**Qlazqo** (*ing.* Glasgow [ˈɡlɑːzɡoʊ], ş.german Glesga, şot.kelt Glaschu [ˈkɫ̪as̪xu]) — Şotlandiyanın ən böyük şəhəri və əhalisinin sayına görə Böyük Britaniyada (London, Birminhem və Lidsdən sonra) dördüncü ən böyük şəhər. Şəhər Qlazqo regionunun inzibati mərkəzidir. Qlazqo Böyük Britaniyanın şimal-qərb hissəsində yerləşir və Klayd çayının qərb sahilləri boyu uzanır.

VI əsrin ortalarında qurulan Qlazqo, orta əsrlərdə Şotlandiyanın ən əhəmiyyətli dini və təhsil mərkəzlərindən biri hesab edilirdi. XVIII əsrin sənaye inqilabı Qlazqonu Böyük Britaniyada ən böyük sənaye mərkəzlərindən (xüsusilə gəmiqayırma sahəsində) birinə çevirdi, və növbəti əsrdə şəhərin çiçəklənən iqtisadiyyatı Qlazqonu *İmperiyanın ikinci şəhərinə* çevirmişdi.

Çoxlu sayda parkları, xiyabanları, saray və qədim kilsələri bu şəhərə xüsusi gözəllik verir. Qlazqo, tarixi abidələri və heyrətamiz memarlıq inciləri ilə Avropanın mədəniyyət paytaxtı titulunu daşıyır.

Tarix
-----

### Etimologiya

Qlazqo Kafedralının interyeri
Romalılar Britaniyanı fəth edən dövrdə, Qlazqo olan qəsəbə Kethyurs (*ing.* Cathures) adlanırdı. Qlazqonun müasir adı britt dilindən kökləri var və Kyumbrik dilində "yaşıl yarğan" (glas və cau sözlərinin birləşməsindən) mənasını daşıdığını güman edilir.

Şəhərin adının ilk variasiyası olduqca müxtəlifdir. Ən qədim mənbələr *Glaschu* sözünü qeyd edir, 1180-ci ilin möhürlərində şəhər *Glesgu*, sonra *Glasgeu* (1297-ci ilin sənədlərində) və *Glaschow* (1419-cu ilin nizamnaməsində) kimi qeyd olunmuşdur.

### Gerb

Qlazqonun gerbi 25 oktyabr 1866-cı ildə Lord-layon (Şotlandiya heraldika xidmətinin rəhbəri) tərəfindən şəhərə verilib. Gerbin üzərindəki təsvir rəmzləri əvvəllər Qlazqonun rəsmi möhürlərində istifadə edilmişdir və şəhərin patron mömini olan Sent Manqonun həyatı ilə birbaşa bağlıdır. Gerbdə ona aid dörd möcüzə təsvir olunur:

*Here is the bird that never flew* / Bu quş, hansı ki, heç vaxt uçmayıb
*Here is the tree that never grew* / Bu ağac, hansı ki, heç vaxt bitməyib
*Here is the bell that never rang* / Bu zəng, hansı ki, heç vaxt çalmayıb
*Here is the fish that never swam* / Bu balıq, hansı ki, heç vaxt üzməyib
İlk möcüzə — qızılgərdanın dirilməsidir, hansı ki, Manqonun sinif yoldaşları onun mentoru Sent Sörfün ən sevdiyi quşu öldürüb, və gələcək patronu quşun ölümü ilə ittiham etmişdilər. İkinci möcüzə, gerbdə palıdla təsvir olunmasına baxmayaraq, Kalross kilsəsi yaman zaman baş vermişdir, Sent Manqo möcüzəvi şəkildə fındıq çubuğunu yandırmışdır. Üçüncü möcüzə — Roma Papasının hədiyyəsi olan zəngdir. Və nəhayət, dördüncü möcüzə kraliça Langeoretanın hekayəsi ilə bağlıdır. Kraliçanın həyat yoldaşı, kral Ridderax, həyat yoldaşının vəfasızlığında şübhələnərək, kraliçanın sevimli cəngavərə verdiyi qızıl üzüyü oğurlayıb, Klayd çayının dalğalarına atmışdır. Sonra kral Langeoretadan həmin üzüyü gətirməsini tələb edib. Lakin, Sent Manqo, kraliçanın sevgilisinin itirafçısı, onun etiraf zamanı onların əlaqələri haqqında öyrənmiş, və cəngavərə kralın əmrini necə icra etməsini öyrətmişdi. Sent Manqonun təhriki ilə, o, çayda Atlantik qızılbalığını tutmuşdur. Balığın ağzında üzük var idi və beləliklə, o, kraliçanın şərəfini xilas etmişdir.

Şəhərin devizi — *Qoy Qlazqo Çiçəklənsin* (*ing.* Let Glasgow Flourish), Sent Manqonun təbliğindən qısa ifadədir. İfadənin tam versiyası: *Tanrı, qoy Qlazqo Tanrı və onun izzəti sözü naminə çiçəklənsin (*ing.* Lord, Let Glasgow flourish by the preaching of the word and the praising of thy name).*

### Şəhərin təməli

Kelvinqrov İncəsənət Qallereyası və Muzeyinin fasadında Sent Manqonun heykəli
Arxeoloji tapıntılar göstərir ki, Qlazqoda ilk məskunlaşma neolit dövründə Klayd çayının vadisində yaranıb. Daha sonra müasir Qlazqonun ərazisində Kelt tayfaları yaşamışdır. 142–144-cü illərdə Britaniyanı fəth edən Romalılar, Şotlandiyanın bir sahilindən digər sahilinə müdafiə divarı ucaltmışdılar. Divarın qalıqları indiyə kimi Qlazqo ətrafında saxlanılır.

Şəhərin yaranması xristian missioner Sent Manqo ilə əlaqələndirilir. Əfsanəyə görə, o, 543-cü ildə Molendinar çayının sahilində bir monastır yaratmışdır, harda ki, indi Sent Manqo Kafedralı mövcüddur. Əfsanə 1185-ci ildə rahib-ariorqraf Fernesli Joslen tərəfindən yazılsa da, digər mənbələr tərəfindən təsdiq olunmayıb, lakin ənənəvi olaraq, Sent Manqo və anası Teneyu Qlazqonun patron möminləri hesab edilir.

### Orta əsrlər

XII əsrin sonunda Qlazqo regionun mühüm dini mərkəzi olmuşdu və əhalisinin sayı yarım min idi. 1136-cı ildə, kral I Devidin iştirakı ilə Sent Manqo Kafedralının yerində kafedral inşa olunmuşdu. Yanğın sonrası kafedral yenidən tikilmişdir və 1197-ci ildə təqdis edilmiş, və növbəti iki əsrlərdə təmir olunmuşdu. 1175 və 1178-ci illər arasında, kral I Uilyam Şir Qlazqo yepiskoposluğuna şəhər statusu vermişdir. Ticarət hüququ şəhərin inkişafına güclü təkan vermişdi. Xüsusilə 1190-cı ildən hər il keçirilən yay yarmarkası Qlazqodan tacirləri və sənətkarları cəlb edirdi. İyulun sonunda yarmarka keçirilməsi ənənəsi bu gün də davam edir.

1451-ci ildə V Nikolayın sənədi bulası ilə yaranan Qlazqo Universiteti, şəhəri həm dini, həm də təhsil mərkəzinə çevirmişdir. 1492-ci ildə Qlazqo yepiskoposluğu başyepiskoposluğuna haqq qazandı. Buna baxmayaraq, orta əsrlərdə Qlazqonun iqtisadiyyatı Şotlandiyanın şərq sahili şəhərləri ilə müqayisədə çox zəif inkişaf etmişdir. Ticarət əsasən yaxın şəhərlər və adalar ilə olunurdu.

### XVI–XVIII əsrlər

1560-cı ildə ölkə parlamentinin qərarı ilə ölkə katolisizmdən imtina edib, protestantlıq qəbul etmişdi. Ümumiyyətlə, reformizm Qlazqoya böyük təsir etmişdi, harada ki, güclü kilsə hakimiyyəti var idi və bu hakimiyyətin zəifləməsinə səbəb olmuşdu. 1611-ci ildə I Yakov Qlazqoya kral şəhər statusu vermişdir və bu birbaşa şəhərin tac altına keçməsi idi. noyabr 1638-ci ildə Milli Paktın qəbulundan sonra — Qlazqo Kafedralında Baş Assambleya toplantısı kral I Karlın presbiterian ibadət qaydalarını dəyişdirmə siyasətinə qarşı çıxmışdı. Nəticədə, Şotlandiyada silahlı münaqişələr oldu — əvvəlcə yepiskop müharibələri, 1644–1647-ci illərdə isə, royalistlər və koventerlər arasında vətəndaş müharibəsi baş vermişdir. Xoşbəxtlikdən, bu münaqişələr demək olar ki, kiçik siyasi status olduğundan şəhərə təsir etməmişdi. 1650-ci ildə, Danbar döyüşündən sonra Oliver Kromvel Qlazqoda bir müddət qalmışdır.

XVI əsrdə Qlazqo hələ də kiçik əyalət şəhəri idi. Şəhərdə çayın dayaz olmasından ticarət inkişaf etməmişdi. 1603-cü ildə I Yakovun hakimiyyəti altında iqtisadiyyatın artımı İngiltərə və Şotlandiya birliyi yaranması sonra olmuşdu. Sürətli inkişafa nə 1647-ci ildə vəba epidemiyası, nə də 1652-ci və 1677-ci illərdə olan yanğınlar (yanğın zamanı şəhərin təxminən 30%-i yanmışdı) maneə ola bilməmişdi.

Qlazqonun 1776-cı il xəritəsi
XVII əsrin ortalarında ölkədə ticarət həcminə görə Qlazqo əvvəlcə Perti, 1670-ci ildə isə Dandi və Aberdin şəhərlərini keçmişdi. İqtisadiyyətin artımına bir sıra amillər kömək edirdi. 1668-ci ildə Nyuark kəndində (indi Port Qlazqo), çayının ağızı daha geniş olduğundan, şəhər şurası tacirlərin ehtiyaclarına xidmət etmək üçün port inşa etmişdi. 1674-cü ildən, ilk tütün yükünün limanında gəlişi ilə transatlantik ticarət başladı. Eyni dövrdə sənaye inkişaf etməyə başladı:

* 1667-ci ildə — sabun fabrik və şəkər emalı zavodları açılmışdır.
* 1680–1730-də — kağız, şüşə və kərpic istehsalı yaradılmışdır.
* 1711-ci ildə — Qrinokda Qlazqoya və onun ətrafına xidmət edən ilk tərsanə fəaliyyətə başladı.
* 1736-cı ildə — preslənmiş tütün istehsalı, tekstil və metallurgiya zavodlarının istehsalı üçün zavodları açılmışdır.
* 1740-cı ildə — boyama sexləri fəaliyyətə başladı.

Şəhərin görünüşü dəyişdi. Dağıdıcı yanğınlar sonrası hakimiyyət tikinti üçün ağac istifadəsinə qadağan qoymuşdu və buna görə də, evlər daşdan və eyni modellərlə inşa edilmişdir. 1636-cı ildə şəhər zalı inşa edilmiş, 1649 və 1661-ci ildə müvafiq olaraq, Hatçeson xəstəxanası və Qlazqo Universitetinin kitabxanası açılmışdır. İlk şəhər qəzeti — *Glasgow Courant* — 1715-ci ildən çapa başlamışdır. 1723-cü ildə Qlazqoya səfər edən Daniel Defo "Bütün Böyük Britaniya adası ətrafında səyahət" kitabında şəhərin təsvirini qeyd etmişdi:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| *Şübhəsiz ki, Qlazqo gözəl şəhərdir. Şəhərin əsas küçələri gözəl və geniş, digər yerlerdən daha yaxşı qurulmuşdur. Bütün binalar daşdan, hündürlüyü və fasadların görünüşü bir-biri ilə uyğun idi. Binaların aşağı mərtəbələri adətən kvadrat dor sütun üstündə əsaslanır, dəyirmi sütundan fərqli olaraq, bu binaya daha da gücü və gözəllik əlavə edir. Onların arasında ki, tağlar mağazalara aparır. Bir sözlə, Londondan sonra, bu Britanyada ən təmiz, gözəl və yaxşı tikilmiş şəhərdir.* | "|

XVIII əsrin sonunda mettalurgiya, tütün və tekstil sənayesinin importu ən çiçəklənən sahələr idi. Yarım əsrdə, 1755-ci ildən 1801-ci ilə Qlazqonun əhalisi 77 min nəfərə çatmışdır və ya üç dəfə artmışdır. Qlazqo əyalət şəhərindən sənaye mərkəzinə çevirilmişdi və XIX əsrin əvvəllərində Böyük Britaniyada ən sürətlə inkişaf edən şəhər olmuşdur.

### XIX əsr

1881-ci ildə Qlazqo.
XIX əsrin əvvəllərində, Qlazqonun əhalisi əsasən irland immiqrant və ölkənin şimalından gələn köçkünlər nəticəsində sürətlə artmaqda davam edirdi. Onların demək olar ki, üçdə biri Qlazqo yaxınlığında kəndlərdə məskunlaşmış və tekstil sektorunda çalışırdı. Digərləri, şəhər xarabalıqlarının fabrik və təsərrüfatlarında muzdlu işçi işləyirdi. Köçkünlərin axını nəticəsində yüksək əhali artımı başladı və yoxsul məhəllələrdə antisanitar şərait, tez-tez çiçək, tif və vəba epidemiyası olurdu.

Epidemiya ilə mübarizənin ilk cəhdləri 1840-cı illərdə edildi. Bələdiyyənin təşəbbüsü ilə küçələrdə kanalizasiya və digər infeksiya ocaqlarında təmizlənməyə başladı. Sonra 1859-cu ildə Lox Katrin gölündə yeni su təchizatı sistemi başladı; 1866-cı ildə səmərəsiz olsa da, Avropada ən pis şəraitli hesab edilən xarabalıqların təmizlənməsi layihəsi başladı.

Corc meydanı (1900)
1832-ci ildə parlament seçki sisteminin islahatı haqqında akt qəbul etdi və icma evində sənayeləşmə zamanı böyüyən şəhərlərə yer verdi. Belə ki, Qlazqodan ilk dəfə iki parlamenti üzvü seçildi. Lakin şəhərin müəssisələrində iş şəraiti, dəyişməz qalırdı və işçi hərəkatı özlərinə hələ elan etməmişdi. 1837-ci ildə, fabrik əmək haqqının kəsmək cəhdi pambıq hörənlərin etirazına, 1848-ci ildə işsiz olanların çartist şüarlar altında kütləvi nümayişlərə səbəb olmuşdu.

Bütün bu hadisələr şəhərin və iqtisadiyyatın davamlı artmasına gəlib çıxartdı — XIX əsrin ortalarında Qlazqo *İmperiyanın ikinci şəhəri* (Londondan sonra) adlandırılmışdır. Aparıcı mövqelər hələ ağır və tekstil sənayesi olsa da, gəmiqayırma (1864-cü ildə Klaydda 20-dən tərsanə fəaliyyət göstərirdi) sürətlə inkişaf etməyə başlamışdı. Dəmir yolu nəqliyattının inkişafı ilə, xüsusən də 1842-ci ildə Qlazqo və Edinburq arasında xəttinin açılmasının ardından, şəhər ölkədə lokomotiv tikintisinin əsas tədarükçüsü oldu. 1860-cı ildə ABŞ Vətəndaş müharibəsi nəticəsində pambıq yığma aşağı düşmüşdü, və minlərlə işçi küçələrdə qalmışdı. Növbəti onillikdə iqtisadiyyəy bumu zirvəsinə çatdı () , lakin 1878-ci ildə Qlazqo Bankının dağılmasından ən çox təsirlənən gəmiqayırma sahəsi, kəskin qədər azalmışdı.

### XX–XXI əsrlər

XX əsrin əvvəllərində Qlazqo əhalisin artımı qonşu şəhərləri qoşulma səbəbiylə baş vermişdi. 1920-ci ildə bir milyon sakindən əhalisi olan Qlazqo, Birləşmiş Krallığın əhalinin sıxlığına görə ikinci şəhəri idi. 1914-cü ilin iyul ayında kral VI Georq Qovan gəmiqayırma səfər edib, drednout "Valiant"-ın tikintisinə nəzarət etmişdi. Bir ay sonra, Britaniya Birinci dünya müharibəsinə girdi. Şəhərdə güclü anti-müharibə əhval-ruhiyyənin olmasına baxmayaraq (9 avqust 1914də Qlazqo Qrində beş minlik anti-müharibə nümayiş keçmişdi), Qlazqodan 200 mindən çox kişi cəbhəyə getmiş, və şəhər Britaniya ordusunun ehtiyacları üçün döyüş sursatı və digər hərbi texnikanın əsas təchizatçılarından birinə çevirilmişdi.

1944-cü ildə Qlazqoda gəmiqayırma işçiləri
Müharibədən sonra, Qlazqoda "Qırmızı Klaydsayd" adlanan işçi hərəkatı güclənmişdi. 1919-cu il 31 avqustda 60 mindən çox işçi, əsasən gəmiqayırma ilə məşğul olan işçilər, işdən çıxıb, mitinqə gəlib əmək gününün azaldılmasını tələb etmişdilər. Polis nümayişçiləri dağıtmaq üçün çalışsa da, müqavimət görmüşdü. O gündə yaşananlar Corc meydanı döyüşü və ya *Qanlı cümə* kimi tanındı. İğtişaşlar yalnız 10 fevralda, etirazçılara iş gününün bir qədər azalmasına vəd zamanı başa çatdı. Sonra Qlazqoda ilk dəfə bunt aktı oxundu, və buna əsasən polis mitinqləro yatırmaq üçün silah istifadə etməyə icazə verilmişdi.

1920-ci illərin sonu iqtisadiyyatın kəskin azalması ilə nəticələnsədə, gəmiqayırma sənayesində böhran Qlazqonun hələ lokomotivlərin istehsalında dünya lideri olması ilə kompensasiyalanırdı. Sosial sahədə ciddi problemlər var idi. 1933-cü Böyük böhranın zirvəsi zamanı, şəhər sakinlərinin 30%-i işini itirmişdir. Yaşayış yeri qıtlığından yoxsul məhəllələr, xüsusən də köçkünlərin yaşadığı məhəllələr tamamilə dolmuşdu. Bu vəziyyət Qlazqo bələdiyyəsini şəhər inkişafı proqramına başlamağa vadar edib, 1926-cı ildən 1938-ci ilə şəhər sahəsinin iki dəfə artmağına səbəb oldu.

1930-cu illərin sonunda vəziyyət bir az yaxşıya dəyişdi, Qlazqoda Britaniya imperiya sərgi (1938) keçirildi. Sərginin açılışında kral VI Georq və kraliça Yelizaveta iştirak etmiş, yalnız altı ay ərzində sərgiyə 12 milyon insan ziyarət etmişdir. Kinonun sakinlər arasında kütləvi populyarlığı, 1939-cu ildə Qlazqoda 114 kinoteatrın fəaliyyət göstərməsinə uğramışdı.

İkinci dünya müharibəsi zamanı, Qlazqonun şirkətləri yenidən müharibə ehtiyacları üçün çalışmışdır. Xoşbəxtlikdən, şəhər və onun sakinləri faktiki olaraq düşmənin hava reydlərindən ziyan çəkməmişdi. 1950-ci illərin ortalarında Qlazqonun bələdiyyəsi parlament aktının təzyi nəticəsində şəhər xarabalıqlarının məhv etmişdi — yaşamaq üçün yaranmaz 32 min ev sökülmüşdür. Qlazqo və şəhər ətrafı sakinlərinin kütləvi miqrasiya ilə əlaqədar şəhərin nəqliyyat sisteminin yaxşılaşdırılmışdır.

Qlazqo botanika bağları
XX əsrin ortalarından etibarən şəhər əhalisinin kəskin azalması başladı, hansı ki, yarım əsrdə demək olar ki, yarım dəfə azalmışdı. Tənəzzül dövrü üç onillik davam etdi. Yalnız 1980-ci illərdə Qlazqo dirçəlməyə başladı, 1990-cı illərdə isə şəhərin inkişafı sürətləndi. Bələdiyyə səlahiyyətliləri səyi nəticəsində, Qlazqoda yaşayış, iqtisadi inkişaf səviyyəsinin yaxşılaşdırılması və şəhərin mədəni səviyyəsinin yüksəldilməsi, nəticədə öz uğurunu göstərdi. 1981-ci ildə Qlazqo dünyada Nelson Mandelaya ilk "Şəhər Azadlığı" statusunu verən şəhər idi.

1990-cı ildə Qlazqo Avropanın mədəniyyət paytaxtı, 1999-cu ildə Britaniyanın Memarlıq və Dizayn şəhəri, 2003-cü ildə isə Avropanın idman paytaxtı statusuna layiq görülmüşdür.

2014-cü ilin 18 sentyabr tarixində Şotlandiyada keçirlmiş Şotlandiyanın müstəqilliyi üzrə referendumda, ölkənin 55,3%-i seçiçisi "Yox" variantına səs versə də, Qlazqonun seçicilərin əksəriyyəti "Hə" kampaniyasını dəstəkləmişdir.

Coğrafiya
---------

### Relyef və geologiya

Qlazqo Böyük Britaniyanın şimal-qərb hissəsində yerləşir və Klayd çayının mənbəsindən 32 km uzaqdadır. Dəniz üzərindəki hündürlüyü 70–200 m arasında dəyişir.

### İqlim

Qlazqonun iqliminə Qolfstrim (*ing.* Gulf Stream) cərəyanı çox təsir göstərir. Bahar və yay fəsilləri ümumiyyətlə günəşlidir. Payız və qış mövsümləri ümumiyyətlə yağışlı və küləkli olsa da, günəşli günlərə də rast gəlinir.

| **Qlazqonun iqlimi** |
| --- |
| Göstərici | Yan | Fev | Mar | Apr | May | İyn | İyl | Avq | Sen | Okt | Noy | Dek | İl |
| Maksimum orta, °C | 6,5 | 7,0 | 8,8 | 11,8 | 15,1 | 17,4 | 19,2 | 18,9 | 16,2 | 12,6 | 9,2 | 6,5 | 12,4 |
| Orta temperatur, °C | 4,1 | 4,3 | 5,7 | 7,7 | 10,6 | 13,2 | 15,0 | 14,6 | 12,4 | 9,3 | 6,4 | 3,9 | 8,9 |
| Minimum orta, °C | 1,8 | 1,8 | 2,8 | 4,2 | 6,6 | 9,4 | 11,4 | 10,9 | 9,0 | 6,4 | 3,7 | 1,4 | 5,8 |
| Mütləq minimum, °C | −16 | −13 | −8 | −5 | −4 | 0,0 | 4,0 | 1,5 | −3 | −6,8 | −10 | −19,9 | −19,9 |
| Yağıntı norması, mm | 150 | 99 | 112 | 68 | 67 | 73 | 80 | 107 | 119 | 145 | 127 | 127 | 1.273 |
| *Mənbə: «Погода и климат»* |

Əhali
-----

2012-ci ilin statistikasına görə, şəhər əhalisinin 57,000 sakini 50 yaşdan yuxarıdır. Proqnozlara görə 2037-ci ildə 50 yaşdan yuxarı sakinlər təxminən 240,000 nəfər olacaq. Şotland kelt dilində danışanlar əhalinin 0,94%-ni təşkil edir.

### Demoqrafiya

|  |
| --- |
| **Qlazqonun 1755-dən 2015-ci ilə kimi əhali dəyişikliyi** |
| 1755 | 1780 | 1801 | 1821 | 1891 | 1911 | 1921 | 1931 | 1939 | 1951 | 1961 | 1971 | 1981 | 1991 | 2001 | 2015 |
| 23 500 | 42 000 | 77 000 | 147 000 | 783 000 | 784 000 | 1 034 000 | 1 088 000 | 1 088 000 | 1 079 000 | 1 055 000 | 897 000 | 881 000 | 681 000 | 629 501 | 599,650 |

### Etnik tərkibi

Qlazqo mərkəz məscidi
Qlazqonu Şotlandiyada ən kosmopolit şəhər adlandırmaq olar. Şəhərdə rəngli insanların sayı ölkədə ən yüksək göstəricidir. 2011-ci ildə keçirilən siyahıyaalma araşdırmasına görə, şəhərin 84,5%-ni şotlandlar, 3,78%-ni pakistanlılar, 1,80%-ni çinlilər, 1,46%-ni hindistanlılar, 0,64%-ni isə digər etnik qruplar təşkil edir.

### Din

2011-ci ildə keçirilən siyahıyaalma araşdırmasına görə, Qlazqo sakinlərinin dini inancları aşağıdakı kimi bölünmüşdür. Əhalinin 54,5% özünü xristian kimi müəyyən edir, onların 23,1%-i Şotlandiya kilsəsinə tabedir, 27,3%-i isə katolikdir. Digər dinlərin tərəfdarları — 5,4%-i müsəlmanlar, 0,7%-i hindular, 0,5%-i sikxlər, 0,4%-i buddistlər təşkil edir.

Şəhərdə 4 kafedral, 20 məscid və 7 sinaqoq var. Bundan əlavə şəhərdə 2 hindu məbədi və 2 sikx qurdvarası yerləşir.

### Dialekti

Qlazqo və ona yaxın şəhərlərdə Şotland german dili əsasında geniş yayılmış "Qlazqo Pətter" (*ing.* Glasgow Patter) dialekti mövcüddur. Dialektin fərqləndirici xüsusiyyətlərinə dəyişdirmə və ya bəzi hecaları və səsləri "udma" daxildir. Məsələn, *th* hərflərinin birləşməsi sözün əvvəlində /h/ kimi oxunur, *t* hərfi tez-tez /r/ ilə əvəz olunur və s.

İnzibati bölgüsü
----------------

Qlazqonun 21 seçki dairəsi
Qlazqonun 21 seçki dairəsindən ibarətdir və hər dairədən şəhər bələdiyyəsinə 3 və ya 4 nəfər seçilir.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| 1. | Linn |
| 2. | Nyulends / Oldburn |
| 3. | Qreyter Pollok |
| 4. | Kreyqton |
| 5. | Qovan |
| 6. | Pollokşilds |
| 7. | Lanqsayd |

 | 

|  |  |
| --- | --- |
| 8. | Sautsayd Sentral |
| 9. | Kalton |
| 10. | Anderston / Siti |
| 11. | Hillhed |
| 12. | Partik Vest |
| 13. | Qarskadden / Skotstaunhill |
| 14. | Dramçapel / Enislend |

 | 

|  |  |
| --- | --- |
| 15. | Merihill / Kelvin |
| 16. | Kanal |
| 17. | Sprinqburn |
| 18. | İst Sentr |
| 19. | Şetlston |
| 20. | Beyliston |
| 21. | Nort İst |

 |

Yerli hökumət
-------------

Şəhərin idarə olunması Qlazqo Şəhər Məclisi tərəfindən icra olunur. Məclisin görüşləri Corc meydanında yerləşən Qlazqo Şəhər Məclis binasında keçirilir. Qlazqo Şotlandiya parlamentində 17 deputat, Böyük Britaniya parlamentində 9 deputatla təmsil olunur.

İqtisadiyyat
------------

2006-cı ildə Qlazqoda tikilən HMS Daring gəmisi. XX əsrdən Qlazqo gəmiqayırma sənayesi kiçilsə də, şəhər Britaniya gəmiqayırma sənayesinin mərkəzidir.
XX əsrdə ağır iqtisadi tənəzzül dövründən sonra, şəhər tədricən keçmiş mövqeyi qaytarır. Hazırda Qlazqo, Edinburqla yanaşı, yenidən regional iqtisadiyyatın mühərriki hesab olunur.

Ötən 20 il ərzində Qlazqo iqtisadiyyatın əhəmiyyətli diversifikasiyası baş vermişdir: əvvəllər şəhərin iqtisadi rifahının asılı olan ənənəvi sənaye sahələri (gəmiqayırma və ağır maşınqayırma) aparıcı xidmət sektoru ilə əvəz olunmuşdur. Şəhərdə bir neçə iri şirkətlərin qərargahı, o cümlədən, Scottish Power enerji şirkəti yerləşir.

Şəhərin iqtisadiyyatında mühüm yeri turizm tutur — Qlazqo Böyük Britaniyada (London və Edinburqdan sonra) üçüncü ən populyar şəhər sayılır və hər il təxminən 4 milyon turist tərəfindən ziyarət olunur. 1983-cü ildən 2013-cü ilə kimi Qlazqonun turistik şüarı — "Glasgow's Miles Better" (*azərb.* Qlazqonun milləri daha yaxşıdır‎) olmuşdur. 2013-cü ildə "People Make Glasgow" turistik şüarı şəhər brendi kimi istifadə olunur.

Rayonlar
--------

### Şəhərin mərkəzi

Qlazqo şəhərinin mərkəzi şərqdən Hay Strit (*ing.* High Street) küçəsi ilə, cənubda Klayd çayı ilə, qərbdə M8 avtomagistralıyla və şimalda Taunhed, Çarinq Kross, Kaukaddens və Anderston rayonları ilə həmsərhəddir. Şəhərin mərkəzində küçələr Klayd çayının qrid sistemi üzərində yerləşir.

Qlazqonun ürəyi — Corc meydanı (*ing.* George Square), əsas piyada küçələri isə Buxanan Strit (*ing.* Buchanan Street), Arqayl Strit (*ing.* Argyle Street) və Sokixol Strit (*ing.* Sauchiehall Street) sayılır. Şəhərin əsas ticarət mərkəzləri Buxanan Qallereyası, Sent İnox Mərkəzi (*ing.* St. Enoch centre), Prinses Skver (*ing.* Princes Square) və İtalyan Mərkəzidir.

Şəhərin mərkəzində əsas teatrlar, muzeylər, qalereyalar kimi turistik yerlərdən başqa, bir çox restoran, kafe və alış-veriş mərkəzləri fəaliyyət göstərir. Qlazqonun mərkəzində Qlazqo ali təhsil müəssisələrinin dördü yerləşir: Qlazqo Kaledoniya Universiteti, Stratklayd Universiteti, Şotlandiyanın Kral Konservatoriyası və Qlazqo İncəsənət Məktəbi.

#### Merçant Siti

Merçant Sitidə yerləşən Müasir İncəsənət Qalereyası gecə zamanı
Şəhər mərkəzinin şərqində yerləşən Merçant Siti (və ya Ticarət şəhəri) XVIII–XIX əsrlərdə tütün, şəkər və digər mallardan ticarət edən varlı tacirlərin yaşayış yeri olmuşdur. İqtisadi böhran dövründə, binaların çoxu yararsız hala düşsə də, 1980-ci ildə bu rayonu bərpa etmək üçün proyekt başladı və indi rayonda bərpa olunmuş neoklasik evlərin və keçmiş anbarların yerində bahalı mağazalar, restoran və kafelər fəaliyyət göstərir. Merçant Sitinin mərkəzi beş əsas küçə kəsişməsində yerləşən Qlazqo Kross hesab olunur. Meydanın mərkəzində Qlazqonun köhnə bələdiyyəsindən yeganə sağ qalan hissə olan Tollbut saat qülləsi yerləşir.

#### Maliyyə rayonu

Maliyyə rayonunda Klayd Ark körpüsü.
Qlazqo mərkəzinin qərbində şəhərin maliyyə institutlarını cəmləşdirən mərkəzi biznes rayonu yerləşir. Böyük Britaniyada ən böyük biznes mərkəzlərindən biri olan rayonun (London və Edinburqdan sonra) rəsmi adı Beynəlxalq Maliyyə Əməliyyatları Rayonu (IFSD) olsa da, yerli sakinlər tərəfindən adətən "kvadrat kilometr" və ya "Klayd Uol Strit" adlanır. Rayonda müxtəlif maliyyə qruplarının (Böyük Britaniya sığorta şirkətlərinin 10-dan 8-nin qərargahı daxil olmaqla) təşkil nümayəndəliyi yerləşir: Abbey, Aviva, Barclays, JP Morgan, Lloyds TSB, Morgan Stanley, National Australia Group, Royal Bank of Scotland və s. 2005-ci ildə IFSD Böyük Britaniyada bərpa olunan ən uğurlu kommersiya layihəsi kimi dəyərlənmişdir.

### Vest End

Qlazqonun səsli-küylü Vest End səmti çay daşları ilə döşənmiş döngələr boyunca sıralanmış kafe, restoran və barları, müxtəlif butiklər, incəsənət qalereyaları və gözəl parkları ilə birlikdə — bohema və kosmopolit həyatı özündə birləşdirən ibarətdir. Vest Endin əsas küçəsi — Bayrs Rouddur (*ing.* Byres Road). Vest Endin ərazisində Qlazqo Universiteti, Kelvinqrov parkı və Qlazqo botanik bağları yerləşir. Vest Enddə hər ilin iyun ayında Qlazqonun ən böyük festivalı Vest End Festivalı keçirilir.

Vest Enddə Britaniyanın ən böyük sərgi və konferensiya məkanı olan SECC yerləşir. 10 sentyabr 2013-cü ildə SECC-in yaxınlığında 13,000 nəfərlik SSE Hydro arenası açılmışdır.

### İst End

Şəhərin ən qədim hissəsində Tollbut saat qülləsi və Sent Manqo Kafedralı yerləşir. Kafedral yaxınlığında təpə üzərində 1831-ci ildən Qlazqonun vətəndaşların dəfn yeri olan Qlazqo Nekropolis qəbiristanlığı var. İst Endin digər turistik yerlərindən Seltik Park, Barras bazarı, "The Barrowlands" musiqi arenası və Qlazqo Qrin parkını qeyd etmək olar.

### Cənubi Qlazqo

Kuins parkdan Qlazqonun mənzərəsi
Qlazqonun cənub hissəsi əsasən yaşayış yeri olsa da, ərazidə bir neçə ictimai binalar, o cümlədən, Aybroks stadionu, Hampden Park, Kuins park, Bellahyuston parkı və Pollok parkı, harada ki, Pollok evi və Barrell Kolleksiyası yerləşir.

### Şimali Qlazqo

Şəhərin şimal hissəsi sosial cəhətdən Şotlandiyada ən problemli yerlərində biri hesab olunur. Şimalda keçmişdə Şotlandiyanın ən iri miqrant rayonu olan Saythill yerləşir. Şotlandiya hökumətinin 2005-ci ildə təşəbbüsünə görə, hazırda ərazidə yeni müasir yaşayış rayonu yaradılır.

Merihill rayonu ənənəvi qumdaşı mənzillərdən ibarətdir. Tarixən fəhlə sinifindən ibarət rayonun baxmayaraq, rayon dəbdəbəli rayonlarla həmsərhəddir. Rayonda Şotlandiya Premyer Liqasında çıxış edən Partik Tisl FK yerləşir.

2012-ci ildə məşhur "Red Road" yaşayış kompleksinin ləğv edilməsi işlərinə sart verilmişdir. Kompleksi təşkil edən çoxmərtəbəli yaşayış binaları şəhərdə II Dünya Müharibəsindəndən sonra mənzil böhranını həll etmək məqsədilə tikilmişdir. Tədricən bu evlərdə əsasən yoxsul ailələr məskunlaşmağa başlamışlar. Yoxsulluq zonasına çevrilən həmin yaşayış kompleksi eyni zamanda kriminallar üçün münbit mühitə çevrilərək müvafiq adda çıxarmışdır.

Memarlıq
--------

Klayd Auditoriyası
Sent Manqo Kafedralı istisna olmaqla, Qlazqonun orta əsr memarlığından demək olar ki, heç nə qalmayıb. Təəssüf ki, Edinbuqrdan fərqli olaraq, müasir Qlazqoda XIX əsr əvvəl ucaldılmış binalardan kifayət qədər kiçik hissə qalıb. Onların ən görkəmlisi — Tollbut saat qülləsi, Tron teatrın saat qülləsi və memar Adam Robert tərəfindən 1791–1794-cü ildə inşa edilmiş Ticarət Evidir.

Şəhərin memarlıq irsinin böyük bir hissəsi XIX əsrə və XX əsrin əvvəlinə aiddir, o zaman ki, Qlazqo *Britaniya imperiyasının ikinci şəhəri* sayılırdı. Bu dövrün evləri müxtəlif üslublarla tikilmişdir. Venesiya stilinin təəccüblü nümunələrinə Qlazqo Siti Çembers (*ing.* Glasgow City Chambers) (1888), Qardnerlərin köhnə anbarları (1856), Tempelton xalça fabriki (1892) və Venesiyadakı Ca’d’Oro sarayından ilham almış, memar Hanimenom tərəfindən tərtib olunmuş Ca’d’Oro binası (1872) aiddir. Neoklasik üslubunda Kaledoniya kilsəsi (1857) və Müasir İncəsənət Qalereyası (1778) inşa olunmuşdur. Qotika stilinin xüsusiyyətlərinə Bakirə Məryəm (1873), Sent-Andryu (1817) və Sent-Lyuk (1877) kilsələri aiddir.

Müasir memarlığın ən əhəmiyyətli nümunələrindən Qlazqo Elm Mərkəzi (2001), Klayd Auditoriyası (1997), Riversayd Muzeyi (2011) və SSE Hydro-nu (2013) göstərmək olar.

### Körpüləri

Körpülərilə məşhur olan Qlazqoda, müxtəlif növlü, o cümlədən piyada, avtomobil və dəmiryolu körpüləri yerləşir. Onlardan ən qədimləri — Saut-Portlend küçəsində olan körpü, Həvari Andrey körpüsü və Viktoriya-bric — XIX əsrin ortalarında inşa edilib. Qlazqonun körpülərlərindən olan — "Klayd Ark" (2006-cı ildə inşa olmuşdur) asma körpüsü, çayı keçən bucaqa görə, yerli əhali tərəfindən "çəp körpüsü" (*ing.* Squinty Bridge) ləqəbini almışdır.

### Parkları və bağları

Qlazqo Kuins park
Qlazqoda 90-dan artıq park və meydan var. Qlazqonun ən mühüm parklarına aşağıdakılar daxildir:

* Kelvinqrov parkı — ingilis bağban Ser Cosef Pakston tərəfindən 1852-ci ildə yaradılmışdır. Parkda orkestr üçün bendstend, bouls və kroket meydançaları, müxtəlif heykəllər və abidələr, skeytpark və Kelvinqrov İncəsənət Qallereyası və Muzeyi yerləşir.
* Qlazqo Kuins park — 1857-ci ildə yaradılmış park, Şotlandiya kraliçası Mariya Stüartın şərəfinə adlandırımışdır.
* Qlazqo Qrin — Qlazqonun ən qədim parkı XV əsrdə yaradılmışdır. Parkda Xalq Sarayı və Tempelton xalça fabriki yerləşir.
* Bellahyuston parkı — 1895-ci ildə yaradılmış parkın ərazisi 71 hektardır. Park Vatikanın Qlazqoya səyahəti zamanı papalıq məkanı kimi işlənir.
* Qlazqo botanika bağları — 1817-ci ildə yaradılmış bağda tropik səhləblər, beqoniya və ağactip paparotniklər bitir.

Mədəniyyət
----------

1990-cı ildə Avropanın mədəniyyət paytaxtı elan edilən Qlazqonun mədəniyyət həyatı olduqca müxtəlifdir. Şəhərdə incəsənətə dair milli təşkilatların əsaslı hissəsi, o cümlədən Şotlandiya operası, Şotlandiya baleti, Şotlandiya Milli Teatrı, Şotlandiya Kral Milli Orkestri, Şotlandiya BBC Simfonik Orkestri və Şotlandiya Milli Gənclər Teatrı yerləşir.

### Teatrlar

Qlazqo Kral teatrının repertuarında klassik əsərlər, opera və balet tamaşalarının quruluşu, 1904-cü ildə yaradılan "Pavilion" teatrı isə müxtəlif şoular, musiqili əsərlər və tamaşalar keçirir. Digər vacib teatr məkanlarından Tron və Sitizens teatrlarını qeyd etmək olar.

### Muzey və qalereyalar

Kelvinqrov İncəsənət Qallereyası və Muzeyi
Qlazqoda 20-dən artıq muzeyi və incəsənət qalereyası fəaliyyət göstərir. Şəhərdə Şotlandiyanın ən çox ziyarət edilən muzeyi — Kelvinqrov İncəsənət Qallereyası və Muzeyi yerləşir. Muzeyin incəsənət kolleksiyasına çox Avropa rəsmləri, o cümlədən Qədim Ustalar, fransız impressionistlər, holland intibah dövrü, şotland koloristləri və Qlazqo Məktəbinin eksponentləri daxildir.

2013-cü ildə "Avropada ilin muzeyi" müsabiqəsinin mükafatı ilə təltif olunmuş Riversayd Muzeyi də şəhərdə yerləşir. Hündürlüyü 36 metr olan şüşəli fasad binasında 3 min eksponata malik nəqliyyat muzeyi fəaliyyət göstərir.

Qlazqonun digər muzey və qalereyaları:

* Müasir İncəsənət Qalereyası
* Barrell Kolleksiyası
* Maklennan Qalereyası
* Xalq Sarayı
* Sent Manqonun Dini Həyat və İncəsənət Muzeyi
* Şotlandiya futbol muzeyi
* Şotlandiya məktəb muzeyi
* Müasir İncəsənət Qalereyası
* Hunterian muzeyi

### Klublar, konsert zallar və kinoteatrlar

The Barrowlands
Şəhərin musiqi səhnəsi — Böyük Britaniyada ən parlaqlardan biridir. Qlazqoda hər həftə təqribən 130 musiqi tədbiri baş tutur. Qlazqonun ən tanınmış musiqi səhnələrindən The Barrowlands, King Tut's Wah Wah Hut və SSE Hydro-nu qeyd etmək olar.

2008-ci ildə Qlazqo Böyük Britaniyanın "UNESCO-nun Musiqi şəhəri" nominasiyasına layiq görülmüş ilk şəhər olmuşdur. Qlazqo 2014-cü il MTV Avropa Musiqi Mükafatının təqdimetmə mərasiminə ev sahibliyi etmişdir. Qlazqo — Travis, Simple Minds, Camera Obscura, Belle & Sebastian, Glasvegas, Franz Ferdinand, The Fratellis, Mogwai, Primal Scream, Texas, Chvrches kimi musiqi qruplarının doğulduğu yerdir.

Qlazqoda 700-dən çox bar, pab və gecə klubu fəaliyyət göstərir. Qlazqonun ən məşhur gecə klubları "Campus", "Cathouse", Garage", "Tiger Tiger", "Sub Club", "The Tunnel" və s. sayılır.

Qlazqoda 10-dan çox kinoteatr, o cümlədən 2001-ci ildə Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüş dünyanın ən hündür kinoteatr binası olan "Sinevörld" (*ing.* Cineworld) yerləşir.

### Festivallar

Vest End Festivalı
Şəhərin festival həyatı — Şotlandiyada ən dolğunlardan biridir. Lakin Edinburqdan fərqli olaraq, harda ki, festival ayı avqust sayılır, Qlazqoda festivallar bütün il boyu keçirilir. Şəhərin ən tanınmış festivalları Vest End Festivalı, Qlazqo Film Festivalı, Merçant Siti Festivalı, Qlazqo Caz Festivalı, Qlazqo Beynəlxalq Komediya Festivalı, Celtic Connections və Dünya Tuluq Zurnası Çempionatı sayılır.

### KİV

Qlazqoda müxtəlif media ofisləri, o cümlədən şəhər və region KİV-ləri yerləşir:

* Scottish Television və BBC Scotland televiziya kompaniyalarının qərargahları;
* Şotlandiyanın Daily Record, Evening Times, Sunday Mail, The National və The Herald kimi əsas qəzetlərinin baş ofisləri;
* Britaniya qəzetləri olan The Sun, Daily Mail, The Times və The Sunday Times regional redaksiyaları;
* Yerli şəhər qəzetləri olan The Digger, The Glasgow East News, The Glaswegian və s. redaksiyaları.

### Kitabxanalar

Şəhərdə 37 ictimai kitabxana fəaliyyət göstərir, o cümlədən Avropanın ən böyük arayış kitabxanası — 1877-ci ildə tütün maqnatı Stiven Mitçellin vəsiyyəti ilə yaranan Mitçell kitabxanası. Kitabxananın içində 1,3 milyon kitab, 35.000 xəritə və fotoşəkillər, mikrofilm və arxiv qəzet yerləşir.

Təhsil
------

Qlazqo Universiteti
Qlazqoda 184 ibtidai məktəb və 29 orta məktəb yerləşir, xüsusi təhsil ehtiyacları olan uşaqların təhsili üçün 34 məktəb fəaliyyət göstərir. Bəzi məktəblərdə tədris şotland kelt dilində həyata keçirilir.

Şəhərin ali təhsil müəssisələri:

* Qlazqo Universiteti — 1451-ci ildə yaranmışdır, Şotlandiyanın ikinci ən qədim təhsil ocaqıdır (Sent-Endryus Universitetindən sonra). Universitetin doqquz fakültəsində 130 ölkədən 23 mindən çox tələbə təhsil alır.
* Stratklayd Universiteti — 1796-cı ildə yaranmışdır, universitetin beş fakültəsində 25 mindən çox tələbə təhsil alır.
* Qlazqo Kaledoniya Universiteti — 1875-ci ildə kollec kimi yaranmışdır, universitet statusunu 1993-cü ildə almmışdır, universitetin üç fakültəsində 17 mindən çox tələbə təhsil alır.

Şəhərdə universtitetlerdən başqa bir sıra kollec və akademiyalar var — Qlazqo İncəsənət Məktəbi, Qlazqo Kelvin Kolleci, Qlazqo Klayd Kolleci, Şotlandiya Kral Konservatoriyası və s. Tələbələrin sayına görə Qlazqo Şotlandiyada birinci və Britaniyada (Londondan sonra) ikinci sıradadır.

İdman
-----

### Futbol

Seltik Park
Şəhərdə dünya derbiləri sırasında yer alan və özünəməxsusluğu ilə seçilən "Seltik" və "Qlazqo Reyncers" məskunlaşır. Daim prinsipiallığı ilə seçilən matçda komandalar arasında ölüm-dirim mübarizəsi dərəcəsində rəqabətin olması həm də siyasi xarakter daşıyır. Səbəbi Reyncersin "Protestant və Kraliçə klubu", Seltikin isə kraliçəyə boyun əyməyən katoliklərin komandası olmasıdır. Qlazqonun digər futbol klubları — Partik Tisl, Klayd və Kuins Parkdır. Şəhərdə Seltik Park, Aybroks stadionu və Hampden Park stadionları yerləşir.

2020-ci ildə UEFA Avropa Kuboku 2020-nin 4 oyunu Qlazqoda keçiriləcək.

### Digər idman növləri

Peşəkar reqbi komandası Qlazqo Uorriors Şotlandiya, İrlandiya və Uelsin digər komandaları ilə yanaşı Kelt Liqasında iştirak edir. Şəhərin yeganə basketbol komandası Qlazqo Roks adlanır və Britaniya Basketbol Liqasında iştirak edir. Qlazqonun əsas idman arenaları — Kelvin-Holl və Sir Kris Hoy Velodromudur.

### Birlik oyunları

2007-ci ildə Qlazqo Nigeriya paytaxtı Abucanı üstələyib, Birlik Oyunları keçiriləcəyi yer seçilmişdir. 2014-cü ilin iyulun 23-dən avqustun 3-dək Qlazqoda Birlik Oyunları keçirilmişdir. Bu 71 müxtəlif ölkə və ərazilərindən gələn, 4947 idmançının iştirakı ilə, 17 müxtəlif idman növlük Şotlandiyanın tarixində keçirilən ən böyük multi-idman hadisəsi idi. Birlik Oyunları zamanı Qlazqoya 300,000-dən çox ziyarətçi gəlmiş, ölkədə 1000 iş yeri yaradılmış və 1.2 milyon bilet satılmışdır. Birlik Oyunları Şotlandiyanın iqtisadiyyatına £52 milyon səmərə gəlmişdir.

Nəqliyyat
---------

### Avtomobil nəqliyyatı

М8 magistralı
Qlazqo Böyük Britaniyada əsas nəqliyyat mərkəzlərindən biridir. Ölkənin qalan hissələri ilə şəhəri bağlayan yollar:

* **A8/М8** — əsas magistral, Şotlandiyanın qərb sahilindən şərq sahilinə keçir və Qlazqonu Edinburqla bağlayır;
* **A82** — Dumbartondan Lox Lomonda və Şotlandiyanın yuxarı şimal-qərbindən keçir;
* **A80/M80** — Stirlinqin şimal-şərqinə aparır;
* **A74/M74** — Qlazqonu Şotlandiyanın cənub və İngiltərənin şimal vilayətləri ilə bağlayır;
* **A77/M77** — cənub-şərqdən Kilmarnokdan Eyrə kimi aparır;

Qlazqonun kənarında yol şəbəkəsinin inkişafına baxmayaraq, avtomobilə malik olmayanların və ictimai nəqliyyatdan istifadə etməyə üstünlük verən vətəndaşların nisbəti Şotlandiya üçün orta müqayisədə daha yüksəkdir (müvafiq olaraq 56% və ailələrin 34%-ni təşkil edir).

### İctimai nəqliyyat

Qlazqoda avtobus
Qlazqonun ictimai nəqliyyatın koordinasiyasını və inkişafı Strathclyde Partnership for Transport (SPT) dövlət nəqliyyat agentliyi tərəfindən idarə olunur. Şəhərdə 40 avtobus şirkətləri fəaliyyət göstərsə də, First şirkətinə avtobus nəqliyyatının 70%-lik payı düşür.

İlk omnibus şəhərin küçələrində 1845-ci ildə hərəkətə başlamışdır. XX əsrin ortalarına qədər Qlazqoda iki qatlı tramvay və trolleybus işləsə də, şəhər sakinlərinin digər nəqliyyat növlərinin seçməsi, bu servislərin aradan qaldırılmasına səbəb olmuşdur. Qlazqoda son dəfə tramvay 1962-ci il 4 sentyabrda, trolleybus isə 1967-ci ilin mayında fəaliyyət göstərmişdir.

Metro stansiyası
1896-cı ildən fəaliyyət göstərən və tək xəttdən ibarət olan Qlazqo metropoliteni (London və Budapeştdən sonra) dünyanın üçüncü ən qədim metrosu sayılır. İlk dəfə metro xətti 1970-ci ildə, sonuncu dəfə isə 2011-ci ildə tamamilə modernləşdirilmişdir. Hər il Qlazqo metrosunu 13 milyon insan işlədir. Metro yerli sakinlər tərəfindən "Qurulan portağal" (*ing.* The Clockwork Orange) kimi tanınır.

### Dəmiryolu nəqliyyatı

Qlazqonun dəmiryolu nəqliyyatı Transport Scotland milli nəqliyyat agentliyi tərəfindən idarə olunur. Şəhərin Qlazqo Sentral və Kuin Strit dəmiryolu vağzallarından, qatarlar cənub, şimal və şimal-şərq istiqamətdə gedir. Qlazqo Sentral (1999 və 2005-ci ildə Milli Dəmiryolu Mükafatlarının qalibi) Şotlandiyanın ən işlək dəmir yolu stansiyasıdır və hər il 29 milyondan çox xalqa xidmət edir.

### Su nəqliyyatı

Əvvəllər Qlazqoda neçə bərə keçidi fəaliyyət göstərsədə, indi onlar tamamilə körpülər və Klayd tuneli ilə əvəz olunub. Klayd çayı boyu çay tramvayları və dünyada sonuncu dəniz çarxlı ekskursiya gəmisi olan "Waverley" fəaliyyət göstərir. 2007-ci ilin iyun ayından Qlazqodan Arqayll və Byut birləşdirən dəniz təyyarəsi xidməti başlamdışdır.

### Hava nəqliyyatı

Qlazqoda iki beynəlxalq hava xidməti mövcüddur:

* Qlazqo beynəlxalq hava limanı (GLA) — Şəhərin 13 kilometr qərbində yerləşir. Şotlandiyanın ən böyük beynəlxalq hava limanı 80 istiqamət marşrutuyla işləyir.
* Prestvik hava limanı (PIK) — Prestvik şəhərinin ətrafında, 46 km cənub-qərbdə yerləşir. Aeroport 27 istiqamət marşrutuyla işləyir və Şotlandiyada hava trafik baxımından üçüncü yeri tutur.

Tanınmış sakinləri
------------------

Qlazqonun sakinləri Qlazvecian (*ing.* Glaswegian) adlanır. Şəhərin tanınmış sakinlərdən futbolçu və məşqçi Aleks Ferqyuson, ixtiraçı Ceyms Vatt, memar Ceyms Sterlinq, müğənni Paolo Nutini, aktyor Cerard Batler, memar Çarlz Renni Makintoş, siyasətçi Tommi Şeridan, aktyor Piter Kapaldi, Böyük Britaniyanın 74-cü baş naziri Qordon Braun və digərlərini qeyd etmək olar.

* Ceyms Vatt, Şotlandiya ixtiraçısıCeyms Vatt, Şotlandiya ixtiraçısı
* Uilyam Kelvin, Şotlandiya-İrlandiya fizikiUilyam Kelvin, Şotlandiya-İrlandiya fiziki
* Uilyam Ramzay, Şotlandiya kimyaçısıUilyam Ramzay, Şotlandiya kimyaçısı
* Çarlz Renni Makintoş, Şotlandiya memarıÇarlz Renni Makintoş, Şotlandiya memarı
* Con Loqi Berd, Şotlandiya ixtiraçısıCon Loqi Berd, Şotlandiya ixtiraçısı
* Aleksandr R. Todd, Şotlandiya alimiAleksandr R. Todd, Şotlandiya alimi
* Cok Steyn, Şotlandiya futbolçusu və futbol məşqçisiCok Steyn, Şotlandiya futbolçusu və futbol məşqçisi
* Bonar Lou, Böyük Britaniyanın baş naziriBonar Lou, Böyük Britaniyanın baş naziri
* Ayvor Katler, Şotlandiya şairiAyvor Katler, Şotlandiya şairi
* Ceyms Sterlinq, Şotlandiya memarıCeyms Sterlinq, Şotlandiya memarı
* Arnold Klark, Şotlandiya iş adamıArnold Klark, Şotlandiya iş adamı
* Alisder Qrey, Şotlandiya yazıçısıAlisder Qrey, Şotlandiya yazıçısı
* Aleks Ferqyuson, Şotlandiya futbolçusu və futbol məşqçisiAleks Ferqyuson, Şotlandiya futbolçusu və futbol məşqçisi
* Billi Konnolli, Şotlandiya komikiBilli Konnolli, Şotlandiya komiki
* Bert Cenş, Şotlandiya gitaristiBert Cenş, Şotlandiya gitaristi
* Donovan, Şotlandiya müğənnisiDonovan, Şotlandiya müğənnisi
* Lulu, Şotlandiya müğənnisiLulu, Şotlandiya müğənnisi
* Mark Knopfler, Şotlandiya müğənnisiMark Knopfler, Şotlandiya müğənnisi
* Robbi Koltreyn, Şotlandiya aktyoruRobbi Koltreyn, Şotlandiya aktyoru
* Sanra Vayt, Şotlandiya siyasətçisiSanra Vayt, Şotlandiya siyasətçisi
* Corc Qallovey, Şotlandiya siyasətçisiCorc Qallovey, Şotlandiya siyasətçisi
* Anqus Yanq, Avstraliya gitaraçısıAnqus Yanq, Avstraliya gitaraçısı
* Devid Moys, Şotlandiya futbolçusu və futbol məşqçisiDevid Moys, Şotlandiya futbolçusu və futbol məşqçisi
* Con Pol Yanq, Avstraliya müğənnisiCon Pol Yanq, Avstraliya müğənnisi
* Kenni Dalqliş, Şotlandiya futbolçusu və futbol məşqçisiKenni Dalqliş, Şotlandiya futbolçusu və futbol məşqçisi
* Piter Kapaldi, Şotlandiya aktyoruPiter Kapaldi, Şotlandiya aktyoru
* Eddi Rider, Şotlandiya müğənnisiEddi Rider, Şotlandiya müğənnisi
* Loren Kelli, Şotlandiya aktrisasıLoren Kelli, Şotlandiya aktrisası
* Endryu Marr, Şotlandiya jurnalistiEndryu Marr, Şotlandiya jurnalisti
* Cim Kerr, Şotlandiya müğənnisiCim Kerr, Şotlandiya müğənnisi
* Robert Karlayl, Şotlandiya aktyoruRobert Karlayl, Şotlandiya aktyoru
* Cimmi Sammervill, Şotlandiya müğənnisiCimmi Sammervill, Şotlandiya müğənnisi
* Kolin Montqomeri, Şotlandiya qolfçusuKolin Montqomeri, Şotlandiya qolfçusu
* Tommi Şeridan, Şotlandiya siyasətçisiTommi Şeridan, Şotlandiya siyasətçisi
* Denis Mina, Şotlandiya yazıçısıDenis Mina, Şotlandiya yazıçısı
* Şarlin Spiteri, Şotlandiya müğənnisiŞarlin Spiteri, Şotlandiya müğənnisi
* Con Barroumen, Şotlandiya aktyoruCon Barroumen, Şotlandiya aktyoru
* Mark Millar, Şotlandiya komiks yazıçısıMark Millar, Şotlandiya komiks yazıçısı
* Cerard Batler, Şotlandiya aktyoruCerard Batler, Şotlandiya aktyoru
* Kelli Makdonald, Şotlandiya aktrisasıKelli Makdonald, Şotlandiya aktrisası
* Pirs Doherti, İrlandiya siyasətçisiPirs Doherti, İrlandiya siyasətçisi
* Barri Ferquson, Şotlandiya futbolçusu və futbol məşqçisiBarri Ferquson, Şotlandiya futbolçusu və futbol məşqçisi
* Ceyms Makavoy, Şotlandiya aktyoruCeyms Makavoy, Şotlandiya aktyoru
* Ceyms Makfadden, Şotlandiya futbolçusuCeyms Makfadden, Şotlandiya futbolçusu
* Alan Hatton, Şotlandiya futbolçusuAlan Hatton, Şotlandiya futbolçusu
* Humza Yousaf, Şotlandiya siyasətçisiHumza Yousaf, Şotlandiya siyasətçisi
* Ayden Makqidi, İrlandiya futbolçusuAyden Makqidi, İrlandiya futbolçusu
* Endi Marrey, Şotlandiya tennis oyunçusuEndi Marrey, Şotlandiya tennis oyunçusu
* Emi Makdonald, Şotlandiya müğənnisiEmi Makdonald, Şotlandiya müğənnisi
* Rori Hyuz, Şotlandiya reqbiçisiRori Hyuz, Şotlandiya reqbiçisi

Qardaş şəhərləri
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| * Nürnberq, Almaniya, (1985)
* Rostov-na-Donu, Rusiya, (1986)
* Dalian, Çin Xalq Respublikası, (1997)
* Havana, Kuba, (2002)
 | * Turin, İtaliya, (2003)
* Marsel, Fransa, (2006)
* Lahor, Pakistan, (2006)
* Betlehəm, Fələstin, (2007)
 |

Qalereya
--------

* Kelvinqrov parkıKelvinqrov parkı
* Riversayd MuzeyiRiversayd Muzeyi
* Mitçell kitabxanasıMitçell kitabxanası
* Qlazqo Krossda Tollbut saat qülləsiQlazqo Krossda Tollbut saat qülləsi
* Millenium körpüsüMillenium körpüsü
* Qlazqo Kaledoniya Universitetindən görünən mənzərəQlazqo Kaledoniya Universitetindən görünən mənzərə
* Sent Andryu KafedralıSent Andryu Kafedralı
* Vellinqton kilsəsiVellinqton kilsəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Glasgow Etymology letter". 2007-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-28.
2. ↑  "Glasgow Caledonian University − Glasgow, the name". 2007-09-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-28.
3. 1 2  "The Glasgow Story − Glasgow Coat of Arms". 2007-10-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-28.
4. ↑  "Scotland with style − Coat of Arms". 2007-07-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-28.
5. ↑  "Scotland Guide − St Mungo and the Glasgow coat of arms". 2007-08-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-28.
6. ↑  "Sections of the Antonine Wall at Hillfoot Cemetery". 2009-02-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-28.
7. ↑  "Heritage.scotsman.com − St Mungo and his mysterious deeds". 2007-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-28.
8. 1 2  "About Glasgow — The establishment of the City". 2012-10-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-28.
9. ↑  "Glasgowcathedral.org.uk". 2020-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-28.
10. 1 2  "The Glasgow Story — Early times to 1560". 2007-07-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-28.
11. ↑  "Archdiocese of Glasgow — History". 2007-06-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-28.
12. ↑  "Glasgow Guide — Glasgow Fair". 2007-08-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-28.
13. ↑  "The History & Constitution of the University of Glasgow" (PDF). 2006-03-27 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-08-28.
14. 1 2  "The Glasgow Story — Rising Burgh". 2007-07-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-29.
15. 1 2  "About Glasgow − Rise of the merchant trader". 2012-07-31 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-29.
16. ↑  "Glasgow Guide — Historical Timeline". 2007-08-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
17. 1 2 3 4 5  "BBC − History − 18th-century Glasgow". 2009-04-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
18. ↑  A tour thro' the whole island of Great Britain by Daniel Defoe Arxivləşdirilib 2011-05-01 at the Wayback Machine, letter XII
19. 1 2 3  "The Glasgow Story − Industrial Revolution". 2012-03-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
20. 1 2  "The Glasgow Story − Second City of The Empire". 2008-01-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-29.
21. 1 2  "Chronology of Scottish Politics". 2008-01-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-29.
22. 1 2  "Radical Glasgow". 2007-09-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-29.
23. ↑  "Red Clydeside − The battle of George Square". 2006-06-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-28.
24. 1 2 3  "The Glasgow Story — No Mean City". 2007-10-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-28.
25. ↑  "About Glasgow — Industrial decline". 2012-08-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-28.
26. ↑  "English Heritage — Blue Plaque for Scottish Architect Thomas Smith Tait". 2007-10-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-28.
27. ↑  "The Glasgow Story — Modern Times". 2007-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-28.
28. ↑  *Brocklehurst, Steven.* "Why did Nelson Mandela thank Glasgow?". www.bbc.co.uk. BBC. Archived from the original on 2022-05-23. İstifadə tarixi: 26 sentyabr 2016.
29. ↑  "How a great leader showed his gratitude to Glasgow". www.heraldscotland.com. www.heraldscotland.com. Archived from the original on 2018-02-25. İstifadə tarixi: 26 sentyabr 2016.
30. ↑  "About Glasgow − Cultural renaissance". 2012-08-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-28.
31. ↑  "About Glasgow − Regeneration − Into the new Millennium". 2012-08-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-28.
32. ↑  Şotlandiya referendumda müstəqilliyə "YOX" dedi
33. ↑  "Scottish independence: Glasgow votes 'Yes'". 2021-10-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
34. 1 2  "How Glasgow's population has changed". 2022-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
35. ↑  "2007 Population Estimates" (PDF). 2011-08-18 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 January 2008.
36. ↑  "Demographia.com". 2010-11-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
37. ↑  "Glasgow City Council Area - Demographic Factsheet" (PDF). National Records of Scotland. 20 April 2015. 2 January 2016 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 July 2015.
38. ↑  "Population by Ethnicity in Glasgow". 2022-06-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
39. 1 2 3 4  "Briefing Paper 2011 Census – Release 2A – Results for Glasgow City". 2015-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
40. 1 2  "Glasgow Scots". 2019-06-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
41. ↑  "Glasgow City Council − Wards". 2012-08-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
42. ↑  "Glasgow City Council − Elections Framework". 2012-08-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
43. ↑  "Scotsman.com − Edinburgh and Glasgow must join forces to enter Europe's super league". 2007-11-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
44. ↑  "Scottish Executive — Two cities are «twin engines» of economy". 2014-07-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
45. ↑  "Scotland.org — Glasgow and Surrounding Areas". 2007-07-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
46. ↑  "BBC News — Boosts continue from culture win". 2008-05-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
47. ↑  "Why Glasgow was 'miles better'". bbc.co.uk. BBC. 5 iyun 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 iyun 2016.
48. ↑  "'People Make Glasgow' unveiled as new city brand". www.bbc.co.uk. BBC. Archived from the original on 2022-08-26. İstifadə tarixi: 5 iyun 2016.
49. ↑  The Academy of Urbanism : Awards  Retrieved 28 may 2008
50. ↑  "Retail Ranking from Experian" (PDF). Business-strategies.co.uk. 26 March 2009 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 September 2009.
51. ↑  "Top of the Shops — Gerald Eve Publishes Prime Retail". Prnewswire.co.uk. 5 November 2004. 8 December 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 September 2009.
52. ↑  "Visitscotland.com − Glasgow City Centre". 2007-09-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
53. ↑  "Merchant City's history". 2022-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
54. ↑  "Glasgow's Merchant City". 2017-05-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
55. ↑  "Glasgow Merchant City Sightseeing Guide". 2007-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
56. ↑  "Let Glasgow flourish". Scotland: the official online gateway. 13 May 2008 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 July 2008.
57. ↑  "Glasgow City Council − International financial services district". 2009-07-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
58. ↑  "IFSD Glasgow". 2007-09-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
59. 1 2 3 4 5 6 7  "Qlazqo: ən qonaqpərvər tələbə şəhəri" (PDF). 2016-03-04 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
60. ↑  "West End by Annie Good". 2007-10-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
61. ↑  "Thousands turn out to see 20th West End Festival's opening parade". 2016-03-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
62. ↑  "Glasgow Conferences Venues UK". Conferences-uk.org.uk. 17 July 1995. 11 January 2009 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 September 2009.
63. ↑  "The home of the Scottish Exhibition + Conference Centre". SECC. 7 September 2009 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 September 2009.
64. ↑  "Scottish Exhibition and Conference Centre". 2011-05-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-08.
65. ↑  "FIR PARK – NOW GLASGOW NECROPOLIS". 2022-08-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
66. ↑  "Ian R. Mitchell — Walking in Glasgow's East End". 2007-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
67. ↑  "Visitscotland.com − Glasgow East End". 2007-07-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
68. ↑  "Visitscotland.com − Glasgow South Side". 2007-09-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
69. ↑  "End of an era in Sighthill as international community see flats torn down". 2021-04-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
70. ↑  "Exclusive first look at the future of Sighthill". 2013-10-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
71. ↑  "Sighthill revamp planned for Glasgow 2018 Youth Games bid". 2022-07-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
72. ↑  "Partick Thistle teams up with Maryhill Foodbank". 2015-02-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
73. ↑  "Glasgow's Red Road flats to be demolished later this year". 2021-10-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
74. 1 2 3  Evlər yenə də yerlə yeksan olundu — bu dəfə Qlazqoda
75. ↑  "Scotland Guide — Architecture of Glasgow". 2007-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
76. ↑  "CA' D'ORO BUILDING". 2016-08-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
77. 1 2  "Glasgow Architectural Styles". 2019-04-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
78. ↑  "Scotland's contemporary architecture". 2015-09-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
79. ↑  "Glasgow City Council — Clyde Bridges". 2007-09-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
80. ↑  "Overview of Clyde Arc". 2007-08-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
81. ↑  "Glasgow City Council — Parks & Gardens". 2012-11-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
82. ↑  "Bellahouston Park". 2016-03-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
83. ↑  "20 Years Cultural Capitals" (PDF). 2007-08-22 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
84. ↑  "Nights out in Glasgow". 2007-08-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
85. ↑  "Glasgow Guide — Glasgow Theatres". 2007-08-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
86. ↑  "Glasgow Museums — Kelvingrove Art Gallery and Museum". 2007-08-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
87. ↑  "Zaha Hadid's Riverside Museum". 2017-10-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
88. ↑  "The Independent — The Ten Best: Rock music venues". 2008-01-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
89. ↑  "Glasgow's music scene recognised with rare honour from Unesco". 2016-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
90. ↑  "Scotland with style − Glasgow Music & Club Scene". 2007-10-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
91. ↑  "Nights out in Glasgow". 2007-09-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
92. ↑  "The Tallest Cinema in the World — CineWorld, Glasgow". 2022-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
93. ↑  "West End Festival". 2006-01-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
94. ↑  "Cultural Festivals". 2016-08-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
95. ↑  "Glasgow City Council — City of Media and Information". 2012-07-31 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
96. ↑  "Mitchell Library: Listed Building Report". Historic Scotland. 17 December 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 November 2011.
97. ↑  "Glasgow City Council − Education" (PDF). 2012-04-15 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
98. ↑  "Glasgow City Council − Education Services". 2012-11-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
99. ↑  "Glasgow City Council − Gaelic Education". 2012-11-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
100. 1 2 3  "Higher Education Statistics Agency". 2007-05-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
101. ↑  "Scottish Enterprise − Geographic profile". 2007-05-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
102. ↑  "Rangers and Celtic: Disunited they stand". 2016-09-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-19.
103. ↑  "Dünya futbolunun ən böyük 7 derbisi". 2016-03-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-19.
104. ↑  "Avropa futbol çempionatının 4 oyunu Bakıda keçiriləcək". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
105. ↑  "Glasgow wins race for 2014 Games". 2019-09-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
106. ↑  "Out with a bang: Eight million tune into Commonwealth Games' spectacular finale — with Lulu in tartan trousers and Kylie in thigh-high boots (and it FINALLY stopped raining!)". 2021-05-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
107. 1 2 3  "Commonwealth Games 2014 Stats". 2022-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
108. ↑  Карта на Google Maps
109. 1 2 3 4  "Glasgow City Council — Transport" (PDF). 2012-04-15 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
110. ↑  "Strathclyde Partnership for Transport". 2009-02-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
111. ↑  "Glasgow's timeline". 2007-08-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
112. ↑  "Glasgow Trams". 2007-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
113. ↑  "Glasgow Trolleybuses". 2007-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
114. ↑  "The Glasgow Story − Trolleybuses". 2007-10-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
115. ↑  "Glasgow Subway system marks 115th anniversary". 2022-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
116. ↑  "Report says Glasgow subway work progressing well on £288m revamp". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
117. ↑  Record passenger numbers for Glasgow Subway thanks to Games boost
118. ↑  "SPT Subway − Facts and figures". 2007-12-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
119. ↑  Clockwork Orange reborn [*ölü keçid*]
120. ↑  "Scotland.com — Glasgow Central". 2007-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
121. ↑  "Office of Rail Regulation — Station usage". 2013-01-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
122. ↑  "Waverley Excursions". 2009-08-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
123. ↑  Visit Britain — New seaplane service from Glasgow [*ölü keçid*]
124. ↑  "SPT — Glasgow Airport Rail Link". 2006-06-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
125. ↑  "Glasgow Guide — Glasgow Prestwick International Airport". 2007-08-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-27.
126. ↑  "Did Glasgow v Edinburgh rivalry begin over a loaf of bread?". www.heraldscotland.com. www.heraldscotland.com. İstifadə tarixi: 3 February 2016.
127. ↑  *Pessotto, Lorenzo.* "International Affairs – Twinnings and Agreements". International Affairs Service in cooperation with Servizio Telematico Pubblico. City of Torino. 18 June 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 August 2013.
128. ↑  "Glasgow 'twinned' with Lahore". Web.archive.org. 29 November 2006. 29 November 2006 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 September 2009.
129. ↑  *Leask, David.* "Holy row after Glasgow twins with Bethlehem". Herald (Glasgow). 24 February 2007. 14 December 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 November 2014.
130. ↑  "Bethlehem Municipality". bethlehem-city.org. 13 July 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 October 2009.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Qlazqo ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Qlazqo Şəhər Məclisinin rəsmi saytı

| ⛭Qlazqo |
| --- |
| Tarixi | 
* Qlazqonun tarixi qrafiki

 |  |
| Qlazqoda siyasət | 
* Corc meydanında döyüş
* Glasgow's miles better

 |
| Coğrafiya | 
* Qlazqo şəhər mərkəzi
* Klayd çayı

 |
| Mədəniyyət | 
* Qlazqo pater
* Merçant Siti Festivalı
* Qlazqo Caz Festivalı
* Qlazqo Film Festivalı
* Dünya Tuluq Zurnası Çempionatı
* Celtic Connections
* Qlazqo Beynəlxalq Komediya Festivalı
* Vest End Festivalı

 |
| Nəqliyyat | 
* Qlazqo Sentral vağzalı
* Kuin Strit vağzalı
* Qlazqo beynəlxalq hava limanı
* Prestvik hava limanı
* Metro
* Klayd tuneli
* Kinqston körpüsü

 |
| Təhsil | 
* Məktəblər
* Stratklayd Universiteti
* Qlazqo Kaledoniya Universiteti
* Qlazqo Universiteti
* Qlazqo İncəsənət Məktəbi
* Şotlandiyanın Kral Konservatoriyası

 |
| Din | 
* Qlazqo kafedralı
* Qlazqo mərkəz məscidi
* Əl-Furqan məscidi
* Sent Manqo

 |
| İdman | 
* Seltik FK
* Reyncers FK
* Partik Tisl FK
* Klayd FK
* Kuins Park FK
* Qlazqo Uorriors
* Vest of Skotland kriket klubu
* Hampden Park
* Hamilton Kresent
* Şotlandiya futbol muzeyi
* 2014 Britaniya Birliyi Oyunları
* Old Firm
* Qlazqo Roks

 |
| Görməli yerləri | 
* Eşton Leyn
* Buxanan Strit
* Corc meydanı
* Barrell Kolleksiyası
* Seltik Park
* Klayd Auditoriyası
* Qlazqo Kral konsert zalı
* Müasir İncəsənət Qalereyası
* Qlazqo Qrin
* Holmvud evi
* Aybroks stadionu
* Müasir İncəsənət Mərkəzi
* Kelvinqrov İncəsənət Qalereyası və Muzeyi
* Riversayd Muzeyi
* Kelvinqrov parkı
* Mitçell kitabxanası
* Pollok evi
* Qlazqo Elm Mərkəzi
* Villou çayxanası

 |
| Səhiyyə | 
* Qartnavel xəstəxanası
* Qlazqo effekti
* Qlazqo Kral tibb məntəqəsi
* Stobhill xəstəxanası
* Vestern tibb məntəqəsi

 |
| Kateqoriya |

| ⛭Böyük Britaniya şəhərləri |
| --- |
| + 7.000.000 | London  |
| + 500.000 | Birminhem  • Qlazqo  |
| + 400.000 | Liverpul  • Lids  • Mançester  • Şeffild  • Edinburq |
| + 300.000 | Kardiff  • Lester  • Koventri  • Kinqston-apon-Hall |
| + 200.000 | Bredford  • Belfast  • Nyukasl-apon-Tayn  • Stok-on-Trent  • Vulverhempton  • Nottinqem  • Plimut  • Southempton  • Redinq  • Derbi  • Siti-of-Solford  • Aberdin |
| + 150.000 | Dadli  • Northempton  • Portsmut  • Luton  • Preston  • Milton-Kins  • Sanderlend  • Noric  • Volsoll  • Suonsi  • Bazildon  • Bornmut  • Sauthend-on-Si  • Dandi |
| + 100.000 | Haddersfild  • Puul  • Oksford  • Midlsbro  • Bləkpul  • Bolton  • Meydston  • İpsviç  • Telford  • York  • Vest Bromviç  • Piterboro  • Stokport  • Brayton  • Nyuport  • Slau  • Qlouçester  • Vatford  • Rotherham  • Kembric  • Çeltenham  • Eksiter  • İstbörn  • Sutton Koldfild  • Blakbörn  • Kolçester  • Oldham  • Sant Helens  • Çelmsford  • Krouli  • Vorthinq |
| + 75.000 | Gillinqhem  • Bedford  • Darlinqton  • Rokdel  • Solihull  • Vorçester  • Derri  • Hayk Vaykombi  • Soutport  • Hartlepul  • Hastinqs  • Dartford  • Linkoln  • Qrimsbi  • Bat  • Birkenhid  • Stokton-on-Tis  • Basinqstok  • Sout Shields  • Halifaks  • Ketterinq  • Viqan  • Hemel Hempstead  • Varrinqton  • Qosport  • Steveneyc  • Reditç  • Harlov  • Qeytşid  • Maidenhead  • Çester  • Veykfild  • Tamvort |
| + 50.000 | Peysli  • Nyukasl ander Laym  • Barnsli  • İst-Kilbrayd  • Börnli  • İnverness  • Skanthorp  • Karlayl  • Veston-super-Mare  • Harrogate  • Brentvud  • Lisburn  • Nyuniton  • Şryusburi  • Çatham  • Çesterfild  • Donkastr  • Mansfild  • Kryu  • Quildford  • Börton apon Trent  • Lovestoft  • Vaterlooville  • Ellesmere Port  • Sant Albans  • Torki  • Stefford  • Livinqston  • Vreksham  • Vokinq  • Nyutovnabbiy  • Ragbi  • Runkorn  • Taunton  • Buri  • Rhonda  • Barrov-in-Furness  • Banqor  • Vinsford  • Luqbura  • Velvayn Qarden Siti  • Farnborouq  • Aylsburi  • Ferham  • Boston  • Hieford  • Horsham  • Kidminster  • Devsburi  • Korbi  • Folkston  • Vidnes  • Klakton-on-Si  • Veymut  • İstli  • Andover  • Krosbi  • Keyli  • Meklsfild  • Skarbura  • Braknell  • Selsburi |