recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Tiristorun idarə etmə siqnalı ilə simistorun idarə edilmə siqnalı arasındakı fərqi.jpg
**Simistor** — dəyişən cərəyanla işləyən, AC kommutasiya tətbiqləri üçün ideal bir cihazdır. Yəni-dəyişən cərəyan siqnalının mənfi və müsbət amplitudlarını keçirməyə qadirdir.

Bir tiristor yalnız sabit cərəyanla işləyir və sabit cərəyanlı cihazı idarə edə bilər. Yəni dəyişən cərəyanın yarım periodunu yalnız üst müsbət amplitudu buraxa bilir. Dəyişən cərəyan dalğa formasının hər iki yarısında cərəyan komutasiyasını idarə etmək üçün simistorun istifadə istifadə edilməsi, çox daha yaxşı bir güc istifadəsinə icazə verir. Bununla birlikdə, simistor, komutasiyasının daha çətin olduğu bəzi yüksək güc tətbiqləri üçün hər zaman uyğun deyil. Tiristorun idarə edilmə siqnalı ilə simistorunidarə edilmə arasındakı fərqi şəkildə göstərilmişdir.

Simistorun sxemdəki işarəsi

### Simstorun simvolu

Dövrə simvolu simistor iş prinsip formasını verir. Çöldən baxıldığında geriyə dönmüş iki tiristor olaraq görülə bilər və dövrə simvolunun göstərdiyi şey budur.

Simistor simvolunda üç terminal var. Bunlar Gate(qapı) və digər iki terminal ümumiyyətlə "Anod" və ya "Ana Terminal" olaraq adlanılır. Simistorn ikisindən biri olduğu üçün Anod 1 və Anod 2 və ya Ana Terminal, MT1 və MT2 olaraq qəbul edilmişdir.

Simistorun simvolu və eqvivalent dövrəsi

### Simistorun Əsasları

Simistor təsirli tiristor əsaslı bir elementdir. Elektrik sistemləri üçün AC komutasiyanı təmin edir. Tiristor kimi, simistorlar bir çox elektrik kommutasiya tətbiqlərində istifadə edilir. Dimmer İşıq dövrələrində geniş istifadə edirlər. AC siqnalının hər iki yarısını da keçirməyə icazə verir. Bu, mövcud güc istifadəsində onları daha məhsuldar hala gətirər. Arxa arxaya iki tiristor istifadə etmək mümkündür ancaq bu, aşağı dəyəri və nisbətən aşağı güc tətbiqləri üçün hər zaman səmərəli deyil. Bir simistorun işləməsini geriyə kürək üstü yerləşdirilmiş iki tiristor baxımından görmək mümkündür.

Simistorun mənfi cəhətlərindən biri də simmetrik olaraq keçirməməsidir. Ümumiyyətlə, periodun hər yarısı üçün fərqli gate gərginliyində keçid edən bir yerdəyişmə olacaq. Bu, EMC(Electro Magnetic Compatibility-elektromaqnit uyğunluğ) performansı üçün yaxşı olmayan əlavə harmoniklər yaradır və eyni zamanda sistemdə qeyri-tarazlıq təmin edər. Cərəyan dalğa formasının komutasiyasını yaxşı-laşdırmaq və daha simmetrik olmasını təmin etmək üçün, impulslayıcı puls zamana qurmaq üçün simistorun xaricində bir cihaz istifadə edilməsi lazımdır. Gate-ə ardıcıl yerləşdirilən bir Dinistor, bunu normal hala gətirməyin bir üsuludur (Diac-dinistor, triac-tiristor).

Mənbə
-----

* Semiconductor Components Industries, LLC. Retrieved June 28, 2012.
* "STMicroelectronics T3035H, T3050H Snubberless high temperature 30 A Triacs"
**Şaron Kohen** (ivr. ‏ שרון כהן,‏‎ d. 2 fevral 1969, Tel-Əviv) ya da bilinən səhnə adıyla **Dana International** (דנה אינטרנשיונל) — İsrail müğənnisi, mahnı şairi, bəstəkar.

Dana International Yaron Kohen (ירון כהן) adı ilə bioloji olaraq kişi cinsiyyəti ilə dünyaya gəlmişdir. 13 yaşındaykən homoseksual olduğunu kəşf etmişdir və 1993-cü ildə cinsiyyət dəyişdirmə əməliyyatı keçirərək qadın olmuş, Yaron olan adını Şaron olaraq dəyişdirmişdir.

Birləşmiş Krallığın Birminhem şəhərində təşkil edilən 1998 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində İsraili təmsil eymiş və "Diva" adlı mahnıyla birinci yeri tutmuşdur. 2011 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində İsraili "Ding Dong" adlı mahnı ilə bir dəfə daha təmsil etmişdir. Ancaq finala çıxa bilməmişdir.

|
|  |
|
| Əvvəlki:**Harel Skaat** | **İsrail Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində**2011 | Sonrakı:' |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  ***Musiqiçi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #135107539 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
**Fikrət Adıgözəlli** — Əməkdar jurnalist, idman verilişlərinin şərhçisi və aparıcısı.

Həyatı
------

Fikrət İlyas oğlu Adıgözəlli 10 may 1961-ci ildə anadan olub. 1978-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsinə daxil olub və 1983-cü ildə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Hələ tələbə olduğu vaxt "Araz" radiosunda verilişlər hazırlayıb.
Universiteti bitirdikdən sonra, 29 avqust 1983-cü ildə Teleradio Verilişləri Komitəsinə işə götürülüb. Televiziyada ştat üzrə boş yer idman redaksiyasında olduğu üçün orada kiçik redaktor kimi işə başlayıb. İlk vaxtlar idman redaksiyasında müvəqqəti işləyəcəyini və gələcəkdə başqa redaksiyada boş yer olan kimi yerini dəyişəcəyini düşünüb. Lakin bir müddət sonra hamı onu idman jurnalisiti kimi tanıdığından başqa redaksiyaya keçmək fikrindən daşınaraq idman redaksiyasında qalıb və orada şöbə müdiri vəzifəsinə qədər yüksəlib. Bu günə qədər idman verilişlərinin aparıcısı və şərhçisi kimi fəaliyyət göstrərir.

AzTV və İdman TV-dən başqa "İdman", "Bakı", "Kommunist", "Azərbaycan gəncləri" qəzetlərində də çalışıb.

Jurnalistika fəaliyyəti
-----------------------

Şərh etdiyi ilk futbol matçı 1987-ci il mayın 18-ində SSRİ çempionatının Kutaisidə keçirilən "Torpedo" (Kutaisi) — "Neftçi"(Bakı) qarşılaşması olub. Həmin oyunun canlı yayımında səs kəsildiyindən Fikrət Adıgozəlli oyunu Bakıdakı telestudiyadan 20 dəqiqə məcburi şərh etməli olub. Onun bu şərhi bəyənildiyindən bir həftə sonra – mayın 25-də keçiriləcək "Ararat" — "Neftçi" oyununu canlı şərh etmək ona həvalə edilib. Onun bu şərhi də çox bəyənilib. Bundan sonra futbol və digər idman oyunlarını mütəmadi olaraq şərh etməyə başlayıb.

Hazırda Teleradio Verilişləri Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin "İdman-Azərbaycan" kanalının şərhçisidir. "İdman icmalı" və "Olimp" proqramlarının müəllifi, kütləvi-tematik verilişlərin aparıcısıdır. İdmanın ən müxtəlif növləri üzrə beynəlxalq və respublika miqyaslı yarışlardan reportajlar aparır. Həmin yarışlardan Rusiyanın "NTV-sport" kanalı üçün də videomateriallar hazırlayır.

İdman jurnalisti kimi dünyanın 50-dək ölkəsində ezamiyyətdə olub, Türkiyə, ABŞ, Kanada, Yaponiya, Almaniya, İngiltərə, Finlandiya, Çexiya, İsrail, İtaliya, ÇXR, İspaniya və b. ölkələrdə Azərbaycan idmançılarının iştirakı ilə beynəlxalq yarışlardan, dünya və Avropa çempionatlarından, Olimpiya oyunlarından proqramlar, reportajlar hazırlayıb.

Özünəməxsus səs tembri və zəngin söz ehtiyatına malik səlis bədii-publisistik nitqi ilə seçilir.

Mükafatları
-----------

* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə 2006-cı ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti" fəxri adına layiq görülüb.
* Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin Həsən bəy Zərdabi adına "Qızıl qələm" mükafatı laureatıdır.
* Azərbaycan İdman Jurnalistləri Assosiasiyasının keçirdiyi rəy sorğularına əsasən müxtəlif nominasiyalar üzrə dəfələrlə qalib gəlib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  "Fikrət Adıgözəlli". azsport.az. 2021-09-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-15.
2. 1 2  "AzTV-nin əfsanəvi idman şərhçisi Kulisə danışır". kulis.az. 2013-08-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-04.
**Azərbaycanda gülçülük** — Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı iqtisadiyyatının aparıcı sahələrindən biri.

Tarixi
------

Sovet dövründə – XX əsrin 70-ci illərində Azərbaycanda böyük gülçülük təsərrüfatları olub. Həmin dövrdə Bakı kəndlərindən Zabrat, Maştağa, Nardaran, Bilgəh, Mərdəkan və Şüvəlanda gülçülük sovxozları fəaliyyət göstərib. Hansı ki, onlar həm Azərbaycanı, həm də SSRİ-ni gül ilə təmin edirdi.

Şəki-Zaqatala bölgəsində isə respublikada ilk dəfə olaraq sənaye xarakterli gülçülük təsərrüfatı yaradılmışdır.

Sovet İttifaqı dağılanda sonra gülçülük təsərrüfatları da geriləməyə başladı. Hazırda Azərbaycanda bu səhə ilə məşğul olan təsərrüfatların sayı elə də çox azdır. Fəaliyyət göstərən təsərrüfatlar yenə də əsasən Bakı kəndlərindədir; amma əvvəlkindən xeyli kiçikdirlər. Hazırda həmin təsərrüfatlarda zambaq, nərgizgülü, qızılgül, xrizantem, kala yetişdirilir.

Azərbaycanda gülçülüyün inkişafını ləngidən bir sıra amillər mövcuddur ki, buna aşağıdaklar aiddir:

* maliyyə çatışmazlığı;
* bu sahəni bilən kadrların azlığı;
* maarifçiliyin aşağı olması;
* satış bazarlarına daxil olmağın çətinliyi.

Gül bayramı
-----------

2012-ci ildəki "Gül bayramı"
 *Əsas məqalə: Gül bayramı*
Gül bayramı hər il Heydər Əliyevin ad günündə – 10 may tarixində başlayır və bir neçə gün davam edir. Bayram günlərində ənənəvi olaraq Bakıdakı Heydər Əliyev adına parkda xaricdən gətirilən güllərdən ibarət kompozisiyalar sərgilənir.

"AfuExpo"
---------

12 mart 2015-ci ildə Bakı Sərgi Mərkəzində "Beynəlxalq gülçülük, landşaft və şəhərsalma sərgisi" ("AfuExpo") açılmışdır. İlk sərgidə 12 ölkədən 156 şirkət iştirak etmişdir. Bu sərginin ikincisinin 2017-ci ilin dekabr ayında keçirilməsi planlaşdırılır.

Filmlər
-------

* Güllər (film, 1952)
* Zaqatala qızıl gülü (film, 1975)
* Zaqatalanın qızıl gülləri (film, 1972)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  8 MART, İNHİSARDAKI GÜL BİZNESİ VƏ AZƏRBAYCANIN QIZILGÜL SORTLARI – FOTO Arxivləşdirilib 2017-10-27 at the Wayback Machine. a24.az, 07.03.2015  (az.)
2. ↑  Gül bayramı - Bakıya 116 ton gül gətirilib Arxivləşdirilib 2022-05-16 at the Wayback Machine. bbc.com, 10.05.2012  (az.)
3. ↑  Bakıda "Beynəlxalq gülçülük, landşaft və şəhərsalma sərgisi" açılıb Arxivləşdirilib 2019-04-24 at the Wayback Machine. azertag.az, 12.03.2015  (az.)
4. 1 2  "afuexpo.com". 2019-05-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-29.
**Robinia neomexicana** (*lat.* Robinia neomexicana) — bitkilər aləminin paxlaçiçəklilər dəstəsinin paxlakimilər fəsiləsinin yalançı akasiya cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Yаbаnı hаldа Şimаli Аmеrikаnın cənubundа yаyılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

3-6 m hündürlükdə оlаn kоldur. Yаrpаqlаrı qısа, göyümtül, 7-9 sm uzunluğundа, 3-4 cüt yаrpаqcıqdаn ibаrətdir. Yаrpаqcıqlаrı 16-25 mm uzunluğundа, 10-15 mm еnində, tərs-yumurtаvаri və yа еllipsvаridir. Ucu kütdür. Mаy-iyun аylаrındа çiçəkləyir. Hər bir sаlxımdа 4-7 ədəd çiçək yеrləşir. Kаsаcıqlаrı bоrucuqvаridir. Dişicikləri еnli, üçbucаq şəklindədir. Tаcı sаrı, uzunluğu 20-23 mm-ə qədər, kürəkləri qаyıqcıqdаn xеyli uzundur. Yumurtаlığı çılpаqdır. Pаxlа sаplаqlı, şişkin, şəffаf, çоxtоxumludur. Pаxlаlаrın uzunluğu 5-6 sm, еni 2-2,5 sm-ə qədər, üzəri çılpаq оlub, uc hissəsi qаtlаnаn, yеtişən zаmаn аçılmır. İyul-аvqust аylаrındа yеtişir. Tоxumlа аsаnlıqlа çоxаlır.

Еkоlоgiyаsı
-----------

İşıqsеvən, qurаqlığа və şаxtаyаdаvаmlıdır. Ətrаf mühitin əlvеrişsiz аmillərinə və dаvаmlığınа görə аğ аkаsiyаyа oxşayır.

Аzərbаycаndа yаyılmаsı
----------------------

Mərkəzi Nəbаtаt bаğındа və Dеndrоlоgiyа Institutunun təcrübə sаhəsində intrо-duksiyа еdilmişdir. Аbşеrоn, Mərdəkаn, Zаqаtаlа, Bаlаkən və Gəncədə pаrk-bаğlаrdа təsаdüf еdilir.

İstifаdəsi
----------

Pаrk və bаğlаrdа əkmək üçün qiymətlidir. Aran rаyоnlаrdа suvаrmа tələb еdir. Bоl çiçək аçır və mеyvə vеrdiyi üçün rеspublikаmızdа bir çоx rаyоnlаrdа yаşıllаşdırmаdа istifаdəsi məqsədyönlüdür.

Sinonimlrəi
-----------

* *Robinia subvelutina* Rydb.
* *Robinia rusbyi* Wooton & Standl.
* *Robinia neomexicana* var. *subvelutina* (Rydb.)Kearney & Peebles
* *Robinia neomexicana* var. *luxurians* Dieck
* *Robinia neomexicana* var. *albiflora* Kusche

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1635788
* Wikispecies: Robinia neomexicana
* Calflora: 7155
* CNPS: 1354
* EoL: 640520
* EPPO: ROBNE
* FEIS: robneo
* GBIF: 5352212
* GRIN: 5236
* iNaturalist: 78871
* IPNI: 517728-1
* IRMNG: 10722159
* ITIS: 26196
* IUCN: 19892906
* NCBI: 168546
* PFI: 8595
* Plant List: ild-20381
* PLANTS: RONE
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:517728-1
* Tropicos: 13032743
* VASCAN: 5896
* WFO: wfo-0000174262

 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Beşbarmaq (dəqiqləşdirmə).
Zavod istehsallı beşbarmaq
Dördbarmaqlı amerikan stileti - beşbarmağın Mark 3 nümunəsi; 1917-ci il — beşbarmağın süngər bıçaq növüdür
M 1918 - ikitərəfli xəncər-beşbarmaq
**Beşbarmaq** — barmaqlara taxılaraq əl içində sıxılaraq tətbiq edilən metal barmaqlıq şəklində alət; soyuq silah. Konstruksiyanın sadəliyinə baxmayaraq, olduqca təhlükəlidir: beşbarmaqla güclü zərbə endirərək ağır və ya ölümcül zədə yetirmək olar.

Beşbarmağı metal və ya bərk plastmasdan hazırlanır. Zavod istehsalı ilə yanaşı kustar üsulu ilə də hazırlanır. Əldəqayrılma beşbarmaqlar sadələşdirilmiş konstruksiyaya malikdir.

Beşbarmaq şəklində bıçaqlarda da mövcuddur (məsələn, Birinci dünya müharibəsi zamanı amerikan süngər bıçaqları (*ing.* knuckle knife).

Qalereya
--------

* Kustar üsulla hazırlanmış beşbarmaqKustar üsulla hazırlanmış beşbarmaq
* Əldə sıxılmış beşbarmaqƏldə sıxılmış beşbarmaq

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan dilinin izahlı orfoqrafiyası". 2019-05-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-18.
2. ↑  A. Petrov. "Soyuq silahlar lüğəti"[*ölü keçid*]
3. ↑  "Mark One 1918 trench knife". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-01-14.
**Nənə Xatun** (1857-1955) — qəhrəman türk qadını. 1955-ci ildə BMT tərəfindən ilin anası seçilmişdir.

Həyatı
------

Nənə Xatun 1857-ci ildə Ərzurumda anadan olub. 1877-ci il noyabrın 8-dən 9-na keçən gecə, Osmanlı vətəndaşı olan erməni silahlı dəstələri Ərzurumun Əziziyə hərbi qarnizonundakı türk əsgərlərini yuxudaykən hamısını qılıncdan keçirirlər. Nəticədə səhər hücuma keçən rus əsgərləri heç bir çətinliklə qarşılaşmadan qarnizonu tuturlar. Bu xəbəri eşidən ərzurumlular silahı olan silahını, silahı olmayan isə balta, bel, yaba ilə silahlanıb qarnizona doğru hərəkət etdilər. Onların arasında Nənə Xatun da var idi.

Qarnizonu ələ keçirən rus əsgərləri, gələnlərə atəş açır. Atəşə məhəl qoymayan caamat dəmir qapını sındırır və əlbəyaxa vuruş başlayır. Rus ordusu, baltalı-yabalı xalq qarşısında ancaq yarım saat tab gətirə bilir və 2300-ə yaxın itki verən rus və ermənilər qarnizondan qaçır.

1955-ci ildə ilin anası seçilən Nənə xatun 98 il ömür sürdü. Ölümündən bir il əvvəl Nənə Xatun, ziyarətinə gələn NATO-da vəzfəli amerikalı bir əsgərin sualına belə cavab verdi "Mən o zaman lazım olanı etdim. Bugün də lazım olsa heç düşünmədən eyni hərəkəti edərdim." Nənə xatun qurtuluş mücadiləsi verdiyi Əziziyə qarnizonunda dəfn edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Nene Hatun". 2012-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-09-05.

Xarici keçidlər
---------------

* biyografi.net
* Türk Yiğitleri Arxivləşdirilib 2008-01-03 at the Wayback Machine
* Akşam Gazetesi'nin Nene Hatun ile ilgili haberi
* Nene Hatun filmi hakkında bir eleştiri
**Yuy Yani** (çin.: 余泱漪
, 8 iyun 1994, Xuanşi, Çin) — Çin şahmatçısı, qrosmeyster (2009).

Karyera
-------

2014-cü ilin noyabrında Vladimir Kramnik və Aniş Qiri kimi rəqibləri də məğlub edərək Qatar Masters Open turnirinin qalibi oldu.

2013-cü ilin sentyabrında 13 oyundan 11 xal toplayaraq gənclər arasında Dünya Çempionatını birinci pillədə bitirdi və bu qələbə birbaşa ona Dünya Kubokunda oynamaq hüququ verdi.

Mart 2014: Çin Çempionatında 11 oyundan 7 xal toplayaraq Dinq Liren ilə birinci yeri bölüşdürdü. Əlavə göstəricilərə görə ölkə çempionu oldu. Aprel 2014: Asiya Çempionatında məğlubiyyətsiz 9 oyundan 7 xal ilə Ni Hua, Rüstəm Qasımcanov və Adhiban B. kimi şahmatçıları geridə qoyaraq qalib oldu.

İyun 2015: Havanada keçirilən 50-ci "Capablanca in Memoriam" turnirini birinci yerdə bitirdi.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbarda əlaqəli media-fayllar

* Yu Yangyi. Chess-DB.com Arxivləşdirilib 2016-09-13 at the Wayback Machine  (ing.)
* Yu Yangyi. 365chess.com  (ing.)
* Yu Yangyi. fide.com  (ing.)
* Yu Yangyi. chessgames.com  (ing.)
**Görünməz oğlan** (it: Il ragazzo invisibile) — rejissor Qabriele Salvatoresin çəkdiyi 2014-cü ildə istehsal olunmuş fantastika-superqəhrəman filmidir.

Süjet xətti
-----------

Mişel Silenzi dul anası (yerli polis müfəttişi) ilə birlikdə yaşayan Triestdən olan utancaq on üç yaşlı uşaqdır. O, məktəbdə tez-tez diqqətdən kənarda qalır və məktəbin zorbaları tərəfindən müntəzəm olaraq incidilir. Arzularının hədəfi olan sinif yoldaşı Stella iştirak edəcəyi üçün o, dəbdəbəli paltar gecəsinə qatılmaq istəyir. Təəssüf ki, onun superqəhrəman kostyumu almaq üçün istifadə edəcəyi əlli avro əskinas zorbalar tərəfindən oğurlanır. Bunun əvəzinə o, mistik güclərə malik olan naməlum bir Çin superqəhrəmanına aid olduğu deyilən daha ucuz bir kostyumla kifayətlənməli olur.

Zorbalar onu məclisdə utandıraraq Stellaya onu öz telefonunda gizli şəkildə çəkdiyini göstərirlər. Əsəbləşən Mişel bu kostyumun onu görünməz etməsini istəməzdən əvvəl gecənin içinə qaçır. Sonradan o, arzusunun reallaşdığını başa düşür. Əvvəlcə o, gücündən istifadə edərək məktəbdə ona qarşı haqsızlıqlar edən zorbaların payını verir, daha sonra isə paltardəyişmə otağında alt paltarında olan qadın sinif yoldaşlarına tamaşa edir.

Daha sonra məlum olur ki, məktəbdəki uşaqlar, həmçinin də onun sevgilisi Stella qaçırılıb. Nəhayət, müəmmalı bir kor adam Mişelə onun atası olduğunu və həm o, həm də Mişelin The Specials (Xüsusilər) adlı gizli rus qrupunun üzvləri olduğunu bildirir. Bu qrupun bütün üzvləri super qüvvələrə malikdirlər və uşaqların itkin düşməsinin səbəbi The Specials qrupunun Mişeli izləmək cəhdidir.

İndiyə qədər Mişel öz görünməzliyini idarə edə bilir və Xüsusilərin liderindən qaçdıqdan sonra atası hər kəsin yaddaşını silməzdən əvvəl uşaqları azad etmək işində oğluna kömək edir.

Film Xüsusilərin liderinin əslində Mişelin bioloji anası olmasının aşkarlanması ilə bitir. Son səhnə onu göstərir ki, onlar Mişeli işə götürə bilməsələr də, Mərakeşdə onun çoxdan itmiş əkiz bacısını tapırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
Sərt maqnit diski
**Bərk disklər** (ingiliscə: Hard (Magnetic) Disk Drive, HDD, HMDD) — kompüterlə iş zamanı istifadə olunan informasiyanın (əməliyyat sisteminin proqramlarının, ən çox istifadə olunan tətbiqi proqramlar paketinin, sənəd redaktorlarının, proqramlaşdırma dillərinin translyatorlarının və s.) daimi saxlanılması üçün istifadə olunur.

13 sentyabr 1956-cı ildə IBM firması RAMAC adlı ilk sərt disk qurğusunu ictimaiyyətə təqdim etmişdir. Bu diskin həcmi 5 Meqabayt idi.

Sərt disklər, operativ yaddaşı nəzərə almasaq, kompüterin verilənləri yaddaşda saxlayan qurğuları içərisində, verilənlərə ən tez girişi (adətən 7–20 milli saniyə, ms) və onların ən sürətli (5 Mbayt/saniyə) oxunması və yazılmasını təmin edən qurğulardır. IVM RS tipli müasir kompüterlərin hamısında sərt disklər olur.

Sərt disklər bir-birindən yaddaş tutumu və işləmə sürəti ilə fərqlənirlər. Sərt diskin əsas xarakteristikası, onun yaddaş tutumu, yəni diskdə yerləşə biləcək informasiyanın həcmidir. IVM RS tipli kompüterlər üçün yaradılan ilk bərk disklər 5 Mbayt həcminə malik idi.

Hazırda istehsal olunan kompüterlərdə adətən 800 Mbaytdan 1,6 Qbayta qədər tutumuna malik sərt disklərdən istifadə olunur. Bu sərt disklər üçün maksimal yaddaş həcmi 9,1 Qbayt olur. Lakin artıq yaddaş həcmi 18–27 Qbayt olan sərt disklərin istehsalı nəzərdə tutulur.

HDD
kompüterdə istifadə olunan sərt disklərin ümumi yaddaş tutumu, çox vaxt kompüterdən istifadə olunacaq sahələri təyin edir. Belə ki, bu istifadə sahələri, yaddaş tutumundan asılı olaraq aşağıdakılar ola bilər:

1. Sərt diskin tutumu 20 Mbayt olan kompüterdən MS DOS əməliyyat sistemində, elektron çap maşını və ya cib dəftəri kimi istifadə etmək olar.
2. 40–80 Mbayt tutumlu sərt disk, həcmi böyük olmayan informasiyalı proqramların, MS DOS əməliyyat sistemində işlənməsini təmin edir;
3. 120–210 Mbayt tutumlu sərt disklər, Windows 3.1 əməliyyat sistemində, bir çox proqramların işini təmin edir;
4. 340–520 Mbayt tutumlu sərt disklər, Windows 3.1. əməliyyat sistemində mümkün bütün proqramların işini təmin edir;
5. 850 Mbayt-1 Qbayt tutumlu sərt disklər, Windows 95. Windows NT Workstation, OS/2 əməliyyat sistemlərində işi təmin edir.

Ədəbiyyat
---------

* Əliquliyev R.M. Salmanova P.M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

Həmçinin bax
------------

* kompüter Əməliyyat Sistemləri
* IDE disklər
* kompüter şəbəkələri
* kompüter proqramları

Xarici keçidlər
---------------

* Seagate Powers Next Generation Of Computing Arxivləşdirilib 2009-11-02 at the Wayback Machine
* 
*

İstinadlar
----------
**Artur İvanoviç Arutyunyan** (*erm.* Արթուր Հարությունյան Իվանի; 20 yanvar 1979, Stepanakert) — Ermənistan siyasətçisi. O, Ermənistan Respublikasının keçmiş maliyyə naziri, Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası Milli Məclisinin deputatı, "Azad Vətən-KMD" partiyalar alyansının proporsional siyahısında Qondarma DQR Respublikası Milli Assambleyasının Maliyyə, Büdcə və İqtisadi İdarəetmə Daimi Komitəsinin sədri, "DQR– Kanada" dostluq qrupunun rəhbəri olmuşdur, Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının 7-ci Dövlət Naziridir (18 sentyabr 2023).

Həyatı
------

Artur İvanoviç Arutyunyan 20 yanvar 1979-cu ildə Xankəndi şəhərində anadan olmuşdur. 1991-ci ildə Xankəndi şəhər 8 saylı orta məktəbi bitirmişdir. 1995-ci ildə Xankəndi Fizika Məktəbini bitirmişdir. 1999-cu ildə Xankəndi Dövlət Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsinin "Ümumi iqtisadiyyat" fakültəsini bitirmişdir. 2007-ci ildə "Mesrop Maştots" Universitetinin "Hüquq" fakültəsini bitirmişdir.

Mükafalatları
-------------

* 4 dekabr 2014-cü ildə DQR Baş Nazirinin qərarı ilə o, DQR Baş Nazirinin xatirə medalı ilə təltif edilmişdir.
* 21 oktyabr 2016-cı il tarixində DQR fərmanı ilə ona DQR Vergi Xidmətinin birinci dərəcəli dövlət müşaviri rütbəsi verilmişdir.
* 2016-cı il dekabrın 14-də DQR prezidentinin fərmanı ilə "Ananiya Şirakatsi" medalı ilə təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  .
**Mirzə Xürrəm** (?-1825)—XVIII əsr Azərbaycan şairi.

Həyatı
------

Mirzə Xürrəm Qaradağ vilayətinin  Kürdəşt kəndində anadan olmuşdu. Mədrəsə təhsili almışdı. Bir çox ünlü alimlərdən tibb elmini öyrənmişdi. Məhəmmədkazım xan Qaradağlının özəl həkimi və qohumu idi.

…Kazım xanın düşmənlərindənn biri yataqda ağır xəstə yatırdı. Ustünə gələn təbiblər dərdinin dərmanını tapa bilmirdilər. Əli yerdən, göydən üzüləndən sonra Kazım xana ismarış göndərib xahiş edir ki bəs Mirzə Xürrəmə icazə ver, məni sağaltsın. Ayağa durub xəcalətindən çıxaram. Kazım xan xəstəyə ağu verib öldürmək şərtiylə Mirzə Xürrəmə getmək izni verir.

Mirzə Xürrəm xəstənin üstünə gəlir. Baxır ki ta ipi üzülmək üzrədir. Tez güclü dərman hazırlayıb xəstəni özünə gətirir. Yaxşı müalicə edib tam sağaldır. Kazım xan da sarayında əyləşib, qulağı səsdə gözləyirmiş ki, ay indi ölər, ay bu saat ölər. Görür yox xəstədən günü gündən şad xəbərlər gəlir. Əmin olur ki, Mirzə Xürrəm işi peşdən çıxarıb. Xəstəni öldürmək əvəzinə dirildib. Tez çapar göndərib Mirzə Xürrəmi Kürdəştə gətirdir. Olmaz-bilməz əzablar verdirib Əhər şəhərinə sürgün etdirir…

Mirzə Xürrəm yaxşı təbib, təbli şair idi.
Mirzə Xürrəm uzun ömür sürmüşdü, 1825-ci ildə  Əhər şəhərində vəfat etmişdi.

Ailəsi
------

Mirzə Xürrəmin Mirzə Əli adlı oğlu vardı.

Yaradıcılığı
------------

  Naz et, dedim gözələ, işvələr azdır,  

  Baş açmadım oynundan onun, bu nə nazdır?  

  

  Necə baş çəkim dilbərin ayağından,  

  Ki, aciz göyərçinin yeri caynaği-bazdır.  

  

  Cah-cəlallı Sultan Mahmud neyləsin ki,  

  Aləmi eşq içrə çakəri-Ayazdır,  

   

  Xürrəm yazıb aləmə car çəkdi ki,  

  Mən itirdim, ağlaram, o tapdı, kefi sazdır.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Qaradağlılar. Bakı, "Şuşa" nəşriyatı, 2008. – 160 səh.
* Ənvər Çingizoğlu, Qaradağ xanlığı, Bakı, "Mütərcim", 2011. – 212 səh.
* Ənvər Çingizoğlu, Qarşı yatan Qaradağ. Bakı, "Ozan", 1998.– 192 səh.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Qaradağ vilayəti
**Xəzər əjdahası** və ya **№ 24 kvadratı fenomeni** — Bakının Suraxanı rayonunda olması ehtimal olunan UNO bazası rayonunun kod adı.

1955-ci ildə ABŞ senatoru Riçard Rassel Suraxanı rayonuda olarkən burada UNO-nu müşahidə edib. Bundan sonra ABŞ casusları bu rayonu izləməyə başlayırlar və o amerikalılar tərəfindən "Xəzər əjdahası" adını alır. 1950-ci illərdən etibarən neft yataqlarının mənbələrinin öyrənilməsi bəhanəsi ilə O. Şmid adına SSRİ E. M. Yerin Fizikası İnstitutunun əməkdaşları daima "Xəzər əjdahası"nı müşahidə ediblər. Dünyanın bir çox qabaqcıl ölkələrinin № 24 kvadratına öz sərbəst girişləri vardır.

Xarici keçidlər
---------------

* "Richard Russell sighting". ufxufo.org. 2021-10-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-28.
* "Bakının yaxınlığında yadplanetlilərin bazası var? (VİDEO)". Gundelik-Baku.Com. 2023-04-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-28.
* "Xəzərə düşən UNO:". Axar.Az. 6 iyl 2021. 2021-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-28.
**Nasr** — Pakistan istehsalı olan "Xatf-9" və ya "Nasr" adlandırılan raket yer-yer tipli raketdir. Bu raket sistemi 60-km dək hədəfləri məhv etməyə qadirdir. Bundan əlavə, raket sistemi əsasən düşmənin raket əleyhinə olan müdafiə sistemlərini və əhəmiyyətli inzibati obyektlərini məhv etmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bu raketlərin varlığı ilə bağlı 2011-ci ildə mətbuatda ilk məlumatlar yayılmışdı. 2013-cü ildə isə Pakistan bu sistemi öz inventarına daxil etdi. Raket ilk dəfə 19 aprel 2011-ci ildə sınaqdan keçirilib. "Nasr" yer-yer tipli raket düşmənin 60 km dək uzaqlıqda olan hədəflərini məhv etməyə qadirdir. Həmçninin adi döyüş başlığından əlavə, nüvə döyüş başlığıda daşıya bilir. 

"Nasr" yer-yer tipli raketin dəqiqliyi çox yüksək olduğu bildirilir. Əlavə olaraq sistemə hədəfi dəqiq məhv etmək üçün elektro-optik cihazda təchiz olunub. Kompleksə 4 raket yerləşir. Raket kompleksi WS-2 Weishi şassisinə quraşdırılıb. Şassi Çin istehsalıdır. Raketin şassisi Rusiya istehsalı olan "Smerç" reaktiv yaylım atəş sisteminin şassisinin kopyasıdır.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| Silah | *Silahlarla əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Zvornik Lake** (*serb.* Зворничко језеро, bosn. Zvorničko jezero ) ― Bosniya və Herseqovina və Serbiya sərhədində yerləşən süni göl. Göl Drina çayı üzərində su elektrik stansiyası tikildikdən sonra yaradılmışdır. Bəndin və onu müşayiət edən obyektlərin inşası üzrə hazırlıq işləri 1948-ci ildə başlamış və 1955-ci ildə göl hövzəsi su ilə doldurulmuşdur. 

Zvornik gölü dəniz səviyyəsindən 140 m yüksəklikdə yerləşir. Göl 25 km uzunluğundadır və 8,1 km² ərazini əhatə edir. Ən dar hissəsində 200 m, ən geniş hissəsində 3 km enindədir. Gölün orta dərinliyi 11 m, ölçülən maksimum dərinliyi isə 39 metrdir.

Turizm
------

Gölün ətrafında çox sayda kottec və turizm iaşə obyektləri var. Göl tətil, balıq ovu və raftinq, yelkənli qayıq və üzgüçülük kimi su idmanları üçün əlverişlidir.

Vəhşi həyat
-----------

Göl böyük naqqa balıqları ilə məşhurdur. Göldə həmçinin durnabalığı, adi sıf, Dunay qızılbalığı, çəki, ağ amur və *Chalcalburnus chalcoides* kimi başqa balıq növlərinə də rast gəlinir.

Zvornik gölündə 3 metr (9.8 ft)-ə qədər uzunluqda və 100 kiloqramdan ağır nəhəng balıqların yaşadığına inanılır. Bu cür böyük nümunələr hələ tutulmamışdır və 2017-ci ilin iyul ayında gölün bir hissəsini araşdırmaq üçün işə dalğıclar cəlb edilmişdir. Dalğıclar 15 metr (49 ft)-ə çatsa da, bu qədər böyük bir balığa rast gəlməmişdir. Bununla birlikdə, dalğıclardan bir neçə gün əvvəl Boranya çayının mənsəbi yaxınlığında çəkisi 37 kq olan 1,86 metr uzunluğunda balıq tutulmuşdu. 

1998-ci ildən bəri *ərazidə* illik balıq ovu şənliyi təşkil edilir. Göldə tutulan ən ağır balıq 87 kiloqram olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  .
2. ↑  .
3. ↑  "The Zvornik Lake" (ingilis). drina-fishing.com. 20 mart 2009. 2008-08-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-30.
4. ↑  *S.Simić,* "Ronioci kamerama "lovili" somove", Politika-Magazin No. 1034 (serb), 23 iyul 2017, 28–29
**Antoni Flu** (ing. *Antony Garrard Newton Flew*; 11 fevral 1923, London – 8 aprel 2010[…], Ridinq) — ingilis filosofu. O, analitik təfəkkür məktəbinə sadiqliyi və din fəlsəfəsi ilə bağlı fəaliyyəti ilə tanınır.

Flu keçmişdə ateizmin güclü tərəfdarı idi və Allah haqqında dəlil olana qədər ateizmin qəbul edilməsi lazım olduğunu müdafiə edirdi. O, həmçinin ölümdən sonra həyata inamı, şər probleminin azad iradə ilə həllini və Allah anlayışının mənasını tənqid etmişdir. Lakin 2004-cü ildə deizmə qayıtdığını elan etdi. Bundan sonra o, Roy Abraham Varqesenin töhfələri ilə "Bir Tanrı var: Dünyanın ən məşhur ateistinin fikrini necə dəyişdirdi" kitabını nəşr etdi. Kitab nəşr edildikdən sonra New York Times-da Flüunun əqli qabiliyyətlərini itirdiyini və orijinal müəllifin Varqes olduğunu iddia edən bir məqalə dərc olundu. Məsələ hələ də mübahisəlidir, bəzi müəlliflər, o cümlədən PZ Myers və *Richard Carrier* iddiaları dəstəkləyir, digərləri isə (Flu daxil olmaqla) bunu rədd edir.

Flyu Oksford, Aberdin, Keele və Ridinq Universitetlərində və Torontodakı York Universitetində dərs deyib. O, "Real Scotsman yoxdur" səhvini təqdim etməsi və Maykl Dammettlə mübahisə etməsi ilə tanınır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Stefon M.* Antony Flew // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. ↑  *Bibliothèque nationale de France* Antony Garrard Newton Flew // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. ↑  .
4. ↑  Antony Flew Theologyandfalsification "Internet Infidels Arxivləşdirilib 1999-05-08 at the Wayback Machine (#empty\_citation)
5. ↑  "Antony Flew Theologyandfalsification "Internet Infidels". 2022-05-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-03.
6. ↑  "Antony Flew — Atheism — God — Books — Authors and Writers — The New York Times (nytimes.com)". 2022-01-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-03.
***Ağ atlı oğlan*** tammetrajlı bədii filmi rejissor Ənvər Əbluc tərəfindən 1995-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Film "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Hərbi-vətənpərvərlik filmində Qarabağın azadlığı uğrunda erməni qəsbkarlarına qarşı aparılan müharibədə yaşlılarla bərabər məktəbli oğlanın da qəhrəmanlıqla vuruşmasından söhbət gedir. Filmdə əsas rolları Abbasqulu Əbluc, Sədayə Mustafayeva, Orxan Nadirov, Yaşar Nuri, Ruslan Nəsirov, Dilarə Nəzərova, Səidə Səfərova, Xumar Əhədova, Laləzar Mustafayeva və Elxan Quliyev ifa edirlər.

Məzmun
------

Film hərbi-vətənpərvərlik mövzusundadır. Romantik filmdə Qarabağın azadlığı uğrunda erməni qəsbkarlarına qarşı aparılan müharibədə yaşlılarla bərabər məktəbli oğlanın da qəhrəmanlıqla vuruşmasından söhbət gedir. Film tamaşaçıları fədakarlığa, vətənpərvərliyə çağırır.

Filmin qəhrəmanı nağıllar aləmində yaşayan, tez-tez nənəsinin danışdığı nağılları yada salan 12-13 yaşlı Muraddır (*Abbasqulu Əbluc*). Onun ən çox sevdiyi "Ağ atlı oğlan" nağılıdır. Bu nağılın qəhrəmanı hər dəfə ağ paltarda, ağ atda gözlənilmədən meydanda görünəndə xalq ədalətin, xeyrin şər üzərində qələbəsinin şahidi olur. Və günlərin birində Qarabağ uğrunda döyüşlərdə Murad da öz ağ tankında meydanda görünür...

Film nikbin sonluqla bitir. Çünki romantik qəhrəman Azərbaycanın rəmzi səviyyəsinə qaldırılır. Bu qəhrəman Azərbaycan xalqının möhkəm iradəsini, ölməzliyini bir daha nümayiş etdirir.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Rejissor: Ənvər Əbluc  

Ssenarist: İsi Məlikzadə, Ənvər Əbluc  

Operator: Rafiq Əliyev, Rövşən Quliyev  

Rəssam: Nizami Bəydəmirov  

Bəstəkar: Oqtay Rəcəbov

Rollarda
--------

Abbasqulu Əbluc — Murad  

Sədayə Mustafayeva — Mirvari nənə  

Orxan Nadirov — Rəşad  

Yaşar Nuri — Əbdül  

Ruslan Nəsirov — Cəfər  

Dilarə Nəzərova — Səidə  

Səidə Səfərova — Günay  

Xumar Əhədova — Xumar  

Laləzar Mustafayeva — Şəhla  

Elxan Quliyev — Şahin  

Məzahir Ağayev — komandir

Filmi səsləndirənlər:

Zərnigar Ağakişiyeva - Mirvari nənə (Sədayə Mustafayeva) (titrlərdə yoxdur)

Rasim Balayev - Əbdül (Yaşar Nuri) (titrlərdə yoxdur)

Sona Mikayılova - Səidə (Dilarə Nəzərova) (titrlərdə yoxdur)

Səidə Quliyeva - Şəhla (Laləzar Mustafayeva) (titrlərdə yoxdur)

Hacı İsmayılov - Şahin (Elxan Quliyev) (titrlərdə yoxdur)

Ənvər Əbluc - Komandir (Məzahir Ağayev) (titrlərdə yoxdur)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 1 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh.169.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 372.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 816.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

1995-ci ilin Azərbaycan filmləri  

1990-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
**Ayxan Barut** (1964, Karataş, Adana ili) — aqrar mühəndis və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 27 və 28-ci çağırışlarının deputatı.

Həyatı
------

Ayxan Barut 1964-cü ildə Adana ilinin Karataş ilçəsində anadan olub. Çuxurova Universitetinin Kənd təsərrüfatı maşınları bölməsinindən məzun olub.

13 il Adana Ticarət Palatasında Məclis üzvü, Mühəndis və Memarlar Palataları İttifaqı (TMMOB) Kənd Təsərrüfatı Mühəndisləri Palatası Adana şöbəsində sədr müavini (1994–1996) və sədr (2000–2008) vəzifələrində təmsil olunub.

Siyasətə Cümhuriyyət Xalq Partiyasında qoşulub. CHP Çuxurova ilçə və CHP Adana il sədri olub. 2018 və 2023-cü illərdə Adana ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı seçilib. 27 və 28-ci çağırışlarda TBMM Kənd təsərrüfatı və meşə məsələləri Komissiyasının üzvü olub.

İngiliscə bilir. Evli və 2 uşaq atasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *TBMM.* "Ayhan BARUT". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. 2024-01-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10.01.2024.
**Çaykur Rizəspor** — Rizədə 1953-cü ildə yaradılmış bir futbol klubu.

Tarixi
------

Klub Türk Milli Qurtuluş Mübarizəsinin ilk adımının atıldığı 19 may 1919 tarixinin 34. ildönümü olan, 19 may 1953 tarixində; Manifaturacı Yakup Temizel, Manifaturacı Atıf Taviloğlu, Manifaturacı İsmet Bilsel, Deftardar Yaşar Domlekçioğlu ve Manifaturacı Muharrem Kürkçü tərəfindən 5 kişilik qurucular heyəti ile Rizedə yaradılıb.

9 fevral 1991 tarixində yapılan Olağanüstü Ümumi Qurul ilə, Qara dəniz bölgəsinin ən böyük kamu şirkəti olan Çaykur ilə birleşerek, "Çaykur Rizespor Kulubü" adı ilə o tarixdən etibarən də profesional dəstələrdəki mübarizəsini davam etdirir.

Liga Mübarizələri
-----------------

Super Liqa: 1979-1981, 1985-1989, 2000-2002, 2003-2008, 2013-2017, 2018-2022, 2023-

1-ci Liqa: 1974-1979, 1981-1985, 1989-1993, 1994-2000, 2002-2003, 2008-2013, 2017-2018, 2022-2023

3-cü Liqa: 1968-1974, 1993-1994

Həvəskar Liqa: 1953-1968

Oynamış məşhur futbolçular
--------------------------

* Arif Kocabıyık
* Hasan Vezir
* Hakan Tecimer
* Kürşat Duymuş
* Koray Avcı
* Zafer Demiray
* Yasin Çakmak

Xarici keçidlər
---------------

* **Rəsmi Veb-sayt** :
* **Offical Web Site**:  Arxivləşdirilib 2006-06-23 at the Wayback Machine
* **Xəbər Veb-saytı**:  Arxivləşdirilib 2007-03-31 at the Wayback Machine
**Matu-Qrosu-du-Sul** (*port.* Mato Grosso do Sul) — Braziliyanın cənub-qərbində yerləşən ştat. İnzibati mərkəzi Kampu-Qrandi şəhəridir.

Matu-Qrosu, Qoyas, Minas-Jerays, San-Paulu və Parana ştatları ilə sərhədlənir. Üstəlik qərbdən Paraqvay və Boliviya ilə sərhədə malikdir.

Adı
---

Adının mənası portuqalcadan tərcümədə «Cənub seyrəkmeşəsi» anlamını daşıyır. Ştat ondan şimalda yerləşən Matu-Qrosu ştatının varisidir. Buda təsadüfü deyil ki, insanlar Matu-Qrosu və Matu-Qrosu-du-Sul adlarını səhv salırlar.

Coğrafiya
---------

Pantanal.

Tropik iqlimə malikdir. Bununla belə olduqca rütubətlidir. Buradan Parana çayının çoxlu qolları axır. 

### İqlim

Matu-Qrosu-du-Sul rütubətli subtropik iqlimə malikdir. İllik yağıntınln miqdarı 1500 mm-dir. Yanvar ən isti aydır. Bu zaman maksimal temperatur 34 °C, minimal isə 24 °C təşkil edir. İyul ayında maksimal temperatur 24 °C, minimal isə 15 °C olur. İl ərzidə günəşli hava müşahidə edilir.

Tarixi
------

Matu-Qrosu-du-Sul 1977-ci ildə Matu-Qrosudan ayrılmaqla təşkil edilmişdir. Bunun təstiqlənməsi məqsədi ilə iki il tələb olunmuşdur (1 yanvar 1979).

Əhali
-----

Кампу-Гранде.
2008 ilə olan məlumata görə ştat ərazisində 2 372 000 nəfər yaşayır. Əhalinin sıxlığı 6,4 nəf./km² təşkil edir. Urbaniyasiya səviyyəsi 84,7 %-dir.

İnzibati bölgü
--------------

İnzibati cəhətdən ştat 4 mezoregiona və 11 mikroregiona bölünür.

İqtisadiyyat
------------

İqtisadiyyatın əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir

İnfrastruktur
-------------

Beynəlxalq aeroport Kampu-Qrande.
### Nəqliyyat

BR-267 yolu.
* BR-060
* BR-158
* BR-163
* BR-267
* BR-262
* BR-359
* BR-454
* BR-419
* BR-487

Təhsil
------

Portuqal dili rəsmi dildir və tədris müəsisələrində əsas dil kimi istifadə edilir. Məktəblərdə ingilis və ispan dili belə təsadüf edilir.

### Təhsil müəsisələri

* Matu-Qrosu-du-Sul Federal Universiteti (UFMS);
* Matu-Qrosu-du-Sul ştat Universiteti (UEMS);
* da Qrande Doradus Universiteti (UFGD);
* Koma Bosko Katolik Universiteti (UCDB);
* Dövlət inkişafı və Pantanal vilayəti Universiteti (Uniderp).

Bayraq
------

Ştatın bayrağı Mauro Maykl Мunxoz tərəfindən təşkil edilmişdir. Bayraqda olan ağ rəng ümüdə, yaşıl zəngin floraya, mavi böyük səmaya, sarı ulduz isə düzən, güç və sükut anlamını verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  .
3. ↑  IBGE. *Contas Regionais do Brasil — 2005—2009 Arxivləşdirilib 2012-06-27 at the Wayback Machine: Tabela 8 — Produto Interno Bruto, população residente e Produto Interno Bruto per capita, segundo as Grandes Regiões e as Unidades da Federação — 2009 (página 27) Arxivləşdirilib 2012-06-27 at the Wayback Machine*.  (por.)

| ⛭Braziliya ştatları |
| --- |
| Akri • Alaqoas • Amazonas • Amapa • Baiya • Qoyas • Maranyan • Matu-Qrosu • Matu-Qrosu-du-Sul • Minas-Jerays • Para • Paraiba • Parana • Pernambuku • Piaui • Rio-de-Janeyro • Riu-Qrandi-du-Norti • Riu-Qrandi-du-Sul • Rondoniya • Rorayma • San-Paulu • Santa-Katarina • Seara • Serjipi • Tokantins • Federal dairə • Espiritu-Santu | Braziliya bayrağıBraziliya bayrağı |
**Evfemizm** (*yun.* eu-yaxşı və pheme-danışıram, nəzakətlə deyirəm) — dildə tabu sözləri əvəz etmək üçün işlədilən sözlər.

Evfemizm sözlər
---------------

Evfemizmlər tabu sözlərin mənasını yumşaltmaq, onları nəzakətli etmək mənasında olduğundan və eyni məfhumu əks qütbdən, yumşaldılmış şəkildə ifadə etdiyindən bir növ tabular antonim sayılır. Buna görə də belə hesab edilir ki, tabular inkişafın ilk pillələri ilə bağlı yaranmışsa, evfemizm bir qədər sonrakı hadisədir, cəmiyyətin yüksək inkişaf pilləsi ilə bağlıdır. Pəltək əvəzinə dilişirin; ölmək əvəzinə vəfat etmək; qocalmaq əvəzinə saqqalına dən düşmək, yaşa dolmaq; canavar əvəzinə ağzıqara və s. evfemizmdir.
Çünki ikinci qrup söz və ifadələr deyilməsi münasib olmayan, xoşagəlməz, nalayiq, qorxunc sözlərin əvəzində işlədilən, mənanı yumşaldan, "təhlükəsiz "edən sözlərdir. Ekpressiv-üslubi və ictimai faktor olan evfemizmlərdən bədii ədəbiyyatda geniş istifadə olunur. Öz əlinlə özünü saldın axır ağzıbirə (M. Ə. Sabir). Molla İbrahim Xəlil: Kişi, kəs səsini! Unut fikrindəkini! (M. F. Axundov). Evfemizm geniş anlayışdır: "bəzən senzur yasağı və ya dövlət sirri ilə əlaqədar olaraq işlədilən şərti işarələr, şərti adlar və ya bunları əvəz edən bir adam, birisi, bir şəhər, bir ölkə kimi söz və ifadələr də evfemizm hesab olunur".

İstinadlar
----------

1. ↑  *Məhəmməd Məmmədov.* Dilçiliyə giriş.
2. ↑  *Afad Qurbanov.* Müasir Azərbaycan Ədəbi Dili. 1. Bakı. 2010. səh. 354.

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭Senzura |
| --- |
| Media regulation | 
* Kitablar
	+ qadağan olunmuş
* Filmlər
	+ qadağan olunmuş
* İnternet
	+ yayınma
* Musiqi
* Poçt
* Mətbuat
* Radio
* Söz və ifadə
* Tələbə mediası
* İfadə
* Videooyun
	+ qadağan olunmuş

 |
| Üsulları | 
* Bip
* Kitabın yandırılması
* Yayım gecikməsi
* Senzura zolağı
* Dondurma effekti
* Təminat senzurası
* Səssizlik konspirasiyası
* İnternet filtri
* Damnatio memoriae
* Evfemizm
* Ekspurqasiya
* Bulanıqlaşdırma
* Yayma icazəsi
* Heklinq
* Heklerin vetosu
* İnternet polisi
* Memory hole
* Milli intranet
* Qəzet oğurluğu
* Pikselləşdirmə
* Əvvəlcədən məhdudlaşdırma
* Propaqanda
* Təmizləmək
* Revizionizm
* Redaksiya
* Avtosenzura
* Danışıq kodeksi
* Strateji iddia
* Nəzarət
	+ kompüter və şəbəkə
	+ kütləvi
* Ağartma
* Söz filtri

 |
| Kontekstlər | 
* Cinayət
* Korporasiya
	+ Apple
	+ Facebook
	+ Google
* Nifrət nitqi
	+ onlayn
* İdeoloji
* LGBT problemləri
* Media qərəzi
* Əxlaqi yanlışlıq
* Təbii yanlışlıq
* Siyasi senzura
* Propaqanda modeli
* Dini
* Müxalifətə təzyiq
* Sistemik qərəz

 |
| Ölkəyə görə | 
* Senzura
	+ Xaricdə Çin senzurası
* Söz azadlığı
* İnternet senzurası
* Məhəmmədin karikaturası

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük rus · Kruqosvet · Müasir Ukrayna |
| Normativ yoxlama | BNF: 11956912t · GND: 4015680-1 · LCCN: sh85045590 · Microsoft: 2779471601 · NKC: ph120029 |
**Görmə orqanı** — Periferik görmə reseptoru - göz alması və onun əlavə aparatı, görmə yolları və baş beyinin görmə mərkəzindən ibarətdir. Göz alması - cüt orqanı olub, kəllənin göz yuvalarında - orbitalarda yer göz düzgün kürə formasında deyil. Sağital oxunun uzunluğu - 24 mm, üfüqü - 23,6 mm, şaquli - 23,3 mm, göz almasının kütləsi 7-8 qrama bərabərdir. 3 qişası var: xarici və ya fibroz qişa, orta, damarlı qişa, daxili və ya tor qişa.

Gözün xarici qişası
-------------------

Xarici qişa gözün fibroz qişası adlanır. (tunika fibrosa bulbi) lakin möhkəm qişadır. O, gözün formasını yaradır , onun müəyyən turqorunu saxlayır, müdafiə funksiyasını yerinə yetirir və gözü hərəkət etdirən əzələlərin bağlanması üçün xidmət edir. Fibroz qişa 2 yerə bölünür: buynuz qişa və sklera.

Buynuz qişa - O, şəffafdır və səthi hamardır, parıltılıdır. Sındırma qüvvəsi 40 dptr. Horizontal diametri 11 mm, şaquli 10 mm. Mərkəzi hissədə qalınlığı 0,4 - 0,6 millimetr, periferiyada 0,8 - 1,0 millimetr. Əyrilik radiusu 7,8 millimetr. Buynuz qişanın skleraya keçən yarımşəffaf hissəsi limb adlanır eni 1,0 mm-dir.

Xarici keçidlər
---------------

* Mobil telefonlar gözdə katarakta yaradır - Necə qorunmaq olar?  (az.)

Həmçinin bax
------------

* Foqt-Koyanaqi-Xarad xəstəliyi
* Akademik Z.Əliyeva adına Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Göz Xəstəlikləri İnstitutu

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Xəstəlik ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh85046653 · LNB: 000101096 · NKC: ph138849 |
İnsan çənəsi
**Çənə** — ağız ətrafında yerləşən, çeynəmə funksiyasını yerinə yetirən sümükdür.

Çənə iki hissədən ibarətdir: alt çənə və üst çənə. Üst çənə (*lat. maxilla*) kəllə beyinə birləşir. Alt çənə isə çənə qovşağı vasitəsilə kəllə beyinə bağlıdır. Çənə qovşağı insan orqanizmində iki tərəfli hərəkət edən yeganə birləşmədir.

Məməlilərdə o, həm aşağı-yuxarı, həm də sağa-sola hərəkət edir. Çənənin bağlanmasını yerinə yetirən əzələlər olduqca möhkəmdir. Bununla yanaşı çənəni açan əzələlər olduqca zəifdirlər. İnsanda və bir çox heyvanlarda çənənin açılmasına Yerin cazibə qüvvəsi kömək edir. Bəzi ilanlarda böyük ovu udarkən alt çənə yerindən ayrılaraq aşağı enə bilir.

Həmçinin bax
------------

* Robinov sindromu

İstinadlar
----------

1. ↑  *Smith, M.M.; Coates, M.I.* 10. Evolutionary origins of teeth and jaws: developmental models and phylogenetic patterns // Teaford, Mark F.; Smith, Moya Meredith; Ferguson, Mark W.J. (redaktorlar ). Development, function and evolution of teeth. Cambridge: Cambridge University Press. 2000. səh. 145. ISBN 978-0-521-57011-4.
2. ↑  *Allin EF.* "Evolution of the mammalian middle ear". J. Morphol. 147 (4). December 1975: 403–37. doi:10.1002/jmor.1051470404. PMID 1202224.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (11-ci) · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 4030457-7 · NDL: 00560067 · NKC: ph567293 |
**Xarici aksent sindromu** — xəstədə qəfildən digər bir dil aksentinin yaranmasıdır. Xarici aksent sindromu adətən zərbə nəticəsində, bəzənsə kəllə-beyin travması nəticəsində yarana bilər. Bunlar sindroma tutulanların ən çox göstərdiyi səbəblər olsa da, miqren olan xəstələr də bu sindroma yaxalan bilərlər. 1941- 2009-cu illər ərzində bu sindroma 62 nəfər tutulub. 

Bu simptomlar artikulyar planlaşdırma və koordinasiya prosesinin pozulması nəticəsində yaranır. Bunu da qeyd etmək lazımdır ki, xəstə bir-birə xarici dil bilgilərinə ( qrammatika, söz ehtiyatı və.s) yiyələnmir. Təsdiqlənməmiş məlumata əsasən 2010-cu ildə bir xorvatiyalı komadan çıxandan sonra almanca səlis danışmağa başlayıb, lakin bu bacarığın beyin zədəsi səbəbindən qazanılması öz təsdiqini tapmayıb.

Təsviri
-------

Bu sindrom elə təsir bağışlayır ki, sanki sindroma tutulanlar öz dillərində, lakin xarici aksentdə danışırlar. Məsələn, yerli amerikalı ingiliscə elə danışa bilər ki, sanki cənub-şərqi ingiltərəlidi, və Britaniyada yaşayan biri Amerika ingilisi aksenti ilə danışa bilər. Oxsford universitetində aparılan tədqiqata əsasən sindroma səbəb beynin müəyyən hissələrinin zədələnməsidir ki, buraya beynin linqvistik funksiyalarını yerinə yetirən hissəllərdi. Onların zədələnməsi səhv tələffüzə gətirib çıxarır.

Corc Miçel, 2012
----------------

İddia edilir ki, İngiltərəli musiqiçi, ifaçı və söz yazarı Corc Miçel 2012-ci ilin iyulunda komadan ayılanda Şimali London aksenti əvəzinə qərb dairəsinin aksentilə danışmağa başlayıb. O, 2011-ci ildə pnevmaniya nəticəsində komaya düşmüşdü.

Mənbə
-----
**Efemeroidlər** — illik vegetasiyanı qısa müddətə (payızdan yaza kimi) başa vuran və yerüstü hissəsi yayda quruyub məhv olan çoxillik ot bitkiləri qrupu.

Ümumi məlumat
-------------

Yeraltı hissəsi (kök yumruları, soğanaq və kökümsov) ilin çox hissəsini sakitlik halında keçirir və bir neçə il qalır. Quraqlıq efemeroidləri səhra, yarımsəhra və bozqırlarda bitərək, həmin regionlarda otlaqların əsas yem bitkidir. Efemeroidlərə həm də kifayət qədər rütubətli meşə və subalp (alp) zonalarında rast gəlinir. Onlar əsas meşə və subalp bitkiləri inkişafa başlayanadək öz vegetasiyasını tamamlayır. Bütün Efemeroidlər vegetativ çoxalır. Onların əksəriyyəti otlaq yemi kimi təsərrüfat əhəmiyyətinə malikdir, həmçinin dekorativ gülçülükdə istifadə edilir (lalə, nərgiz və digər zanbaqkimilər). Zəfəran bitkisi də Efemeroidlərə aiddir.

Xarici keçid
------------

* Bitki örtüyü Arxivləşdirilib 2017-05-10 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan florası
* Buassiye tovlu qulağı

İstinad
-------

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı 2008
**Yardyam məscidi** (tatar. Ярдям) — 1996-1997-ci illərdə Tatar Hilal Vəqfi tərəfindən inşa edilmiş və Moskvada yerləşən məscid.

Tarixi
------

Moskvanın Otradnoye bölgəsində olan Yardyam məscidi İnam Şiə məscidi, ortodoks kilsəsi və sinaqoqun yer aldığı kompleksdə ucaldılmışdır. 1996-cı ildə Tatar Hilal Vəqfinin təşəbbüsü ilə inşaatı başlayan məscid 14 sentyabr 2007-ci ildə açıldı. Eyni yerdə məscidə bağlı 200-250 tələbənin təhsil gördüyü mədrəsə, halal ət mağazası və dini kitab mağazası da olan məscid 2.000 nəfərlikdir.

Qrafiki
-------

Yardyam məscidinin memarlıq görünüşü hər biri 41.5 m hündürlükdə, diametri 26 metr olan günbəzdən ibarət iki minarə, binada üç salon - mərkəzi, zirzəmi və qalereyalar var. Məscidin ümumi sahəsi 2 hektardır və iki min nəfər üçün nəzərdə tutulmuşdur, tətil günlərində on minə yaxın tutur.

Sünni Yardyam məscidinin ərazisinin tamamilə abadlaşdırılması 1997-ci ilin sentyabrında rəsmi açılışı ilə başa çatdı. Bina gündəlik beş vaxt namaz qılır - namaz, cümə xütbələri və digər xidmətlər. Uzun illər Yardyam Rusiya müsəlmanlarının pulu ilə tikilən yeganə özünü idarə edən məscid idi. Bu gün Yardyam Moskva Müsəlmanları Ruhani İdarəsinin tabeçiliyində deyil, Rusiya Müftilər Şurasına aiddir.

28 Noyabr 2016 tarixində Müsəlman lider Rinat Alyautdinov məscidin əsas imamı oldu. Təyinat barədə qərarı Yardların təsisçisi Rəşit Bayazitov vermişdir.

Ənənələr və tətillər
--------------------

Dəfələrlə məsciddə tətilin təşkili digər dinlərin nümayəndələri və ya adi sakinlər tərəfindən birmənalı qarşılanmadı. Paytaxtın digər məscidləri ilə yanaşı Yardyam da Qurban Bayramını qeyd edir. Beləliklə, 2010-cu ilin noyabr ayında Yardyamda qurbanlıq qoyunların satılması xalqın etirazına səbəb oldu. 2017-ci ildə qurbanların yalnız şəhərətrafı ərazilərdə təşkil edilməsinə icazə verildi. 2015-ci ilin iyul ayında Uraza-Bayram bayramının şərəfinə Altufevskoye Şosse hissəsindən Otradnaya qədər olan zolağı bağladılar, Prospekt Mira stansiyasını bir neçə saat bağladılar, eyni nəqliyyat məhdudiyyəti 2017-ci ilin sentyabrında Qurban Bayramı üçün də tətbiq edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ислам в Москве: энциклопедический словарь". 2008. 13 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Moskova'da hangi camiler var?". dunyabizim.com. 29 oktyabr 2012.