**Aqil Quliyev** (tam adı: *Aqil Sahib oğlu Quliyev*; 19 sentyabr 1963, Urud, Sisian rayonu – 25 fevral 1992, Xocalı) — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi.

Həyatı
------

### Erkən illəri

Aqil Sahib oğlu Quliyev 1963-cü ilin sentyabrın 19-da Ermənistanın Sisyan rayonunun Urud kəndində anadan olub. 1980-ci ildə orta məktəbi bitirmiş və Azərbaycan Neft Akademiyasının axşam şöbəsinə daxil olub. Üçüncü kursdan hərbi xidmətə çağırılıb. Hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra 1985-ci ildə Xarkov Ali Milis məktəbinə daxil olub. Məktəbi fərqlənmə ilə bitirdikdən sonra 1988-ci ildə Milli Ordu qərargahına gələrək hərbi xidmətə yazılıb. O, həmin il Qarabağ müharibəsi başlanmasını Xarkovda eşitdikdən sonra, körpə qızını götürüb Bakıya qayıtdı.

### Qarabağ müharibəsi və döyüşlərdə iştirakı

O, 1988-ci ildə leytenant idi və Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin qərargahına gələrək cəbhəyə göndərilməsini xahiş etdi. Qərargah rəisi Arif Salahov onun xahişini nəzərə alıb, 45 nəfər döyüşçü ilə Aqil Quliyevlə cəbhə bölgəsinə getməsini təmin etdi. Onun qardaşı Nəsimi Aqilin Qarabağa gedəcəyi günü bilirdi. O da Aqildən xəbərsiz könüllü olaraq cəbhəyə gedən rotaya yazılır. Aqil onun bu cəsurluğunu görüb çox sevindi və onun bu fədakarlığını alqışladı. Bir neçə gündən sonra rota Zabrat Hava Limanından vertolyotla Ağdama yola düşdü.

Ağdamda qərara alındı ki, 11 nəfər Umudluya göndərilsin. Qalanlar isə daha ağır vəziyyətdə olan Xocalıya yollandı. O, qardaşı Nəsimi ilə Xocalı müdafiəçilərinin sırasında idi. Onların ərzaqla təminatını xocalılılar öz boyunlarına götürdülər.

1991-ci ilin sonunda Xocalı cəbhə bölgəsinin ən qorxulu nöqtəsi idi. O, 21 nəfər döyüşçü ilə Xocalı hava limanının rəisi Əlif Hacıyevin müdafiə batalyonu ilə çiyin-çiyinə Xocalının müdafiəsində dayanmışdı. Lakin onların təchizatı və iqtisadi təminatı yox dərəcəsində idi. Ona görə də Xocalı camaatına müraciət edildi. Ətrafla əlaqə kəsildiyindən Aqil Quliyevin ərzaqla təminatını xocalılılar öz boyunlarına götürdülər.

Vəziyyət get-gedə çətinləşirdi. Ermənilərin hücum qorxusu isə gündən-günə artırdı. Aqil Quliyev tez "Xocalı" taburunun komandiri Tofiq Hüseynovla görüşüb döyüş mövqeyini möhkəmlətməyə çalışdı. O hücum edib MDB-nin qoşun hissələrindən 3 BRDM, ərzaq dolu 2 UAZ maşın, 13 hərbçini girov götürdü. Əsgərləri tərk silah edib Ağdama göndərdilər. Bundan sonra MDB-nin qoşun hissəsi Xocalı milis şöbəsinə basqın etdi. Bir neçə nəfəri öldürüb rəis müavinini girov apardılar. O, dərhal hücum edib düşmənin BRDM-ni heyəti ilə birlikdə ələ keçirdi, milis şöbəsindəki dığaları da girov götürüb qərargaha göndərdi.

1992-ci il yanvarın 23-də Aqil Quliyev Hikmət Nəzərli ilə birlikdə Bakıya gəlib Xocalını xilas etmək üçün respublika rəhbərliyi ilə görüşmək istəyirdi. Bəzi rəhbərlər nəinki onlarla görüşmədilər, hətta onlara mane olurdular. Aqil Quliyev cəbhədə baş verən uğursuzluqların səbəblərindən danışaraq respublika prezidenti Ayaz Mütəllibovun göstərdiyi laqeyd və biganə münasibətə öz hiddətini bildirmişdi:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| *Əgər tezliklə əncam çəkilməsə, baş verə biləcək fəlakətin miqyasını sözlə ifadə etmək çətin olacaq* | "|

Şahin Musayevlə görüşən Quliyev 80 ədəd mərmi əldə edə bildi. O, Baba Nəzərlinin köməkliyi ilə DİN-dən 4 maşın silah-sursat əldə edir. Həmin sursatı Xocalıya Ağdamdan Xocalıya uçan sərnişin vertolyotu çatdırmalı idi. Xainlər tərəfindən ermənilərə çatdırılan məlumat həmin vertolyotun düşmənlər tərəfindən vurulması ilə nəticələndi.

1992-ci il fevralın əvvəllərində Aqil Quliyevin rəhbərliyi ilə 366-cı motoatıcı alayın altı BMP-si heyət üzvləri ilə birlikdə girov götürülür. Heyətin sırasında bir rus polkovniki də olur. Təcili girovların geri qaytarılması üçün rəhbərlikdən zəng edilir. Hədələrin və zənglərin ciddi şəkil alacağını düşünərək Quliyev rus polkovniki ilə dialoqa girir. 1 "BMP", 1 "Kristall" raket qurğusu, çoxlu hərbi sursat və 1 maşın ərzaq alır. Bundan sonra girovların geri qaytarılması haqqında yuxarıya məlumat çatdırır. Girovlar geri qaytarıldıqdan sonra ermənilər rus ordusu ilə birlikdə Xocalını mühasirəyə alırlar. Fevralın 18-də Aqil Quliyev qız-gəlinləri Xocalıdan çıxarmaq üçün 11 nəfər döyüşçüsünü götürüb, mühasirəni yarmaq üçün erməni postuna yaxınlaşır. Postda erməni quldurlarına göz açmağa imkan verməyib 21 nəfərini öldürürlər.

Otağa girəndə döyüşçü yoldaşı İlqar Musayevə güllə dəyir. Aqil Quliyev onu təhlükəsiz yerə aparmaq istəyir, lakin avtomatdan açılan atəş onun qıçlarına dəydi. İlqar həyatla vidalaşır, özünü yetirən Cabbar isə düşməni qətlə yetirir. Bu döyüşdə Cabbar və Hafiz də yaralandılar. Yaralı döyüşçülər əməliyyatı başa çatdırmadan geri döndülər. Yaralı döyüşçülər çox əzab-əziyyətlə onu öz postlarına çatdıra bildilər. Aqil Quliyevin təcili cərrahiyyə əməliyyatına ehtiyac vardı. Lakin həmin zaman, nə həkim çağırmaq, nə də Aqil Quliyevi hospitala çatdırmaq mümkün deyildi.

### Ölümü

1992-ci il fevralın 25-də, döyüş yoldaşları Quliyevi xərəyə qoyub Xocalı soyqırımından xilas etmək üçün çalışırdılar. Bütün Xocalı sakinləri şəhərin uzunmüddətli müdafiəsində onun misilsiz xidmətlərini yaxşı bilirdilər. Növbə ilə onu Kətik kəndinin yanına qədər gətirib çıxardılar. Lakin dağın döyüşündə erməni əsgərlərinin pusqusuna düşdülər. Aqil Quliyevi aparanlardan hamısı həlak oldu, bir güllə də Aqilə dəydi. Aqil Quliyevin meyitini beş gün sonra martın 2-də hadisə yerindən götürmək mümkün oldu.

1992-ci ildə Bakıda Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib.

### Şəxsi həyatı

Ailəli idi, bir qızı yadigar qalıb.

İrsi
----

Bakının Səbail rayonunda onun şərəfinə küçə adlandırılıb. Aqil Quliyevin Bakıda Nəsimi rayonunda yaşadığı binanın önündə xatirə lövhəsi vurulub.

### Ədəbiyyatda

Şəmsi Vəfadar "Aqil dünyası" poemasını ona həsr etmişdir. Şair Aqil Quliyevin yaralı ayaqlarının təsvirində təkcə bir bədən üzvünün şikəst halı deyil, həm də yaralanmış Xocalının, başı bəlalar çəkən Vətənin və onun vətənpərvər oğlunun ağrılarına qeyd edib:

Düşdü ayağımdan  

Yollarım mənim.  

Ana, yollarımı  

Göndərin mənə.  

Vətənin boynuna  

Sarılmaq üçün,  

Ana, qollarımı  

Göndərin mənə.

"Aqil dünyası", Şəmsi Vəfadar

### Filmoqrafiya

1. Vətən sağ olsun (film, 2011) — (tammetrajlı sənədli televiziya filmi)

Təltif və mükafatları
---------------------

Aqil Quliyev Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətlərinin icraçısı İsa Qəmbərin 7 iyun 1992-ci il tarixli 883 saylı fərmanı ilə ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür. 1999-cu ildə prezident Heydər Əliyev Milli qəhrəmanın layiq görüldüyü yüksək mükafatı onun atası Sahib Quliyevə təqdim etmişdi.

* 1992 — Azərbaycan Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57  "Vətənin qəhrəman oğlu..." www.sherg.az. www.sherg.az. 2018-03-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 iyun 2016.
2. ↑  "İşgəncəyə dözməkdənsə ölməyi arzulayırdım". www.anl.az. www.anl.az. 2018-03-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 iyun 2016.
3. ↑  "Soyqırıma yol açan xəyanətlər" (PDF). www.anl.az. www.anl.az. 2012-11-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 28 iyun 2016.
4. ↑  "Nəsimi rayonunda Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi anıldı". www.anl.az. www.anl.az. 2018-03-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 iyun 2016.
5. 1 2  "Qulaqları batıran sükut". www.anl.az. www.anl.az. 2022-03-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 iyun 2016.
6. ↑  "ŞƏMSİ VƏFADARIN QƏM DƏFTƏRİ". anl.az. anl.az. 2017-04-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 iyun 2016.
7. ↑  "Milli Qəhrəmanın ekran həyatı". anl.az. anl.az. 2011-11-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 iyun 2016.
8. ↑  "Qəhrəmanlar unudulmur". www.anl.az. www.anl.az. 2018-03-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 iyun 2016.

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭ Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları |
| --- |
| 1992 | Məhərrəm Seyidov • İlham Əliyev • Yuri Kovalyov • Mikayıl Cəbrayılov • Əlif Hacıyev • Səfəralı Məmmədov • Yusif Əliyev • Vüqar Hüseynov • Nofəl Quliyev • Mehdi Abbasov • Valeh Müslümov • Bu məqalə "Yaxşı" məqalə statusuna layiq görülüb Albert Aqarunov • Səfiyar Behbudov • Ramiz Qəmbərov • Aqil Quliyev • Yunis Əliyev • Riad Əhmədov • Naiq Yusifov • Yevgeni Karlov • Elgiz Kərimov • Fəxrəddin Musayev • Mərifət Nəsibov • Sərxan Ocaqverdiyev • Canpolad Rzayev • Mehman Sayadov • Pərviz Səmədov • Cəlil Səfərov • Fikrət Hacıyev • Fərhad Hümbətov • Tofiq Hüseynov • Şahlar Hüseynov • Firudin Şamoyev • Maşallah Abdullayev • ~~Rasim Əkbərov~~ • Kazımağa Kərimov • Şahin Tağıyev • Etibar Hacıyev • Məhəmməd Həsənov • Şikar Şikarov • Anatoli Davidoviç • Səyavuş Həsənov • Seymur Məmmədov • Əlabbas İsgəndərov • Eldar Tağızadə • Hikmət Nəzərli • Kərim Kərimov • Yavər Əliyev • Zakir Məcidov • Ruslan Polovinko • Cavanşir Rəhimov • Sergey Senyuşkin • ~~Surət Hüseynov~~ • Ənvər Fərəcov • Sahil Məmmədov • Elşad Hüseynov • Rizvan Teymurov • Pəhlivan Fərzəliyev • Şamoy Çobanov • Təbriz Xəlilbəyli • Şikar Aslanov • Natiq Əhmədov • Akif Əkbərov • Kazım Məmmədov • Elşad Yəhyayev • Nazim Quliyev • Şahlar Şükürov • Sərdar Səfərov • İnqilab İsmayılov • Namiq Allahverdiyev • Sadıq Hüseynov • Nizami Məmmədov • Hidayət Rüstəmov • Şakir Salahov • Malik Əsədov • Cəmil Niftəliyev • Fazil Mehdiyev • Faiq Ağayev • Faiq Rəfiyev • Arif Hüseynzadə • Vüqar Mürsəlov • İmamverdi Əliyev • Aytəkin Məmmədov • Tahir Həsənov • İlqar İsmayılov • Əli Məmmədov • Ənvər Arazov • Mətləb Quliyev • İqor Makeyev • Səxavət Məhərrəmov • Ruslan Muradov • Fəxrəddin Nəcəfov • Salatın Əsgərova • Alı Mustafayev • Bu məqalə "Yaxşı" məqalə statusuna layiq görülüb Çingiz Mustafayev • Əliyar Əliyev • Səfa Axundov • Əsəd Əsədov • Ərəstun Mahmudov • Hikmət Muradov • Viktor Seryogin • Fəxrəddin Şahbazov • Bəylər Ağayev • Aslan Atakişiyev • İxtiyar Qasımov • Ələkbər Əliyev • Rövşən Əliyev • Asif Məhərrəmov • Yunis Nəcəfov • Baxşeyiş Paşayev • Mirəsgər Seyidov |  |
| 1993 | Şövqiyar Abdullayev • Niyazi Aslanov • Tahir Bağırov • Muxtar Qasımov • Əsəd Əhmədov • Zakir Yusifov • Aqil Məmmədov • Kamil Nəsibov • Qasım Rzayev • Məzahir Rüstəmov • Bu məqalə "Yaxşı" məqalə statusuna layiq görülüb Allahverdi Bağırov • Yusif Mirzəyev • Vəzir Orucov • Vasili Əliyev • Oqtay Güləliyev • Kərəm Mirzəyev • Soltanağa Bayramov • Etibar Əliyev • Paşa Təhməzov • Gültəkin Əsgərova |
| 1994 | Etibar İsmayılov • İbrahim Məmmədov • Rafael Əsədov • Sergey Murtuzəliyev • Elbrus Allahverdiyev • Rəfael Həbibov • Eldar Məcidov • Namiq Abdullayev • Rövşən Hüseynov • Şirin Mirzəyev • Rasim İbrahimov • Rafiq Alıcanov • Elxan Zülfüqarov • Mirələkbər İbrahimov • Elşad Əhədov • Rafiq Nəsrəddinov • Bu məqalə "Yaxşı" məqalə statusuna layiq görülüb Koroğlu Rəhimov • Yelmar Edilov • Mübariz Əhmədov • Rövşən Əkbərov • Aqil Musayev • Natiq Məmmədov • Elnur Nuriyev • Nadir Əliyev • Vahid Quliyev • Eldar Məmmədov |
| 1995 | Vəzir Sədiyev • Elman Hüseynov • İsgəndər Aznaurov • Rövşən Abdullayev • İsrafil Şahverdiyev • Qorxmaz Eyvazov • Eldar Həsənov • Tabil Həsənov • Əfqan Hüseynov • Fəxrəddin Cəbrayılov • Fərhad Ağayev • Xanoğlan Məmmədov • Arif Qubadov • Samir Xasıyev • Roman Yusifov • Ehtiram Əliyev • Dilqəm Nağıyev • Nazim Babayev • Zabit Quliyev • İlham Həsənov • Elşən Hüseynov • Bəşir Kərimov • Şamil Ramazanov • Mirzə Quliyev • Eldar Ağayev • İntiqam Atakişiyev • Bəxtiyar Allahverdiyev • Fariz Qəhrəmanov • Zaur Sarıyev • Yalçın Nəsirov • Elşad Məmmədov • Famil İsgəndərov • Arif Qədiməliyev • Samir Zülfüqarov • Emin Quliyev • Novruz Qurbanov • Faiq Əmirov • Eldar Xəlilov • Yavər Şahbazov • Rəşad Mirabov • Fariz Mədətov • Əsgər Əliyev • Bəhruz Mənsurov • Əmiraslan Əliyev • Əjdər Babayev • Çingiz Babayev  • Ramazan Çirinqov  • Mədət Quliyev  • Nurəddin İbrahimov  • Faiq Cəfərov |
| 1997 | Mövsüm Məmmədov • Ələsgər Novruzov • Füzuli Rüstəmov • Araz Səlimov |
| 1999 | Mixail Slesaryov • Rövşən Rzayev |
| 2009 | Eltun İsgəndərov |
| 2010 | Bu məqalə "Seçilmiş" məqalə statusuna layiq görülüb Mübariz İbrahimov |
| 2016 | Bu məqalə "Yaxşı" məqalə statusuna layiq görülüb Şükür Həmidov • Murad Mirzəyev • Samid İmanov |
| 2017 | Çingiz Qurbanov |
| 2020 | Bu məqalə "Yaxşı" məqalə statusuna layiq görülüb Polad Həşimov • İlqar Mirzəyev • İbad Hüseynov |
| Bu məqalə "Yaxşı" məqalə statusuna layiq görülüb — bu işarə həmin məqalənin "Yaxşı" məqalə statusuna layiq görüldüyünü bildirir. |
| Bu məqalə "Seçilmiş" məqalə statusuna layiq görülüb — bu işarə həmin məqalənin "Seçilmiş" məqalə statusuna layiq görüldüyünü bildirir. |