января 2001. (rus.)
* Алла Загайкевич in Livejournal
* Интервью порталу Polit.ru, июнь 2011

İstinadlar
----------

1. ↑  "Алла Загайкевич «…І теж шукаю свободу» 2021г". Archived from the original on 2021-11-14. İstifadə tarixi: 2023-03-17.
2. ↑  "II Festiwal Tradycji i Awangardy Muzycznej Kody". 2018-07-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-07-19.
3. ↑  Указ о присуждении Премии им. Довженко
4. ↑  "О фильме «Мамай» в базе данных imdb". 2011-04-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-01-09.
**Allah canınızı sağ eləsin, Cənab Rozuoter** (*ing.* God Bless You, Mr. Rosewater) — Kurt Vonnequtun 1965-ci ildə nəşr olunmuş romanı.

Məzmun
------

Eliot Rozouter, könüllü yanğın söndürən, alkoqol aludəçisi və sanballı Rozouter fondunun prezidentidir. O, insan təbiəti ilə əlaqədar maraqlı təcrübəni həyata keçirmək qərarını verir. Bu yolda ona yazıçı Kilqor Traut kömək edir. *Allah canınızı sağ eləsin, Cənab Rozuoter* Kurt Vonnequtunun insan təbiətinin xəsislik, ikiüzlülük və saxtakarlıq kimi xüsusiyyətlərini və bu xüsusiyyətlərin qurub-quraşdırdığı mürəkkəb mexanizmlərdən ibarət sosial sistemləri hədəf almış satirik romanlarından birisidir. Birinci dəfə 1964-cü ildə nəşr olunan əsər, Eliot adlı obrazın xeyriyyəçi faəliyyətləri və könüllü yanğın söndürən kimi çalışması vasitəsi ilə öz mənəvi axtarışlarını özündə ehtiva edən əsərdir. Əsər Amerika cəmiyyətinin dini, siyasi, sosial və ən əsası iqtisadi - kapitalistik müstəvidə olan tənqidi və satirasıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  N.İbrahimin bloqu - niftiyevibrahim.blogspot.com
**Xorxe adası** — Antarktidanın Cənubi Şetland adalarında yerləşən, İngilis boğazının qərb tərəfində yerləşən Aitço adaları arxipelaqına daxil olan buzlaqsız adadır. Adanın uzunluğu 420 m, eni 300 m, səthinin sahəsi isə 13 hektardır. Ada 19-cu əsrdə *ağ sənayeçilər* tərəfindən kəşf edilmişdir.

Xorxe adası *Lautaro* gəmisinin kapitanı, 1949-cu ildə Çili Antarktida Ekspedisiya heyətində yer alan *Kapitan Xose Duarte*nin oğlunun adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Ada Barrientos adasından 2.4 km şimal-qərbdə, Bilyana adasından 100 m şimalda, Riksa adalarından 500 m şimal-şərqdə, Okol qayasından 1.96 km cənubda və Robert adasının Fort Vilyam burnundan cənubda yerləşmişdir. Britaniya xəritəsinə 1968-ci ildə, Çili xəritəsinə 1971-ci ildə Argentina xəritəsinə 1980-ci ildə, Bolqarıstan xəritəsinə 2005 və 2009-cu ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2010. ISBN 978-954-92032-9-5 (First edition 2009. ISBN 978-954-92032-6-4)

Həmçinin bax
------------

* 60° S cənub enliyindəki Antarktida adalarının siyahısı
* ATEK

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.