recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ebisu-Hiqaşi parkında yerləşən tako-no-yama (2009).
**Tako-no-yama** (タコの山?, hərf. "səkkizayaqlı dağı") və ya **səkkizayaqlı sürüşkəni** – Yaponiyada geniş yayılmış, səkkizayaqlı görünüşündə olan uşaq sürüşkəni növü. 1960-cı illərdə *"Maeda"* şirkəti tərəfindən populyarlaşdırılmış tako-no-yamalar Tokiodan bütün Yaponiyaya yayılmış, hətta Kopenhagen şəhərində quraşdırılmışdır.

Tarixi
------

İlk tako-no-yamanın hansı parkda quraşdırıldığı mübahisə mövzusu olsa da, ən populyar fikrə əsasən ilk tako-no-yama 1965-ci ildə Tokionun Adaçi rayonundakı Şin-Nişiaray parkında quraşdırılmışdır: park üzərində işləyən bir heykəltaraşın abstrakt oyun meydançası layihəsi şəhər şurası tərəfindən əvvəlcə rədd edilsə də, səkkizayaqlı mövzusunu əlavə etdikdən sonra qəbul edilmişdir. Şin-Nişiaray ölkədəki ən köhnə səkkizayaqlı sürüşkəni hesab olunur. Bu sürüşkən hazırda kosmos mövzusunda bəzədilmiş və bir dizayn müsabiqəsinin qalibi olmuşdur.

Digər nəzəriyyəyə görə isə səkkizayaqlı sürüşkənləri Şin-Nişiaray parkında olan sürüşkən yox, Şinaqava rayonunda yerləşən Şinmey uşaq parkındakı sürüşkənlər sayəsində populyar olmuşdur. Bu sürüşkənlər də 1968-ci ildə *"Maeda"* tərəfindən quraşdırılmışdır. Bu parkdakı iki sürüşkəndən ancaq biri salamat qalmışdır və hazırda başqa parkda yerləşir.

2019-cu ildə *"Maeda"* şirkəti tako-no-yamaların müəllif hüquqlarının özlərinə aid olduğunu bildirirək iki tako-no-yama quraşdırmış *"Ans"* şirkətini məhkəməyə vermiş və 4,32 milyon yen məbləğində təzminat tələb etmişdir. 2022-ci ildə Ali Məhkəmə onların tələbini qəbul etməmişdir.

Xüsusiyyətlər
-------------

*"Maeda"* şirkəti indiyə qədər Yaponiyada 260-dan tako-no-yama quraşdırmışdır. Tako-no-yamaların bir neçə növü mövcuddur. Məsələn, kiçikölçülü olan növü "minisəkkizayaqlı" adlanır.

Qalereya
--------

* Kopenhagendə quraşdırılmış səkkizayaqlı sürüşkəni.Kopenhagendə quraşdırılmış səkkizayaqlı sürüşkəni.
* Hyoqo prefekturasında tako-no-yama.Hyoqo prefekturasında tako-no-yama.
* Fukuoka prefekturasında yerləşən Mekari parkında tako-no-yama.Fukuoka prefekturasında yerləşən Mekari parkında tako-no-yama.
* Fukuşima prefekturasında yerləşən Şinobuyama parkında tako-no-yama.Fukuşima prefekturasında yerləşən Şinobuyama parkında tako-no-yama.
* Fukuoka prefekturasında yerləşən Katsuyama parkında tako-no-yama.Fukuoka prefekturasında yerləşən Katsuyama parkında tako-no-yama.
* Ayçi prefekturasında yerləşən Anco idman parkında tako-no-yama.Ayçi prefekturasında yerləşən Anco idman parkında tako-no-yama.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Shin-Nishiarai Octopus Slide". Atlas Obscura (ingiliscə). 15 dekabr 2023. İstifadə tarixi: 21 dekabr 2023.
2. 1 2  "Japan: Copyright Decision on Octopus Slide". Atlas Obscura (ingiliscə). 18 noyabr 2022. İstifadə tarixi: 22 dekabr 2023.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Tako-no-yama ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Yaponiyadakı tako-no-yamaların siyahısı
Rastr təsvirinin yaxınlaşdırılmış sahəsi: solda — böyütmə vaxtı alınmış ayrı-ayrı piksellər, sağda — bikubik interpolyasiya ilə hamarlanmış sahə.
 Rastr təsvirinin yaxınlaşdırılmış sahəsi.
Piksellər üzərində qurma, nöqtələrdən istifadə, xətlər, hamarlamalar və s.
MK monitorunun matrisi
**Piksel** (bəzən də *pel*, *ing.*  pixel, pel — ***pix** **el**ement* sözlərinin ixtisarıdır)  — rastr qrafikasında ikiölçülü rəqəmsal təsvirin ən kiçik məntiqi elementi və ya təsviri formalaşdıran ekran matrisinin fiziki elementi. Piksel bölünməz düzbucaqlı və ya yumru formadan təşkil olunmuşdur və müəyyən rənglə xarakterizə edilir. Rastr kompüter təsviri sətirlər və sütünlarlar üzrə yerləşmiş piksellərdən ibarətdir.
Həmçinin Pikseli səhvən işığa həssas matrisin (**sensel** — ***sens**or **el**ement*) elementi də adlandırırlar.

Təsvir nə qədər çox pikseldən ibarətdirsə, təsvirin keyfiyyəti də bir o qədər yüksəkdir. Əgər təsvirin miqyası böyüyürsə, piksellər böyük hissələrə çevrilir. İnterpolyasiya vasitəsi ilə pilləlilik hamarlamaq olar.

Mənbə
-----

1. ↑  "Pixel — Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary". 2017-06-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-11-18.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İnformatika** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Xrizolit** digər adı ilə **Peridot** — Olivin mineral ailəsinə aid olub, qızılı-yaşıl, yaşıl və ya qonur-yaşıl rəngli yarı-qiymətli daşdır. Bəzən topaz daşı və ya yaşıl rəngli berillə qarışdırıla bilər.

Lakin kimyəvi tərkibi və xassələri ilə digərlərindən fərqlənir. Kimyəvi formulu (Mg,Fe)2SiO4-dür. Sərtliyi 6,5-7 arasındadır. Daşın rəngi tərkibindəki dəmirin miqdarına bağlıdır. Dəmirin miqdarı nə qədər az olarsa daşın rəngi bir o qədər parlaq olur və qiyməti artır. Qızılı-yaşıl rəngli və parlaq yaşıl rəngli xrizolit daha dəyərlidir. Solğun qonur rəngli daşlardan isə zərgərlikdə demək olar ki, istifadə edilmir və dəyərli hesap edilmir.

Xrizolit çox rast gəlinən mineral olsa da dəyərli nümunələri çox az tapılır. Ən böyük xrizolit mədəni ABŞ-nin Arizona ştatından çıxarılır. Pakistanda kaşmir peridot adlı çox qiymətli xrizolit çıxarılır.

Tarixi
------

Xrizolit ilk dəfə Qırmızı dənizdəki Zebercet adasından çıxarılıb. Məhz buna görə bəzən bu daşa zebercet daşı da deyillər. İlk dəfə misirlilər bu daşı zərgərlik məmulatlarında istifadə etmişlər. Ən böyük xrizolit nümunəsi 310 karat ağırlığındadır və Vaşinqtondakı Smithonian Universetində saxlanılır.

Peridot daşı inanclarda
-----------------------

Peridot və ya xrizolit daşı avqust ayının uğurlu daşı sayılır. Ətraf aləmin, təbiətin qüvvəsini özündə cəmlədiyinə inanılır. Bundan başqa Havay adalarında yaşayan yerlilər bu daşı sitayiş etdikləri od tanrısının-Pelenin göz yaşları hesap edirlər. Başqa bir mənbədə - İbn əl-Ərəbinin qeydlərində isə məşhur kaf dağının yaşıl zebercet daşından ibarət olduğu göstərilir. Qeyd edək ki, bəzi mənbələrdə bu zümrüd daşı haqqında deyilir və məhz buna görə orada yaşayan sehrli quş Zümrüdü-Ənqa (Simurq quşu) adlandırılır.

Şəkillər
--------

* İşlənmiş peridotİşlənmiş peridot
* Peridot daşından zinət əşyasıPeridot daşından zinət əşyası
* Daş üzərində xrizolitDaş üzərində xrizolit
* Perdot daşının rəngləriPerdot daşının rəngləri

İstinadlar
----------
**Tokio Reklam Muzeyi** (アド・ミュージアム東京, *Ado Myuciamu Tokyo*?) – Yaponiyanın Tokio şəhərinin Minato rayonunda yerləşən muzey. Muzey Yaponiyada reklamçılığa həsr olunmuş yeganə muzeydir.

Tarixi
------

Tokio Reklam Muzeyi 1 dekabr 2002-ci ildə Yoşida Hideo Memorial Fondu tərəfindən Yoşida Hideonun 100 illik yubileyi münasibətilə yaradılmışdır. 2017-ci ilin dekabrında muzeydə yenidənqurma işləri həyata keçirilmişdir.

Xüsusiyyətlər
-------------

Ümumi sahəsi 1078,3 m2 olan muzeydəki sərgilər xronoloji ardıcıllıq yerləşdirilmişdir. Muzey Edo dövründə iş adamlarının istifadə etdikləri reklam hiylələrinə həsr olunmuş sərgi ilə başlayır. Burada hikifudalar, nişiki-elər və ebiralar sərgilənir. Sərgidəki məlumatların iddiasına görə həmin dövrdə yaşamış Takatoşi Mitsui dünyanın ilk marketinq dahisi olmuşdur. Muzeydə ümumilikdə təxminən 330 min reklam materialı saxlanılır.

Şova dövründə Yaponiyada reklam işi Qərb mədəniyyətinin təsirinə məruz qalmışdır və muzeyin kolleksiyasında həmin dövrə aid *"Shiseido"*, *"Calpis"* və *"Morinaga Milk Caramel"* kimi brendlərin reklam məhsulları sərgilənir. Muzeyin son sərgisi XX əsrin sonunda Yaponiyada reklamçılığın inkişaf tarixinə həsr olunmuşdur. Burada müxtəlif posterlər və qəzetlərdən kəsilmiş parçalar nümayiş olunur.

Muzeyin tavanından asılmış 4 ədəd bulud formasındakı kiçik kabinlərdə ziyarətçilərin emosiyalarına uyğun şəkildə televiziya reklamları göstərilir. Muzeydə hədiyyə dükkanı və mükafat qazanmış reklamlara həsr olunmuş müvəqqəti sərgi yerləşir.

### Kitabxana

Muzeyin kitabxanası Yaponiyada reklam kommunikasiyası sahəsində ixtisaslaşmış yeganə kitabxanadır. Kitabxananın tarixi 1966-cı ildən başlayır: həmin il Yoşida Hideo Memorial Zalının Reklam Kitabxanası adı ilə qurulmuşdur. Kitabxanada 30 minə yaxın material saxlanılır: reklam haqqında yapon dilində və xarici dildə kitablar, jurnallar və mükafat qazanmış reklam işləri və s. Kitabxananın materiallarının aparılmasına icazə verilmir, lakin istənilən şəxs baxmaqda sərbəstdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Museum Overview". Rəsmi saytı (ingiliscə). 25 iyul 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 iyul 2023.
2. ↑  "館長あいさつ". Rəsmi saytı (yaponca). 25 iyul 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 iyul 2023.
3. 1 2 3 4  "Ad Museum Tokyo". Atlas Obscura (ingiliscə). 29 may 2023. 25 iyul 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 iyul 2023.
4. ↑  "Permanent Exhibition". Rəsmi saytı (ingiliscə). 25 iyul 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 iyul 2023.
5. ↑  "コレクション". Rəsmi saytı (yaponca). 25 iyul 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 iyul 2023.
6. ↑  "Library". Rəsmi saytı (ingiliscə). 25 iyul 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 iyul 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* admt.jp — Tokio Reklam Muzeyinin rəsmi saytı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram · YouTube |
**Qasım Sultan Əfşar** — Səfəvi hökmdarı I Şah Abbasın dövründə xidmət etmiş hərbi xadim və dövlət məmuru.

Həyatı
------

Qasım Sultan Əfşar Əfşar tayfasının İmanlu qoluna mənsub olmuşdur. Bu tayfa ən qədim və ən güclü Qızılbaş tayfalarından biri olmuş və ən əvvəldən Səfəviləri dəstəkləmişdirlər. Şah I Abbasın hakimiyyətinin erkən dövrlərində Qasım Sultan Əfşar Kırmanşahın ətrafındakı sulaq əraziləri qorumaqla mükəlləf olan bir qrup Əfşar döyüşçüsünə komandanlıq edirdi. Səfəvi-Osmanlı müharibələrinin tez-tez baş verdiyi XVI əsri sonları və XVII əsrin əvvəllərində döyüşlərdə özünü yaxşı cəhədən göstərməyi bacaran Qasım Sultan Əfşar 1622-ci ildə Mosulun hakimi təyin edildi. Lakin qısa müddət sonra bölgədə taun xəstəliyi yayıldı və Qasım Sultan tayfasının sağ qalan üzvləri ilə birlikdə Azərbaycanın qərbində yerləşən Urmiya bölgəsinə köç etdi. Beləliklə, o, Urmiyanın Əfşar icmasının əsasını qoyan şəxs oldu. Onun oğlu Kəlbəli bəy əfşar 1627-1628-ci ildən (və ya 1630-dan) 1648-ci ilə qədər Urmiyanın hakimi olmuşdur. Onun soyundan gələnlər Qasımlı klanının əsasını qoymuşdurlar. Klanın adlandırması Qasım Sultan Əfşarın adından gəlməkdədir.

Həmçinin bax
------------

* Mir Mehdi xan Qasımlı-Əfşar

Ədəbiyyat
---------

* *Floor, Willem M.* Titles and Emoluments in Safavid Iran: A Third Manual of Safavid Administration, by Mirza Naqi Nasiri. Washington, DC: Mage Publishers. 2008. səh. 309. ISBN 978-1933823232.
* *Newman, Andrew J.* Safavid Iran: Rebirth of a Persian Empire. I.B.Tauris. 2012. ISBN 978-0857733665.
* *Oberling, P.* AFŠĀR // Encyclopaedia Iranica, Vol. I, Fasc. 6. 1984. 582–586. 2011-04-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
* *Rothman, E. Nathalie.* Brokering Empire: Trans-Imperial Subjects between Venice and Istanbul. Cornell University Press. 2015. ISBN 978-0801463129.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  Oberling, 1984. səh. 582-586
2. ↑  Newman, 2012. səh. 184
3. ↑  Floor, 2008. səh. 248
4. ↑  Rothman, 2015. səh. 236
5. 1 2  Floor, 2008. səh. 252
**Qotland müqaviləsi** (*isv.* Gotländska freden) — İsveç kralı III Maqnus Ladulosun vasitəçiliyi ilə İsveçin Qotland adasının kəndliləri ilə adanın ən böyük şəhəri olan Visbyu şəhərinin əhalisi arasında bağlanmış sülh müqaviləsi. Ehtimallara görə, onlar arasında münaqişə Baltik dənizində ticarətdən əldə olunan gəlirlər uğrunda rəqabət, həmçinin ada əhalisinin bu iki qrupu arasında şəhər əhalisinin Visbyuya daxil olan bütün növ mallardan aldığı rüsumlar haqqında fikir ayrılıqları nəticəsində yaranmışdır. 1288-ci ildə Visbyu şəhər divarının tikintisi başa çatdıqdan sonra tətbiq edilən yeni rüsumlar kəndliləri qəzəbləndirmişdi.

İsveç kralı çoxdan öz təsir dairəsini şərqə doğru genişləndirmək və Baltik dənizində gəlirli ticarətdən daha böyük pay almaq istəyirdi. Şəhər əhalisi ilə Qotland kəndliləri arasında yaranan qarşıdurma ona o vaxta qədər xeyli muxtariyyətə malik olan bu ada üzərində hakimiyyətini möhkəmləndirmək üçün əla fürsət yaratmışdı.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Harrison, 2002
2. 1 2  Sundberg, 1997
**Nazim Ziyad oğlu Hüseynli** (30 aprel 1956, Düzrəsullu, Gədəbəy rayonu) — Bakı Avrasiya Universitetinin rektoru (2006–2020). Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü.

Həyatı
------

30 aprel 1956-cı ildə Gədəbəy rayonunun Düz Rəsullu kəndində anadan olmuşdur.

1973-cü ildə Bakı şəhəri 70 saylı orta məktəbi bitirmiş, həmin ildə S. M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin mexanika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuş, 1981-ci ildə oranı bitirmişdir.

1976–1978-ci illərdə Krasnoyarsk vilayətinin Krasnoyarsk şəhərində və İrkuts vilayətinin Zima şəhərində Sovet ordusu sıralarınada hərbi xidmətdə olmuş.

1974-cü ildən əmək fəalliyyətinə başlamışdır. 1974-cü ildə 2 saylı Mebel fabrikində, 1974–1985-ci illərddə Azərbaycan Dövlət Universiteti nəzdində Elmi-Tədqiqat Hesablama Mərkəzində, 1985-ci ildə Azərittifaq İdarə Heyətində hesablama texnikasının tətbiqi şöbəsində, 1985–1989-cu illərdə SSRİ Sənaye-Tikinti Bankında, 1989–1994-cü illərdə V. İ. Lenin adına Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun Fəlsəfə kafedrasında işləmişdir.

1992-ci ildə Ali Diplamatiya Kollecini (hal-hazırda Bakı Avrasiya Universiteti adlanır) təsis etmiş və onun rektoru olmuşdur. 1992–2005-ci illərdə Ali Diplomatiya Kollecinin, 2005–2006-cı illərdə Bakı Diplomatiya Universitetinin və 2006–2015-ci illərdə isə Bakı Avrasiya Universitetinin rektoru olmuşdur.

1989-cu ildən fəlsəfə elmləri namizədi, 2005-ci ildən fəlsəfə elmləri doktorudur. 1994-cü ildən dosent, sonralar professor vəzifəsində çalışmışdır.

1986-cı ildə SSRİ Elmlər Akademiyası Sovet Sosioloji Assosiasiyasının üzvü seçilmişdir. Beynəlxalq Sosial və Pedaqoji Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvüdür. Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

Ailəsi
------

Ailəlidir 4 övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bakı Avrasiya Universiteti". baau.edu.az. 2023-11-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-11-17.
**Dadaşov Məhərrəm** (tam adı: *Dadaşov Məhərrəm Əkbər oğlu*) — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

Həyatı
------

1912-ci ildə Salyan rayonunun Beştalı kəndində anadan olmuşdur. 1941-ci ildə xidmətə traktorçu peşəsindən çağırılmışdır.
233-cü tank briqadasında xidmət edən baş serjant Məhərrəm Dadaşov 1942-ci ildən döyüş cəbhələrində olmuşdur. 1942-ci ilin oktyabrından 1943-cü ilin yanvarınadək 223-cü atıcı diviziyanın tərkibində döyüşmüşdür. Rumıniyanın Vasluy şəhəri ətrəfında 1944-cü ilin avqustunda aparılan döyüşdə fərqlənmişdir. Onun conrakı döyüşləri Çexoslovakiyada olmuşdur.
Baş serjant M. Dadaşovun tank heyəti avqustun 28-də düşmən ordusunun yerləşdiyi məntəqəyə daxil olaraq düşmənin 6 tank vuran topunu və bir neçə pulemyotunu şəxsi heyətləri ilə məhv etmişdir. Bu döyüşdə yaralanan M. Dadaşov tankını idarə etməkdə davam etmiş və tankın atəş nəqtələrinin mərmiləri qurtardıqdan sonra şəxsi silahla döyüşü davam etdirmişdir.
Cəsur tankçı M. Dadaşov aldığı yaralardan sentyabrın 17-də hospitalda dünyasını dəyişmişdir.
Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı ona 1945-ci ilin 24 martında verilmişdir.

Mənbə
-----

9may.az. Qəhrəmanlar. Arxivləşdirilib 2010-01-18 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* "Azərbaycan Respublikası Xatirə Kitabı" 3-cü cild, "D" hərfi. Bakı-2003. səh.30.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Дадашев Магеррам Акпер оглы". 2012-05-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-20.
2. ↑  *CBC TV.* "Победа у нас в крови. Магеррам Дадашев" (rus). Youtube.com. 18.11.2020. 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-19.
**Bayat savaşı** və ya **Bayat müharibəsi** — Hacı Çələbinin Qarabağ xanlığının ərazisini Şəki xanlığına birləşdirmək üçün Qarabağ xanlığına hücumu nəticəsində baş verən döyüşdür. Bu döyüş Qarabağ xanlığının xanı Pənahəli xanın qələbəsi ilə başa çatıb.

Döyüş
-----

Hacı Çələbinin Qarabağ xanlığının ərazisini Şəki xanlığına birləşdirmək siyasəti 1748-ci ildə Şəki xanlığı ilə Qarabağ xanlığı arasında Bayat savaşına səbəb oldu. Hacı Çələbi və onun müttəfiqi Şamaxı xanı Hacı Məhəmmədəli xanın birləşmiş qüvvələri Qarabağın bəzi ərazilərini ələ keçirsələr də, qələbə qazana bilməyərək Pənahəli xanın müstəqilliyini tanıdılar. Hacı Çələbi xan geri qayıdarkən dedi ki: 

> Pənah xan indiyənəcən bir sikkəsiz gümüş idi, biz gəldik, ona sikkə vurduq və qayıtdıq!
> 
>

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bayat savaşı". 2023-07-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-06.
2. ↑  "Tarixdə iz buraxanlar: Pənahəli xan". 2023-07-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-06.
**Limonium scoparium** (*lat.* Limonium scoparium) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin plumbaqokimilər fəsiləsinin dəvəayağı cinsinə aid bitki növü.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 40-80 (100) sm olan çılpaq çoxillik bitkidir. Kökü yoğun, odunlaşmış, qısa budaqlı kaudekslidir. Bozumtul-yaşıl rəngli yarpaqlarının hamısı kökyanı, uzunluğu 6-20 (35) sm, eni 4-7 (10) sm enli elliptik və ya tərs yumurtavaridir. Çoxsaylı çiçək saplaqları süpürgəvari-budaqlıdır. Qısa sünbülcüklər şəklində yığılan çiçəkləri, cəm olaraq süpürgəvari çiçəkqrupu əmələ gətirir. Sünbülcüklər xırda, 2-4 çiçəklidir. Tacı əlvan bənövşəyidir. Avqust-oktyabr aylarında çiçəkləyir və meyvə verir.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Meyer dəvəayağı kserofil coğrafi tipinin aralıq dənizi sinfinin şərqi-aralıq dənizi qrupuna aiddir. Balkan-Kiçik Asiya ölkələri, İran, Rusiya, Orta Asiya və Qafqazda yayılmışdır. Azərbaycanda meyer dəvəayağı Abşeron, Qobustan, Samur-Dəvəçi, Xəzəryanı, Kür-Araz və Lənkəran ovalıqları, Alazan-Əyriçay vadisi və Bozqır yaylası rayonlarında, əsasən aranda və az miqdarda dağətəyində rast gəlir.

Ekoloji qrup və bitdiyi yerlər
------------------------------

Halomezokserofitdir, səhra, çalçəmən və psammofit-litoral bitkilik tiplərində rast gəlir. Yarımsəhrada, şoran torpaqlarda, şoran çəmənlərdə, dəniz sahili və çay vadiləri boyunca böyük sahələrdə, bitkilərin çox az olduğu yerlərdə sıx olmayan açıq bənövşəyi rəngli ləkələr əmələ gətirir.

Kimyəvi tərkibi
---------------

Aşı maddələri və karbohidratlarla zəngindir.

Təsiri və tətbiqi
-----------------

Xalq təbabətində tətbiq edilir. Əsasən ishal, ilan və əgrəb vurma, ağızda iltihab prosesi zamanı istifadə olunur.

İstifadə olunan hissələri - Müalicə məqsədi ilə bitkinin kökü istifadə edilir.

İstifadə formaları - Dəmləmə və toz şəklində.

Digər faydalı xüsusiyyətləri və istifadəsi
------------------------------------------

Boyaq, bal verən, çiçəkləmə vaxtı gözəl dekorativ bitkidir. Köklərinin ekstraktı dərilərin aşılanmasında istifadə oluna bilər. Yerüstü hissəsindən süpürgə bağlanır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------
**Talib ibn Əbu Talib** (*ərəb.*  طَالِب بْن أَبِي طَالِب‎) — İslam peyğəmbəri Məhəmmədin birinci əmisi oğlu və Əlinin qardaşı.

Ailəsi
------

O, Məkkədə, Əbu Talib ibn Əbdülmüttəlibin və Fatimə binti Əsədin böyük oğlu olaraq anadan olmuşdur. Gənc Məhəmməd Taliblə hər ikisi səkkiz yaşında olandan onların evində yaşayırdı.:79

Onun övladı yox idi.

Vərəsəlik hüququ
----------------

Atası Əbu Talib 620-ci ildə vəfat etdikdə:191  onun mirası Talib və qardaşı Əqil arasında bölündü. Onların iki kiçik qardaşı, Cəfər və Əli heç bir şeyə varis olmadılar. Bu, İslam hüquq prinsipini təsbit etdi: "Heç bir mömin kafirin malına və heç bir kafir möminin malına varis olmayacaq."

Bədr döyüşü
-----------

624-cü ildə Talib müsəlmanların hücumu ilə təhdid edilən ticarət karvanını xilas etmək üçün Məkkə ordusu ilə yola düşdü.:291 Əbu Süfyandan xəbər gələndə ki, karvanın sağ-salamat evə çatdığına görə yürüşə davam etməyə ehtiyac qalmadı, Qureyşdən bəziləri buna baxmayaraq Bədrə qədər davam etmək istədilər. Talibə dedilər: "Biz bilirik ki, ey Haşim oğlu, əgər bizimlə çıxmısansa, ürəyin Məhəmmədlədir." Məkkəyə qayıtmaq qərarına dair bir şeir ona aid edilir.

*İlahi, əgər Talib bu eskadronlardan biri ilə istəmədən döyüşə çıxsa,*  

 *O qarətçi yox, talan olsun, qalib gələn yox.*:296

Bir qədər müzakirədən sonra Talıb onları müşayiət etməmək qərarına gəldi. Talib heç vaxt Məkkəyə gəlmədi. Onu bir daha görmədilər və cəsədi tapılmadı.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Muhammad ibn Saad. *Kitab al-Tabaqat al-Kabir*. Translated by Haq, S. M. (1967). *Ibn Sa'd's Kitab al-Tabaqat al-Kabir, Volume I Parts I & II*, 135. Delhi: Kitab Bhavan.
2. 1 2 3 4  Muhammad ibn Ishaq. *Sirat Rasul Allah*. Translated by Guillaume, A. (1955). *The Life of Muhammad*. Oxford: Oxford University Press.
3. ↑  Bukhari 2:26:658; 5:59:579.
4. ↑  Muslim 7:3132.
**Davud Hüseyn oğlu Paşayev** (*rus.* Дави́д Гусе́йнович Паша́ев; 19.7.1940, Ostaşovo, Moskva vilayəti — 6.4.2010, Moskva) — Rusiya dövlət atom gəmiqayırması mərkəzinin baş direktoru (1993–2004) və prezidenti (2004–2010), "Sevmaş" maşınqayırma zavodunun direktoru (1988–2004), Rusiya qəhrəmanı (1995), Rusiya Federasiyası Dövlət mükafatının ikiqat laureatı (2000, 2006).

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

Davud Paşayev 19 iyul 1940-cı ildə Moskva vilayətinin Ostaşovo kəndində anadan olmuşdur. Atası Hüseyn Kazım oğlu Paşayev milliyyətcə azərbaycanlı, anası Varvara Sergeyevna isə rusdur. Atası Vətənini ötən əsrin 20-ci illərinin əvvəlində tərk etmişdir. Moskva vilayətinin Ostaşevo kəndində sovxoza rəhbərlik etdiyi dövrdə onun və xanımı Varvara Sergeyevnanın oğlu olur və adını Davud qoyurlar. Ailə Böyük Vətən müharibəsinin əvvəlində Kirov vilayətinə köçür. Hüseyn Paşayev körpü inşa edir, həyətyanı təsərrüfatla məşğul olurdu.

1963-cü ildə Ural politexnik institutunu bitirmiş və SSRİ Gəmiqayırma Dövlət Komitəsinin təyinnaməsi əsasında "Şimal maşınqayırma müəssisəsi" istehsalat birliyinə (*rus.* ПО Северное машиностроительное предприятие) işə qəbul olunmuşdur. 1988-ci ildə həmin istehsalat birliyinin — Rusiyada ən böyük atom sualtı gəmiqayırma mərkəzinin baş direktoru təyin edilmişdir.

1993–2004-cü illərdə "Sevmaş" və digər əlaqəli istehsalat müəssisələrini birləşdirən Rusiya dövlət atom gəmiqayırması mərkəzinin baş direktoru, 2004-cü ildə isə prezidenti təyin olunmuşdur.

Sankt-Peterburq Mühəndislik Akademiyasının həqiqi üzvü seçilmişdir.

2005–2008-ci illərdə Rusiya Federasiyasının Prezidenti yanında İctimai Palatanın üzvü olmuşdur.

6 aprel 2010-cu ildə Moskvada vəfat etmiş və Severodvinsk şəhər məzarlığında dəfn edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2012-10-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-05-20.

Xarici keçidlər
---------------

* Памяти Давида Пашаева — Severodvinsk bələdiyyəsi
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Avqust (dəqiqləşdirmə).

**Avqust** — Qriqori təqviminin 8-ci ayı. 31 gündən ibarətdir

Tarixi və etimologiyası
-----------------------

Oktavian Avqust
Əvvəllər bu ay "seks stili." adlanıb (latın dilindəki lat. Sextilis — "altıncı" sözündən) və 29 gündən ibarət olub. Yuli Sezar Roma təqvimində islahatlar aparan zaman e.ə. 45-ci ildə daha iki günü bu aya əlavə edib və bununla da ona indiki görkəmini verib.

Avqust ayı öz adını Roma imperatoru Oktavian Avqustdan alıb. Roma senatı e.ə. 8-ci ildə imperatorun həyatında xüsusilə xoşbəxt dövrü təşkil edən bu aya onun adını verib. Makrobinin sitat gətirdiyi *Senatus consultum*-a görə Oktavian bir neçə möhtəşəm qələbəsi, o cümlədən Misirin fəth olunması bu aya təsadüf etdiyinə görə onu öz ayı seçib. Bu cür şərəfə bundan əvvəl senat Yuli Sezarı layiq bilib və onun adına uyğun olaraq "kvintili" (latın dilindəki lat. Quintilis — "beşinci" sözündəndir) ayının adı "iyul"a (lat. Julius) dəyişdirilib.

Geniş yayılmış bir rəvayətə görə (bu rəvayət XIII əsr alimi Sakrobosko tərəfindən dövriyyəyə buraxılıb) əvvəlcə "sekstili" guya 30 gündən ibarət olub. Oktavian Avqust onun Yuli Sezarın şərəfinə adlandırılan aydan qısa olmaması üçün fevraldan bir günü götürərək ona əlavə edib və bununla da adi illərdə fevralda 28 gün qalıb. Amma bu nəzəriyyəni inkar edən bir çox sübutlar mövcuddur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Aylar necə adlanıb? Təqvimin sirrləri". 2022-03-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-28.
2. ↑  "Year of Julius Caesar, A Dictionary of Greek and Roman Antiquities (1890), William Smith, LLD, William Wayte, G. E. Marindin, Ed". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-11-19.
3. ↑  "Август — восьмой месяц Григорианского календаря" (rus). 2010-09-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-09-20.
4. ↑  *Roscoe Lamont*, "The Roman calendar and its reformation by Julius Caesar" Arxivləşdirilib 2012-01-18 at the Wayback Machine, Popular Astronomy 27 (1919) 583–595. Sacrobosco’s theory is discussed on pages 585–587.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (11-th) · Brockhaus |
| Normativ yoxlama | GND: 4389837-3 · LCCN: sh2001002095 |

| ⛭Aylar |
| --- |
| 
Yanvar • Fevral • Mart • Aprel • May • İyun • İyul • Avqust • Sentyabr • Oktyabr • Noyabr • Dekabr
 |
**Elçin İsmayıl oğlu Şıxlı** (4 oktyabr 1957, Bakı) — "Ayna" — "Zerkalo" qəzetlərinin təsisçisi və baş redaktoru (2001–2014), 1989-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü, 2006-cı ildən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin sədri.

Həyatı
------

Elçin Şıxlı 1957-ci il oktyabrın 4-də Bakı şəhərində, İsmayıl Şıxlının ailəsində anadan olmuşdur. Əslən Qazax rayonunun İkinci Şıxlı kəndinin Şıxlinskilər soyundandır. 1964-cü ildə Bakı şəhəri 190 №-li orta məktəbin birinci sinfinə getmiş və 1974-cü ildə həmin məktəbi bitirmişdir. 1974-cü ildə SSRİ-nin 50 illiyi adına Azərbaycan Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutunun ingilis dili fakültəsinə daxil olmuş və 1979-cu ildə həmin institutu ingilis və alman dilləri müəllimi ixtisası alaraq bitirmişdir.

1979-cu ilin avqustundan oktyabrınadək Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Xarici Turizm İdarəsi informasiya-reklam şöbəsinin müfəttişi işləmişdir.

1979-cu ilin oktyabrından 1981-ci ilin mayınadək Sovet Ordusu sıralarında hərbi xidmətdə olmuş və həmin müddət ərzində o zamankı Almaniya Demokratik Respublikası ərazisində yerləşmiş sovet ordusu hərbi komendatlıqlarından birində mütərcimlik etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

1981-ci ilin iyul-avqust aylarında "İnturist" ÜSC Bakı şöbəsində tərcüməçi işləmişdir.

1981-ci ilin avqustundan 1986-cı ilin sentyabrınadək Azərbaycanın Xarici Ölkələrlə Dostluq və Mədəni Əlaqələr Cəmiyyətinin xaricdə yaşayan həmvətənlərlə əlaqələr şöbəsinin referenti olmuşdur.

1986-cı ilin sentyabrından 1988-ci ilin mayınadək Azərbaycan SSR Maarif Nazirliyi Kollekgiyasının katibi vəzifəsində işləmişdir.

1988-ci ilin mayından 1989-cu ilin aprelinədək V. İ. Lenin adına Sovet Uşaq Fondu Azərbaycan respublika bölməsi İdarə Heyəti aparatında baş referent olmuşdur.

1989-cu ilin aprelindən 1990-cı ilin iyulunadək "Azərbaycan Kommunisti" — "Kommunist Azerbaydjana" jurnalında ədəbi işçi kimi çalışmıdır.

1990-cı ilin iyulundan 1998-ci ilin fevralınadək "Ayna"-"Zerkalo" qəzetləri redaksiyasında baş redaktor müavini, 1998-ci ilin fevralından 1999-cu ilin mayınadək "Al-ver" qəzetinin baş redaktoru, 1999-cu ilin mayından 2001-ci ilin yanvarınadək "Ayna Mətbu Evi" şirkətinin prezidenti vəzifələrində çalışmışdır.

2001-ci ilin yanvarından 2014-cü ilədək "Ayna"-"Zerkalo" qəzetlərinin baş redaktoru olmuşdur. 2016-cı ildə *ayna.az* saytı və Ayna TV-ni təsis edib.

Evlidir. İki övladı var.

* Yazıçı İsmayıl Şıxlının oğludur.

Filmoqrafiya
------------

1. Dəli Kür (film, 1969)
2. Mənə inanın! (film, 2007)
3. Cavabsız sual (film, 2017)

Mənbə
-----

* Elçin Şıxlının bioqrafiyası — www.adam.az Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------

* "Məğlub olsam da, səhv etməmişdim" — 60 yaşlı Elçin Şıxlı
"Sarad" İranın "Sarad Group" şirkəti tərəfindən hazırlanan çoxməqsədli pilotsuz uçuş aparatıdır. "Sarad" PUA-sı 2011-ci ildə İran təyyarələri və aerokosmik mütəxəssislərinin məhsuludur. Bu kiçik cihaz, müxtəlif məqsədlər üçün istifadə edilə bilən bir təyyarənin miniatür versiyasına bənzəyir, ondan ərazinin aerofotoqrafiyası, yanğın təhlükəsizliyinə nəzarət, axtarış əməliyyatları və s. məqsədlər üçün istifadə edilə bilər.

"Sarad" pilotsuz uçuş aparatının olduqca sadə dizaynı sayəsində qiyməti çox münasibdir və işlədilməsi baxımından çox sadədir, bu da ona ciddi populyarlıq qazandırır. Bu vasitə yalnız mülki sferada maraq doğurur, burada ondan əsasən aerofotoqrafiya ilə əlaqəli işlərdə istifadə olunur.

"Sarad" pilotsuz uçuş aparatı çox böyük ölçülərə malikdir. Füzelyajın uzunluğu 1.8 metr, qanad uzunluğu 3.4 metrdir, lakin kifayət qədər güclü mühərrik və yaxşı aerodinamika sayəsində dron olduqca manevrlidir. "Sarad" pilotsuz uçuş aparatı maksimal uçuş sürətini 80 km/saata çatdırmağa imkan verən tək porşenli mühərriklə təchiz olunur, bu cihazın maksimal məsafəsi isə 7 kilometr məsafəni keçmir.

"Sarad" bir ədəd yüksək qətnaməli kamera ilə təchiz olunur. Yanğın təhlükəsini izləməyə imkan verən termal kamera da quraşdırıla bilər.

Taktiki-Texniki Xüsusiyyətləri
------------------------------

* Uzunluğu: 1.8 m;
* Qanad uzunluğu: 3.4 m;
* Hündürlüyü: 0.6 m;
* Maksimum uçuş kütləsi: 20 kq;
* Maksimal uçuş sürəti: 80 km / saat;
* Kreyser sürəti: 55 km/saat;
* Maksimum uçuş məsafəsi: 7 km;
* Maksimum uçuş hündürlüyü: 4100 m;
* Təyyarə mühərrikinin növü: porşenli.
* Güc qurğusu və onun göstəriciləri: məlum deyil.

Sarad qrup
**Saratinlər** (*lat.* Saraceni, q.yun. Σαρακηνοί — «şərq insanları» ← *ərəb.* شرق‎) — IV əsr Roma tarixçisi Ammianus Marcellinus və 1-ci və 2-ci rinsrin Yunan alimləri tərəfindən qeyd olunan insanlar. 

Bəzi müəlliflər, məsələn, Evfimiy Ziqaben "Saratin" sözünü Bibliyada olan *Sara*nın adı ilə əsassız olaraq birləşdirdi. 

Xristianların dövründən etibarən Avropanın müəllifləri bütün Müsəlmanların Saratinlər kimi çağırmağa başladılar, tez-tez "Mavr" termini bir sinonim olaraq istifadə edirdilər.

Hal-hazırda tarixçilər tərəfindən VII-XIII əsrlərdən Ərəb Xilafətinin əhalisi ilə bağlıdır (Monqolların Yaxın Şərq kampaniyası nəticəsində Abbasid xalifası Hulaqinin fəthindən əvvəl).

Başqa mənası
------------

Orta əsrlərdə Saratinlər cəngavərlər üçün bir simulator idi. Simulatorun klassik versiyası bir tərəfdən bir adamın (Sartinin öze) taxta bir qapısı idi, bir tərəfdən kiçik bir qalxan tuturdu, digərində zəncir və ya iplə ağırlıq verən bir maddə (məsələn, bir qum torbası) idi. Torso qutuya sərbəst dönmək üçün təyin edilirdi. Cəngavərin vəzifəsi, Saratinlər qalxanını tam nağılda bir nizə ilə vurmaq və torbadan zərbə atmağa vaxt verməkdir. Saraten çox vaxt şövqlü turnirlərdə ayrı bir müsabiqə kimi istifadə olunurdu.

Həmçinin bax
------------

* Səlcuqlular
* Mavrlar
* Ərəblər

Ədəbiyyat
---------

* *Мюссе Л.* Варварские нашествия на Западную Европу. СПб. 2006.

Xarici keçidlər
---------------

* Сарацин — статья в энциклопедии «Кругосвет»
* M. Д. Бухарин. Происхождение этнонима Σαρακηνοί

İstinadlar
----------

1. ↑  "Naturalis historia. Liber VI. 157". 2023-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-03.
2. ↑  Евфимий Зигабен «Догматическое всеоружие православной веры» PG 130 Arxivləşdirilib 2016-09-18 at the Wayback Machine
Yazı lövhəsi
1. **Yazı lövhəsi** (clipboard) – Microsoft Windows, Apple Macintosh və OS/2 əməliyyat sistemlərində nəzərdə tutulmuş xüsusi yaddaş resursu. "Yazı lövhəsi"ndə, ora sonuncu köçürülmüş informasiya hissəsinin nüsxəsi saxlanılır. Verilənlərin "yazı lövhəsi"ndən cari proqrama ötürülməsi yapışdırma (PASTE) əməliyyatı vasitəsilə aparılır. "Yazı lövhəsi"nin köməyilə informasiyanı bir proqramdan başqasına da ötürmək olar. "Yazı lövhəsi" vasitəsilə köçürülmüş verilənlər statik olur və sonrakı dəyişiklikləri özündə əks etdirmir. Tut: SCRAP; Bax: CUT AND PASTE, DYNAMIC DATA EXCHANGE.
2. **Planşet-bloknot** – əsas giriş qurğusu işıq-qələm olan kompüter.

Ədəbiyyat
---------

İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Xarici keçidlər
---------------

EN Перевод на английский

How does the Clipboard work with SwiftKey Keyboard for Android? Arxivləşdirilib 2017-06-02 at the Wayback Machine

| ⛭Kompüter vasitəçiliyi ilə kommunikasiya |
| --- |
| 
* Onlayn çat
* Onlayn müzakirə
* Kommunikasiya proqramı
* Ortaq proqram təminatı
* Sosial şəbəkə xidmətləri
* Virtual öyrənmə mühiti

 |
| Asinxron konfrans | 
* Email
* Elektron poçt siyahısı
* FidoNet
* Usenet
* İnternet forumu
	+ Yazı lövhəsi
	+ Şəkil lövhəsi
* Shoutbox
* BBS
* Ziyarətçi kitabçası

 |
| Sinxron konfrans | 
* Data konfransı
* Ani mesajlaşma
* Internet Relay Chat
* LAN messenger
* Talker
* Videotelefon
* VoIP
	+ Onlayn oyunlarda səsli söhbət
* Veb çat
* Vebinar

 |
| Yayımlama | 
* Bloq
* Mikrobloginq
* Viki

 |
**Silahdar Kürəkən İbrahim Paşa** (ö. yanvar 1724) — Osmanlı sultanı III Əhməd dönəmində müxtəlif vəzifələrdə xidmət etmiş dövlət xadimi.

Atası Sultan Murad dönəmində saraya alınaraq yüksəlmiş, IV Mehmed dönəmində qədər müxtəlif əyalətlərdə xidmət göstərən Qız Hüseyn Paşadır (ö. 1687). Əndərunda yetişmiş, saray xəzinədarı olaraq xidmət etmişdir. Ardından 13 fevral 1704-cü ildə baş silahdar oldu. Ancaq həmin ilin 17 aprelində bilinməyən səbəblə vəzifədən alındı və sürgün edildi. Çox keçmədən bağışlandı və 8 oktyabr 1704-cü ildə vəzirliklə Şəhrizor sancaqbəyi təyin edildi. Ardından 1705-ci ildə Hələb, 1707-ci ildə Ərzurum, 1709-cu ildə yenidən Şəhrizor, 1710-cu ilin oktyabrında yenidən Hələb, 1711-ci ildə Mosul, 1713-cü ildə Diyarbəkir əyalətinə təyin edildi.

1714-cü ildə yenidən Şəhrizora təyin edilsə də, bir il sonra vəzifədən alınaraq sürgün edilmişdir. Bir müddət sonra bağışlanaraq 1717-ci ildə İstanköy sancaqbəyi təyin edildi. Bu vəzifədə ikən 1720-ci ildə Sultan Mustafanın qızlarından Ayşə Sultanla nigahlandı. Nigahın ardından 1721-ci ildə Mərəş, həmin ilin oktyabrında isə yenidən Ərzurum bəylərbəyi oldu. 1724-cü ilin yanvarında burada vəfat etmişdir. Övladının olub-olmadığı bilinmir.

Mənbə
-----

* Sicill-i Osmani III cild, səh. 98

İstinadlar
----------
Slovakiya dəmir yolları

**Slovakiyada nəqliyyat** özündə hava, boru, avtomobil və dəmiryol nəqliyyatını əks etdirir. Dəmiryol (3662) və avtomagistralları (225,25 km) Mərkəzi Avropanın ən yaxşı inkişaf etmiş yolları sayılır. Ölkənin ən iri hava limanı Bratislavada yerləşən M. R. Ştefanika adına hava limanı adlanır. Dunay çayının ölkədən keçən hissəsi yük və sərnişin daşımada böyük əhəmiyyət daşıyır.

Dəmir yolları
-------------

 *Əsas məqalə: Slovakiya Dəmir Yolları*
Dövlət şirkəti olan Slovakiya dəmir yolları şirkəti yeni yolların çəkilməsi və istismarını təşkil edir. 2008-ci ilə olan məlumata görə ölkədə dəmir yollarının uzunluğu 3662 km təşkil edir:

* 99 km — enli reylsli (1520 mm), əsasən yük daşımada istifadə edilir.
* 3473 km — standart reylslər (1435 mm), bunun 1588 km elektrikləşdirilmişdir, 1011 km — iki xətlidir.
* 50 km — ensiz reylslər (45 km - 1000 mm, 5 km - 750 mm)

Avtomobil yolları
-----------------

 *Əsas məqalə: Slovakiya avtomobil yolları*
2008-ci ilə olan məlumata görə ölkədə 43761 km avtomobil yolu vardır. Bunun 432 kilometri avtomagistralların payına düşür. Yüksək sürətli yolların uzunluğu, 288 kilometrdir. 

Avtomagistrallar
* Avtomagistral D1 (Slovakiya): Bratislava — Trnava — Trençin — Povajska-Bıstrisa — Jilina, Liptovski-Mikulaş — Yanovse, Preşov — Koşise — Zaxor (Ukrayna sərhədinə qədər)
* Avtomagistral D2 (Slovakiya): Kuti (Çexiya sərhədinə qədər) — Malaski — Bratislava — Yakovisa (Macarıstan sərhədinə qədər))
* Avtomagistral D3 (Slovakiya): Dolni-Xriçov — Jilina — Çadçq — Skalite (Polşa sərhədinə qədər)
* Avtomagistral D3 (Slovakiya): Yarovse — Avstriya sərhədinə qədər

Əsas yollar
* R1: Trnava — Nitra — Zvolen — Banska-Bistrisa
* R2: Çexiya sərhədinə qədər — Trençin — Previdza — Zvolen — Rimavska-Sobota — Koşise
* R3: Macarıstan sərhədinə qədər — Zvolen — Martin — Polşa sərhədinə qədər
* R4: Macarıstan sərhədinə qədər — Koşise — Preşov — Svidnik — Polşa sərhədinə qədər
* R5: Svrçinoveç — Çexiya sərhədinə qədər
* R6: Beluşa — Puxov — Çexiya sərhədinə qədər
* R7: Bratislavq — Nove-Zamki — Krupina — Luçenes

Su nəqliyyatı
-------------

Dunay çayının ölkədən keçən hissəsinin uzunluğu 172 km təşkil edir. Bu hissə yük və sərnişin daşımada böyük əhəmiyyət daşıyır. Ölkədə iki çay limanı vardır: Bratislava və Komarno. 2010-cu ilə olan məlumata görə Slovakiyanın ticarət donanması 9 yük gəmisindən və iki refricerator gəmidən ibsrətdir. Ümumi yük götürmə qabiliyyəti 309049 tondur.

Boru nəqliyyatı
---------------

Slovakiyada neft kəmərlərinin uzunluğu 416 km, qaz kəmərlərinin uzunluğu isə 6769 km təşkil edir (2010).

Hava nəqliyyatı
---------------

Slovakiyada ümumilikdı 37 hava limanı vardır. Bu limanlardan 18 eniş-uçuş zolağı süni, 17 hava limanınki isə təbii örtüyə malikdir. Burada həm də bir helikoptürlərin eniş meydançası vardır.

Mənbə
-----

* Slovakiyada avtomagistralların siyahısı Arxivləşdirilib 2008-02-01 at the Wayback Machine
**AIDS** — Turbo Pascal 3.01a-da yazılmış və COM sənədləri üçün bir kompüter virusudur. AİDS, MS-DOS "uyğun fayl" zəifliyindən istifadə etdiyi bilinən ilk virusdur. MS-DOS-da, həm foo.com, həm də foo.exe mövcuddursa, foo.com həmişə əvvəlcə icra ediləcəkdir. Beləliklə, yoluxmuş com faylları yaradaraq, QİÇS kodu hər zaman nəzərdə tutulan exe kodundan əvvəl icra ediləcəkdir.
AİDS virusu aktivləşdikdə ekranda aşağıdakı göstərilir;

*ATTENTION I have been elected to inform you that throughout your process of collecting and executing files, you have accdientally (sic) ¶HÜ¢KΣ► [PHUCKED] yourself over: again, that's PHUCKED yourself over. No, it cannot be; YES, it CAN be, a √ìτûs [virus] has infected your system. Now what do you have to say about that? HAHAHAHAHA. Have ¶HÜÑ [PHUN] with this one and remember, there is NO cure for AIDS*

Yuxarıdakı mesajda "AIDS" sözü ekranın təxminən yarısını əhatə edir. Sistem daha sonra dayandırılır və yenidən işə salmaq üçün gücləndirilib yenidən yüklənməlidir.

AIDS virusu yoluxmuş bir com sənədinin ilk 13.952 baytını yazır. Virusu aradan qaldırmaq üçün yazılmış fayllar silinməli və təmiz nüsxələrlə əvəz olunmalıdır. Proqramın yazılmış hissəsini isə bərpa etmək mümkün deyil.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
**Kumis** (*fars.* قومس‎, q.yun. Κωμισηνή) — İslamdanqabaqkı İranda, Əlburz dağlarının cənub su hövzəsi ilə Dəşti-Kəvir çölünün şimal hüdudları arasında vilayət. Sasanilər dövründə Rey və Gürgan vilayətləri arasında yerləşən əraziyə aid edilirdi. Kumis orta əsrlərdə İranın kiçik bir vilayəti olaraq qalmışdır. Vilayətin qərb sərhədləri Reyin şərqindəki şəhərətrafı ərazilərində, şərq sərhədləri isə Xorasanda idi. Xorasan yolu ilə yarıya bölünən vilayətdə Xoara (indiki Aradan), Simnan, Şəhr-i Kumis (indiki Damğan), Bəstam və Biyar (indiki Biyarcümənd) şəhərləri yerləşirdi. 856-cı ildə Kumisdə baş verən zəlzələ nəticə 200 minə yaxın insan həlak olmuşdur. Bu, bəşər tarixində qeydə alınmış ən ölümcül zəlzələlərdən biri olmuşdur. Vilayətdə ismaililər tərəfindən tikilmiş bir neçə qala var ki, onların əksəriyyəti işğalçı monqollar tərəfindən ələ keçirilmişdir. "Kumis" adı XI əsrin əvvəllərindən köhnəlməyə başlamışdır. Hal-hazırda region indiki Mazandaran və Simnan ostanları arasında bölünmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bosworth, C. E.* The Encyclopaedia of Islam. V (New). Leiden: E. J. Brill. 1986. 377–378. ISBN 9004078193.
2. ↑  Wiesehöfer, Josef (Kiel). "Comisene." *Brill's New Pauly*. Antiquity volumes edited by: Hubert Cancik and , Helmuth Schneider. Brill Online, 2015. Reference. 17 August 2015  Arxivləşdirilib 2020-08-12 at the Wayback Machine
Kuşanşar vilayəti Sasani imperiyasının şərq hüdudlarında yerləşirdi.
**Kuşanşəhr** — Sasani imperiyasının Kabil vadisi ilə Pişəvər vadisi arasındakı regiondan ibarət vilayəti. Kuşanşəhr ərazisi mərkəzi Toxarıstanda idi və Termezdən Pişəvərə qədər olan ərazini əhatə edirdi. Kuşanşəhrdə Sasani hakimiyyətinin qurulması Mərkəzi Asiya ticarət yollarına nəzarət etməyə imkan vermişdir. Əraziyə Kuşan-sasanilər rəhbərlik edirdi. Hindistanla ticarət əlaqələrinin ənənəvi əhəmiyyətinə görə Kuşan standartına uyğun sikkələr buraxmışdılar.

Sasanilərin hökmranlığı Kuşanşəhrdə ərazinin kidarilər, sonra isə eftalitlər tərəfindən ələ keçirilməsi ilə sona çatmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  The Cambridge History of Iran: Seleucid Parthian, E. Yarshater, p.770 sq

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Brunner, Christopher.* Geographical and Administrative divisions: Settlements and Economy // The Cambridge History of Iran: The Seleucid, Parthian, and Sasanian periods (2). Cambridge: Cambridge University Press. 1983. 747–778. ISBN 978-0-521-24693-4.
**Kaftan** — uzunətəkli, qollu geyim növü. Qədim türklərin dünya geyim mədəniyyəti tarixinə bəxş etdiyi mühüm töhfələrdən olub və bir sıra xalqlara da onlardan keçmişdir.

Tarixi
------

Kaftan türk sözü olub qazax dilindəki kapatan sözündən gəlir.
 Belinə qədər kəmərli və düyməli nümunələr də var. Ərəb mənbələrində "burde","şəmlə","hamisə","nəmirə","əba",sözləri ilə ifadə edilir. Köhnə və Yeni Əhdi-Cədiddə kaftan müxtəlif hallarda xatırlanır. Əhdi-ətiqə görə, Allah Adəm və Həvvaya dəri paltar geydirdi, Əyyub peyğəmbərin övladları vəfat edəndə və malı dağıdıldığında, paltarını cıraraq, ona təsəlli verməyə gələn üç dostu paltarlarını cırıb yeddi gün yeddi gecə danışmadan onunla birlikdə oldular. Üzərində hökmdarın adı və ya şüarı olan, sənətkarlıq tikmələri ilə bəzədilmiş və xüsusilə zolaqlı haşiyələrlə bəzədilmiş kaftanların (tirazın) hökmdar tərəfindən kiməsə əvəzsiz hədiyyə edilməsinə "kaftan/hil taxmaq" deyilir.

Peyğəmbər dövründə istifadəsi
-----------------------------

Cümə və bayram namazlarında qırmızı kaftan geyən Hz.Peyğəmbərin kaftanları arasında qalın kənarları olan Nəcran toxuması, dar qollu Şam işi və müxtəlif rənglərdə Yəmən istehsalı 
olanlardan əlavə, bir qadının şəxsən toxunduğu və hədiyyə etdiyi kaftan da var idi. Hz. Peyğəmbər hökmdarlara İslama dəvət məktubu göndərəndə Rum valisi Ferve b.Əmr, tabeliyində olan Məsud b. Sədi müxtəlif hədiyyələrlə – qızıl saplı atlas kaftanla birlikdə Mədinəyə səfir kimi göndərmişdi.

Osmanlı dövründə istifadəsi
---------------------------

Kaftan həm də Osmanlı geyimlərinin ən mühüm elementidir və öndən açıq, topuqlara və ya yerə qədər uzanan üst paltardır. Saray geyimlərində qol uzunluğu dirsəyə və ya biləyə qədər ola bilər. Yanlardan aşağı asılır, bəzən ətəyin uzunluğuna çatır. Qol boyu olanların üzərinə daha bir qat paltar geymək olar. Dirsəyə qədər olanlar üçün eyni parçadan əlavə qol hazırlanır və çiynindəki düyməyə düymə deşiyi ilə bərkidilir və uzun qollu olur. Müxtəlif Asiya mədəniyyətlərində olduğu kimi, qollardan ətəklərə qədər uzanan kaftanların çiyinlərində bir açılış var. Kaftan geyən adam qolunu bu açılışdan çıxarır və kaftan qolunu aşağı salır. Belə kaftanlar mərasim xarakteri daşıyır və günümüzə qədər gəlib çatan bir çox nümunələri Topqapı sarayı Muzeyinin kolleksiyalarındadır. Bunların necə geyinildiyi Osmanlı miniatürlərində də görünür. Xəzlə örtülmüş mərasim kaftanlarına "kapaniçe" deyilir. Qolsuz və ya qollu ola bilər, qabağında çarpaz xətlər, yaxasında və çiyinlərində xəz var. Qara tülkü kürkü olanlar sultan üçün ayrılır; çarpazları daş–qaşlı, çölü atlas və murəssa düyməsi olanlara "fərvə-i mürəbbə" deyilir və mərasim və yürüşlərdə taxılır.

İstinadlar
----------

* Viktor Hüqo - Paris Notr-Dam Kilsəsi, s 5.



1. ↑  Tülin Çoruhlu, "Zırh", a.e. XLIV, 394.
2. ↑  İsmail Kara, "Mahyacılar", 1453 İstanbul Kültür ve Sanat Dergisi, sy. 18, İstanbul 2013, s. 23-24.
3. ↑  Mehmet Şeker, "Hil‘at", a.e. XVIII, 22-23.
4. ↑  Nurhan Atasoy v.dğr. İpek: Osmanlı Dokuma Sanatı, London 2001, s. 117, 298-299.
5. ↑  Hülya Tezcan, Osmanlı Sarayının Çocukları: Şehzadeler ve Hanım Sultanların Yaşamları, Giysiler, İstanbul 2006, tür.yer.
**Trautvetter tıs-tısı** (*lat.* Acantholimon trautvetteri) — plumbaqokimilər fəsiləsinin tıs-tıs cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Cənubi Qafqaz, Naxçıvan MR-dan toplanan materiallara əsasən təsvir edilmişdir. İran-Turan coğrafi elementinə daxildir.

Botaniki təsviri
----------------

20-30 sm diametrində, yarımkürəşəkilli olan alçaq koldur. Çiçək saplağı çılpaqdır. Yarpaqları xətli, üçkənarlı, qabarıq (yastıqdan bir balaca yuxarı qalxır), 3-4 sm uzunluqdadır. May-iyun ayında çiçəkləyir, iyun-iyulda toxumları yetişir.

Ekologiyası
-----------

Kserofitdir. Quru yamaclarda bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Şahbuz rayonunun Ayrınc və Biçənək kəndləri ətrafı ərazilərində (Biçənək aşırımı) yayılmışdır. Azərbaycan Respublikası, o cümlədən də Naxçıvan MR florasına yenidən daxil edilir. Biçənəkdən xeyli uzaqda, Ayrınc kəndinin yaxınlığından toplanmışdır.

İstifadəsi
----------

Quraq ərazilərin yaşıllaşdırılmasında istifadə edilə bilər.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
**Elxan Hüseynqulu oğlu Məmmədli** ({{DVTY}} şablonu boşdur ) — filologiya elmləri namizədi, "Əməkdar mədəniyyət işçisi" (2008), Azərbaycan Aşıqlar Birliyi İdarə heyətinin və Azərbaycan Jurnalistlər birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Elxan Hüseynqulu oğlu Məmmədli 1 yanvar 1946-cı ildə Borçalı mahalının Bolnisi rayonunun Faxralı kəndində anadan olmuşdur.

1971-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə fəhləlikdən başlayan Elxan Məmmədli bir müddət pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olduqdan sonra,

1976–1979-cu illərdə Pedaqoji Elmlər İnstitutunda elmi işçi işləmişdir.

1979-cu ildən etibarən müsabiqə yolu ilə Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun Folklor şöbəsinə kiçik elmi işçi vəzifəsinə qəbul edilmişdir.

1994-cü ilə kimi Ədəbiyyat İnstitutunun Folklor şöbəsində çalışan E. Məmmədli böyük elmi işçi kimi həmin ildən Folklor Elmi-Mədəni Mərkəzinə köçürülmüşdür.

1998-ci ildə "Azərbaycan aşıq yaradıcılığında təcnis" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmiş və filolodiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.

1999-cu ildən AMEA-nın Folklor İnstitutunda "Aşıq yaradıcılığı" şöbəsinin müdiridir.

1969–2009-cu illər ərzində Azərbaycan radio və televiziyasında "Bulaq", "Ustadnamə", "Sazın-sözün sehrində", "Gözəlləmə" və "Sarıtel" verilişlərinin müəllifi və aparıcısı olmuşdur.

O, 1 monoqrafiya, 10-dan çox toplama-tərtib kitabını nəşr etdirmiş, 30-dan çox kitabın redaktoru, rəyçisi olmuşdur.

2008-ci ildə "Əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adına layiq görülmüşdür.

Azərbaycan Aşıqlar Birliyi İdarə heyətinin və Azərbaycan Jurnalistlər birliyinin üzvüdür.

Elxan Məmmədlinin anadan olmasının 60 illiyi ilə əlaqədar Vüsal Abiyev "Elxan Məmmədli — 60" kitabını yazmışdır.

Kitabları
---------

* "Azərbaycan aşıq yaradıcılığında təcnis" (namizədlik dissertasiyası), 1998.
* "Təcnis sənətkarlığı" (monoqrafiya), Bakı, "NaftA-Press", 1998. 150 səh.
* "Bir dənəm" (şeirlər), Bakı-2006.
* Məmmədli E. Şair Nəbi Borçalı: həyatı, mühiti, sənəti. Bakı, Nurlan, 2014, 144 s.

İstinadlar
----------

1. ↑  Vüsal Abiyev, "Elxan Məmmədli — 60", Bakı, Nurlan, 2006.
2. ↑  *Mahmud Allahmanlı.* "FOLKLORLAŞAN FOLKLORŞÜNAS" (PDF). "Ozan dünyası" (az.). azab.az. 2015. İstifadə tarixi: 2016-02-04.[*ölü keçid*]