recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Rəfi ibn Leys** (VIII əsr – IX əsr) — 806–810-cu illərdə Orta Asiyada Abbasilərə qarşı olan üsyanın başçısı.

Həyatı
------

Rəfi ibn Leys Əməvilər dövlətinin Xorasan valisinin törəməsi idi. Böyük mülkədar idi və Soqdianada yaşayırdı. O, Abbasilərə qarşı üsyan başlatdı və bu qiyam 4 il sürdü. Orta Asiyanın böyük şəhərlərini, Səmərqəndi, Buxaranı, Şaşı və digər yaşayış məskənlərini əhatə etdi.

Xəlifə Harun ər-Rəşid (786–808) Rəfi ibn Leysin Xorasandakı üsyanını yatırmaq üçün hazırladığı səfərdə Qəzvin xalqı ilə də görüşərək onların deyləmilərlə olan mübarizələrindən qaynaqlı dilə gətirdikləri sıxıntılar qarşısında şəhər üzərindəki vergi miqdarında endirim etdi.

806–810-cu illərdə baş vermiş Rəfi ibn Leysin üsyanının yatırılmasında göstərdiyi köməyə görə, Samanın övladları və nəvələri 819-cu ildə Məvarünnəhrin ən mühüm vilayətlərini idarə etmək hüququ almışdılar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ənvər Çingizoğlu, Qəzvin tarixi, Bakı, "Mütərcim", 2015, 234 səh.
**Koqnitiv dissonans** — psixologiya nəzəriyyəsi. Amerika psixoloqu Leon Festinger tərəfindən 1957-ci ildə təklif olunmuşdur. 

Bu nəzəriyyəyə görə şəxs iki, bir birinə əks pozisiyanın və ya dərk edərək (cognition – koqnisiya) qəbul etdiyi ideyanın təsiri altındadırsa bu onda psixoloji gərginlik yaradır. Başqa sözlə, insan bir işi istəməyərək, şüurlu surətdə bu hərəkətlə razılaşmayaraq görürsə və ya istəyərək gördüyü işin doğru olmadığını bilirsə bu, onu narahat edir. Məsələn, nikotinin sağlamlığa zərər vurduğunu bilə bilə siqaret çəkmək, köklüyə meylli adamın, çəkisini artıracağını bildiyi halda çox yeməsi, şəxsin, imtahana hazırlaşmayacağı təqdirdə kəsiləcəyini bildiyi halda kənar, əyləncəli işlərə daha cox həvəs göstərməsi.

Sadalanan hallarda insanın düzgün hesab etdiyi baxışla (pozisiya) onun hərəkəti və ya istəyi arasında uyğunsuzluq (dissonans) mövcuddur. Bu isə insanın şüurunda gərginlik, sıxıntı yaradır.

Bir birinə uyğun gəlməyən iki pozisiyanın təsiri altında olan şəxs üzləşdiyi dilemmanı həll etmək və onu narahat edən gərginliyi azaltmaq üçün üç növ davranışdan istifadə edir:

* bu pozisiyalardan birini dəyişmək (məsələn, əylənməyi sonraya saxlayıb imtahana hazırlaşmaq);
* dissonans təşkil edən pozisiyalar barədə əvvəl qəbul etdiyi mühümlüyün azaldılması (məsələn, əgər imtahandan birinci dəfə qiymət almasa, ikinci cəhd imkanından istifadə edə bilmə fikri);
* bu iki pozisiyanı barışdıran mövqe tutulması (məsələn, əvvəl verilmiş imtahanlardan sonra istirahət etmə haqqının olması).

Mənbə
-----

* A. Colman. Oxford Dictionary of Psychology. Oxford University Press. 2001
* Д. Майерс. Социальная психология. Попурри. 2001
* Ə. Bayramov, Ə. Əlizadə. Psixologiya. Çinar-Çap. 2006
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Emil Əhmədov (gizir).

**Emil Əhmədov** (*Əhmədov Emil Tofiq oğlu*; 19 iyun 1972, Almatı) — Rusiya alimi; Fizika‑riyaziyyat elmləri doktoru. "Kurçatov İnstitutu" Elmi‑Tədqiqat Mərkəzinin Nəzəri və Eksperimental Fizika İnstitutunun aparıcı elmi işçisi.

Həyatı
------

Əhmədov Emil Tofiq oğlu 1972-ci il iyunun 19-da Almatıda anadan olub. Bakıdakı 157 nömrəli orta məktəbdə oxuyub. 1995-ci ildə Moskva Fizika-Texnika İnstitutunu (MFTİ), 1998-ci ildə isə MFTİ-nin aspiranturasını fərqlənmə diplomu ilə bitirib və A.İ.Alixanov adına Nəzəri və Eksperimental Fizika İnstitutunda (NEFİ) namizədlik dissertasiyasını müdafiə edib. 1998-2009-cu illərdə NEFİ-də baş
elmi işçi işləyib.

2005-ci ildə E.Əhmədov Albert Eynşteyn İnstitutuna (Potsdam, Almaniya) professor kimi işə dəvət olunub. 2008-ci ildən Moskva Fizika-Texnika İnstitutunun (MFTİ) nəzəri fizika kafedrasının (Dolqoprudnı, Moskva vilayəti) dosentidir. E.Əhmədov 2009-cu ildə Birləşmiş Nüvə Tədqiqatları İnstitutunda (BNTİ) "Branın
kvantlaşdırılması və ya sahə nəzəriyyəsinin geometrizasiyasına dair" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib.

Həmin ildən NSFİ–də aparıcı elmi işçi vəzifəsində işləyir. 2012-ci ildən E.Əhmədov MFTİ-nin nəzəri fizika kafedrasının dosenti, "Ali İqtisadiyyat Məktəbi" Milli Tədqiqat Universitetinin riyaziyyat fakültəsinin dosentidir. 2013-cü ildə İtaliyanın Piza şəhərindəki Ali Normal Məktəbə (Scuola Normale Superiore di Pisa) professor kimi dəvət olunub.

Birləşmiş Nüvə Tədqiqatları İnstitutu (Moskva vilayətinin Dubna şəhəri), Maks Plank Fiziki Cazibə İnstitutu (Albert Eynşteynin İnstitutu), Kawai, RIKEN Nəzəri Fizika Laboratoriyası ilə əməkdaşlıq edib.
Bundan əlavə, böyük auditoriya toplayan "Arxe" (Moskva) mədəni-maarif mərkəzində populyar mühazirələr oxuyur. Onun mühazirələrinin çoxsaylı yazılarına Rusiya Vençura şirkəti ilə birgə həyata keçirilən, müasir fundamental elm və alimlər haqqında layihə olan "PostNauka" internet-jurnalında da baxmaq olar.
E.Əhmədov kvant sahə nəzəriyyəsi, kvant qravitasiyası və superstrun, məkanın modulları, kombinatorika nəzəriyyəsi sahəsində mütəxəssisdir. O, riyaziyyat və nəzəri fizika üzrə 40-dan çox əsərin, o cümlədən bir monoqrafiyanın və dərs vəsaitlərinin müəllifi və həmmüəllifidir. Onun əsərləri resenziyalı xarici jurnallarda da nəşr olunub. 2015-ci ildə "Qara dəliklərin doğulması və ölümü haqqında" kitabı çapdan
çıxıb.

Təltif və mükafatları
---------------------

Səmərəli elmi fəaliyyətinə görə Atom Enerjisi üzrə Federal Agentliyin rəhbəri tərəfindən fəxri fərmanla təltif edilib (2006). "Sülalə" ("Dinastiya") fondunun təqaüdçüsü (2014-2016) olub, "Sülalə" ("Dinastiya") fondunun "Gənc elmlər doktoruna" təqaüdünü alıb (mart 2014).

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bağıyeva, Mətanət.* Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar. Qısa bioqrafik məlumat kitabçası (PDF) (az.). Bakı: "Papirus NP". 2016. ISBN 978-9952-8299-1-4. 2017-10-21 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-10-21.
**Camek məscidi** (malay Masjid Jamek) — Malayziyanın paytaxtı Kuala-Lumpurda yerləşən tarixi məscidlərdən biri. Məscid Klanq və Qombak çaylarının birləşdiyi yerdə yerləşir. Məscidin memarı Artur Benison Habbekdir.

Tarixi
------

Məscidin tikintisi 1907-ci ildə başa çatıb. Lakin inşaat işlərinin başa çatmasından iki il sonra 1909-cu ilin 23 dekabrında məscidin rəsmi açılışı olub. Selenqor sultanı *Sultan Ələddin Süleyman Şah* rəsmi açılış mərasimində iştirak edib. Məscid şəhərdə birinci Malay məzarlığının yerində inşa edilib. Malayziyanın milli məscidi olan Neqara məscidinin 1965-ci ildə açılış mərasiminə kimi Camek məscidi ölkənin əsas məscidi hesab edilirdi.

Memarlığı
---------

Məscidin memarlığı Mavritan, İslam, Moğol memarlıq üslublarının qarışığıdır. İbadət zalının ətrafinda ümumilikdə üç günbəz var. Mərkəzi günbəz ən hündür günbəzdir və hündürlüyü 21.3 metrdir. Mərkəzdəki ən hündür günbəz 1990-cı illiərdə dağılmasına baxmayaraq, sonra yenidən bərpa olunub. Məscidin künclərində iki qırmızı və ağ zolaqlı minarələr yerləşir. Başları çətirə oxşayan bu minarələrin hündürlüyü 26.8 metr təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Masjid Jamek, a beautiful mosque surrounded by the city". malaysia-travel-guide.com. 19 November 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 may 2015.
2. ↑  "Masjid Jamek Kuala Lumpur". attractionsinmalaysia.com. 9 May 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 may 2015.
3. ↑  "History of Masjid Jamek". malaysian-explorer.com. 9 June 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 may 2015.
4. ↑  "Masjid Jamek". malaysiasite.nl. 25 October 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 may 2015.
**Şahzadə Kəyumərs** — Şirvanşah I İbrahimin oğludur və Şirvanşahlar dövlətinin şahzadəsidir.

Həyatı
------

Atası onu Cəlairilərin qaraqoyunlulara qarşı mübarizəsində dəstək olmaq üçün Təbrizə göndərir. 1410-cu ildə, Sultan Əhmədin məğlub olduğu gün Kəyumərs Təbrizin həndəvərinə gəlib çatır. Gecə o, Qara Yusifin qoşunlarının qəfil hücumuna məruz qalaraq əsir alınır. Qara Yusifin əmri ilə Kəyumərs Ərciş qalasında saxlanılırdı. Şirvanşah oğlunun geri qaytarılması üçün böyük məbləğdə pul təklif etir. Lakin Qara Yusif Kəyumərsi təmənnasız buraxaraq, hədsiz iltifat göstərir və onunla atası Şeyx İbrahimə tabe olmaq tələbi ilə məktub göndərir. Şirvanşah Kəyumərsin xəyanət etməsindən, atasını devirərək, Qara Yusifin vassal olmaq barədə onunla saziş bağlamasından şübhələnərək oğlunu edam etdirir.

Ölümündən sonra
---------------

Ölümündən sonra 1412-ci ildə qaraqoyunlularla şirvanşah , gürcü və şəkililərin birləşmiş qüvvələri arasında döyüş olur. Məğlub olan Şirvanşah I İbrahim qaraqoyunlulardan vassal asılılığını qəbul edir .

Ədəbiyyatda
-----------

İsa Muğannanın Məhşər romanında Şahzadə Kəyumərs atasına taxta çıxdığı gündən dəstək olan vəliəhd şahzadə olaraq təqdim edilir və hürufilər cərəyanına qoşulmuş bir şəxs olaraq göstərilir .

İstinad
-------

1. ↑  Həsən Rumlu. Əhsən ət-Təvarix

Həmçinin bax
------------

* Şirvanşahlar dövləti
* Dərbəndilər
* Azərbaycan tarixi


|  |  |
| --- | --- |
| П: | "Şirvanşahlar dövləti" portalı |

| ⛭Şirvanşah şahzadələri |
| --- |
| Məzyədilər | Heysəm ibn Məhəmməd |
| Kəsranilər | Hörmüz ibn Mənuçöhr • Məmlan ibn Yezid • Güzdəhəm ibn Salar • Cəlaləddin Sultanşah • Rəşid ibn Fərruxzad • Sultan Məhəmməd Dərbəndi |
| Dərbəndilər | Əmir Bəhlul • Kəyumərs Dərbəndi • Qəzənfər Dərbəndi • Əmir Təhmuras |
| Səfəvilər | Bürhan Əli • Mehrab • Qurban Əli• Qasım • Kavus • Əbubəkr |
**Beta Tea** — çay brendi.

1994-cü ildə baş verən iqtisadi böhran səbəbilə istehsalçı şirkət brendi fərqli bazarlara soxmaq məcburiyyətində qalmışdır. Beləliklə, "Beta Tea" Türkiyəyə idxal çayı gətirən ilk firma olmuşdur. Brend 1990-cı illərin əvvəllərində postsovet məkanındakı dövlətlərin bazarlarına daxil olmuşdur. MDB ölkələrinə çay idxal edən ilk özəl müəssisə məhz "Beta" olmuşdur. Şirkət indiki dövrdə Azərbaycan, Qazaxıstan, Tacikistan, Özbəkistan, Qırğızıstan, Rusiya və İraq kimi ölkələrdə bir sıra brendləri ilə fəaliyyət göstərməkdədir.

Xarici keçidlər
---------------

* Beta Tea — Instagram səhifəsi
* Beta Tea — Facebook səhifəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  "- "Beta Çay Rusiyanın ən yaxşı çayı seçildi "". 2023-07-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-06-25.
2. ↑   Arxivləşdirilib 2023-07-03 at the Wayback Machine - "Beta Tea Mağazalarda" ]
3. ↑  "Beta Tea Türk mediasında "". 2021-11-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-06-23.
EÇS ölçülməsi üçün tətbiq olunan Westergren metodu
**Eritrositlərin çökmə sürəti** - (**EÇS**) qandakı eritrositlərin çökmə sürətidir.

Bu qeyri-spesifik müayinə metodu iltihabi proseslərin mövcud olması barədə şübhələr olduqda və ya onların gedişini öyrənmək məqsədi ilə aparılır. Müayinəyə əsas göstərişlər iltihabi proseslər, infeksion xəstəliklər və profilaktika məqsədi ilə aparılan müayinə skrininqləri aiddir.

Metodun aparılması
------------------

EÇS *Westergren metodu* deyilən sedimentasiya ilə ölçülür. Bu zaman 1.6 ml qan 0.4 ml 3.8 faizli Natrium-sitrat məhlulu ilə qarışdırılır. Burada məqsəd, laxtalanmanın qarşısını almaqdır. Belə ki, sitrat ionları qanda laxtalanma üçün lazım olan kalsium (*Ca*) ionları ilə birləşib laxtalanma prosesinin qarşısını alır. Bu qarışıq 200 mm uzunluğundakı şüşə yaxud plastik sınaq borusuna tökülür. Bu zaman eritrositlər özlərinin ağırlıq qüvvəsinin təsiri altında çökməyə başlayır. Nəticə, adətən, bir saatdan sonra mövcud çöküntünün uzunluq ölçüsü ilə müəyyən olunur. İkinci göstərici olaraq iki saatdan sonra, gərəkli hallarda isə 3-cü göstərici olaraq 24 saat sonrakı uzunluq qeyd olunur.

Normal göstəricilər
-------------------

EÇS qanın zülal tərkibindən, eritrositlərin miqdarından, forma və ölçülərindən, qismən də yaşdan və cinsdən asılıdır.

Bir saatdan sonra EÇS-in normal göstəriciləri belə olur: 

* kişilərdə: 1–10 mm-ə qədər
* qadınlarda: 2–15 mm
* yeni doğulmuşlarda: 1–2 mm
* 3 yaşadək olan uşaqlarda: 2–17 mm arasında dəyişir.
**Camini Roy** (11 aprel 1887–24 aprel 1972) — Hindistan rəssamı.

Bioqrafiya
----------

Orta gəlirli bir ailədən idi, atası dövlət xidmətində idi. O əvvəlcə evdə təhsil aldı. 1903-cü ildə Kəlkətə Dövlət İncəsənət Məktəbinə daxil oldu. O, "Klassik çılpaq" və yağlı boya sənətinin akademik ənənəsinə çəkilməyi öyrəndi. Burada gənc adam portret sənətində
əhəmiyyətli müvəffəqiyyətlərə imza atdı. Eyni zamanda o, çörək qazanmaq üçün reklam şəkillərini tərtib etmək, yüzlərlə ucuz gravür rəsmlərini çəkmək, toxuculuq üçün toxuma atelyesində və teatr kostyumu ilə məşğul olurdu. 1908-ci ildə gözəl sənət diplomunu aldı. Vaxt keçdikcə klassik ənənədən ayrıldı. 1921-ci ildən xalq sənətinə daha çox diqqət ayırmağa başladı. Zamanla məşhur sənətçi Abanindranat Taqoreun şagirdlərindən birinə çevrildi. Vaxt keçdikcə, o, Benqalın canlanmasının liderlərindən birinə çevrilir. Onun solo sərgiləri 1946-cı ildə Londonda, 1953-cü ildə isə Nyu-
Yorkda uğurla keçirilmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Camini Roy estetik anlayışları ilə xalq sənətinin nailiyyətlərini birləşdirdi. Əsərlərinin rəngləri həmişə parlaq və doymuşdur, rənglər əsasən yerli, şəkil aydın və qısadır, şəkillər son dərəcə
ifadəlidir. Camini Royun üslubu olduqca xasdır,
baxmayaraq ki, bu tamamilə millidır. Onun əsərləri çox ümumi, keramika rəsmidir. Yerli rəng, orta və dəqiq bir xətt, profil şəklində
üz görünüşü və başqaları davamlılığı göstərir.

Mükafatları
-----------

* Padma Bhuşan, 1955

Mənbə
-----

1. 
2. 

1. ↑  .
Şirmaher vahəsi (Antarktida)Şirmaher vahəsiŞirmaher vahəsi Antarktida xəritəsində

**Şirmaher vahəsi** (*ing.* Schirmacher Oasis) — Antarktidanın Kraliça Mod Torpağı ərazisində Şahzadə Astrid sahilinin mərkəzi hissəsində yerləşir. Antarktida vahəsi buzdan azad bölgə olaraq 35 km² ərazini əgatə edir. Vahə Lazarev dənizindən bir qədər aralıda qərarlaşır. Hündürlüyü 221 metr olan sahə təpəliklərdən ibarətdir. Burada çoxlu sayda kiçik göllər vardır. Şirmaher vahəsinin iqlimi Antarktidanın ümumi iqliminə nisbədə yumşaqdır. Burada orta illik temperatyr −10,4 °C-dir. Küləyin orta illik güçü 9,7 m/s, orta illik yağıntının miqdarı 264,5 mm, günlü saatların bir ay ərzində miqdarı 350 saatdlr.

Vahə ilk dəfə 1939-cu ildə alman ekspedisiyasının rəhbəri Alferd Riçer Yeni Şvabiyanı tətqiq edərkən aşkarlamışdır. Təyyarəçilər bölgənin səmadan şəkilini çəkərkən aşkarlamışlar. Bu səbəbdən vahə təyyarəçi Şirmaherin şərəfinə adlandırılmışdır.

Vahə ərazisində daimi qütb stansiyaları fəaliyyət göstərir: "Novolazarevskaya", "Maytri".

Adeli pinqvini, Şirmaher vahəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bundesamt für Kartographie und Geodäsie, Verzeichnis deutschsprachiger geographischer Namen der Antarktis, Ergänzungen zur 2. Ausgabe 1993". 2009-01-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-12.
2. ↑  *W. Richter, P. Bormann.* Weather and climate. The Schirmacher Oasis, Queen Maud Land, East Antarctica, and its Surroundings. Gotha 1995.
3. ↑  "Himalayan Adventurer: Naming of Schirmacher Oasis". 2020-02-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-12.
Həyatı
------

1940-cı ildə anadan olmuş, 1957-ci ildə Şəki şəhər 10 saylı məktəbini qurtarmışdır. 1960-cı ildə Bakı Rabitə Elektrotexnikumunu, 1965-ci ildə Odessa Elektrotexniki İnstitutunu Elektrik Rabitəsi mühəndisi ixtisası üzrə bitirmişdir. 1968–70-ci illərdə Sovet Ordusunda xidmət etmişdir. 1960–1985-ci illərdə Bakı telefon şəbəkəsində texnik, mühəndis, sex rəisi, stansiya xidməti rəisi, baş mühəndis, 12 il rəis, 1985-ci ildən 12 il Rabitə nazirinin müavini və 1997-ci ildən 7 il Rabitə naziri vəzifəsində işləmişdir. 50-dən çox şəmərələşdirici təklifin, bir ixtiranın, beş texniki kitabın, çoxsaylı məqalələrin müəllifidir.

Dövlət və ictimai işlərdə xidmətlərinə görə "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif olunmuş, SSRİ Rabitə Nazirliyinin "Rabitə ustası" adına, Respublikanın "Əməkdar rabitəçisi" fəxri adına, MDB Dövlətlərinin Assambleyasında qızıl medala və xüsusi diploma layiq görülmüşdür.

1979–1987-ci illərdə Bakı şəhər Xalq Deputatları Sovetinə deputat seçilmişdir.

Qarabağ müharibəsinin veteranıdır.

Abşeron rayonunun və Mingəçevir şəhərinin fəxri vətəndaşıdır. Evlidir, 3 övladı və 3 nəvəsi var.

N.Əhmədov Bakı telefon şəbəkəsinə rəhbərlik etdiyi dövrdə telefonların sayı 2,5 dəfə artmış, telefonun keyfiyyətli işləməsinə, rüşvətxorluğun aradan qaldırılmasına, şəffaflığa nail olmuşdur. Rabitə nazirinin müavini vəzifəsində işlədiyi dövrdə Respublikanın rabitə sisteminin inkişafında böyük xidmətləri olmuşdur. Məlum Qarabağ hadisələri başlanan vaxtdan (1988–1992) müntəzəm olaraq Qarabağa getmiş, çətin şəraitdə azərbaycanlıların qorunması, onların təhlükəsizliyinin təmin olunması, hərbi hissələrin və yaşayış məntəqələrinin telefonlaşdırılması ilə məşğul olmuşdur. Həmin illərdə həyatını dəfələrlə təhlükəyə qoymuş və son dərəcə riskli anlarla rastlaşmışdır. Xocalını radiotelefonlarla təmin etdiyinə görə SSRİ-nin prokurorluq orqanlarının təzyiqlərinə və istintaqa cəlb olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Nadir Alı oğlu Əhmədov haqqında məlumat. 2020.

| ⛭Azərbaycan Azərbaycanın rabitə nazirləri Azərbaycan |
| --- |
| Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti(1918–1920) | 

|  |  |
| --- | --- |
| Poçt və teleqraf nazirləri(1918–1920) | Xudadat bəy Məlik-Aslanov (1918) • Ağa Aşurov (1918) • Aslan bəy Səfikürdski (1918–1919) • Camo bəy Hacınski (1919–1920) |

 |
| Azərbaycan SSR(1920–1991) | 

|  |  |
| --- | --- |
| Rabitə nazirləri(1955–1991) | Teymur Hüseynov (1955–1969) • Nəsrulla Nəsrullayev (1969–1975) • Hüseyn Rəsulbəyov (1975–1984) • Bahadur Axundov (1984–1990) • Şamil Musayev (1990–1991) |

 |
| Azərbaycan Respublikası(1991-ci ildən) | 

|  |  |
| --- | --- |
| Rabitə nazirləri(1991–2004) | Şamil Musayev (1991–1992) • Abdul Qəhrəmanzadə (1992) • Siruz Abasbəyli (1992–1997) • Nadir Əhmədov (1997–2004) |
| Rabitə və informasiya texnologiyaları nazirləri(2004–2014) | Əli Abbasov (2004–2014) |
| Rabitə və yüksək texnologiyalar nazirləri(2014–2017) | Əli Abbasov (2014–2015) • Ramin Quluzadə (2016–2017) |
| Nəqliyyat, rabitə və yüksək texnologiyalar nazirləri(2017–2021) | Ramin Quluzadə (2017–2021) • Rəşad Nəbiyev (2021) |
| Rəqəmsal inkişaf və nəqliyyat nazirləri(2021-ci ildən) | Rəşad Nəbiyev (2021–h. h.) |

 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Ağayevlər.

**Ağayevlər** — Azərbaycanın tanınmış soylarından biri.

Soyun yaranması
---------------

Qarabağ xanlığı qurulandan sоnra Ağcabədi kəndi Kəbirli mahalının tərkibinə qatıldı. Kənd xan tərəfindən Əliqulu ağa Əmir оğlunun törəməsinə tiyul verildi. Əliqulu ağanın оğlu Hacı Aslan bəyin yükdə gəbəsi tavana çatar, qaytabanda dəvəsi qatardı. Sürüsü dağ dоlandırardı, naxırı оtlaq. Əliqulu ağanın törəmələri Ağayev sоyadını daşıyırlar.

Əliqulu ağa varından оğlu Hacı Əlirza bəyə saxlamağa dövlət, paylamağa xələt ayırmışdı. Hacı Əlirza bəy İbrahimxəlil xan Sarıcalı-Cavanşirin yaxın adamlarından sayılırdı.

Hacı Əlirza bəyin Nağı bəy, Tağı bəy, Ağarza bəy, Əmir ağa və Aslan ağa adlı оğulları vardı.

Soyun tanınmış nümayəndələri
----------------------------

* Nəsir bəy Ağayev — Qarabağ bəyi, çar məmuru, şair.
* Fərəc bəy Ağayev — çar ordusunun general-leytenantı. Həsən bəy Zərdabinin atası Səlim bəyin dayısı.
* Abbas bəy Ağayev — Qarabağ bəyi, çar zabiti, mayor.
* Zəhra Şahtaxtinskaya — Azərbaycan zooloqu, helmintoloq. Biologiya elmləri doktoru (1953), professor (1954). Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi (1960). "Lenin Ordeni" laureatı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Ağayevlər. "Soy" dərgisi, 9 (29), Bakı, 2009. səh.17-24.

Həmçinin bax
------------

* Ağcabədi
**Yeni əlifba yollarında əski xatirə və duyğularım** — Azərbaycan şərqşünaslığının görkəmli simalarından olan Xalid Səid Xocayevin 1928-ci ildə adlı qələmə aldığı memuar tipli xatirələrdir.

Haqqında
--------

"Yeni əlifba yollarında əski xatirə və duyğularım" adlı əsəri memuar tipli xatirələrdir. Xalid Səid Xocayevin 1928-ci ildə qələmə aldığı bu əsər 1929-ci ildə ilk dəfə latın əlifbası ilə işıq üzü görmüşdü. 11 fevral 2023-cü ildə AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu Elmi Şurasının qərarı və Özbəkistanın ölkəmizdəki səfirliyinin dəstəyi ilə yenidən işıq üzü görüb. Yeni nəşrin elmi redaktoru akademik İsa Həbibbəyli, redaktor, "Ön söz" müəllifi və çapa hazırlayanı filologiya elmləri doktoru Almaz Ülvi Binnətovadır. Nəşrin ərsəyə gəlməsində mətni 1929-cu il nəşrindən kompüterdə yenidən işləyən Nüşabə Adgözəlzadə, rəyçiləri filologiya elmləri doktorları Yaşar Qasımbəyli və Həmidulla Baltobayev, məsul katibi Şəbnəm Mirzəzadə və Şahnaz Nəsiblidir.

Kitab "Elm və təhsil" nəşriyyatında çap olunub.

### Məzmun

Əsərin əsas mətni Xalid Səid Xocayevin "Yazıçı tərəfindən bir neçə söz" adlı məqaləsi ilə açılır. Azərbaycan dilində verilmiş başqa bir yazı Bakı Darülfünunun Şərq fakültəsi müdərrislərindən Əziz Qubaydullinin "Xalid Səid haqqında" təqdimatıdır. "Yeni əlifba yollarında əski xatirə və duyğularım" əsəri 3 hissədən ibarətdir.

Son hissə "Türküstanda istifadə edilən müxtəlif əlifbalar və onlara tarixi nəzər" adlı yarımbaşlığın təqdimi ilə bitir.

Həmçinin bax
------------

* Xalid Səid Xocayev

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yeni Əlifba uğrunda mübarizə: 1924-cü ildə Krım və Türküstan elləri - II yazı". modern.az. 2016. 2023-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 mart 2023.
2. ↑  Türkoloq alimin əsəri 94 il sonra yenidən çapdan çıxıb
**Aşıq Rəcəb** (XVIII əsrin sonu—XIX əsrin əvvəlləri) — XVIII əsrin sonu, XIX əsrin əvvəllərində yaşamış aşıq.

Həyatı
------

Aşıq Rəcəb XVIII əsrin sonu, XIX əsrin əvvəllərində yaşadığı güman edilir. Samurun Əhrak kəndində yaşayıb. Dərdənddə "Haqq aşığı", "Kor aşıq" adları ilə tanınıb. Şeirlərinin əksəriyyəti o vaxtlar toplanmadığı üçün, təəssüflər olsun ki, günümüzə gəlib çatmamışdır.

Təkcə bəzi gəraylı, qoşma və divaniləri bizə məlumdur.

Onun əlimizdə olan bu şeirlərində aşıq kimi ustalığı dərhal özünə diqqət çəkir. "Kəklik" rədifli şeri belə şerlərdəndir.

**Yeri kəklik sənin sinən aladı,**
**Görənlərin gözü səndə qaladı,**
**Ayaqların dağda bitən lalada.**
**Yerişin gördüm, get ağa, kəklik.**

Diğər aşıqlar kimi Aşıq Rəcəbin də yaradıcılığında qəm-kədər, bəxtdən küskünlük, yalnızlıq kimi hisslərin ifadəsi və təbiət təsvirləri üstünlük təşkil edir. Onun həyatıyla bağlı xalq arasında "Aşıq Rəcəb və Huri" dastanı geniş yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Paşa Əfəndiyev.* "Molla Cümə (həyatı və yaradıcılığı)" (PDF) (az.). "Ləman nəşriyyat poliqrafiya". 2017. 2021-08-31 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-08-31.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Aşıqları və El Şairləri II, Bakı, 1984, s. 35-39.
* Telli Saz Ustadları, Bakı, 1964, s. 71-74.
**Tağı Oşenyüzən** — Azərbaycanlı bəstəkar

Çox kasıb olan bəstəkar ölənə qədər yoxsulluq içində yaşayıb. Bu yoxsulluğa dözməyib və sonda intihar edib. Ölümündən sonra onun evindən həmin 500 lirəlik çek tapılıb. Məlum olub ki, o qədər yoxsulluğa, səfalətə baxmayaraq, bəstəkar çeki pula çevirməyib – çekdə məhz Atatürkün imzası olduğu üçün. 6 oktyabr 1924-cü ildə Mustafa Kamal Atatürk Qars şəhərinə səfər edir. Mustafa Kamal dəmiryol vağzalında mahnılar və folklor oyunları ilə qarşılanır.

Hoş gəlişlər ola Mustafa Kamal Paşa  

Əsgərin, millətin, bayrağınla çox yaşa  

  

Cəbhədə süngülər ayna kimi parlayır  

Azəri Türkləri bayraq açmış bəkləyir  

  

Parlayan ulduzun aləmi tenvir edər (işıqlandırar)  

Cümhuriyyət bayrağın səmalar içrə üzər

Bu mahnının bəstəkarı azərbaycanlı Tağı Oşenyüzəndir. Həmin vaxt Atatürk bəstəkarı bu şərqiyə görə mükafatlandırır və ona 500 lirəlik çek yazır.

Mənbə
-----

* *Azərbaycanlı bəstəkarın ürək dağlayan aqibəti*. **lent.az** Arxivləşdirilib 2011-04-13 at the Wayback Machine
**Nəsrullah Nasehpur** (farsca:نصرالله ناصح‌پور) — İran azərbaycanlısı olan ustad rədif ifaçısı, bəstəkar, müğənni və musiqişünas. İran Musiqi Mərkəzinin üzvü və Tehran İncəsənət Universitetinin professorudur.

Həyatı
------

Nəsrullah Nasehpur 1940-cı ildə Ərdəbil şəhərində anadan olmuşdur. Onun atası Ağa Şükür qarmon ifaçısı, anası Hüriyə Xanım qaval ifaçısı olmuşdur. Beləliklə də Nəsrullah Nasehpur uşaqlıqdan Azərbaycan musiqisinin təsiri altında böyümüşdür.

Təhsili
-------

Tehrana gedərək orada vokal rədif üzrə Maestro Mahmud Kərimidən dərs almışdır. Həmçinin Maestro Əli Əkbər Xan Şahnazidən intrumental rədifin İran musiqisində yeri barədə Milli Musiqi İnistitutunda dərs almışdır.

İran musiqi sənəti barədə Süleyman Əmir Qasimidən və Maestro Səid Hörmizidən dərs almışdır.

Karyerası
---------

Öz dövrünün tanınmış musiqiçilərindən xeyli məlumatlar öyrənən Nəsrullah Nasehpur Maestro Abdullah Davami ilə işləməyə başlamışdır.

Yaradıcı musiqi istedadı və zəngin Azərbaycan musiqisini gözəl bilməsinə görə İranın ən məşhur musiqiçilərindən biri olmağı bacarmışdır. Həmçinin 50 il müddətində müəllimlik edən Nəsirullah Nasehpurun təxminən 4 min şagirdi olmuşdur. Bu şagirdlərdən bəziləri dünya və İran miqyasında məşhurlaşa bilmişdir.

İranda ən böyük təşkilat olan İran Musiqi Cəmiyyətinin idarə heyəti üzvlərindən biridir. Həmçinin İran Musiqi Mərkəzinin üzvü olaraq da İranda musiqiçilərin haqqlarının müdafiə edilməsi və İran xalq musiqisinin təbliğ edilməsi üçün sosial işlərlə məşöuldur.

Tehran İncəsənət Universitetinin professorudur. Onun İran musiqisinin keçmiş dövr nəzəriyyəsi barədə yazdığı kitab İran İncəsənət Nəşriyyatı Akademiyası tərəfindən nəşr edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "زندگینامه‌‌‌‌‌‌‌‌‌: نصرالله‌ ناصح‌پور (۱۳۱۹-)". 2017-04-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-21.
2. 1 2 3 4  "Maestro Nasrollah Nasehpour". 2022-12-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-29.

Xarici keçidlər
---------------

* Nəsirullah Nasehpurun vokal ifası
* Nəsirullah Nasehpurun vokal ifası

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | LCCN: n2009207014 · VIAF: 86282532 · WorldCat VIAF: 86282532 |
**Aşıq Zülfiyyə** (*İbadova Zülfiyyə*; 26 noyabr 1970, Alakol, Tovuz rayonu) — Azərbaycan aşığı. Azərbaycan komsomolu mükafatının laureatı (1987). "Aşıq Pəri" Məclisinin və Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Aşıq Zülfiyyə 1970-ci il noyabr ayının 26-da Tovuz rayonunun Alakol kəndində anadan olmuşdur.

Aşıqlıq fəaliyyəti
------------------

On dörd yaşından peşəkar səviyyədə saz çalmağa başlamışdır. İlk ustadı dayısı Fərrux olmuşdur.

"Aşıq Pəri" Məclisinin ən kiçik üzvü olmuşdur. Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin üzvüdür.

1986-cı ildə Almaniyaya, 1987-ci ildə Moskvaya festivala getmişdir.

Təltifləri
----------

1991-ci ildə Türkiyənin Konya şəhərində "Atatürk ödülü" qızıl medalı təqdim edilmişdir.

"Xan qızı Natavan" mükafatı ilə təltif edilmişdir.

Ailəsi
------

Aşıq Zülfiyyənin babası da aşıq olub. Zülfiyyəgil ailədə səkkiz uşaq olublar.

Zülfiyyənin həyat yoldaşı Sakit də Tovuz rayonundandır. Babək adında 1 oğlan övladları var. Babək də müğənni kimi fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *milli.az.* "Aşıq Zülfiyyə toy qiymətini açıqladı" (az.). milli.az. 2012-02-21. 2018-01-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-23.
2. ↑  Məhərrəm Hüseynli, "Tovuz aşıqları", Bakı, "Şuşa" nəşriyyatı, 2003. səh.165–167
3. ↑  *Məhərrəm Hüseynli.* Tovuz aşıqları. Bakı: Şuşa nəşriyyatı. 2003. səh. 165-167.

Vikianbarda ***Aşıq Zülfiyyə*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
|  |
| --- |
| Tazəbəy hamamı |
| Ölkə | Azərbaycan |
| Şəhər | Bakı |
| Yerləşməsi | Ş. Şamil küç. 30 |
| İnşası | ???—1886 illər |
| Sayt | Rəsmi sayt |

**Tazəbəy hamamı** — Bakıda ictimai hamam.

Bakının mərkəzində XIX əsrdə (1886-cı ildə) inşa edilmiş Tazəbəy hamamı ictimai hamamlardan biridir. Tazəbəy hamamı müasir tələblər əsasında 2003-cü ildə tam bərpa olunmuşdur.

Bu gün imarət üsullarından rəsmi şəkildə salınmış ekzotik şərq interyeri ilə fərqlənən Tazəbəy hamamı Bakıda qonaqların ən sevimli istirahət və sağlamlıq ocaqlarından biri sayılır.

Şərq, rus və fin hamamı, hovuz, habelə digər xidmətlər, o cümlədən bütün növ massaj, kisə, süpürgə (evkalipt), pedikür, manikür müştərilərin qulluğunda hazırdı.

Tazəbəy hamamında şərq və avropa mətbəxi ilə restoran, bar və pivə barı fəaliyyət göstərir. Bütün xidmətlərə yüksək ixtisaslı personal məsuliyyətlidir.

Mənbə
-----

* Tazəbəy hamamının rəsmi saytı Arxivləşdirilib 2010-03-24 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| Bakı | *Bakı şəhəri ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Spirialvari NGC 3982 qalaktikası
**Yeni ümumi kataloq** və ya **NGC** (*ing.* New General Catalogue və ya *NGC*) — həvəskar astronomiyada uzaq kosmik obyektlərin ən məşhur kataloqu.

Kataloq qeyri-ixtisaslaşdırılmış böyük kataloqlardan biri hesab olunur. Çünki, kataloqda uzaq kosmosun bütün tip obyektləri yer alır (məsələn, təkçə yalnız qalaktikalarla ixtisaslaşmır). Kataloqa 7840 obyekt daxildir.

Kataloq 1880-ci illərdə Con Lüdviq Emil Dreyer tərəfindən əsasən Vilyam Herşelin müşahidələri əsasında yaradılmışdır, daha sonra isə iki indeks kataloqlarının (IC I & IC II) vasitəsilə 5326 obyekt də əlavə olunaraq genişləndirilmişdir. Cənub yarımkürəsinin səma obyektləri daha az kataloqlaşdırılmışdır, lakin çoxusu Con Herşel tərəfindən müşahidə edilmişdir. "Yeni ümumi kataloq"da bir neçə səvlər var idi, əksəriyyəti "Yenilənmiş yeni ümumi kataloq"da aradan qaldırıldı.

Mənbələr
--------


|  |  |
| --- | --- |
| П: | "Astronomiya" portalı |

* The NGC/IC project Arxivləşdirilib 2019-04-11 at the Wayback Machine
* The top astro photos of the NGC catalog Arxivləşdirilib 2011-05-14 at the Wayback Machine
* The Interactive NGC Catalog Online Arxivləşdirilib 2006-11-01 at the Wayback Machine


Vikianbarda ***Yeni ümumi kataloq*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  


Vikianbarda ***Yeni ümumi kataloq*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Talış fiziki - coğrafi rayonu**- Azərbaycan Respublikasının cənub - şərq hissəsində yerləşib şərqdən, şimal- şərqdən Lənkəran ovalığı ilə, cənubdan, qərbdən və şimal qərbdən İran Respublikası ərazisi ilə sərhədlənir. Relyefin mütləq yüksəkliyi 200 m-lə 2440 m arasında dəyişir. Burada Xəzər dənizi sahilləri yaxınlığında submeredianal istiqamətdə bir- birinə paralel uzanan Talış - Peştəsər və Burovar silsilələri və onların arasında yerləşən çökəkliklər ( Yardımlı, Zuvand və s.) relyefin daxili quruluşunu mürəkkəbləşdirməklə mühüm iqlimyaradıcı rola malikdir. Rayonun alçaq və ortadağlıq hissəsində enliyarpaqlı dağ meşələri inkişaf etmişdir. Bu meşələrdə, xüsusilə alçaqdağlıqda hirkan - relikt ağac növləri (şabalıdyarpaqlı palıd, dəmirağacı, azat, ipək akasiya və s.) inkişaf etmişdir. Ərazinin yüksəkdağlıq hissəsində meşə qurşağından yuxarıda meşə - çöl, çöl, quruçöl və dağ - yarımsəhra landşaftları relyefin xüsusiyyətlərinə münasib olaraq inversiya xarakterinə malik olan xüsusi iqlim şəraitinin mövcudluğu nəticəsində formalaşmışdır. (Şirinov, Süleymanov, 1977). Fiziki - coğrafi rayon ərazisində maldarlıq, əkinçilik, üzümçülük inkişaf etmişdir. Dağ ətəklərində və dağlıq hissədə bir sıra isti və soyuq mineral bulaqlar  vardır.

Xarici keçid
------------

* Lənkəran vilayəti

Həmçinin bax
------------

* Lənkəran fiziki-coğrafi rayonu

İstinad
-------

1. ↑  Azərbaycan Respublikası Konstruktiv Coğrafiyası. Bakı –Elm - 1996, I cild
**Böyük Kanto zəlzələsi** yaxud **Yaponiya zəlzələsi** — 1 sentyabr 1923-cü il gündüz saat 12.00-da Yaponiya tarixində baş verən dəhşətli zəlzələ.

1923-cü il 1 sentyabrda baş vermiş Böyük Kanto zəlzələsi Tokionu və Yokoxamanı yerlə-yeksan etmiş, təxminən 150000 adam tələf olmuşdur.

1923-cü ilin 1 sentyabrında Yaponiyada 8,3 bal gücündə dəhşətli zəlzələ baş verdi. Bu zəlzələ hadisədən ən çox zərər çəkmiş vilayətin adı ilə "Kanto zəlzələsi" adlanır. Bununla yanaşı, Tokio və Yokohama şəhərlərinə də ciddi ziyan vurduğuna görə, bu zəlzələ tarixdə həm də "Tokio zəlzələsi" kimi də tanınır. Kanto zəlzələsinin episentri Tokiodan 90 km cənub-qərbdə, Osima adası yaxınlığındakı Saqami körfəzində qeydə alınıb. İki sutka ərzində 356 yeraltı təkan müşahidə olunub.

Zəlzələ Tokio, Yokohama, Yokosuka və bir neçə kiçik şəhəri yerlə-yeksan etdi. Nəticədə, təxminən, 174 min insan həlak oldu, 542 min nəfər itkin düşdü və bir milyondan artıq insan evsiz qaldı. Zərərçəkmişlərin ümumi sayı isə 4 milyon nəfər hesab olunur. Zəlzələ ardınca okeanda yaranan nəhəng dalğalar sahilboyunda yerləşən bir çox yaşayış məskənlərini məhv etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Fuad Sultanov, Z.Sultanova. "Zəlzələlər", Bakı, "Azərnəşr", 1958. səh.17-18
2. 1 2  "Yaponiya tarixində dəhşətli zəlzələ - 1 sentyabr 1923-cü il. — Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin rəsmi informasiya portalı". 2022-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-01-24.

| ⛭1922 ← • 1923-cü ildəki zəlzələlər • → 1924 |
| --- |
| Sentyabr | Böyük Kanto zəlzələsi |
**Ramana məscidi** və ya **Qurban məscidi** — 1912–1914-cü illərdə Ramana kəndində tikilib. Məscidin memarı Zivər bəy Əhmədbəyovdur.

Haqqında
--------

XIX–XX əsrlərdə yanında yerləşən hamam və yaşayış evləri ilə birgə bu məscid tarixi mərkəz rolunu oynayır. Məscid 1912–1913-cü illərdə tikilib. Memarı Zivər bəy Əhmədbəyovdur. Plana görə məscid iki kvadrat şəkilli ibadət zalından, qadınlar üçün birinci mərtəbə, zalın şimal və şərq hissələrində yerləşən yardımçı otaqlardan ibarətdir.

Zivər bəy Əhmədbəyov məscidi təkcə müsəlman məbədi kimi tikmir, həm də yerli Abşeron məktəbinin bütün xüsusiyyətlərini nəzərə almaqla yaradır. Məscidin baş fasadının həlli üçün səciyyəvi olan portalın yerinin XX əsrin əvvəllərində dini tikililərdə müşahidə olunduğu kimi səthi variantda deyil, dərin taxçalı, uyğun bölgülərdə qeyd edilən girişli Abşeron memarlığının klassik üsulları ilə müəyyən edilməsidir.

Şəkilləri
---------

* 
*

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Şamil Fətullayev.* Abşeron Memarlığı. Bakı: Şərq-Qərb nəşriyyatı. 2013. səh. 162-166. ISBN 9789952320206.
**Əkbərov Kərəm Nurəddin oğlu** — azərbaycanlı bəstəkar.

Həyatı
------

Kərəm Əkbərov 1988-ci il iyun ayının 25-də Naxçıvan Muxtar Respublikasında anadan olmuşdur. 2006-cı ildə Bül-Bül adına orta ixtisas musiqi məktəbini bitirmiş və eyni ildə Üzeyir Hacıbəyov adına Musiqi Akademiyasına, görkəmli bəstəkar Arif Məlikovun sinfinə daxil olmuşdur. 2010-cu ildə bəstəkarlıq sinfini "Azərbaycan" simfonik poema fantaziya əsəri ilə bitirmişdir. Bəstəkar təhsilini 2014-cü ildə magistr kimi tamamlamışdır. Və eyni zamanda Bakı Musiqi Akademiyasında pedaqoji fəaliyyətlə məşğuldur.

Bəstəkarın əsərləri Azərbaycanda və xarici ölkələrdə dəfələrlə ifa olunmuşdur. Azərbaycanın xalq artistləri professor Rauf Abdullayev, Teymur Göyçayev onun əsərlərini ifa etmişlər. 2011-ci ildə Kanadanın Niaqara şəhərində Azərbaycan mədəniyyəti günlərində bəstəkarın "Kamera orkestri üçün suita"sı müvəffəqiyyətlə ifa olunmuşdur. Bəstəkar 2012-ci ildə Azərbaycan Gənclər və İdman Nazirliyinin "Gənclər mükafatına" layiq görülmüşdür.

Yaradıcılığı
------------

Bəstəkar piano üçün 6 prelüd, violono və piano üçün suita, piano üçün sonata, simfonik orkestr üçün suitası, simfonik poema "Azərbaycan", "Sevgi dastanı" balet suitası, böyük rus bəstəkarı Dmitri Şostakoviçə həsr olunmuş simli kvartet, violonçel və piano üçün "Recitativ və ariozo", "Qafqaz əfsanəsi" simfonik poema və bir çox əsərlərin, eləcə də çox sayda mahnı və romansların müəllifidir.

Bunlardan "Gün gələr", "Araz yadıma düşüb", "Vətən mənə oğul desə", "Bakının gecəsi", "Sənsiz yaman darıxıram", "Dağlar", "Yağmur gözlüm" mahnılarını qeyd etmək olar.
**Aqqtelek Milli Parkı** (*ing.* Aggtelek National Park, mac. Aggteleki Nemzeti Park) — Şimali Macarıstanda, Aqqtelek Karst regionunda yerləşən milli park. Milli parkın ən əhəmiyyətli təbiət nümunələrinə xüsusi səth quruluşları və əhəngdaşı landşaftında olan mağaralar daxildir.

Coğrafiyası
-----------

Milli park müxtəlif ölçüdə olan 280 mağaradan ibarətdir. Ümumi sahəsi 198,92 km² əhatə edir ki, bunun 39,22 km²-i xüsusi mühafizə edilir. Avropanın ən böyük stalaktit mağarası bu sahədə yerləşir: Baradla mağarası (26 km uzunluğundadır, 8 km hissəsi Slovakiyanın sərhədlərinə daxildir və Domiça adlanır). Mağaranın bəzi hissələrinin müxtəlif məqsədlər üçün istifadə olunur. Məsələn, Sülh mağarasında astma xəstəsi olan insanları müalicə etmək üçün sanatoriya fəaliyyət göstərir.

Tarixi
------

Mağara haqqında ilk yazılı sənədlər 1579-cu ilə aiddir. 1920-ci ildən bəri bu mağara turistləri ən çox cəlb edən məkanlardan biri kimi tanınır. Aqqtelek milli parkı 1985-ci ildə yaradılmışdır. 1995-ci ildən Slovakiyanın Karst mağaraları ilə birlikdə Aqqtelek milli parkı YUNESKO-nun Dünya İrsinin bir hissəsi olmuşdur.

Faunası
-------

Aqqtelek milli parkında ləkəli salamandra, qusul atı, adi sar, Avropa çılpaqgözü, nəcib maral, adi vaşaq, adi canavar, çöldonuzu, kəkilli arıquşu, adi bonazi tetrası, adi balıqçıl, Maxaon (kəpənək) və s. kimi heyvanlara rast gəlmək mümkündür.

Şəkillər
--------

* Aqqtelek milli parkında Baradla mağarasıAqqtelek milli parkında Baradla mağarası
* Vaş İmre mağarasıVaş İmre mağarası
* Bodva çayıBodva çayı
* Estramoş təpələriEstramoş təpələri

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Experience? Naturally! (1). Budapest: Ministry of Rural Development. May 2014. səh. 14.

Xarici keçidlər
---------------

* Exploring The Parks: Hungary's Aggtelek National Park


Vikianbarda  ***Aggtelek National Park*** ilə əlaqəli mediafayllar var.

Həmçinin bax
------------

* Şimali Macar dağları

| ⛭Macarıstanda yerləşən UNESCO-nun Ümumdünya irsi |
| --- |
|  | Budapeşt  • Holloko kəndi  • Aqqtelek Milli Parkı  • Pannonhalma monastırı  • Hortobad Milli Parkı  • Peç şəhərindəki qədim nekropol  • Noyzidler gölü  • Tokay bölgəsi |  |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Ərəşi.

**Kəsbi Ərəşi** XVIII əsri şair

Kəsbi Ərəşi barədə Salman Mümtaz məlumat vermiş, onun XVII əsrdə yaşa­dı­ğını, I Şah Abbas dövrünün (1587-1629) tarixi şəxsiyyətləri Yusif xan və Molla Həsənin dostu olduğunu bildirmişdir. «XI əsri-hicrinin əvvəllərində Şah Ab­bas Kəbir tərəfindən Yusif xan adlı bir zat Şirvan vilayətinə bəylərbəyi təyin olun­muşdu. Yusif xan özü gözəl təbi-şerə malik olduğu kimi, və­ziri Molla Həsən də o vaxtın dərin bilikli, fəsahətli şair­lə­rindən idi. Bu şairdust əmirin əhdində bəzi türkcə və farsca şeirlər söyləyən qüdrətli şairlər də yetişmişdir ki, onlardan da bəhs etmək mənfəətdən xali de­yil­dir. Əz cümlə Ərəşli Kəsbi o zamanın görkəmli və adlı şairlə­rin­dəndir ki, Yusif xan və Molla Həsən ilə də dost və aşna imiş»

```
Ey mərdi-Əraq, eyləmə Şirvani zəmm,
Etmək nə rəva cənnəti-rizvani zəmm,
Yad eylə səfa handa alağdır tikəninki,
Gəl başın üçün eyləmə Şirvani zəmm  
```

İstinadlar
----------

1. ↑  Mümtaz Salman. Azərbaycan Ədəbiyyatının qaynaqları. Bakı: Yazıçı, 1986
2. ↑  Orta əsr əlyazmaları və Azərbaycan mədəniyyətinin tarixi problemləri (AMEA-nın. 70, Əlyazmalar İnstitutunun 65 illik yubileyinə həsr olunmuş)
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-09-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-08.
**Siçevo dərəsi** (*serb.* Sićevačka klisura; serb-kiril Сићевачка клисура) - Serbiyanın cənub-şərqində çay dərəsi. Çay dərəsi həm də arxeoloji qazıntıların aparıldığı bölgə kimi də tanınır. Nişav çayının axdığı bu dərə bölgənin diqqət çəkən geoloji və topoqrafik obyektlərindən biridir. Siçevo dərəsi Bela Palanka və Nişka Banya şəhərləri arasında yerləşir. Niş şəhərindən 14 km şərdədir. Uzunluğu 17 km, dərinliyi 350-500 metra rasında dəyişir. Dərə bəzi yerlərdə kanyon şəkilli olur. Belə kanyonlardan Qradiş kanyonunu misal göstərmək olar.

Siçevo dərəsi Kunovisa yaylasını kəsərək keçir, Svrliq və Suva Planina dağlarının cənub yamaclarından keçir. Dərənin keçdiyi bölgə yüksək məhsuldarlı ilə tanınan üzüm bağları ilə tanınır. Ərazidə daş karxanası və altı kənd yerləşir. Ən böyük kənd - Siçevodur.

Ehtimal olunur ki, bu bölgənin iqlimi neogen epoxasında daha rütubətli olmuşdur. Məhs o üzdən ərazidə çay sistemi və karst prosesi yüksək olmuşdur. Pleystosen epoxasında iqlim kəskin dəyişmiş və temperatur aşağı düşmüşdür. Bölgənin müasir iqlimi mülayim-kontinental iqlimdir. İllik yağıntı miqdarı 551 до 586,8 mm arasında dəyişir.

Arxeoloji qazıntılar
--------------------

2008-ci ilin iyununda ərazidə olan bir neçə mağaralardan birində, Mala Balanitsa mağarasında *Homo erectusa* məxsus alt çənə sümüyü aşkar edildi. Bu hominin çənə sümük qalığının yaşını uranın izotopik analizi və infraqırmızı elektron spin rezonansına əsaslanaraq 397.000-dən 525.000 ilədək müəyyən edilmişdir. Alt çənənin morfologiyası sonrakı *Homo heidelbergensisdən* əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənirdi və Neandertal insanda olan heç bir funksiyaları özündə bildirmirdi. Çənə sümüyü tapıntısı Avropa qitəsinin cənub-şərq hissəsi üçün böyük elmi əhəmiyyətə malikdir. Tapıntə əsasən orta pleystosen epoxasını xarakterizə edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  A possible Homo erectus jaw from Sicevo Gorge, Serbia Arxivləşdirilib 2009-02-05 at the Wayback Machine; *Anthropology.net*, June 29, 2008.
2. ↑  Rink, William J.; Norbert Mercier; Dušan Mihailović; Mike W. Morley; Jeroen W. Thompson & Mirjana Roksandic (2013) "New Radiometric Ages for the BH-1 Hominin from Balanica (Serbia): Implications for Understanding the Role of the Balkans in Middle Pleistocene Human Evolution Arxivləşdirilib 2014-08-10 at the Wayback Machine"; *PLOS ONE*.
**Nəsrin Sipahi** (29 noyabr 1934l)Krım Türkü səs sənətçisidir.

Həyatı
------

Nəsrin Sipahi 29 Noyabr 1934-cü ildə İstanbul Yeşilköy-də doğulmuşdur.İstanbul doğumlu Krım tatarı kökənli Adilə-Yunus Akçan-nın qızıdır.Yeşilköy İbtidai məktəbi və Bakırköy Orta məktəbinu bitirdikdən sonra Sənət Məktəbinin Moda və "Biçki-Dikiş" kursuna getmişdir.İngilis dilini öyrənmək üçün Amerika məktəbində oxudu. Qardaşları Nihad Akçan və Çetin Akçan tanınmış teatr sənətçiləridir.

Karyera
-------

Gənc yaşlarında musiqidəki istedadını dərk edən sənətçi, İstanbul Bələdiyyəsi Konservatoriyasında oxuyarkən Harbiyədəki İstanbul radiosunun qarşısında olan bəstəkar evində Şerif İçlidən dərs almağa başladı.Əvvəlcə janrı qərb musiqisi olsa da, nəhayət türk musiqisini oxumağa başladı. 1953-cü ildə, o dövrdə əsas musiqi tədris mərkəzi sayılan Ankara Radiosuna daxil oldu. 1960-cı ildə radiodan istefa etdi və Ankarada səhnə ifaçısı kimi işə başladı. Türkiyədəki konsertlərindən sonra bir çox xarici ölkədə də çıxış etdi. Sovet İttifaqında 1971-ci il qastrol səfərində türk dilindən əlavə Azərbaycan, rus və erməni dillərində də mahnı oxudu. Amerika Birləşmiş Ştatları, Almaniya, Fransa, Kanada, Avstraliya, Fas, Tunis, Suriya, Misir Kipr və İspaniyada konsert verdi. Dörd yüzə yaxın single çıxardı.O 1965-ci ildə bir filmdə də oynadı: "Kalbimdeki Serseri". 1974-cü ildə Fənərbaxça futbol klubunun o dövrkü futbolçuları ilə birlikdə bilinən ilk marşı, sözləri Fecri Ebcioğluya məxsus olan "Yaşa Fenerbahçe"-ni oxumuşdur.O musiqiyə verdiyi töhfəyə görə 2016-cı il Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin Xüsusi Mükafatına layiq görülmüşdür. Nəsrin Sipahi, 9 Fevral 2017 tarixində Prezident Kompleksində təşkil edilən mərasimdə mükafatını 12-ci Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan-dan aldı.

Albomları
---------

1970-ci il və sonrası

* 1970: (?):La Chanson D'Amour En Turquie
* 1970: Suat Sayın
* 1970: Ve İkinci Dünyası
* 1970: Yusuf Nalkesen'in Eserleri
* 1970: Nesrin Sipahi
* 1970: Avni Anıl'ın Eserleri
* 1971: Bir Bahar Akşamı
* 1972: Türk Sanat Müziğinden Seçmeler
* 1973: Ve Türk Sanat Müziğinin 12 Pırlantası
* 1973: Osman Nihat Akın'ın Seçme Eserleri
* 1983: Aşk Mevsime Bakmaz
* 1991: Nesrin Sipahi and The Kudsi Erguner Ensemble – Sharki (Love Songs Of Istanbul)
* 2009: Nesrin Sipahi'den Türküler

İstinadlar
----------

1. ↑  Nesrin Sipahi // Česko-Slovenská filmová databáze (çeş.). 2001.
2. ↑  "/nesrin-sipahi bioqrafiya". 2021-11-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-26.
3. ↑  "/devlet-sanatcilari-listesi-devlet-sanatcisi-olma-tarihleri/". 2021-05-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-26.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-12-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-27.
5. ↑  "/kultur-sanat-haberleri/kultur-ve-turizm-bakanligi-ozel-odulleri-sahiplerini-buldu/". 2022-04-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-26.
**Yarımçıq əlyazma** (*ing.* the incomplete manuscript)— Kamal Abdulla tərəfindən 2004 cü ildə nəşr edilmiş roman.

Haqqında
--------

Kitab Londonda "Pikadili the Fifth View Waterstone Flagman" mağazasındada AAC-nin təşkilatçılığı ilə keçirilmiş tədbirdə təqdim olunub. Tədbirdə həm Azərbaycan, həm də kosmopolit Londondan 100-ə yaxın kitabsevər iştirak edib.

Bu kitab Dədə Qorqud adlı bir ozan tərəfindən Oğuz elindəki xainlərin iç üzünün ifşa olunması ilə bağlı aparılan tədqiqatın hesabatı xarakterini daşıyır. Bu isə , öz növbəsində, XVI əsrdə mövcud olan Səfəvilər dövlətinin banisi Şah İsmayıl Xətaiyə aid başqa bir hekayə ilə sıx əlaqədardır. Bu iki istiqaməti özündə birləşdirən "Yarımçıq əlyazma" romanı ingilis, fransız, italyan, türk, rus, polyak, ərəb, yapon, portuqal, alman və qazax dillərində nəşr olunub.

Xarici keçidlər
---------------

* Kamal Abdulla Arxivləşdirilib 2015-02-17 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-04-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-02-11.
2. ↑  Ayna qəzeti, №26 11 iyul, 2009
3. ↑  ""Yarımçıq əlyazma"ya son söz". Senet.az. 2021-08-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 avqust 2021.
**Naxçıvanda Amerika general-qubernatorluğu** — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Cənubi Qafqazda möhkəmlənmək və Naxçıvanı erməni nəzarətinə vermək üçün zəmin hazırlamaq məqsədilə yaratdığı hərbi inzibati idarəçilik forması.

Qafqazda nüfuz dairəsi qazanmağa çalışan ABŞ-nin əlverişli strateji mövqedə yerləşən Naxçıvan bölgəsində möhkəmlənmək planları Antanta dövlətlərinin Ermənistana ali komissar təyin etdikləri amerikalı polkovnik V.Haskelin 1919-cu ilin sentyabrında irəli sürdüyü "Haskel layihələri" adlandırılan sənəddə öz əksini tapmışdı. Layihədə Azərbaycan torpaqları olan Naxçıvan və Şərur-Dərələyəz qəzalarının əlahiddə bitərəf zona elan edilməsi və bu ərazidə Naxçıvan general-qubernatorluğunun yaradılması nəzərdə tutulurdu.

ABŞ-nin himayəsi altında Naxçıvana yiyələnməyə çalışan Ermənistanın daşnak hökuməti "Haskel layihələri"nin gerçəkləşməsi üçün canfəşanlıq göstərirdi. 1919-cu ildə ABŞ Azərbaycan ərazisinin bir hissəsini — Naxçıvan diyarını ələ keçirməyə cəhd göstərdi. Birləşmiş Ştatlar Cənubi Qafqaz, İran və Türkiyənin qovuşuğunda yerləşən Naxçıvana xüsusi hərbi-strateji əhəmiyyəti olan ərazi kimi baxırdı. V.Haskelin Azərbaycan və daşnak Ermənistanı hökumətlərinə göndərdiyi direktivdə göstərilirdi ki, Naxçıvan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti Azərbaycan xalqının, o cümlədən Naxçıvan əhalisinin mənafeyinə zidd olan bu layihələri qətiyyətlə rədd etdi və onların gerçəkləşməsinə imkan verməyəcəyini bildirdi.

Haskelin müavini polkovnik Ceyms Rey 1919-cu il oktyabrın 24-də Naxçıvana gəldi və Müsəlman Milli Şurası qarşısında V.Haskelin bəyanatını elan edərək, qubernatorluğun yaradıldığını, ABŞ ordusunun mühəndisi, polkovnik Edmund L.Dellinin ona başçı təyin olunduğunu bildirdi. Ermənistan-daşnak hökumətinin razılıqla qarşıladığı bu bəyanat Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin qəti etirazı və Naxçıvan əhalisinin ciddi müqaviməti ilə üzləşdi. Naxçıvan Milli Şurasının və bütün Naxçıvan əhalisinin təkidiylə Ceyms Rey qərarını dəyişməyə məcbur oldu. Delli Naxçıvanda general-qubernator kimi deyil, Antanta ali komissarı V.Haskelin nümayəndəsi kimi qaldı. 1920-ci ilin yanvarında sonuncu Amerika əsgəri Naxçıvan torpağını tərk etdi. Beləliklə, bölgə əhalisinin güclü müqaviməti və inadlı mübarizəsi, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin isə ciddi diplomatik səyləri bu növbəti təxribat aktının qarşısını vaxtında aldı və ermənilərin Naxçıvanı ABŞ-nin yardımı ilə ələ keçirmək niyyətini növbəti dəfə puça çıxardı.

Mənbə
-----

1. Азербаиджанская Демократическая Республика (1918-1920). Внешняя политика (документы и материалы), Б: 1998
2. Həsənov C, Azərbaycan beynəlxalq münasibətlər sistemində (1918-1920-ci illər), B. 1993
3. Musayev İ. Azərbaycanın Naxçıvan və Zəngəzur bölgələrində siyasi vəziyyəti və xarici dövlətlərin siyasəti (1917-1921-ci illər), B. 1996.