recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Praktik cəhətdən dəyərli maddələr** – zərif üzvi sintez üsulu ilə az miqdarda reaktivlərlə alınan mürəkkəb quruluşa malik, tətbiqə yönələn qiymətli birləşmələrə deyilir. 

Zərif üzvi sintez sahəsində görülən işlərin son məqsədi müəyyən praktik tətbiqə malik, dəyərli xassələri olan maddələrin alınmasıdır. Təbii ki, o preparat praktiki cəhətdən tətbiq olunur ki, hal-hazırda bu məqsəd üçün buraxılan preparatdan öz effektivliyi, yeni xüsusiyyətləri, aşağı istehsal dəyəri ilə fərqlənsin.
Belə yeni və effektiv maddələrin axtarışı çətindir və baha başa gəlir. Buna baxmayaraq ayrı-ayrı birləşmələr sinfi üzrə qanunauyğunluqlar aşkar edilmişdir, amma hələ də birləşmələrin quruluşunun xüsusiyyətləri ilə onların bu və ya digər fiziki və bioloji xassələri arasındakı qanunauyğunluqlar aşkara çıxarılmamışdır. Bu da zərif üzvi sintez sahəsində, optimal xassələrə malik olan yeni sinif və yeni tip maddələrin axtarışını çətinləşdirir.

Praktik cəhətdən dəyərli maddələrin axtarışı
--------------------------------------------

Yeni effektiv maddələrin axtarışı əsasən empirik və ya yarımempirik yolla çoxlu miqdarda maddələrin aktivliyin müəyyən növünə, məsələn pestisid kimi təsiri və ya antikorroziya xassələrinin yoxlanılmasından ibarətdir. Məsələn, yeni effektiv pestisidi aşkara çıxarmaq üçün neçə min yeni birləşməni sınaqdan keçirmək lazım gəlir, yeni mikroba və virusa qarşı preparatların tapılması üçün minlərlə maddənin bu xassələri yoxlanılır.
Buradan aydın olur ki, praktikada tətbiq oluna biləcək və yeni rəqabətə davam gətirə biləcək preparatın buraxılmasına nə qədər qüvvə və vəsait sərf olunur. Təqribi hesablamalara görə, yeni pestisidin axtarışı və istehsalının təşkili hal-hazırda bir neçə milyon dollara başa gəlir.
Bunula əlaqədar olaraq maddələrin sınaqdan keçirilməsinin yaxşı təşkili xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Bu halda sınaqdan keçirilən maddələrin az miqdarı tələb olunan, tez və dəqiq cavab alınan effektiv testlərin hazırlanması böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Praktik cəhətdən dəyərli maddələrin axtarışında EHM-ın rolu
-----------------------------------------------------------

Son illərdə bu çətin və mürəkkəb işin yerinə yetirilməsi üçün Elektron Hesabalama Maşınlarının (EHM) köməyindən istifadə olunur. İş ondadır ki, ayrı-ayrı sinif birləşmələr üçün, onların quruluşu ilə bu və ya digər xassələri arasında asılılığa dair çox sayda ədəbiyyatl toplanmışdır.
Bu, birləşməni struktur elementlərinə ayıraraq və xassələr üzrə verilənləri maşının yaddaşına qoyaraq, EHM-ə maddənin lazımi xassələrini verə biləcək element strukturları və onların kombinasiyalarının seçilməsini həvalə etməyə imkan verir. Amma burada əsas çətinlik quruluş formullarının dilini maşın dilinə çevirməkdir.

İstinadlar
----------

1. S.F.Qarayev, G.M.Talıbov, A.H.Həbibova, R.Ə.Teymurova. Zərif üzvi sintezin prinsipləri (dərs vəsaiti), Bakı-1998.-120 s.
2. Химия элементоорганических соединений. Часть I. Теоретические основы органических производных элементов I-II группы. Под.ред. Черкасова Р.А. (Учебное пособие) изд. Казанского Университета-1992.-130 с.
***Pqueen*** — təxəllüsü ilə də tanınan **Büşra Pelin Baynazoğlu** (18 iyul 1992, Ankara) – Türk YouTuber və Twitch yayımçısıdır. O, karyerasına 2017-ci ildə Twitch platformasında başlayıb.

Həyatı
------

18 iyul 1992-ci ildə əslən Rizəli bir ailənin ikinci qızı olaraq Ankarada dünyaya gələn Baynazoğlu internet kafedə oynadığı *GTA Vice City* oyunu ilə oyun dünyasına daxil olub. O, uşaqlığından iyirmi yaşına kimi TRT-nin uşaq və gənclər xalq rəqsləri ansamblında rəqs edib. Kütahya Dumlupınar Universitetini qazanan Baynazoğlu iqtisadiyyat fakültəsini bitirib. Daha sonra *Kütahya Dumlupınar Universiteti*ndə Pedaqoji Formasiya təhsilini tamamladı. Hazırda həmin universitetin Biznesin idarə edilməsi fakültəsində magistratura pilləsində təhsil alır.

İnternet karyerası
------------------

İlk yayımını 2017-ci ildə Twitch platformasında açan Baynazoğlu özünəməxsus üslubu ilə zamanla tamaşaçı toplamağa başlayıb. Adətən hekayə və simulyasiya oyunları oynayan Baynazoğlu ara sıra FPS oyunları da oynayır. 2019-cu ildə NoobStar-a qoşulan Baynazoğlu bu andan etibarən karyerasında daha sürətlə inkişaf edəcəkdi. O, yarışmada Jahrein və PintiPandanın yaratdığı münsiflər heyətinin qarşısına çıxıb. Bu müsabiqədə rəqiblər arasında Elraenn, Toqtir və Zade kimi günümüzün məşhur nəşriyyatları da var idi. Baynazoğlu NoobStar yarışmasının sonuna çata bilməsə də, Twitch kanalı üçün böyük izləyici kütləsi ilə yarışa vida edib.

O, Tvitter hesabında yayıma başladığını elan edən paylaşım edib və bu paylaşımda Ankara Böyükşəhər Bələdiyyə Başçısı Mansur Yavaşın qonaq qismində verilişinin montaj görüntüsünü yerləşdirib. Yavaş Twitter-dəki paylaşımında "Sevgili Pelin, məzmununuz mənim və ailəm üçün çox əyləncəlidir. Gənclərimizin müsbət enerjisi bizi sevindirir. Bir gün Twitch-də yayıma qoşulmaq və demək istərdim." Sonra Pqueen ilə Yavaş 17 Mart 2021-ci ildə Kim Pqueen ilədir? Twitch konseptində birlikdə yayımlanaraq anında 350 mindən çox izlənildi və rekord qırdı.

2017-ci ildə ilk addımını atan və bir neçə il ərzində Twitch-də əhəmiyyətli bir mövqeyə çatan Pqueen, uzun müddətdir ki, Twitch Türkiyənin ən çox baxılan qadın yayımçısı ünvanını qoruyur. Bundan əlavə, ən çox baxılan beynəlxalq qadın yayımçılar arasında yer alan Pqueen indiki yayımlarında tez-tez 10.000 tamaşaçı həddi üzərində qalmağı bacarır.

Mükafatları
-----------

* Boğaziçi Universiteti İnformatika Mükafatı
* INFLOW — Ən Yaxşı Oyun Təsiri Mükafatı
* Oyunun Ulduzları — İlin IRL Yayımçısı
* Oyunun Ulduzları — İlin Qadın Yayımçısı
* Crystal Deer Awards — Ən Yaxşı İnfluencer/Nəşriyyatçı
* GSU Top Awards — İlin Sosial Media İnteraktivi
* 15-ci Kemal Sunal Mədəniyyət və İncəsənət Mükafatları — Ən Yaxşı Məzmun Prodüseri
* YouTube 100.000 Abunəçi Plaketi
* YouTube 1.000.000 Abunəçi Lövhəsi

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
**Atlantida** — Ukrayna ərazisində yerləşən karst mağarası. Mağara Zbruç çayının vadisində, Zavale-Kamenes kəndinin yaxınlığında yerləşir. 1975-ci ildən mağara geoloji təbiət abidəsi kimi qorunur. Qorunma ərazisi 10 hektardır. Əraziyə Xmelnis vilayətinin turizm və ekskursiya birliyi nəzarət edir.

Ümumi məlumat
-------------

Atlantida Podolye ərazisində yerləşən mağaralardan yeganə üç mərtəbəli qurluşa malik mağaradır. Alt mərtəbə (birinci) hündür və geniş zala malikdir. İkinci mərtəbə alçaq olub 1-1,5 metrdir. Üçüncü mərtəbə isə hündürlüyü 5 metr olan iki girişə malikdir. Birinci və ikinci mərtəbələrin kəsişdiyi ərazidə böyük zal mövcuddur (12 metr). Mağara divarlarında gipsin müxtəlif rəngli formaları diqqəti cəlb edir. Mağarada uzunluğu 1,5 metr olan kristallara rast gəlinir. Stalaktit və stalaqmitlər var. Onlar şəffaf, sarı, çəhrayı rənglərdədir. İşıqlanma zamanı əsrarəngiz mənzərə yaranır. Mağarada ayrıca zallar və dəhlizlər mövcuddur (Makov, Qızıl payız, Radosti, Smex və s.) Mağarada nadir yarasa növlərinə təsadüf olunur.

Öyrənilmə tarixi
----------------

1969-cu ildə aşkar olunub. Mağaranın geniş tədqiqatına 1979-cu ilin payızından başlanılıb.

Ədəbiyyat
---------

* *Кривошия В.* В галереях Атлантиди: Суботній репортаж // Прапор Жовтня (Кам’янець-Подільський). — 1980. — 2 серпня. — С. 4.
* *Цуканов М.* У залах «Атлантиди»: Маршрути — далекі і близькі // Прапор Жовтня. — 1983. — 15 жовтня. — С. 4.
* Геологічні пам’ятки України: Довідник-путівник. — К. 1985.
* Атлантида — підземна перлина Кам’янеччини // Недря Т. В. Печери Поділля: Туристичний путівник. — Кам’янець-Подільський: Рута, 2010. — С. 52—63.
**Vayt adası** (*ing.* White Island) — Kanada Arktik arxipelaqının bir hissəsidir. Adada hazırda yaşayış yoxdur (2012).

Coğrafiya
---------

Vayt adası Foks körfəzinin cənub-qərb küncündə yerləşir. Ada Melvill yarımadasının cənubunda, Sauthempton adasının şimalında və Vansittart adasının qərbində yerləşir. Adanın sahəsi 789 km², sahil xəttinin uzunluğu 188 km-dir. Ada Kanadanın coğrafi mərkəzindən 821 km şimal-şərqdə və Ottavadan 2338 km şimalda yerləşir.

Vayt adasının maksimal uzunluğu (şimal-qərbdən cənub-şərqə) 55 km, maksimum eni (şərqdən qərbə) 20 km-dir. Adanın qərb hissəsinin relyefi şərqdə təpəli dağlıq əraziyə çevrilən sahil ovalığı qurşağıdır, mahiyyətcə Sauthempton adasının şimal sahili boyunca uzanan alçaq Porsild dağlarının davamıdır. Vayt adasının şərq və şimal sahillərində çoxlu sayda kiçik adalar və adacıqlar vardır. Adanın səthi boyunca çoxsaylı göllər səpələnmişdir, ən böyüyü 17 km-ə qədər uzanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The Atlas of Canada. Sea Islands". 2012-01-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-06-24.
2. ↑  "Traveljournals.net". 2005-01-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-06-25.
3. ↑  "Oceandots.com — The Island Encyclopedia. White Island". 2011-05-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-06-24.
**Vaxş** (**Surxob**; tac. Вахш; *fars.* وخش‎, qırğ. Кызылсуу) — Tacikistan və Qırğızıstanda çay. Pənc çayı ilə birləşir və Amudəryanı formalaşdırırlar. Çayın uzunluğu — 524 km, su toplayıcı hövzənin sahəsi — 39 100 km²-dir. Orta illik su sərfi aşağı axarlarda 666 m³/s-dir. Vaxş toponimi mövcud versiyalardan birinə görə qədim tacik sözü olan *vaxş* — «çiçəklən, artan su», və ya «müqəddəs su» mənasını verir.

Ümumi məlumat
-------------

Vaxş hövzəsində ümumi sahəsi 1737 km² olan 569 dağ gölü var. Göllər əsasən 2800–3500 m yüksəkliklərdə yerləşir. Vaxş, Nurek, Sarband və Kurgan-Tube şəhərləri Vaxş çayının vadisində yerləşir. Vaxş və Qızılsu çaylarının su hövzələrini Vaxş silsiləsi ayırır. Vaxş çayının mənsəbində Tiqrovaya Balka Təbiət Qoruğu yerləşir. Çay hövzəsində zəng qızıl yataqları var.

Çay öz başlanğıcını Pamir dağlarından, E. Korzhenevskaya zirvəsinin yaxınlığından götürür (dəniz səviyyəsindən 7105 m yüksəklikdə). Qızılsu və Muksu çaylarının birləşməsindən formalaşır. Hövzənin böyük hissəsi Pamir dağ sisteminin daxilindədir. Yuxarı axarlarında Surxob adlanır və qərbə doğru axır. Obihinqou çayını soldan qəbul etdikdən sonra Vaxş adlanır və cənub-qərbə dönür.

Vaxş çayı əsasən dar dərə ilə axır. Bəzİ yerlərdə dərənin dərinliyi çox böyük olur. Mənsəbinə 170 km qalmış çay Vaxş vadisinə çıxır. Çayın suyu suvarmada istifadə edildiyindən bir çox qollara ayrılır.

Çay əsasən buzlaq-qar, az dərəcədə yağışla qidalanır. Buzlaqların intensiv əriməsi dövründə yüksək səviyyə müşahidə olunur: may-sentyabr aylarında, noyabr-aprel aylarında aşağı səviyyə. Orta axarlarında orta su sərfi 660 m³ / s, ən böyük (iyulda) - 3120 m³ / s, ən kiçik (fevralda) - 130 m³ / s. Vaxşın suları, digər Orta Asiya çayları kimi yüksək bulanlıqlığı ilə xarakterizə olunurdu (4.16 kq / m³). ​​Lakin Nurek Su Elektrik Stansiyası tikildikdən sonra su şəffaf və mavi rəngdə oldu.

Vaxş çayının suyundan suvarma və su təchizatı, eləcə də elektrik enerjisi istehsal etmək üçün geniş istifadə olunur. Çaydan Vaxş və Şuroabad kanalları çəkilib. Çayın aşağı axarında naviqasiya mövcuddur. Çayın sahilində (aşağı axarlarında) şəhərlər və kəndlər var: Sarı-daş, Daroot-Korgon, Darband, Nurek, Kurgan-Tube.

İstinadlar
----------

  

1. ↑
2. ↑  *Е. М. Поспелов.* Географические названия мира (Второе, стереотипное издание). Москва: Русские словари; Астрель; АСТ. 2001.
3. ↑  *Массальский В.* Вахш // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1892. — Т. Va. — С. 652—653.
4. ↑  Вахш (река в Тадж. ССР) // Брасос — Веш. — М. : Советская энциклопедия, 1971. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 4).
**Qazi Zəfər Əhməd** (benq. কাজী জাফর আহমেদ, 1939 – 27 avqust 2015, Dəkkə) — Pakistan və Banqladeşin siyasətçi və dövlət xadimi, Banqladeşin baş naziri (1989–1990).

Həyatı
------

Dəkkə Universitetinin tələbə hərəkatının liderlərindən biri idi. Tarix elmləri doktoru olub.

O, Ayub Xan rejiminə qarşı (1962) xalq üsyanının tələbə liderlərindən biri idi, bu da müxalifətə qarşı təzyiqlərin yumşaldılmasına və siyasi liderlərin həbsdən azad edilməsinə səbəb oldu.
O, Maoist siyasətçi, Şərqi Pakistan Tələbələr Birliyinin Baş katibi (1962–1963) idi. Daha sonra Tonqanın sənaye bölgəsində başlayan əmək hərəkatının liderlərindən birinə çevrildi. O, həmçinin Çin tərəfdarı olan fraksiyanın lideri idi, 1966-cı ildə Kommunist Partiyasından ayrıldı və 22 fevral 1970-ci ildə Şərqi Pakistan üçün ümummilli mitinqdə müstəqillik tələb edən ilk şəxslərdən biri oldu.

1967-ci ildən 1985-ci ilədək Bengal İşçilər Federasiyasının prezidenti idi.

Banqladeş müstəqillik qazandıqdan sonra Abdul Hamid Xan Bxaşaninin Milli Avamist Partiyasına qatıldı və baş katibi oldu (1972–1974). Daha sonra Birləşmiş Xalq Partiyasını (1974) yaratdı və 1986-cı ilədək onun baş katibi vəzifəsini icra etdi. Partiya lideri olaraq, prezident Ziaur Rahman tərəfindən formalaşdırılan koalisiya hökumətinə daxil oldu və Təhsil Naziri vəzifəsini tutdu (1978). Ancaq koalisiya liderləri ilə siyasi fikir ayrılığı səbəbi ilə tezliklə bu vəzifədən ayrıldı.

Daha sonra Məhəmməd Erşadın hərbi rejiminə qarşı mübarizədə əhəmiyyətli rol oynadı, lakin sonra siyasi fikirlərini dəyişdirib hökumət tərəfdarı olan Jatya partiyasına qoşuldu və Ticarət naziri, Dənizçilik və Limanlar naziri, İnformasiya naziri və Təhsil Naziri, Baş nazir müavini (1986–1990) vəzifələrini icra etdi. 

1989–1990-cı illərdə — Banqladeşin Baş naziri oldu.

1986–1996-cı illərdə millət vəkili seçildi və Jatya partiyasının parlament fraksiyasının sədr müavini oldu.

1999-cu ildə Erşad rejiminin yıxılmasından sonra Avstraliyaya müalicə üçün getdi, orada Qərbi Sidney Universitetində (1999–2000) Cənubi Asiya qlobal siyasət sahəsində qonaq olmuşdur. Onun ictimai məruzələri azadlıq hərəkatına, subkontinentdə geosiyasi hadisələrə və Banqladeşdə təhsilin inkişafına həsr edilmişdir.

2001-ci il həbs olundu, lakin oktyabr ayında azad edildi. Sonra yenidən Avstraliyada qaçqın kimi yaşadı və əlilliyə görə pensiya aldı.

2004-cü ilin fevral ayında Banqladeşə və ölkənin ictimai və siyasi həyatına döndü.
2013-cü ildə Jatya partiyasından xaric edildi və Milliyyətçi Partiya sıralarına qoşuldu.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Kazi Zafar Ahmed // Find a Grave (ing.). 1996.
**Ukraynanın Xorvatiya səfirliyi** (*ukr.* Посольство України в Республіці Хорватія) — Ukraynanın Xorvatiyanın Zaqreb şəhərində yerləşən səfirliyi.

Vəzifələri
----------

Səfirliyinin vəzifələri öz səlahiyyətləri daxilində qəbul edən dövlətdə Ukraynanın təmsil edilməsi, Ukraynanın vahid xarici siyasət xəttinin aparılması, Ukraynanın milli maraqlarının, o cümlədən siyasi, iqtisadi və digər maraqlarının diplomatiya üsulu ilə təmin edilməsi, Ukraynanın, onun vətəndaşlarının və hüquqi şəxslərinin hüquq və maraqlarının müdafiə edilməsidir.

Tarixi
------

1991-ci il avqustun 24-də Ukraynanın dövlət müstəqilliyini bərpa eləməsindən sonra xarici dövlətlərlə münasibətlərin qurulmasına başlanıldı.

1992-ci il fevralın 18-də Ukrayna və Xorvatiya dövlətləri arasında diplomatiya sahəsində münasibətlərin qurulmasına dair birgə sənəd imzalanıb. 1995-ci ildə isə Ukraynanın Xorvatiya səfirliyi yaradıldı.

Ukraynanın Xorvatiyada olan fövqəldə və səlahiyyətli səfiri Vasili Kiriliçdir. O, 2019-cu ildən bu vəzifədədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ukraynanın Xorvatiya səfirliyi.* "Посольство України в Республіці Хорватія". www.croatia.mfa.gov.ua (Ukraynanın Xorvatiya səfirliyinin rəsmi saytı) (az.). 24.02.2021. 2021-01-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24.02.2021.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Labirint qaçışçısı (dəqiqləşdirmə).

Labirint qaçışçısı, original adı "The Maze Runner" olan roman, amerikalı yazıçı Ceyms Daşner tərəfindən 2009-cu ildə yazılmış yeniyetmə romanıdır.

Labirint qaçışçısı (ingiliscə The Maze Runner) Ceyms Daşnerin gənclik antiutopiyası janrında yazmış olduğu Labirint qaçışçısı kitab seriyasındakı ilk kitabıdır. Roman 2009-cu ilin oktyabrında Delacorte Press tərəfindən nəşr edilmişdir. Kitabın müvəffəqiyyət qazanmasından sonra seriyanın davamı olan iki kitab, Alov sınaqları (2010) və Ölümün Müalicəsi (2011) yazılmışdır. 2012-ci ilin avqustunda Ceyms Daşner həm də Öldürmək əmri (Total Threat) adlı prekvelini yazmışdır. 2014-cı ildə romanın süjet xətti əsasında film çəkilmişdir. Rusiyada kitabın 2013-cü ilin sonunda nəşr olunmasına baxmayaraq, bu nəşrdən əvvəl internetdə "Labirint qaçışçısı" romanının rus dilindəki həvəskar tərcüməsi yerləşdirilmişdi.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | MusicBrainz · OCLC |
| Normativ yoxlama | GND: 1095248839 · VIAF: 316392681 · WorldCat VIAF: 316392681 |
Ram qəsri
**Labudovo okno** (*serb.* Labudovo okno) — Serbiyada xüsusi qorunan qoruq ərazi. Qoruq Ramsar konvensiyasının su-bataqlıq hövzəsi kateqoriyasına daxildir.

Yerləşməsi
----------

Labudovo okno Belqrad şəhərindən 75 km şərqdə yerləşir. Qoruq Dunay çayının Jilave adasından serb-rumın sərhəddinə qədər uzanır. Dunayın sağ sahilində yerləşən kiçik sahə istisna olmaq şərti ilə bütün qoruq Voyevodina muxtar vilayətinin ərazisinə aiddir. Ərazi həm də şimaldan Banatom və cənubdan Braniçevo ilə sərhəd funksiyasını daşıyır. Serb dilində qoruğun adı qu quşlarının toplaşdığı məkan mənasını verir.

Coğrafiyası
-----------

Qoruq Ortadunay düzənliyinin cənub silsiləsində, şimaldan Deliblatsk qumluğu ilə cənubdan Dunayın bir hissəsi olan — Ram gölü arasında yerləşir. Serdap I SES tikildikdən sonra Dunayın suyu yaxın düzənlik əraziləri tutmuşdur. Deliblatsk qumluğu bölgəsi quru və susuz ərazidir. Allüvial düzənliklərdə olan yeraltı sular bölgədə daima axan bulaqların yaranmasına səbəb olmuş. Bu bulaqların suları sonda Dunayla birləşən böyük göllərin yaranmasına səbəb olur. Karaş və Nera çaylarını töküldüyü ərazidə Dunay çayının eni 5 km-dir. Su-bataqlıq hövzəsinin ümumi sahəsi — 50 km²-dir.

Flora və faunası
----------------

Qoruq ərazisi üçün daima çay axınları, dayazlıqlar, su basmış meşələr və duzlu bataqlıqlar xarakterikdir. Bu ərazilərdə fərqli bitki örtüyü mövcuddur: su-bataqlıq, rütübətli düzənlik və çöl bitkiləri. Labudovo okno qoruğunda müxtəlif növ şirinsu molyuskalar, qum ilbizi və s. yaşayır. Ümumən ərazidə 1200 növ başıayaqlı mövcuddur. Qoruq yumurta qoyan, qışlayan və miqrasiya edən qu quşu növlərinin məkanıdır. Ümumən qoruqda 55 növ qu quşu qeydə alınmış. Bunlardan bəziləri nadir növ hesab olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Labudovo okno". Ramsar Sites Information Service. 26 May 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 April 2018.
2. 1 2  *Slavica Stuparušić,* "Ugroženo Labudovo okno", Politika (serb), 3 October 2017, səh. 08
3. 1 2  *Bogdan Ibrajter.* "Ptice Labudovog okna". Politika (serb). 24 December 2017.

Xarici keçidlər
---------------

* СРП Лабудово окно
**Luna Zimiç Mijoviç** ( bosn. Luna Zimić Mijović ; cins. 2 dekabr 1991, Sarayevo) — bosniyalı aktrisa .

Bioqrafiya və karyera
---------------------

Luna Miyoviç jurnalist Vlastimir Mijoviç və Amra Zimiç Miyoviçin qızıdır. Lunanın özündən 2 yaş kiçik bir bacısı var. Luna bir müddət Sloveniya və Rusiyada yaşamışdır. Müqayisəli ədəbiyyatşünaslığı öyrənmişdir. Hal-hazırda Sarayevo Film Akademiyasında rejissorluq təhsili alır .

Luna 2006-cı ildə "Qrbavitsa" filmində Sara rolu ilə debüt etmişdir. İkinci rolu 2010-cu ildə "Yolda" filmində Diyadır. Luna bundan başqa "Dryleben: Ölümdən daha yaxşı bir şey "( 2011 ), "Nəfəs "(2011), "İki dəfə doğulmuş "( 2012 ) və "Gənclik "( 2015 ) filmlərində də rol almışdır. Luna Miyoviç, Bosniya filmlərindən əlavə, Alman, Avstriya, Fransız, İtalyan və Xorvat filmlərində də aktrisa kimi uğur qazanıb.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Luna Zimić Mijović // filmportal.de. 2005.
2. ↑  "*News. Sarajevo Film Academy*". 2011-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-31.

Xarici Keçidlər
---------------

* Luna Miyoviç — IMDb səhifəsi
* Luna Mijovich, KinoPoisk veb saytında
* *Luna Zimić Mijović: Mladi odlaze iz svake države*
* *Instagram-da* Luna Mijovich
* Şəkil
Abbas Mirzə Şərifzadə Hamletin "Olum ya ölüm" monoloqunu ifa edərkən. 1926/27 illər teatr mövsümü. Azərbaycan Dövlət Teatrı
**"Danimarka şahzadəsi Hamletin faciəvi əhvalatı"** (*ing.* The Tragical Historie of Hamlet, Prince of Denmarke), və ya sadəcə **"Hamlet"** - məşhur ingilis dramaturqu Vilyam Şekspirin 1600-1601-ci illərdə yazdığı faciə. "Hamlet" Şekspirin ən məşhur əsərlərindən biridir. O həmçinin şairin həcminə görə ən nəhəng əsəridir. Pyesdə 4042 sətr və 29 551 söz var.

Əsərin məzmunu Danimarka şahzadəsi haqqında bəhs edən əfsanədən götürülüb və ilk növbədə onun intiqamını özündə əks etdirir.

Əsər ilk dəfə 1603-cü ildə nəşr edilib. Şekspirin sağlığında "Hamlet" daha 2 dəfə, 1604-cü və 1622-ci illərdə çap olunub.

Azərbaycan səhnəsində "Hamlet" ilk dəfə 1926-cı ildə oynanılıb. Baş rolu Azərbaycanın məşhur aktyoru Abbas Mirzə Şərifzadə ifa edib.

Həmçinin bax
------------

* Hamlet

İstinadlar
----------

1. ↑  История Азербайджана. — Б.: Издательство Академии наук Азербайджанской ССР, 1958. — Т. III. — С. 475-476.

|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Hamlet*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |
İslahatdan sonra ölkənin kimya sənayesi sahəsindəki irəliləyişindən bəhs edilən, 1959-cu ildə buraxılmış Sovet poçt markası.
**SSRİ-də 1956–1962-ci illər əmək haqqı islahatı** — Nikita Xruşşovun Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının baş katibi olduğu dövrlərdə – 1956-1962-ci illərdə SSRİ-də həyata keçirilən əmək haqqı sistemindəki islahat. Bu islahatda əsas məqsəd İosif Stalin hakimiyyəti dövründə SSRİ iqtisadiyyatında tətbiq olunan istehsal kvotalarında müəyyən edilən miqdarı geridə qoyan istehsal sahəsi həyata keçirməyə istiqamətləndirilmiş iqtisadi siyasət əvəzinə daha əlverişli maliyyə təşviq sistemi yaratmaq idi.

İosif Stalinin hakimiyyəti dövründə SSRİ işçiləri İqtisadi cəhətdən fəallıq göstərərək həyata keçirdikləri istehsal sahələrinin əvəzini, ədəd əmək haqqısından əldə edərək qazanırdılar. İşçilərin fərdi qazancları istehsal sahələri ilə düzgün mütənasibdə idi. Bu siyasət işçiləri mümkün qədər əmək sərf etməyə təşviq edərək istehsal sahəsini mümkün olduğu qədər artırmaq üçün həyata keçirilmişdi. Bu sistem getdikcə ölkə daxilində bürokratiyanın irəliləyişinə və sənayedə gəlir nisbətinin qeyri-kafi olmasına yol açmağa başladı. Həmçinin fabrik rəhbərləri işçi əmək haqqılarının düşməsinə mane olmaq məqsədi ilə işçilərə verilən şəxsi istehsal kvortaları üzərində dəyişikliklər həyata keçirməyə başladılar.

Əmək haqqı istehsalı ilə keçmiş istehsal tətbiqlərinin aradan qaldırılması və əmək haqqılarının standart hala gətirilib əlavə iş ödənişləri və ya primlərə olan bağlılığının azaldılması surəti ilə işçilərə təsirli maliyyə təşviq sisteminin həyata keçirilməsi məqsədləndi. Buna qarşı olaraq fabrik rəhbərləri işçilərin gəlirlərini azaldacaq direktivlərə məhəl qoymadılar və yüksək əlavə iş əmək haqqılarını ödəməyə davam etdilər. Bununla bərabər istehsalın mümkün qədər tez ərsəyə gətirilməsi planlaşdırılsa da, istehsaldan sonra lazımlı sənaye istehsal vəsaitləri sıxlıqla qeyri-kafi vəziyyətə gəldi və istehsal öz işini yavaşlatmağa başladı. Surətli istehsal və bununla paralel şəkildə əlavə iş əmək haqqı ödənişi Sovet sənayesində məşhur idi və gündəlik istehsal üçün xüsusi önəmi var idi. Bunun nəticəsi olaraq islahat sahələri daha gəlirli sistemin həyata keçirilməsində uğursuzluqla qarşılaşdılar.

İstinadlar
----------
**SSRİ-də inzibati-ərazi bölgüsü islahatı** — Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqında 1962–1963-cü illərdə SSRİ Nazirlər Sovetinin Sədri Nikita Xruşşovun təşəbbüsü ilə xalq təsərrüfatının idarə olunması sistemində islahatların tərkib hissəsi kimi həyata keçirilmiş inzibati-ərazi bölgüsü islahatı. İslahat zamanı SSRİ-nin tərkibindəki inzibati vahidlər onlarda sənaye və kənd rayonlarının formalaşması ilə əhəmiyyətli dərəcədə genişlənmişdir. Rayonların ümumi sayı bu dövrdə 3421-dən 1711-ə qədər azalmışdır; bir sıra respublikalarda, diyar və vilayətlərdə sənaye rayonları (122) təşkil edilmişdir. Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının yerli orqanları və zəhmətkeş xalq deputatları sovetləri müvafiq iqtisadi rayonları idarə etmək üçün sənaye və kənd təsərrüfatı orqanlarına bölünmüşdü və beləliklə, partiya və sovet idarəsinin yerli orqanlarının sayı iki dəfə artmışdır. İslahat tez bir zamanda səmərəsizliyini göstərmiş və 1964-cü ilin dekabrında–1965-ci ilin yanvarında məhdudlaşdırılmışdır. Sənaye və kənd rayonları ləğv edilmiş, adi inzibati rayonlar bərpa olunmuşdur.

Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 4 yanvar 1963-cü il tarixli Fərmanı ilə respublika tabeliyində olan 50 rayon və 6 şəhər əvəzinə 31 rayon və 7 respublika tabeli şəhər yaradılmışdır. Cəmi 23 rayon ləğv edilmişdir.

Ləğv edilmiş rayonlar (20): Ağcabədi, Əli Bayramlı, Astara, Ağsu, Balakən, Daşkəsən, Cəbrayıl, Dəvəçi, Yevlax, Jdanov, Zərdab, Qax, Qubadlı, Qutqaşen, Mirbəşir, Nuxa, Puşkin, Saatlı, Tovuz, Xaçmaz.

* Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti. 5 rayon və 1 rayon tabeliyində olan şəhər əvəzinə 4 rayon və 1 rayon tabeli şəhər yaradılmışdır. Ləğv edilmiş rayonlar (1): Şuşa.
* Naxçıvan MSSR. 5 rayon və 1 respublika tabeli şəhərin əvəzinə 3 rayon və 1 respublika tabeli şəhər yardılmışdır. Ləğv edilmiş rayonlar (2): Ordubad və Şahbuz.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  СССР: Административно-территориальное деление союзных республик (на 1 янв. 1962 г.) (Изд. 11-е). М.: Известия Советов депутатов трудящихся СССР. Отв. ред.: П. В. Туманов. 1962. 5, 7.

### Ədəbiyyat

* Список районов, упраздненных в связи с укрупнением сельских и образованием промышленных районов (декабрь 1962 – февраль 1963). Доп. к справочнику: СССР. Административно-территориальное деление союзных республик на 1963. М.: Известия. 1964.
**Sarsen Amanjolov adına Şərqi Qazaxıstan Universiteti** (ŞQU) (*qaz.* С. Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті (ШҚУ) КЕ АҚ) — Şərqi Qazaxıstan bölgəsinin aparıcı çoxsahəli ali təhsil müəssisəsi.

Sarsen Amanjolov Şərqi Qazaxıstan Universiteti aşağıdakı beynəlxalq birliklərin üzvüdür:

* Avrasiya Universitetlər Birliyi (1995-ci ildən);
* Beynəlxalq Ali Təhsil Akademiyası (1998-ci ildən);
* "Sibir Açıq Universiteti" Dərnəyi (1999-cu ildən).

Tarixi
------

1952-ci ildə SSRİ Nazirlər Sovetinin əmrinə əsasən 3 fakültədən (Rus dili və ədəbiyyatı, fizika-riyaziyyat və təbiət elmləri) ibarət olan Ust-Kamenogorsk Pedaqoji İnstitutu (UKPI) təşkil edildi. İnstitutda 332 tələbə təhsil aldı, 3 elmlər namizədi, dosent olmaqla 30 müəllim çalışdı. 1953-cü ildə tədris proqramında gənc mütəxəssislərin ilk buraxılışı oldu. Dörd illik proqramda mütəxəssislərin ilk buraxılışı 1956-cı ildə baş verdi.

1961-1962-ci tədris ilində universitet 4 fakültədən, 2907 tələbədən, 121 müəllimdən ibarət idi, bunlardan 21-i elmlər namizədidir.

1970-ci ildə Orta Asiya və Qazaxıstan respublikalarının pedaqoji məktəbləri müəllimlərinin ixtisasartırma fakültəsi yaradıldı. 1971-ci ildə daha sonra təhsil televiziyasının mərkəzi halına gələn bir təhsil məlumat studiyası açıldı. 1971-1972-ci tədris ilində universitet 4141 tələbənin təhsil aldığı, 286 müəllimin çalışdığı 5 fakültədən ibarət idi ki, bunlardan da 2 nəfər elmlər doktoru, professor, 64 nəfər elmlər namizədi idi. 1982-ci ildə UKPI SSRİ-nin 262 pedaqoji universiteti arasında yarışın qalibi oldu.

Fakültələr
----------

Hal hazırda Sarsen Amanjolov adına Şərqi Qazaxıstan Universiteti aşağıdakı struktur formasiyalarını əhatə edir:

Tarix, Filologiya və Beynəlxalq Münasibətlər Fakültəsi, Psixologiya, Pedaqoji və Mədəniyyət Fakültəsi,Təbii Elmlər və Texnologiya Fakültəsi, İqtisadiyyat və Hüquq Fakültəsi, Kvalifikasiya təsdiq mərkəzi, Marketinq və Universitet Öncəsi Təlim Mərkəzi , Uzaqdan Təhsil Fakültəsi, Maqistr dərəcəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Избраны ректоры двух государственных вузов – ВКГУ и СКГУ". 2018-01-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-13.
2. ↑  
*ВКГУ.* "Основные направления международного сотрудничества" (rus). 2012-06-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 августа 2008.
3. 1 2 3  
*ВКГУ.* "История ВКГУ" (rus). 2012-06-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 августа 2008.
4. ↑  
*ВКГУ.* "Факультеты ВКГУ" (rus). 2012-06-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 августа 2008.
**Atlas sidri** (*lat.* Cedrus atlantica) — bitkilər aləminin çılpaqtoxumlular şöbəsinin i̇ynəyarpaqlılar sinfinin i̇ynəyarpaqlılar dəstəsinin şamkimilər fəsiləsinin sidr cinsinə aid bitki növü.

Vətəni Əlcəzair və Şərqi Mərakeşdir. Dəniz səviyyəsindən 1350–2000 m yüksəklikdə bitir.

Hündürlüyü 40 m olan ağacdır. Çətiri yuxarıdan azca əyilən, aşağıdan enliləşən konusvarıdır. Budaqları iti bucaq altında gövdədən ayrılır və müxtəlif istiqamətlərə budaqlanır. İynəyarpaqları mavi-yaşıl, yaxud gümüşü-boz olur, 3-4 tərəfli, iynəli, 30-40 iynəyarpaq qısa zoğlar üzərində dəstələrlə toplaşır; böyümə zoğlarında isə tək-tək yığılır. Silindrik-yumurtaşəkilli, möhkəm, parlaq, açıq-qonur qozaları üçüncü il yetişir, uzunluğu 10 sm-ə qədərədir.

Torpağın münbitliyinə və rütubətinə az tələbkardır, lakin əhəngli və həddən artıq rütubətli torpaqlara davam gətirmir. Qaza, tüstüyə davamlıdır. Istisevəndir, soyuğa, zərərverici və xəstəliklərə davamlıdır.

Oduncağından alınan sidr yağı balzam ətirlidir, tərkibində karbohidrogenlər, sedrol, sekviterpenlər var. Bu qiymətli ekstrakt kosmetik və mülicəvi vasitə kimi istifadə edilir. Sidr yağı insan tərəfindən bitkilərdən alınmış ilk aromatik yağ olmuşdur.

Azərbaycanda Mərkəzi Nəbatat Bağında, Mərdəkan dendrarisində introduksiya edilib. Abşeron, Zaqatala, Quba, Lənkəran və s. yerlərdə mədəni şəraitdə becərilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Cedrus atlantica* | 
* Wikidata: Q623489
* Wikispecies: Cedrus libani subsp. atlantica
* APDB: 131097
* APNI: 120991
* EoL: 1033602
* EPPO: CEUAT
* EUNIS: 150646
* FoC: 200005267
* GBIF: 5284702
* GRIN: 9690
* iNaturalist: 136234
* IPNI: 50881822-1
* IUCN: 42303
* MoBotPF: 285049
* NBN: NHMSYS0000457001
* NCBI: 123597
* NZOR: 7dbd4992-4cc3-40f8-a550-1ca2efcd3034
* PalDat: Cedrus\_atlantica
* PFI: 8429
* PPE: cedrus-atlantica
* Plant List: kew-2707315
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:50881822-1
* Tropicos: 24900843
* uBio: 4958966
* WCSP: 382686
* WFO: wfo-0000592525

 |
| *Pinus atlantica* | 
* Wikidata: Q17357460
* APDB: 200564
* APNI: 216067
* GBIF: 5284703
* GRIN: 401583
* IPNI: 262783-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:262783-1
* Tropicos: 50145658
* WCSP: 380510
* WFO: wfo-0000482315

 |
**Atlantis** (*ukr.* Атлантида) 2019-cu ildə rejissor Valentin Vasyanoviçin çəkdiyi Ukrayna filmidir. Film 2019 Toronto Beynəlxalq Film Festivalında Modern Dünya Filmi bölümündə göstərildi. 76-cı Venesiya Beynəlxalq Film Festivalında Ən Yaxşı Film üzrə "Horizon" mükafatını qazandı.

Məzmun
------

Filmdəki rolların hamısı da qazilər, könüllülər və əsgərlər tərəfindən oynanılıb. Heç bir professional aktyora yer verilməyib. Baş rollardan birini Donbass müharibəsində iştirak edən keçmiş bir əsgər olan Andrey Rimarik oynayıb.

Ukrayna-Rusiya arasındakı müharibədən sonrakı vəziyyəti əks etdirən filmdə müharibə sonrası travma yaşayan Sergey ilə könüllü olaraq xidmət edən Katya arasındakı münasibətlər üzərindən hadisələr göstərilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Cakarel E.* MUBI (ing.). 2007.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-02-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-14.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-09-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-14.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-11-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-14.
**Atlas silkələndi** (*ing.* Atlas Shrugged) — Ayn Randın 1957-ci ildə yazdığı roman. Bu, onun ən uzun, həyatda olarkən nəşr olunan dördüncü və sonuncu romanı idi və Rand bu romanı bədii ədəbiyyat sahəsində özünün ən böyük əsəri hesab etmişdir. "Atlas silkələndi" elmi fantastika və romantizm elementlərini ehtiva edir və Randın əsərləri arasında obyektivizmin ən geniş ifadə edildiyi əsərdir. Rand "Atlas silkələndi*"-*nin ideyasını "insan zehninin var oluşdakı rolu" kimi təsvir etmişdir. Kitab Randın sonralar obyektivizmi inkişaf etdirəcəyi bir sıra fəlsəfi mövzuları, mülkiyyət hüquqları, fərdiyyətçilik, libertarianizm və kapitalizmi araşdırır və Randın hökumətin qoyduğu məcburiyyətlərin yaratdığı uğursuzluqlar kimi gördüklərini təsvir edir.

"Atlas silkələndi" əsasən mənfi rəylər alsa da, əsər sonrakı onilliklərdə davamlı populyarlıq və satışlar əldə etdi. Romana müxtəlif libertarian və mühafizəkar mütəfəkkirlərə və siyasətçilərə təsir kimi istinad edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Rand, 1997

Xarici keçidlər
---------------

* *Atlas Shrugged (Centennial Edition)* Google kitablar
* Atlas Shrugged *Goodreads*

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | LibraryThing · OCLC |
| Normativ yoxlama | BNF: 160962496 · GND: 7592844-9 · VIAF: 194773875 · WorldCat VIAF: 194773875 |
**Pirnur Məhəmmədşah Cilani** (15 sentyabr 1951, Pakistan – 24 dekabr 2020, Pakistan) — Pakistan siyasətçisi, Pakistan Milli Məclisinin deputatı.

Həyatı və siyasi karyerası
--------------------------

Pirnur Məhəmmədşah Cilani 15 sentyabr 1951-ci ildə Pakistanda anadan olmuşdur. Pakistan Milli Məclisə ilk addımlarını 2008 Pakistan ümumi seçkilərində NA-228 Umerkot seçki dairəsindən namizəd olmaqla atmağa çalışdı, lakin, seçilə bilmədi. 24 min 210 səs topladı və Navab Məhəmməd Yusifə uduzdu.

Lakin, növbəti seçki prosesini gözləyən Cilani böyük ümidlərlə 2013 Pakistan ümumi seçkilərində NA-230 Tarparkar seçki dairəsindən deputatlığa namizəd oldu və qalib gəldi. 61 min 903 səs toplayaraq bununla da Məkdum Şah Mahmud Hüseyn Qureyşini məğlub etdi. Eyni seçkilərdə PS-62 Tarparkar seçki dairəsindən bitərəf olaraq Sindh Əyalət Məclisinin deputatlığına namizəd oldu və heç bir səs toplamayaraq Məkdum Xəlilüzzamana uduzdu.

Sonuncu dəfə 2018 Pakistan ümumi seçkilərində NA-221 Tarparkar seçki dairəsindən deputatlığa namizəd olan Cilani yenidən Milli Məclisə deputat olaraq seçildi və ömrünün sonuna qədər bu vəzifəni icra etdi.

Ölümü
-----

Böyük insan itkisinə səbəb olan koronavirus pandemiyasına yoluxan Pirnur Məhəmmədşah Cilaninin yoluxduğundan bir müddət sonra vəziyyəti daha da ağırlaşdı. Müalicə olunsa da, pandemiyadan xilas ola bilmədi və Pirnur Məhəmmədşah Cilani 24 dekabr 2020-ci ildə Pakistanda müalicə aldığı xəstəxanada vəfat etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Pakistan Milli Məclisinin deputatı Pirnur Məhəmmədşah Cilani koronavirusdan dünyasını dəyişdi". 2021-01-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-05.
**Piroksenlər** — minerallar, zəncirvari quruluşlu metasilikatlar.

Haqqında
--------

Piroksenlər ümumi formulu W(X, U)1+p[Z2O6], burada W=Ca, Na; X=Mg, Fe2+, Mn, Ni, Li; U=Al, Fe3+, Cr, Ti; Z=Si, Al. Rombik piroksenlər p»1, monoklinik piroksenlər p»0-1. Sərtliyi 5-6, Xüsusi çəkisi 3-3,5, çox nadir hallarda 4-dək. Rombik piroksenlər ayrılması {210} üzrə mükəmməl, monoklinik piroksenlər 87° bucaq altında {110} üzrə mükəmməl. Rombik piroksenlər enstatit-ferrosilit (Fs) fasiləsiz izomorf seriya əmələ gətirir. Fe komponentinin miqdarı - 0-12, bronzitdə - 12-30, hiperstendə - 30-50, evlitdə - 50-88 və ferrosilitdə - 88-100 mol. %. Fe miqdarı ilə elementar özəyin parametrləri arasında düz asılılıq müəyyən edilmişdir. Bir sıra rombik piroksenlər inversiyaya uğramış pijonitin səmtlənmiş lövhəcikvari, monoklinik piroksenlər cücərtiləri olur. Rombik piroksenlər kristallaşma temperaturu aşağı düşdükcə Ca qatışığının miqdarının azalmasına görə onun miqdarından geoloji termometr kimi istifadə edilir. Enstatit və bronzitin çox hissəsi əsasi və ultraəsasi, qismən az hissəsi isə regional metamorfizmin yüksək pilləsinə uyğun gələn süxurlarla əlaqədardır. Hipersten və ferrosilit xüsusilə norit və çarnokitlər üçün səciyyəvidir. Monoklinik piroksenlər diopsid, hedenbergit, yoxansenit, egirin, jadeit, avgit, pijonit, omfasit, fassait, spodumen aiddir. Bunların arasında diopsid-hedenbergit, egirin-avgit fasiləsiz və bir neçə natamam izomorf sıralar məlum­dur. Monoklinik piroksenlər maqmatik, metamorfik və metasomatik süxurlarda rast gəlinir.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
**Prokariot hüceyrələr** (lat. *Procaryota*) — bir hüceyrə membranına malik olan xırda və sadə quruluşlu hüceyrələrdir.Onların orta ölçüsü 5 mkm-a yaxındır. Onlarda, adətən, membran quruluşuna malik orqanellalar yoxdur, məs. mitoxondirilər və endoplazmatik tordakı kimi. Hüceyrə nüvəsinin əvəzinə onun ekvivalenti (nukleoid) olur ki, bu da sıx spiral şəklində burulmuş yeganə bir DNT molekulundan ibarətdir. Bundan başqa bakteriyalar eukariotların nüvə xarici DNT- lərinə oxşar xırda plazmid formalı DNT-lərdən ibarət ola bilir.

Fotosintez qabiliyyətinə malik olan prokariot hüceyrələrdə (göy-yaşıl yosunlar,yaşıl və al-qırmızı bakteriyalar) membranların müxtəlif iri qabarıqları tilakoidlər vardır.Bunlar öz funksiyalarına görə eurokariotların plastidlərinə uyğundurlar.Bu tilakoidlər funksional cəhətdən mitoxondiriləri əvəz edirlər.Prokariotlar yer üzündə maddə enerjinin bioloji çevrilmələrində mühüm rol oynayırlar. Fotosintezedici bakteriyalar günəş enerjisini udaraq onu karbohidratların və hüceyrələrin digər komponentlərinin sintezi üçün istifadə edilir ki, bunlar da öz növbəsində digər orqanizmlər üçün qida kimi istifadə edilir.Bəzi bakteriyalar atmosferdən molekulyar azotu fiksə edərək bioloji faydalı azottərkibli birləşmələr əmələ gətirirlər.
Çox güman ki, prokariotlar bioloji evalyusiya prosesində eurokariotlardan əvvəl əmələ gəlmişlər.


| ⛭Təbiətin elementləri |
| --- |
| Kainat | 
* Fəza
* Zaman
* Enerji
* Maddə
	+ zərrəciklər
	+ kimyəvi elementlər

 |
| Yer | 
* Yer haqqında elmlər
* Tarixi (geoloji)
* Strukturu
* Geologiya
* Tektonik plitələr
* Okeanlar
* Qaia hipotezi
* Yerin gələcəyi

 |
| Hava (meteorologiya) | 
* Meteorologiya
* Yerin atmosferi
* İqlim
* Buludlar
* Yağış
* Qar
* Günəş işığı
* Qabarma və çəkilmələr
* Külək
	+ tornado
	+ Tropik siklon

 |
| Ətraf mühit | 
* Ekologiya
* Ekosistem
* Sahə
* Şüalanma
* Vəhşi təbiət
* Meşə yanğınları

 |
| Həyat | 

|  |
| --- |
| 
* Abiogenez
* Təkamül tarixi
* Biosfer
* İyerarxiya
* Biologiya (astrobiologiya)

 |
| 
* Bioloji müxtəliflik
* Orqanizm
* Eukariotlar
	+ flora
		- bitkilər
	+ fauna
		- heyvanlar
	+ göbələklər
	+ ibtidailər
* Prokariotlar
	+ arxeyalar
	+ bakteriyalar
* *Viruslar*

 |

 |
| 
* Category Kateqoriya

 |
**Prjin müqaviləsi** (mak. Пржински договор) — Avropa İttifaqının vasitəçiliyi ilə Makedoniya Respublikasının əsas siyasi partiyaları arasında imzalanma prosesi 2015-ci il iyunun 2-dən iyulun 15-dək baş tutan saziş. Müqavilə 2015-ci ilin birinci yarısında siyasi və institusional böhrana son qoyur. Razılaşma nəticəsində Makedoniya Sosial Demokrat İttifaqı öz xalqını Makedoniya hökumətində təmsil etmək hüququ əldə edib, 2016-cı ilin yanvarında dövlət qulluqçularının telefon danışıqları dinlənildikdən sonra sübuta yetirilən cinayətlərin araşdırılması nəticəsində baş nazir Nikola Qruevskinin istefası və Makedoniyada növbədənkənar seçkilərin keçirilməsinə nail olunub.

Öncəki vəziyyət
---------------

2015-ci ilin mayında Skopyedə baş nazir Nikola Qruevski və onun hökumətinə qarşı etirazlar başlayır. Etirazlar müxalifət lideri Zoran Zayevin 20 mindən çox Makedoniyalı dövlət qulluqçusuna və şəxsən Nikola Qruevskoqona çirkin olduğunu deyərək gənc oğlanın qətli ilə bağlı işin üstü açılandan sonra başlayıb. 2011-ci il mayın 5-də iğtişaşlar başyır. Mayın 12-də daxili işlər naziri Yordana Yankuloska və nəqliyyat naziri Mile Yanakiyeski Təhlükəsizlik və Əks-kəşfiyyat İdarəsinin sədri Saşo Mijalkovla birlikdə bir sıra dövlət cinayətlərində iştirakları ilə bağlı materiallar dərc edildikdən sonra istefa verirlər.

İcra
----

Przina sazişinin həyata keçirilməsinə Sosial Demokrat İttifaqının VMRO-DMPNE partiyasını icranı gecikdirməkdə ittiham etməsi mane olub. Katitsa Yanevanın xüsusi prokuror təyin edilməsi sıçrayış kimi qiymətləndirilsə də, onun komandasına IMRO partiyasının üzvlərinin daxil olması təəccüb doğurub. 14 oktyabr 2015-ci ildə Zoran Zayev Prokurorlar Şurasının Yanevanın təklif etdiyi namizədlərin yarısını rədd etdiyinə görə müqavilənin artıq qüvvədə olmadığını elan etdi.

Noyabrın 4-də başqa namizədlər seçilir və Yanevanın işçi komandası formalaşır. Həmin gün keçid hökumətdəki nazirlər və onların müavinləri ilə bağlı razılıqlar əldə olunur. Razılaşmada Qruevskinin 2016-cı ilin yanvarında işdən çıxarılması nəzərdə tutulurdu və bu yanvarın 14-də həyata keçirilir. Yanvarın 17-də Emil Dimitriyev baş nazir vəzifəsinə seçilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "EurActiv". 2016-02-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-27.
2. ↑  Полиция не спешит разгонять "македонский майдан" Arxivləşdirilib 2016-02-06 at the Wayback Machine  (rus.)
3. ↑  Ministers Quit as Macedonia's Turmoil Deepens Arxivləşdirilib 2017-05-05 at the Wayback Machine, *Balkan Insight*, 13 May 2015.
4. ↑  "Prizma Birn". 2016-03-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-26.
5. ↑  "Архивированная копия". 2016-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-26.
**Qaşıqçı almazı** — 86 karat çəkiyə malik və ətrafdan iki sıra 49 ədəd brilyantla bəzədilmiş dünyanın ən məşhur 22 almazından biri. Hazırda Topqapı sarayı muzeyində sərgilənir.

Topqapı muzeyindəki bu almaza niyə "Qaşıqçı almazı" deyildiyi haqda bir neçə rəvayət vardır. Bunlardan ən ağla batanı brilayntın quruluşunun oval olması və qaşığa bənzəməsidir. Almazın Osmanlı Sarayına necə gəlməsini bir neçə rəvayətlə bağlayırlar.

Əfsanəyə görə 1774-cü ildə Pijo adlı bir fransız hərbçisi, bu almazı Hindistanın Mədrəs Mihracesinden pulla alaraq Fransaya aparmışdır. Burada satışa çıxarılan almazı Napoleon Bonapartın anası alır ve uzun illər paltarının sinəsində gəzdirir. Lakin Napoleon sürgünə göndərildiyi zaman oğlunu xilas edə bilmək üçün almazı məcburən satır. Həmin vaxt Fransada olan Təpədələnli Əli Paşanın adamlarından biri paşanın adından 150 min qızıl pula almazı alır və paşaya gətirir.

Sultan II Mahmudun dövründə Təpədələnli Əli Paşa dövlətə qarşı çıxdığı üçün öldürülür və paşanın bütün əmlakı müsadirə olunaraq Osmanlı xəzinəsinə göndərilir. Beləliklə, Napoleonun anasından alınan "Qaşıqçı almazı" Türkiyədə qalır.
Qoruyucu meşələr
----------------

Şimali Dakota, meşə zolaqları
Qoruyucu meşələr öz meliorativ və mühit yaradıcı xüsusiyyətləri ilə müxtəlif obyektləri əlverişsiz təbii və antropogen amillərin təsirindən qoruyan təbii və süni meşələr. Azərbaycan Respublikasının bütün meşələri I-qrupa aid edildiyi üçün qoruyucu meşələr sayılır. Bu meşələr Azərbaycan Nazirlər Sovetinin qərarına əsasən (28 yanvar 1983-cü il, N-47) aşağıdakı qoruyucu kateqoriyalara bölünmüşdür.

I-Əsasən su mühafizəedici funksiyalı meşələrə qiymətli ov balıqlarının kürüləmə yerlərini qoruyan qadağan meşə zolaqları aid edilmişdir.

II-Əsasən qoruyucu funksiyalı meşələrə dövlət qoruyucu meşə zolaqları (9,6 min ha), dəmir yolları boyunca qoruyucu meşə zolaqları (0,2 min ha), respublika əhəmiyyətli avtomobil yolları boyunca qoruyucu meşə zolaqları (4,1 min ha), xüsusilə qiymətli meşə massivləri (90,3 min ha), ətraf mühitin qorunması üçün mühüm əhəmiyyəti olan yarımsəhra, bozqır, meşəli və azmeşəli dağ rayonlarının sair meşələri (663,5 min ha), aid edilmişdir.

III-Əsasən sanitariya-gigiyena və sağlamlaşdırma funksiyalı meşələrə şəhərlərin, digər yaşayış məntəqələrinin və s ənaye müəssisələrinin ətrafındakı yaşıllıq zonalarının meşələri (47 min ha), su təhcizatı mənbələrinin sanitariya mühafizəsi zonalarnının I və II qurşaqlarının meşələri (48,6 min ha), kurortların sanitariya mühafizə dairələrinin meşələri (21,8 min ha) daxil edilmişdir.

IV–Xüsusi təyinatlı meşələrə dövlət qoruqlarının meşələri (59,5 min ha) aid edilmişdir.

Qoruyucu meşə zolaqları
-----------------------

Qoruyucu meşə zolağı
Meşə massivləri və meşə zolaqları şəklində sahələri, torpağı, yolları, yaşayış məntəqələrini, su hövzələrini, kənd təsərrüfatı heyvanlarını və s.-ni təbii amillərin zərərli təsirlərindən qorumaq üçün süni yaradılan meşəliklər. Qoruyucu meşə zolaqları aşağıdakı qruplara bölünür: dövlət qoruyucu meşə zolaqları; tarlaqoruyucu meşə zolaqları (dəmyə v ə suvarılan sahələrdə); yamaclarda sutənzimedicitorpaqqoruyucu meşə zolaqları; yarğan və qobubərkidici meşə zolaqları; yollar boyunca qoruyucu meşə zolaqları: irriqasiya meşə zolaqları və s. Respublikamızda Kür-Araz ovalığında, Gəncə-Qazax düzündə və Lənkəran ovalığında tarlaqoruyucu meşə zolaqları, yollar və kanallar boyu meşə zolaqlarının sahəsi cəmi 15,0 min ha təşkil edir, lakin bu meşəliklər həmin ərazilərdə azlıq təşkil edib öz tarlaqoruyucu, meliorativ və iqlim tənzimedici rolunu lazımi dərəcədə təmin edə bilmir. Odur ki, respublikamızın dəmyə və suvarılan sahələrində, həmçinin kanallar və yollar boyu yeni əlavə meşə zolaqlarının salınması vacibdir. Bu zolaqlarda qərzəkli, meyvə və giləmeyvə növlərinə üstünlük verilməlidir.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Respublikasının meşələri

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan meşələri

İstinadlar
----------

1. ↑  Məmmədov Q. Ş. Xəlilov M. Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm" nəşriyyatı. Bakı: 2003
Koryo xəritəsi 
**Koryo** (kor.- 고려) — X əsrdə Taebonq dövlətinin 4 general tərəfindən devrilməsindən sonra yaradılmış dövlətdir.918-ci ildə yaradılmış bir Koreya krallığı olub, 1392-ci ilə qədər hökm sürmüşdür.Goryeo Koreya tarixçiləri tərəfindən "əsl milli birləşmə" adlandırılmışdır. Koreya sözü Koryö-dən yaranmışdır. Koryo, ilk dəfə 5-ci əsrin əvvəllərində Goguryeo tərəfindən istifadə edilmişdir. İlk kralının adı Sejo adı ilə tanınan Wang Ryung olmuşdur.

Koryo bayrağı
VII əsrin sonlarından etibarən Koreya yarımadasının çox hissəsini idarə edən Şila krallığı bir müddətdən sonra siyasət hadisələrin baş verməsi səbəbindən, IX əsrin sonlarında dağılmağa başlamış və asiya tarixdə tanınan Baekje və Koquryeo kimi qədim dövlətlərin dirçəlməsinə gətirib çıxarmışdır. Daha sonra Koquryeonun (həm də Taebong kimi tanınırdı), yerində Goryeonu quran Goguryeo nəslinin görkəmli generalı Wang Geon tərəfindən 918-ci ildə devrildi. 935-ci ildə Goryeo sülh yolu ilə Silla'ya qoşuldu və Koreya yarımadasını uğurla birləşdirərək, 936-cı ildə Baekje'ni fəth etdi. 993-cü ildən başlayaraq Goryeo , şimalda güclü köçəri imperiya olan Xitan Liao sülaləsi tərəfindən çox sayda işğallara məruz qalıb, 1019-cu ildə həlledici müharibədə Goryeo qələbə çalaraq qızıl dövrünə daxil olmuş, bu da bir əsrlik sülh və firavanlıq gətirmişdir.Bu dövrdə Koryo,Şərqi Asiyada Liao və Song arasındakı balansı qorumağı bacramışdır.

İqtisadiyyat
------------

### Ticarət

Goryeo sülaləsi dövründə ticarət sürətli idi. Xanədanlığın əsas limanı Byeokrando idi. Byeokrando paytaxt Koryoya yaxın bir liman idi. Ticarətə daxildir:

| \* | Ticarət ölkəsi | idxal | ixrac |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Song xanədanı | İpək, inci, çay, ədviyyat, tibb, kitablar, alətlər | Qızıl və gümüş, jenşen, mərmər, kağız, mürəkkəb |
| 2 | liao sülaləsi | Atlar, qoyunlar, aşağı keyfiyyətli ipək | Minerallar, pambıq, mərmər, mürəkkəb və kağız,jenşen |
| 3 | Jurchen | Qızıl, atlar, silahlar | Gümüş, pambıq, ipək |
| 4 | Yapon | Civə.minerallar | Ginseng, kitablar |
| 5 | Abbasid xanədanlığı | Civə, ədviyyat, fil dişi | Qızıl, gümüş |

  

1392-ci ildə Yi Seonqqyenin üsyanı nəticəsində devrilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Koreya tarixi