recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **Àà latın hərfi** |
| --- |
|  |
| **Latın əlifbası** |
| A | B | C | D | E | F | G |
| H | I | J | K | L | M | N |
| O | P | Q | R | S | T | U |
| V | W | X | Y | Z |
| Əlavəvə digər variant işarələri |
| À | Á | Â | Ã | Ä | Å | Æ |
| Ā | Ă | Ȃ | Ą | Ȧ | Ả | Ɐ |
| Ɑ | Ɓ | Ƀ | Ç | Ć | Ĉ | Ċ |
| Č | Ȼ | Ƈ | Ð,ð | Ď,ď | Đ,đ | Ɗ |
| ᶑ | È | É | Ê | Ë | Ē | Ė |
| Ę | Ě | Ɇ | Ə | Ƒ | Ĝ | Ğ |
| Ġ | Ģ | Ǧ | Ǥ | Ɠ | Ƣ | Ĥ |
| Ħ | Ì | Í | Î | Ï | Ī | Į |
| İ,i | I,ı | Ĳ | Ĵ | Ɉ | Ķ | Ḱ |
| Ǩ | Ƙ | Ⱪ | Ĺ | Ļ | Ľ | Ŀ |
| Ł | Ɱ | Ñ | Ń | Ņ | Ň | N̈ |
| Ɲ | Ƞ | Ŋ | Ò | Ó | Ô | Õ |
| Ö | Ø | Ő | Œ | Ơ | Ᵽ | Ƥ |
| P̃ | Ɋ | ʠ | Ŕ | Ř | Ɍ | Ɽ |
| ß | ſ | Ś | Ŝ | Ş | Š | Þ |
| Ţ | Ť | Ŧ | Ⱦ | Ƭ | Ʈ | ẗ |
| Ù | Ú | Û | Ü | Ū | Ŭ | Ů |
| Ű | Ų | Ư | Ʉ | Ʋ | Ŵ | Ⱳ |
| Ẋ | Ý | Ŷ | Ÿ | Ɏ | Ƴ | Ź |
| Ẑ | Ẕ | Ż | Ž | Ƶ | Ȥ | Ⱬ |

**À (А-qravis)** — fransız, portuqal, vyetnam dillərində, pinyində və bəzi digər əlifbalarda istifadə olunan hərf. A hərfinin variantlarından biridir.

İstifadəsi
----------

İtalyan və katalan dillərində vurğulu *A* kimi işlənir. Bir sıra digər dillərdə omofonları fərqləndirmək üçün istifadə olunur. Məsələn, fransız dilində "à" — yönəlmə ədatıdır, "a" — sahiblik bildirən feil formasıdır; katalan dilində "mà" — "əl", "ma" — "mənim" əvəzliyidir.

Vyetnam latın əlifbasında və Pinyində alçalan səs tonunu bildirmək üçün istifadə olunur.

Kodla işarəsi
-------------

| Qrafem | HTML | Unicode | TeX |
| --- | --- | --- | --- |
| À
  | &Agrave;
  | U+00C0
  | `\grave A` |
| à
  | &agrave;
  | U+00E0
  | `\grave a` |

Həmçinin bax
------------

* Diakritik işarə
**Əməliyyat** — çoxluğun (arqumentlərin) bir və ya daha çox elementini başqa bir elementə (qiymətə) təyin edən bir Xəritəçəkmə. "Əməliyyat" termini ümumiyyətlə tədqiqat üçün maraq xüsusiyyətlərinə malik olan bir dəstin özünə aid bəzi uyğunlaşmalarına tətbiq olunan "operator" ifadəsindən fərqli olaraq hesab və ya məntiqi əməliyyatlara tətbiq olunur.

Tərif
-----

Əməliyyat {\displaystyle f} — tərif sahəsi bir neçə dəstin birbaşa hasili olan bir xəritəçəkmədir. Riyazi olaraq, əməliyyat {\displaystyle f\colon D\subseteq \underbrace {A\times A\times \cdots \times A} \_{n}\to B} ({\displaystyle B} və {\displaystyle A} eyni ola bilər).

Əlaqəli təriflər
----------------

İstinadlar
----------

1. ↑  Общая алгебра. Т.1 / О. В. Мельников, В. Н. Ремесленников, В.А. Романьков и др. Под общ. ред. Л. А. Скорнякова. М.: Наука. Гл. ред. физ.-мат. лит. 1990. - 592 с. -(Справ. мат. б-ка). ISBN 5-02-014426-6 (Т.1)
**Çaba Sogor** (12 may 1964) — Macarıstan azlığı təmsil edən Rumıniya siyasətçisidir. Hal-hazırda Sogor Avropa Xalq Partiyasının (EPP) adından Avropa Parlamentinin üzvüdür. O, həmçinin Rumıniyada Macarlar Demokratik İttifaqının üzvüdür.

Təhsil
------

O, 1983-cü ildən 1988-ci ilədək Cluj Universitetinin teologiya fakultəsində təhsil almışdır. Sogor həmçinin Sürix və Bazel universitetlərindən teologiya üzrə magistr dərəcəsi almışdır.

Macar və Rumın dilləri ilə yanaşı, o, Alman və İngilis dillərini mükəmməl bilir və Fransız dilini başa düşür.

Peşəkar karyera
---------------

O, 1990-cı ildən Rumıniya Macarları Demokrat İttifaqının üzvü kimi öz siyasi fəaliyyətini başlamışdır. 1995-ci ildən o, İttifaq Nümayəndələrinin üzvüdür. Bu partiyanın üzvü kimi o, Cluj Konqressinə ilk dəfə seçilmişdir. Sogor həmçinin 1988-ci ildən 1999-cu ilə qədər Rumıniyada Ciceu islahatlar kilsəsində pastor kimi xidmət göstərmişdir.
2000-ci ildən 2004-cü ilədək, o, Rumıniya Macarları Demokrat İttifaqı partiyasının Harghita ölkəsində senatoru seçilmişdir. Bu vəzifədə olaraq o, Təhsil, Elm və Gənclər Komitəsinin üzvü idi. Sogor 2004-cü ildən 2008-ci eyni partiyadan senator kimi yenidən seçildi. O, Rumıniya Macarları Demokrat İttifaqının Məclis Qrupunun katibi idi.

O, 2007-ci ilin 3 dekabr tarixində deputatlığından istefa edir və senator Vilmos Zsombori ilə əvəz edilir. 2007-ci ildə Rumıniya Macarları Demokrat İttifaqının Avropa Parlamentinin üzvü seçilib. Brüsseldə etdiyi məqsədləri haqqında jurnalistlərin sualına o, Macarıstan icma ümumi əhalinin ən azı 20% təşkil edən yerlərdə, Székely macar dilinin
muxtariyyəti üçün və ikinci dövlət dili statusunun alınması üçün təkan etməyini bildirmişdir.

Parlament Fəaliyyatı
--------------------

O, vətəndaş azadlıqları, Ədalət və Daxili İşlər üzrə LİBE Komitəsinin tam üzvü və Məşğulluq və Sosial Məsələlər üzrə EMPL Komitəsinin əvəz üzvüdür. Sogor, Cənub-Şərqi Asiya ölkələri ilə əlaqələr üzrə nümayəndə heyətinin və Cənub-Şərqi Asiya Dövlətləri Assosiasiyasının (ASEAN) tam üzvü,Yaponiya ilə əlaqələrin nümayəndə heyətinin əvəz üzvüdür.

Şəxsi həyat
-----------

Ailəlidir, dörd övladı var.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Sógor Csaba Rumıniya Macarlarının Demokrat Alyansı
* Arxivləşdirilib 2014-03-13 at the Wayback Machine Çaba Sogorun web səhifəsi
* Avropa Parlamentinin web səhifəsi
**Şon Danfi** (30 noyabr 1937, Dublin – 17 may 2011) — 1967 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində İrlandiyanı "Əgər mən seçsəydim" mahnısı ilə təmsil etmiş və 2-ci yeri qazanmaqla İrlandiyaya ilk uğurlu nəticəni gətirib.O,eyni zamanda Neşvildə oxuyan ilk irland idi.

Həyatı
------

30 noyabr 1937-ci ildə Dublin şəhərində anadan olub. Karyerasına 1960-cı illərdə Houdouners qrupunda başlayıb. Orada trubaçalan Örl Qrillə dostluq edib. 1966-cı ildə ilk albomunu-"Xəyallarımın möhtəşəm dünyası"nı çıxardır. Sonra "Şoubol"la davam edir. Bu albomlar onu Dublində çox populyar edir. O, 1967-ci ildə İrlandiya Avroviziyasına vəsiqə qazanır və Viyanada keçirilən Avroviziyada mahnısını oxuyub 2-ci yeri qazanır. Bununla da,dünyaya qapısı açılır. İrlandiyada hamı Danfidən danışır.Səsi İrlandiyadan İngiltərəyə yayılan Danfi çoxlu albomlar çıxardır. 1970-ci illərdə o, daha da ulduz kimi parlayır. İrlandiyanın ulduzlarından birinə çevrilir. Lakin, 1979-cu ildə "Roza" albomunu çıxardandan sonra durğunluq dönəminə başlayır. Lakin, konsertlər verməyə davam edir.

2007-ci ildə ürək tutması keçirir və xəstəxanaya yerləşdirilir. Ona oxumağı qadağan olunsa da,o,son səsinə qədər oxumağa davam edir. 2009-cu ildə "Şon Danfi 50 il"albomunu çıxardır.

Danfi son illərində tez-tez ürək tutması keçirir və xəstəxanaya yerləşdirilirdi. Ona ürək xəstəliyi diaqnozu qoyulmuşdu. İş Danfini rahat buraxarkən Danfi işini rahat buraxmır və ölümündən 1 gün əvvəl xeyriyyə konsertində çıxış edir. 2011-ci ilin 17 mayı o,sonuncu ürək tutmasını keçirir.Bu dəfə xilas ola bilmir.

Şon Danfi Lili Danfi ilə ailə həyatı qurmuşdu.Onun 4 övladı var idi.

Diskoqrafiya
------------

| İl | Ad |
| --- | --- |
| 1966 | Xəyallarımın möhtəşəm dünyası |
| 1966 | Şoubol |
| 1967 | 4033 |
| 1967 | Əgər mən seçsəydim |
| 1967 | Danışan Sevgi |
| 1968 | İki sevgi |
| 1968 | Polka |
| 1969 | Aptonun tənha meşələri |
| 1969 | Sahələr çiçəklərlə dolu olduqda |
| 1970 | Köhnə tüfəng |
| 1979 | Roza |

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
Muzeyşünaslıq, Muzeologiya və ya muzey elmi muzeylərin təşkili, muzeylərin kolleksiyalarındakı əsərlərin qorunması və sərgilənməsi ilə məşğul olan bir elm sahəsidir.

Muzeylərdə əsərlərin qorunması və nümayiş etdirilməsi üçün ağıl və elmi əsas götürmək məqsədi daşıyan ilk tədqiqatlar XVII əsrin sonlarında Fransada, Angiviller qraflığının rəhbərliyi altında başlamışdır. Luvrdakı Böyük Qalereyada yer alan kral kolleksiyasının əsərlərinin xalqa təqdim edilməsi istənilirdi. İnqilabdan sonrakı mühit muzeyşünaslıq ilə bağlı tədqiqatlara müsbət təsir göstərdi. Bu işlər İmperiya dövründə inkişaf etdi və sonra Avropaya yayıldı. Napeleon Muzeyinin direktoru Vivant Denon bu işləri birləşdirərək koordinasiyanı təmin etmişdir. XIX əsrin ikinci yarısında muzeologiyaya dair ən əhatəli tədqiqatlar Almaniyada aparılmışdır. Berlin Muzeylərinin direktoru olan və 1903-cü ildə Kaiser Friedrich Muzeyini yaradan Wilhelm von Bode tədqiqatları daha da sürətləndirmişdir. XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində Amerikada yeni muzeylərin inşası nəticəsində aparılan tədqiqatlar müəyyən bir texniki sistemə söykənirdi. Muzeologiya üzrə tədqiqat və metodlardakı birlik Birinci Dünya müharibəsindən sonra yaradılan Beynəlxalq Muzeylər Departamenti tərəfindən həyata keçirilmişdir. Bu agentlik Millətlər Cəmiyyətindən doğan İntellektual Əməkdaşlıq İnstitutunun nəzdində fəaliyyət göstərirdi və Fransız dilində *Mouseion* adlı xüsusi bir jurnal da nəşr etdirirdi. İkinci Dünya müharibəsindən sonra, muzeylərdə olan peşəkar insanları bir araya gətirən Beynəlxalq Muzeylər Şurası (ICOM) adlı bir şura yaradılmışdır. UNESCO tərəfindən də tanınan bu şura ilk iclasını Parisdə həyata keçirmişdir. Dərnəyin apardığı işlər nəticəsində Mouseion jurnalının davamı olan Museum jurnalı nəşr olunur.
**Əyyub Avdın oğlu Əyyubov** (20 mart 1956, İlxıçılar, Ağdam rayonu) — İqtisad elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Əyyub Əyyubov 1956-cı ildə, Ağdam rayonunun İlxıcı kəndində anadan olub.

Əmək fəaliyyətinə doğma İlxıcı kəndində, H. Hacıyev adına sovxozda fəhləlikdən başlayıb.

Ukraynada Yol Avtomobil Institutunda "Nəqliyyatın İqtisadiyyatı və İdarəedilməsi "ixtisası üzrə ali təhsil alıb.

Aspirantura və Doktoranturanı Ukraynada bitirib. İqtisad elmlər doktoru elmi dərəcəsi və professor elmi adı alıb.

Ukraynada Ümumittifaq İdarəetmə İnstitutunda müəllim, Beynəlxalq İdarəetmə Biznes və Hüquq İnstitutunda prorektor vəzifəsində işləyib.

1993-cü ildən 2001-ci ilədək San-Marino Beynəlxalq Elmlər Akademiyası Elmlər Mərkəzinin Azərbaycan filialının rektoru vəzifəsində çalışıb. Mingəçevir şəhər Ziyalılar Cəmiyyətinin sədri, Azərbaycan Müəllimləri Assambleyasının prezidentidir .

Respublika "Bilik"cəmiyyətinin təsis etdiyi Y. Məmmədəliyev adına mükafata layiq görülüb.

1998-ci ildən Rusiya Federasiyası Sahibkarlıq Akademiyası, Beynəlxalq enerji, İnformasiya Elmlər və Beynəlxalq Müstəqil Ekspertlər Akademiyalarının həqiqi üzvü seçilib.

H. Z. Tağıyev adına mükafata layiq görülüb. Azərbaycan Respublikası "Nizami adına Qayğı Cəmiyyəti "tərəfindən xeyriyyə işlərində geniş fəaliyyətinə görə diplomla təltif olunub.

Yap- Mingəçevir şəhər təşkilatının 38 saylı ərazi təşkilatının sədridir.

2003-cü il aprel ayının 13-də Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə "Bakı Bədən Tərbiyəsi və Turizm Kollecinin "Mingəçevir şöbəsi yaradılmış və şöbənin müdiri vəzifəsinə təyin edilmişdir. 2006-cı ilə qədər şöbənin fəaliyyəti davam etdirilmiş, 2006-cı ildə "Bakı Bədən Tərbiyəsi və Turizm Kolleci Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə fəaliyyətini dayandıraraq ləğv edilmiş və müstəqil Mingəçevir Turizm Kolleci yardılmış və professor Əyyubov Əyyub Kollecin direktoru vəzifəsinə təyin edilmişdir.

2008-ci ildən başlayaraq hal-hazıra kimi Brithi Council layihəsi əsasında Şotlandiyanın Edinburq şəhərində yerləşən Stevenson Kolleci ilə əməkdaşlıq edir.

2009-cu ildə Avropa Təbiəti Elmləri Akademiyasının həqiqi üzvü seçilib. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının "Avropa" Şərəf ordeninə layiq görülüb. Türk Dünyası araşdırmaları Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü seçilib, həmin Akademiyanın təsis etdiyi "qızıl ulduz" medalına layiq görülüb.

20 kitabın, 200-dən çox elmi məqalənin müəllifidir. Professorun axırıncı kitabı "Müqəddəs Məşhəd Yollarında" kitabıdır. Bu kitab professor Əyyub Əyyubovun sayca iyirminci, məzmun və mahiyyətcə isə "Əxlaq söhbətləri" ndən sonra birinci kitabıdır. Müəllifin qələmə aldığı bu mövzu ədəbi-bədii tarixi publisistik bir əsər olmaqla həm ensklopedik, həm də dini əxlaqi xarakter daşıyır.

Aliləlidir. 4 övladı var.

Mənbə
-----

* Arxivləşdirilib 2012-05-17 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------
**Əzabkeşlər meşəsi** (Yaar Hakdoşim) — Qüdsdən 20 km məsafədə yerləşən insanlar tərəfindən salınmış meşə. Meşə Yəhudi Milli Fondu tərəfindən yaradılıb.

Tarixi
------

Xatirə meşəsinin salınması üçün 6 milyon ağac əkilib. Əkilmiş 6 milyon ağac Holokost qurbanlarını simvolizə edir. Meşənin əsası İsrail dövləti qurulmamışdan qabaq 1947-ci ildə qoyulub.

Meşənin mərkəzindəki çəmənlikdə 1971-ci ildə müəllifi Natan Rapoport olan "Odlu kitabə" abidəsi qoyulub. Abidə 2 kitabədən ibarətdir. Burada Tövratda yazılan hadisələr, yəhudi diasporasının tarixi, Holokost, İsrail dövlətinin yaradılması və Altı günlük müharibə ilə bağlı səhnələr təsvir olunub. Meşənin bir hissəsində Anna Frank memorialı yerləşir. Bu memorial isə təxminən 2000 м2 ərazini əhatə edir. Abidə Anna Frankın gizləndiyi otağı simvolizə etmək üçün paslı dəmirdən düzəldilib.

1994-cü ildə isə burada 1000 ağac əkilərək Katın meşəciyi salınıb. Bu meşəcik isə 1940-cı ildə Katında, Mednoe və Xarkovda güllələnmiş yəhudi əsilli Polşa zabitlərinin xatirəsinə həsr olunub. Əzabkeşlər meşəsi israillilərin əsas istirahət məkanlarından biridir.

Şəkillər
--------

* 1 may 1954-cü il1 may 1954-cü il
* Meşənin girişiMeşənin girişi
* Odlu kitabə abidəsiOdlu kitabə abidəsi
* 
* 
* Anna Franka əsr olunmuş abidə Anna Franka əsr olunmuş abidə

Həmçinin bax
------------

* Holokost
* Faşizm qurbanlarına abidə
* Dunay sahilindəki ayaqqabılar

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Martyrs' Forest - Remembering with 6 Million Trees" (*ing.* ). kkl-jnf.org. 2020-02-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 fevral 2020.

Xarici keçidlər
---------------

* Odlu kitabə abidəsi
* İsrail Əzabkeşlər meşəsi
* 1954-cü il Əzabkeşlər meşəsi
**Məmmədov Elman Hüseynəli oğlu** (1942, Leninkənd, Laçın rayonu – 27 fevral 1985, Bakı) — alim, fizika-riyaziyyat elmlər namizədi

Həyatı
------

1942-ci ildə Laçın rayonunun Qarakeçdi kəndində anadan olmuşdur.

1962–1967-ci illərdədə S. M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Fizika fakültəsində təhsil almış, ali məktəbi Fərqlənmə diplomu ilə bitirdikdən sonra Universitetin Elmi Şurasının qərarı ilə aspiranturada saxlanılmışdır.

T. Şevçenko adına Kiyev Dövlət Universitetinin fizika üzrə aspiranturasında təhsilini davam etdirmiş, fizika elminin müasir problemlərindən biri olan "Plazmanın Nəzəri Problemləri" mövzusunda elmi işlə məşğul olmuşdur

1971-ci ildə aspiranturanı vaxtından əvvəl bitirmiş və həmin ildə "Məhdud Plazma-Elektron Seli Sistemi Dayanıqsızlığının Tədqiqi" mövzusunda elmi iş müdafiə edərək fizika-riyaziyyat elmlər namizədi adı almışdır.

1969–1970-ci illərdə Xarkov Hərbi Radiotexnika Akademiyasında Xüsusi hərbi xidmətdə olmuşdur.

1971-ci ildə xüsusi təyinatla Azərbaycan Dövlət Universitetində elektronika kafedrasına müəllim təyin olunmuş, sonrakı illərdə "Atom və Molekulaların Kvant Mexanikası" kafedrasının assistenti, 1976-cı ildə baş müəllimi, dosenti olmuşdur.

1976–1977-ci illərdə Almaniya Federativ Respublikasında RDUR Universitetində, Plazma Nəzəriyyəsi inistitunda işləmiş, orada işlədiyi vaxt, Almaniya, İngiltərə, Çexoslovakiya və ABŞ alimləri ilə iş birliyi quraraq dörd elmi əsərin müəlifi olmuşdur.

Muğan Məmmədov 33 elmi əsərin və "Plazma Fizikası va Onun Tətbiqi prespektivləri" adlı kitabın müəllifidir. O, Azərbaycanda plazma fizikası ilə məşğul olan ilk alimlərdən biridir.

27 fevral 1985-ci ildə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Alim ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Dominik Kuper (2 iyun 1978, Qriniç[d], Böyük London) İngilis aktyorudur. Londonun Qrinviç şəhərində anadan olub. Bir çox filmlərdə, radioda və teatrda rol alıb. Tarixi oğlanlarda (The History Boys) Dakin obrazını canlandırmışdır. Dracula: Inception filmində, Fateh Məhəmmədi, Mamma Mia! filmində Sky rolunu oynamışdır. 2011-ci il istehsalı olan Şeytanın əkizi filmində Udey Hüseyni oynamışdır. 2012-ci ildə çəkilən Vampire Hunter: Abraham Lincoln (Vampir ovçusu: Abraham Lincoln) filmində Henry rolunu oynamışdır.

The Devil's Double (Şeytan Cütlüyü və ya Şeytanın əkizi) filmində iki obrazı canlandırdığı üçün böyük təriflər almışdır. O, həmçinin Captain America: The First Avenger (Kapitan Amerika: İlk Qisasçı) və Agent Carter filmlərində Howard Stark rolunu oynamışdır.

İlk mövsümü başa çatan The Preacher (Təbliğatçı) serialında baş rolu oynayır. Jesse Custer rolunu oynayır. Serialın ikinci mövsümü 2017-ci ildə nümayiş olunacaq.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Dominic Cooper // Internet Broadway Database (ing.). 2000.
2. 1 2  Dominic Cooper // filmportal.de. 2005.
3. ↑  .
4. ↑  Who trained at LAMDA?. London Musiqi və Dramatik İncəsənət Akademiyası.
Jan Nuvelin "Nouvel 100" binası
**On Birinci prospekt** (*ing.* Eleventh Avenue) — Nyu-York şəhərinin Manhetten borosunun ən qərb hissəsində, Hudzon çayı yaxınlığında yerləşən şimal-cənub avtomobil yolu. On birinci prospekt, Qansevoort küçəsi, Qrinviç Vilic və Vest Villic məhəllələri ilə qonşuluqda yerləşən Mitpekinq rayonunda başlayır; On Birinci prospekt, Onuncu prospekt və Vest küçəsinin kəsişdiyi yerdə. 22-ci küçə ilə Qansevoort küçəsi arasındakı Vestsayd şossesinin bir hissəsi hesab olunur.

59-cu və 107-ci küçələr arasında prospekt **Vest End prospekti** kimi tanınır. Vest End prospekti və On birinci prospekt eyni yolun bir hissəsi hesab olunurlar.

İctimai nəqliyyat
-----------------

On birinci prospekt, 2015-ci ilin sentyabr ayından bəri 34-cü küçənin altındaki stansiyada tikilən və 7-ci metro genişləndirilməsinin hissəsi olaraq qurulan Nyu-York metropoliteninin 7 və <7> qatarları tərəfindən xidmət göstərilir.

M12 marşrutu 2014-cü ilin sentyabr ayından bu prospektdə işləyir; avtobus marşrutu planları 2014-cü ilin əvvəlində tərtib edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Hughes, C.J.* "West End Avenue: Prospects of a Singular Thoroughfare". The New York Times. September 10, 2013. September 14, 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 29, 2014.
2. ↑  "Subway Map" (PDF). Metropolitan Transportation Authority. 25 iyun, 2017. İstifadə tarixi: 1 iyul, 2017.
3. ↑  *Rivoli, Dan.* "MTA adds bus service around city". AM NY. September 2, 2014. January 29, 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: September 13, 2014.
4. ↑  *Matz, Matthew.* "MTA's Far West Side Bus Route Redrawn as Locals Call for More Buses – Hell's Kitchen & Clinton". DNAinfo.com. 2014-02-10. 2014-03-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-06-06.
5. ↑  "MTA – Public Hearings". April 30, 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-06-06.
**Zəyəm** və ya **Bazari** (*gürcü*ː ბაზარი) - Zaqafqaziyada, Şərqi Gürcüstanın Kaxeti krallığının tərkibində olan keçmiş bir şəhər. Ticarət və sənətkarlıq mərkəzi kimi çiçəklənmə dövrü XV - XVII əsrlərə təsadüf edir. 1550-ci illərdə Səfəvi dövlətinin Qarabağ bəylərbəyliyinə birləşdirildi. Bu çox gümanki 1555-ci ildə imzalanan Amasya müqaviləsinin şərtlərinə görə baş verib. 
1615-ci ildə Səfəvilərin bu bölgədəki hərbi əməliyyatları nəticəsində şəhərin taleyi dəyişdi. 1720-ci illərdə şəhər kiçik bir kəndə çevrildi. Zəyəm Azərbaycanın indiki Zaqatala bölgəsi ərazisində yerləşirdi, lakin şəhərin bu yerdə olmasına dair heç bir dəlil qorunub saxlanmamışdır. Zəyəm toponimi yalnız gürcü olmayan mənbələrdə tapılır; Gürcülər bunu "bazar" kimi tərcümə edirlər.

Etimologiyası və yerləşməsi
---------------------------

Gürcü mənbələrində bu şəhər Bazari ("bazar"), fars müəllifləri isə Zagam, Zagham və ya Zakam, Avropa müəllifləri - Zagem, Zagen, Zagain, Zegarn və Seggen adlandırdılar.

Tarixi
------

*Şah Abbasın sikkəsi (Abbas I) (1588–1629)**Şah Səfinin sikkəsi (1629-1642)*
Bazari şəhəri ilk dəfə 1392-ci ildə gürcü mənbələrində qeyd edilmişdir. Gremi (Kaxeti) şəhərindən qonşu Şirvan ölkəsinə gedən yolda yerləşməsi və əsas regional ticarət yollarına yaxın olması, həmçinin Kaxetini idarə edən Baqratidlərin qazandığı nisbi sülh və sabitlik səbəbiylə Bazari və ya Zəyəm şəhəri mühüm regional ticarət və sənətkarlıq mərkəzinə çevrildi. Burada gürcü, yəhudi, erməni və müsəlman icması yaşayırdı.

XVI əsrdə Kaxetinin iqtisadi mərkəzi və kral iqamətgahının yerləşdiyi məntəqəyə çevrildi. Çox vaxt, o dövrün fars və türk mənbələrində "Zəyəm hökmdarı" Kaxetiya kralının sinonimi kimi işlənirdi. 1550-ci illərdə Səfəvi komandiri Üveys bəy Pazukinin oğlu Qalış Bəy şəhəri ələ keçirdi və onu 9 il idarə etdi.
İqtisadi mərkəz kimi Zəyəmin şöhrəti, Səfəvi şahları adından gümüş sikkələr (abbasılar) çıxarıb və 1967-ci ildə Gürcüstanın şimal-şərqində Birkiyanidə iki belə sikkə tapılmışdır. Ümumilikdə, Cənubi Qafqazda Zəyəmdə, müsəlman təqviminə görə 963 (1555/1556), 1056 (1646/1647) və ya 1066 (1655/1656) illərə aid 80-ə yaxın sikkə tapılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *გვასალია ჯ.* ქსე, ტ. 2, გვ. 143, თბ. 1977
**Bioindikasiya** — biotanın bu və ya digər yaşayanlarının təbii proseslərə aktiv surətdə (eksperimental) təsir etməyərək onlara müşahidə edilməklə mühitin vəziyyətinin keyfiyyətinin qiymətləndirilməsindən ibarətdir.

Buraya bioindikatorlar kimi müxtəlif səviyyədə təşkil olunmuş biosistemləri misal göstərmək olar. Mühitin keyfiyyətinin qiymətləndirilməsi bioindikator əlamətlərinə görə yerinə yetirilir. Bu müşahidə edilən biosistemlərin elə xarakteristikaları üzrə aparılır ki, onlar daha tam və dəqiq surətdə onların salamatlığını əks etdirsin. Monitorinq tədqiqatlarının əsasını eksperiment deyil, müşahidə təşkil etdiyindən, bioloji monitorinqin əsas metodologiyasını bioindikasiya təşkil edir. Buna baxmayaraq, həmçinin çöl və laboratoriya şəraitində biotestdən keçirilmənin bəzi metodlarından da, mühitin keyfiyyətinin qiymətləndirilməsi və onun antropogen dəyişikliklərin aşkar edilməsindən ötrü istifadə edilir.

Bioindikator nümunələri
-----------------------

Effektiv toplayıcı bioindikator nümunələri kimi su xərçəngəbənzər xitin zirehləri və həşaratların sürfələri, molyusklar və onların çanaqları (sonuncular uzun müddət qala bilirlər və molyuskların məhvindən sonra belə indikasiya kimi istifadə edilə bilər), mamır, bəzi quş və məməli heyvanların orqanlarını (beyin, böyrəklər, dalaq, qara ciyər və s.) göstərmək olar.

Akkumilyasiya indikasiyası haqqında ümumi məlumat
-------------------------------------------------

Belə ki, qeydedici və toplanan və ya akkumulyasiya bioindikatorları fərqləndirilir. Yuxarıda nəzərdən keçirilən qeydedici bioindikasiya göstəriciləri biotaya mühit amillərinin ümumi təsir səviyyəsi barəsində mühakimə yürütməyə imkan verir. Akkumulyasiya üzrə bioindikasiya amillərin (kimyəvi) özlərini keyfiyyətcə qiymətləndirməyə imkan verir, bunun üçün orqanizmlərin toxumlarında, müəyyən orqanlarda və bədənin hissələrində çirkləndirici maddələrin toplanması xüsusiyyətindən istifadə edilir. Bir sıra polyutantların orqanizmdən yavaşca çıxarılan konsentrasiyası (məsələn, metallar, bəzi xlor üzvi birləşmələr və s.) ətraf mühitdəkindən bir neçə tərtib yüksək ola bilər.

Xarici keçidlər
---------------

* Bioindikator

Həmçinin bax
------------

* Molyuskalar
* Mamır
* Akkumilyasiya

İstinadlar
----------

1. ↑  Şahin Əhmədov, Şəkər Məmmədova, Ekoloji monitorinq. Bakı: 2012
**Vaqif** — Bəstəkar Ramiz Mustafayevin Səməd Vurğunun eyniadlı dramı əsasında yazdığı opera. Librettonun müəllifi Firudin Mehdiyevdir. 1960-cı ilin 23 iyununda «Vaqif» operasının Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet teatrında ilk tamaşası oldu. Bəstəkar müxtəlif dövrlərdə operanı bir neçə dəfə redaktə edərək onu daha da təkmilləşdirmişdir. Bu səhnə əsəri iki il sonra Moskvada bəstəkarların Ümumittifaq müsabiqəsində laureat adına layıq görüldü.

Tarixçə
-------

Bəstəkarın etiraf etdiyi kimi, Səməd Vurğun poeziyası və dram əsərləri onu həmişə cəlb etmişdir. O, hətta «Vaqif» dramında ***Əlibəy*** rolunun ifaçısı da olmuşdur. Bu barədə söz düşəndə R. Mustafayev belə deyirdi: 

*«Bir tamaşada görkəmli aktyorumuz Ismayıl Dağıstanlı nə üçünsə də gəlmədiyindən rejissor Əlibəy rolunda çıxış etməyi mənə tapşırdı. Əvvəl mən bu rolda oynamağa tərəddüd etdim. Doğrusu, bu mürəkkəb obrazın öhdəsindən gələcəyimə inanmırdım. Lakin recissor və mənim həmkarlarım məni ruhlandırıb həvəsə gətirdilər. Razılaşdım … «Vaqif» dramı ilə mən ilk dəfə belə qaynayıb qarışdım. Elə o vaxtlar fikirləşdim ki, bu əsəri operaya çevirmək gözəl olar».*
Bəli, bəstəkarın arzuları gerçəkləndi. 1960-cı ilin 23 iyununda «Vaqif» operasının Azərbaycan Dövlət Akademik opera və balet teatrında ilk tamaşası oldu. Bu səhnə əsəri iki il sonra Moskvada bəstəkarların Ümumittifaq müsabiqəsində laureat adına layıq görüldü.
Librettonun müəllifi, respublikanın əməkdar artisti, müğənni Firudin Mehdiyev öz yaradıcılıq işi haqqında deyirdi: 

*«Mən libretto üzərində işlərkən çalışmışam ki, «Vaqif» dramında olan ana xəttdən kənara çıxmayım, istər şəxsi həyatında, istərsə də xalqın səadəti üçün apardığı mübarizə səhnələrində Vaqif obrazının dolğunluğunu saxlayım. Illərdən bəri səhnəmizdən düşməyən «Vaqif» operası özünün bal kimi musiqi rüşeymlərini xalqımın qəlbinə atmış və onu ovsunlamışdır.»*
F. Mehdiyev «Vaqif»də ***şah Qacar***ın obrazını uzun illər yaratmışdır.
Görkəmli müğənni Lütfiyar İmanov «Vaqif» operasında əsas obraz olan Vaqifin rolunu oynayıb. O, bu obrazı belə səciyyələndirirdi: 

*«Vaqif» operasında sevimli şairimizin obrazı üzərində işləmək mənə nəsib oldu. O vaxtdan artıq 40 il keçir. Bu müddət ərzində mən bu obrazı hərtərəfli mənimsəmiş, onun üzərində necə deyərlər, «zərgərlik işi» aparmışam. Və hər dəfə «Vaqif» operasında çıxış etmək mənə xoş tə’sir bağışlayır».*
Bu əsər bir neçə dəfə redaktə olunmuş və 40 ildir ki, səhnəmizdən düşmür. Bu yaxınlarda bəstəkarın yubileyi ilə əlaqədar «Vaqif» yeni redaksiya da tamaşaya hazırlanıb.

Məzmun
------

Mənbə
-----

* Bəstəkar-alim Ramiz Zöhrabov - Ramiz Mustafayev haqqında

Xarici keçidlər
---------------

* **"Vaqif" operasını İZLƏ**
* Lütfiyar İmanovun ifasında "Vaqif" operasından Vaqifin ariyası
* "Vaqif" operası yeni quruluşda ... - Fotolar + Video
* "Vaqif" operası yeni quruluşda təqdim olunub

Həmçinin bax
------------

* Polad (opera)
* Xan və əkinçi (opera)
* Şirin (opera)
* Vaqif (dram)
On doqquzuncu simfoniya **E-flat majorda** K. 132 1772-ci ilin iyulunda Volfqanq Amadey Motsartın bəstələdiyi simfoniyadır.

Quruluşu
--------

Simfoniya iki qoboy, dörd buynuz (bunlardan ikisi misilsiz E-düz alto ilə yazılmışdır) və stringsdə ifa edilməsi üçün nəzərdə tutulub. 

\relative c' { \set Staff.midiInstrument = #"string ensemble 1"
  \tempo "Allegro" \set Score.tempoHideNote = ##t \tempo 4 = 150
  \key es \major
  es4.\f\trill d16 es g4 es |
  bes2 r4 as'8.(\p g16) |
  g8-. r es'8.( d16) d8-. r c8.( bes16) |
  bes4.( c8) bes4-. as-. |
  g2
}
Audio playback is not supported in your browser. You can download the audio file.
Əsərdə dörd hərəkət var : 

1. Allegro, 4 </br> 4
2. Andante, 3 </br> 3
3. Menyu - Trio, 3 </br> 3
4. Allegro, 2 </br> 2

Birinci hərəkət Motsartın daha sonra eyni açarda iyirmi ikinci fortepiano konsertinin əvvəlində istifadə edəcəyi bir motivlə açılır. Ekspozisiya qısadır və təkrar yoxdur. İnkişaf yeni materiala yönəlmişdir. 

Burd alternativ yavaş hərəkət də var - qeyd olunan *Andantino grazioso*. Birinci, ikinci və dördüncü hərəkətlərdə temp işarələri Leopold Motsart tərəfindən yazılmışdır. 

Final, yeddi hissədən ibarət fransız rondosudur (ABACADA). Rondonun hər bir hissəsi son A istisna olmaqla təkrarlanır.

Xarici keçidlər
---------------

* Symphony No.19 in E-flat major, K.132 (Mozart, Wolfgang Amadeus) στο IMSLP.org
* Η παρτιτούρα της 19η Συμφωνίας στο DME.at

İstinadlar
----------

1. ↑  Brown, A. Peter, *The Symphonic Repertoire* (Volume 2). Indiana University Press (ISBN 0-253-33487-X), p. 367 (2002).

| ⛭Volfqanq Amadey Motsartın simfoniyaları |
| --- |
| 
№ 1
№ 2
№ 3
№ 4
№ 5
№ 6
№ 7
№ 8
№ 9
№ 10
№ 11
№ 12
№ 13
№ 14
№ 15
№ 16
№ 17
№ 18
№ 19
№ 20
№ 21
№ 22
№ 23
№ 24
№ 25
№ 26
№ 27
№ 28
№ 29
№ 30
№ 31
№ 32
№ 33
№ 34
№ 35
№ 36
№ 37
№ 38
№ 39
№ 40
№ 41
 |
**Ofşor bank** – depozitorlarının daimi yaşayış ölkənsindən kənarda yerləşən bankdır.

**Ofşor bankçılıq** – reallaşdırılan bank əməliyyatlarından və ya əldə edilən mənfəətdən vergi alınmayan və ya çox az vergi alınan yerlərdə həyata keçirilən bankçılıqdır. Ofşor banklarda açılan depozit hesabları ofşor hesablar adlanır.

Bankın hesab sahiblərinin əksəriyyətini qeyri-rezidentlər təşkil edir. Bu hesablar xarici ölkələrdə, xüsusən də, "Vergi cənnəti" adlanan ölkələ açılır və ofşor hesablar adlanır.

**"Vergi cənnəti ölkələri"** - vergi dərəcəsi aşağı olan və ya tamamilə vergidən azad olan ölkələrdir.

Adətən, individual şəxslər və şirkətlər vergi dərəcəsi aşağı olan ofşor hesablara sahib olmağa çalışırlar. Çünki, bu hesabın bir sıra üstünlükləri var:

* Gizliliyin təmin olunması;
* Aşağı vergi dərəcəsi və ya tamamilə verginin olmaması;
* Depozitlərə asan çıxış;
* Yerli, siyasi və maliyyə risklərindən müdafiə.

Baxmayaraq ki, hazırda ofşor ərazilər həm də ada dövlətlərinfə yerləşir, "Offshore" termini ilk olaraq bu tip ərazilərin dənizə çıxışı olmayan ölkələrdə yerləşməsi idi. Bu cür ölkələrə Lüksemburq, İsveçrə, Andorra daxildir.

Ofşor bankçılığı, adətən, kölgə iqtisadiyyatı, mütəşəkkil cinayət, vergi yayınmaları, çirkli pulların yuyulması və s. qanunsuz fəaliyyətlərlə bağlı olur. Qanuni olaraq, ofşor bankçılığı faizə görə gəlir vergisinin tutulmasına icazə vermir.

Mənbə:
------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-16.
**Spartak Seyranoviç Məlikyan** (*erm.* Սպարտակ Մելիքյան; 2 yanvar 1968, Çovdar, Daşkəsən rayonu) — Ermənistan Milli Məclisinin deputatı.

Həyatı
------

Spartak Seyranoviç Məlikyan 2-ci illərdə yanvar 1968-ci ildə, Azərbaycan SSR-nin Daşkəsən rayonunun Çovdar kəndində anadan olmuşdur. Məlikyan 1986–1988-ci illərdə SSRİ Silahlı Qüvvələrində xidmət etmişdir. O, 1991–1996-cı illərdə Primorski Dövlət Kənd Təsərrüfatı Akademiyasında baytar mühəndisi kimi təhsil almışdır. Məlikyan 1992–1997-ci illərdə həmin Akademiyanın İqtisadiyyat fakültəsində iqtisadçı olaraq təhsil almış, iqtisad elmləri namizədi olmuşdur. Bundan sonra o, 2003-2006-cı illərdə Moskva Ən Yeni Hüquq İnstitutunda hüquqşünas kimi təhsil almışdır. Məlikyan 1992–1994-cü illərdə "Ararat" özəl müəssisəsində baş mühasib işləmişdir. O, 1994–1995-ci illərdə "Spartak" MMC-nin (Ussuriysk) baş direktoru olmuşdur. Bundan sonra Məlikyan 1995–1996-cı illərdə "Antares" ASC-nin baş direktoru (Ussuriysk) kimi çalışmışdır. O, 1996–1998-ci illərdə Primorski Xeyriyyə Ərzaq Fondunun Ussuriysk filialının rəhbəri olmuşdur. Məlikyan 1998-2002-ci illərdə "Usuriysk GUM" ASC-yə rəhbərlik etmişdir. O, 2002-2003-cü illərdə "Zoocomplex" MMC-nin Direktorlar Şurasının sədri vəzifəsində olmuşdur. 2003-2007-ci illərdə şəxsi bizneslə məşğul olub. 2007-ci il 12-ci illərdə may Ermənistan Milli Məclisinin deputatı seçilmişdir. Ermənistan Respublikaçı Partiyasından olan Məlikyan İnsan Hüquqlarının Müdafiəsi və İctimaiyyətlə Əlaqələr Daimi Komissiyasının üzvü olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Биография Arxivləşdirilib 2022-05-22 at the Wayback Machine (erm.)
"Sixteen Tons" mahnısı Tennessi Erni Fordun ifasında ABŞ-də bir nömrəli hitə çevrilmişdi
**Sixteen Tons** (*azərb.* On altı ton‎) — kömürçü-şaxtaçıların ağır əməyindən və kasıblığından bəhs edən populyar mahnı. İlk dəfə 1946-cı ildə amerikalı kantri müğənnisi Merl Trevis tərəfindən yazılmış və növbəti il onun "Folk Songs of the Hills" albomuna daxil edilmişdir. 1955-ci ildə Tennessi Erni Fordun "You Don’t Have to Be a Baby to Cry" albomuna daxil olan ifa ABŞ-də Billboard çartlarında birinci yerə yüksəldi və 10 həftə boyunca yerini qorudu. Eyni zamanda Böyük Britaniyada Frenki Leynin ifasındakı versiya populyar idi.

Sonrakı dövrlərdə mahnı çoxsaylı ifalarla yadda qalmış və mahnı yazılmış 20 milyon nüsxə val satılmışdır.

Kaver versiyalar
----------------

Ən məşhur kaver versiyaları sırasında 1957-ci ildə "The Platters" qrupunun, 1966-cı ildə Stivi Uanderin, 1967-ci ildə Tom Consun, 1987-ci ildə Conni Keşin, 2012-ci ildə LeAnn Raymsın və 2013-cü ildə Robbi Uilyamsın ifalarını qeyd etmək olar.

Xarici keçidlər
---------------

* Mahnının sözləri
* Merle Travis — Sixteen Tons — YouTube
* Ernie "Tennessee" Ford — Sixteen Tons — YouTube
* The Platters — Sixteen Tons — YouTube
**Omura Sumitada** (大村 純忠?, 1533, Naqasaki prefekturası – 23 iyun 1587) – Yaponiya tarixində xristianlığı qəbul etmiş ilk daymyo. Xristianlığa keçdikdən sonra özünə **Bartolomeu** adını götürmüşdür.

Həyatı
------

Sumitadanın mənsub olduğu Omura ailəsi Kamakura dövründən etibarən Hizen əyalətinin Sonoqi bölgəsində məskunlaşmışdı. Sumitada 1533-cü ildə qonşu daymyo Arima Haruzuminin oğlu kimi doğulmuş, 1538-ci ildə Omura ailəsi tərəfindən övladlığa götürülmüşdür. O, ailədaxili müxalifətə baxmayaraq 1551-ci ildə ailənin başçısı olmuşdur. Yaxın qohumları ilə olan münaqişələrdən və gəlirinin azlığından narazı olan Sumitada daymyo statusunu gücləndirmək üçün portuqal tacirlərlə və yezuitlərlə əlaqələr qurmaq qərarına gəlmişdir.

1562-ci ildə ona məxsus olan Yokoseura limanında yezutilər üçün böyük imtiyazlar vermiş, bunun qarşılığında portuqallar illik ticarətlərini Hirado limanından bu limana yönləndirmişdirlər. 1563-cü ildə Sumitadanın xristianlığı qəbul etməsi səbəbilə başlayan üsyan zamanı Yokoseura limanı məhv edilmişdir. Lakin portuqallar 1571-ci ildən etibarən ona məxsus olan Fukuda və Naqasaki limanlarına gəlməyə başlamış, hətta Sumitadaya hərbi yardım göstərmişdirlər. O, 9 iyun 1580-ci ildə Naqasaki bölgəsini "daimi olaraq" Yezuitlər ordeninin ixtiyarına vermiş, onlara inzibati və məhkəmə gücü, hətta ölüm cəzası vermək hüququ qazandırmışdır.

1584-cü ildə Şimazu ailəsinin ordusu Naqasakini işğal etmiş, 1587-ci ildə isə Toyotomi Hideyoşi Şimazunu məğlub edərək Naqasakini öz torpaqlarına daxil etmiş və antixristianlıq barədə hökm çıxarmışdır. Sumitada bu hökmdən 2 ay qabaq ölmüşdür.

Sumitada 1585-ci ilə qədər 60.000 yaponu xristianlığa keçməyə məcbur etmiş, 87 kilsə tikdirmiş, buddist və şinto məbədlərini məhv etmişdir. Onun bu addımları Hideyoşi tərəfindən tənqid olunmuşdur. Sumitada 1582-ci ildə Avropanın katolik ölkələrinə göndərilmiş Yaponiya nümayəndəliyinin sponsorlarından biri olmuşdur.

Qeydlər
-------

1. ↑  Hazırda Naqasaki prefekturası.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Sumitada Ōmura // Faceted Application of Subject Terminology.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VI cild (Niju–Saka). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 104. ISBN 0-87011-626-6. İstifadə tarixi: 10 avqust 2022.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) · Prabook |
| Normativ yoxlama | GND: 105282613X · ISNI: 0000 0000 2350 2776 · LCCN: n82255879 · NDL: 00625112 · VIAF: 62910729 · WorldCat VIAF: 62910729 |
**Yuqoslaviya tarix muzeyi** və ya sadəcə **Yuqoslaviya muzeyi** (*serb.* Музеј Југославије) ― Serbiyanın paytaxtı Belqradda yerləşən tarix muzeyi. Muzey Yuqoslaviya krallığı və Yuqoslaviya Respublikası dövrü ilə yanaşı İosif Broz Titonun həyatını da izah edir. Titonun qəbri muzey binalarından birində yerləşir.

Hər il 120 000 nəfər ziyarətçi qəbul edən Yuqoslaviya tarix muzeyi Serbiyada ən çox ziyarət edilən muzeydir.

Tarix
-----

 Yuqoslaviya Muzeyinin bir hissəsi olan Çiçəklər Evi
### "İosif Broz Tito" memorial mərkəzi

 Muzeydə sərgilənən İosif Broz Titonun şəxsi masası
Yuqoslaviya muzeyini təşkil edən hər üç bina əvvəllər "İosif Broz Tito" memorial mərkəzinin bir hissəsi olmuşdur.

25 may 1962-ci ildə "25 May muzeyi" açıldı. Bu muzey Yuqoslaviya prezidenti İosif Broz Titoya 70 illik yubileyi üçün hədiyyə olaraq Belqrad şəhəri tərəfindən tikilmişdi. Muzey Titonun 1962-ci ilə qədər aldığı hədiyyələri nümayiş etdirmək üçün istifadə edilirdi. 16 noyabr 1982-ci ildə "İosif Broz Tito" memorial mərkəzi quruldu və "25 May muzeyi" mərkəzin bir hissəsi oldu. Memorial mərkəz əsasən Belqradda, eyni zamanda Yuqoslaviyanın digər yerlərində yerləşən bir neçə bina və qurumu əhatə edirdi. Titonun dəfn olunduğu "Çiçəklər evi" mavzoleyi də memorial mərkəzin bir hissəsi idi. Buradakı kolleksiyada Titonun medalları və şəxsi əşyaları nümayiş etdirilirdi.

İosif Broz Tito 4 may 1980-ci ildə ölümündən sonra memorial mərkəzə daxil olan "Çiçəklər evi"ndə dəfn edildi. Mərkəzdə 20-ci əsrdə Yuqoslaviyanın tarixini əks etdirən 75 000-dən çox nümunədən ibarət kolleksiya var idi. Kolleksiya həmçinin Titonun prezidentliyi dövründə xarici qonaqlarla etdiyi çox sayda ziyarət zamanı aldığı hədiyyələrin geniş bir kolleksiyasını da saxlayırdı.

Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasının dağılmasından sonra təxminən on il ərzində bütün kompleks (türbə və muzey) xalqa bağlandı. Kompleks hal-hazırda yenidən böyük turistik məkana çevrilmişdir. Bir çox insan bu yeri tez-tez, xüsusən də 25 mayda (İosif Broz Titonun rəsmi doğum tarixi) ziyarətgah kimi ziyarət edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Erceg-Sarajčić, G. (1989).
2. ↑  "Museum of Yugoslavia". www.rhiz.eu. İstifadə tarixi: 2010-04-05.[*ölü keçid*]
**İvan Kostyakov və ya İvan Martınoviç Kostyakov** (xakasca: *Иван Мартынович Костяков*, 5 dekabr 1916, Ağban piltiri aymağı, Qərbi Sibir vilayəti[d] – 27 yanvar 1983) — Xakasiya şairi, yazıçısı, SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü

Həyatı
------

İvan Matrınoviç Kostyakov 5 dekabr 1916-cı ildə Rusiyanın Yenisey quber-niyasının Sinyavino ulusunda (indiki Xakasiyanın Ust-Abakan bölgəsi) anadan olmuşdur.

Kansk şəhərində yeddiliik məktəbi və kooperativ məktəbi bitirmişdir.

İstehlakçı kooperasiya sistemində, sonra Askiz regional "Udarnik" qəzetində, daha sonra regional "Qızıl aal" (Хызыл аал) qəzetində çalışmışdır. İkinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir. Müharibədən sonra Sov. İKP Xakasiya vilayət komitəsinin təbliğat və təşviqat şöbəsində işləmişdir. Xakasiya Kitab Nəşriyyatına rəhbərlik etmişdir.

1939-cu ildən "Lenin yolu" (Ленин чолы) qəzetinin müxbiri kimi çalışmışdır.

### Vəfatı

27 yanvar 1983-cü ildə vəfat etmişdir.

Yaradıcılığı
------------

İvan Kostyakovun ilk əsərləri 1930-cu illərin sonunda nəşr olunmuşdur. Onun şeirləri "Yeni il küknarı" (Наа чыл елказы), "Yeni çöl" (Наа чазы), "Xoşbəxtlik nəğməsi" (Часка ыры) və s. kitablarda toplanmışdır. Uşaqlar üçün "Heyvanların izi ilə" (Ан чолларынча) "Mənim dostlarım" (Минін нанчыларым) hekayələr toplusu yazmışdır. İvan Kostyakovun müharibə və sevgidən bəhs edən "İpək kəmər" (Чібек хур) povesti ona şöhrət gətirmişdir. O, bir çox rus xalq mahnılarını xakas dilinə tərcümə etmişdir. Əsərlərini xakas və rus dillərində yazmışdır.

Onun bir çox şeirlərinə musiqi bəstələnmişdir.

Kitabları
---------

### Xakasca

* (Şeirlər). — Абакан, 1948. — 28 s.
* Наа чыл елказы (Yeni il küknarı): Uşaqlar üçün şeirlər. — Абакан, 1954. — 15 s.
* Наа чазы (Yeni çöl): Şeirlər toplusu. — Абакан, 1955. — 40 s.
* Часка ыры (Xoşbəxtlik nəğməsi): Şeirlər. — Абакан, 1959. — 53 s.
* Ан чолларынча (Heyvanların izi ilə): Uşaqlar üçün hekayələr. — Абакан, 1960. — 59 s.
* Чiбек хур (İpək kəmr): roman. — Абакан, 1966. — 222 s.
* Həm də. — 1989. — 232 s.
* (Seçilmiş şeirlər). — Абакан, 1970. — 57 s.
* Минiн нанчыларым (Mənim dostlarım): Hekayələr. — Абакан, 1971. — 119 s.
* Иртенгi салымча (Erkən səhər): Şeilər toplusu. — Абакан, 1981. — 80 s.

### Rusca

* Даль степная: Стихи. — Красноярск: Кн. изд-во, 1960. — 34 с.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Костяков Иван Мартынович". 2021-09-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-24.
|  |  |
| --- | --- |
| Geoxronoloji şkala | milyoniləvvəl |
| Eon | Era | Dövr | 0 |
| **Fanerоzоy** | Kaynozoy | Dördüncü dövr | 2,58 |
| Neogen | 23 |
| Paleogen | 66 |
| Mezozoy | Təbaşir | 145 |
| Yura | 201 |
| Trias | 252 |
| Paleozoy | Perm | 299 |
| Karbon | 359 |
| Devon | 419 |
| Silur | 444 |
| Ordovik | 485 |
| Kembri | 541 |
| **Kemridənəvvəl** | **Proterozoy** | Neoproterozoy | Ediakar | 635 |
| Kriogen | 720 |
| Toni | 1000 |
| Mezoproterozoy | Steni | 1200 |
| Ektaz | 1400 |
| Kalim | 1600 |
| Paleoproterozoy | Stater | 1800 |
| Orozir | 2050 |
| Rias | 2300 |
| Sider | 2500 |
| **Arxey** | Neoarxey | 2800 |
| Mezoarxey | 3200 |
| Paleoarxey | 3600 |
| Eoarxey | 4000 |
| **Katarxey** | 4600 |
| Mənbə |

Yuranın başlanğıcında Pnageya
**Yura dövrü** (**ing.** *Jurassic*, *Jurassic system*(*Period*), **rus.** *Юра, Юрская система (Период)*)— Mezozoy erasının Triasdan sonra gələn dövrüdür. 1822-ci ildə alman alimi Aleksandr fon Humboldt tərəfinfən ayrılmış və öz adını Qərbi Avropadakı Yura dağlarından almışdır. 3 şöbə və 11 mərtəbəsi vardır.  Yura dövrü 201.3 (±0.2) milyon il əvvəl başlayıb və təqribən145 milyon il əvvəl başa çatmışdır. Yura dövründə Yerdə mülayim iqlim olmuşdur. Bu dövrdə qütb ərazilərində buzlaqlar yox idi. Yura dövrünün sonunda kiçik məhv olma baş vermişdir. 

| Sistem/
Dövr | Şöbə/
Epoxa | Mərtəbə | Yaş
(milyon il) |
| --- | --- | --- | --- |
| Təbaşir | Alt | Berias | ~ 145.0 |
| **Yura** | Üst/
Gec | Titon | 145.0-152.1 |
| Kimmeriç | 152.1–157.3 |
| Oksford | 157.3–163.5 |
| Orta | Kellovey | 163.5–166.1 |
| Bat | 166.1–168.3 |
| Bayos | 168.3–170.3 |
| Aalen | 170.3–174.1 |
| Alt/
Erkən | Toar | 174.1–182.7 |
| Plinsbax | 182.7–190.8 |
| Sinemyur | 190.8–199.3 |
| Hettanq | 199.3–201.3 |
| Trias | Üst | Ret | ~ 208.5 |
| Yura dövrünün bu bölgüləri 2022-ci ilin
fevral ayında Beynəxalq Stratiqrafiya
Komissiyası tərəfindən razılaşdırılmışdır. |

Bölgülər
--------

Yura dövrü Erkən Yura, Orta Yura və Gec Yura epoxalarına bölünür. Stratiqrafiyada süxur formasiyalarının Alt Yura, Orta Yura və Üst Yura seriyalarına bölünür və həmçinin Avropada "*Leyas"*, "*Dogger"* və "*Malm"* kimi tanınır.

**Üst/Gec Yura**

Titon (152.1 ± 0.9–145.0 mln. il)

Kimmeriç (157.3 ± 1 – 152.1 ± 0.9 mln. il)

Oksford (163.5 ± 1 – 157.3 ± 1 mln. il)

**Orta Yura**

Kellovey (166.1 ± 1.2 – 163.5 ± 1 mln. il)

Bat (168.3 ± 1.3 – 166.1 ± 1.2 mln. il)

Bayos (170.3 ± 1.4 – 168.3 ± 1.3 mln. il)

Aalen (174.1 ± 1 – 170.3 ± 1.4 mln. il)

**Alt/Erkən Yura**

Toar (182.7 ± 0.7 – 174.1 ± 1 mln. il)

Plinsbax (190.8 ± 1 – 182.7 ± 0.7 mln. il)

Sinemyur (199.3 ± 0.3 – 190.8 ± 1 mln. il)

Hettanq (201.3 ± 0.2 – 199.3 ± 0.3 mln. il)

İstinadlar
----------

1. ↑  Ş.Ə.Babayev. *Azərbaycan-rus-ingiliscə qısa ensiklopedik geoloji lüğət.* Bakı, 2008. səhifə 315.
2. 1 2 3  INTERNATIONAL CHRONOSTRATIGRAPHIC CHART. 2022/02 Arxivləşdirilib 2022-04-02 at the Wayback Machine. stratigraphy.org
3. ↑  Kazlev, M. Alan (2002) Palaeos website Accessed July. 22, 2008
**Yuonay gölü** (çuk. Юнин) — Rusiyanın uzaq Şərq regionunda, Çukot Muxtar Dairəsinin Çukot rayonu ərazisində yerləşən gölü. Rayonun ən böyük liman mənşəlli göllərindən biri. Göl öz adını Yunivem çayından almışdır.

Yerləşməsi
----------

Göl Çukot yarımadasının mərkəzindən şərqdə, Daurkin yarımadasının cənub-qərb sərhədində, iki dağ arasındakı boşluqda yerləşir (Yuonay (Ioni) 682 m və Gılmimliney 685 m).

Hidroqrafiyası
--------------

Gölün səthi dəniz səviyyəsindən 26 metr yüksəklikdədir. Gölün sahəsi 27,8 km², həcmi isə 193 km²-dir. Su tutarına beş çay tökülür. Onlardan ən böyüyü Priozernaya çayı, gölə şimal-şərqdən axır. Cənub-qərb hissəsən isə gölə Yaonaypılqın çayı (Yaonayveemin sağ qolu) tökülür. Gölün eni üç km, eni isə 10 km-dir.

Yuonay gölünün sahilləri hamardır. Şərq hissəsi bataqlıqlaşmış və kollarla örtülmüşdür. Dibi qum və çınqıl, su bitkiləri ilə örtülüdür

Gölün şimal hissəsi əsas hissədən qumlu dillə ayrılır. Bununla belə həm də dar bir axarla əsas hissəyə birləşir.

Göl sentyabr ayının ilk yarısında donur, buzun tamamilə əriməsi iyunun sonuna qədər davam edir.

Göl hövzəsi Arenıskınvaam, Qilmımilveem və Yonaypilqın hövzələri ilə həmsərhəddir.

Ətrafı
------

Gölün cənub sahilində, Yonaypilqının mənbəyində "Ioni 1–6" düşərgələri vardır. Bu düşərgələr eramızdan əvvəl II minilliyə aid bir arxeoloji tarixi və mədəni tapıntıdır.

Gölün şimal və qərb sahilləri boyunca keçmiş Lenin kolxozunun keçid bazasını Lorino kəndi ilə birləşdirən traktor yolu keçir.

Su tutarının cənub ucuna yaxın Nayvakqıtqın gölü yerləşir. Su tutarının özəlliyi ondadır ki, onun yerləşdiri ərazinin yaxınlığından keçən çayların bir qismi Sakit okean hövzəsinə, digərləri isə Şimal Buzlu okean hövzəsinə aiddir. Göl demək olar ki,, hər okeanın sularına eyni məsafə yerləşir.

Fauna və flora
--------------

Göldə çəkisi 3 kq-a çatan köçəri Salvelinus cinsinə daxil olan balıqlar qışı keçirir. Balıq ovu isə onların ehtiyatlarını xeyli dərəcədə azaldır. Göldə həmçinin Thymallus arcticus signifer, Coregonus nasus və Lota lota leptura kimi növlərə də rast gəlinir.

Gölün kənarları quşların yuvalamaları üçün çox uyğun deyil, bununla belə ağ qaz, Kanada durnası bu ərazidən keçir.

Burada Parmeliaceaelər fəailəsindən olan nadir bir növə rastlanılır — Rusiyanın Qırmızı Kitabına daxil edilmiş Cetrelia alaskana növü.

İstinadlar
----------

1. ↑  Государственный водный реестр. Иони. textual.ru. Минприроды России (29 марта 2009). Дата обращения 20 декабря 2018. Архивировано 29 марта 2009 года.
2. 1 2 3  "*Водно-болотные угодия России, т. IV, (сост. А. В. Андреев)"*. www.fesk.ru (rus). 2020-09-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-18. *М.: Wetlands International, 2001, ISBN 90-5882-986-3*
3. ↑  *Беликович А. В. Галанин А. В. Афонина О. М. Макарова И. И.* "Растительный мир особо охраняемых территорий Чукотки". old.botsad.ru (rus). 21 Sep 2013 tarixində arxivləşdirilib. Владивосток: БСИ ДВО РАН, 2006. 260 с.
**Qıcıqlanma və enerjidən asılılıq**- İstənilən canlı orqanizm ətraf mühitlə qırılmaz surətdə bağlıdır.

Ümumi məlumat
-------------

Məlumdur ki, təbiətdə canlı orqanizmlər mühitin əlverişsiz amillərinin təsirinə daima məruz qalırlar. Həmçinin ətraf mühitdən özünə zəruri olan maddələri çıxarırlar. Təkamül prosesində canlı orqanizmlərdə qıcıqlanma yəni xarici təsirlərə seçmə reaksiyası yaranmış və möhkəmlənmişdir. Ətraf mühit şəraitinin hər-hansı dəyişikliyi orqanizmdə qıcıqlanma yaradır. Orqanizmin xarici qıcıqlandırıcılara cavab reaksiyası onun həssaslığının göstəricisi rolunu oynayır. Bundan başqa,canlı orqanizmlər enerjidən asılılıq qabiliyyətinə də malikdirlər. Enerjinin daxil olması üçün açıq olan bu sistemlər yalnız  onlara kənardan fasiləsiz olaraq enerji və materiya daxil olduğu şəraitdə dayanıqlıdır. Canlı orqanizm ətraf mühitdən enerji və materiya qəbul etdiyi müddətdə mövcuddur (yaşayır).

Xarici keçidlər
---------------

* Həssaslıq[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

* Ətraf mühit

İstinadlar
----------

1. ↑  Ümumi Ekologiya - Azərbaycan Coğrafiya Cəmiyyəti
**Şamil əməliyyatı** — İkinci Dünya müharibəsi dövründə Nasist Almaniyasının Abver qüvvələrinin həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatdır.

Haqqında
--------

Əməliyyat zamanı döyüşən qüvvələrin qarşısına alman xüsusi təyinatlı qüvvələr havadan endirilmişdir. Bu zaman döyüşən qüvvələr Sovet İttifaqının əsas neft yataqlarından bir hissəsinin yerləşdiyi Qroznı şəhəri uğrunda döyüşürdülər. Qroznı neft yataqları ilə zəngin olmaqla yanaşı, ən böyük neft emalı mərkəzlərindən də biri idi. Hücumun əsas məqsədlərindən biri Qroznı ilə yanaşı Maykop və Bakı idi. Bu qeyd edilən şəhərlər 1942-ci ilin yayında alman hərbi qüvvələrinin əsas qiddət mərkəzində olan şəhərlər idi. Bu əməliyyatları generalfeldmarşal Vilhelm Listin komandanı olduğu A Ordu qrupu həyata keçirirdi.

Əməliyyat sonradan Şamil əməliyyatı adlandırılmışdır.

Gedişat
-------

Plana görə Lehr-Regiment Brandenburq zBV 800 dəstəsi Birinci Panzer ordusunun hücum istiqamətində yerə endirilməli idi. Bu dəstə xüsusi təyinatlı dəstə idi. Dəstəyə verilən tapşırığa görə, onlar yerli insurgentlərlə əlaqələr formalaşdırmalı, neft yataqlarını qəfil zərbə ilə ələ keçirməli və geri çəkilən Sovet İttifaqı ordusunun bu neft yataqlarını, neft emalı müəssisələrini partlatmasına icazə verməməli idilər.

1942-ci ilin avqust-sentyabr ayına ümumilikdə sayları 57 nəfər olan beş xüsusi təyinatlı alman qrupu Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının ərazisinə soxulmağı bacardı. Hətta onlardan biri Qroznıdakı neft emalı müəssisəsini ələ keçirməyi belə bacardı, lakin əsas alman ordusunun Qroznunun 89 kilometrliyində dayandırılmasından sonra onlar geri çəkilməyə məcbur oldular. Qruplardan biri yerli üsyançı dəstələrdən birinin rəhbəri olan Həsən İsrailov ilə əlaqə yaratmağı bacardı. 1943-cü ilin avqustunda 3 qrupda olmaqla, əlavə 20 nəfər də bölgəyə göndərildi, onların əsas tapşırığı Sovet İttifaqının əks-hücumuna mane olmaq idi.

Bu əməliyyatlarda iştirak edən şəxslər ümumilikdə 77 nəfər təşkil etmişdir. Onlardan 15-i alman, 21-i osetin, 16-ı inquş, 13-ü çeçen, 5-i dağıstanlı, 3-ü kabardinli, 2-i gürcü, 1-i rus və qazax idi. Onlar Zeppelin əməliyyatı çərçivəsində təlim almışdılar. Zeppelin əməliyyatı çərçivəsində müharibə boyunca Şimali Qafqaza və Cənubi Qafqaza 50 diversiya qrupu göndərilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Çeçenistan üsyanı (1940-1944)
* Həsən İsrailov

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Chant, Christopher.* The Encyclopedia of Codenames of World War II (Routledge Revivals). Routledge. 2013. səh. 426. ISBN 978-1-315-88479-0.
2. 1 2  *Schaefer, Robert W.* The Insurgency in Chechnya and the North Caucasus: From Gazavat to Jihad. ABC-CLIO. 2010. 101–102. ISBN 978-0-313-38635-0.
3. 1 2 3 4  *Marshall, Alex.* The Caucasus Under Soviet Rule. Routledge. 2010. 258, 261. ISBN 978-0-203-84700-8.

İstinadlar
----------