recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Corc Everest** — 1790-cı il iyulun 4- də Qvernveyldə (Uels) anadan olmuşdur. Kral Hərbi Akademiyasında təhsil almışdır.

16 yaşında təhsilini başa vurduqdan sonra Corc Hindistana göndərirlər. O, Hindistanda qeodeziya işləri ilə məşğul olur. Hindistanda bir müddət işlədikdən sonra onu Yava adalarına ezamiyyə edirlər. 1814 – 1816-cı illərdə Corc Everest Yava adalarında fəaliyyət göstərdikdən sonra onu yenidən Hindistanda işləməyə çağırırlar. O, yenidən Hindistanda geodeziya işləri ilə məşğul olmağa başlayır.

1816-cı ildən isə Corc Everest Uilyam Lemptonla bərabər Hindistanın geodeziya xəritəsini çəkməyə başlayırlar. Uzun müddətli zəhmətlərdən sonra Corc Everestin rəhbərliyi altında Hindistanın geodezik və siyasi xəritəsi tam dəqiqliyi ilə tərtib olunur. O, həm də 1841-ci ildə Himalay dağlarının xəritəsini tərtib edir və dağın ən yüksək zirvələrini də (Comolunqma) bu xəritədə göstərir.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Hindistanın hansı meridian dairəsində və hansı qurşaqda yerləşməsini ( 11 dərəcə 30’) ilk dəfə Corc Everest müəyyən etmişdir. Bu coğrafiya tarixində və xəritəşünaslıqda ən əhəmiyyətli və ən mühüm nailiyyətlərdən hesab olunur.

1843-cü ildə Corc Everestə polkovnik rütbəsi verilir. Bundan sonra o, təqaüdə çıxır və İngiltərəyə qayıdır. İngiltərəyə qayıtdıqdan sonra ailə qurur və 6 uşaq atası olur. 1861-ci ildə isə C. Everest Kral Coğrafiya Cəmiyyətinin vitse-prezidenti olur.

1852- ci ildə onun tələbəsi olmuş Enqrü Vo müəllimi C. Everestin tərtib etdiyi xəritələr əsasında dəqiqliklə müəyyən edir ki, Himalay dağlarının zirvələri dünyanın ən yüksək nöqtələridir. E. Vo Himalayın ən yüksək zirvəsinə müəlliminin adının verilməsinə qərar verir və bu barədə Kral Coğrafiya Cəmiyyətində məsələ qaldırır. Cəmiyyətin bütün üzvüləri buna razı olsalar da, C. Everestin özü bunun qəti əleyhinə olur. Everestin narazılığına baxmayaraq, Kral Coğrafiya Cəmiyyətinin yekdil qərarına əsasən, zirvəyə Everestin adı verilir.

Nəhayət, 1865-ci ildə Himalay dağlarının ən yüksək zirvəsi olan Comolunmaya Corc Everestin adı verilir.

Görkəmli alim C. Everest 1866-cı il dekabr ayının 1-də dünyasını dəyişir. O, Qrinviçdə (İngiltərə) dəfn olunmuşdur.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, C. Everestin bacısı qızı məşhur riyaziyyatçı C. Bulun həyat yoldaşı və məşhur yazışı Etel Lilian Voyniçin anası olmuşdur.

Mənbə
-----



1. 1 2  Sir George Everest // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  George Everest // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. ↑  .
4. ↑  .
5. ↑  .
6. ↑  .
7. ↑  Everest, George // Czech National Authority Database.
8. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-11-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-03.
**Talas abidələri -** Qədim türklərə məxsus daş-yazı abidələridir. Talas çayı sahilində yerləşdiyinə görə bu cür adlandırılıb. 1896-cı ildə Övliya-ata (Talas)qəza rəisi V.A.Kallur həmin şəhər haqqında tədqiqat əsəri nəşr etdirir. Bu əsərdə o Akçı kəndinin Şərqində 8 km aralı Ayırtan-oy deyilən yerdə Orxon-Yenisey əlifbası ilə yazılmış bir daşın olduğunu göstərir. Bundan sonra daha bir neçə abidə tapılır. Abidələrin tapılmasında V.A.Kallurdan başqa fin arxeoloqları Q.Heykel, K.Münik və O.Donnerin də böyük rolu olub. Abidələrin ilk nəşri Q.Heykelə məxsusdur. Lakin Q.Heykeldən başqa V.V.Radlov, P.M.Melioranski, Y.Nemet, H.N.Orkun, S.Y.Malov və İ.A.Batmanov da abidələri tədqiq etmişlər. 1932–1933-cü illərdə hələlik yeganə olan Talas Çubuğunun tapılması, oxunması və nəşrində M.Y.Masson və S.Y.Malovun xidmətləri olub. Sonralar bu abidəni H.N.Orkun, C.Cumaqulov (S.Y.Malovun tərcüməsində) da nəşr etmişdir. Son zamanlar qırğız tədqiqatçıları Talas çayı hövzəsində daha bir neçə abidə aşkarlayıb.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Abidə** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Tutaq ki, {\displaystyle y=\varphi (x)} və {\displaystyle z=f(y)} uyğun olaraq {\displaystyle X} və {\displaystyle Y} çoxluqlarında təyin olunan funksiyalardır, eyni zamanda {\displaystyle \varphi } funksiyasının qiymətlər çoxluğu {\displaystyle f} funksiyasının təyin oblastında yerləşir. Onda hər bir {\displaystyle x\in X} nöqtəsində qiyməti {\displaystyle F(x)=f[\varphi (x)]} olan funksiya mürəkkəb funksiya və ya {\displaystyle \varphi } və {\displaystyle f} funksiyalarının superpazisiyası (kompazisiyası) adlanır. {\displaystyle z=f[\varphi (x)]} yazılışında {\displaystyle y} aralıq arqument, {\displaystyle x} isə əsas arqument və ya sərbəst dəyişən adlanır, eyni zamanda {\displaystyle \varphi } funksiyası daxili, {\displaystyle f} funksiyası isə xarici funksiya adlanır. Mürəkkəb funksiyada əməllər sağdan sola yerinə yetirilir, daha doğrusu öncə {\displaystyle \varphi } funksiyası üzərində sonra isə {\displaystyle f} funksiyası üzərində əməllər yerinə yetirilir. Qeyd edək ki, mürəkkəb funksiyanın aralıq arqumentlərinin sayı iki və daha çox ola bilər. Məsələn,{\displaystyle z=f(y)}, {\displaystyle y=\varphi (x)}, {\displaystyle x=y(t)} münasibətlərində aralıq arqumentlərin sayı ikiyə bərabərdir: {\displaystyle y} və {\displaystyle x}. Onda mürəkkəb funksiyanı belə yazmaq olar

{\displaystyle z=f(\varphi (y(t)))} və ya {\displaystyle z=f\{\varphi [y(t)]}\}.
Bu mürəkkəb funksiyanın *«zəncirvari»* yazılışıdır.
**Niyaz Səttar oğlu Şərifov** (16 mart 1914, Bakı – 15 may 1982, Bakı) — Azərbaycan teatr rejissoru, aktyor, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1974).

Həyatı
------

Yaradıcılığı əsasən MKT ilə bağlı olan Niyaz Səttar oğlu Şərifov 16 mart 1914-cü ildə Bakıda doğulub. Bədəl bəy Bədəlbəyovun məktəbində əvvəlcə birinci dərəcəli pillədə dörd il təhsil alıb və beş il isə ikinci dərəcəli təhsil sistemində oxuyub. Bakı Teatr Məktəbini bitirib və tələbəlik illərindən BTİT-də aktyorluq edib. Bu teatr 1933-cü ildə Gəncəyə köçüb və Niyaz Şərifov bir sıra mədəniyyət ocaqlarında çalışıb. 1938-ci il-də ADMKT yaradılanda oraya əvvəlcə texniki rejissor, sonra isə quruluşçu rejissor götürülüb. Müəyyən fasilələrlə ömrünün sonuna qədər bu kollektivdə işləyib. Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi fəxri adı ilə təltif edilib.

Niyaz Şərifov MKT-də Məhərrəm Əlizadə və Soltan Hacıbəyovun "Qızılgül" (1945 və 1967), Məhərrəm Əlizadə və Fikrət Əmirovun "Gözün aydın" (1946), Kərim Kərimov və Zakir Bağırovun "Kəndimizin mahnısı" (1959), Zülfüqar bəy Hacıbəyovun "Evliykən subay" (1960), "Əlli yaşında cavan" (1972), Məhərrəm Əlizadə və Əşrəf Abbasovun "Səndən mənə yar olmaz" (1963), Novruz Gəncəli və Şəfiqə Axundovanın "Ev bizim, sirr bizim" (1965 və 1979), Məcid Şamxalov və Zakir Bağırovun "Qaynana" (1965), Məmməd Səid Ordubadi və Səid Rüstəmovun "Beş manatlıq gəlin" (1969), Ədil İsgəndərov və Əşrəf Abbasovun "Dağlar qoynunda" (1970), Məhərrəm Əlizadə və Nazim Əliverdibəyovun "Nazxanım naz eləyir" (1974), Məhərrəm Əlizadə və Ramiz Mustafayevin "Qonşumuzda bir oğlan var" (1976), Süleyman Rüstəm və Səid Rüstəmovun "Durna" (1976), Cahangir Məmmədov və Əşrəf Abbasovun "Həyətim mənim, həyatım mənim" (1977), Salam Qədirzadə və Süleyman Ələsgərovun "Gurultulu məhəbbət" (1980) musiqili komediyalarına quruluş verib.

Mükafatları
-----------

* "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 3 aprel 1974

Filmoqrafiya
------------

1. Ulduz (film, 1964)
2. Mən mahnı qoşuram (film, 1979)
**396-cı milli atıcı diviziya** — II Dünya müharibəsi illərində təşkil olunmuş milli atıcı diviziya.

396-cı atıcı diviziya 1941-ci ilin avqustunda İranda 44-cü ordunun tərkibində olmuşdur. Həmin ilin sonunda diviziya respublikanın Quba bölgəsinə gətirilmiş və Şimali Qafqaza göndərilmək üçün hazırlanırdı. Diviziyanın ilk komandiri Q.Korçakov, komandir müavini polkovnik Əsədullayev: komissarı polkovnik Xavər Vəliyev olmuşdur. Diviziyanın şəxsi heyətinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarət idi.

1941-ci ilin son günlərində diviziya Krım yarımadasına desant yolu ilə göndərildi və 51-ci Ordunun tərkibinə daxil edildi.

396-cı diviziyanın tərkibində 803-cü, 816-cı, 819-cu atıcı alayları və 957-ci artilleriya alayı (komandir Musa Heybətov) olmuşdur. Digər alayların komandirləri isə polkovnik Abdullayev və polkovnik Əsədullayev idi.

1942-ci ilin may döyüşləri ərəfəsində Krımda 44-cü, 47-ci və 51-ci Sovet Orduları yerləşdirilmişdi. Mayın 7-də faşist ordusunun genişmiqyaslı hücumları nəticəsində 44-cü Sovet Ordusu hissələri böyük itki ilə geri çəkilməyə məcbur oldular. Bu döyüşdə 396-cı diviziya böyük itki verdi. Gərgin döyüşlərdə 396-cı milli diviziyanın alay və batalyon komandirləri və komissarlarından X.Vəliyev, Y.İsmayılov, Əmirulla Dadaşov (həlak olmuşdur), Ə.Hüseynov, A.Abbasov, K.Ağayev, N.Aslanov, Mehdi Muxtarov, T.Axundov, İ.Əsgərov, Q.Süleymanov döyüşlərdə xüsusilə fərqlənmişdilər. Həmin döyüşdən sonra Sovet hərbi hissələri Krımdan Taman yarımadasına köçürüldülər. 396-cı diviziyanın şəxsi heyəti isə Armavirdən keçərək Tiflisə, oradan da Qubaya (Azərbaycana) göndərilərək, tərtib edilən yeni (223-cü) diviziyanın tərkibinə qatıldı.

Mənbə
-----


Vikikitabda ***Azərbaycan tarixi/İkinci Dünya Müharibəsinin başlanması. Azərbaycanlı döyüşçülərin cəbhədə və antifaşist müqavimət hərəkatında iştirakı*** mövzusuna dair mətn var.

* İ.İsmayılov. Azərbaycanlıların II Dünya müharibəsində iştirakı. Bakı, 2000.

Həmçinin bax
------------
**Apostola Andreya monastırı** (*yun.* Απόστολος Ανδρέας ; *türk.* Apostolos Andreas Manastırı) ― Karpaz yarımadasındakı Dipkarpaz şəhərində, Kipr adasının ən şimal-şərq nöqtəsi olan Zəfər burnunun cənubunda yerləşən monastır. Monastır Həvari Andreyə həsr olunmuşdur və Kipr Pravoslav Kilsəsi üçün vacib yerdir. Həm yunan, həm də türk icmaları monastırı müqəddəs yer hesab edirlər.

Tarix
-----

Monastırın inşasının ənənəvi hekayəsində deyilir ki, Həvari Andreyi daşıyan gəmi Müqəddəs torpaqlara səyahət edərkən yoldan çıxaraq buradakı qayalara dəyir. Sahilə çıxan Andrey və heyət qayalara toxunmuş və bir anda oradan bulaq qaynayır. Sular bir gözü kor olan gəmi kapitanının görmə qabiliyyətini bərpa edərək şəfa gücünə sahib olduğunu sübut edir. Bundan sonra ərazi ziyarət yerinə çevrilir.

12-ci əsrdə burada İsaak Komninin Şirürəkli I Riçarda təslim olması barədə danışıqlar apardığı, istehkamla əhatə olunmuş monastır mövcud idi. Əsas monastırın kilsəsi 18-ci əsrə, əsas binalar isə yüzlərlə il sonraya aiddir.

Kütləvi ziyarətlər nisbətən yaxın bir zamana, 20-ci əsrə aiddir. 1974-cü ildə Kipr Sülh Hərəkatı əməliyyatından sonra monastırı ziyarət edənlərin sayı azalsa da, 2004-cü ildə keçid məntəqələrinin açılması ilə monastırı daha çox zəvvar ziyarət etməyə başladı. Son illərdə monastır bərbad vəziyyətə düşmüşdür və bərpa işləri aparılır.

Bərpa
-----

2008-ci ildə adanın mədəni irsinin qorunmasından məsul olan ikitərəfli texniki komitə yaradıldı. Komitə son bir ildə Həvari Andrey monastırının bərpa işlərini koordinasiya edir. Başlanğıcda Kipr kilsəsi əməkdaşlıq etməkdən imtina etdi. Çünki Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnkişaf Proqramı tərəfindən hazırlanmış sənəddə onun bu monastırın sahibi deyil, sadəcə ianəçisi olduğu qeyd edilmişdi. Arxiyepiskop II Xrizostom Kipr kilsəsinin sahibi belə olmadığı bir plana imza atmaqdansa tarixi monastırın çökməsinə icazə verməyə hazır olduğunu söylədi. Bununla birlikdə, 2013-cü il yanvar ayının sonlarında Birləşmiş Millətlər Təşkilatı layihənin birdən çox ianəçi tərəfindən maliyyələşdirilməsinə imkan verən "çox ianəçili bir ortaqlığa" gedəcəyi təklifini hazırladığı zaman bu mövqe yenidən nəzərdən keçirildi*.*

12 yanvar 2013-cü ildə Kiprin şimalındakı səlahiyyətlilər monastırda 5 milyon avrodan çox dəyəri olan genişmiqyaslı bərpa işləri aparılacağını bildirdi. Bərpa işləri hazırda beynəlxalq bir mütəxəssis qrupu tərəfindən aparılır və Kipr Kilsəsi (2 500 000 avro), EVKAF höküməti (2 500 000 avro) və Amerika Birləşmiş Ştatları Beynəlxalq İnkişaf Agentliyi (USAID) (25 000 avro) tərəfindən maliyyələşdirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Apostolos Andreas Monastery, Karpaz, North Cyprus". 2011-10-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-22.
2. ↑  *LGC News, The Online Newspaper for North Cyprus.* ""We are not donors – we are owners": says Archbishop". 2020-06-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 yanvar 2013.
3. ↑  "'Türkler onaracağına yıkılsın gitsin' - Hürriyet PLANET". 2015-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-22.
4. ↑  "Restoration of the Holy Monastery of Apostolos Andreas". 2018-11-23 tarixində arxivləşdirilib.
**Əlvan yulğun** (*lat.* Tamarix florida) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin yulğunkimilər fəsiləsinin yulğun cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

İranda, Оrta Asiyada, Qafqazda təbii halda bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 8 m-ə çatan ağac və ya kоldur. Qabığı qırmızımtıl, cavan zоğları açıq-qоnur rəngli, budaqda çохsaylıdır. Çiçək salхımı sadədir, yarpaq qоltuğunda yеrləşib, uzunluğu 9 sm-ə çatır. Çiçəkləri 5 üzvlü, ləçəkləri çəhrayı və ya ağdır. Еrkəkciyi 5, nazik sapvaridir, tacdan yuхarıda yеrləşir. Dişiciyi bir, yumurtalığı üst, bir yuvalıdır. Sütuncuğu yumurtalıqdan bir nеçə dəfə qısadır, 3-4-dür. Mеyvəsi çохtохumlu, 3 bölümlü, açılan qutucuqdur. Tохumu хırda, ağ tükcüklə örtülüdür. Aprеl-may aylarında çiçəkləyir. Nеktarlı bitkidir.

Ekologiyası
-----------

Torpağa tələbkar deyildir. İstiyə soyuğa davamlıdır. Rütubətli yerlərdə yaxşı bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Kür-Araz düzənliyində, Abşеrоnda təsadüf еdilir.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada rast gəlinmir. Yamacların bərkidilməsində istifadəsi məqsədyönlüdür.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q18112530
* GBIF: 3613075
* GRIN: 36226
* iNaturalist: 928624
* IPNI: 828105-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:828105-1
* Tropicos: 31100082
* WFO: wfo-0000458594

 |
**Ceyhun Cəfərov** (1 dekabr 1965, Yevlax) — Kürdəmir Rayon İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı.

Həyatı
------

Cəfərov Ceyhun Fərrux oğlu 1 dekabr 1965-ci ildə Yevlax şəhərində anadan olmuşdur. 1992-ci ildə Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasını, 2007-ci ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetini bitirmişdir.

1983-1984-cü illərdə Konstruktor-Texnoloji Bürosunda texnik vəzifəsində işləmiş, 1984-1986-cı illərdə həqiqi hərbi xidmətdə olmuşdur. 1986-1991-cı illərdə Nəsimi rayon İstilik-İstismar sahəsində çilingər, 1991-1993-cü illərdə Konstruktor-Texnoloji Bürosunda texnik, 1993-cü ildə "Pərviz" firmasında iqtisadçı-əmtəəşünas, 1993-1994-cü illərdə Maddi-texniki Təchizat idarəsində baş mühəndis, 1994-1995-ci illərdə "Azərbərpa" İstehsalat Birliyində rəis müavini, 1995-1996-cı illərdə Nərimanov Rayon İcra Hakimiyyətinin Kommunal Təsərrüfat şöbəsində müdir müavini, 1996-cı ildə Nərimanov rayon Mənzil Kommunal Təsərrüfatı Birliyində Texniki Nəzarət şöbəsində müdir, 1996-1999-cu illərdə Nərimanov rayon Mənzil Kommunal Təsərrüfatı Birliyində rəis, 2000-2006-cı illərdə Xətai rayon Mənzil-Kommunal Təsərrüfatı Birliyində rəis, 2006-2011-ci illərdə Yasamal Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının birinci müavini, 2011-2014-cü illərdə isə Tərtər Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifələrində çalışmışdır.

Azərbaycanın Respublikası Prezidentinin 16 aprel 2014-cü il tarixli Sərəncamı ilə Kürdəmir Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilib.

2020-ci ilin avqust ayının 20-də Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin sərəncamı ilə Kürdəmir Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsindən azad edilmişdir.

2000-ci ilin avqustundan Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. Ailəlidir, iki övladı,1 nəvəsi var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-08-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-20.

Xarici keçidlər
---------------
**Vençur kapitalı** (bəzən **VC** kimi də qısaldılır) adətən ilkin mərhələdə, yüksək potensiallı və yüksək riskli startap və ya inkişaf etməkdə olan şirkətlərə təqdim edilən özəl kapital maliyyələşdirmə növü. Bu, investorların yüksək inkişaf potensialına malik şirkətləri müəyyən etməyə və investisiyalarından əhəmiyyətli gəlir əldə etmək üçün böyüməyə kömək etməyə çalışdıqları yüksək riskli, yüksək gəlir potensiallı investisiya modelidir. Vençur kapitalistləri adətən xüsusi sənaye sahələrində təcrübəyə malikdirlər və sərmayə qoyduqları şirkətlərə dəstək və təlimat verirlər. Maliyyələşdirmə müqabilində vençur kapitalistləri əksər hallarda şirkətdən kapital alır və ya biznesə tərəfdaş olurlar.

Startaplar yüksək qeyri-müəyyənliklə üzləşdikləri üçün VC investisiyalarının uğursuzluq nisbətləri yüksəkdir. Startaplar adətən innovativ texnologiyaya və ya biznes modelinə əsaslanır və onlar adətən informasiya texnologiyaları (İT), təmiz texnologiya və ya biotexnologiya kimi yüksək texnologiyalı sənayelərdən olurlar.

Tipik vençur kapital qoyuluşları "toxum maliyyələşdirməsinin" birinci mərhələsindən sonra baş verir. Böyüməni maliyyələşdirmək üçün korporativ vençur kapitalının birinci mərhələsi A seriyası adlanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Schmitt, Antje; Rosing, Kathrin; Zhang, Stephen X.; Leatherbee, Michael.* "A Dynamic Model of Entrepreneurial Uncertainty and Business Opportunity Identification: Exploration as a Mediator and Entrepreneurial Self-Efficacy as a Moderator". Entrepreneurship Theory and Practice (ingilis). 42 (6). 2017-09-21: 835–859. doi:10.1177/1042258717721482. ISSN 1042-2587.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük rus · Britannica (onlayn) · Universalis · Müasir Ukrayna |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 11971809v · GND: 4124067-4 · LCCN: sh85142760 · Microsoft: 21279758 · NDL: 00934255 · NKC: ph135616 |

 |
**Rintaro Okabe** (岡部 倫太郎, *Okabe Rintaro*?) — 5pb. və Nitroplus tərəfindən yaradılmış "Science Adventure" franşizindən personaj. İlk dəfə 2009-cu ildə buraxılmış *"Steins;Gate"* vizual romanında təqdim olunmuşdur. Okabe Kurisu Makise ilə birlikdə *"Steins;Gate"* seriyasının əsas personajlarından biridir. O, özünü çılğın alim hesab edir və tez-tez **Kyoma Hooin** təxəllüsündən istifadə edir. Şiina Mayuri onu **Okarin** deyə çağırır.

Okabe Akihabaradakı evində Gələcəyin Alətləri Laboratoriyasını qurmuşdur. O, özünü çılğın alim hesab edir və 001 nömrəli laboratoriya üzvü adlandırır. Bir gün təsadüfən etdiyi kəşfdən sonra zamanda səyahət təcrübələrinə başlayır və təcrübələrinə Kurisu da qatılır. Okabe təcrübələr zamanı öyrənir ki, dünya xətlərinin dəyişməsini müəyyən etmə qabiliyyətinə malikdir və bu qabiliyyəti "Ridinq Ştayner" adlandırır. Tokio Denki Universitetində təhsil alır, Mayuri və İtaru Haşida ən yaxın dostlarıdır. Oyunda və animedə Mamoru Miyano tərəfindən səsləndirilmişdir.

Çılğın alim şəxsiyyətinə və "Steins;Gate 0" oyunundakı qaranlıq təsvirinə görə Rintaro Okabe personajı tənqidçilər tərəfindən müsbət rəylər almışdır. O, 2011-ci ildə "İlin ən yaxşı kişi anime personajı" nominasiyası üzrə Newtype Anime Mükafatının qalibi olmuşdur.

Hekayə
------

### *Steins;Gate*

Həmçinin bax: Steins;Gate

### *Steins;Gate: Load Region of Déjà Vu*

Həmçinin bax: Steins;Gate: Load Region of Déjà Vu
Miyano MamoruMaykl TatumOkabeni səsləndirənlər: Mamoru Miyano (yapon) və Maykl Tatum (ingilis).

### *Steins;Gate 0*

Həmçinin bax: Steins;Gate 0

İstinadlar
----------

1. ↑  *Hiroşi Hamasaki, Takuya Sato (rejissorlar).* Steins;Gate (anime serialı). White Fox. 2011.
2. ↑  *Kanci Vakabayaşi (rejissor).* Steins;Gate: Load Region of Déjà Vu (anime filmi). White Fox. 2013.
3. ↑  *Keniçi Kavamura (rejissor).* Steins;Gate 0 (anime serialı). White Fox. 2018.

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭Steins;Gate |
| --- |
| Video oyunlar | 
* *Steins;Gate*
	+ *Elite*
* *My Darling's Embrace*
* *Linear Bounded Phenogram*
* *0*
* *Steins;???*

 |  |
| Anime | 
* *Steins;Gate*
	+ seriyalar
* *Load Region of Déjà Vu*
* *Steins;Gate 0*
	+ seriyalar

 |
| Digər media | 
* *Drama CD Alpha, Beta, and Gamm*
* *Radio Future Gadget*
* Manqa
* Musiqi
	+ "Hacking to the Gate"
	+ "Skyclad Observer"
	+ "Space Engineer"
	+ "Nonlinear Geniac"
	+ "Anata no eranda kono toki o"

 |
| Personajlar | 
* Rintaro Okabe
* Kurisu Makise
* Mayuri Şiina
* İtaru Haşida
* Suzuha Amane
* Moeka Kiryu
* Luka Uruşibara
* Feyris Nyannyan

 |
| Əlaqəli | 
* 5pb.
* Nitroplus
* Terminologiya
* Con Taytor
* IBM 5100
* SERN

 |
| Commons page VikiAnbar • Wikiquote page VikiSitat  • Category Kateqoriya |

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | AniDB |
**Erməni hipotezi** — proto-hind-avropa xalqının birinci vətəninin "Şərqi Anadolu, Şimali Mesopotamiya və Qafqazın cənub hissələri" olduğunu və proto-Hind-Avropa dilinin (PHA) təxminən eramızdan əvvəl V-IV minillikdə bu regionlarda danışıldığını göstərən bir hipotez. Bu hipotez 1985-ci ildə gürcü Tamaz Qamkrelidze və rus filoloqu Vyaçeslav İvanov tərəfindən irəli sürülmüşdür. Termindəki "erməni" adı bir toponimə, yəni Ermənistan yaylasına aiddir.

Kurqan fərziyyəsi proto-hind-avropalıların mənşəyini və vətənlərini izah etmək üçün ümumi qəbul edilmiş fərziyyə olsa da, yeni DNT tədqiqatları bu xalqların mənşəyini Qafqaz regionuna bağlayan fərziyyələrə marağı artırmışdır. Fərziyyəyə görə, proto-Anadolu dilləri eramızdan əvvəl 4000-ci ildə PHA-nı tərk edərək Anadoluya köç etmiş və sonrakı mərhələlərdə yunan-erməni-hind-iranlılar, kelt-italik-toharlar və balt-slav-germanlar adlı üç fərqli Hind-Avropa dillərinin Avrasiyada yayılmasına şərait yaratmışdırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Gamkrelidze, Ivanov, 1995. səh. 791
2. ↑  The first horse herders and the impact of early Bronze Age steppe expansions into Asia, 2018 Arxivləşdirilib 2021-03-23 at the Wayback Machine, Science 29 Jun 2018, Vol. 360, Issue 6396, eaar7711, DOI: 10.1126/science.aar7711
3. ↑  Haak, 2015
4. ↑  Reich, 2018. səh. 177
5. ↑  Damgaard, 2018
6. ↑  Wang, 2018
7. ↑  Grolle, 2018. səh. 108
8. ↑  "A Short History of Humanity A New History of Old Europe, By Johannes Krause, Thomas Trappe · 2021". 2023-07-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-16.
9. ↑  Kroonen, Barjamovic və Peyrot, 2018. səh. 9
**Şövqi Göyçaylı** — Azərbaycanda ekoloji təhsilin əsas yaradıcılarından biri, Coğrafiya elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi, "Şöhrət" ordeni laureatı.

Həyatı
------

Göyçaylı Şövqi Yusifziya oğlu 1935-ci ildə Göy­çay şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. 1958-ci ADU-nin Geologiya-coğrafiya fakültəsinin coğrafiya şöbəsini bitirmişdir. 1960-cı ildə "İqtisadi coğrafiya" ixtisasında Unversitetin aspiranturasına qəbul edilmişdir. 1965-ci ildə namizədlik, 1987-ci ildə isə Sankt-Peterburq Unversitetində «Kənd əhalisinin məskunlaşması və onun yenidən qurulması» mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1989-cu ildən professordur.

İş fəaliyyəti
-------------

1982-ci ildən BDU-də "Ətraf mühiti mühafizə və təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadə" kafedrasının müdiridir (2015-ci ildən bu kafedra Coğrafi ekologiya kafedrası adlanır). Ş.Y.Göyçaylının elmi yaradıcılığı əhali məskunlaşmasının nəzəri və tətbiqi problemlərinə, təbiətlə cəmiyyət arasındakı qarşılıqlı əlaqələrin coğrafi məsələlərinə, coğrafi ekologiyanın inkişafına və tədrisinin təkmilləşdirilməsinə yönəldilmişdir. O, 130-dan çox əsərin, o cümlədən monoqrafiyaların, dərsliyin və dərs vəsaitlərinin müəllifidir. Azərbaycanın irimiqyaslı İqtisadi və Əhali xəritələrinin həmmüəllifi və müəllifi olmuş­ dur. Azərbaycanda ekologiyaya həsr edilmiş topluların elmi redaktoru olmuşdur.

Azərbaycanın əhalisi, təbiətin mühafizəsi və təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadəyə dair bir neçə proqramın tərtibində iştirak etmişdir.

Elmi naliyyətləri
-----------------

Ş.Y.Göyçaylının təşəbbüsü və səyi nəticəsində ilk dəfə Azərbaycanda "Coğrafiyaçı-ekoloq" ixtisası yaradılmışdır. Ş.Y.Göyçayl 6 namizədlik dissertasiyasının rəhbəri, 3 doktorluq dissertasiyasının məsləhətçisi olmuşdur. O, Azərbaycan Coğrafiya Cəmiyyətinin Rəyasət Heyətində İqtisadi və Sosial
Coğrafiya bölməsinə rəhbərlik edir. Elm-texnika Komitəsi yanında Ekologiya komissiyasının üzvü, Coğrafiya üzrə ixtisaslaşmış müdafiə şurasının həmsədri, AAK-da Yer elmləri bölməsi üzrə ekspert şurasının, BDU-nun Böyük Elmi Şuranın üzvüdür. Respublika elmi konfranslarında, beynəlxalq konqreslərdə
və simpoziumlarda, xüsusilə MAB-6, Abitat- II Beynəlxalq konfransların işində əməli fəaliyyət göstərmiş və məruzə­lərlə çıxış etmişdir. Beynəlxalq elmi İnkişaf və Beynəlxalq Ekologiya akademiyalarının həqiqi üzvüdür.

Mükafatları
-----------

Ş.Y. Göyçaylı müvafiq nazirliklərin fəxri fərmanları və tə­şəkkürləri ilə mükafatlandırılmış. O, 2000-ci ildə "Əməkdar müəllim" fəxri adına layiq görülmüşdür. 2009-cu ildə Bakı Dövlət Universitetinin 90 illik yubileyi ilə bağlı "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib.

Mənbə
-----

* Azərbaycanın coğrafiyaçı alimləri. Bakı: "Elm", 2013, 204 səh.
[*mənbə göstərin*]

 **Vasif Quluzadə** (tam adı: *Vasif Ələsgər oğlu Quluzadə* ; d. 17 avqust 1939, Şəki, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycan-sovet alimi, geomorfoloqu, coğrafiya üzrə fəlsəfə doktoru.

Bioqrafiya və fəaliyyəti
------------------------

V.Ə.Quluzadə 1939-cü ildə Şəki şəhərində anadan olmuşdur. 1966-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin geoloji-coğrafiya fakultəsini bitirmişdir. 1971-1974-cü illərdə Azərbaycan MEA Coğrafiya institutunun aspirantı olmuşdur. 1982-ci ildə «Kiçik Qafqazın şimal-şərq hissəsinin morfostrukturları, onların quruluş və inkişaf xüsusiyyətləri» mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1969-cü ildən Azərbaycan MEA Coğrafiya institutunda geomorfologiya şöbəsində kiçik elmi işçi, 1984-cü ildən böyük elmi işçi vəzifəsində çalışır.

Əsas elmi istiqaməti geomorfologiya, paleocoğrafiya, neotektonika sahələridir. Respublikanın dağlıq bölgələri üzrə müxtəlif miqyaslı geomorfoloji xəritələr tərtib etmişdir. Relyefin morfostruktur və morfoskulptur təhlilinə əsasən müxtəlif tipli faydalı qazıntı yataqlarının morfostrukturlarla genetik əlaqəsini öyrənmişdir. Elmi nəticələri Azərbaycan Respublikası geologiya və mineral ehtiyatlar idarəsi tərəfindən geoloji axtarış işlərində istifadə edilmişdir.

O, 40-dan çox elmi məqalənin müəllifidir. «*Azərbaycanın paleogeomorfologiyası*», «Azərbaycanın relyefi», «Azərbaycanın konstruktiv coğrafiyası» «Azərbaycan Respublikasının regional-coğrafi problemləri» kitablarında geniş məqalələri çap edilmişdir. «*Kiş və Şin çayları hövzələrinin selləri*» monoqrafiyası çap edilmişdir (həmmüəlliflərlə)  BDU-nun fiziki-coğrafiya kafedrasında, bakalavr və magistr pilləsində ixtisas fənlərindən mühazirələr deyir.

Təltif və nailiyyətləri
-----------------------

* Azərbaycan Respublikasının yeni geomorfoloji xəritəsinin tərtibi (1:500000)-1996.[*mənbə göstərin*]
* Azərbaycan geomorfologiyası, 2011 (monoqrafiya) Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti (üç dildə)-2012.[*mənbə göstərin*]
* Azərbaycan Respublikasının ərazi üçün irimiqyaslı (1:50000) geomorfoloji xəritənin tərtibi.[*mənbə göstərin*]

İstinadlar
----------

1. ↑  "Quluzadə Vasif Ələsgər oğlu". www.science.gov.az. 31 iyul 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 dekabr 2018.
2. ↑  "Quluzadə Vasif Ələsgər oğlu". www.genderi.org. 17 dekabr 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 dekabr 2018.

Xarici keçidlər
---------------

* Əməkdaşlar
**İv Fərhad xan Qiyai Şamlı** (26 oktyabr 1957, Ukkel[d]) — Heydərqulu xan Qiyai Şamlının oğlu və Belçika memarı.

Həyatı
------

İv Fərhad Xan Qiyai Şamlı 1957-ci ildə Belçikanın Ukkel şəhərində anadan olub. Nəsilləri qızılbaş tayfa ittifaqına daxil olan Şamlı tayfasındandır. Müasir İran memarlığının ilk nümayəndələrindən biri olan Heydər Qiyai Şamlının oğludur. O, Parisdə yerləşən Janson-de-Sailly liseyini bitirdikdən sonra Nyu-Yorkda yerləşən Pratta İnstitutunda memarlıq üzrə təhsil almağa başlayır. 1982-ci ildə buradakı təhsilini bitirdikdən sonra Kaliforniya İncəsənət Kollecində memarlıq üzrə magistr dərəcəsi əldə edir.

O ilk fəaliyyətinə San-Fransiskoda futurustik evlərin tikintisi ilə başlayıb. 1983-cü ildə o, San-Fransiskoda "Ghiaï Architects" memarlıq şirkətinin əsasını qoyub. Bu şirkət vaxtilə atasının yaratdığı və 1979-cu ildə bağlanan şirkətin davamçısıdır. 1993-cü ildə o ilk irimiqyaslı sifarişini alır. Bu sifariş Kosta-Rikada dəniz kənarı şəhər layihəsi idi. 2003-cü ilin iyun ayında Britaniya Kolumbiyasının Prince George şəhərinin İv Qiyai tərəfindən hazırlanmış mərkəzi planı qəbul edilib. 2002-ci ildən etibarən Fransa Memarlar Akademiyasının xarici üzvüdür. 2011-ci ildə Kaliforniyanın Oklənd şəhərində yerləşən 30 mərtəbəlik "Iwate Tower" binasını tikmək sifarişi alıb. Kaliforniyanın Berkli Universitetində və İncəsənət Kollecində dərs deyir. 13 sentyabr 2018-ci ildən IPAG Biznes Məktəbinin direktorudur.

Əsas nailiyyətləri və layihələri
--------------------------------

* Fransanın Antib şəhərində şəxsi villa 1984
* İki mərtəbəli yaşayış kompleksləri, San Xose, Kaliforniya 1984–1989
* Royal Residence, San-Fransisko 1992
* Astrolabe House, San-Fransisko 1996
* Gülüstan sarayı, San-Fransisko körfəzi 2000
* Metropolis, Şahzadə Corc, Kanada 2004
* Gizlin bağlar, Dalli, İsveçrə 2005
* El Gülüstan, Playa Qrande, Kosta-Rika 2006
* Iwate Tower, Oklend, Kaliforniya 2013
* Yaşayış evi, San-Fransisko, Kaliforniya 2016

Şəkillər
--------

* Gülüstan qalası, San FransiskoGülüstan qalası, San Fransisko
* Astrolab evi,San FranciscoAstrolab evi,San Francisco
* Astrolab evi,San FransiskoAstrolab evi,San Fransisko
* Royal yaşayış yeri, San FransiskoRoyal yaşayış yeri, San Fransisko
* Yaşayış kompleksi, San Xose, KaliforniyaYaşayış kompleksi, San Xose, Kaliforniya

Xarici keçidlər
---------------

* Qiyai Memarlar
* Qiyai Şamlı Xanlarının Tarixi

Həmçinin bax
------------

* Heydər Qiyai Şamlı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yves Ghiai" (*ing.* ). peoplepill.com. 21 avqust 2019 tarixində arxivləşdirilib.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | VIAF: 153519453 · ULAN: 500262814 · WorldCat VIAF: 153519453 |
**Lui-Jak Tenar** (*fr.* Louis Jacques Thénard; 4 may 1777[…] – 21 iyun 1857[…], Paris) fransız kimyaçısı, Paris Elmlər Akademiyasının prezidenti

Həyatı
------

Lui-Jak Tenar 1777-ci il mayın 4-də La Luptyeredə (Nojan-sür-Sen yaxınlığında) anadan olmuşdu. 1798-ci ildə Parisdəki Politexnik Məktəbini bitirərək elə orada işləməyə başlamışdı. 1804–1840-cı illərdə Kollej de Fransın, eyni zamanda 1810-cu ildən Paris Universiteti və Politexnik Məktəbinin professoru kimi fəaliyyət göstərmişdi. 1810-cu ildən Paris Elmlər Akademiyasının üzvü və 1823-cü ildə onun prezidenti olmuşdu.

Elmi maraq sahəsi
-----------------

Tenarın elmi maraq sahəsi, əsasən, qeyri-üzvi kimya idi. O, tədqiqatlarını, əsasən, Gey-Lyüssakla birgə aparırdı. Onlar kalium və natrium hidroksidlərinin istiliyin təsiri ilə dəmirlə reduksiyası vasitəsilə bu metalların alınma üsulunu işləmişlər. 1808-ci ildə o, kaliumun bor oksidinə təsiri nəticəsində bor almış, 1809-cu idə xlorun hidrogenlə reaksiyasına işığın təsirini aşkar etmiş, 1810-cu ildə üzvi birləşmələrin analizi üsullarını təklif etmişdi. O, natrium, kalium, yod və xlorun kimyəvi element olduğunu, xlorid və yodid turşularının tərkibində oksigenin olmadığını sübut etmişdi.
1818-ci ildə o, hidrogen peroksidi kəşf etmiş və bu maddəni təmiz şəkildə ala bilmişdi. Elə həmin ildə o, natrium amidi də kəşf etmişdi.

Əsərləri
--------

Tenar kimya və kimyəvi texnologiya sahəsində çoxsaylı əsərlərin müəllifidir. Belə ki, 1818–1824-cü illərdə o, bərk cisimlərin hidrogen peroksidin parçalanmasına katalitik təsirini aşkar etmişdi. O vaxtdan bu reaksiya müxtəlif maddələrin katalitik fəallığını müəyyənləşdirmək üçün etalon rolunu oynayır. 1813-cü ildə Tenar dəmir, gümüş, mis, qızıl və platinin təsiri altında ammonyakın termiki parçalanması üzrə bir sıra təcrübələr aparmışdı.

Uğurları
--------

Üzvi kimya sahəsində çalışaraq, o, bir sıra fosfin törəmələrini (xüsusilə 1845-ci ildə trimetilfosfini) uğurla sintez etmişdi. İlk dəfə olaraq o sadə (dietil) və mürəkkəb efirlər arasında olan eksperimental fərqləri təsdiqləmiş, öddən xolin turşusunu ayırmışdı. O, "Elementar kimya kursu" (1–4-cü hissə, 1813–1816) adlı kitabın müəllifidir.
1826-cı ildə Tenar Sankt-Peterburq Elmlər Akademiyasının xarici fəxri üzvü seçilmişdi. Onun şərəfinə bir minerala tenardit adı verilmişdi.

Mənbə
-----

* Волков В.А. Вонский Е.В. Кузнецова Г.И. Выдающиеся химики мира. – М.: ВШ, 1991. 656 с.
* Энциклопедический словарь. Брокгауз Ф.А. Ефрон И.А. В 86 тт.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Louis, Jacques Thénard // Sycomore (fr.). / Assemblée nationale
3. ↑  list of professors at Collège de France.
4. ↑  Mathematics Genealogy Project (ing.). 1997.
5. ↑  Список профессоров Коллеж де Франс
6. ↑  Жак Луи Тенар в базе Леонор
**Kişi** — erkək insandır. "Kişi" sözü yetkinlik yaşına çatmış insanlar barəsində işlənilir, bu sözun tayı az yaşlı uşaqlara və ya yeniyetmələrə oğlan deyilir.

Leonardo da Vinçinin "Vitruvius İnsanı" bir kişinin nisbətini göstərməktədir

Kişilik yaşı
------------

Kişilik erkək insanın bir baliğ mərhələyə qədəm qoymasıdır. Müxtəlif sünnət əsaslı icmalar bu mərhələyə keçmək üçün xüsusi mərasimlər qururlar. Modern icmalarda qanun bu mərhələni təyin edir. Bu baliğ mərhələsinə yetən oğlan bundan sonra kişi adlanır və qanun baxımından öz işlərinin məsulu və cavab vericisidir.

Həmçinin bax
------------

* Qadın

İstinadlar
----------

1. ↑   "The Vitruvian man". 2011-08-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-07-12.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Britannica (onlayn) · Catholic (1997—…) |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 11976108s · GND: 4037363-0 · LCCN: sh85083510 · NDL: 00561256 · NKC: ph123060 · NSK: 000069665 |

 |
Vişeqrad Qrupu (həmçinin Vişeqrad Kvarteti, V4 və ya Avropa Dördlüyü kimi tanınır) dörd Mərkəzi Avropa ölkəsinin, Çexiya, Macarıstan, Polşa və Slovakiyanın mədəni və siyasi ittifaqıdır. Alyansın məqsədi hərbi, iqtisadi, mədəni və enerji sahələrində əməkdaşlığı genişləndirmək və onların Aİ ilə inteqrasiyasını davam etdirməkdir. Hər dörd dövlət həm də Avropa İttifaqının (Aİ) və Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatının (NATO) üzvüdür.

Alyansın yaranması 15 fevral 1991-ci ildə Çexoslovakiya, Macarıstan və Polşa liderlərinin Macarıstanın qala şəhəri olan Vişeqradda keçirilən zirvə görüşünə gedib çıxır. Vişeqrad 1335-ci ildə Bohemiya kralı I İoann, Macarıstan kralı I Karl və Polşa kralı III tərəfindən fəth edildi. Casimir arasında Vişeqradın Orta əsrlər Konqresinə qəsdən istinad olaraq, zirvələrin yeri olaraq seçildi.

1993-cü ildə Çexoslovakiyanın dağılmasından sonra Çexiya və Slovakiya alyansın müstəqil üzvləri oldular və üzvlərin sayını 3-dən 4-ə çatdırdılar. Vişeqrad qrupunun bütün dörd üzvü 1 may 2004-cü ildə Avropa İttifaqına qoşuldu.

Tarixi
------

Qrupun adı və görüş yeri 1335-ci ildə Bohemiya (Çexiya), Polşa və Macarıstan hökmdarları tərəfindən Vışeqradda keçirilən Vışeqrad Konqresindən götürülmüşdür. Macarıstan kralı I Çarlz, Polşa kralı III Kazimir və Bohemiya kralı I İoann böyük liman olan və satılmazdan əvvəl malların boşaldılmasını və şəhərdə satışa təqdim edilməsini tələb edən Vyana şəhərindən yan keçmək üçün yeni ticarət yolları yaratdılar. başqa yerdə və digər Avropa bazarlarına daha asan çıxışı təmin etmək. Çexiyanın Sileziya Hersoqluğu üzərində suverenliyinin tanınması da təsdiqləndi. İkinci Konqres 1339-cu ildə keçirildi və qərara alındı ki, Polşa kralı III Kazimir oğlu olmadan vəfat edərsə, bu, həqiqətən də belə idi, Polşa kralı Macarıstan kralı I Karlın oğlu, Macarıstan kralı I Lüdovik olacaq.

1500-cü illərdən indiki ölkələrin əksəriyyəti Birinci Dünya Müharibəsinin sonuna və Habsburqun idarə etdiyi Avstriya-Macarıstanın dağılmasına qədər Vyanada yerləşən Habsburq monarxiyasının bir hissəsi idi və ya onun təsiri altında idi. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra bu ölkələr Polşa Xalq Respublikası, Macarıstan Xalq Respublikası və Çexoslovakiya Sosialist Respublikası kimi Sovet İttifaqının peyk dövlətlərinə çevrildilər. 1989-cu ildə Berlin Divarının yıxılması və Mərkəzi və Şərqi Avropada kommunizmin dağılması üç ölkəni kapitalizmi və demokratiyanı qucaqlamağa məcbur etdi. 1991-ci ilin dekabrında Sovet İttifaqının dağılması da üç ölkəyə qərbə baxmağa imkan verdi. Vişeqrad Qrupu 15 fevral 1991-ci ildə yaradılıb.
**Mezuza** (idiş מזוזה‎) İvrit sözü olan mezuza "qapı yamacı" deməkdir. Mezuza, qapıya vurulan ağac, plastik, metal şüşə və analoji materiallardan hazırlanmış bir parçadır.

Məzmunu
-------

Soldan sağa tikilən bu parça, Tövratın Devarim (6: 4–9 və 11: 13–21) bölümlərində Şema və Veaya mətnlərini ehtiva edir. İstifadə olunan parça adətən bir heyvanın dərisindən hazırlanır. Orfoqrafiya qaydaları Sefer Tora proqram qaydaları ilə eynidır. Mezuza parçaları əl ilə yazılır, mətbəə yazıları istifadə edilə bilməz. Mezuzanın xarici tərəfində müqəddəs bir məna verən "Şaday" yəni "hər şeyə qadir" ifadəsi qeyd edilir. "Şaday" eyni zamanda "Şomer Dlatot Yisrael" yəni, "İsrail qapılarının keşikçisi və ya qoruyucusu" sözlərinin baş hərflərindən ibarətdir.

Forması
-------

Yəhudi evlərinin giriş qapısının sağ tərəfində, Tövratdan olan mətnlərdən ibarət qoyulmuş bir qutu və evin qapısına ilişdirilmiş bir qutu parçası. İvrit dilində "mezuza" qapıya yapışdırılan və ya quraşdırılan yamaca deyilir. Yalnız bu fərqlə ki, düzəldilib yapışdırılmış və ya quraşdırılmış taxta və ya metal qutuda Tövratın "qanunun təkrarı" kitabından mətnlər yazılır. Xüsusilə "Dinlə, ey İsrail: Allahımız Yehova tək olan Yehovadır" (6:4–9 və 11:13–21) və ya "İsrail qapılarının qoruyucusu" cümləsinin baş hərflərindən olan "Şaday" ifadəsi yazılır. Mezuza evin əsas xarici qapısına, hamam və tualet istisna olmaqla, bütün digər qapıların sağ tərəfinə, yamac və xüsusi bir dua ilə mismarlanır. Hər bir dindar yəhudi evdən çıxıb evə girərkən barmaqları ilə müzuzaya toxunur və onu öpür. Mezuzalar Sofer adlı xəttatlar tərəfindən bir kaşer (halal) heyvanın dərisinə mürəkkəb və qamış qələm ilə yazılır. Yəhudi inancına görə, qapılara vurulmuş mezuzalar ən azı yeddi ildə iki dəfə açılmalı və kontrol edilməlidir. Mürəkkəblərdə bir sızma varsa, dərhal bir ravvinə aparılır və dəyişdirilməsi lazımdırsa yenisi ilə əvəz olunur.

Həmçinin bax
------------

* Yəhudilər
* Yehova
* Tövrat

İstinadlar
----------

1. ↑  Ələddin Məlikov, Din Fəlsəfəsi Terminlər Ensiklopediyası, 2020. səh. 52–53
2. ↑  Ələddin Məlikov, Din Fəlsəfəsi Terminlər Ensiklopediyası, 2020. səh. 53

Xarici keçidlər
---------------

* MEZUZA nedir, kimler ne amaçla kullanır?
* Mezuza — летние еврейские фестивали в Петербурге
**Jumberk** (Qoyansi, sloven. Gorjanci, xorv. Žumberak, Žumberačka gora, *serb.* Жумберак ) — Dağ massivi Xorvatiyanın şimal-şərqində və Sloveniyanın cənub-şərqində qərarlaşır.

Yerləşməsi
----------

Massivin ən hündür nöqtəsi Sveta-Qera (xorv. Sveta Gera və ya sloven. Trdinov vrh). Zirvənin hündürlüyü 1181 metr təşkil edir. Dağ Sloveniya və Xorvatiya ilə sərhəddə yerləşir. Sveta-Qera adlı kilsə dağın Xorvatiya hissəsində qərarlaşır. Dağ elə öz adını bu kilsədən götürmüşdür. 1923-cü ilə qədər slovenlər dağa eyni ilə Sveta-Qera adlandırılırdı.

Jumberk Orta Dunay düzənliyindən Dinar ön dağlığına qədər uzanır. Massivin özü onean səviyyəsindən elədə hündürdə yerləşməsədə düzənlikdə bir başa dağa keçid əsrarəngiz görünüş və diş zirvələr əmələ gətirir.

Massivin Sloveyiya hissəsindən Kra çayı, Xorvatiya hissəsindən isə Kupa çayı başlayır. Dağ suyu Novo-Mesto şəhərinin təhcizatında istifadə edilir.

Əhali
-----

Dağ massivi zonasında beş şəhər yerləşir: Xorvatiyada — Samobor, Karlovas və paytaxt Zaqreb; Sloveniyada — Novo-Mesto, Brejise və Metlika.

Təbiəti
-------

1999-cu ildə Xorvatiya hökuməti əraziyə milli park statusu vermişdir xorv. «Žumberak — gorje Samoborsko». Jumberk ətrafında yerləşən ərazilərdə əsasən Fıstıq meşələri yeeləşir.

Siyasət
-------

Hərbi obyekt
Yuqoslaviyaya aid olan və dağ massivində yerləşən hərbi obyekt 1990-cı ildən iki ölkə arasında mübahisə predmeti olmuşdur. Ərazi mübahisəsinin aradan qaldırılması məqsədi ilə siyasi danışıqlar aparılmışdır. Ancaq mübahisə hələdə davam edir.

Yuqaslaviya ordusunun keçmiş əsgər yataqxanası hazırda sloven odusunun düşərgəsi rolu oynayır. 1999 ildə Sloven prezidenti əsgər yataqxanaları ilə bağlı məsələsinin həll edildiyi bildirir. Ən azından əraxi mədəni əhəmiyyət kəsb etmir. 2004-ci ildə xorvat televiziyası ərazidə ovçu düşərgəsinin yaradılmasını təklif etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Gorjanci Arxivləşdirilib 2023-07-23 at the Wayback Machine (ing.)
2. ↑  1–7. Planine i planinski vrhovi viši od 500 metara Arxivləşdirilib 2012-03-04 at the Wayback Machine, səh. 4 (xorv.) (ing.)
3. 1 2 3  Vrh Trdinov (карта) Arxivləşdirilib 2023-07-23 at the Wayback Machine (ing.)
4. 1 2 3 4  Žumberak/Gorjanci Arxivləşdirilib 2008-07-06 at the Wayback Machine (ing.)
5. ↑  Situation du massif Arxivləşdirilib 2007-02-19 at the Wayback Machine (ing.)
6. ↑  ""Geopolitika" siyasi portalı". 2014-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-04.

| ⛭**Xorvatiyanın qorunan təbiət əraziləri** |
| --- |
| Milli parklar | Brioni Milli Parkı  • Kornati Milli Parkı  • Krka Milli Parkı  • Mlet Milli Parkı  • Severni Velebit Milli Parkı  • Paklenitsa Milli Parkı  • YUNESKO-nun Ümumdünya İrsi siyahısındadır. Plitviçka Gölləri Milli Parkı  • Risnyak Milli Parkı | Plitviçka Gölləri Milli Parkı |
| Təbiət parkları | Biokovo  • Dinara  • Kopaçki Rit  • Lonsko pole  • Medvedvisa  • Papuk  • Telaşçitsa  • Uçka  • Velebit  • Vrana gölü  • Jumberak |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 4767945-1 · NKC: ge946486 · VIAF: 241488413 · WorldCat VIAF: 241488413 |
Temperament tiplərinə Hippokratın verdiyi **fleqmatik**, xolerik, sanqvinik və Melanxolik adları, şəkildə sadalanma soldan sağa istiqamətlənmişdir
**Fleqmatik** – bu tip insanlar isə qaradinməz, sakit, təmkinli olurlar. El arasında onlara "yerəbaxan" deyirlər. Söhbətcil deyillər. Çox çətinliklə söhbətə qoşulurlar. Heç bir tip fleqmatik qədər təmkinli deyil. Onları həyəcanlandırmaq və yaxud hirsləndirmək elə də asan məsələ deyil. Gülməli bir hadisənin şahidi olarkən, yanındakıların gülməkdən ürəkləri keçəndə, o uzaqbaşı gülümsəyəcək. Və yaxud əksinə, onu hirsləndirmək, təbdən çıxarmaq müşküldən müşküldür. İstənilən halda hamıdan gec reaksiya verir.

Bu xüsusiyyətlərinə baxmayaraq, psixoloqların fikrincə, fleqmatik tip insanlar mehriban və istiqanlıdırlar. Sadəcə, onları yaxından tanımaq üçün vaxt lazımdır. Vaxt keçdikcə alışdığı insanlara qarşı diqqətli və mehriban olurlar. Bir sözlə, onlar gec uyğunlaşdığı, alışdıqları kimi gec də unudurlar. Elə ona görə də psixoloqlar məsləhət görürlər ki, ilk baxışda qaradinməz, sakit, son dərəcə soyuqqanlı təəssürat oyadan bu insanların sadiqliyinə şübhə ilə yanaşmayaq. Həmişə rəfiqələrini, dostlarını arayan bu qəbildən olan insanlar vaxtı ilə incik düşdüyü insanlara qarşı da sayğısız yanaşmırlar.

Mənbə
-----

1. ↑  Temperament və onların növləri[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

* Temperament
* Sanqvinik
* Xolerik
* Melanxolik
**Kloto zülalı** — β-qlukuronidaza (К.Ф.3.2.1.31 [*ölü keçid*]) bir sıra reseptorlarla qarşılıqlı təsirdə olan, orqanizmin insulunə qarşı həssaslığını tənzim edən transmembran zülaldır.

Kəşf tarixi
-----------

Kloto geni ilk dəfə 1997-ci ildə yapon alimləri tərəfindən kəşf edilmiş və yunan mifologiyasında ömrün ipini əyirən mələyin şərəfinə Kloto adlandırılmışdır.
Yaşlandıqca orqanizmdə Klotonun miqdarı azalır. Təcrübə heyvanlarında Klotonun miqdarı yüksəldikcə ömrün uzunluğu artır, əksinə nokaut siçanlarda zülalın olmaması qocalmanı sürətləndirir. Aparılan tədqiqatlar göstərir ki, siçan və insanların Klotho zülalında 1014 amin turşusu var. İnsanla siçanın Klotho geni 86% oxşardır. İnsanda bu gen 13-cü xromosomda yerləşir: 5 eqzonu, 4 intronu var. Klotho proteini I tip transmembran zülallara aid edilir. Quruluşuna görə Klotho zülalının N və C terminalı (ucları) var. C terminalı transmembrana bitişikdir. Digər hissə hüceyrəarası mayedə yerləşir. Bu hissə üç cür olur: SS, Kl1, Kl2. Klotho zülalı iki formada olur: 1) membran formasında; 2) sekresiya formasında.

Hormon və ya gənclik eleksiri
-----------------------------

Klotho zülalının qocalıqla bağlı rolu 2 baxışla izah olunur: 1-cisi orqanizm səviyyəsində, 2-cisi hüceyrə səviyyəsində. Orqanizm səviyyəsindəki qocalığı genetika təyin edir. Bu zaman orqanizmə xarici faktorlar təsir edir: qidalanma, stres, həyat tərzi və s. Hüceyrə səviyyəsindəki qocalığı hüceyrənin bölünmə mexanizmi ilə əlaqələndirirlər. Hüceyrənin bölünməsi zamanı telomerazanın ölçüsünün azalması mühüm rol oynayır. Belə ki, xətti xromosomlarda, məs. eukariotlarda xromosomun 2 başında telomer vardır, hüceyrə bölündükcə telomer qısalır və sonda bölünmə dayanır. Telomerlərin qısalmasının müqabilində elə mexanizmlər tapılıb ki, bu yolla ömrü uzatmaq mümkündür. Son 10 ildə müəyyən olunub ki, orqanizmdə bu işi Klotho zülalı yerinə yetirir. Həmin zülal toxuma və müxtəlif orqanların ömrünün çoxalmasını mümkün edir. Ona görə bu zülala "hormon və ya gənclik eleksiri" ləğəbi verilib. Klothonun sekresiyalı forması insulinin işini azaltmaqla qocalmanın qarşısını alır.

Xarici keçidlər
---------------

* "Ген молодости" Klotho повышает сопротивляемость к оксидантному стрессу — Элементы, 11 ноября 2005 г.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  *Kuro-o M, Matsumura Y, Aizawa H, Kawaguchi H, Suga T, Utsugi T, Ohyama Y, Kurabayashi M, Kaname T, Kume E, Iwasaki H, Iida A, Shiraki-Iida T, Nishikawa S, Nagai R, Nabeshima YI.* "Mutation of the mouse klotho gene leads to a syndrome resembling ageing". Nature. 390 (6655). 1997: 45–51. doi:10.1038/36285. PMID 9363890.
2. ↑  "Takahashi Y, et al. (2000) Yeast Ulp1, an Smt3-specific protease, associates with nucleoporins. J Biochem 128(5):723–5". 2023-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-07.
3. ↑  "Structure of the mouse klotho gene and its two transcripts encoding membrane and secreted protein". 2023-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-07.
**Sən Ey Uşaqlıq** - Azərbaycan musiqiçisi Qara Dərvişin National Pearls albomuna daxil olan mahnısı.

Mahnı haqqında
--------------

Mahnının bəstəsi Vasif Adıgözəlova, aranjemanı isə Qara Dərvişə aiddir.

Mahnı sözləri
-------------

Nəğmə susdu dodaqlarda,   

Dilə gəldi tüfənglər.   

Mənim atam uzaqlarda   

Cəbhələrdə bir əsgər.  

Anamızın laylaları,   

Nənnilər də pozuldu.  

Arzuladıq ilk baharı,   

İstəyimiz yad oldu.  

Sən, ey uşaqlıq,   

Sən bizdən uzaq düşdün artıq.   

De, səni yellər apardı,  

Ya soyuq əllər apardı?  

Görmədik biz gül dəstəsi,   

Görmədik biz oyuncaq.   

Ata səsi, ana səsi   

Eşitmədik doyunca.  

Öz qoynuna aldı bizi   

Bu buruqlar şəhəri.   

Yarı böldük tikəmizi,   

Gözlədik al səhəri.  

Sən, ey uşaqlıq,   

Sən bizdən uzaq düşdün artıq.   

De, səni yellər apardı,  

Ya soyuq əllər apardı?

Həmçinin bax
------------

* National Pearls

İstinadlar
----------



| ⛭Qara Dərviş |
| --- |
| Studiya albomları | 
National Pearls • Məktub
 |
| Sinqlları | 
İncəbellim • Yenilməz Batalyon (Teymurun Mahnısı) • Çıx Yaşıl Düzə • Zibeydə • Sən Ey Uşaqlıq • Sarı Gəlin • Sinyaya veçnost
Sərxoş • Sürgün • Qocalmısan • Keçmiş • Yorğun • Yağmur • Üsyan • Sən günəşsən • Əlvida
 |
| Klipləri | 
 •  •
 |
| Konsertləri | 
Yuxu • Uzaqlardan
 |
| 
 |