recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Leyla Yunus** (21 dekabr 1955, Bakı) — hüquq müdafiəçisi, Sülh və Demokratiya İnstitutunun rəhbəri, Milli Şuranın üzvü.

Həyatı
------

Leyla Yunus 21 dekabr 1956-cı ildə Bakıda doğulub.

### Təhsili

Bakı Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini bitirib, antik ədəbiyyatı üzrə ixtisaslaşıb.

### İctimai-siyasi fəaliyyəti

1980-ci illərin sonunda Azərbaycanda başlayan demokratik hərəkatının fəal iştirakçısı olub. Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası və Azərbaycan Sosial Demokrat Partiyasının yaradıcılarından biri sayılır.

1992–1993-cü illərdə Dağlıq Qarabağda hərbi əməliyyatlar gedərkən, Leyla Yunus Müdafiə Nazirliyində informasiya və təhlil mərkəzinə rəhbərlik edib.

Azərbaycanın ilk hüquq müdafiəçilərindən olan Leyla Yunus 1994-cü ildən bütün fəaliyyətini əsasən bu sahəyə yönəldərək siyasi məhbus problemi ilə məşğuldur.

Ailəsi
------

Evlidir, həyat yoldaşı Arif Yunus tarixçidir.

Dinara Yunusova adında bir qızları var.

Mükafatları və fəxri adları
---------------------------

İnsan hüquqları və demokratik azadlıqlar sahəsində fəaliyyətinə görə bir sıra beynəlxalq mükafatlara layiq görülüb, Fransanın "Şərəf Legionu Kavaleri" ordeniylə təltif edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ЮНУСОВА Лейла". 2017-12-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-11-23.
2. 1 2 3 4 5 6 7  "Leyla Yunus kimdir?". Azadlıq Radiosu (az.). azadliq.org. 29.04.2013. 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-08-03.

Həmçinin bax
------------

* Arif Yunus
**«Тriniti»** (*ing.* Trinity) — Manhetten layihəsi çərçivəsində Nyu-Meksiko (ABŞ) ştatında Alamoqordo poliqonunda 16 iyul 1945-ci ildə dünyada ilk dəfə həyata keçirilən nüvə silahı texnologiyasının sınağı. Sınaq zamanı «Gadget» adlanan pluton bombası test edilirdi və onun partlayışı 21 kiloton trotilə ekvivalent idi. Bu partlayış nüvə əsrinin başlanğıcı hesab olunur. 9 avqust 1945 - ci ildə Naqasaki şəhərinə atılan  «Gombul» bombası da bu tipdəndir.

Tarixi
------

Nüvə silahının yaradılması ideyası Qərbdə 1930 - cu illərin sonunda iki səbəbdən ortaya çıxmışdır. İlk olaraq, 20 - ci əsrdə atom fizikasının inkişafı alimləri nüvənin bölünməsi ideyasına gətirib çıxardı. Digər tərəfdən, Avropada aqressiv, faşist fikirlərin yüksəlişi müşahidə olunurdu. ABŞ, Kanada və Britaniyanın rəhbərləri silahlanmanın daha da möhkəm yollarını arayırdılar və atom enerjisinin imkanları böyük ümidlər verirdi. Uzun çəkən və bahalı bir layihə olan Manhetten layihəsi 1945 - ci ildə Triniti sınağı və iki böyük partlayışla yekunlaşdı və yeni eranın əsası qoyuldu.

Adı
---

Sınağın və onun keçirilmə yerinin adının yaranmasını Manhetten layihəsinin rəhbəri Oppenheymerə aid edirlər və Con Donnun yaradıcılığından ilham alındığı hesab olunur.

Partlayış yerində kvars və digər minerallar əriyib açıq-yaşıl rəngli bir minerala çevrildilər, bu mineralı trinit adlandırdılar və bu mineralın bir qismi şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır.

Proqnozlar
----------

Partlayışın gücü haqqındakı proqnozlar sıfırla 18 kiloton trotil arasında dəyişirdi, Nyu - Meksiko ştatının və hətta yer planetini dağıdacaq qədər proqnozlar da var idi (hesab olunurdu ki, nüvə partlayışı oksigenin nəzarətsiz yanğınına səbəb olacaq reaksiya əmələ gətirə bilər). Axırıncıya heç kəs inanmasa da bu alimləri narahat edirdi.

Xarici keçidlər
---------------

* Sınaq şahidlərinin danışdıqları (rusca)[*ölü keçid*]
**Minamidayto** (*yap.* 南大東島) — Yaponiyanın cənubunda yerləşən, Dayto adalarının ən iri adasıdır.

Coğrafiyası
-----------

Ada subtropik qurşaqda yerləşir. Mərcan məşəllli adadır. Yaxınlığında yerləşən Kitadayto adası istisna olaraq 400 km məsafədə yaşayış məntəqəsi yoxdur.

Tarixi
------

1820-ci ildə rus dənizçisi Zaxar İvanoviç Panafidin bölgədən keçərkən adnın yanından keçmişdir. Adanın rus dilində adı «Borodino» gəmisinin adına uyğun verilmişdir.

1889-ci ildə adaya Hatice adasından ilk dəfə insanlar köçürülür. Adaya gələnlər burada şəkər qamışı yetişdirirlər. Bu sahənin inkişafı ilə əlaqədar dəmir yolu inşa edilmişdir. Hazırda isə məhsullar adadan digər yollarla çıxarılır.

Əhalisi
-------

Adada yeganə yaşayış məntəqəsi Minamidayto kəndidir. Ada inzibati cəhətdən Okinava refekturasının Simaciri qəzası ərazisinə daxildir.

İqtisadiyyat
------------

Minamidayto adasının əsas gəlir mənbəyi şərabçılıqdır. Burada rom istehsal olunur. Ada ilə əsas əlaqə vastəsi Minamidayto hava limanıdır.

Qalereya
--------

* Adanın səmadan görünüşüAdanın səmadan görünüşü
* 
* Adanın xəritəsiAdanın xəritəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  Kakzu, Hiroshi. *Island Sustainability: Challenges and Opportunities for Okinawa*. Trafford Publishing (2012) ISBN 978-1-4669-0646-4
2. ↑  "Minamidaitojima Climate Normals 1961-1990". National Oceanic and Atmospheric Administration. July 28, 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: January 10, 2013.
3. ↑  *Welsch, Bernard.* "Was Marcus Island Discovered by Bernardo de la Torre in 1543?". The Journal of Pacific History. Taylor & Francis. Ltd. 39 (1). Jun 2004: 114, 120. doi:10.1080/00223340410001684886.

Mənbə
-----

* Rəsmi saytı
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Məhəmmədəli xan.

**Məhəmmədəli xan Qullarağası** (Cənubi Azərbaycan – Məşhəd) — Səfəvi şahı II Təhmasibin sədrəzəmi, Fars valisi, səfir.

Həyatı
------

Nadir şahın sərkərdəlik, ölkəni idarə etmək fəaliyyətinin bilavasitə istirakçısı olmuş və onun
diplomatik missiyasını yerinə yetirmiş Aslan xan Qullarağasının oğlu Məhəmmədəli xan II Şah
Təhmasibin dövründə atasının mötəbər vəzifəsində olmuşdur. O da diqqət cəlb edir.

Təhmasibqulu xan (Nadir şah) 1729-cu ildə Fars vilayətini əfqanlardan təmizlədikdən sonra şahın
göstərişi ilə Məhəmmədəli xanla birlikdə həmin vilayətə göndərilmişdi. O, Şirazda olarkən buraya gəlmiş
Məmmədəli xana Şiraz şəhərinin abadlığı ilə məşğul olmağı tapşırdı. Məhəmmədəli xan beş ildən artıq bir
müddətdə Fars valisi oldu. O, əfqanlar tərəfindən dağıdılmış yerləri bərpa etdirdi və onun səy və bacarığı
nəticəsində Şiraz əvvəlki vəziyyətinə qayıtdı. Məhəmmədəli xan 1733-cü ildə yenidən İran dövlətinin nümayəndəsi kimi Hindistana gondərildi və bir diplomat olaraq Bəndər-Abbas yolu ilə Məhəmməd şahın sarayına yola düşdü. Təəssüf ki, onun sonrakı fəaliyyəti barədə məlumat yoxdur.

İstinadlar
----------
**Fransisko İqnasio Madero Qonsales** (*isp.* Francisco Ignacio Madero González) və ya **Fransisko İndalesio Madero Qonsales** (30 oktyabr 1873[…], Parras-de-la-Fuente[d], Koauila[d] – 22 fevral 1913, Mexiko) — Meksika dövlət xadimi və siyasətçisi, Meksika inqilabı zamanı 6 noyabr 1911-ci ildən 19 fevral 1913-cü ilə qədər Meksika Prezidenti. O, liberal qanadın təmsilçisi olmuşdur.

Həyatı
------

Fransisko İqnasio Madero Qonsales 30 oktyabr 1873-cü ildə Meksikanın Koauila ştatının Parras-de-la-Fuente şəhərində anadan olub. O, Porfirio Dias rejiminə qarşı çıxış etmiş və növbəti təkrar seçkilər ərəfəsində Diasın yenidən prezident seçilməsinin əleyhdarlarından bir partiya təşkil etmişdir. Madero daha sonra fitnə-fəsad törətmək ittihamı ilə həbs edilmişdir. O, San-Luis-Potosi həbsxanasından qaçaraq ABŞ-da gizlənmişdir. Madero burada 20 noyabr 1910-cu ildə başlanması planlaşdırılan silahlı üsyan planını hazırlamışdır. Məğlubiyyətin qaçılmaz olduğunu görən Dias Madero ilə danışıqlara girmək, təslim olma şərtlərini qəbul etmək məcburiyyətində qalmışdır.

1911-ci ilin mayında imzalanan müqaviləyə əsasən Dias istefa vermiş və Meksikanı tərk etmişdir. Ölkədə asayişi bərpa etmək və yeni prezident seçkilərini təşkil etmək vəzifəsi həvalə edilmiş xarici işlər naziri Fransisko Leon de Barra müvəqqəti prezident olmuşdur. Madero 11 noyabr 1911-ci ildə prezident seçilmişdir. 9 fevral 1913-cü ildə generallar Feliks Dias və Bernardo Reyes üsyan qalmışdır. Mexikoda baş tutan hərbi çevrilişdə ordunun baş komandanı general Viktoriano Uertanın qələbəsindən sonra Madero həbs edilmiş, lakin 22 fevral 1913-cü ildə həbsxanaya gedərkən öldürülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Francisco Madero // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  MADERO FRANCISCO // Encyclopædia Universalis (fr.). Encyclopædia Britannica.
3. 1 2  Francisco Indalecio Madero // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. 1 2  "МАДЕРО, ФРАНСИСКО ИНДАЛЕСИО | Энциклопедия Кругосвет". www.krugosvet.ru. 2022-08-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-08.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | IMDb |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Notable Names Database · Prabook · Prabook · Universalis |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 135722645 · GND: 118781200 · ISNI: 0000 0000 8082 3760 · LCCN: n50043634 · NLA: 35588811 · NLP: A33165385 · NTA: 070961360 · NUKAT: n2011112075 · SUDOC: 052655296 · VIAF: 2639327 · WorldCat VIAF: 2639327 |

 |
**Məmmədli Zeynal Əsgər oğlu** (5 may 1953, Güllübulaq, Amasiya rayonu) — tanınmış media eksperti, TV və radio jurnalistikası kafedrasının baş müəllimi

Həyatı
------

Zeynal Məmmədli 1953-cü il may ayının 5-də Qərbi Azərbaycanda Qarsa yaxın Güllübulaq kəndində dünyaya göz açıb. 5-6 yaşından Bakıda yaşayır. Uşaqlığı Bakı ilə bağlıdır.

1970-ci ildə orta məktəbi bitirib. 1970-1976-cı illərdə BDU-da və MDU-da jurnalistika təhsili alaraq, TV və radioda ədəbi işçi, jurnalist ixtisasına yiyələnib.

1976-1981-ci illərdə Azərbaycan (SSR) Dövlət Teleradio Komitəsində kiçik redaktor, redaktor, böyük redaktor vəzifələrində çalışıb.

1981-ci ildən (31 ildir) Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsinin müəllimi, tanınmış media eksperti Zeynal Məmmədli BDU-dan öz ərizəsi ilə işdən azad olunub. 

1992-2008-ci illərdə „Azadlıq", „PressFakt" və digər qəzetlərdə məsləhətçi-redaktor, „İnternyus" təşkilatında prodüser, Niderland Jurnalistika Kurslarında təlimçi-müəllim vəzifələrində çalışıb.

1981-ci ildən TV və radio jurnalistikası kafedrasında çalışır.

1986-cı ildən TV və radio jurnalistikası kafedrasınin baş müəllimidir. "MassMediada yaradıcı menecment" sahəsində tədqiqat aparır.

«Qızıl qələm», "Həsən bəy Zərdabi" və eləcə də ayrı-ayrı xarici təşkilatların jurnalist mükafatlarına layiq görülüb.

Evlidir, 2 uşağı var.

BEYNƏLXALQ SEMİNAR, SİMPOZİUM VƏ KONFRANSLARDA İŞTİRAKI
-------------------------------------------------------

* 2006,avqust, İstanbul, Türkiyə; Media müxtəlifliyi üzrə beynəlxalq seminar
* 2008,avqust, Novxanı, Azərbaycan; Peşəkar jurnalistlər üçün Avropa Şurası və İnternyusun təşkil etdiyi təlim-seminar
* 2008, oktyabr, Amsterdam, Hollandiya; „Vətəndaş jurnalistikası" üzrə təlim-seminarlar

Seçilmiş əsərləri
-----------------

* Azərbaycan mediası və vətəndaş cəmiyyəti bu gün
* KİV-də anonim qaynaqlardan istifadə özəllikləri
* Özəl radiolarımız: proqram menyüsünə aktual baxış
* Mediada qarayaxma (diffamasiya) gerçəkləri
* Xəbərlərin menecmenti

Həmçinin bax
------------

1. ↑  "Zeynal Məmmədli: "Uşaqlarla dalaşanda həmişə döyülürdüm" – UŞAQLIQDAN REPORTAJ". 2013-02-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-09.
2. ↑  "Zeynal Məmmədli: "Uşaqlarla dalaşanda həmişə döyülürdüm" – UŞAQLIQDAN REPORTAJ". 2013-02-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-09.
3. ↑  "Məmmədli Zeynal Əsgər oğlu". 2012-07-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-11.
4. ↑  "Zeynal Məmmədli BDU-dan getdi". 2016-03-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-09.
**Yıldız Moran** (24 iyul 1932, İstanbul – 15 aprel 1995, İstanbul) — tərcüməçi, Türkiyənin peşəkar və akademik təhsil almış ilk qadın fotoqrafı

Yıldız Moran 24 iyul 1932-ci ildə İstanbulda doğulmuşdur. 1950-ci ildə İstanbulda Robert Kollecindən məzun oldu. Daha sonra İngiltərə Bloomsbury Texniki Kolleci və Ealving Texniki Kollecində fotoqraflıq təhsili aldı. İngiltərə də Old Vic Teatrının məşhur fotoşəkil sənətçilərindən John Vickerin yanında assistentlik etdi. 1952-ci ilin yazında İtaliyaya gedən Yıldız orada bir fotoqraf klubuna üzv oldu, İspaniyanı və Portuqaliyanın gəzdi.

İlk Fotograf sərgisini 1953-ci ildə 21 yaşında Kembricdə açdı. Şərqdən gəlmiş Türk qızının 25 fotoşəkili bir gün içində satıldı, 1954-cü ilə qədər Londonda beş sərgi daha açdı.

Amma işləri istədiyi kimi getmirdi. Sərgiləri çox şöhrət gətirmişdi, bir çox tamaşaçı çəkmişdi amma Kembricdə açdığı tək bir sərgidə bir gündə 25 fotoşəkil satarkən, öz ölkəsində fotoşəkillərindən bir dənəsini belə sata bilməmişdi.

Fotoşəkildən yetərli pul qazana bilmədiyini görüncə, yeni il kartları hazırlayıb satmağa qərar verdi. Bu qərarı, aldığı ən əhəmiyyətli qərarlardan biri idi. Çünki Yıldız Moran kartları satışa verməsi üçün getdiyi mətbəədə həyatını dəyişdirəcək insanla, 4 noyabr 1954-cü il tarixində şair Özdəmir Asafla tanış oldu. 1962-ci ildə onunla evləndi və fotoqrafçılıq sənətini buraxdı, 4 il içində 3 uşaq sahibi oldu.
1982-ci ildə İstanbul Gözəl Sənətlər Akademiyası Fotoqrafçılıq İnstitutunun fəxri üzvü oldu.

Deyil qadınların, kişilərin belə rahat gəzə bilmədiyi yerlərə gedərək; qəsəbələri, kəndləri gəzdi, həyata dair nə varsa göstərdi. Yıldız Moran, xüsusilə Anadolu xalqının həyatını izah edən fotoşəkilləriylə tanınmışdır. Mükəmməl ingiliscə bilən Yıldız həyat yoldaşı Asafin şeirlərini ingiliscəyə tərcümə edirdi, türkcə-ingiliscə lüğət sahəsində də böyük xidmətləri olmuşdur.

Yıldız Moran 15 May 1995-ci ildə İstanbulda 63 yaşında vəfat etmişdir.
**Dropa daşları** və ya **Dropa diskləri** – Çində tapılan və 12.000 il əvvəl Yer planetinə qəza etmiş dropalılar tərəfindən yaradıldığı iddia edilən daşlar.

Tarixçə
-------

### Kəşf olunması

1938-ci ildə Pekin Universitetinin professoru Çi Pu Tenin başçılıq etdiyi arxeoloji ekspedisiya Bayan-Kara-Ula dağlarında tədqiqat aparırdı. Bu zaman qrup qəribə kəşf etdi. Dağ mağaralarının birində məzarlar və məzarların içində çox qırılqan, 130 sm uzunluğunda, kəllə sümükləri geniş insanabənzər skeletlər aşkar olundu. Mağaraların divarlarında isə günəş, ay, Yer, ulduz təsvirləri tapıldı. Sonra təsadüf nəticəsində qəribə daş disklər tapıldı. Onlar dairəvi idilər, ortalarında diametri 2 sm olan yumru dəlik vardı və bu dəliklərdən kənara incə spiral xəttlər çıxırdı. Bu disklərin sayı 716 ədəd idi. Onların yaşı 10–12 min il idi. Hər biri 2 sm qalınlığına və 25 sm diametrinə malik idi. Üstlərində naməlum heroqliflər vardı və heroqlifləri ancaq mikroskopla oxumaq mümkün idi. Disklər Pekin Universitetinə apardılar və tezliklə unuduldular.

### Heroqliflərin oxunması

1962-ci ilə qədər disklərin üzərlərindəki heroqlifləri oxumaq mümkün olmadı. Nəhayət, 1962-ci ildə Pekin Universitetinin üzvü Tsum Um Nuy yazıların sirrini aça bildi. O, hər diski mikroskopla nəzərdən keçirdi, hər heroqlifə məna verməyə çalışdı və bunu bacardı. Sözlər aydınlaşdıqca cümlələr də ortaya çıxırdı.

Disklərdə yazılan məlumata görə 12.000 il əvvəl (e.ə 10.000-cu ildə) kosmik Dropa xalqının gəmiləri xarab olmuş və onlar Himalay dağlarına məcburi eniş etmişdilər. Dropalılar mağaralara sığınmış, lakin yerli ibtidai Ham qəbiləsinin hücumlarına məruz qalmış, hətta bəzi dropalılar ölmüşdü. Dropalılar hanlara düşmən yox, dost olduqlarını başa saldıqdan sonra sakitçilik tapa bilmişdilər. Lakin onlar planetlərinə qayıda bilməmişdilər.
Tsum Um Nuyun işi o qədər sensasiya doğuran idi ki, hətta Pekin Universiteti onun işini yaymağı qadağan etdi. Lakin tezlikə bu tədqiqat dünyada yayıldı və böyük müzakirəyə səbəb oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dropa Taşları". Saklı Site (türkcə). 2016-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 sentyabr 2017.
**Sadıq Sadıqov** — "Neftçi" PFK-nın 6-cı prezidenti (2010–2015).

Həyatı
------

Sadıqov Sadıq Asəf oğlu 1965-ci ildə anadan olub. Azərbaycan Politexnik İnstitutunu bitirib. "Neftçi İdman Klubu" İctimai Birliyinin idarəetmə aparatının rəhbəri vəzifəsində çalışan Sadıq Sadıqov Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsi İcraiyyə Komitəsinin üzvü, Azərbaycan Cüdo Federasiyasının vitse-prezidentidir. Onun müxtəlif illərdə İdman cəmiyyətləri və klublarına rəhbərlik etdiyi dövrlərdə idmançılarımız Olimpiya Oyunları, Dünya və Avropa çempionatlarında çoxlu sayda uğur qazanıblar. Sadıq Sadıqov idmandakı xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyev tərəfindən fəxri ad və medalla təltif olunub. 2008-ci ildə Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar bədən tərbiyyəsi və idman xadimi" fəxri adına, 2011-ci ildə isə "Tərəqqi" medalına layiq görülüb. Sadıq Sadıqov 2009–2015-ci illərdə "Neftçi" Peşəkar Futbol Klubunun prezidenti vəzifəsini icra edib. Onun rəhbərliyi altında "Neftçi" 3 dəfə Azərbaycan çempionu olub və 2 dəfə ölkə kubokunu qazanıb. 2012-ci ildə "Neftçi" Azərbaycan futbolunun tarixində ilk dəfə olaraq Avropa Liqası kimi mötəbər turnirin qrup mərhələsində iştirak edib.

Mənbə
-----

* Sadıqov haqqında

İstinadlar
----------

1. ↑  neftchi.org
**Malon turşusu** (propandion t-su, metandikarbon t-su)-rəngsiz kristal maddədir,

Fiziki xassələri
----------------

Suda (100 qramda 73,5 q) və etanolda yaxşı həll olur, piridində və dietilefirində (5-10%) həll olur, benzolda həll olmur. Qələvi metallarla duzlar suda yaxşı həll olurlar, Ba və Pb-duzları isə həll olmur. Malon turşusunun duzları və efirləri malonatlar adlanır. Ca-duzu şəkər çuğundurunun şirəsində rast gəlinir.

Kimyəvi xassələri
-----------------

M.t. karboksil qruplarına görə iki sıra törəmələr əmələ gətirir (turş və tam); efirlər (məs. malon efiri), nitrillər (sian sirkə turşusu və malononitril), amidlər, xloranhidridlər. Məs. malon turşusunun SO2Cl2 ilə qarşılıqlı təsirindən reaksiyanın şəraitindən asılı olaraq tam xloranhidrid (malonilxlorid) ClCOCH2COCl və ya turş xloranhidrid ClCOCH2COOH alınır.
Ərimə t.-dan yuxarı t.-da və ya suda məhlulunu 700C-dən yuxarı qızdırdıqda M.t. asanlıqla dekarboksilləşərək sirkə turşusuna çevrilir. M.t.-nin əvəzediciləri də anoloji olaraq monokarbon turşularına çevrilirlər:

P2O5-lə qızdırdıqda M.t. C3O2 (nedooksid) əmələ gətirir. Monobrom və ya dibrommalon turşularınadək bromlaşır; HNO2-nin təsirindən oksidləşərək mezoksal turşusu OC(COOH)2 əmələ gətirir. M.t. və onun monoefirləri Mannix və Knyovenahel reaksiyasına daxil olurlar:

Patologiya
----------

Yüksəlmiş malonil turşusu səviyyəsi yüksəlmiş metilmalon turşusu səviyyəsi ilə müşayiət olunduqda, bu, tez-tez aşkarlanmayan metabolik xəstəlik olan kombinə olunmuş malonil və metilmalonil asiduriyanı (CMAMMA) göstərir. Qan plazmasında malonil turşusunun metilmalon turşusuna nisbətini hesablayaraq CMAMMA-nı klassik metilmalonil asidemiyasından fərqləndirmək olar.

Alınması
--------

Sənayedə M.t.-ni sianosirkə turşusunu hidroliz etməklə alırlar.

Tətbiqi
-------

M.t. doymamış turşuların, aminturşuların, B1 və B6 vitaminlərin və s. sintezində istifadə olunur.

Mənbə
-----

* Общая органическая химия, пер. с англ. т. 4, М. 1983, с. 120-122.
* Kirk-Othmer encyclopedia, 3 ed. v. 12, N.Y. 1981, p. 849-860.

İstinadlar
----------

1. ↑  NIH Intramural Sequencing Center Group; Sloan, Jennifer L; Johnston, Jennifer J; Manoli, Irini; Chandler, Randy J; Krause, Caitlin; Carrillo-Carrasco, Nuria; Chandrasekaran, Suma D; Sysol, Justin R; O'Brien, Kevin; Hauser, Natalie S (2011). "Exome sequencing identifies ACSF3 as a cause of combined malonic and methylmalonic aciduria". Nature Genetics. 43 (9): 883–886. doi:10.1038/ng.908. ISSN 1061-4036. PMC 3163731. PMID 21841779
2. 1 2  de Sain-van der Velden, Monique G. M.; van der Ham, Maria; Jans, Judith J.; Visser, Gepke; Prinsen, Hubertus C. M. T.; Verhoeven-Duif, Nanda M.; van Gassen, Koen L. I.; van Hasselt, Peter M. (2016), Morava, Eva; Baumgartner, Matthias; Patterson, Marc; Rahman, Shamima (eds.), "A New Approach for Fast Metabolic Diagnostics in CMAMMA", JIMD Reports, Volume 30, Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg, vol. 30, pp. 15–22, doi:10.1007/8904\_2016\_531, ISBN 978-3-662-53680-3, PMC 5110436, PMID 26915364
**Əməliyyat riski** qüsurlu və ya uğursuz prosedurlar, qaydalar, texnologiyalar və ya biznesin düzgün işləməsinə mane olan hadisələr səbəbindən itkilərin baş vermə ehtimalına aiddir. Əməliyyat riski, işçilər tərəfindən edilən səhvlər, fırıldaqçılıq kimi cinayət əməlləri və fiziki hadisələr kimi amillərlə tətiklənə bilər. Əməliyyat riskinin idarə edilməsi prosesi əməliyyat riskinin idarə edilməsi kimi tanınır. Avropa Ödəniş qabiliyyəti II Direktivi ilə müəyyən edilmiş və Bazel II qaydalarına əsaslanan əməliyyat riski şirkət daxilində səhv gedən şeylər (proseslər, insanlar, sistemlər kimi) və ya gözləniləndən fərqli olan xarici hadisələr səbəbindən itki şansıdır. 

Əməliyyat riskinin həcmi genişdir və fırıldaqçılıq, təhlükəsizlik, məxfiliyin qorunması, hüquqi narahatlıqlar, fiziki pozuntular (infrastrukturun dayandırılması kimi) və ətraf mühit təhlükələri kimi əlavə risk kateqoriyalarını əhatə edə bilər.Eyni şəkildə, əməliyyat riskləri müştəri məmnuniyyətinə, nüfuzuna, səhmdar dəyərinə təsir edərək və eyni zamanda biznes qeyri-müəyyənliyini gücləndirərək geniş təsirlərə malik ola bilər.

  

Bazel I-də əməliyyat riski mənfi şəkildə müəyyən edilmişdir: o, bazar riski və ya kredit riski kateqoriyalarına aid olmayan bütün riskləri əhatə edirdi. Buna görə də bəzi banklar əməliyyat riski terminini qeyri-maliyyə riskləri ilə sinonim kimi istifadə edirlər. 2014-cü ilin oktyabr ayında Bank Nəzarəti üzrə Bazel Komitəsi əməliyyat riski kapitalı üçün çərçivəni yenidən nəzərdən keçirmək təklifini irəli sürdü. Bu təklif mövcud əsas göstərici yanaşmasını və əməliyyat risk kapitalının hesablanması üçün standartlaşdırılmış yanaşmanı əvəz etmək üçün nəzərdə tutulmuş yeni standartlaşdırılmış yanaşma təqdim etdi.

Digər risklərdən fərqli olaraq (məsələn, kredit riski, bazar riski, sığorta riski) əməliyyat riskləri adətən könüllü olaraq baş vermir və gəlirə əsaslanmır. Üstəlik, onlar şaxələndirilə bilməz və ixtisar edilə bilməz. Bu o deməkdir ki, insanlar, sistemlər və proseslər natamam qaldıqca əməliyyat riski tam aradan qaldırıla bilməz
Bununla belə, əməliyyat riski hələ də riskə dözümlülük kimi tanınan müəyyən məqbul risk səviyyəsi daxilində itkiləri məhdudlaşdıran şəkildə idarə oluna bilər. Bu, təkmilləşdirmə xərcləri ilə gözlənilən üstünlüklər arasında tarazlığın tapılmasını nəzərdə tutur.Qloballaşma, internet və sosial medianın böyüməsi və qlobal miqyasda gücləndirilmiş korporativ məsuliyyət üçün artan tələblər kimi daha geniş tendensiyalar risklərin effektiv idarə edilməsinin zəruriliyini vurğulayır.

Beləliklə, əməliyyat risklərinin idarə edilməsi (ORM) risklərin idarə edilməsi daxilində ixtisaslaşmış bir fəndir. 
Bu, müxtəlif əməliyyat risklərinin qəbulu, azaldılması və ya qarşısının alınması ilə nəticələnən risklərin qiymətləndirilməsi, qərar qəbul edilməsi və risk nəzarətinin həyata keçirilməsinin davamlı prosesini təşkil edir.ORM keyfiyyətin idarə edilməsi və daxili audit funksiyası ilə bir qədər üst-üstə düşür.

1. ↑
**Hündür ardıc** (*lat.* Juniperus excelsa) — bitkilər aləminin çılpaqtoxumlular şöbəsinin i̇ynəyarpaqlılar sinfinin cupressales dəstəsinin sərvkimilər fəsiləsinin ardıc cinsinə aid bitki növü.

Qara dəniz sahillərində, Krasnodar vilayətində, Krımda, Balkanda və Kiçik Asiyada yayılmışdır. Dəniz səviyyəsindən 360-400 m-ə qədər hündürlükdə dağ yamaclarında bitir. Toxumla çoxalır, palıdla, ardıcların digər növləri ilə birlikdə meşə qruplaşmalrında bitir. Toxumvermə bir ildən sonra müşahidə edilir. 600 ilə qədər yaşayır. 1941-1943-cü illərin hərbi hərəkatları, ardıc meşələrinin sistemsiz qırılması əkinlərə böyük ziyan vurmuşdur. Bundan əlavə 1951-1957-ci illərin quraqlıqları, zərərverici və xəstəliklərin kütləvi yayılması meşələrin vəziyyətinə mənfi təsir göstərmişdir. Hazırda Şimal-Qərbi Qafqazın hündür ardıc meşələrinin vəziyyəti acınacaqlıdır. Ağacların ayrıca və qruplarla əkilməsinin azalması müşahidə edilir. Əhəngdaşlı torpaqlarda yerləşən ardıc meşələri çox zəifdir. Bütün ardıc meşələri I qrupa aiddir. Növün yüksək dekorativ, qiymətli texniki dərman və landşaft bitkisi kimi tamamilə mühafizəsi vacibdir. Hündür ardıc meşələrində qoruqların yaradılması, onların ərazisində tikinti, yolların salınması, dağ-mədən işlərinin aparılması qadağan olunmalıdır. Pozulmuş sistemlərin bərpası üçün xüsusi meşə təsərrüfatı tədbirləri aparmaq lazımdır. Bu növə Bakı şəhərindəki park və bağlarda rast gəlinir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q773892
* Wikispecies: Juniperus excelsa
* BioLib: 125425
* Conifers.org: Juniperus\_excelsa
* EoL: 1061672
* EPPO: IUPEX
* EUNIS: 150751
* FoIO: JUNEXC
* GBIF: 2684626
* GRIN: 20833
* iNaturalist: 135920
* IPNI: 262215-1
* ITIS: 822543
* IUCN: 42232
* NCBI: 758917
* NZOR: 8fe3a314-765d-4347-8c99-28e571bf0e99
* PalDat: Juniperus\_excelsa
* PfaF: Juniperus excelsa
* Plant List: kew-2332546
* PLANTS: JUEX2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:60461568-2
* SANBI: 209-12
* Tropicos: 9400731
* VASCAN: 28046
* WCSP: 377399
* WoI: 930
* WFO: wfo-0000355502

 |
E.ə. 100-cü ildə Gerra padşahlığı.
**Gerra** (q.yun. Γέρρα, *Gérrha*) — Şərqi Ərəbistanda, İran körfəzinin qərb tərəfində qədim şəhər.

Təsviri
-------

Strabon şəhəri "qapıları, divarları, damları rənglərlə dolu olan böyük evləri bir yana, ailə qızılı, düz [Qəvaim] üçbucaqları və içki şüşələri kimi qızıl və gümüşdən hazırlanmış bəzəkli alətlər, qızıl, gümüş və müqəddəs daşlar"ı varmış kimi təsvir edir.

Mənşəyi
-------

Strabon sakinləri ərəblər kimi təsvir etmişdir. O, qeyd etmişdir ki, "ticarətləri sayəsində gerralılar ərəblərin ən zəngini olmuşdular". Digər mənbələr sakinlərin həqiqətən də ərəb olduqları ilə razılaşır. Yunanıstanda tapılan petroqliflərin Gerradan olan "Tərm əl-Lat" (Əl-Latın qulluqçusu) adlı bir adam tərəfindən göndərildiyi aşkar edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Wikisource Kisholm, Hyu, ed.Gerrha // Britannika Ensiklopediyası. 11 (XI). Cambridge University Press. 1911. səh. 903.
2. ↑  Strabo, *Geography*, i6. 4. 19-20
3. ↑  *Hoyland, Robert.* Arabia and the Arabs: From the Bronze Age to the coming of Islam. 2002. ISBN 0-415-19534-9.
**Mirvari Fətəliyeva** - Paris Azərbaycan Evinin prezidenti, Fransada Azərbaycanın Dostları Assosiasiyasının baş katibi.

Həyatı və Təhsili
-----------------

1979-cu ildə Qubadlı rayonunun Xanlıq kəndində doğulub. 1993-cü ildə Qubadlı işğal olunduğuna görə doğma yurdundan didərgin düşüb. Bakı şəhərində müxtəlif məktəblərdə təhsil alır son olaraq isə Maştağada yerləşən 187 saylı orta məktəbi bitirir. Məhz həmin məktəbdə fransız dilini öyrənməyə başlayır. Sonradan isə Azərbaycan Xarici Dillər Universitetinin Fransız dili tərcüməçilik fakultəsinə daxil olub. 4 illik təhsilini başa vurduqdan sonra Paris 8 Universitetində Fransız dili filologiyası sonra isə Avropaşünaslıq və Beynəlxalq münasibətlər fakultələrində magistr təhsili alıb.

Fəaliyyəti
----------

Təhsilini başa vurduqdan sonra bir neçə il Azərbaycan-Fransa Ticarət Palatasında çalışıb. Hazırda isə Paris Azərbaycan Evinin prezidenti, Fransada Azərbaycanın Dostları Assosiasiyasının baş katibidir. Eləcə də Dünya Azərbaycanlılarının Əlaqələndirmə Şurasının üzvüdür.

2013-cü il fevralın 26-da Fransa Milli Assambleyasında Fransadakı Erməni Məsələləri Bürosunun təşkilatçılığı, Fransadakı erməni icmasının nümayəndələri və Fransa parlamentinin bir neçə deputatının iştirakı ilə "Sumqayıt hadisələrindən 25 il sonra; hazırkı vəziyyət və Dağlıq Qarabağ xalqı üçün gələcək perspektivlər" adlı tədbirdə Azərbaycan diasporu nümayəndələri də iştirak edərək bu gün Xocalı soyqırımının 21-ci ildönümünün keçirildiyini iştirakçıların diqqətinə çatdırıblar. Onların bu mövqeyi qarşı tərəfin ciddi etirazına səbəb olsa da, Azərbaycan diasporunun nümayəndələri qətiyyət nümayiş etdirərək Sumqayıtda baş verən hadisələrlə bağlı səsləndirilən fikirlərin heç bir tarixi fakta əsaslanmadığını bildiriblər. Bundan sonra Fransa parlamentinin üzvü Fransua Roşeblounun təhriki ilə iştirakçılar Azərbaycan diasporunun rəhbəri Mirvari Fətəliyeva və azərbaycanlı tələbə Vüsal Hüseynova hücum edərək onları vəhşicəsinə döyüblər. Tədbir iştirakçıları, o cümlədən Fransa Parlamentinin toplantıda iştirak edən deputatları bu vəhşiliyin qarşısını almaq üçün heç bir cəhd göstərməyiblər.

Mükafatları
-----------

2016-cı ildə prezident İlham Əliyev Mirvari Fətəliyevanı xalqlar arasında dostluğun möhkəmləndirilməsi və Azərbaycan diasporunun inkişafındakı xidmətlərinə görə 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-04-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-05.
2. ↑  Fuad Hüseynzadə Dünya Azərbaycanlılarının Palitrası kitabı Bakı 2016 s. 211
3. ↑
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-05.
**Mirzə Davud Rəsulzadə** (1900, Rusiya imperiyası – 1938, Bakı) — İnstitut direktoru.

Həyatı
------

1900-cü ildə Mirzə Davud Rəsulzadə ziyalı ailəsində dünyaya göz açmışdı. Rus gimnaziyasını bitirdikdən sonra ölkədə baş verən hərc-mərcliklə barışmayan Davud Gürcüstana gedib hidromexanika sahəsində ali təhsil almışdır. Burada demokratların təşkilatına üzv olduqdan sonra o hər şeydə yenilik, novatorluq, fərqli yanaşma axtarmağa başlamışdı. Onun fərqli düşüncələri Tbilisidə "Gürcüstan" qəzetinin təsisçi və redaktoru olmasına gətirib çıxarmışdı. Bu irəliləyiş onun Azərbaycanın Gürcüstandakı nümayəndəliyində məsul vəzifəyə yüksəlməsinə təkan vermişdir. Fəaliyyət göstərdiyi illərdə Beriyanın hədəfinə tuş gələn ziyalımız Azərbaycana göndərildikdən sonra təqiblərə məruz qalmışdı.

Xanımının xatirələrində o yüksək intellektli, mədəni, qeyri-adi, erudisiyalı, prinsipial, hündürboy, yaraşıqlı, gür saçları, mehriban baxışlara malik qəhvəyi gözləri olan insan kimi qaldı. Yenilikçi, tələbkar, yaradıcı insan kimi yaşayan ziyalımız həmin vaxt yalnız cismən öldürüldü. Mənən isə onun ideyaları, yanaşma tərzi, alimlərimizin qəlbinə əkdiyi milli oyanış rüşeymləri 17.06.1938-ci ilədək yaşadı.

Mirzə Davud Rəsulzadə həm də Tbilisidə "Gürcüstan" qəzetinin təsisçisi və redaktoru olub. O, 1937-ci ildə repressiyaya məruz qalıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-08-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-26.
2. ↑  [*ölü keçid*]
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-26.
**Surat şəhərinin mühasirəsi** , Surata (*ing.* Surat, qüc. સુરત — Hindistanın Qucarat ştatında şəhər) sığınan Seydi Əli Rəisin komandanlığı altındakı Osmanlı donanmasını təqib edən Portuqaliya donanmasının şəhərə hücum etməsi ilə meydana gəlmişdir.

Əvvəli
------

Türk donanması, Seydi Əli Rəisin komandanlığı ilə 1554-cü il iyulun 2-də Bəsrədən Süveyşə getmək üçün yola düşdü. 9 avqustda Hörmüzdə, 25 avqustda Maskatda Portuqaliya donanmasını devirdi.
Ərəbistan dənizinin sahillərində, "fil tufanı" adlı qasırğaya tutulan donanma, 10 gün ərzində Qücərat sahillərinə çatdı. Donanma Daman limanında olarkən Məlik Əsəd, Seydi Əli Rəisə 87 hissədən ibarət Portuqaliya donanmasının onun arxasında olduğunuzu bildirəndə Türk donanması daha etibarlı olan şimaldakı Surata sığındı.

Mühasirə
--------

Suratda sahilə gələn Seydi Əli Rəis yerli xalqın və rejimin dəstəyi ilə qalanı müdafiə etməyə başladı. Gəmilərdən atılan atəş nəticəsində bir nəticə ala bilməyən Portuqaliya donanması, əsgərləri sahilə çıxararaq şəhəri mühasirəyə aldı. Yerli əhalidən kömək edənlər olduğu kimi düşmənlə birlik olanlarda var idi və mühasirə təxminən iki ay davam etdi. Şəhər bir neçə dəfə yıxılmaq nöqtəsinə gəlsədə, hər dəfəsində Seydi Əli Rəis və qarnizon komandiri Hüseyin ağanın komandanlığı altında olan müdafiəçilər işğalı dəf edə bildilər. Çoxlu itki verən Portuqaliya donanması, Qücərat şahı yaxınlaşdığı üçün mühasirəni dayandırdı və dəniz yolu ilə geri çəkildi.

Muhasirədən sonra
-----------------

Mühasirənin başında, Qücərat şahı bölgəyə gəlməyib Əhmədabada getdi. Artıq dənizə çıxmanın mümkün olmadığını düşünən Seydi Əli Rəis, qalan qalereyaları və topları satdı. İstanbula qayıdarkən, ittihamların qarşısında yaşadıqlarını sübut olaraq Qücərat hökumətindən bir növ qəbz alan Seydi Əli Rəis, az sayda adamı ilə bərabər quru yolu ilə İstanbula getmək üçün Hindistanın içərilərinə girdi.

Həmçinin bax
------------

* Hörmüz dəniz müharibəsi
* Lepanto döyüşü
* Qucarat sultanlığı

Mənbə
-----

* *Seydi Ali Reis.* Bölüm I. ISBN 9789751611888.
* *Ak, Mahmut.* "Seydi Ali Reis". TDV İslam Ansiklopedisi. 2009. 2019-08-27 tarixində arxivləşdirilib.
**Məhəmməd Əhmədoviç Musalov** (*rus.* Магомед Ахмедович Мусалов; 9 fevral 1994, Xustada[d], Dağıstan) — əslən azərbaycanlı olan Rusiyalı futbolçu. 2022-ci ildən Rusiyanın SKA Xabarovsk klubunda çıxış edir.

Şəxsi həyatı
------------

Musalov Dağıstanın Xustada kəndində anadan olub. Əslən azərbaycanlıdır. Bir qardaşı var. Qardaşı Tahir Musalovda onun kimi futbolçudur.

Klub karyerası
--------------

Peşəkar debütü 12 avqust 2014-cü il tarixində Anji Mahaçqala-2-in heyətində Alaniya Vladiqafqaz-a qarşı oyunda oldu.

2018-ci il iyunun 16-da Musalov 2018–19 mövsümünün sonuna qədər icarə əsasında Axmat Qroznı klubunda çıxış edib. 29 iyul 2020-ci ildə Musalov Axmat Qroznıdan ayrıldı.

1 sentyabr 2020-ci ildən Ermənistanın Pünik FK ilə müqavilə imzalayıb.

1 iyun 2022-ci ildə Musalov müqaviləsi başa çatdıqdan sonra Pünik-dən ayrıldı və yenidən Rusiyada karyerasını davam etdirdi. 16 iyul 2022-ci ildə SKA Xabarovsk ilə müqavilə imzaladı.

Milli komanda karyerası
-----------------------

2012-ci ilin 10–20 iyun tarixlərində Azərbaycan U-19 yığmamısının Litvanın Palanqa şəhərində keçirdiyi təlim-məşq toplanışında iştirak edib.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Magomed Musalov // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-09-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-24.
3. ↑  "Azərbaycan millisində oynamış Məhəmməd Ermənistan klubunda". Sportinfo.az. 2023-08-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-16.
**1898-ci il avqustun 4-də Balaxanıda neft fontanı** ― rejissor Aleksandr Mişon tərəfindən 1898-ci ildə çəkilmiş qısametrajlı sənədli film. Film Azərbaycan kinosu tarixində çəkilmiş ilk filmlərdən biridir. Kinosüjetdə Balaxanı mədənlərinin birində neft quyusunun fontan vurması əks olunmuşdur.

Sujetdəki quyunun Balaxanı ərazindəki "21060" nömrəli quyu olduğu iddia olunur. Sözügedən quyu 1898-ci ilin noyabr ayında VI horizontdan sutkalıq 11 ton neft hasilatı ilə istismara verilmişdir və hələ də istismar olunur.

Kinosüjet "Canlı fotoşəkillər" kolleksiyası adı altında 1900-cü ildə Parisdə Ümumdünya sərgisində böyük uğurla nümayiş etdirilmişdir. Nümayiş etdirilən süjetlər arasında "Bibiheybətdə neft fontanı yanğını", Əlahəzrət Buxara əmirinin "Veliki knyaz Aleksey" paroxodunda yolasalma mərasimi, "Qafqaz rəqsi", "İlişdin" kinosüjetləri də var idi. Bunları izləyən Lümyer qardaşları onlardan bir neçəsini almış və öz kolleksiyalarına daxil etmişlər. Sonradan həmin kinosüjetlər Paris kinoarxivinə təhvil verilmiş və bu günə kimi orada qorunub saxlanılır. 2001-ci ildə Azərbaycan Dövlət Film Fondunun təşəbbüsü ilə bu kinosüjetlərdən ikisinin surətləri — "Bibiheybətdə neft fontanı yanğını" və "1898-ci il avqustun 4-də Balaxanıda neft fontanı" Bakıya gətirilmiş və hazırda Azərbaycan Dövlət Film Fondunda qorunub saxlanılır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 2 (filmlərin izahlı kataloqu (1898–2002)). Bakı: 2003, səh.7.
2. ↑  "21060-cı: Balaxanıdakı yaşı yüzü keçən quyunun sirri – REPORTAJ + FOTO". Oxu.az. 10 noyabr 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* 1898-ci il avqustun 4-də Balaxanıda neft fontanı  — YouTube

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 812.
* Aydın Kazımzadə. "Bu belə olub". [Azərbaycan kinosu — 110] //"Cinema News" jurnalı.- 2008.- iyun.- səh. 10–11.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan filmlərinin siyahısı
* 1890-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
**Olmayan biri** (*fr.* Celle que vous croyez) — Safi Nebbunun rejissorluğu ilə 2019-cu ildə istehsal edilmiş Fransa dram filmi. Filmdə əsas rolları Jülyet Binoş, Fransua Sivil və Nikol Qarsiya canlandırırlar.

Filmin premyeası 10 fevral 2019-cu ildə 69-cu Berlin Beynəlxalq Film Festivalında baş tutmuşdur. 3 oktyabr 2019-cu ildən filmin kinoteatrlarda çıxarılacağı gözlənilir.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***
Bir neçə il əvvəl həyat yoldaşının xəyanəti və boşanmanın ağır psixoloji təsirinə məruz qalan Kler (Jülyet Binoş) tədricən həyatını qaydaya salmağa çalışır. O, universitetdə dərs deyir, iki övladını böyüdür və müntəzəm olaraq gənc sevgilisi ilə vaxt keçirir. Lakin, bir gün gənc oğlan heç bir xəbər vermədən yoxa çıxır. Klerin yenicə stabilləşən dünyası dağılır.

Ümidsizlikdən xilas olmaq üçün Kler Facebookda saxta profil yaradır və özünü 24 yaşlı cazibədar Klara kimi təqdim etməyə başlayır. Tezliklər Klara və gənc fotoqraf Aleks (Fransua Sivil) arasında virtual münasibət başlayır. Sadə oyun kimi başlayan münasibət ciddiləşir və ehtiraslı sevgiyə dönür. 

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Rollarda
--------

* Jülyet Binoş — Kler Millad
* Fransua Sivil — Aleks Çelli
* Nikol Qarsiya — Dr. Ketrin Bormans
* Mari-Anj Kasta — Katiya
* Giyom Qui — Lüdovik Dalua
* Çarlz Berlinq — Gills
* Culs Hupleyn — Maks
* Culs Quzlin — Tristan
* Frensis Lepley — Serj
* Pyer Girad — Pol
* Klod Perron- Solanj

Çıxarılması
-----------

Filmin premyeası 10 fevral 2019-cu ildə 69-cu Berlin Beynəlxalq Film Festivalında baş tutmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Who You Think I Am". İstifadə tarixi: 16 sentyabr 2019.
2. ↑  "CELLE QUE VOUS CROYEZ". 2019-05-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 sentyabr 2019.
3. 1 2  *MacDougall, John.* "Berlinale: Binoche dans la spirale du mensonge dans "Celle que vous croyez"". Relaxnews. ladepeche.fr. 11/02/2019. 2021-05-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 sentyabr 2019.

Xarici keçidlər
---------------

* *Celle que vous croyez* — Internet Movie Database saytında.
**Aynurə İmranova** (tam adı: *Aynurə İmran qızı İmranova*; 11 noyabr 1976, Zərdab rayonu) — Azərbaycan jurnalisti və siyasətçisi.

Həyatı
------

11 noyabr 1976-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Zərdab rayonunda ziyalı ailəsində anadan olub. 1993-cü idə Zərdab rayon H. Zərdabi adına 1 nömrəli orta məktəbi, 1997-ci ildə Bakı Siyasi İdarəetmə və Politologiya İnstitutunu, 2012-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti Yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının magistraturasını bitirir.

2012-ci ildə Avropa Siyasi Biliklər Məktəbini bitirir. Tbilisi Liberal Akademiyasi, ATƏT-in liderlər məktəbi, OCCRP-nin təşkil etdiyi Araşdırmaçı jurnalistlər məktəbinin kurslarının dinləyicisi olur. Siyasi PR sahəsində mütəxəsisdir.

Jurnalistika fəaliyyəti
-----------------------

Fəaliyyətə 1994-cü ildə "Müxalifət" qəzetinin jurnalisti kimi başlayıb. "Cümhuriyyət" qəzetində, ANS ÇM radiosunda, "Yeni Müsavat", "Azadlıq" qəzetlərində , Azad Azərbaycan Televiziyasında jurnalist və redaktor fəaliyyətində olub. 2010–2013-cü illərdə inetrnet televiziyası olan Kanal 13-də siyasi debatlardan ibarət olan "Aktual" proqramını aparmağa başlayıb.

İctimai-siyasi fəaliyyəti
-------------------------

1993-cü ildən 2003-cü ilə qədər Müsavat Partiyasının sıralarında fəaliyyət göstərib. 2010-cu ildə Ümid Partiyasına üzv olub, onun Qadınlar təşkilatının sədri seçilib. 2011-ci ildə artıq Ümid Partiyasının sədr müavini təyin edilib. 2013-cü ildə oktyabrında Ümid Partiyası sıralarından istefa verir. 2014-cü ildə Respublikaçı Alternativ Hərəkatına üzv olmuşdur.

2012-ci ildə Demokratiya və Medianın inkişafına Dəstək İctimai Birliyini təsis edir və jurnalistlərin hüquqlarının müdafiə sahəsində, onların bilik və bacarıqlarının artırılması sahəsində fəaliyyət aparmağa başlayır.

Hal hazırda Türkiyə Turan Hərəkatının Azərbaycan təmsilçisidir.

Elmi araşdırmaları
------------------

Aynurə İmranova "Terror: müasir dünyanın həll edilməyən problemi" adlı kitabın müəllifidir. Yerli və beynəlxalq mətbuatda etnosiyasi münaqişələr mövzusunda məqalələrlə çıxış edir.

Müxtəlif dillərdən məqalələrin tərcümələri ilə məşğul olur, 2 kitabın türk dilindən çevirmənin müəllifidir.

Qeydlər
-------

1. ↑  İctimaiyyətlə əlaqələr və xaricdə yaşayan soydaşlar üzrə müavin olaraq

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ümid Partiyasında yeni sədr müavini kimdir?". 2023-04-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-10.
2. ↑  "Ümid Partiyasından istefalar başladı". 2020-09-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-10.
3. ↑  "İqbal Ağazadə sərəncam verdi". 2023-04-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-10.
4. ↑  "Jurnalist xanım ümid Partiyasında vəzifə aldı". 2023-04-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-10.
5. ↑  "Ümid Partiyası Qadınlar Təşkilatına yeni sədr seçildi". 2023-04-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-10.
6. ↑  "Ümid Partiyasının sabiq sədr müavini "ReAL"a keçdi". 2021-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-10.
İnsan beyninin ancaq 10%-nın işlənməsi haqqında əfsanə
------------------------------------------------------

İnsan beyninin ancaq 10%-nın (başqa mənbələrdə 7%, 5% və s.) iddia edən bir əfsanədir. Çox vaxt Albert Eynşteynə aid edilir.Hətta o fikir də var ki, insan öz beynini hansısa yollar vasitəsi ilə 10%-dan artıq işlədə bilər.
İntelekt həqiqətəndə fərqli məşqlər ilə inkişaf etdirmək olar, lakin o fikir ki, insanlar ancaq beynin 10%-nı işlədir yanlışdır. Müasir araşdırmalar nəticəsində məlum olub ki, beynin hər bir hissəsi bir vəzifə yerinə yetirir və insan beyninin elə bir hissəsi tapılmıyıb ki, o işləməsin.
Maqnit-rezinans tomoqrafiyası və pozitron-emission araşdırmalar nəticəsində təyin olmuşdur ki, hətta insanın yuxu zamanı bütün beyin hissələri müəyyən səviyədə aktivdir.

Mənşə
-----

Bu əfsanənin mənşəyi Vilyam Jeymsin və Boris Sidisin işləri ola bilər. Onlar 1890-cı ildə uşağın sürətli inkişafı haqqında teoriyanı Uilyam Jeyms üzərində test edirdilər və İQ nəticələr rekord səviyəyə çatdı – 250-300. Vilyam Jeyms özü bəyanət verirdi ki, insanlar öz beyninlərin tam işlətmirlər. 1936-cı ildə Deyl Karneqinin "Dostları necə qazanmaq və insanlara necə təsir etmək" kitabının başlığında amerikan yazıçı Louell Tomas yazmışdır ki, Professor Vilyam Jeyms deyir ki, insanlar beyinlərinin ancaq 10%-nı işlədir.

Müasir mədəniyyətdə
-------------------

#### Əfsanə bu filmlərdə əsas kimi istifadə edilirdi:

* Bədii film «Qaranlıq sahəsi».
* Bədii film «Cadugərin dağı».
* Bədii film «Lüsi».
* Bədii film «Kərəntiçi».
* Serial «Kayl XY».
* Ayzek Azimovun «Biz xatırlamıyaq deyə».

İstinadlar
----------
**Reaumuria turkestanica** (*lat.* Reaumuria turkestanica) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin yulğunkimilər fəsiləsinin keçiağacı cinsinə aid bitki növü.

Ümumi yayılması
---------------

Orta Asiya (Tyan-Şan, Pamir Alay, Kopetdağ, Qara-qum), İran və Qazaxıstanda təbii arealı vardır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşeronda təbii halda yayılmışdır.

Statusu
-------

Azərbaycanın nadir bitkisidir. NT.

Bitdiyi yer
-----------

Şoran yerlərdə, gilli torpaqlarda, qumluqlarda,daşlı yamac-larda yayılmışdır.

Тəbii ehtiyatı
--------------

Azərbaycanda arealı geniş deyildir.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Hündürlüyü 20-60 sm, sarımtıl qabıqlı və ya çoxsaylı, düz və sıxbudaqlı yarımkoldur. Yarpaqları hamar, yumurtavarı və ya uzunsov yumurtavarıdır. Yarpaqlarının uzunluğu 5-10 mm, eni 2-10 m arasında olub dərivaridir. Yarpaqları nöqtəli vəzitüklü, ucu biz bünövrəsi enliləşmiş, az bilinən saplaqlı olub bəzi yarpaqlar neştərvarı xətvarıdır. Çiçək qrupu süpürgəvarı, bəzən çiçəkləri təkdir. Çiçəkaltıqları azsaylı, lansetvarı, xətvarı, uzunluğu 3-5 mm, ucu biz, düz, kasacığı bərabər və ya ondan qısadır. Kasacığı 5 qanadlı, uzunluğu 3-7 mm, ləçəklərdən təxminən 2 dəfə qısa, qanadları yumurtavarı,lansetvarı, ucu biz, kənarları pərdəlidir. Ləçəkləri çəhrayı, tərs-ürəkşəkilli, uzunluğu 7-13 mm, eni 3-5 mm-ə çatır. Erkəkcikləri çox saylı, ləçəklərdən qısa, 5 dəstədə, saplaqları bünövrəsindən aşağıda olub, kənarları bütövdür. Toxumları tərs yumurtavarı, uzunluğu 4-5 mm, üstü tünd rəngli, yumru çıxıqlı olub, uzun, qonur tükcüklərlə örtülmüşdür. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir, avqust-sentyabrda isə meyvə verir.

Çoxalması
---------

Təbiətdə generativ yolla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilmə səbəbləri
-------------------------------------

Başlıca insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi
-----------

Mədəni şəraitdə Nəbatat bağlarında becərilir.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Xüsusi qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitab"ına daxil edilməsi zəruridir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------
**Zümrüdçiçəkvarı puşkiniya** (lat. *Puschkinia scilloides*Adams) — Hiasintkimilər fəsiləsinə aid bitki növü. 

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "*Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar*" kateqoriyasına aiddir – EN A2c. Azərbaycanın **nadir** növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik, soğanaqlı ot bitkisidir. Soğanaq yumurtavaridir. Gövdə 5-15 sm hündürlükdədir. Yarpaqlar xətvari və ya dar-xətvari, 7-8 mm enində, 2 ədəddir, çiçək oxundan uzundur. Çiçək qrupu 1-4 (6) çiçəkli, salxımlıdır. Çiçəkyanlığının kənarları ağ və ya ağımtıl-mavi, 4-5 mm uzunluğundadır. Tac 2 dəfə çiçəkyanlığından qısadır, oyuqlu, ikidişcikli kənarlıdır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə və meyvə əmələgəlmə mart-may aylarına təsadüf edir. Kserofit, işıqsevən, duzlaşmaya davamlıdır. Soğanaqla çoxalır. Yuxarı dağ qurşağında müxtəlif otlu qruplaşmalar əmələ gətirir.

Yayılması
---------

Diabarda (Qarabağ-yurdu dağında və Orand kəndində). 

### Sayı və tendensiyası

Populyasiyalarının sayı azalı, yaşama ərazsis məhdudlaşır, azalma tendensiyası müşahidə olunur. 

### Məhdudlaşdırıcı amillər

Antropogen amillər (dekorativ bitki kimi yığılması, otların biçilməsi, mal –qara tərəfindən tapdalanması). 

### Mühafizə tədbirləri

Çox az sahələrdə yayıldığından xüsusi mühafizə tədbirləri görülməlidir. Yasaqlıqlar təşkil edilməli, bərpasının təmin edilməsi, yeni yayılma yerlərinin axtarılması təklif olunur.

Sinonimləri
-----------

*Adamsia scilloides* (Adams) Willd. 

*Puschkinia hyacinthoides* Baker.

*Puschkinia libanotica* Zucc. 

*Puschkinia scilloides* var. *libanotica* (Zucc.) Boiss. 

*Puschkinia sicula* Van Houtte.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabı  Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri II nəşr, Bakı-2013
2. 1 2 3 4 5 6 7  "Arxivlənmiş surət". 2021-01-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-26.
3. 1 2 3  Флора Азербайджана, 1952
4. ↑  Ибадлы О.В. 2005
5. ↑  Конспект флоры Кавказа, 2006
6. 1 2  Tərtibçinin məlumatı

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q839611
* Wikispecies: Puschkinia scilloides
* BioLib: 41968
* EoL: 1014873
* EPPO: PUKSC
* GBIF: 2767428
* GRIN: 30377
* iNaturalist: 128724
* IPNI: 540344-1
* ISC: 116631
* MoBotPF: 281802
* NBN: NBNSYS0200002991
* NCBI: 81792
* Plant List: kew-283895
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:540344-1
* Tropicos: 18400315
* VASCAN: 27879
* WCSP: 283895
* WFO: wfo-0000715266

 |
**Məkkədə kran aşması** — Səudiyyə Ərəbstanının Məkkə şəhərində Kəbə yaxınlığında tikinti işlərinin getdiyi Matəf adlı sahədə qaldırıcı kranın aşması hadisəsi.

Qeyd olunur ki, kran Bin-Ladenin ailəsinin şirkətinə mənsub olub.

Dünyanın reaksiyası
-------------------

İran İran-İran İslam Respublikasının prezidenti Həsən Ruhani "Məkkədə kran aşması" hadisəsində şəhid olanların ailələrinə baş sağlığı yolladı.Ruhaninin baş sağlığında deyilir: "Qəzada dünyasını dəyişənlərə Allahdan rəhmət,yaxınlarına baş sağlığı,yaralananlara şəfa diləyirəm".Bundan başqa İran İslam Respublikası hər bir yardımı etməyə hazırdı dedi.

Türkiyə Türkiyə-Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan, Səudiyyə kralı Salman bin Əbdüləzizə bir-başa telefonla zəng edərək hadisəyə üzüldüyünü şəhidlərə Allahdan rəhmət və yaralanlara şəfa diləyirəm.

Həmçinin bax
------------

* Həcdə izdiham faciəsi (2015)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Məkkədə kranın aşması ilə bağlı insident araşdırılır". 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-24.
2. ↑  "Kəbədə ölənlərin sayı 107 oldu". 2015-09-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-14.