recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Kərki (dəqiqləşdirmə).

**Yeni Kərki** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Kəngərli rayonunda kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 8 fevral 2000-ci il tarixli, 809-IQ saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Yeni Kərki kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir. Yeni Kərki kəndi mərkəz olmaqla Yeni Kərki kənd inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.

Toponimikası
------------

Oykonim kərki tayfasının adı ilə bağlıdır. Mənbələrdə kərkilərin Azərbaycana erkən orta əsrlərdə qıpçaqların tərkibində gəldiyi göstərilir. XIX əsrin əvvəllərində qazaxlı tayfasının tərkibində kərkibaşlı adlı tirənin olması haqqında məlumat verilir. Türkmənlərin ersarı tayfasının bir qolu da kərki adlanırdı. Kərki tayfaları Türkiyə, Özbəkistan ərazisində də qeydə alınmışdır. Türkmənistan ərazisində Kərki adlı şəhər, rayon, qəsəbə və Kərkidağ adlı dağ mövcuddur.

Tarixi
------

Kənddə Ermənistan tərəfindən işğal olunan Kərki kəndinin sakinləri məskunlaşmışlar. Burada məcburi köçkün ailələri üçün mənzillər və xidmət mərkəzləri tikilmişdir.

Coğrafiyası və iqlimi
---------------------

Kənd Arpaçayın sahilində, düzənlikdə yerləşir.

Əhalisi
-------

Əhalisi 400 nəfərdir.

Təhsil
------

Kənddə məktəb fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının inzibati - ərazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakı – 2013. 488 səh.
2. ↑  "Azərbaycan Respublikasının bəzi rayonlarının inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 8 fevral 2000-ci il tarixli, 809-IQ saylı Qərarı". 2021-09-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-29.
3. ↑  Yeni Kərki // Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. I cild. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. 304. ISBN 978-9952-34-155-3.
4. ↑  Naxçıvanda sığınacağın istiqamətləndirmə mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsinə dair regional təlim keçirildi
5. ↑   Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması 2009-cu il. I cild. Bakı - 2010.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Kəngərli rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Qəsəbələr | Qıvraq |  |
| Kəndlər | Böyükdüz • Çalxanqala • Xıncab • Xok • Qabıllı • Qarabağlar • Şahtaxtı • Təzəkənd • Yeni Kərki • Yurdçu |

|  |  |
| --- | --- |
| Kəngərli rayonu | *Kəngərli rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Aydın Ağdaşlı** (30 oktyabr 1940, Rəşt) — Şimali Azərbaycan əsilli İran rəssamı, sənət tarixçisi, sənət tənqidçisi, film tənqidçisi və qrafik dizayneri.

Ailəsi və ilk illəri
--------------------

Atası Məmməd Hacıyev 1919–1920-ci illər arasında Azərbaycan Demokratik Respublikası daxili işlər naziri vəzifəsində işləmişdir. Qızıl Ordunun ölkəni işğal etməsindən sonra yoldaşı Nahidə ilə birlikdə Bakını tərk edərək Təbrizə sığındılar. İranda Sovet casuslarının təqibini önləmək üçün Hacıyev olan soyadını Ağdaşlı olaraq dəyişdirmişdir. Rəştə qaçdılar və burada Aydın Ağdaşlı doğuldu. Daha sonra isə Aydın Ağdaşlı 5 yaşlı ikən Tehrana köçdülər. 14 yaşlı ikən çəkdiyi rəsmləri satmağa başladı. İki il sonra atasını böyrək xəstəliyindən itirdi.

İran Şahbanusu Fərəh Pəhləvi tərəfindən "Şahbanu Şəxsi Bürosunun Sənət İşləri Başçısı" olaraq təyin edildi. Vəzifə olaraq Tehran Müasir Sənət Muzeyinə Endi Uorxol, Pablo Pikasso və Klod Mone kimi müasir sənətçilərin rəsmlərini satın alırdı. 1977-ci ildə Tehranda Rza Abbasi Muzeyinin qurulmasında köməkçi oldu və 1979-cu ilə qədər də muzeydə başçılıq etdi. İran İnqilabı sonrasında rəsmi vəzifələri əlindən alınıb və Xomeyni rejiminin təhdidi altında yaşamağa başlamışdır. 1989-cu ilə qədər xaricə çıxışına qadağan gətirilmişdir.

Mənbələr
--------

1. ↑  "آغداشلو، عابری کنار دیوار". 2014-12-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-05-12.
2. ↑  "Iranian art offers window to changing world". 2012-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-05-12.

Xarici keçidlər
---------------

* Aydın Ağdaşlı Veb Saytı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 103351716X · ISNI: 0000 0000 4983 5448 · VIAF: 66360412 · WorldCat VIAF: 66360412 |
**2017-ci il İraq–kürd münaqişəsi**, həmçinin **Kərkük böhranı** — İraq hökumətinin 2014-cü ildə İŞİD-in İraqın şimal ərazilərinə hücumundan sonra peşmərgənin nəzarətində olan mübahisəli əraziləri geri alması ilə nəticələnən münaqişə. Münaqişə 15 oktyabr 2017-ci ildə, 25 sentyabrda Kürdüstanın müstəqillik referendumu ilə bağlı yaranan gərginlikdən sonra başlamışdır. Peşmərgə İraq hökumət qüvvələrinə Kərkükə qayıtmaq üçün edilən çoxsaylı xəbərdarlıqlara məhəl qoymamış, İraq federal hökuməti ilə Kürdüstan Regional Hökuməti arasında gərginlik münaqişəyə çevrilmişdir. Münaqişənin bir hissəsi Kərkük uğrunda döyüş olmuşdur, burada İraq qüvvələri şəhərə nəzarəti bərpa etmişdir.

Münaqişə nəticəsində İraq Kürdüstanı öz ərazisinin 20%-ni itirmişdir.

Zəmin
-----

İraq Kürdüstanının prezidenti Məsud Bərzani 2017-ci ilin sentyabrında İraq Kürdüstanının müstəqilliyi haqqında referendumun keçirilməsinə töhfə vermişdir. Buna görə İraqın baş naziri Heydər əl-Abadi referendumun nəticələrinin ləğvini tələb etmiş və Kürdüstan Regional Hökumətini "konstitusiya çərçivəsində" dialoqa başlamağa çağırmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "US urges calm as Kirkuk crisis escalates". BBC News. 17 October 2017. 5 July 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 July 2018.
2. ↑  "State Department: Kirkuk Crisis 'Not Over by Any means'". Voice of America. 18 October 2017. 21 October 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 October 2017.
3. ↑  "Kurdish Peshmerga fighters reject Iraqi warning as deadline passes". Middle East Eye. 16 October 2017. 8 December 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 February 2023.
4. ↑  "With Iraqi-Kurdish Talks Stalled, Phone Diplomacy Averts New Clashes". New York Times. 23 March 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 March 2018.
5. ↑  "Iraqi PM calls on Kurdistan to cancel referendum, start dialogue". www.efe.com (ingilis). 26 October 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 October 2017.
**Marağa Fosil Sahəsi** — 1840-cı ildə rus tədqiqatçısı tərəfindən aşkar edilən, İranın Şərqi Azərbaycan vilayətinin Marağa şəhərində yerləşən 7–12 milyon il öncəyə aid olan heyvan qalıqları sahəsi.

Haqqında
--------

Marağa fosil sahəsində ümumilikdə 1500 kvadratmetr qazıntı işləri aparılıb, ərazidəki beş fosil sahəsindən 1330 fosil parçası aşkar edilərək müəyyənləşdirilib və 370 detal arxivə göndərilib. Marağa fosil sahəsi 40 min hektardan çox çox ərazini əhatə edir və 1026 hektarı Marağanın milli və təbii fosil abidəsi kimi sənədləşdirilib.

Maraghe'nin fosil sahəsi, dünyanın elmi icmaları tərəfindən illər əvvəl diqqət yetirilən məməlilərin fosillərinə görə dünyanın bənzərsiz yerlərindən biridir.

Fosil bölgəsinin əhəmiyyətinə görə bu şəhərdə 15 il öncə Fosil Tədqiqat Mərkəzi və bir muzeyin inşası başlayıb lakin hələ bu layihələ başa çatmayıb.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Hamid Məlikoğlu (Aprel 24, 2021). İran Azərbaycanında 12 milyon illik fosilləri qorumaq üçün maliyyə çatışmazlığı var Arxivləşdirilib 2021-10-21 at the Wayback Machine
2. ↑  "Marağada Yaxın Şərqin "fosil cənnəti" məhv edilir-FOTOLAR". 2021-05-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-27.
3. ↑  "A General Report of the Geological and PalaeontologicalSurvey in Maragheh Area, North-West Iran, 1973" (PDF). 2021-04-27 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-04-27.
4. ↑  "Fossil Site of Maraghe – Maragheh". 2021-04-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-27.
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **Marağa livası** haqqındadır. **Digər mənalar** üçün **Marağa (dəqiqləşdirmə)** səhifəsinə baxın.* |

**Marağa livası** və ya Marağa sancağı — Osmanlı İmperiyasının Təbriz əyalətinin inzibati–ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Marağa idi.

  

1725 ci ildə XVIII əsrdə bu ərazilərdə aparılmış təhrirə əsasən isə Marağa livasının tərkibinə Benacu, Səracu, Bukan , Kavdul maa′ Miyandoab (yəni, Kavdul ilə Miyandab birlikdə), Əcri, Leylan və Əkərtu nahiyələri, ibarətdir

  

Osmanlı üsul-idarə sisteminə uyğun olaraq hər iki əsrdə (XVI və XVIII əsrlərdə) aparılmış təhrirlərə nəzər saldıqda görürük ki, Marağa livasına Benacu və Bukan nahiyəsi əlavə edilmiş, yuxarı və aşağı olan Əcri nahiyəsi birləşdirilmiş, Soyuqbulaq livasına isə Suldus livalıqdan çıxarılaraq nahiyə kimi qatılmış, XVI əsrdə Marağa livasının tərkibində olan Axtaçı nahiyəsi vahid nahiyəyə çevrilərək Soyuqbulaq livasına daxil edilmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* "Dəftər-i müffəssəl liva-i Marağa"
* 

1. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2011-11-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-12-02.
**Kiçik Zond adaları** (ind. Kepalauan Nusa Tenggara, *port.* Pequenas Ilhas da Sonda) — Malay arxipelaqına daxil olan adalar qrupu. Böyük Zond adaları ilə birlikdə Zond adalarını təşkil edir.

Coğrafiyası
-----------

Kiçik Zond adaları adaları altı iri və çoxlu sayda kiçik adalardan ibarətdir. Yava adasından şərqdə yerləşir. Sahəsi 87-min km², əhalisi 14 milyon nəfər təşkil edir. Ən iri adaları Bali, Lombok, Sumbava, Flores və Timor adalarıdır. Flores adasından cənubda Sumba adası yerləşir. Kiçik Zond adaları kifayət qədər dağlıq əraziyə sahibdir. Səbəb vulkanik məşhəlli olmasıdır. Adalar qrupunun ən hündür nöqtəsi Lombok adasında yerləşən Pincani dağıdır. Onun hündürlüyü 3726 metr təşkil edir.

Bali və Lombok adaları arasında Volles xətti yerləşir. Bu xətt Asiya və Avstraliyanı ayırır. Komodo adası isə Komodo varanı ilə bütün dünyada tanınır.

İnzibati bölgü
--------------

Kiçik Zond adalarının böyük qismi İndoneziya ərazisinə daxildir. Timor adasının şərqində isə Şərqi Timor yerləşir. Kiçik Zond adalarının İndoneziyaya daxil ərazisi üç vilayətə bölünür: Bali, Qərbi Kiçik Zond adaları və Şərqi Kiçik Zond adaları:

* Şərqi Timor — 15 007 km², 1 066 409 nəf. (2010)
* İndoneziya — 73 070 km², 13 074 796 nəf. (2010)
	+ Bali — 5 780 km², 3 890 757 nəf.
	+ Qərbi Kiçik Zond adaları — 18 572 km², 4 500 212 nəf.
	+ Şərqi Kiçik Zond adaları — 48 718 km, 4 683 827 nəf.

İqtisadiyyat
------------

Adalar kənd təsərrüfatı məhsulları ilə tanınır. Burada düyü və Kofe yetişdirilir. Faydalı qazıntılardan neft, dəmir, marqans və mis çıxarılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Audley-Charles, M.G. (1987) "Dispersal of Gondwanaland: relevance to evolution of the Angiosperms" *In*: Whitmore, T.C. (ed.) (1987) *Biogeographical Evolution of the Malay Archipelago* Oxford Monographs on Biogeography 4, Clarendon Press, Oxford, pp. 5–25, ISBN 0-19-854185-6
Kiçik Qala küçəsi (Bakı) (İçərişəhər)**1**
**1**
**2**
**2**
**2**
**3**
**4**
**5**
**6**
**7**
**8**
**14**
**8**
**14**
**10**
**11**
**12**
**13**
**15**
**15**
**9**
**16**
**17**
**18**
**19**
**20**İçərişəhər küçələrinin xəritəsi: 1 — Böyük Qala, 2 — Kiçik Qala, 3 — Asəf Zeynallı, 4 — Qala, 5 — Hərb, 6 — Həqiqət Rzayeva, 7 — Vəli Məmmədov, 8 — Qəsr, 9 — İlyas Əfəndiyev, 10 — Mirzə Şəfi küçəsi, 11 — Telman Bağırov, 12 — Sabir, 13 — Firdovsi küçəsi, 14 — Müslim Maqomayev, 15 — Mirzə Mansur, 16 — Neftçilər, 17 — Əziz Əliyev, 18 — Səftər Quliyev, 19 — Qazı Məhəmməd , 20 — Vaqif Mustafazadə.
**Kiçik Qala küçəsi** — Bakı şəhərində mərkəzi küçələrdən biri.

Səfirliklər
-----------

**2** - Polşanın Azərbaycan səfirliyi

**44** - İtaliyanın Azərbaycan səfirliyi

**84** - şəxsi emalatxanasıdır Əli Şəmsi

Film
----

Brilyant əl

Amfibiya adam (film, 1961)

Şəkillər
--------

* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Brilyant əl - 10 ən yaxşı sovet filmindən biri". 2022-03-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-09.

Xarici keçidlər
---------------
**Rəcəb İvedik 5** (*türk.* Recep İvedik 5) — Türkiyə istehsalı komediya filmi. Rəcəb İvedik film seriyasının beşinci filmidir.

Mövzu
-----

Rəcəb İvedikin məhlədən tanıdığı sürücü İsmət ölür. İvedik, başsağlığına gedəndə İsmətin son tapşırığını təhvil almağı qərara alır. Milli idmançılardan formalaşan komandanı Üsküpə aparır. Ancaq idmançılar rahatsızlaşınca ölkəsi adına yarışmaq məcburiyyətində qalır.

Rollarda
--------

* Şahan Gökbakar — Recep İvedik
* Orkan Varan — Akif
* Deniz Ceylan — Səyahət başçısı

Yayımlanma
----------

Recep İvedik 5, 16 Fevral 2017-də kinoteatra verildi. Filmin biletləri 8 Fevral 2017-də ön satışa çıxdı. Türkiyədə göstərilmədə qaldığı müddətdə 7.437.050 nəfər tərəfindən izlənildi və 85.986.157 lirə gəlir əldə etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  IMDb (ing.). 1990.

Xarici keçidlər
---------------

* — IMDb səhifəsi

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · IMDb |
Afrika ərazisindən tapılmış ilk insanlar tək Homo habilislər hesab olunmur. 1971-ci ildə Keniyada Rudolf gölü ətrafında Kobifor düşərgəsində Luis Likinin Hominidlərə aid aşkar etdiyi alt çənə sümüyü ilk vaxtlar Homo Erektusa aid edilsə də, sonradan onların yeni bir növ təşkil etdiyi müəyyənləşdirildi. 1975-ci ildə bu tapıntı Homo Erqaster (işləyən, yaradan adam) adlandırıldı. Avstralopiteklərlə eyni təbəqədə iki kəllə sümüyünün aşkar olunması nəticəsində insan təkamülünün düz xətlə deyil, sıçrayışla baş verdiyi təsdiq olundu. Yəni, Avstralopiteklərlə eyni təbəqədə Homo Erqasterlərin qalıqları aşkar edildi. 1984-cü ildə Türkanalı oğlan (Turkana Boys) kimi tanınan tapıntı aşkar olundu. Kalium – arqon metodu vasitəsilə tapıntının yaşı 1.5 – 1.6 milyon il bundan əvvələ aid edildi. Homo Erqasterlərin bir çox xüsusiyyətləri Homo Erektuslarla oxşar olsa da, fərqli cəhətləri də var:

1. Kəllə quruluşu fərqlidir. Belə ki, onlarda kəllənin nazik olması, başın arxa hissəsinin böyüklüyü və beyin strukturunda fərqliliklər var. 

2. Skelet sümükləri daha yüngüldür və quruluşuna görə müasir insana daha çox yaxındır.

3. Beyin həcmi 880 sm3-dir. 

Bütövlükdə ilk Erqasterlərin beyin tutumu 750 sm³-dən 1200 sm³-ə qədərdir. Homo Habilislərlə müqayisədə onların beyin tutumu böyümüş və bu böyümə mücərrəd təfəkkürün əsas xüsusiyyətlərini tənzimləyən alın hesabına baş vermişdi. Homo Erqasterlərdə broka mərkəzi daha yaxşı inkişaf etmişdi. Onların beyin tutumu müasir insanın beyninə nisbətən kiçik olsa da, bütövlükdə Homo Erqasterlərdə nitqin ilkin rüşeymləri müşahidə olunmuşdu. Buna görə də Homo Erqasterlər insan təkamülündə mühüm sıçrayış kimi qəbul edilirlər. Homo Erqasterlərin düşərgələrində daş alətlərin hazırlanmasında ikitərəfli çapma üsulu ilə hazırlanmış daş əmək alətləri tapılmışdı. Çapacaqlarla yanaşı ocaq izləri də qeydə alınmışdı. Homo Erqasterlər oddanqorxma instinktini ram edən ilk canlılar hesab olunurlar. Homo Erqasterlərin Şimali və Cənubi Afrikada məskunlaşması ilə yanaşı Cənubi Avropa və Cənub-Şərqi Asiya ərazisində də yayıldıqları təsdiq olunmuşdu. Bəzi tədqiqatçılar Dmanisi tapıntılarını da Homo Erqasterlərə aid edirlər.

1. ↑  *Cela-Conde C. J. Ayala F. J.* Genera of the human lineage (ing.). // *Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.* / M. R. Berenbaum [Washington, etc.], USA: National Academy of Sciences [etc.], 2003. Vol. 100, Iss. 13. P. 7688. ISSN 0027-8424; 1091-6490 doi:10.1073/PNAS.0832372100 PMID:12794185
**Tibb hüququ** tibbi fəaliyyəti sahəsində sosial münasibətləri tənzimləyən bir sıra qanun qaydalarını özündə cəmləşdirən hərtərəfli hüquq sahəsidir. 

Tibbi hüququn subyektləri hüquqi münasibətlərin iştirakçılarıdır, bir tərəfdən bura tibb işçiləri: həkimlər , orta tibb işçiləri, tibb bacıları, orta tibb işçiləri, laboratoriya köməkçiləri, əczaçılar, səhiyyə idarəçiləri, çox sayda tibb işçisi və s. digər tərəfdən 15 yaşdan yuxarı xəstələr, valideynlər və qanuni şəxslər, xəstələrin nümayəndələri - müqavilələrdə göstərilən tibbi xidmət göstərilən 15 yaşdan kiçik uşaqlar daxildir. 

Tibbi hüququn subyektləri də tibbi xidmətlər göstərən dövlət, bələdiyyə və ya özəl tibb təşkilatlarıdır.
Qanuni münasibətlərin əsas iştirakçıları bunlardır: xəstə; tibb işçiləri (xüsusən də müalicə edən həkim); tibb müəssisəsi (tibb təşkilatı, tibb müəssisələri, tədqiqat institutları, tibb institutları və digər qurumlar); tibbi sığorta şirkəti; sığortaçı; səhiyyə sahəsində dövlət tənzimləyici və idarəetmə orqanları. .

Bundan əlavə, tibbi münasibətlərdə aşağıdakı qurumlar iştirak edə bilər: 

* tibb müəssisələrinə tibbi fəaliyyətə icazə verən orqanlar (lisenziyalar və sertifikatlar);
* tibbi birliklər;
* nəzarət təşkilatları ( həmkarlar ittifaqı, istehlakçıların hüquqlarını qoruyan cəmiyyətlər, inhisar komitəsi və s.)
* məhkəmə

İstinadlar
----------

1. ↑  Глашев А.А. Медицинское право. Практическое руководство для юристов и медиков.М.: «Волтерс Клувер», 2004. – 202 с. ISBN: 5-466-00030-2
2. ↑   Акопов, В. И. Медицинское право : учебник и практикум для вузов / В. И. Акопов. — М. : Издательство Юрайт, 2016. — 287 с. — Серия : Специалист
3. ↑  "Медицинское право. Здравоохранение". 2019-09-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-31.
4. ↑  "Медицинское право: понятие, источники, принципы, нормы". 2019-08-31 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-31.

Xarici keçidlər
---------------

* Bioetika, Tibbi hüquq və yeni biotexnologiyalar
**İlya Aleksandroviç İlin** (anadan olub 24 may 1988-ci ildə, Qızılorda, Qazaxıstan SSR) — Qazaxıstan ağır atleti, üç müxtəlif çəki dərəcəsində dördqat dünya çempionu (2005 - 85 kq, 2006 və 2011 - 94 kq-a qədər, 2014 - 105 kq-a qədər), yeniyetmələr arasında iki qat dünya çempionu (2005 - 85 kq-a qədər, 2006 - 94 kq-a qədər) ), 94 kq çəki dərəcəsində (2006 və 2010) iki qat Asiya Oyunlarının çempionu. İki çəki dərəcəsində dörd dünya rekordçusudur (-94 kq; −105 kq).

2008 və 2012-ci illərdə Olimpiya Oyunlarında qızıl medal qazandı, lakin sonra dopinq qəbuluna görə mükafatlarından məhrum olundu. Dörd dəfə dünyanın ən yaxşı ağır atleti kimi tanındı (2005, 2006, 2014, 2015). Qazaxıstan Respublikasının əməkdar idman ustasıdır. Uğurlu çıxışlarına görə "Kurmet" ordeni ilə təltif edildi. İlk məşqçilərindən biri Viloriy Viktoroviç Pak idi.

Dopinq skandalı
---------------

15 iyun 2016-cı ildə Beynəlxalq Ağır Atletika Federasiyasının qərarı ilə İlyin London Olimpiya Oyunlarında aldığı dopinq testlərinin müsbət nəticələrinə görə müvəqqəti olaraq idman fəaliyyətindən uzaqlaşdırıldı. Nümunədə anabolik steroid preparatlar - stanozolol və dehidroxlormetiltestosteron tapıldı. İyunun 18-də Beynəlxalq Ağır Atletika Federasiyası İlyinin Pekin Olimpiadasındankı dopinq testinin də müsbət olduğunu bildirdi: stanozolol tapıldı. Nəticədə İlyin Rio-de-Janeyrodakı Olimpiya oyunlarına buraxılmadı. 2016-cı ilin noyabr ayında dopinq testlərinin əlavə araşdırmasının nəticələrinə görə, İlya İlyin, BOK İntizam Komissiyasının qərarı ilə 2008-ci il Pekin Yay Olimpiya Oyunlarının və 2012-ci il London Oyunlarının qızıl medallarından məhrum edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  IWF World Weightlifter of the Year — Wikipedia, the free encyclopedia
2. ↑  "Вилорий Пак: «Одни надо мной смеялись, другие возмущались»". 2017-09-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-09.
3. ↑  "The IWF reports that as a consequence of the IOC's reanalyses of samples from the 2012 London Olympic Games". «IWF». 2016-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 июля 2016.
4. ↑  "The IWF reports that as a consequence of the IOC's reanalyses of samples from the 2008 Beijing Olympic Games". «IWF». 2016-06-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 июля 2016.
5. ↑  "Допинг-проба Ильина с Олимпиады-2008 также оказалась положительной". 2016-06-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-08.
6. ↑  *Мария Гареева.* "Ильин, Манеза, Подобедова и Чиншанло отстранены от занятия спортивной деятельностью - новости на Informburo.kz". 2016-06-16. 2016-06-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-07-06.
7. ↑  "ИЛЬЯ ИЛЬИН ЛИШЕН ДВУХ ОЛИМПИЙСКИХ ЗОЛОТЫХ МЕДАЛЕЙ". 2016-11-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-08.
**Kyarnave** (lit. Kernavë) – Litvada yerləşən və 10000 il əvvələ aid insan izləri aşkarlanan YUNESKO-nun Dünya irsi siyahısına daxil olan arxeoloji bölgə, qədim şəhər.

Tarixi
------

### Roma İmperiyası dövründə

Şimalı Litvada paytaxt Vilnüsdən 35 km məsafədə yerləşən Kyarnave arkeoloji bölgəsi 194,4 hektarlıq böyüklüyü ilə bu bölgədə insan məskunlaşmasının 10.000 illik tarixinə şahidlik etmiş bir bölgədir. Bəzı arxeoloqlar tərəfindən *Litvanın Troyası* olaraq adlandırılan bölgə Xristianlıq dövrü əvvəli haqqında vacib məlumatlar verməkdədir.
Burada ilk yaşayış izləri e.ə IX əsrdə Payauta vadisindəki Neris çayı sahilində tapılmışdır. Xristianlığın ilk dövrlərində Baltik bölgəsi insanları üçün qızıl dövr olaraq xatırlanmaqdadır. Bataqlıqdan çıxarılan dəmir, əkin və heyvandarlığın inkişafı əhalinin də artmasına səbəb olmuş, IV əsrə qədər Payauta vadisindəki yaşayış yerlərinin sayı daima artmıştır. Roma dövrünün sonunda baş verən böyük köçlə birlikdə Aukuro Kalnasdaki yaşayış yerləri köçənlər tərəfindən yandırılmış və Payauta vadisi tərk edilmişdir. İqlimin sərtləşməsi ilə bərabər yeraltı sularının da ortaya çıxması bölgədə yaşayışı imkansız hala gətirmişdir.

### Orta əsrlərdə

XIII əsrdə feodal bəylərin bölgədə qalalar qurması ilə bir zamanlar tərk edilmiş olan Payauta vadisi yenidən hərəkətlənməyə başladı. Sənətkarların da yerləşməsi ilə bölgə yenidən canlandı. Orta əsrlərin Kyarnavesi XIII əsrin sonu ilə XIV əsrlərin ortaları arasında ən parlaq dönəmini yaşadı və Litvanın o dövrdəki ən böyük şəhərlərindən birisi oldu. 1365-ci ildə Toton Cəngavərlərinin hücumu ilə talan edilən qala və şəhər, bundan sonra bir daha heç bir zaman bərpa edilmədi. Daha sonraki illərdə, şəhər allivüal təbəqəsi ilə örtülmüş və nəmli bir turbaya (Səthləri bataqlıq bitkiləriylə örtülmüş, dərin olmayan su gölməçələrinin diblərində bitki qalıqlarından əmələ gələn kömür topraq) çevrildi. Bunun nəticəsində qalalar, yıxılmış yaşayış nöqtələri və məzarlıq yerləri, tarixi və mədəni əsərlər və daha çox arxeoloji əşya olduqça yaxşı qorunmuşdur.

Kyarnave arxeoloji bölgəsi 2004-cü ildə YUNESKO-nun Dünya irsi siyahisına düşmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kernavë Arkeolojik Alanı". 2021-04-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 iyul 2021.

| ⛭Litvada yerləşən UNESCO-nun ümumdünya irsi obyektləri |
| --- |
|  | Qədim Riqa  • Struve Geodeziya Qövsü (9 ölkə ilə birlikdə) |  |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
**Üç dərə** (çin. ənən. 三峽, sadə. 三峡, pinyin: *Sānxiá*, hərfi mənası: "Üç dərə") — Çinin Hubey əyalətində Yantszı çayının üzərində yerləşən su elektrik stansiyası. Dünyada gücünə görə birinci, hazırlanmasına görə iki ən nəhəng su elektrik stansiyasından ("İtaypu" SES-i ilə birlikdə) biridir. Ən böyük hidrotexniki qurğulardan biridir. SES Hubey əyalətinin İçan şəhər dairəsində Sandoupin şəhərinin yaxınlığında yerləşmişdir. Bu su anbarının qravitasiya beton bəndi dünyada ən böyük bəndlərdən biridir. Su anbarının tikintisi 1,3 milyon insan sözügedən ərazidən köçürdülmüşdür. Bu su elektrik stansiyasının sayəsində SES-in aşağı hissəsində yerləşən milyonlarla insan sel təhlükəsindən qorunur.

Ümumi məlumatlar
----------------

SES-dəki turbinlərin toplam gücü 15 nüvə reaktorunun istehsal etdiyi elektroenerjini almağa imkan verir. Dünyanın ən böyük SES-inin 32 turbininin toplam istehsal gücü 22,5 milyon kVt-dır. İnşası 2.5 milyard dollara başa gəlmişdir.
SES-in tikintisinə 1992-ci ildə başlanılmış və SES 4 iyul 2012-ci il istismara verilmişdir.
SES-in su anbarının uzunluğu 600 kilometrdir.
Su bəndinin tikintisi nəticəsində:

•13 şəhər, 140 qəsəbə və 1300 kənd su altında qalmış, 1,3 milyon insan öz yaşayış yerlərini tərk etməyə məcbur olmuşdur.

•Çinin 1300 arxeoloji abidəsi məhv edilmiş və ya həmişəlik su altında qalmışdır.

•Ekoloji dəyişikliklər baş vermiş, əsasən də, bir çox balıq növləri yox olmuşdur.

•Minlərlə zavod və mədən su altında qalmışdır. Bu isə suya zəhərli maddələrin daxil olmasına şərait yaratmışdır.

•Su bəndindən aşağıda yaşayan 360 milyondan artıq insan daim ciddi təhlükə altındaqalmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "15 nüvə reaktoru boyda 3 dərə". Milli.Az. 2021-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-24.
2. ↑  "Bəndlərin reyestri — SES-in müəyyən edilmiş gücü üzrə təsnifatı". 2021-11-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-24.
3. ↑   (rus.)Çində "Üç dərə" SES-nin tikintisi bitmişdir Arxivləşdirilib 2014-12-25 at the Wayback Machine
4. ↑  *Acker, Fabian.* "Taming the Yangtze". IET magazine. 2009-03-02. 2012-02-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-24.
5. ↑   (rus.)"Üç dərə SES" (rus). 2012-05-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-04-25.
**Üç qardaş** (*latış.* Trīs brāļi‎; *alm.* Drei Brüder‎) — memarlıq abidəsi,Riqanın mərkəzində, Mazā Pils (Kiçik qala) küçəsində yerləşir. Riqanın orta əsr memarlığının tipik nümunəsidir.

Tarix
-----

Üç qardaşlar 1955–1957-ci illərdə Peteris Saulitisin layihəsi əsasında bərpa olunmuşdu. Yaradılmış memarlıq kompleksinin birləşdirilmiş həyətinin brandmauer divarlarına daş portal və 1554-cü ilə aid gerb quraşdırılmışdı.

### Ağ qardaş

Ən böyük qardaş (Ağ qardaş) XV əsrin sonunda — XVI əsrin əvvəllərində, 1490-cı ildə inşa olunmuşdu. Binanın xarakterik qotik nişalı pilləli frontonu, fasadında isə intibah dövrünə aid bəzi elementlər vardır. Tikilidə son orta əsrlərdə səciyyəvi olan bir sıra xüsusiyyətlər hələ də müşahidə olunur — məsələn binanın qapısının hər iki tərəfində qorunub saxlanılan daş skamyalar.

Andreas Tsaunenin rekonstruksiya işləri nəticəsində birinci mərtəbədə yerləşən böyük yaşayış otağı evin bütün ərazisini tuturdu. Tavanın ortasında bütün çardaq mərtəbələri boyu keçən lyuk dəlikləri yerləşirdi. Ev açıq ocaq və bacanın köməyi ilə qızdırılırdı. Açıq ocaqda yemək bişirilirdi. Mənzilin ayrıca otağı ev sahibinə məxsus idi, zirzəmi otaqlarında isə sahibin tabeliyində olan adamlar yaşayırdılar.

### Orta qardaş

Holland manyerizmi üslubunda olan bu bina 1646-cı ildə inşa edilmişdi — bu tarix binanın fasadında göstərilmişdi. Tikili Yohann Kristof Brotzenin qravyur rəsmləri əsasında bərpa edilmişdi. Eyni zamanda bir şeyi unutmaq lazım deyil ki, evlərin hər biri özündən əvvəlki görünüşə malik binalar idilər. Bərpa mütəxəssisləri hər binanın üç-beş nəsli olduğunu bildirmişdilər.

Binanın portikində aydın şəkildə nəzərə çarpan və üstündə *Ano Soli Delo Gloria 1746* yazısı olan kitabə yerləşir.

### Yaşıl qardaş

Ən gənc qardaş (Yaşıl qardaş) XVII əsrin sonunda inşa edilmişdi. Sahənin bina ilə tikilməsi haqda ilk yazılı sübutlar 1718-ci ildə aiddir. Evin sahibləri sənətkarlar idi və binanın ilk iki mərtəbəsini emalatxana, 3-cü mərtəbəsini isə yaşayış üçün istifadə edirdilər. XIX əsrin sonunda keçirilmiş yenidənqurma işlərindən sonra bina orijinal formasını itirmişdi. Onun ilkin görünüşü Peteris Saulitis tərəfindən aparılmış bərpa işləri nəticəsində qaytarılmışdı.

Etimologiya
-----------

Öz adını *Üç qardaş* (Trīs brāļi) analoq olaraq Tallində yerləşən *Üç bacı* memarlıq abidəsindən götürmüşdü.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  Энциклопедия "Рига", главная редакция энциклопедий, Рига 1989. Статья "Три брата" стр.729
**Bananal**  (*port.* Ilha do Bananal) — çay yatağında yerləşən ada olaraq Araquaya çayının yatağında yerləşir.

Adanın sahəsi 19 162 km²-dir. Ada 300 km uzunluğa, 160 km enə malikdir. Dünyada çay yatağında yerləşən ən böyük adadır (Marajo adası Amazon çayının deltasında yerləşsədə bir sahili Atlantik okeanın suları ilə yuyulur).

Bananal adası inzibati cəhətdən Braziliyanın Tokantins ştatına daxildir. Adadan qərbdə Matu-Qrasu ştatı vardır. Adanın cənubu 1973-cü ildə hindu əraziləri qəbul edilmişdir (*Terra Indígena Parque do Araguaia*). Adanın şimalı isə Araquaya milli parkı yaradılmışdır.

Ada çayın digər sahili ilə heç bir körpü vastəsi ilə birləşmir. Əsasən su nəqliyyatı ilə əlaqə yaradılır. Adada yalnız Karaja hindularının qəbilələri yaşayır.

* keramika heykəlciyi keramika heykəlciyi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Island Superlatives". 2017-02-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-18.
2. ↑  Artigo 28 do Estatuto do Indío-lei No. 6001 19/12/1973
**Əhməd İbn Məhəmməd ibn Ərəbşah** (15 noyabr 1389, Dəməşq, Məmlük dövləti – 24 avqust 1450, Qahirə və ya Misir) — ərəb tarixçi.

Həyatı
------

İbn Ərəbşah 5 noyabr 1389-cu ildə Dəməşq şəhərində anadan olub, 1450-ci ildə isə Qahirədə vəfat etmişdir. O, 1401-ci ildə 12 yaşında ikən, Əmir Teymur Dəməşqi ələ keçirmiş, onu, anası və qardaşları ilə birlikdə, yerli sakinlərdən əsir etdiyi bütün intelektual qismin özləri və ailələri kimi Səmərqəndə göndərmişdir. İbn Ərəbşahın 1408-ci ilə qədər Orta Asiyada nə işlə məşğul olması məlum deyil, əsərlərindən yalnız bu anlaşılır ki, əmirlər, alimlər və şahmatçılar arasında imiş. Güman edilir ki, o, həmin müddət ərzində Əmir Teymurun nəvəsi Xəlil sultanın xidmətində olmuşdu.

Əhməd İbn Ərəbşahın bioqrafiyası
İbn Ərəbşah Səmərqənddə yaşadığı müddət ərzində təhsil almış, fars, türk və monqol dillərini öyrənmişdir. O, 1408-ci ildə səyahətə başlayaraq, əvvəl Çinə yollanmış, sonra oradan Krıma qədər uzaq bir məsafəni qət etmiş, buradan isə Ədirnəyə getmişdir. Ədirnədə ərəb və fars dillərində olan ədəbiyyatı türkcəyə tərcümə etmək işi ilə məşğul olan müəllif, daha sonra Türk sultanı Sultan Məhəmmədin (1402–1421) sarayında mirzəlik etmişdir. Sultan Məhəmmədin ölümündən sonra Hələbə getmiş, oradan isə doğma şəhəri olan Dəməşqə qayıtmışdır. 1428-ci ildə (Həcc ziyarətinə gedib-gəldikdən sonra) elə burada elmi-ədəbi fəaliyyətə başlayan İbn Ərəbşah, eyni işi Qahirəyə köçdükdən sonra davam etdirirmiş və orada teymurilərdən bəhs etdiyi "Əcaibül-məqdur fi nəvaib timur" adlı məşhur əsərini qələmə almışdır.

Əsərdə Azərbaycan tarixçiliyi üçün maraqlı və əhəmiyyətli məqamlar çoxdur. Maraqlıdır ki Əmir Teymurun sonuncu Gürcüstan yürüşü (1403) barədə İbn Ərəbşahın qələmə aldığı bəhslər də əslində Gürcüstana yox, Şəkiyə aiddir. Belə ki bu hekayətlərdə "Gəl-Gör-Get" adlı bir qaladan da bəhs olunur, Şirvanşah Şeyx İbrahimin dili ilə isə yerli əhali gürcü yox, "tatar" adlandırılır. Bu zaman aydınlaşır ki, hekayətlərdəki "gürcü" sözləri millət yox, hümmət və məzhəb, yəni "xristian provoslav" mənasında işlədilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Gəl-Gör-Get qalası

İstinadlar
----------

1. ↑  Убайдулла Уватов, "Аджаиб ал-макдур фи наваиб Тимур", 1974, səh.10,11,26.
2. ↑  "İbn Ərəbşah və onun "Əcaibül-məqdur fi nəvaib timur" əsəri". 2020-10-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-01-02.
3. ↑  "Teymurun, Şəki ölkəsindəki mağaralıq ilə Gəl–Gör–Get qalasını ələ keçirməsi və Şirvanşah Şeyx İbrahimin aradüzəldənlik etməsi ("Əcaibül-məqdur fi nəvaib timur" bəhsinin azərbaycancaya tərcüməsi)". 2020-10-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-01-02.
**Volfqanq** (*alm.* Pfalzgraf Wolfgang von Zweibrücken‎; 26 sentyabr 1526, Çvaybrükgen – 11 iyun 1569) — Vittelsbax sülaləsindən 1532-ci ildən Pfals-Çvaybrükgen hersoqu. Qəyyumu olan əmisi Rupertin (sonradan Veldenz qrafı oldu) dəstəyi ilə Volfqanq 1537-ci ildə Çvaybrükgenə Reformasiyanı gətirmişdi.

Həyatı
------

O 1526-cı ildə doğulmuşdu, Çvaybrükgen hersoqu II Lüdviqin və Hesse-Kassel landqrafı I Vilhelmin qızı Elizabetin yeganə oğlu idi. Atası 1532-ci ildə vəfat etdiyinə görə, qəyyumluq 1543-cü ilə qədər əmisi Rupertə keçdi. 1557-ci ildə Volfqanq Haydelberq müqaviləsinə uyğun olaraq Pfals-Noyburq ərazisini aldı. 1548-ci ildə Müqəddəs Roma İmperatoru V Karl onun protestant torpaqlarını işğal etdi və katolik ənənələrini bərpa etdi. Bu tətbiq 1552-ci ildə başa çatdı. 1555-ci ildə Auqsburq sülhü dini münaqişəyə son qoydu və 1557-ci ildə Almaniyada bir neçə yepiskopluqlar dövlətin əlinə keçdi, onlardan bir neçəsini Volfqanq əldə etdi. 1566-cı ildə Ziqetvarın mühasirəsi zamanı süvari zabiti kimi xidmət etmişdir.

1569-cu ildə Fransa dini müharibələrinin "Üçüncü Müharibəsi" zamanı (onun müdaxiləsi İngiltərə kraliçası I Yelizaveta tərəfindən maliyyələşdirilmişdi) 14.000 muzdlu ilə fransız Hugenotlarının köməyinə gəldi. O, Burqundiyanı işğal etdi, lakin döyüşlərdən birində öldürüldü. Mayzenhaym şəhərində dəfn edilib.

Varisləri
---------

Ölümündən sonra Volfqanqın qalan torpaqları beş oğlu arasında bölündü və beləliklə sülalənin üç qolunu yaratdı: Filipp Lüdviq (Pfals-Noyburq qolu), İohann (Pfals-Çvaybrükgen qolu) və Karl (Pfals-Birkenfeld qolu). Onun digər oğulları Otto Henri və Frederikin sağ qalan oğulları yox idi, ona görə də onların torpaqları tezliklə digər qollara birləşdirildi. Pfals-Noyburq qolu 1685-ci ildə Pfals kürfürstlüyünü və onun qolu Pfals-Sulzbax isə 1777-ci ildə Bavariyanı miras aldı. Daha sonra bu torpaqlar 1799-cu ildə Pfals-Birkenfeld qoluna miras qaldı. Onun nəslindən gələn Pfals-Çvaybrükgen-Kliburq sülaləsi 1654-cü ildə İsveç taxtını qazanmışdı.

Ailəsi
------

1545-ci ildə Hesse landqrafı I Filippin qızı Hesseli Anna ilə evlənmişdi. Övladları:

1. Kristina (1546–1619).
2. Filipp Lüdviq (1547–1614)
3. İohann (1550–1604)
4. Dorotea Agnes (1551–1552).
5. Elizabet (1553–1554).
6. Anna (1554–1576).
7. Elizabet (1555–1625).
8. Otto Henri (1556–1604)
9. Frederik (1557–1597)
10. Barbara (1559–1618), 7 noyabr 1591-ci ildə evləndi Yotinqen-Yotinqen qrafı Qottfridlə evləndi
11. Karl (1560–1600)
12. Maria Elizabet (1561–1629), 1585-ci ildə Leyninqen-Daqsburq-Hardenburq qrafı XII Emix ilə evləndi.
13. Süzanna (1564–1565)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Wolfgang, Pfalzgraf von der Pfalz". Geneanet (alman).

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | The Peerage |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Allgemeine Deutsche Biographie · Prabook |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree · WeRelate |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 107477077 · GND: 101953399 · LCCN: n2004063155 · NLP: A24277782 · NTA: 101878532 · NUKAT: n2016136522 · SUDOC: 255004672 · VIAF: 107079428 · WorldCat VIAF: 107079428 |

 |
**Frustrasiya** – (*lat.* frustratio — "yalan", "uğursuzluq", "əsasız gözləmə", "fikirlərin qarışması") — insanın öz həyatı məqsədlərinə çatmasına maneçilik törədən real və xəyali maneələrlə üzləşdiyi zaman düşdüyü psixi vəziyyət.

  

İnsan həyatda istədiyinə nail olmadıqda, istədiyi mövqeyə çatmadıqda onda narazılıq hissləri yaranır, lakin bu zaman şüur və fəaliyyət sabit, dəyişməz qalır, pozulmur. Lakin insan elə məqamlarla, elə maneələrlə qarşılaşır ki, bütün bunlar onun arzularını, xəyallarını və istəklərini ürəyində qoyur. Bu zaman yaranmış mənfi emosional psixoloji vəziyyət insanın şüur və fəaliyyətini pozur. İnsanın narazılıq və təmin olunmamaq səviyyəsi onun dözüm səviyyəsindən yüksək olur. İnsan həyatda mənfi qiymətləndirilərkən, onun müqəddəs hesab etdiyi hisslərinə, duyğularına təcavüz olunması, ona qarşı edilən haqsızlıq onda frustrasiya halını gücləndirə bilər. Bunun nəticəsində insanda qəzəb, nifrət, küskünlük, özünü itirmək kimi vəziyyətlər yaranır.

İnsanda dərin psixi sarsıntılar törəyir, xarakterində dəyişikliklər yaranır. İnsanın davranışında özünə inamsızlıq, ruh düşkünlüyü müşahidə olunur, ciddi nevrozlar baş verir.

İnsan frustrasiya vəziyyətindən yalnız özündə böyük inam hissini aşılamaqla, çətinliklərdən çıxmağın düzgün və səmərəli yollarını axtarıb tapmaq, qiymətləndirmək və həyata keçirməklə çıxa bilər.

Ədəbiyyat
---------

* The frustration–aggression hypothesis. Miller, N.E. Psychological Review. Vol 48(4), Jul 1941, 337–342.
* J.A.C. Brown, The Social Psychology of Industry (Baltimore, Md.: Penguin, 1954), pp. 253–54.
* Н. Д. Левитов. Фрустрация как один из видов психических состояний

İstinadlar
----------

1. ↑  "Фрустрация — Психологический словарь". 2010-05-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-08-25.
**Fuad Abbasov** (15 dekabr 1976, Bakı) — Azərbaycan jurnalisti.

Həyatı
------

Fuad Abbasov 1976-cı il dekabr ayının 15-də Bakı şəhərində doğulub. 1990-cı illərdə İstanbul Universitetinin jurnalistika fakultetini bitirib.

Geniş ictimaiyyət Fuad Abbasovu 2015-ci ildə Suriyada Rusiyanın Su-24 təyyarəsinin vurulması zamanı tanıyıb. Onda Türkiyə Rusiya təyyarəsinin onun sərhədini pozduğunu iddia etmiş, Rusiya isə bunu inkar etmişdi. Həmin vaxt Rusiya ilə Türkiyə arasında gərgin münasibət yaranmışdı. Rusiya televiziyalarında tez-tez bu məsələ müzakirə edilir, Türkiyənin də mövqeyini çatdırmaqdan ötrü ora, əsasən, jurnalist Fuad Abbasov dəvət olunurdu.

Fuad Abbasov Rusiya televiziyalarında tək Türkiyənin yox, elə Azərbaycanın mövqeyindən də dəfələrlə çıxış edib.

### Rusiyadan deportasiyası

Fuad Abbasov 2019-ci il mayın 16-da Moskva vilayətinin Ximki şəhərində saxlanılıb. Moskva Şəhər Məhkəməsi Rusiya Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin iddiası əsasında Fuad Abbasovun Rusiyada müvəqqəti yaşamaqdan ötrü icazəsini ləğv edib.

İyunun әvvәlində Moskva Apellyasiya mәhkәmәsi birinci institutiyası mәhkәmәsinin qәrarını qüvvәdә saxlayıb. Jurnalist saxlanarkən təzyiqlərə məruz qalıb. İyunun 19-da Rusiyanın Moskva vilayətinin Korolyov şəhərində yerləşən miqrantlar üçün xüsusi saxlanma məntəqəsində 12 gündür aclıq edən Fuad Abbasov aksiyanı dayandırıb.

İyunun 25-də Azərbaycanın yerli saytlarının məlumatına görə, jurnalist Fuad Abbasovu gətirən təyyarə təqribən saat 23: 10 radələrində Bakıya enib. Verilən məlumata görə, Fuad Abbasov Azərbaycannın Rusiya Federasiyasındakı səfirliyinin nəzarəti altında Vnukovo hava limanından Moskva-Bakı reysi ilə yola salınıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azerbaijani journalist in Russia starts hunger strike after being re-arrested as he was being deported". oc-media.org. oc-media.org. 2020-11-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 iyun 2019.
2. ↑  "Фуад Аббасов: турецкий журналист азербайджанского происхождения на российском телевидении". natroix.ru. natroix.ru. 2021-08-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 iyun 2019.
3. 1 2 3 4 5 6  "AZƏRTAC: Azərbaycan Rusiya XİN-ə Fuad Abbasovla bağlı nota göndərib". www.azadliq.org. www.azadliq.org. 2021-07-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 iyun 2019.
4. ↑  "Fuad Abbasov aclıq aksiyasını dayandırdı". qafqazinfo.az. qafqazinfo.az. 2019-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 iyun 2019.
5. 1 2  "Jurnalist Fuad Abbasov Azərbaycana göndərilib". www.azadliq.org. www.azadliq.org. 2021-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 iyun 2019.
**Ftaleinlər**-ftal anhidridindən alınan boyaqlardır.

Xassələri
---------

Bunların trifenilmetan boyaqlarına mənsubiyyəti belə izah edilir. Əgər trifenilkarbinolun bir hidrogeni karboksil qrupu ilə əvəz olunursa, onda trifenilkarbinolkarbon turşusu alınacaqdır. Bu oksiturşunun lakton forması ftalefeon, ftalefenonun hidroksilli törəmələri isə ftalein boyaqları adlanır. Onların ən sadə nümayəndəsi fenolftaleindir.
Fenolftalein, ftal anhidridinin fenol ilə (sulfat turşusu ilə təsir etdikdə) kondensləşməsindən alınır.
Fenolftalein toz halında olan ağ rəngli maddədir, 2610C-də əriyir. Onu qələvilərdə həll etdikdə qırmızı rəngli duzu alınır. Qırmızı fenolftalein, xinoid qruplu birləşmədir.

Tətbiqi
-------

Fenolftalein, təbabətdə işlətmə dərmanı kimi pergen adı ilə, onun spirtdə məhlulu isə analitik kimyada qələvilərin indkatoru kimi işlədilir.
Ftal anhidridini rezorsin ilə kondensləşdirdikdə rezorsinftalein və fluoressein adlanır. Bu zaman kondensləşmə ilə bərabər, rezorsin molekularının iki hidroksilindən bir molekul su da ayrılır.
Fluoressin fenolftaleindən daha asan alınır. Onu almaq üçün ftal anhidridini rezorsinlə bir yerdə sadəcə közərtmək olur. fərz olunur ki, onun lakton forması öz-özünə oksiturşu (xinoid) formasına çevrilir.
Fluoressin suda həll olmur, qələvi məhlulda qızrmızı sarı rəngli olub, çox zəif məhlulu belə fluoressensiya edərək ona yaşıl rəng verir. Kosmetik preparatları boyamaq və başqa boyaqlar almaq üçün işlədirlər.

Alınması
--------

|  |
| --- |
|  |

Fluoressinə bromla təsir etdikdə dördbromlu törəməsi ola eozin alınır.
Eozin yaxşı fluoresesiya edən, çəhrayı rəngli boyaqdır. Yun və ipəyi boyamaq üçün işlədilməklə bərabər, bakterioloji tədqiqatlar üçün də əhəmiyyətlidir.
Fluosseinə yodla təsir etmələ terayodezin və ya eritrozin alınır.

Tetrafenilmetan.
----------------

Metanın tamam fenilləşmiş nümunəsi terafenilmetandır (C6H5)4C. Onu trifenilxlormetana fenilmaqneziumbromid ilə təsir etdikdə alırlar.
Tetrafenilmetan trifenilmetandan fərqli olaraq çox möhkəm birləşmədir, 2850C-də əriyir, 4310C-də qaynayır.

Mənbə
-----

* M.Mövsümzadə "Üzvi kimya", Maarif - 1966.

1. ↑  .
**Nəbibəyov Hüseyn bəy Qasım bəy oğlu** (15 yanvar 1892–1931) — Çar Rusiyası, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin zabiti, polkovnik, Sovet dönəmində hərbi hazırlıq müəllimi, 1930-cu il Şəki üsyanının rəhbərlərindən biri olmuş polkovnik Bəhram bəy Nəbibəyovun, AXC ordusunun podpolkovniki Zahid bəy Nəbibəyovun və AXC Birinci Cavanşir piyada alayının kapitanı Vahid bəy Nəbibəyovun qardaşı.

Həyatı
------

Hüseyn bəy Nəbibəyov 1892-ci ildə Azərbaycanın Şəki şəhərində bəy ailəsində anadan olub. Şəkidə Rus-Tatar məktəbində bir müddt oxuduqdan sonra təhsilini Kutaisi Realnı məktəbində davam etdirib. Sonra Sankt-Peterburqdakı Konstantin artilleriya məktəbini birinci dərəcəli diplomla başa vurub. Böyük qardaşı Bəhram bəy Nəbibəyovun komandiri olduğu Qafqaz iyirminci artilleriya briqadasında podporuçik kimi hərbi xidmətə başlayıb. Hüseyn bəy 1914-cü ildə poruçik, 1916-cı ildə ştabs-kapitan rütbəsinə layiq görülüb. 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ordusunda podpolkovnik rütbəsi ilə yüksək vəzifədə çalışıb. Bir müddət Bakı hərbi dairəsi məhkəməsinin hakimi olub. Hakim işlədiyi dövrdə Cümhuriyyətin hərbi naziri, atilleriya generalı Səməd bəy Mehmandarova sui qəsd edən dəstənin məhkəmə işini aparan Hüseyn bəy cinayətkarların layiqli cəzalandrılmasına nail olmuşdur. 1920-ci ildə polkovnik rütbəsi almışdır.
Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra hərbi fəaliyyətini davam etdirmiş və Azərbaycanda yaradılmış hərbi komandirlər məktəbində 1921-1926-cı illərdə müəllimlik etmişdir. 1926-cı ildə Şəkiyə köçmüş Hüseyn bəyin təşəbbüsü ilə bir neçə məktəbdə hərbi hazırlıq fənni tədris edilməyə başlanmış və özü məktəblərin biridə hərbi rəhbər işləmişdir.
1930-cu ildə baş vermiş Şəki üsyanı bolşeviklər tərəfindən amansızcasına yatırldıqdan və üsyanın hərbi rəhbəri, Hüseyn bəyin böyük qardaşı Bəhram bəy öldürüldükdən sonra Hüseyn bəy həbs olunmuş və sonrakı taleyindən heç bir məlumat olmamışdır. Ailəsinə şifahi, telefon vasitəsilə verilmiş məlumatda 1931-ci ildə vəfat etdiyi bildirilib.

Həmçinin bax
------------

* Nəbibəyovlar

İstinadlar
----------

1. ↑  *Tahirzadə, Ədalət.* Unutdurulmuş Azman: Əliabbas Qədimov. Bakı: Apostroff. 2012.
**Hüseyn Rıfqı Tamani** (1750, Krım xanlığı – 1817, Mədinə, Həbəşistan əyaləti) — Baş Xoca (rektor), mühəndis, yazıçı.

19-cu əsrin əvvəllərində Osmanlı imperiyası müasir riyaziyyat tədqiqatlarında fəal adlardan biri idi. Bərr-i-Hümayunun Mühəndislikxanasının qurucu təhsil heyətində iştirak etmiş və 1806-1816-cı illər arasında baş müəllim vəzifəsini öz üzərinə götürmüşdür. Çağdaş mexanikanın Osmanlıya köçürülməsi üçün çalışdı; Tərcümə və çap etdirdiyi əsərlərlə müasir Qərb elminin Türkiyəyə gətirilməsinə öncülük edən bir elm adamıdır. Riyaziyyat sahəsində yazdığı əsərlər həm Mühəndislikxana, həm də Hərbi Akademiyada tədris olunurdu.

Həyatı
------

1750-ci illərdə Krımın Taman bölgəsində anadan olmuşdur. İstanbula nə vaxt gəldiyi məlum deyil. Yaxşı bir təhsil almış Tamani, İmperiyada ilk təhsil verən Bərr-i-Hümayunun Mühəndislikxanasının qurucu müəllim heyətini meydana gətirmək üçün 1794-cü ildə Müdərris Əbdürrəhman Əfəndi və birinci xəlifə İbrahim Kami Əfəndidən sonra ikinci xəlifəliyə təyin edildi. 1801-ci ildə professorluq dərəcəsinə yüksəldi.

Həm də imperatorluğun müxtəlif bölgələrində mühəndis vəzifəsində çalışıb. 1803-cü ildə Londona ezamiyyətə getdi, orada bir neçə il qaldı və Qərb dillərini daha da öyrəndi. Qayıdarkən Beykoz Kağız Fabrikində və Xələç tərsanələrində müxtəlif vəzifələrdə çalışdı. Antik riyaziyyatçı Evklidin *həndəsənin əsaslarını qoyduğu Elementlər kitabını* 1789-cu ildə İngilis riyaziyyatçısı Bonnikestlin İngilis dilinə tərcüməsindən *Usul-i Hendese adı ilə Türk dilinə, Selim Əfəndi ilə birlikdə tərcümə etdi.* Hərbi akademiyanın müəllimi Con Bonnikestlin kitabında hərbi təlimlərdə istifadə üçün yalnız mövzular seçilmişdir; 13 cildlik əsərdir. III. Səlim Con Bonnikestlin tərcüməsinə əsaslanmışdır, əsgərlikdə işləməyən işlərlə məşğul olan alimləri Mühəndislik Məktəbinə professor təyin edə bilməyəcəyini bildirdiyinə görə.

Tamaninin ikinci əhəmiyyətli əsəri 1805-ci ildə nəşr etdirdiyi *Məcmuat-ül Mühədisindir. (Mühəndislər Ensiklopediyası).* Bu əsərdə çağdaş fizika və mexanikanın müxtəlif məsələlərini araşdırdı. Xəritə hazırlanması, ölçmə, ordu yerlərinin düzülüşü, kasnaq inşaatı, top atışları kimi mövzularda təhsil və təlim işlərində istifadə üçün yazılmış bir əsərdir.

Tamani, 1806-cı ildə Mühəndislər Qanunu qüvvəyə mindikdən sonra mühəndisxananın baş müəllimi (sərxocası) təyin edildi. 1806-1816-cı illər arasında baş müəllimlik etmişdir.

1816-cı ildə Balkanlara göndərildi və sonra Mədinədəki müqəddəs binaları təmir etmək ona tapşırıldı. 1817-ci ildə Məkkədən Mədinəyə qayıtdıqdan dərhal sonra vəfat etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-10-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-14.
**Hüseyn Ələkbət oğlu Məmmədov** (15 aprel 1946, Noraşen rayonu) — Ömrünün 50 ildən çoxunu dənizə həsr etmiş veteran dənizçi, Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyasının baş müəllimi, şair, bəstəkar. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (2000-ci ildən) üzvüdür. Elm və Təhsil Mərkəzinin filologiya üzrə Fəxri Professoru diplomuna layiq görülmüşdür.

Həyatı
------

15 aprel 1946-cı ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının, Şərur rayonunun Şəhriyar kəndində kolxozçu ailəsində anadan olub. 3 övladı, 6 nəvəsi vardır.

Təhsili
-------

Şəhriyar kənd orta məktəbini 1963-cü ildə bitirib. Tar üzrə musiqi təhsili alıb. Bakı Dəniz Yolları məktəbiniə daxil olub və oranı bitirdikdən sonra Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi idarəsinin gəmilərində çalışıb. Ali təhsilini Odessada alıb.

Yaradıcılığı
------------

Zəngin yaradıcılığa malik Hüseyn Sözlünün 11 şeirlər kitabı var. Bundan əlavə, Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyası üçün "Gəmi köməkçi mexanizmləri, sistemləri və onların istismarı" dərsliyinin müəllifidir. Hüseyn Sözlünün Azərbaycanda və Türkiyədə onlarla musiqi albomu buraxılmış, mahnılarına Azərbaycanda və Türkiyədə kliplər çəkilmişdir. 2000-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Rəsul Rza mükafatına, beynəlxalq "Qızıl qələm" mükafatına layiq görülüb. Türk dünyası Araşdırmaları Beynəlxalq Elmlər Akademiyasnın "Qızıl ulduz" medalı ilə, Azərbajcan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Fəxri fərmanı və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin fəxri diplomu ilə təltif edilib. Hazırda pedoqoji fəaliyyətlə məşğuldur: Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyasının baş müəllimidir.

Musiqi əsərləri
---------------

Hüseyn Sözlünün 250-dən çox mahnı bəstəsi mövcutdur. Mahnılarını Xalq artisti Sabir Əliyev, Əməktar artistlər Nuriyyə Hüseynova, Zakir Əliyev, eləcə də Elxan Şirinov, "Manaf Ağayev, Şəmistan Əlizamanlı, Səyyad Əlizadə, Qədir Qızılsəs Tuncay Yalın (Türkiyə) və s. ifa edib.

Kitabları
---------

* "Dənizə bağlıyam mən" (1996)
* "Həyat sevgidir, məncə" (1997)
* "Bu sevda bitən deyil" (1998)
* "Sevgiylə yaşayıram" (1999)
* "Ləpədöyən yerdəyəm" (2000)
* "Könül nəğmələri" (2003)
* "Sevgi dolu baxışlar" (2007)
* "Qəzəllər" (2009)
* "Söz dünyam-Öz dünyam" (2013)
* "Bu qədərini yaza bildim" (2018)
* "Divan" (2022)

İstinadlar
----------

1. ↑  "şair-bəstəçi, veteran dənizçi Hüseyn Sözlüdür". 2023-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-26.
2. ↑  "Dağların və dalğaların əks-sədası". 2023-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-26.
3. ↑  "ÜSEYN SÖZLÜNÜN ŞEİR ALƏMİ". 2023-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-26.
4. ↑  "Dünya bəstəkarları / World composers". 2023-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-26.