recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pokut yaylağı**— Türkiyədə Rizə vilayətinin Çamlıhemşin rayonunda yerləşən bir yaylaqdır.

Haqqında
--------

Çamlıhemşindən maşın ilə 1,5 saata çatmaq olar.21 km uzaqlıqdadır. Yolun böyük hissəsi torpaqdır."Pokut" sözü ermənicə "küləkli vadi" mənasını verir.Yerləşmə tarixi dəqiq bilinməsə də ilk yerləşmə 200 il əvvələ gedib çıxdığı güman edilir. Pokut yaylağına əsasən Ortan kəndi və Konak məhəlləsi sakinlərinin yaylaq yeridir. 1800 metr yüksəklikdən sonra ağaclar bitmədiyinə baxmayaraq bu yaylaq Qaradəniz küləyini aldığına görə burada ağaclar yetişir. Digər yaylaqlarda bu hündürlükdən sonra ağaclara rast gəlmək mümkün deyildir.

Yaylanın bir tərəfindən Kaçkar və Altıbarmaq dağı, başqa tərəfindən isə Qara dəniz görünür. Hətta açıq havalarda buradan Elbrus dağının da göründüyü deyilir.

Buranın sakinləri şəhər mühitinə inteqrasiya etsə də, yayladan tamamilə əllərini çəkməyiblər. Nəticədə yayladakı evlər gözəl qorunub. Yaylanın yaxınlarında bulaq, çay olmadığı üçün su problemi yaşanır. Adətən bələdiyyə tərəfindən su anbarları mütəmadi doldurulur. Pokutda ən gözəl mənzərə dumanın yaylanı bürüdüyü vaxt olur. Bu vaxt "bulud dənizi"ni görə bilərsiniz. Yaylada gün ərzində soyuq, duman, yağış və günəşlə qarşılaşa bilərsiniz. Bəzən isə 15 gün duman, yağış olur, daha sonra günəş çıxır. İdeal səfər vaxtı may-sentyabr aylarıdır.

Burada kənardan gələn şəxslərə ev satmırlar. Qara dənizin hər yaylasında yalnız o bölgənin insanlarına torpaq satıb, ev tikməsinə icazə verirlər. Bu, regionun mədəniyyətini qorumaq məqsədi ilə edilir. Pokutda 5 qonaqlama mərkəzi var: Dəmirçioğlu otel, Pokut yayla evi, Pokut təbiət qonaq evi, Plato istirahət və yeni açılan Tanevit yayla evi. Demək olar ki, hamısında qiymətlər eynidir. Sabah və axşam yeməyi daxil gecəsi 120-150 lirə (66-83 AZN) arası dəyişir.

Həmçinin bax
------------

* Uzungöl
* Yaylaq
* Rizə

İstinadlar
----------

1. ↑  "Pokut yaylağı". 2021-07-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-11.
2. 1 2 3  "Türkiyə yaylası". 2019-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-16.

Xarici keçidlər
---------------

* Pokut yaylağı dron çəkilişi
**Sevil Hacıyeva** (3 oktyabr 1968, Bakı – 12 sentyabr 2000, Los-Anceles, Kaliforniya) — Azərbaycan müğənnisi, Karvan və "Qaya" vokal kvartetinin solisti.

Həyatı
------

Sevil Hacıyeva 3 oktyabr 1968-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının fortepiano şöbəsində təhsil almışdır. Gənc yaşlarından etibarən musiqi fəaliyyətinə başlayan Sevilin qısa zaman ərzində istedadı kəşf edilmiş və müxtəlif musiqi tədbirlərində çıxış etməyə başlamışdır. 1980-ci illərin sonunda Azərbaycanın ən məşhur səslərindən biri hesab edilirdi. "Bakı Payızı-88", "Yurmala-89" laureatlarının qalibi olmuşdu. Yurmalada gənc musiqiçilərin yarışında iştirak edən Sevil Hacıyeva hətta Aygün Kazımovanı da geridə qoyaraq müsabiqənin finalına çıxmışdı. Sevil Hacıyevanın solist kimi əsas fəaliyyəti 1980-ci illərin əfsanəvi qruplarından olan Karvan ilə bağlıdır. 1993-cü ildə Karvan qrupunu dağıldıqdan sonra Sevil Hacıyeva bir də Bakı səhnələrində görünmür.

Sevil Hacıyeva *(sağda)* Amerika Birləşmiş Ştatlarında olarkən. (90-cı illərin ortaları)
Karvan qrupu dağıldıqdan sonra Sevil Hacıyeva da dövrün ağır şərtlərindən təsirlənərək səhnələrdən uzaq düşür. Ağır xəstəlik və ailəsi ilə problemlər yaşayan musiqiçi təsadüfən tanış olduğu ABŞ vətəndaşının köməyi ilə Los-Ancelesə köçür.

Müğənni 12 oktyabr 2000-ci ildə bir şəxslə Qərbi Hollivudda yerləşən Şimali Robertson Bulvarının 470-ci blokunda gəzərkən soyğunçu onların qarşısını kəsərək pul tələb edir və müğənninin pul kisəsini oğurlamağa çalışır. Oğrudan qaçarkən 31 yaşlı Sevil Hacıyeva arxadan güllələnərək qətlə yetirilir. Müğənninin yanındakı şəxs isə oğru ilə mübarizə aparan zaman sifətindən bir güllə ilə yaralanır. Karvan qrupunun solisti Sevil Hacıyeva Hollivud-Hills (Forest-Loun) qəbiristanlığında dəfn olunmşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sevil Gadjieva". ancestry.com (ingilis). 31 avqust 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 avqust 2020.
2. ↑  *Piccalo, Gina.* "Fatal Shooting Stuns Fashionable District" (ingilis). Los Angeles Times. September 13, 2000. 31 avqust 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 avqust 2020.
3. ↑  "Sevil Gadjieva". forestlawn.com (ingilis). 31 avqust 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 avqust 2020.

Xarici keçidlər
---------------

* Sevil Hacıyevanın haqqında yanlış bilinən məlumatlar
* ABŞ-də öldürülən azərbaycanlı müğənni — Sevil Hacıyeva (Belə Belə İşlər)
* Eldar Mansurovun Sevil Hacıyeva haqqında fikirləri
* Севиль Гаджиева — Старый трамвай (1989)
* Sevil Hacıyeva — Yanğı
* Музыкальный фильм "Группа "Карван" 1990 г.
* "Karvan" qrupu: Türkiyədəki ilk konsertlərə baxış və AzTV-də qrupla ilk tanışlıq. 1989
**Sen Sureni Arevşatyan** (*erm.* Սեն Սուրենի Արևշատյան; 7 yanvar 1928, İrəvan, Ermənistan SSR, SSRİ – 25 iyul 2014, İrəvan) — Ermənistan filosofu, tarixçisi. O, 1982–2007-ci illərdə Matenadaranın direktoru olmuşdur.

Həyatı
------

Sen Sureni Arevşatyan 7 yanvar 1928-ci ildə Ermənistan SSR-nin paytaxtı İrəvan şəhərində, yazıçı Suren Qəhrəmani Arevşatyanın (1896–1972) və Suzanna Xristoforovnanın (1902–1992) ailəsində anadan olmuşdur. Böyük qardaşı Eduard Arevşatyan (1926–2007) Ermənistan SSR-nin əməkdar memarı olmuşdur. Sen Arevşatyan 1946–1951-ci illərdə İrəvan Dövlət Universitetində təhsil almışdır. O, 1954–1957-ci illərdə Ermənistan Milli Elmlər Akademiyasının (EMEA) Fəlsəfə şöbəsinin kiçik elmi işçisi, 1957–1959-cu illərdə isə böyük elmi işçisi olmuşdr. Arevşatyan 1972–1979-cu illərdə EMEA-nın Fəlsəfə və Hüquq İnstitutunun baş elmi işçisi, 1990-cı ildən isə qrup rəhbəri olmuşdur. O, 1975–1978-ci illərdə İrəvan Dövlət Universitetində dərs demişdir. Arevşatyan 1959–1982-ci illərdə şöbə müdiri, 1982–2007-ci illərdə isə Matenadaranın direktoru olmuşdur. O, 1986–1989-cu illərdə Ermənistan Mədəniyyət Fondunun təsisçi sədri olmuşdur. Arevşatyan 1972-ci ildə fəlsəfə doktoru adını qazanmışdır. 1978-ci ildə Ermənistan SSR Dövlət Mükafatına layiq görülən Arevşatyan 1996-cı ildə EMEA-nın akademiki olmuşdur. O, 25 iyul 2014-cü ildə Ermənistanın paytaxtı İrəvan şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Erməni Sovet Ensiklopediyası (erm.). / red. Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան 1974. C. 2. S. 46.
2. 1 2 3 4  Erməni Qısa Ensiklopediyası (erm.). 1990. C. 1.
3. 1 2  Արևշատյան Սեն Սուրենի // .

Xarici keçidlər
---------------

* Директор Матенадарана
* Академик С. С. Аревшатян  (erm.)
* *Аревшатян С. С.* "Армянская письменность — феномен духовной культуры". Телеканал «Культура». 2011. 23 sentyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 mart 2022.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 7012428 · BNF: 14029316h · CiNii: DA05561763 · GND: 140133860 · ISNI: 0000 0000 8151 736X · LCCN: n81089909 · NTA: 18666009X · SUDOC: 147372194 · VIAF: 71592422 · WorldCat VIAF: 71592422 |

 |
1940-cı illərin əvvəllərini xatırladan dizelpunk üslubunda uçan lokomotivin retrofuturistik təsviri
**Retrofuturizm** — keçmişin və ya indinin texnologiyalarına əsaslanaraq, real dünyada, bir qayda olaraq, istifadədən çıxmış və ya istifadədən çıxacaq gələcək dünyasını təsvir edən bədii ədəbiyyat janrı. Başqa sözlə, keçmişdən gələcəklə bağlı fikirlər.

Dövrlər dəyişdikcə bəşəriyyətin gələcəyi ilə bağlı təsəvvürü də müxtəlif cür dəyişir. Ən məşhur nümunə, Gələcəyə Qayıdış filminin gələcək təsviridir. Filmin tarixinin gələcəyi ilə bağlı proqnoz uçan avtomobillər, öz-özünə quruyan paltarlar və holoqrafik filmlərlə qısaca ümumiləşdirilə bilsə də, TRON filminin gələcək proqnozu rəqəmsal dünyaya daxil ola biləcək bir gələcək kimi təsvir edilir. Memarlıq, dizayn, həyat tərzi, oyunlar, musiqi və film kimi geniş sahə gələcək proqnozlar üçün qiymətləndirilir.
Məsələn, Fallout oyunu 1950-ci illərdə gələcək proqnozlaşdırma tərzinə əsaslanır, lakin oyun 97-ci ildə edildiyi üçün bu, retrofuturizm nümunəsidir, çünki o tarixdə insanların gələcək təsvirinin nə olacağı fikri ilə hazırlanmışdır. Son nümunələr arasında Far Cry: Blood Dragon misal göstərilə bilər. Bu, 2007-ci ilin 80-ci illərdə necə olacağı fikrinə əsaslanır. Retro-futurizm mövzusu Bioshock və Fallout oyunlarında və Lost seriyasında da qeyd olunur."

Terminin mənşəyi
----------------

1988–1993-cü illərdə nəşr olunan Retrofuturizm jurnalının məlumatına görə, "retrofuturizm" sözü ilk dəfə 1983-cü ildə jurnalın redaktoru Lloyd Dunn tərəfindən istifadə edilib. Termin 1970-ci illərin əvvəllərində yaranan, keçmişə yarı-nostalji, yarı-ironik baxışı əks etdirən daha geniş "retro" anlayışı ilə əlaqələndirilir.

Həmçinin bax
------------

* Stimpank
* Kiberpank

İstinadlar
----------

1. ↑  *Rob Latham.* 33 // Retrofuturism and Steampunk (The Oxford Handbook of Science Fiction). Oxford University Press. 2014-09-01. 434–444. ISBN 9780199838851. "Arxivlənmiş surət". Archived from the original on 2017-12-03. İstifadə tarixi: 2022-05-26.
2. ↑  Elizabeth Guffey and Kate C. Lemay, "Retrofuturism and Steampunk", *The Oxford Handbook to Science Fiction*, Oxford University Press, 2014, p. 434.
3. ↑  "retro, adj. and n.2." OED Online. Oxford University Press, June 2005. Web. 30 June 2018.
4. ↑  *Paul McFedries.* "retrofuturism". Word Spy. 2000-12-13. 2012-04-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-05-08.
5. ↑  "Retrofuturism". 2016-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-09-21.
6. ↑  "PSRF Retrograde Archive : p28". Psrf.detritus.net. 2012-04-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-05-08.
**Sevinc Telman qızı Həsənova** (15 mart 1971) — Azərbaycan Respublikası iqtisadiyyat nazirinin müavini.

Həyatı
------

Sevinc Həsənova 1993-cü ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad İnstitutunun Maliyyə və kredit fakültəsini bitirib. Əmək fəaliyyətinə 1993-cü ildə Maliyyə Nazirliyinin Baş Büdcə İdarəsində iqtisadçı kimi başlayıb.

1993–2006-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin Baş Büdcə İdarəsi və Baş Dövlət Xəzinədarlığında iqtisadçı, baş iqtisadçı, şöbə müdiri vəzifələrində çalışıb, Nazirliyin Makroiqtisadi Siyasət Qrupunun üzvü olub, beynəlxalq təşkilatların dövlət investisiyaları, inkişafın proqramlaşdırılması üzrə layihələrində iştirak edib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 6 iyul 2006-cı il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası iqtisadi inkişaf nazirinin müavini vəzifəsinə təyin olunub. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin sərəncamı ilə 2008-ci ildə makroiqtisadi çərçivənin müəyyən olunması üzrə komissiyanın sədri olub.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 13 mart 2014-cü il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası iqtisadiyyat və sənaye nazirinin müavini, 30 yanvar 2016-cı il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının iqtisadiyyat nazirinin müavini vəzifəsinə təyin edilib.

Ailəlidir, 2 övladı var.

### İstinadlar

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-04-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-18.
**Revalvasiya** — əmtəələrin qiymətinin dəyişməsidir. Bu termin əsasən valyutanın revalvasiyası kimi istifadə olunur və sabit kursda ölkə pulunun xarici valyutalara nisbətən dəyərinin yüksəlməsi deməkdir. Pulun alıcılıq qabiliyyətini dəyişmədən, nominal dəyərini dəyişmək revalvasiya deyil, redenominasiyadır (bu köhnə valyutanı dəyişmədən yeni, adətən yüksək, valyuatının çıxarılmasıdır. Yeni köhnəni əvəz edir).

Ümumi mənada, valyutanın revalvasiyası ölkənin rəsmi valyuta kursunun təməl xəttə nisbətən hesablanmış tənzimlənməsidir. Təməl xətt əmək haqqından qızılın dəyərinə, xarici valyutaya qədər hər şey ola bilər. Sabit kurs rejimində valyutanın rəsmi dəyərini yalnız dövlət orqanı (məsələn: mərkəzi bank) tərəfindən verilən qərar dəyişə bilər.

Məsələn, təsəvvür edin dövlət öz valyutasının 10 pul vahidini bir Azərbaycan manatına bərabər tənzimləyib. Dəyərini yüksəldərək, ölkə hər manata faizi 9.9 vahidə dəyişə bilər. Bu insanların həmin valyutanı Azərbaycan manatı ilə daha baha alması ilə nəticələnəcək.

*Vergi revalvasiyası* vergi səviyyəsini yavaşlatmaq və ya vergi gəlirlərindəki yüksəlişi dayandırmaq üçün edilən tənzimlənmədir. Bu xərcləməyə həvəsləndirən mühafizəkar ölçü hesab edilir. Əsasən, Daşınmaz əmlakın vergi revalvasiyasından istifadə edilir.

Revalvasiyanın əks prosesi Devalvasiyadır.

Həmçinin bax
------------

* Devalvasiya
* İnflyasiya
* Deflyasiya
* Denominasiya
| Retcenu  Heroqliflərdə |
| --- |
|  |

**Retcenu** (*rṯnw; Reṯenu, Retenu*) — Qədim Misirdə Kənan və Suriya üçün istifadə edilən ad. Bu, Negev səhrasının şimalından Oront çayına qədər olan regionu əhatə edirdi. "Retcenu"nun sərhədləri zamanla dəyişmişdir, lakin ümumiyyətlə üç vilayətdən ibarət idi. Ən cənubda Kənanla eyni sərhədləri olan Cahi idi. Livan ortada, Aralıq dənizi ilə Oront çayı arasında yerləşirdi. Livanın şimalı Amurru adlandırılmışdır, bu da amoritlərin ölkəsi idi.

Ümumiyyətlə, Misir kitabələrində "Retcenu" haqqında çoxlu qeydlər var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Faulkner, Ramond O. *Middle Egyptian.* p. 154. Griffith Institute, Oxford, 1962.
2. ↑  Steindorff, George. *When Egypt Ruled the East.* p. 47. University of Chicago Press, 1942.
3. ↑  *Parkinson, R. B.* Reading Ancient Egyptian Poetry: Among Other Histories (ingilis). John Wiley & Sons. 2009. səh. 205. ISBN 978-1-4051-2547-5. 2022-04-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-10.
**Girdə xul** (*lat.* Neogobius melanostomus) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin şüaüzgəclilər sinfinin xulkimilər dəstəsinin xullar fəsiləsinin xul cinsinə aid heyvan növü. Başqa növlərdən bədəninin xarakter quruluşuna görə fərqlənir.

Morfoloji əlamətləri
--------------------

Baş və bədəni dəyirmi və bir qədər qısaldılmış formadadır. Dodaqları bir qədər ətli formadadır. Alnının eni gözünün diametrinə bərabərdir. Ağzı kiçikdir və gözün ön kənarına qədər çatmır. Qarun üzgəci anusa qədər çatır. Birinci bel üzgəcində böyük qara ləkə olur. Burnu kütdür. Bədəni piqmentlidir. Bədəninin yanlarında uzunsov tünd-qonur ləkələr olur.

Yayılması
---------

Girdə xul Xəzər dənizinin sahil boyu çox dərin olmayan sahələrində yayılmışlar. Eyni zamanda çaylarda, göllərdə və su anbarlarında təsadüf olunur. Həmçinin Azov və Qara dənizlərinin, o sıradan çayların, göllərin, su anbarlarının ən adi xulkimi növüdür. Xaçmazdan Astaraya qədər kütləvi növ sayılır. Şimal-Şərqdə isə onun sayı azalır.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Girdə xulun qidasını dənizdə yaşayan molyuskalar təşkil edir. Molyuskalar içərsində əsas yeri metilaster tutur.

Çoxalması
---------

2-3 yaşında cinsi yetişkənliyə çatır. Volqanın deltasında və Dağıstan sahillərində may-iyun aylarında, Azərbaycan sahillərində isə may - sentyabr aylarında çoxalırlar. Dişi girdə xulun hər biri 328-1331 ədəd kürü verir. Kürüsünü hissə-hissə tökür.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Vətəgə əhəmiyyəti yoxdur, həvəskar balıqçılar tərəfındən ovlanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  Əsgerov F.S. Zaytsev Y.Y. Qasımov R.Y. Quliyev Z.«Biomüxtəliflik: Xəzərin əsrarəngiz balıqları» "Bəşər-XXI" nəşriyyatı, Bakı, 2003,  səh76.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q838199
* Wikispecies: Neogobius melanostomus
* ADW: Neogobius\_melanostomus
* BioLib: 54939
* BOLD: 50265
* Fauna Europaea: 304929
* Fauna Europaea (new): 318b0f25-4d55-43b1-b578-7e176fb0ec78
* FishBase: 12019
* GBIF: 2379089
* GISD: 657
* iNaturalist: 106743
* IRMNG: 10569949
* ISC: 73163
* ITIS: 172072
* IUCN: 14524
* NAS: 713
* NBN: NHMSYS0021117903
* NCBI: 47308
* Plazi: 4C29D9A2-261B-26FB-5199-0C2049EC96BB
* WoRMS: 126916

 |
**Saray Mülk Xanım** (özb. Saroymulkxonim, 1341 və ya 1343, Teymurilər dövləti – 1405 və ya 1406, Səmərqənd) — Teymurilər imperiyasının qurucusu Teymurun ikinci həyat yoldaşı.

Həyatı
------

Atası Çağatay xanlığının xanı Qazan xan Çingiz xanın soyundan gəlir. Saray Mülk Xanım ilk evliliyini Əmir Hüseynlə etməsinə rəğmən, Əmir Hüseynin Teymurun əsgərləri tərəfindən öldürülməsi nəticəsində Çingiz xan ailəsi ilə qohumluğa xüsusi əhəmiyyət verən Teymur Saray Mülk Xanım ilə evlənmişdir. Teymur bu evlilikdən sonra Çingiz xan soyuna kürəkən olduğu üçün gürgan olaraq anılmışdır. Bu evlilikdən uşaqları olmamışdır. Bundan başqa, imperiyanın sonrakı iki hökmdarı olan Şahrux və Uluq bəyə də təhsil və tərbiyə vermişdir.

Xeyirxah əməlləri
-----------------

Səmərqənddəki XIV əsrin ən önəmli binalarından biri Teymurun möhtəşəm məscidinin qarşısındakı Xanım mədrəsəsi idi. Mədrəsə Saray Mülk Xanım tərəfindən 1397-ci ildə tikdirilmişdir. Saray Mülk Xanım bir çox əsər də tikdirmişdir, lakin bu günə təkcə Xanım mədrəsəsi çatmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Əmir Teymur

İstinadlar
----------

1. ↑  *Renard, ed. by John.* Windows on the House of Islam : Muslim Sources on Spirituality and Religious Life. University of California Press. 1998. səh. 246. ISBN 978-0-520-21086-8.
2. ↑  *Lal, Ruby.* Domesticity and Power in the Early Mughal World. Cambridge University Press. 2005. səh. 217. ISBN 0-521-85022-3.
3. ↑  *Belozerskaya, Marina.* Medusa's Gaze : the Extraordinary Journey of the Tazza Farnese. Oxford University Press. 2012. səh. 99. ISBN 978-0-19-973931-8.
4. ↑  *Shterenshis, Michael.* Tamerlane and the Jews. Hoboken: Taylor and Francis. 2013. səh. 28. ISBN 113687366X.
5. ↑  *Tucker, Jonathan.* The silk road : art and history. Philip Wilson Publishers. 2003. səh. 261. ISBN 978-0-85667-546-1.
6. ↑  *Vasilii, Vladimirovitch Barthold.* Four Studies on the History of Central Asia. E.J. Brill. 1956. 24–25.
**Tilmer Yucin Tompson** (*ing.* Tilmer Eugene Thompson; 7 avqust 1927, Sent Pol – 7 avqust 2015, Sent Pol) — ABŞ müvəkkili.

Həyatı
------

Tilmer Yucin Tompson 7 avqust 1927-ci il tarixində ABŞ-nin Minnesota ştatının Sent-Pol şəhərində anadan olmuşdur.

Tompson 27 mart 1948-ci ildə Kerol adlı bir qadınla evlənmiş, üç qızı və bir oğlu olmuşdur. O, öz arvadını öldürməsi üçün Dik Anderson adlı bir muzdlu qatili işə almışdır. O, bu əmələ görə Andersona 3.000 ABŞ dolları ödəmişdir. Tompson 27 yaşlı məşuqəsi Jaklin Olesen ilə qaçmağı planlaşdırırdı. 1963-cü ilin dekabr ayında ona hökm verilmiş və ömürlük azadlıqdan məhrum edilmişdir. O, 1983-cü ildə vaxtından əvvəl azad edilmiş və anadan olduğu şəhərdə yerləşmişdir. Tilmer Yucin Tompson 7 avqust 2015-ci il tarixində, ABŞ-nin Minnesota ştatının Sent-Pol şəhərində, 88 yaşında vəfat etmişdir.

Populyar mədəniyyətdə
---------------------

Güman edilir ki, Tompson və onun öz arvadını öldürtməsi 1996-cı ildə Coel və İtan Koen qardaşları tərəfindən çəkilmiş "*Farqo*" filminin süjetinin ilham mənbəyidir, lakin Coel Koen bir müsahibədə bu iddianın faktiki həqiqətə uyğun olmadığını bildirmiş, filmin süjetinin tamamilə uydurma olduğunu demişdir.

"*Investigation Discovery*" telekanalının "*Xatırlanacaq cinayət*" teleserialının 2016-cı ildə ekranlaşdırılmış dördüncü mövsümünün üçüncü seriyası bu məhkəmə işini əhatə edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Devin, Meri.* "T. Eugene Thompson, mastermind of the murder that shocked St. Paul, dies at 88". Twincities.com (ingilis). September 1, 2015. September 19, 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 31, 2019.
2. ↑  *Roberts, Sem.* "T. Eugene Thompson Dies at 88; Crime Stunned St. Paul" (ingilis). New York Times. September 5, 2015. August 9, 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 31, 2019.
3. ↑  ""A CRIME TO REMEMBER": WIFE-KILLER T. EUGENE THOMPSON". Crimefeed.com (ingilis). December 20, 2016. August 13, 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 31, 2019.
**Sintaktik diaqram**(syntax diagram,синтаксическая диаграмма,sözdizimi diyagramı)-ər hansı dilin elementlərinin necə düzüldüyünü göstərən diaqram.Hər diagramın bir giriş nöqtəsi və son nöqtəsi var.Diaqram digər nonterminals və terminallar vasitəsilə gedən bu iki xal arasında mümkün yolları təsvir edir. Nonterminals kvadrat qutuları ilə təmsil olunur,Terminals isə dəyirmi qutuları ilə təmsil olunur.

  

```
<expression> ::= <term> | <expression> "+" <term>

<term>      ::= <factor> | <term> "*" <factor>

<factor>     ::= <constant> | <variable> | "(" <expression> ")"

<variable>   ::= "x" | "y" | "z" 

<constant>   ::= <digit> | <digit> <constant>

<digit>      ::= "0" | "1" | "2" | "3" | "4" | "5" | "6" | "7" | "8" | "9"

```

Bu qrammatikada EBNF ifadə edilə bilər::

```
expression = term | expression, "+" , term;
term = factor | term, "\*" , factor;
factor = constant | variable | "(" , expression , ")";
variable = "x" | "y" | "z"; 
constant = digit , {digit};
digit = "0" | "1" | "2" | "3" | "4" | "5" | "6" | "7" | "8" | "9";

```

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 831 s.

Xarici keçidlər
---------------

* 
*
**Sintel** - 2010-cu ildə istehsal olunmuş qısametrajlı Niderland animasiyasıdır. Cizgi filmin ditribüteri Niderlandın Blender Foundation adlı təşkilatıdır.

Film haqqında
-------------

Bir gün filmin qəhrəmanı olan Skalesin qarşısına yaralı əjdaha balası çıxır,o bu əjdaha balasının götürüb bəsləyir və yarasını sağaldır.Beləliklə bu bədheybət balasına öyrəşən Skales onun adını "Sintel" qoyur.

Bir gün çarşıda oynayan Sintel və Skarles quşların səmada ötdüyünü görüb dama çıxırlar,bu zaman daha böyük bədheybət Sinteli caynağına alıb aparır.Əlacsız qalan Skarles onun dalınca getməyə məcbur olur,uzun müddət yol qət edən qarlı aşırımlar keçən Skarlas bir şamanın komasına gəlir və ona başına gələn hadisə barədə məlumat verir.Şaman onun Sinteli tapacağına yol göstərəcəyinə söz verir və ona böyük qılınc verərək yolu tərif edir.Nəhayət təhrif edilən əjdaha mağarasına gələn Skarles əjdahanın qidalandığını görür və ondan bir az aralıda yuvada balaca əjdahanın yatdığını görür və onun Sintel olacağını təxmin edib ona yaxınlaşır,lakin balaca bədheybət çığıraraq qaçır və bunu görən böyük əjdaha Skarlesə hücum edir.Əlindəki qılıncla əjdahanı ölümcül yaralayan qəhrəman qız kənara çəkilir yerə yıxılan əjdaha ona Sintelin gözləri ilə baxır bu baxışlar Skarlesə tanış gəlir və əjdahanın qanadına baxanda onun qanadında yara olduğunu görür və bu yara Sinteli tapandada onun qanadında var idi,bu yaranı Skarles özü sağaltmışdı.Artıq hər şey gec idi Skarlesin öldürdüyü körpəlikdən öz balası kimi sevdiyi,hər qayğısını çəkdiyi Sintel idi.

Film
----

*Sintel*

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt Arxivləşdirilib 2011-02-25 at the Wayback Machine
* *Sintel* — Internet Movie Database saytında.
**Kokura** (小倉市, *Kokura-şi*?, *"kiçik xəzinə"*) - Fukuoka prefekturasının şərq hissəsində yerləşən Yaponiyanın keçmiş şəhəri.

2 oktyabr 1963-cü ildə Kokura qonşu Modzi, Tobata, Yaxata və Vakamaçu şəhərləri ilə birləşmiş, nəticədə Kitakyuşu şəhəri yaranmışdır. Kokuranın keçmiş ərazisi Kitakyuşu şəhərinin Kokura-Kita və Kokura- Minami rayonlarının tərkibinə daxildir.

Tarixi
------

Kokura Daxili Yapon dənizindəki Kammon boğazının sahillərində yerləşən liman şəhəri olmuşdur. Bu boğaz Kyuşu adasının şimalını Honşu adasının qərb hissəsindən ayırır. VIII-XIX əsrlər ərzində Kokura ərazisi yapon əyaləti Budzenin tərkibində yerləşirdi.

Kokura stansiyası
Kokura qəsəbəsi 1602-ci ildə samuray başçısı Hosukava Tadaoki tərəfindən salınmışdır. Belə ki o burada özü üçün qəsr və qəsr kənarı məskənlər saldırmışdr. 1632-ci ildə onu Oqasavara nəslindən olan digər bir başçı əvəz etmişdir. Bu nəsil Kokura-xan torpaqlarını XIX əsrin ortalarına qədər idarə etmişdir. 1866-cı ildə Oqasavara samurayları müharibəni qonşu Työsyu-xana uduzaraq öz qəsr iqamətgahlarını itirirlər.

1871-ci ildə Yaponiyada imperator hakimiyyətinin restavrasiyadan sonra Kokuranın bazasında eyniadlı prefektura yaradılmışdır. 1876-cı ildə bu prefektura Fukuoka prefekturasının tərkibinə daxil edilmişdir.
Yaponiya imperiyası zamanında Kokura ağır sənaye mərkəzi olmuşdur. Şəhərdə Yaponiya İmperator ordusunun Kokura arsenalı yerləşirdi. Burada hava şarlarına bombaların quraşdırılması həyata keçirilirdi.

1945-ci ildə İkinci dünya müharibəsinin sonlarında ABŞ silahlı qüvvələri Kokuranı Hiroşima şəhəri ilə yanaşı atom bombasının atılacağı hədəf kimi seçmişdir. Lakin havanın pis olması və qonşu Yaxata şəhərində yanğınlar amerikanlara 9 avqust tarixində pis görmə şərait yaratmışdır. Bu səbəbdən atom bombası Naqasaki şəhərinə atılmışdır.. Nəticədə yapon dilində ***"Kokura kimi bəxti gətirən"*** deyimi yaranmışdır.

1963-cü ildə Kokura Kitakyuşu şəhərinin tərkibinə daxil edilmişdir. Həmin ilin 1 aprel tarixində yeni yaradılmış şəhər dövlət əhəmiyyətli şəhər statusunu almış, keçmiş Kokura isə eyniadlı şəhər rayonuna çevrilmişdir. 1974-cü ilin 1 aprel tarixində o iki hissəyə - şimali Kokura-Kita və cənubi Kokura-Minami adlı iki rayona bölünmüşdür.

Maraqlı məlumatlar
------------------

Azərbaycanlı şair, dramaturq Rəsul Rzanın *Görüş* pyesində birində Kokura şəhərinin atom bombasından qurtulmasına görə insan səmaya baxaraq *"Sən öz buludlarınla qorudun, ölümdən xilas etdin"* sözləri ilə təşəkkürünü bildirir.

Keçidlər
--------

* "Kokuranın nüvə bombardmanı planları" (yapon). 2012-05-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-12-17.
* "Kokura-Kita rayonunun tarixi / / Kitakyuşu şəhərinin rəsmi rəsmi\_saytıı" (ingilis). 2012-05-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-12-17.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Ядерное лето" (rus). 2008-09-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-12-17.
2. ↑  "GÖRÜŞ". 2020-12-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-12.
**Məhəmmədtəği Misbah Yəzdi** (1 yanvar 1934, Yəzd – 1 yanvar 2021, Tehran) — İranın islam alimi, müctəhid.

Həyatı
------

Təqi Misbah Yəzdi hicri şəmsi tarixi ilə 1313-cü ildə İranın Yəzd şəhərində dünyaya ğəlmişdir. O, ibtidai hövzə dərslərini Yəzd şəhərində aldıqdan sonra elmini təkmilləşdirmək üçün Nəcəf şəhərinə yollanmışdır, lakin bir çox problemlər üzündən ordan ayrılıb, təhsilini davam etdirmək üçün Qum şəhərinə gəlmişdir. 1331–1339-cu illərdə İmam Xomeyninin dərslərindən, Əllamə Təbatəbainin "əl-Mizan", İbn Sinanın "Şifa" və Molla Sədranın "Əsfar" kitablarından və təqribən 15 il Ayətullah Behcətin fiqh dərsindən bəhrələnmişdir. İmam Xomeyninin sürgündən sonra, Misbah Yəzdinin imam Xomeyni ilə əlaqəsi kəsilir. Bundan sonra Misbah Yəzdi elmi araşdırmalarını İslamın ictimai məslələrinə yönəltmişdir. Nümunə olaraq cihada, məhkəməyə və İslam hökumətinə aid məsələləri göstərmək olar. Həmçinin İslam inqilabında fəal iştirak etmiş şəhid Doktur Beheşti, şəhid Bahünər və Haşimi Rəfsəncani ilə sıx əməkdaşlıq etmişdir. Bu sırada iki böyük nəşriyyat "Besət və İntiqam"ın məsuliyyətini öz öhdəliyinə almışdır. Sonralar isə "Həqqani" mədrəsəsinin idarəçiliyində Ayətullah Cənnəti, şəhid Beheşti və şəhid Quddusi ilə əməkdaşlıq etmiş, təxminən on ilə yaxın adı çəkilən mədrəsədə fəlsəfə və Quran elmlərini tədris etmişdir. İnqilabdan əvvəl və sonra imam Xomeyninin himayət ilə bir neçə universitet, mədrəsə, müəssisənin əsasını qoymuşdur.

Bu böyük İslam mütəfəkkiri, hal-hazırda imam Xomeyni adına təhsil və araşdırmalar mərkəzində müdir vəzifəsində çalışır. 1369-cu ildə İranın Xuzistan vilayəti tərəfindən, sonralar isə Tehran tərəfindən "Xübreqan" məclisinə nümayəndə seçilmişdir. O, müxtəlif və çox saylı əsərlərin o cümlədən, İslam fəlsəfəsi, ilahiyyat, əxlaq və İslam sxolastikası elminə aid əsərlərin müəllifidir. Bu əsərlərdən bir neçəsi Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  آیت‌الله مصباح‌یزدی درگذشت.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı
**Ruben Abqaroviç Orbeli** (*erm.* Ռուբեն Աբգարի Օրբելի; 26 yanvar 1880, Naxçıvan — 9 may 1943, Moskva) — Sovet arxeoloq, tarixçi və hüquqşünası. Sovet sualtı arxeologiyasının banisi. Leon və İosif Orbelinin böyük qardaşı.

Həyatı
------

Ruben Orbeli 1880-c il yanvarın 26-da Naxçıvan şəhərində orta nəcib ailədə anadan olmuşdur. Tiflisdə 3-cü orta klassik gimnaziyanı bitirdikdən sonra Sankt-Peterburq Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinə daxil olmuşdur. Orbeli 1904-cü ildən 1906-cı ilə magistratura cəmiyyətində çalışmış və o Sankt-Peterburq Dövlət Universitetinin hüquqi cəmiyyətin bir üzvü seçilib. Bu müddət ərzində o, biliklərini təkmilləşdirilmək üçün Almaniyaya (Yena Universiteti) göndərildi. 1918-ci ildə Ruben Orbeli Tambov Dövlət Universitetinin təsisçisi biri oldu və burada mühazirə oxudu. Bundan sonra o, Sankt-Peterburq Dövlət Universitetinin qayıtdı və onun SSRİ Elmlər Akademiyasının filialı işləməyə başladı. 1934-cü ildə Ruben Orbeli Aleksey Krılovun tövsiyəsi ilə "Sualtı İşlər üzrə Xüsusi Ekspedisiya"ya (qısaca: EPRON adlanır; *rus.* Экспедиция подводных работ особого назначения; ЭПРОН) dəvət olundu. Bu zaman alim arxeoloji sualtı abidələri öyrənirdi. Epron ("Sualtı İşlər üzrə Xüsusi Ekspedisiya") 1937-ci ildən 1939-cu ilə qədər Qara dəniz və digər su hövzələrinə sualtı arxeoloji ekspedisiyalar etmişdir. Professor Orbeli su hövzəsinin dibindən səthinə qaldırılmış arxeoloji abidələrin qorunması üçün bir neçə üsul kəşf etdi. Onun kəşfi elmdə yeni bir elmə yeni bir termin - "hidroarxeologiya"nı daxil etdi. Professor Ruben Orbeli 1943-cü il, mayın 9-da Moskva şəhərində vəfat etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Orbelyanlar

İstinadlar
----------

1. ↑  Ռուբեն Օրբելի[*ölü keçid*]  (erm.)
2. ↑  Н. Григорьян *Научная династия Орбели.* М. Наука, 2002, 522 с.
3. ↑  Семья Орбели (слева направо): Варвара Моисеевна Аргутинская-Долгорукая (мать), Иосиф Абгарович (младшый сын), Абгар Иосифович (отец), Левон Абгарович (средний сын), Рубен Абгарович (старший сын), около 1908 г. Arxivləşdirilib 2011-07-22 at the Wayback Machine  (rus.)
4. ↑  "Дело № 1204". 2014-02-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-23.
5. ↑  "Дело № 1105". 2014-02-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-23.
6. ↑  "Дело № 354". 2014-02-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-23.
7. ↑  А. Н. Мельник Предисловие к фрагментам из социально-богословского наследия профессора Р. А. Орбели[*ölü keçid*]
**Əhməd Yusif oğlu Babanlı** — Alim, texnika elmləri doktoru, Türkiyənin Aydın Universitetinin professoru, Mesor peyk sisteminin, kompüter vasitəsilə ali məktəblərdə tələbə qəbulu sisteminin hazırlanmasında fəal iştirak etmişdir.

Həyatı və elmi fəaliyyəti
-------------------------

Əhməd Babanlı 1938-ci il iyunun 27-də Qazax şəhərində anadan olmusdur. Əslən Birinci Şıxlı kəndindəndir. Orta məktəbi qızıl medalla bitirdikdən sonra Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun (indiki Neft və Sənaye Universiteti) energetika fakültəsinə daxil olmuş və 1961-ci ilde institutu fərqlənmə diplomu ilə bitirərək əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1961-1981-ci illərdə Moskva şəhərinin bir sıra elmi-tədqiqat institutlarında mühəndis, elmi işçi, laboratoriya müdiri vəzifələrində çalışmışdır. 1967-1970-ci illərdə Moskva Energetika İnstitutunun əyani aspirantı olmuşdur. 1970-ci ildə Moskva şəhərində dissertasiyasını müdafiə edərək texnika elmlari namizədi elmi adı almışdır.

1981-ci ildə Bakıya qayıdaraq Azərbaycan Neft Akademiyasının Proqramlaşdırma kafedrasında dosent kimi pedaqoji fəaliyyətini davam etdirir. Elm və texnikanın aparıcı sahələrində bir sıra gərəkli işlərin müəllifidir. Mesor peyk sisteminin, kompüter vasitəsilə ali məktəblərdə tələbə qəbulu sisteminin hazırlanmasında fəal iştirak etmişdir. 1994-cü ildə Beynəlxalq Ekoenergetika Akademiyasında (Bakı şəhəri) elmlər doktoru fəxri adı almışdır.

1996-cı ildən Türkiyənin məşhur universitetlərində dərs demişdir. Hazırda Aydın universitetinin professorudur.

Çoxsaylı məqalələrin, xeyli sayda kitabın və dərsliklərin müəllifidir.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017. 512 səh.
**Çikaqo məktəbi** — ABŞ sosiologiyasında XX əsrin 20-ci illərində formalaşmış istiqamət.

Haqqında
--------

Çikaqo Universitetinin sosiologiya kafedrasının əməkdaşları R. Park, E. Bercess, R. Makkenzi, Q. Zorbo, L. Virt və b.-nın adları ilə bağlıdır. Empirik sosioloji tədqiqatların inkişafında və şəhər sosiologiyasının təşəkkülündə mühüm xidməti olmuşdur.

Müzakirələr
-----------

Robert Park və Bercess sosiologiya üzrə ilk dərsliyin müəllifləridir. Park fərdlər arasında qarşılıqlı təsirin iki səviyyəsini ayırmışdır: biotik və mədəni. Parka görə, təbiət populyasiyalarındakı qarşılıqlı təsirə bənzər biotik qarşılıqlı təsirin məhsulu icmadır. İnsan toplumunda yaşamaq uğrunda mübarizə, təbii seçim, mühitə uyğunlaşma əmək bölgüsünü və kooperasiyanı nəzərdə tutan iqtisadi rəqabətin çevrilmiş formasında çıxış edir ki, bunun da nəticəsi əhalinin və resursların məkan üzrə spesifik bölgüsü olur. Cəmiyyəti, yəni mütəşəkkil adətlərin, hisslərin, sosial yönümlənmələrin məcmusunu Park şəxsiyyətlərarası qarşılıqlı təsir, kommunikasiya kimi başa düşülən mədəni qarşılıqlı təsirin məhsulu hesab edirdi. Parka görə, "insan ekologiyası"nın öyrənəcəyi qarşılıqlı təsirin biotik səviyyəsi sosiologiyanın obyekti olan qarşılıqlı təsirin mədəni səviyyəsinin əsasını təşkil edir. Çikaqo məktəbinin diqqət mərkəzində kənaraçıxan davranış, sosial nəzarət, konsensusun saxlanılması problemləri dururdu. Çikaqo sosioloqlarının konsepsiyasında şəhər kortəbii inkişaf edən orqanizm kimi şərh olunurdu; şəhər əhalisinin məruz qaldığı biotik proseslərin təsiri altında o, spesifik sosial-iqtisadi quruluş kəsb edirdi. 30-cu illərin sonlarında L. Virt şəhərin sosioloji tədqiqinin yeni metodunu təklif edərək, şəhər həyat tərzi anlayışını önə çəkmişdir. Çikaqo məktəbinin ideyaları 50–60-cı illərdə A. Houli və "neoekoloji" istiqamətin nümayəndələri O. Dunkan, L. Şnore və b.-nın əsərlərin də inkişaf etdirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  **Çikaqo məktəbi**// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 558.

Xarici keçidlər
---------------

* Çikaqo Universiteti Sosiologiya Departamenti Arxivləşdirilib 2017-03-11 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Çikaqo Universiteti
Çikaso döyüşçüsünün 18-ci əsrə aid heykəli
**Çikasolar** (çokto dilində – "yaxın zamanlarda gedənlər") — ABŞ-də muskoqlar qrupundan hindi xalqı.

Haqqında
--------

Sayları 38 min nəfərdir, o cümlədən Oklahoma ştatında yerləşən tayfa ərazisində 7 min nəfərdən çoxdur (2010). Muskoq dilində danışırlar. İngilis dili də yayılmışdır. Yazıları latın əlifbası əsasındadır. Dindarları xristiandır.

Tarixi
------

12–15-ci əsrlərdə çoktolarla birlikdə Missisipi çayının şərq sahillərinə gəlmiş, 16-cı əsrin əvvəllərində onlardan ayrılmışdılar. Ənənəvi mədəniyyətləri Şimali Amerikanın cənub-şərqi hindilər üçün səciyyəvidir. Talalarda toxa əkinçiliyi (qarğıdalı, yemiş, qabaq), ovçuluq, balıqçılıq və yığıcılıqla məşğul olurdular. Toxuculuq böyük əhəmiyyət kəsb edirdi. Ənənəvi evləri: hünd. 1 m-dək olan dairəvi torpaq bünövrənin üzərində tirlərdən tikilən, şüvüllərdən düzəldilən damının araları gil və otla doldurulan qış evi; düzbucaqlı, divarları ağardılmış ikiotaqlı yay evidir. Özünəməxsus idarəçilik sistemləri olan İspaniya və Panterlər fratriya sına, onlar da öz növbəsində qohumluğu ana xətti üzrə hesablanan 12 qəbiləyə bölünürdülər. Ali başçı (miko) yalnız İspaniya fratriyasından olurdu. Hərbi başçı (tişumiko) da var idi. Böyük ailə və matrilokal nikah mövcud idi. Ənənəvi etiqadları ruhların və əcdadların kultu, şamanizmdir; Çikasolar üçün ümumi ziyafət və rəqslərlə müşayiət olunan sağaltma ayini səciyyəvidir. Avropalılarla əlaqələr 1540-cı ildə başlamışdır. ABŞ-la bağlanmış qeyri-bərabər müqavilələr nəticəsində 18-ci əsrin sonları – 19-cu əsrin əvvəllərində tor paqla rının böyük hissəsini itirmiş, 1830-cu illər də "Hindi ərazisi" nə (indiki Oklahoma ştatı), çoktoların torpaqlarına köçməyə məcbur olmuşdular. 1855-ci ildə çoktolardan ayrılmışlar. Tayfa idarəçiliyində varlı metislər əsas rol oynayırdılar. 1970-ci ildə başçı ("qubernator") seçmək hüququ qazanmışlar. Müasir Çikasolar fermer təsərrüfatı, muzdlu əməklə məşğul olurlar. Bəzi ənənəvi rəqslər və at yarışları qorunub saxlanılır.

Həmçinin bax
------------

* Oklahoma

İstinadlar
----------

1. 1 2  **Çikasolar**// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 558-559.

Xarici keçidlər
---------------

* Çikasoların rəsmi internet saytı
* Tishomingo Arxivləşdirilib 2007-09-27 at the Wayback Machine
* Pashofa recipe
* Tanshpashofa recipe
**Ruan** — Fransanın şimalında şəhər və liman. Şəhər Sena çayı sahilində yerləşir və dənizkənarı Sena departamentinin inzibati mərkəzidir. Əhalisi 541 410 (2007) nəfərdir. Ruan XI əsrdən toxuculuq, XVI əsrdən isə manufaktura sənayesi mərkəzi idi. Memarlıq abidələri: Notr-Dam, Sent-Uen, Sen-Maklu kilsələri, Burteruld oteli (1501-1537), Ədliyyə sarayı (1508-1509), ağacdan yaşayış evləri (XVI əsr) və s. Şəhərdə zərif sənətlər və keramika muzeyi var.

Ruan qallara məxsus qədim yaşayış məskəninin yerində salınmışdır. E.ə. I əsrdə romalılar, V əsrin sonunda isə franklar şəhəri işğal etmişlər. 911-ci ildə Normandiya hersoqluğunun paytaxtı olmuş, 1150-ci ildə isə özünüidarə hüququ almışdır. 1204-cü ildə Fransaya birləşdirilmişdir. Yüzillik müharibənin gedişində 1419-1449 illərdə ingilislərin hakimiyyəti altına keçmişdir. Janna d'Ark 1431-ci ildə burada mühakimə olunmuş və tonqalda yandırılmışdır. Böyük Fransa inqilabı dövründə Ruanda əksinqilabi qüvvələr cəmləşmişdir. İkinci dünya müharibəsi dövründə böyük dağıntılara məruz qalmış, 1944-cü il avqustun sonunda alman işğalından azad edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  répertoire géographique des communes. Institut national de l'information géographique et forestière.
3. ↑  Populations légales 2020. Fransa Statistika və İqtisadi Araşdırmalar üzrə Milli İnstitutu, 2022.
4. 1 2  Base officielle des codes postaux. La Poste, 2018.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Mikayılov.

**Aşıq Ağalar Mikayılov** (24 may 1913, Kürdəmir, Göyçay qəzası – 1988, Bakı) — Azərbaycan aşığı.

Həyatı
------

Ağalar Bilal oğlu Mikayılov 1913-cü il may ayının 24-də Şamaxı qəzasının Qəşəd kəndində anadan olmuşdur.

A. Mikayılov İkinci Vətən müharibəsində könüllü olaraq ordu sıralarına qoşulmuş, müharibədən ikinci dərəcəli əlil kimi qayıtmışdır. Müharibədə iştirakına görə "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.

Aşıq Ağalar ilk sənət dərsini atası Aşıq Mirzə Bilaldan almışdır. O, 25 ilə yaxın aşıq sənəti ilə məşğul olmuşdur. Aşıq Ağalar təkcə ifaçı aşıq deyildir. Hələ gənc yaşlarından klassik şair və aşıqlarımızın yaradıcılıq təsirilə şeirlər yazmağa başlayan bu istedadlı aşıq, üç yüzdən artıq qoşma, gözəlləmə və iki dastanın müəllifi olmuşdur.

O, "Canan və Hicran", "Sofi və Gülşən", "Bağı və Qəmər", "Qatillər" adlı dastanların müəllifidir. Aşıq Ağaların bir neçə dəyərli və oxunaqlı qəzəlləri də vardır. Onun şeirləri "Aşıqlar", "Xalqın səsi", "Aşığın sözü" kitablarında işıq üzü görmüşdür.

1956-cı ildə Azərbaycan hökuməti tərəfindən Aşıq Ağalara "Azərbaycanın el aşığı" fəxri adı verilmişdir. O, Azərbaycan Aşıqlar Qurultayının nümayəndəsi olmuşdur. Respublika Radiosunun "Qızıl Fondu"nda Aşıq Ağaların 29, Respublika Səsyazma Arxivində isə 3–4 saatlıq lent yazısı saxlanılır.

Aşıq Ağalar 1988-ci ilin oktyabr ayında vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Abdullayev, T. Sənətə və sənətkara ehtiram ifadəsi: Kürdəmirdə aşıq Ağalar Mikayılovun 100 illiyi qeyd olunub //Mədəniyyət.- 2014.- 30 may.- S.8.; Ədalət.- 2014.- 27 may.- S.6.; 525-ci qəzet.- 2014.- 27 may.- S.8.
2. ↑  Qəniyev, S. Şirvanlı Aşıq Ağalar /S. H. Qəniyev; red. Q. Namazov; AMEA, Folklor İn-tu.- Bakı: Elm və təhsil, 2011.- 174, [2] s.
3. ↑  Söz mənimkidir: şeirlər /Ağalar Mikayılov; red. və ön söz müəl. Y. Bahadurqızı.- Bakı: Çaşıoğlu, 2014.- 92, [2] s

Vikianbarda ***Aşıq Ağalar Mikayılov*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Gümüş standartı** — gümüşə əsaslanan pul sistemi.

Tarixi
------

Gümüş standartı Bizans imperiyasının dağılmasından sonra yarandı və düz XIX əsrə qədər hakim sistem idi. XVI əsrdə Potosi yaxınlığındakı Serro Rikoda böyük gümüş yataqları tapıldıqdan sonra beynəlxalq gümüş standartı ispan pesosu ilə əlaqələndirildi. Bu gümüş ispan dollarları təxminən dörd yüz il ərzində beynəlxalq ticarətdə dünya valyutası sayılırdı.

### Ləğv olunması

1704-cü ildə, Anna Stüart kraliça elan edildikdən sonra, Britaniya Vest Hindistanı dublonlar, ispan qızıl sikkələri ilə birlikdə qızıl standartını tətbiq edən ilk bölgələrdən biri oldu. 1717-ci ildə Kral zərbxanasının rəhbəri ser İsaak Nyuton gümüş və qızıl arasında yeni bir məzənnə tətbiq etdi və bu nəticədə Böyük Britaniya faktiki olaraq qızıl standartına keçdi. Napoleon müharibələrindən sonra Böyük Britaniya qızıl soverenləri tətbiq etdi və 1821-ci ildə rəsmi olaraq qızıl standartını qəbul etdi. Eyni zamanda, Latın Amerikasındakı inqilablar Potosi və Limadakı zərbxanalarda istehsal olunan gümüş dollarların (peso) tədarükünü dayandırdı. Britaniya qızıl standartı ilk olaraq bəzi Britaniya koloniyalarına, xüsusən də Avstraliya və Cənubi Afrika müstəmləkələrinə yayıldı, amma Şimali Amerika müstəmləkələri, Britaniya Hindistanı və Cənub-Şərqi Asiyaya yayılmadı. Kanada əyaləti 1853-cü ildə, Nyufaundlend koloniyası isə 1865-ci ildə qızıl standartını qəbul etdi. 19-cu əsrin ikinci yarısında ABŞ-da qızıl və gümüş standartları arasındakı seçim siyasi müzakirələrin vacib bir hissəsi idi, nəticədə 1873-cü ildə qızıl standartına keçid başladı. Elə həmin ildə Almaniya İmperiyası qızıl markaları tətbiq edərək qızıl standartına keçdi və sonrakı 35 il fərzində demək olar ki, bütün digər ölkələr qızıla keçdilər. 1900-cü ildə gümüş standartını yalnız Meksika, Çin və Britaniya koloniyaları Hong Kong və Veyhay saxlamışdılar. 1835-ci ildə Çin və Honkonq gümüş standartından imtina edəndən sonra, bu pul sisteminin sonu gəldi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Краткая история того как серебро перестало быть деньгами". goldenfront.ru. 2022-04-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-03.
**Aşıq Bəsti** (tam adı:*Bəsti Kərbəlayı Bayraməli qızı*; 1836, Lev – 1936, Lev, Kəlbəcər rayonu) — XIX əsrin tanınmış qadın Azərbaycan aşığı.

Həyatı
------

Aşıq Bəsti 1836-cı ildə Kəlbəcərin Lev kəndində dünyaya gəlib. Təhsil almasa da ağılı və hazırcavablığı ilə seçilib. Aşıq Ələsgər, Ağdabanlı Aşıq Qurban kimi ustad aşıqların şeir məclislərində tez-tez iştirak edirmiş. Aşıq Bəstinin özünün də çoxlu şagirdləri olub.

Yaradıcılığı
------------

Əsasən bayatı, gəraylı, qoşma və ağılar yazıb. Onun həyatı çətinliklərlə dolu olub. 17–18 yaşlarında bir çobanı sevmiş, amma bəylər çobanı qətlə yetirdiyindən bu sevgi vüsala çatmadan tamamlanmışdır. Bu hadisədən sonra ata-anası onu ərə vermək istəmişlərsə də, o ömrünün sonuna qədər ərə getməmişdir.

Şeirlərinin əsas mövzusunu haqsızlıqlardan şikayət, zülmkarlara üsyan motivləri təşkil edir. Rəvayətə görə ağlamaqdan gözləri tutulan aşığa xalq arasında "Kor Bəsti" deyilirmiş.

Basarkeçər, Daşkəsən, Gədəbəy və başqa yerlərdə aşıqlıq edən Bəsti ömrünün sonuna yaxın doğma kəndinə qayıtmış və 1936-cı ildə burda vəfat etmişdir.

### Kitabları

* "Lalə", Bakı, 1969.
* "Bənövşələr", Gəncə, 2013.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan qadın şairləri antologiyası", Bakı: "Avrasiya press", 2005. səh.86.
2. ↑  Fərəcov, S. Aşıq Bəsti: "Həyanım yollardı, bir də ki, sazım" //Ozan dünyası.- 2014.-№ 1.- S.60–62.

Mənbə
-----


Vikimənbədə ***Müəllif:Aşıq Bəsti*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

* Azərbaycanın Aşıq və Şair Qadınları, Bakı, 1974,111–118.
* Əzizə Cəfərzadə. "Azərbaycanın aşıq və şair qadınları", Bakı, "Gənclik", 1991. (səh.127).
* "Aşıq qadınların antologiyası" 2010-cu il, "MBM" mətbəəsi,(səh 12–14).
* Fərəcov, S. "Həyanım yollardı, bir də ki sazım": [Aşıq Bəsti haqqında] //Mədəniyyət.- 2012.- 17 avqust.- S. 15.
* Vahid, T. Bəstini ölüncə izləyən fələk, Öldür qurtar, ayağına gəlmişəm: Haqq aşığı: [Aşıq Bəsti haqqında] //Mədəniyyət. — 2012.- 16 noyabr.- S. 12.
**Gümrü müqaviləsi** (*erm.* *Ալեքսանդրապոլի պայմանագիր*), (*türk.* Gümrü Antlaşması) – Türkiyə ilə Ermənistan arasında 1920 – ci il dekabrın 2 dən 3-nə keçən gecə imzalanmış sülh müqaviləsi.

Bü müqavilə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin bağladığı ilk beynəlxalq müqavilədi.

Bu müqavilə 1920-ci ilin sentyabr-dekabr ayları arasında türk ordusu ilə erməni silahlı birləşmələri arasında baş verən hərbi əməliyyatlara son qoymalı idi.
Müqavilə 18 maddədən ibarət idi.

Müqavilənin şərtlərinə əsasən Ermənistan hökuməti Türkiyə torpaqlarına iddiasından əl çəkməli, Ermənistan ərazisindən qovulmuş müsəlmanların qayıtması üçün şərait yaratmalı idi. Müqavilə həmçinin Ermənistan respublikası ilə Türkiyə arasında sərhəddi də müəyyən edirdi.

Bu müqavilənin şərtlərinə əsasən Ermənistan sayı 1500 nəfərdən çox olmayan bir orudya malik olmalı və bu ordu 8 ədəddən çox topa malik ola bilməzdi, pulyemyotların isə maksimal sayı 20 dən çox ola bilməzdi.

Ermənistan "Sevr müqaviləsi"nin qüvvədən düşməsini qəbul edərək öz nümayəndə heyətlərini Avropadan və ABŞ – dan qeri çağırmağı öz üzərinə götürürdü.

Həmçinin Ermənistan hökuməti Türkiyəyə qarşı, və yaxud Türkiyənin maraqlarına zidd olan bütün müqavilələri, qüvvədən düşmüş elan edirdi.

Türkiyə Ermənistan dəmir yollarının nəzarətini öz əlinə alırdı və Ermənistan ərazisində "hərbi tədbirlər görmək" imkanını əldə edirdi.

Müqavilənin 7-ci bəndinə əsasən, hər iki tərəf müharibə zamanı bir-birlərinə vurduqları ziyana görə təzminatdan imtina edirdilər. Müqavilə imzalandığı andan etibarən bir ay ərzində ratifikasiya olunmalı və qüvvəyə minməli idi.

Müqavilənin taleyi
------------------

Daşnak hökumətinin nümayəndələri gecə dekabrın 2 dən 3 nə keçən gecə Gümridə müqaviləni imzalamamışdan bir neçə saat əvvəl, İrəvandakı daşnak hökuməti Sovet Rusiyasının nümayəndəsi Leqran ilə Ermənistanda sovet hakimiyyətinin qurulması barədə müqavilə imzalayırlar.

Dekabrın 4-də İrəvana Sovet Rusiyasının ordu hissələri daxil olur. Ermənistanda qurulan sovet hökuməti Gümrüdə imzalanmış müqaviləni tanımaqdan imtina edir və onu qüvvədən düşmüş elan edir.

Ermənistanla Türkiyə arasındakı sərhəd məsələsi 1921-ci ildə Sovet Rusiyası ilə Türkiyə arasında imzalanmış Qars müqaviləsi ilə tənzimləndi.

Həmçinin bax
------------

* Qars müqaviləsi
* Gümrü döyüşü (1920)
* Moskva müqaviləsi (1921)

İstinadlar
----------

* TURKISH-ARMENIAN WAR: SEP.24 – DEC.2, 1920
* Gümrü müqaviləsi
* ""Gümrü" müqaviləsi ləğv edilsə, Ermənistan xeyli torpaq itirəcək" — MÜSAHİBƏ

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |



1. 1 2  Erməni Sovet Ensiklopediyası (erm.). / red. Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան 1974. C. 1. S. 156.