recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Kazimir Maleviç. Mürəkkəb təxəyyül (sarı köynəkdə yarımfiqur). 1928-1932-ci illər arası
**Proskopiya** və ya **prekoqnisiya** (*lat.* praecognitio, *prae-* - pre- və *cognitio* - təsəvvür, bilik ) — ekstrasensor qavrayış forması. Gələcək hadisələr haqqında bilik əldə etmək üçün hipotetik paranormal qabiliyyəti (prekoqnitiv kəşfiyyat ) və ya başqa bir insanın gələcək düşüncələri (prekoqnitiv telepatiya), faktiki biliklərə əsaslanaraq məntiqi nəticələr və proqnozlar vermək qabiliyyəti ilə eyni deyil .

Təbiətin məlum qanunlarından nəzəri cəhətdən çıxarıla bilməyən və eksperimental olaraq təsdiq olunmayan qabaqcadan tanınma hadisəsinin parapsixoloji izahları, Popperin saxtalaşdırılma meyarına uyğun gəlmədiyi üçün akademik elmi ictimaiyyət tərəfindən rədd edilir. Prekoqnisiyanın mövcudluğuna inamın yayılması ənənəvi olaraq yaddaşın təbiətinə təsir edən xurafatların təsiri və müəyyən hadisələrin baş vermə ehtimalını mühakimə etmək qabiliyyəti ilə izah olunur  .

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Хэнзел, 1970
2. ↑  Китайгородский, 1970
**Ekstrasens** - ekstrasensor qavrayışa sahib olduğunu iddia edən şəxs. Eyni zamanda bunlarla əlaqəli mənada bir sifətdir. Yunanca "ruh" mənasını verən "psişe" sözünün sifətidir və zamanla isim mənasında da istifadə edilməyə başlanmışdır. Metapsixika sahəsində "bədənə bağlı ruhla əlaqəli" ya da "öyrəşilməmiş ruhani fenomenlərlə əlaqəli" mənada istifadə edilir.

Ekstrasens termini eyni zamanda, parapsixologoyada medium qabiliyyətlərinə sahib olduğu iddia edilən şəxsəri, yəni telepatiya, telekinez kimi paranormal qabiliyyətlərə sahib olduğu iddia edilən şəxsləri ifadə etmək üzrə də istifad edilir.

"Ekstrasens" termini ilə "psixolojik" terminləri arasındakı fərq, birinci terminin "bədənli ruh"u, ikinci terminin "zehin"i əlaqədar edər olmasıdır. Hal-hazırda parapsixologiya ilə məşğul olanlar "parapsixolojik" termini yerinə "ekstrasens" (psixik) terminini istifadə edirlər.

Həmçinin bax
------------

* Medium
* Psi-faktor

Mənbə
-----

* The Signet Handbook of Parapsychology, Martin Ebon
* Encyclopedia of Psychic Science, Nandor Fodor
Koordinat:Sky map 8s 33d 22,9sn; +29º 32' 8″

**NGC 2604A**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Xərçəng bürcü istiqamətində yerləşir. **SBc** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Uilyam Herşel tərəfindən 1785-ci ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 2604A: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 2580 |
NGC 2581 |
NGC 2582 |
NGC 2583 |
NGC 2584 |
NGC 2585 |
NGC 2586 |
NGC 2587 |
NGC 2588 |
NGC 2589 |
NGC 2590 |
NGC 2591 |
NGC 2592 |
NGC 2593 |
NGC 2594 |
NGC 2595 |
NGC 2596 |
NGC 2597 |
NGC 2598 |
NGC 2599 |
NGC 2600 |
NGC 2601 |
NGC 2602 |
NGC 2603 |
**NGC 2604** |
NGC 2605 |
NGC 2606 |
NGC 2607 |
NGC 2608 |
NGC 2609 |
NGC 2610 |
NGC 2611 |
NGC 2612 |
NGC 2613 |
NGC 2614 |
NGC 2615 |
NGC 2616 |
NGC 2617 |
NGC 2618 |
NGC 2619 |
NGC 2620 |
NGC 2621 |
NGC 2622 |
NGC 2623 |
NGC 2624 |
NGC 2625 |
NGC 2626 |
NGC 2627 |
NGC 2628 |
NGC 2629



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Qurgen Qarnikoviç Nersiyan** (*erm.* Գուրգեն Գառնիկի Ներսիյան; 15 oktyabr 1985, Stepanakert) — Ermənistan siyasətçisi, 2021-2023-cü illərdə DQR-nin baş prokuroru, 22 fevral 2023-cü ildən avqust ayına qədər DQR-nin dövlət naziri.

Həyatı
------

Qurgen Nersisyan 14 oktyabr 1985-ci ildə Azərbaycan SSR-nin Xankəndi şəhərində anadan olmuşdur. 2002-ci ildə Xankəndində Avetik İsaakyan adına 10 saylı məktəbi, 2007-ci ildə Xankəndi Universitetinin İqtisadiyyat-hüquq fakültəsini hüquqşünas ixtisası üzrə bitirmişdir. 2007-ci ildən DQR-nin prokurorluq sistemində işləmiş və Ağdərə rayon prokurorunun köməkçisi-stajyeri təyin edilmişdir. 2008–2009-cu illərdə Ağdərə rayon prokurorunun köməkçisi və həmin prokurorluğun prokuroru vəzifələrində çalışmışdır. 2009–2011-ci illərdə Xankəndi şəhər Prokurorluğunda prokuror vəzifəsində işləmişdir. 2011–2015-ci illərdə Baş Prokurorluğun Korrupsiyaya, əmlak və iqtisadi fəaliyyətə qarşı mübarizə idarəsinin prokuroru, 2019-cu ilə qədər isə böyük prokuror vəzifələrində çalışmışdır. 2019–2020-ci illərdə Baş Prokurorluqda prokuror vəzifəsində çalışmışdır. 2020-ci ilin iyul ayından hüquq müdafiəsi fəaliyyəti ilə məşğuldur.

11 fevral 2021-ci il tarixində DQR Milli Assambleyasının qərarı ilə Qurgen Nersisyan DQR-nin Baş prokuroru vəzifəsinə seçilmişdir. 23 fevral 2023-cü ildə Artsax Respublikasının Prezidenti Arayik Harutyunyan onu DQR-nin dövlət naziri vəzifəsinə təyin etmişdir.

Qurgen Nersisyan 2014-cü ildən elmi və pedaqoji fəaliyyətlə məşğuldur. Beş elmi məqalənin və ondan çox nəşrin müəllifidir.

Mükafatlar
----------

* "Mxitar Qoş medalı" (13 oktyabr 2016-cı il).
* "Hüquq sisteminin gücləndirilməsinə görə medal" (22 noyabr 2019-cu il).

İstinadlar
----------

1. 1 2  Գուրգեն Գառնիկի Ներսիյան.
2. ↑  "Գուրգեն Ներսիսյանն ընդունել է Արցախի պետնախարար նշանակվելու առաջարկը". ankakh.com (ingilis). 2023-02-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-26.
3. 1 2 3  *Արմենիա, Sputnik.* "Ռուբեն Վարդանյանը ազատվել է պետնախարարի պաշտոնից. Հարությունյանը մանրամասներ է հայտնել". Sputnik Արմենիա (amhar). 20230223T1627+0400. 2023-02-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-26.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-02-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-31.
5. 1 2  *www.genproc.am.* "Գուրգեն Գառնիկի Ներսիսյան | Արցախի Հանրապետության Դատախազություն". 2023-02-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-26.
**Kəsr** termininin yaranması haqqında müxtəlif fikirlər vardır. Bəzi mənbələr göstərir ki, "kəsr" sözü "sınıq xətt" sözünün sonrakı dəyişdirilmiş formasıdır. Avropada orta əsrlərdə tətbiq olunan "sınıq" termini Əl-Xarəzminin "Hesab" kitabından götürülmüşdür. Bu termin "kəsr" sözü əvəzində işlədilirdi və "qırmaq", "sındırmaq", "parçalamaq" və s. mənaları verən ərəbcə "kəsərə" sözündən alınmışdır. Azərbaycan dilində isə "kəsr" sözü birdən az olduğu kimi fikirləri ifadə edir. Kəsrlər adi və onluq olmaqla iki hissəyə ayırılır. Adi kəsrlər x/y şəklində olur.

Adi kəsrlər
-----------

* a və b natural ədədlər olarsa, {\displaystyle {\frac {a}{b}}} şəklində olan ifadəyə adi kəsr deyilir.

{\displaystyle {\frac {a}{b}}} =**a÷b**

* **a<b** olduqda {\displaystyle {\frac {a}{b}}} kəsrinə düzgün kəsr deyilir. Düzgün olan kəsrlərdə surət sıfırdan fərqli, və həmişə məxrəcdən kiçik olmalıdır.

Düzgün kəsrlər vahiddən kiçikdir.

* **a≥b** olduqda {\displaystyle {\frac {a}{b}}} kəsrinə düzgün olmayan kəsr deyilir.

Düzgün olmayan kəsrlər vahiddən böyükdür və ya vahidə bərabərdir. Düzgün olmayan kəsrlərdə isə sürət sıfırdan fərqli, və həmişə ya məxrəcə bərabər olmalı, ya da məxrəcdən böyük olmalıdır. Sürət məxrəcə bərabər olduqda kəsr vahidə bərabər olur. Böyük olduqda isə tam və kəsr hissələrinə ayrılır.

Onluq kəsrlər
-------------

Kəsrlər həm də onluq kəsr şəklində olur (Məsələn, 0,01). Onluq kəsrlədə surət məxrəcə bölünür. Surət məxrəcə bölünmədikdə isə bu kəsr sonlu və ya sonsuz onluq kəsr kimi göstərilir.

Kəsrin əsas xassəsi
-------------------

**Teorem:** Kəsrin surət və məxrəcini sıfırdan fərqli eyni bir natural ədədə vurduqda və ya böldükdə kəsrin qiyməti dəyişməz.

* Kəsrin surət və məxrəcinin vahiddən fərqli ortaq böləninə bölünməsinə kəsrin ixtisarı deyilir.

### Kəsrin müqayisəsi

Məxrəci bərabər olan kəsrlərdən surəti böyük olan kəsr böyük, surəti kiçik olan kəsr isə kiçikdir.

**{\displaystyle {\frac {3}{7}}}** < **{\displaystyle {\frac {5}{7}}}**

Surətləri bərabər olan kəsrlərdən məxrəci kiçik olan kəsr böyük, məxrəci böyük olan kəsr isə kiçikdir.

**{\displaystyle {\frac {3}{7}}}** > **{\displaystyle {\frac {3}{11}}}**

Surət və məxrəcləri müxtəlif olan kəsrləri müqayisə etmək üçün əvvəlcə onların surət və ya məxrəcini bərabərləşdirib sonra müqayisə etmək lazımdır.

Həmçinin bax
------------

* Çoxluqlar
* Tək və cüt ədədlər
**Tyutor** — (*ing.* tutor) tarixən qəbul edilmiş pedaqoji vəzifə. Tyutor şagird və tələbə üçün fərdi təhsil proqramının təşkilinə və aparılmasına rəhbərlik edir və məktəb, ali məktəb, əlavə təhsil və davamlı təhsildə təhsil alanın müşayiət edir. İnternat təhsilin Britaniya modelidir.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Təhsil** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

Kredit sistemi ilə təhsil alan tələbələrə kömək göstərmək məqsədi ilə orta ixtisas təhsili müəssisələrində akademik məsləhətçilər (tyutorlar) xidməti təşkil olunur. Dövlət orta ixtisas təhsili müəssisələrində tyutorların sayı əlavə ştat vahidləri cəlb olunmamaqla, həmin müəssisələrin mövcud ştatlarının optimallaşdırılması hesabına tənzimlənir. Tyutorlar ən azı bakalavr dərəcəsi və tədrisin təşkili sahəsində müəyyən təcrübəsi və səriştəsi olan şəxslərdən seçilirlər. Tyutor bu vəzifəyə direktorun əmri ilə təyin edilir. 

```
* tələbələrin hüquqlarını və akademik maraqlarını qoruyurlar;
* tədris prosesinin təşkili ilə bağlı bütün zəruri məlumatları və sənədləri tələbələrə təqdim edirlər;
* tələbələrin fərdi tədris planlarının tərtibi üçün onlara məsləhətlər verirlər;
* Fərdi tədris planlarının qəbulunu təşkil edir və ixtisaslar (ixtisaslaşmalar) üzrə illik işçi tədris planlarının tərtibində iştirak edirlər
* tələbələrə fərdi tədris planlarında dəyişikliklər aparmasına yardım göstərirlər;
* yay semestrinin təşkilində iştirak edirlər. 
```

Başqa sözlə, tyutorlar sadəcə tələbəyə kömək məqsədilə işləməlidir. Tələbələrə qayıb yazmaq,dərsdən qovmaq, tələbələrin üzərinə qışqırmaq, təhsil haqqının tələb edilməsi, müəllimlərə və ya dekanlara təzyiq etmək TYUTORUN VƏZİFƏSİNƏ AİD DEYİL VƏ BU QANUNLA QƏTİ QADAĞANDIR!
**Motosu gölü** (本栖湖, *Motosu-ko*?) — Beş Fuci gölünün ən qərbində yerləşən göl. Yaponiyada, Fuci dağının yaxınlığında, Yamanaşi prefekturasının cənubunda yerləşir.

Sahəsinə Beş Fuci gölü arasında 3-cü ən böyük, dərinliyinə görə ən dərin göldür. Ən dərin yeri 121,6 metr təşkil edir. Bu göstəriciyə görə Yaponiyanın ən dərin doqquzuncu gölüdür. Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü qonşuluğundakı Şoci və Say gölləri ilə eynidir: 900 metr. Bu isə bu göllərin əvvəllərin tək göl olduğunu və gölün Fuci dağından gələn böyük lava axını nəticəsində parçalandığını təsdiq edir. Lava axınının qalıqları Aokiqahara meşəsinin altındadır və bu, bu üç gölün yeraltı sular vasitəsilə əlaqələndiyini göstərir.

Göl Fuci-Hakone-İzu Milli Parkında yerləşir.

Digər Fuci göllərində olduğu kimi Motosu gölünün də ətrafında otellər, kurortlar, düşərgələr və hamamlar yerləşir. Göldə al-əlvan qızılxallı və kumja yaşayır və göldə balıqçılıq populyardır. Lakin son illərdə göldəki insan fəaliyyətləri gölün təmizliyinə zərər verir və bu, böyük problemə səbəb olur.

Gölün Fuci dağı ilə mənzərəsi 5000 yapon yeninin D seriyasında və 1000 yapon yeninin E seriyasında təsvir olunmuşdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yamanashi Sightseeing Net". yamanashi-kankou.jp. 2016-12-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2007-05-25.
2. ↑  Rafferty, Tectonics, Volcanoes, and Earthquakes. page 135
3. ↑  Fuji-Hakone-Izu National Park Arxivləşdirilib 2012-08-28 at the Wayback Machine(Ministry of the Environment (Japan))

### Ədəbiyyat

* Rafferty, John P. Plate Tectonics, Volcanoes, and Earthquakes. Rosen Publishing (2010), ISBN 1615301062

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Motosu gölü ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Xəritə Arxivləşdirilib 2012-11-05 at the Wayback Machine
* Rəsmi saytı

Həmçinin bax
------------

* Beş Fuci gölü
* Fuci-Hakone-İzu Milli Parkı

| ⛭**Beş Fuci gölü** |
| --- |
| 
* Motosu gölü
* Say gölü
* Şoci gölü
* Kavaquçi gölü
* Yamanaka gölü

 |
Altılı masada təmsil olunan partiyaların rəhbərləri 
**Altılı Masa** — CHP, İYİ Partiya, Səadət Partiyası, Demokrat Partiyası, DEVA Partiyası və Gələcək Partiyası tərəfindən 12 fevral 2022-ci ildə keçirilən ilk toplantıda qurulan siyasi birlik. İYİ İYİ Partiyanın Baş katibi Uğur Poyraz, Millət Alyansının seçki prosesi zamanı ittifaq olduğunu, seçki prosesi geridə qaldıqdan sonra isə işbirliyinə çevrildiyini açıqladı.

Altılı masa Milli İttifaqdan ayrı müstəqil bir qurumdu. 26 yanvar 2023-cü ildə Altılı masa 11-ci iclasından sonra ilk dəfə olaraq özünü "Millət İttifaqı" olaraq elan etdi. Millət İttifaqı 30 yanvar 2023-cü ildə Ankarada Ortaq Siyasət Anlaşma Memorandumunu ictimaiyyətlə paylaşdı.

Gücləndirilişmiş parlament sistemi
----------------------------------

Siyasi partiyaların altı masalı üzvləri 2022-ci il fevralın 28-də gücləndirilmiş parlament sisteminə keçidlə bağlı bəyannamə yayaraq anlaşma memorandumu imzalayıblar.

Memorandumun mətnində seçki baryerinin 3%-ə endirilməsi, ən azı 1% səs toplayan partiyalara xəzinədarlıq yardımı, çanta hüquq praktikasına son qoyulması, prezidentin veto hüququnun götürülməsi və səlahiyyət müddətinin uzadılması 7 il təhsil kurikulumunda hökumətə, hökümətə etimadsızlıq sualı vermək səlahiyyətini tanımaq, tədrisə gender bərabərliyi kurslarının əlavə edilməsi kimi vədlər vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət" (Türkçe). 2022-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-09.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət" (türk). 2022-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-09.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". birgun.net. 2023-01-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-09.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". euronews.com. 2023-01-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-09.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət" (Türkçe). 2022-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-10.  (#first\_missing\_last)

Xarici keçidlər
---------------

YARININ TÜRKİYESİ İÇİN
**Məmməd bəy Lütfəli bəy Qazıyev** (1867-1909) — Azərbaycan müəllimi. Uluxanlı məktəbinin müdiri.

Həyatı
------

1882–1886-cı illərdə İrəvan müəllimlər seminariyasında oxumuşdur. Uluxanlı normal məktəbinə ikinci müəllim təyin olunmuşdur. Xəstəliyinə görə 1887-ci ildə vəzifəsindən azad edilmişdir. 1888-ci ildən Baş Noraşen ikisinifli məktəbinin müdiri kimi fəaliyyət göstərmişdir. Bu məktəbdə o, Cəlil Məmmədquluzadə ilə birlikdə pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. Onların birgə səyi, Baş Noraşen məktəbində müəllimlərin və şagirdlərin iştirakı ilə tamaşa hazırlanıb göstərilmiş, əldə edilən 40 manat vəsait isə yoxsul şagirdlər üçün sərf edilmişdir. Bu nəcib işinə görə Qafqaz Təhsil Dairəsinin rəisi Qazıyevə yazılı təşəkkür vermişdir.

Məmməd bəy 1896-cı ildən ömrünün sonunadək Uluxanlı məktəbində nəzarətçi kimi çalışmışdır. Maarif sahəsindəki xidmətlərinə görə üçüncü dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------


1. ↑  *Fərrux Rüstəmov.* İrəvan Müəllimlər Seminariyası və onun məzunları (PDF). Bakı: Elm və təhsil. 2022. səh. 163. ISBN 978-9952-5455-010.
**Böcəklər** — sərtqanadlılar-həşəratlar sinfinin ən böyük dəstəsi. Qidalanma xüsusiyyətlərinə görə Böcəklər bitki yeyənlər (fitofaqlar), çürüntüyeyənlər (saprofaqlar) və yırtıcılara bölünür.

Təqribən 140 fəsiləyə mənsub 300 minə qədər növü var. Azərbaycanda 5 minə yaxın növü məlumdur.

Sərtqanadlılar dəstəsinin nümayəndələrində ön qanadlar möhkəm, sərt xitinləşmiş təbəqədən ibarət olub, qanadüstlüyünə cevrilmişdir. Qanadüstlüyü sakit halda pərdəşikilli dal qanadları və qarın hissəni örtür.

Ön qanadların əksinə olaraq, dal qanadlar damarlıdır, qatlanaraq qanadüstlüyünün altında yerləşir və uçuşda əsas rol oynayır. Qanadları tam inkişaf etməmiş və ya tamamilə olmayan formaları da vardır. Əksəriyyətində bığcıqlar 11–12 buğumludur, ayrı-ayrı növlərdə isə 2-dən 40-a qədər olur. Böcəklərin bığcıqları sapşəkilli, qılşəkilli, təsbehşəkilli, mişarşəkilli, daraqşəkilli, dirsəkşəkilli, dirsəkli-sancaqşəkilli, lövhəşəkilli və.s formalarda olur. Mağaralarda və qaranlıq yerlərdə yaşayanlardan başqa hamısında fasetli gözlər vardır. Ağız orqanları gəmirici tipdədir, bərk qida ilə qidalanmağa uyğunlaşmışdır. Qidanın xırdalanmasında mandibula adlanan üst çənələr əsas rol oynayır.

Böcəklərin növlərinin əksəriyyətində ayaqlar yüyürücü və yeriyici tipdədir. Bununla yanaşı, torpaqda yaşayan formalarda qazıcı, suda yaşayanlarda üzücü, bəzilərində isə tullandırıcı tipdədir. Pəncələri 3–5 buğumludur. Qarin hissədə bugumların 10-a qədərdir.

Çevrilmələri tam, bəzən də mürəkkəb hipermetamorfoz tipdədir. Pupları çox sərbəstdir. Sürfələri müxtəlifdir və inkişaf etdikdən sonra puplaşaraq yetkinn mərhələy keçirlər.

Böcəklərin əksəriyyəti ildə bir, az bir qismi 2–3 nəsil verir. Bəzi növləri xüsusilə, inkişafı torpaqla ağac çürüntüsü ilə bağlı olan növlər tədricən inkişaf edirlər və 2–5 ildə bir nəsil verirlər. Əksəriyyəti imaqo, həmçinin pup, bəziləri də sürfə mərhələsində qışlayır. Yetkin mərhələdə qışlayanların yaz fəslində əlavəə qidalanmaya ehtiyacı olur. Odur ki, bu vaxt onların bəziləri bitkilərə böyük zərər verə bilərlər.

Böcəklər həyat tərzinə görə və qidalanmalırana görə çox müxtəlifdir. Onlar quru su mühitində yaşamağa uyğunlaşmışdır. Böcəklərin yırtıcı, fitofaq, saprofaq, nekrofaq və s. formaları vardır. Onların bir çox növləri kənd təsərrüfatı və meşə bitkilərinə, qida ehtiyatına, mebelə, kitablara, kolleksiya materiallarına və s. zərər verir. Bir qisim növləri (parabüzən və karabid böcəklərinin bəzi növləri) yırtıcı həyat tərzi keçirir və bitki zərərvericilərinə qarşı bioloji mübarizədə istifadə olunurlar.

Böcəklərin bədən ölçüsü müxtəlif olub,(0.3–155mm) Yer kürəsində geniş yayılmışdır. Növlərinin müxtəlifliyinə, çoxluğuna görə, böcəklər diqqəti cəlb edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Məmmədov Q. Ş. Xəlilov M. Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm" nəşriyyatı. Bakı: 2003. 516 s.

Xarici keçidlər
---------------
**Əsəd bəy Hüseyn bəy oğlu Ağabababəyov** (1891, İrəvan, İrəvan qəzası, İrəvan quberniyası, Rusiya imperiyası – *bilinmir*) — Ermənistan Demokratik Respublikası Parlamentinin I və II çağırış deputatı, hüquqşünas.

Həyatı
------

Əsəd bəy Hüseyn bəy oğlu Ağabababəyov 1891-ci ildə İrəvan şəhərində anadan olmuşdur. 12 sentyabr 1902-ci ildə İrəvan kişi gimnaziyasının 1-ci sinfinə daxil olub. Buranın 8-sinifli tam kursunu 5 iyun 1911-ci ildə bitirib. Yaxşı qiymətlərlə oxuyub.

4 iyul 1911-ci ildə İrəvan şəhəri, Pənah xan küçəsi, 10-cu ev ünvanında Moskva Universitetinin rektoruna yazdığı ərizəsinə sənədlərini və 25 manat təhsil haqqını əlavə edərək hüquq fakültəsinin 1-ci kursuna götürülməsini xahiş edib. 9 avqust 1911-ci ildə onun adı artıq İmperator Moskva Universitetinin hüquq fakültəsi tələbələri siyahısına salınmışdı.

Universitetdə Əsəd bəy hüquq ensiklopediyası, Roma hüququ tarixi, Rusiya hüququ tarixi, hüquq fakültəsi tarixi, siyasi iqtisad, statistika, dövlət hüququ, kilsə hüququ, cinayət hüququ, cinayət prosesi, mülki proses, maliyyə hüququ, beynəlxalq hüquq kimi fənlərdən imtahan verib və onların əksəriyyətindən yüksək qiymət alıb.

Hüquq İmtahan Komissiyasının 29 mart 1916-cı il tarixli qərarı ilə ona 2-ci dərəcəli diplom verilib və o, 45308 saylı diplomu 7 dekabr 1916-cı ildə alıb.

Əsəd bəy Ağabababəyovun sonrakı həyat fəaliyyəti haqqında heç bir məlumat yoxdur.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

Ermənistan parlamentinə müsəlman namizədlərinin siyahısında 2-ci Əsəd bəy Ağabababəyov (parlament üzvü)
1918-ci ildə Ermənistan Demokratik Respublikasının seçkisiz formalaşmış Parlamentində müsəlman əhalinin sayı hesabına seçilmiş 6 deputatdan (Əsəd bəy Ağabababəyov, Mirbağır Mirbabayev, Seyid Rza Mirbababəyov, Mirzə Cabbar Məmmədov, Əşrəf ağa İsmayılov, Zülfüqar bəy Makinski) biri idi.

21–23 iyun 1919-cu ildə Ermənistanın tarixində ilk milli seçkilər keçirildi. Seçkidə ermənilər, müsəlmanlar (azərbaycanlılar), kürdlər və aysorlar iştirak edirdi. 7-ci nömrə altında iştirak edən "Müsəlmanların Partiyasız İttifaqı"nın 16 namizədindən 3-ü Ermənistan parlamentinin üzv seçildi. Lakin onlardan sadəcə 2-sinin adı məlumdur: Əsəd bəy Ağabababəyov və Mirbağır Mirbabayev.

İstinadlar
----------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության նիստերի արձանագրություններ։ 1918-1920թթ. Երևան: Հայաստանի ազգային արխիվ. 2009. səh. 593–597. ISBN 978-99941-878-3-6.
2. 1 2 3 4  *Misir Mərdanov, Ədalət Tahirzadə.* 1920-ci ilədək ali məktəblərdə oxumuş azərbaycanlılar. C. 1 A. Bakı: Təhsil. 2018. səh. 88–90.
Məzmun
------

Məqsəd (*Fərda Xudaverdiyev*) arvadı Qiyamət (*Naibə Allahverdiyeva*) və oğlu Söhbət (*Tofiq Hacıyev*) ilə sadə həyat yaşayır, lakin qəflətən rus qadından olan oğlu Maksim (*Ülvi Mehdi*) Rusiyadan atasını görməyə gəlincə işlər dəyişir…

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Fərda Xudaverdiyev, Anar Xəlilov, Talıb Əhmədov, Məmmədağa Məmmədov (II)
**Quruluşçu rejissor:** Namiq Ağayev
**Quruluşçu operator:** Şahmar Səfəroğlu
**Bəstəkar:** Rövşən Yusifov
**Quruluşçu rəssam:** Faiq Kərimoğlu
**Səs rejissoru:** Teymur Kərimov
**Montaj edən:** Elşad Rəhimov
**Prodüser:** Müşfiq Hətəmov
**Səs effekti:** Əliqulu Səmədov
**Səs operatoru:** Tariyel Həsənzadə, Zaur Məmmədov
**Rejissor:** Ramin Asimoğlu
**Rejissor assistenti:** Rumiyyə Ağayeva
**Operator assistenti:** Rüfət Şahbazov
**Qrim rəssamı:** Vəfa Yunusova
**Redaktor:** Yeganə Əbdülməmmədova
**İşıq ustası:** Qabil Yəhyayev
**Texnik:** Yaqub, Mehman
**İcraçı prodüser:** Məmmədhüseyn Mehdizadə
**Filmin direktoru:** Elnur Allahverdi
**İfasından istifadə edilən müğənni:** Ceyms Braun ("I Feel Good" mahnısı) (titrlərdə yoxdur)
### Rollarda

Fərda Xudaverdiyev — Məqsəd
Naibə Allahverdiyeva — Qiyamət
Ülvi Mehdi — Maksim
Tofiq Hacıyev — Söhbət
Rəzzaq Məmmədov
Ədalət Əbdülsəmədov
Məmmədhüseyn Mehdizadə
Elşən Hacıbabayev
Namiq Adiloğlu
Kəmalə Yusifova
Liliana Paşayeva
Sənan Ağaəli
Akif Mirzəyev
Ceyhun Abbasov
Güleyman Süleymanov
Səbuhi Həmidov
Nazim Cəbrayılov
Qərib Vəliyev
Qızqayıt Rzayeva
Alik Babayev
Sevda Məmmədova
Teymur Məmmədov
Ofeliya Əsgərova
Məmməd Zeynalov
Zülfüqar İbrahimov
Məmməd Abbasov
Şövkət Abbasova
Raziyyə Şirinova
Xalidə Vəliyeva
Faiq Məmmədov
Tural Ağasıyev
Mədinə İslamqızı
Gülbala Məhəmmədoğlu
Nərminə Ağasıyeva
Məhəmməd Şahverdiyev
Nizami Mikayılov
Azadə Mikayılova
Gülnarə Hümbətova
Elnur Hüseynov
Bəhruz Şükürov
Hafiz Şükürov
Malik Abbasov
Kamil Ağayev
Nərminə Əliyeva
Təranə İmanova
Bəri-Bax vokal qrupu (titrlərdə yoxdur)

Çəkilişə köməklik edən qurumlar
-------------------------------

"AZAL" Azərbaycan Hava Yolları Konserni
8 №-li montin bazarı

Həmçinin bax
------------

* Toy (film, 2005)
* Ögey ata (film, 2013)

İstinadlar
----------

1. ↑  Bu gün aktyor, ifaçı Tofiq Hacıyevin doğum günüdür [*ölü keçid*]
2. ↑  ""O uşaq mən idim..."". 2020-11-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-08-29.
3. ↑  ""Azərbaycan incəsənətinin ən yaxşılarından olmağa çalışıram"". 2021-08-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-08-29.

Xarici keçidlər
---------------

* *İnterpapa* — Internet Movie Database saytında.

* Интерпапа
* Kommersiya — komediya filmləri. İndi növbə ciddi kinonundur
**İqor Emmanuiloviç Qrabar** (*rus.* Игорь Эммануилович Грабарь) (25 mart 1871 – 16 may 1960[…], Moskva[…]) — rus postimpressionist rəssam, sənətşünas, maarifçi, incəsənət tarixçisi. SSRİ xalq rəssamı (1956).

Həyatı
------

İqor Qrabar 25 mart 1871-ci ildə Avstriya-Macarıstan İmperiyasının sərhədləri içində olan Macarıstan Krallığının paytaxtı Budapeştdə doğulmuşdur. Ailəsi Slavyan qurtuluş hərəkatının aktiv iştirakçıları arasında idi. Dövlət tərəfindən təzyiq gördüklərindən atası 1876-cı ildə Rusiyaya qaçmaq məcburiyyətində qaldı, 1880-ci ildə həyat yoldaşı və uşaqları da Rusiyaya qaçdılar.

İqor Qrabar Moskva kollecinde oxudu. Rəsim təhsilinə burada başladı. 1889-cu ildə girdiyi Sankt-Peterburq Universitetində Hüquq və Filoloji təhsillərini tamamlayaraq 1894-cü ildə məzun oldu. Üniversitet illərində müxtəlif jurnallarda yumoristik qısa hekayələr yazaraq şəkillər çəkdi. Universitetdən məzun olduqdan sonra, Sankt-Peterburq İncəsənət Akademiyasına girdi. 1895-ci ilin yazında Berlin, Paris, Venesiya, Florensiya, Roma və Neapola səfər etdi. Bu gəzintisində intibah, impressionists və postimpressionist əsərləri araşdırdı.

Qrabar xaricə getməyə qərar verdi. 1896–1901 illərini Münhendə yaşadı. Onun ikinci peşəsi memarlıq idi. 1901-ci ildə Qrabar Münhen politexnikumunun da memar təhsili aldı, lakin son imtahanlarını verə bilmədi. Bu dövrdəki əsərlərini Parisə gedərək, müasir Parisli sənətçilərin əsərlərini araşdırdı. "Fortepiano və Qadın", "İtli Lady" (1899) bu dövrə aid əsərlərindəndir.

1901-ci ildə Rusiyaya dönən Qrabar peyzaj əsərlər üzərində çalışmağa başladı. Çox vaxt şəkillərini açıq havada boyamışdır. September Snow (1903), Winter, Rook nests (1904), February Day (1904), Chrisanthemums (1905) kimi məşhur əsərlərini çəkdi.

1913-cü ildə o, Tretyakov qalereyasının icraçı direktoru təyin edildi. 1910–1923-cü illər arasında çox az rəsim çəkdi. Bu dövrdə Qrabar, memarlıq, incəsənət tarixi, muzey işləri, tarixi əsərlərin qorunması kimi işlərdə işlədi. Rus İncəsənət Tarixi, Valentin Serov və İsaak Levitan monoqrafiyalarını nəşr etdirdi.

1921-ci ildə Qrabar Moskva Dövlət Universitetinin İncəsənət Əşyalarının Bərpasının ilk professoru oldu. 1924-cü ildə o, rəsmə geri döndü. Bu dəfə, əsasən portretlər çəkməyə başladı. 1924–1950-ci illərdə ən çox tanınan rəsmlərindən Anasının Portreti (1924), Svetlana (1933), Qızının Portreti (1934), Oğlunun Portreti (1935), Öz portretləri (1934) kimi əsərlər çəkdi.

Qrabar 16 may 1960-cı ildə Moskvada vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  The Fine Art Archive. 2003.
2. 1 2 3 4  ГРАБАРЬ // Большая российская энциклопедия (rus.). Москва: Большая российская энциклопедия, 2004.
3. 1 2 3 4  Грабарь Игорь Эммануилович (rus.). / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
4. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
**Haşım (Həşim) Bədəl oğlu Əliyev** (1892, Bakı – 5 sentyabr 1919, Bakı) — Azərbaycan bolşevik inqilabçısı, "Hümmət" təşkilatının fəal nümayəndəsi.

Həyatı
------

Haşım Bədəl oğlu Əliyev 1892-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. İlk təhsilini Bakı real məktəbində almışdır. Gənc yaşlarından inqilabi fəaliyyə başlamış, 1915-ci ildə bolşeviklər partiyasına daxil olmuşdur. 1917-ci ilin sentyabr ayında keçirilmiş ümumi siyasi tətilin hazırlanmasında və təşkilində yaxından iştirak etmişdir. 1917-ci ildə bolşevik "Hümmət" təşkilatının tapşırığı ilə Tağıyev fabrikinin (sonralar V. İ. Lenin adına kombinatın) fəhlələri arasında inqilabi iş aparmışdır.

Haşım Əliyev "Hümmət" təşkilatının 1918-ci ilin yanvar ayında keçirilən ümumi yığıncağında təbliğatçılar qrupunun üzvü təsdiq olunmuş, "Hümmət" qəzetinin nəşr edilməsi və yayılmasında fəal iştirak etmişdir. Həmin ilin yazında Bakı Xalq Komissarları Sovetinin tapşılığı ilə Bakı və Gəncə qəzalarında bolşeviklərin kəndli deputatları sovetlərini yaratmasına kömək etmiş, onların Bakı proletarları ilə ittifaqının möhkəmləndirməsi istiqamətində təbliğat işləri aparmışdır.

Haşım Əliyev 1918-ci ilin axırlarında "Hümmət" təşkilatının gizli fəaliyyətində yaxından iştirak etmiş, Bakıda Mərkəzi Fəhlə Konfransı sədrinin müavini seçilmişdir. O, 1918-ci ilin dekabrdakı siyasi və 1919-cu ilin mayındakı ümumi tətillərinin fəal iştirakçısı olmuşdur. 1919-cu ilin avqust ayında bolşevik "Hümmət" təşkilatının konfrasında iştirak etmiş və Mərkəzi Komitənin üzvü seçilmişdir.

### Ölümü

1919-cu il sentyabrın 5-də Haşım Əliyev, Levan Qoqoberidze və Mir Fəttah Musəvi hazırkı Fəvvarələr meydanı ərazisində mövcud olmuş "Yeni işıq" (*rus.* "Новый свет") restoranında dəmiryol teleqrafxanasının rəisi Hacıbəy Seyidbəyov tərəfindən güllələnmişlər. Nəticədə Levan Qoqoberidze yaralansa da, Haşım Əliyev və Mir Fəttah Musəvi ölmüş və onlar sentyabrın 7-də Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşlar. Onların burada dəfn olunması müasir dövrdə narazılıqlara səbəb olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Һ. Б. Әлиев // Азәрбайҹанда Совет һакимиййәти уғрунда фәал мүбаризләр. Бакы: Азәрбайҹан Дөвләт Нәшрийяаты. 1958. səh. 108–109.
2. ↑  Әлијев Һашым Бәдәл оғлу // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. IV ҹилд: Елдәҝәз—Итабира. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1980. С. 177.
3. ↑  *Манаф Сүлејманов.* Ешитдикләрим, охудугларым, ҝөрдүкләрим. Бакы: Азәрнәшр. 1987. səh. 211–212.
4. ↑  Bir başdaşının doğurduğu sual // Azadlıq Radiosu. 16 aprel 2013. 2023-09-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-06.
**Qalımjan Jakiyanov** (*qaz.* Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов; 8 may 1963) — Qazaxıstanlı siyasətçi.

Valideynlər
-----------

Atası - Badıljan Jakiyanov Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı olmuşdur (1919-1987), sovxoz müdiri, kolxoz sədri işləmişdir.

Anası - Raş Jakiyanova (1927-1984), mühasib.

Bioqrafiyası
------------

8 may 1963-cü ildə Şərqi Qazaxıstan vilayətinin Kürçim rayonunun Kuyqan kəndində anadan olmuşdur. Orta Cuzun Nayman qəbiləsinin teristanbali soyundan gəlir.

Bauman adına Moskva Dövlət Texniki Universitetinin maşınqayırma fakültəsini bitirib. Mühəndis-mexanik, iqtisad elmləri namizədidir (1999). Doktorluq dissertasiyasının mövzusu: "Bölgədəki mənzil və kommunal islahatlar (Semipalatinsk vilayətinin timsalında)".

1986-1989 - Semipalatinsk maşınqayırma zavodunun emalatxana ustası, komsomol komitəsinin katibi.

Semipalatinsk Şəhər Xalq Deputatları Sovetinin millət vəkili (1989-1993), Semipalatinsk Vilayət Məclisinin (1993-1994) üzvü.

1990-1992 - Toman ticarət firmasının direktoru.

1992-1994 - Semey maliyyə və sənaye qrupunun baş direktoru.

1994-1997-ci illərdə - Semipalatinsk vilayət administrasiyasının rəhbəri.

1997-ci ildə - Qazaxıstan Respublikası Strateji Qaynaqlara Nəzarət Agentliyinin sədri.

1997-2001-ci illərdə - Pavlodar vilayətinin bələdiyyə başçısı. "Astana" medalı (1998) və "Müqəddəs mübarək Şahzadə Daniel Moskovski" ordeni (1999) ilə təltif edilmişdir.

2006-cı ildə şərti olaraq sərbəst buraxılır.

2006-cı ildən bəri Vətəndaş Cəmiyyəti Vəqfinin Qəyyumlar Şurasının sədri.

2002-ci ildə "Qazaxıstanın Demokratik Seçimi" hərəkatının sədri seçilir.

2002-ci ilin avqust ayında Qazaxıstan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 307, 308-ci maddələri ilə vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə ittihamı ilə 7 il həbs cəzasına məhkum edilir. Avropa İttifaqı və Amerika Birləşmiş Ştatları məhkəmənin siyasi motivini qeyd edir və Qazaxıstan hakimiyyət orqanlarını cinayət işinin ədalətli araşdırılmasına çağırır. Beynəlxalq insan hüquqları təşkilatları olan Amnesty International, Human Rights Watch, Beynəlxalq Helsinki İnsan Hüquqları Federasiyası Jakiyanovu siyasi məhbus kimi tanıyır.

2012-ci ildə ailəsi ilə ABŞ-yə, Boston şəhərinə köçür və Sloane Məktəbindəki MBA proqramı üçün Massaçusets Texnologiya İnstitutuna daxil olur.

2013-cü ildə artıq siyasət və ya özəl bizneslə məşğul olmadığını elan edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ЖАКИЯНОВ, | Номад | 05.04.2002". 2018-11-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-05.
2. ↑  «Терістаңбалы шежіресі» кітабы[*ölü keçid*]
3. ↑  "Amnesty International Report 2003 - Kazakstan". 2012-07-30 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "INTERNATIONAL HELSINKI FEDERATION FOR HUMAN RIGHTS". 2011-04-08 tarixində arxivləşdirilib.
5. ↑  Карлыгаш Жакиянова: из Бостона — с любовью
Tamme-Lauri palıdı
**Tamme-Lauri palıdı** (est. Tamme-Lauri tamm) ― Estoniyanın ən qalın və ən yaşlı ağacı. Ağac Vırumaa vilayətinin Antsla bələdiyyəsində, Tamme-Lauri fermasının ərazisindəki kilsə torpaqlarında yerləşir. Ağacın hündürlüyü 17 metr (56 ft), çevrəsinin uzunluğu isə 831 santimetrdir. Tədqiqatçıların fikrincə ağac 1326-cı ildə əkilmişdir.

Palıdı dəfələrlə ildırım vuraraq budaqlara ziyan vurmuş və gövdəsində böşluq yaratmışdır. 1970-ci illərdə aparılan bərpa zamanı boşluğun içərisində II Dünya müharibəsi dövründə və sonrasında Sovyet rejiminə karşı Sovet işğalı altındaki Estoniya, Latviya və Litva partizanlarından təşkil olunmuş "Meşə Qardaşları" ordeninin köhnə sığınacağı tapılmışdır. Boşluq 8 tonluq dəmir-betonla doldurulana qədər burada yeddi nəfər dura bilərdi. Ağac ildırım vurması nəticəsində zərər görsə də, hələ də canlıdır.

Tamme-Lauri palıdının adı, adını pis və bəzən də yaxşı uğurlar gətirən, palıdda yaşadığı düşünülən ruhdan almış eyniadlı fermanın adından gəlir.

Tamme-Lauri palıdı Estoniyanın on kronluq əskinazının arxa tərəfində təsvir edilmişdir. Ağac həmçinin Vırumaa vilayətinə daxil olan Urvaste bələdiyyəsinin gerbində və bayrağında da təsvir edilmişdir.

Palıd ağacı 30 iyun 1939-cu ildən bəri, ağacın yerləşdiyi ərazi isə Estoniya Ətraf Mühit Nazirliyi tərəfindən 2006-cı ildən bəri qorunur.

Tamme-Lauri palıdı 2016-cı ildə "Avropada ilin ağacı" yarışmasında Estoniyanı təmsil etmiş və burada ağacın bir İsveç kralının qəza keçirdiyi fayton hissəsindən böyüməyə başladığı barədə hekayə izah edilmişdir.

Bu gün Estonyanın toy ənənələrinə ağacı ziyarət etmək də daxildir.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Tamme-Lauri palıdının Estoniyanın 10 kronluq əskinası üzərindəki  təsviriTamme-Lauri palıdının Estoniyanın 10 kronluq əskinası üzərindəki təsviri

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Tamme-Lauri tamm" (Estonian). Estonian Registry of Nature. 2017-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-10-30.
2. ↑  "Antsla Parish: sights". Antsla Parish. 2011-07-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-10-30.
3. ↑  *Püttsepp, Juhani.* "Kuningas elab veel 700 aastat". Eesti Ekspress (Estonian). EkspressMeedia. 2003-11-05. İstifadə tarixi: 2009-10-30.
4. ↑  *Koch, Tuuli.* "Tamme-Lauri tamm vahetab omanikku". Tarbija24 (eston). Postimees. 2006-09-05. 2013-02-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-10-30.
5. 1 2  "Tamme-Lauri oak". 2011-07-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-10-30.
6. 1 2  *Püüa, Marko.* "Riik maksab hiidtamme eest 400 000 krooni" (eston). Postimees. 2006-11-15. 2013-02-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-10-30.
7. ↑  "ESTONIAN BANKNOTES: 10 krooni". Estoniya bankı. 2007-12-31 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-10-30.
8. ↑  *2016 - the story of Tamme-Lauri oak*
9. ↑  Valdo Valper. Urvastõ kihelkonna kohapärimuse tunnusjooned. Raamatus: Metsast leitud kirik. Mõtsast löütü kerik. Urvastõ kohapärimus. Koostanud Valdo Valper. Tartu: Eesti Kirjandusmuuseumi Teaduskirjastus 2010, səh. 19.

Vikianbarda Tamme-Lauri palıdı ilə əlaqəli mediafayllar var.
*BRICS* ölkələri
 *BRIC* ölkələri başçıları 2008-də (CAR-sız)
**BRICS** — beş sürətlə inkişaf edən ölkədən ibarət olan bir qrupdur. Üzvlər: Braziliya, Rusiya, Hindistan, Çin, Cənubi Afrika Respublikası (**B**razil, **R**ussia, **I**ndia, **C**hina, **S**outh Africa, **BRICS**). 2011-ci ilə qədər təşkilatla bağlı **BRIC** abreviaturası istifadə olunurdu. BRIC-ə CAR-ın birləşməsiylə əlaqədar 18 fevral 2011-ci ildə, hind maliyyə nazirinin ərizəsi üzrə bundan sonra qrup BRICS adını daşımağa başladı. *Goldman Sachs*-ın fikrincə, 2050-ci ilə ümumi ölçü üzrə qrupun ölkələrinin iqtisadiyyatları dünyanın ən zəngin ölkələrinin iqtisadiyyatlarının ümumi ölçüsünü ötəcək.

BRICS üzvləri ən tez inkişaf edən böyük ölkələr kimi səciyyələnirlər. Əlverişli vəziyyət bu ölkələrə onlarda mövcudluğu resursların dünya iqtisadiyyatı üçün böyük miqdarda əhəmiyyətli təmin edir:

* **Braziliya** — kənd təsərrüfatı məhsuluyla zəngindir;
* **Rusiya** — dünyada ən böyük mineral resursların eksportçusudur;
* **Hindistan** — ucuz intellektual resurslar;
* **Çin** — ucuz əmək resurslarının sahibidir;
* **Cənubi-Afrika respublikası** — təbii resurslar.

Xarici keçidlər
---------------

* Goldman Sachs — BRICs Arxivləşdirilib 2009-05-14 at the Wayback Machine
* Thomas Harr. BRIC The Major Issues
* Kristalina Georgieva. BRIC Countries in Comparative Perspective
* Article on Brics from the Danish National Bank with extensive statistics and comaprisons with G7 countries and Denmark Arxivləşdirilib 2006-05-30 at the Wayback Machine
* Businessweek article on Goldman Sach’s predictions regarding BRIC
* Goldman Sach’s predictions for BRIC Arxivləşdirilib 2006-03-05 at the Wayback Machine
* CIA 25 Year Forecast Arxivləşdirilib 2006-07-28 at the Wayback Machine
**Suzana Lazoviç** (d. 28 yanvar 1992) — Monteneqronu təmsil edən həndbolçu.

Karyerası
---------

Suzana Lazoviç Monteneqro yığmasının heyətində 2012-ci ildə London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Norveç yığmasına 26:24 hesabı ilə məğlub olan Monteneqro yığması, London Olimpiadasını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.

Daha sonra Suzana Lazoviç Monteneqro yığmasının heyətində 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Qrup mərhələsində baş tutan beş oyunun hamısında məğlub olan Monteneqro yığması, Rio-de-Janeyro Olimpiadasını 11-ci yerdə başa vurdu.

Həmçinin bax
------------

* Monteneqro 2012 Yay Olimpiya Oyunlarında
* Monteneqro 2016 Yay Olimpiya Oyunlarında

İstinadlar
----------

1. ↑  Olympedia (ing.). 2006.
2. ↑  "Suzana Lazoviçin tərcümeyi-halı  (ing.)". www.sports-reference.com. 15 December 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 may 2019-cu il.

Şablon:2012 Yay Olimpiya Oyunlarının həndbol yarışları - Monteneqro yığması (qadınlar)
Şablon:2016 Yay Olimpiya Oyunlarının həndbol yarışları - Monteneqro yığması (qadınlar)
Luvr muzeyində böyük çərçivələrdə yerləşdirilmiş rəsm əsərləri
**Çərçivə** — rəsm, fotoşəkil və bəzi hallarda mətnlərin ətrafını əhatə edən dekorativ xarakterli hissələr. Çərçivələr eyni zamanda rəsm və fotoşəkillərin qorunması və divar və ya digər səthlərdə quraşdırılması məqsədilə da istifadə olunurlar.

**Şəklin sərhəddi** - (ingiliscə *graphic limits*, rusca *границы рисунка* – kompüter ekranında: qrafik proqramda qrafik görüntünün sərhədi. Bəzi qrafik mühitlərdə şəklin sərhədinə (onu tam əhatə edən minimal düzbucaqlıya) çox zaman sərhəd düzbucaqlısı və ya sərhəd çərçivəsi deyilir.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Picture frame ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Art of the Picture Frame Resources from the National Portrait Gallery.
* PPFA-Professional Picture Framers Association Arxivləşdirilib 2013-04-15 at Archive.today

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İncəsənət** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Cili Benyamino** (20 mart 1890[…] – 30 noyabr 1957[…], Roma) — italyan müğənnisi. 20-ci əsrin ən məşhur lirik tenorlarından biri.

Həyatı
------

Çəkməçi ailəsində anadan olmuşdur. 1908–10-cu illərdə Romada A. Boanuççidən, 1911–14-cü illərdə isə "Santa- Çeçilia" Roma konservatoriyasında A. Kotonyi və E. Rozatinidən dərs almışdır.

1914-cü ildə vokalçiların Parmada keçirilən Beynəlxalq müsabiqəsinin 1-ci mükafatına layiq görülmüş Cilinin həmin ildə opera səhnəsində debütü olmuşdur (A. Ponkyellinin "Cokonda" tamaşasında Ensonun partiyası, Roviqo ş. teatrı), sonralar İtaliyanın müxtəlif teatrlarında çıxış etmişdir. 1920–32-ci illərdə "Metropoliten- opera" (Nyu-York) teatrının solisti olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

1932-ci ildə İtaliyaya qayıtmış, əsasən, Roma səhnəsində (o cümlədən 2-ci dünya müharibəsi illərində) oxumuşdur. Avropa və Amerikada qastrolda olmuşdur (1930-cu ildən dəfələrlə "Kovent-Qarden" teatrında çıxış etmişdir). 1954-cü ildə opera səhnəsini tərk etmişdir.

19–20-ci əsrin əvvələrinin romantik və verist operalarından (V. Bellini, Q. Donisetti, C. Ver di, C. Puççini, J. Bize, J. Massne və b.) partiyalar (cəmi təqribən 60) repertuarının əsasını təşkil etmişdir. Neapol mahnılarının ifası müğənniyə geniş populyarlıq qazandırmışdır. 16 musiqili filmdə çəkilmişdir. Çoxlu audio yazıları, o cümlədən Cilinin iştirakı ilə 7 opera tamaşası bütünlüklə saxlanılmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Tenor
* Opera

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Beniamino Gigli // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. 1 2 3 4  Джильи Беньямино // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
4. 1 2  Archivio Storico Ricordi. 1808.
5. 1 2 3 4 5  **Benyamino**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M. K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V cild. — Səhifələrin sayı: 592. — Səh.: 351. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Vivra operası, Benyamino Cilinin bioqrafiyası
* Beynəlxalq Couz Qullermo Karrillo Fondu
* M. Malkov saytında Benyamino Cili (rus dili)
**Beynəlxalq Farmakologiya İttifaqı** (*ing.* International Union of Basic and Clinical Pharmacology) — üzv ölkələrin və regionların farmakoloqlarını təmsil edən milli təşkilatların könüllü qeyrikommersiya assosiasiyası. 1959-cu ildə Beynəlxalq Fiziologiya Elmləri İttifaqının bölməsi kimi əsası qoyulmuş, 1966-cı ildən müstəqil təşkilat kimi fəaliyyət göstərir. 1972-ci ildən Beynəlxalq Elm üzrə Şuraya daxildir. 60 milli farmakoloqlar cəmiyyətini özündə birləşdirir.

Beynəlxalq Farmakologiya İttifaqının əsas vəzifələri bütün dünya da farmakologiya cəmiyyətləri arasında əməkdaşlığın dəstəklənməsindən; farmakoloqların beynəlxalq və regional qurultaylarının maliyyələşdirilməsi və onların təşkilinə yardımdan; elmi tədqiqatlara dair məlumatların beynəlxalq mübadiləsinin həvəsləndirilməsindən; farmakoloqlar ilə digər elm sahələrinin nümayəndələri arasında əməkdaşlığa yardımdan; bütün dünyada farmakoloji tədqiqatların həyata keçirilməsinə dəstəkdən; farmakologiya sahəsində kütləvi informasiyanın nəşri proqramlarına yardım edilməsindən ibarətdir.

Beynəlxalq Farmakologiya İttifaqı nəzdində İcraçı komitə, habelə üzvlük, seçki komitələri; dərman maddələrinin nomenklaturası və təsnifatı üzrə komitə yaradılmışdır. Beynəlxalq Farmakologiya İttifaqı müntəzəm olaraq farmakoloqların ümumdünya konqresini keçirir, *Beynəlxalq farmakologiya* xəbərlərini nəşr edir, həmçinin ittifaqın üzvləri haqqında məlumatlar təqdim edir, dərman maddələrinin nomenklaturası və təsnifatı üzrə komitənin rəsmi hesabatını soraq kitabçalarını dərc edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 3-cü cild: Babilistan – Bəzirxana (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2011. səh. 514. ISBN 978-9952-441-07-9.
**Yova Radiçeviç** (d. 24 sentyabr 1986) — Monteneqronu təmsil edən həndbolçu.

Karyerası
---------

Yova Radiçeviç Monteneqro yığmasının heyətində 2012-ci ildə London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Norveç yığmasına 26:24 hesabı ilə məğlub olan Monteneqro yığması, London Olimpiadasını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.

Daha sonra Yova Radiçeviç Monteneqro yığmasının heyətində 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Qrup mərhələsində baş tutan beş oyunun hamısında məğlub olan Monteneqro yığması, Rio-de-Janeyro Olimpiadasını 11-ci yerdə başa vurdu.

Həmçinin bax
------------

* Monteneqro 2012 Yay Olimpiya Oyunlarında
* Monteneqro 2016 Yay Olimpiya Oyunlarında

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yova Radiçeviçin tərcümeyi-halı  (ing.)". www.sports-reference.com. 2 February 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 may 2019-cu il.

Şablon:2012 Yay Olimpiya Oyunlarının həndbol yarışları - Monteneqro yığması (qadınlar)
Şablon:2016 Yay Olimpiya Oyunlarının həndbol yarışları - Monteneqro yığması (qadınlar)
**Fransisko Rodriges** (15 iyun 1984, Quadalaxara – 22 noyabr 2009) — Meksikalı yarıyüngül çəkili boksçu.

Həvəskar karyera
----------------

Pako ləqəbli idmançı 1984-cü ildə Meksikada dünyaya gəlmişdi, həvəskar karyerası müddətində 5 dəfə Çikaqoda keçirilmiş Qızıl Əlcək yaşının və həmçinin 2001-ci ildə keçirilmiş Beynəlxalq Qızıl Əlcək çempionatının qalibi olmuşdur.

Peşəkar karyera
---------------

Peşəkar karyerasında ilk döyüşün 2005-ci ilin yanvarında keçirtmişdir. Ümumilikdə keçirdiyi 17 döyüşün cəmi 3-də rinqi məğlub tərk etmişdir.

Ölümü
-----

Rodriges 2009-cu ilin noyabr ayının 20-də məğlubedilməz kimi tanınan amerikalı boksçu Teon Kennedi ilə keçirdiyi döyüşün 10-cu raundunda özünü piss hiss edərək yerə yıxılmış və təcili yardım ilə xəstəxanaya çatdırılan boksçunu həyatda cəmi iki gün saxlamaq ümümkün olmuşdur, həkimlərin səyinə baxmayaraq noyabırın 22-də Fransisko Rodriges gözlərinin əbədi olaraq yumdu.

Miras, Yeni Həyat
-----------------

Rodrigesin ölümündən sonra onun daxili orqanları ailəsinin razılığı ilə tranplantasiya edilərək (hər iki böyrəkləri, mədəaltı vəzisi, ağciyəri və ürəyi)
orqan çatışmazlığından əziyyət çəkən xəstələrə köçürüldü. Onun ailəsi hər ad günündə orqanları köçürülmüş insanları bir yerə toplayaraq Rodrigesin qəbri üzərinə gedib onun məzarda olmasına baxmayaraq orqanları yaşadığına görə təsəlli tapırlar. Həqiqətəndə Pako onlar üçün fədarak qəhrəmandır.

Xarici keçidlər
---------------

* Qızıl Əlcək sahibi olan boksçu öldü
* Qəhrəman 1 (E:6 TV proqram) [*ölü keçid*]
* Qəhrəman 2 (E:6 TV proqram) [*ölü keçid*]

İstinadlar
----------


Vikianbarda Fransisko Rodriges ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Supiori adası** (ind. Pulau Supiori) — Biak adalarına daxil olan ada. İnzibati baxımından İndoneziyanın Papua vilayətinə daxildir.

Biak adasından şimal-qərbdə, Çerdravasix körfəzinin daxilində yerləşir. Adanın sahəsi 659 km²; sahil xətdinin uzunluğu 172,5 km.-dir. Uzunluğu 40 km, eni 25 km-dir. Maksimal hündürlüyü 1034 metrdir. Supioridən cənubda Aruri və Rani adlı iki mərcan adası yerləşir

avropalılardan ilk dəfə adanı Alvaro de Saavedra Seron 1528-ci ildə aşkar etmişdir. 1545-ci ilfə isə adanı ikinci dəfə İniqo Ortis de Retes aşkarlamışdır. İspanlar adanı Los Martires olaraq adalndırırlar. 1962-ci ilə qədər ada Niderland Yeni Qvineyasının tərkibində olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ISLAND DIRECTORY. UN SYSTEM-WIDE EARTHWATCH Web Site". 2020-06-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-22.
2. ↑  Hamy, Ernst T. «Comentarios sobre algunas cartas antiguas de la Nueva Guinea para servir a la historia del descubrimiento de aquel país por los navegantes españoles (1528—1606)» Translated by Martín Ferreiro and included in the work of Justo Zaragoza in *Boletín de la Sociedad Geográfica de Madrid*, tIV, primer semestre, 1878, p.44
**Çin bağı** (*ing.* Chinese Garden) — çin bağı stilində süni adada salınmış park. Park Sinqapurun Qərb rayonunda Curoq su anbarında yerləşir. 1975-ci ildə JTC Corporationşirkəti tərəfindən salınmışdır.

Park pulsuz olarq səhər saat 6:00-dan axşam 19:00 qədər açıq olur. Adaya Yapon bağı parkından uzanan körpü ilə gəlmək mümkündür. Bu iki park birlikdə Curonq baları adlanır.

Parkda hər il ənənəvi olan Çin yeni ili və Payızın ortası bayramı qeyd edilir.

Parkın uzunluğu 630 m, eni 450 metrdir.

Görməli yerləri
---------------

Parka giriş
### Daş aslan

Parkın əsas girəcəyində iki daş aslan vardır. onlar ənənəvi Çin quruluşuna malikdir. Abidələr tayvan mərmərindən hazırlanmışdır. Çin mədəniyyətində aslan gücü və sadiqliyi simbolizə edir.

### Körpülər

Çin bağlarında körpülər mühim rol oynayır. "Ağ qurşaq" adını alan aşırımlı körpü Yapon bağına gedən əsas körpüdür. deyil Pekindəki İxeyuan yay sarayı körpüsünün eynisini təşkil edir Ancaq əsas fərq Pekindəki körpüdən fərqli olaraq 17 deyil 13 aşırımlı olmasıdır.

Paqoda
### Şəkil

7 qatlı paqoda elədə göyük olmayan təpənin üzrərində yerləşir. Tikili Nankin şəhərində olan paqodanın əksidir.

### Bonsay bağı

Bağın bu hissəsi 1992-ci ilin iyununda 3.8 milyon dollara başa gəlmişdir. Burada Çin, Malayziya, Yaponiya, Filippin, İndoneziya və Taylanddan gətirilmiş 2 000 növ bitki vardır.

Burada həmçinin bu incəsənəti öyrətmək üçün kurs vardır.

### Tısbağa muzeyi

Muzeydə 60 növə aid 200-dən çox tısbağa saxlanılır.

### Şərq girişi

Bu giriş Chinese Garden metro stansiyasının ağzında yerləşir. parka giriş ancaq qırmızı körpü ilə təmin edilir. Bu girişdə 4 daş aslan vardır.

Burada ənənəvi çin elementlərinə rastlamaq mümkündür.

Mənbə
-----

* "Официальный сайт". 2014-08-17 tarixində arxivləşdirilib.
* Виртуальная прогулка по Китайскому саду

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  "Chinese Garden" (ingilis). 2018-04-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-18.
2. 1 2  "Китайский и Японский Сады в Сингапуре ! Life4Trip.ru". Life4Trip.ru (rus). 2015-10-06. 2018-04-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-18.