recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Prizren
Priştina 
Brezovisa
Miruşa kanyonu
**Kosovo Respubliksında turizm** - Avropanın cənub-şərqində, Balkan yarımadasında, tarixi Kosovo vilayətində yerləşən, qisməm tanınmış dövlət. Serbiya kostutsiyasına görə Kosovo Respublikası onun tərkibinə daxil olan Kosovo və Mestixiya adlı muxtar vilayətdir. Amma Serbiyanın Kososovada hec bir hakimiyyəti yoxdur. Kosovoya gedən beynəlxalq turistlərin əksəriyyəti Albaniya, Almaniya, İtaliya, ABŞ, Böyük Britaniya, Xorvatiya və Avstriyadan gələnlərdir. Turizm hər il ölkəyə gələnlər hesabına artan bir sektordur.

Kosovoda turistik sahədə illiryalılar, dardanilər, romalılar, bizanslılar, serblər və osmanlılar dönəminə aid tarixi tikililər, alban mətbəxi, dini ənənələr, adətlər və təbiət mənzələrəri kimi üstünlüklərə sahibdir. Bölgənin bir çox tarixi tikililəri Kosovo müharibəsi zamanı dağıdılmışdır (1998—1999).

«New York Times» 2011-ci ildə Kosovonu ziyarət ediləsi 34 ölkə siyahısına daxil etmişdir. Elə həmin ildəcə Kosovo Skyscanner sistemində dünya turizminin inkişafı ilə əlaqədar 40-cı yerə qədər qalXmışdır.

Statistika
----------

Kosovo Respublikası statistika agentliyi ölkəni ziyatət etmiş turistlərin 2008-cildən siyahısını açıqlamışdır. Bura gələn turistlərin sayı: 2008-ci ildə 10 000 - 13 000, 2009-cu ildə 14 000 - 24 000, 2010-cu ildə 16 000 - 22 000 və 2011-ci ildə 11 000 - 22 000. 2016-cı ilin 3 rübünün göstəricilərinə görə otellərdə olan turistlərin sayı 36 872 nəfər təşkil etmişdir. Bunlardan 29,23 % yerli, 70,77 % isə xaricilər olmuşdur.

Aşağıdakı siyahıda isə 2011-ci ilə olan göstərici təsvir edilir:

|
|  |
| yer | Ölkə | Sayları |
| 1 | Almaniya | 2750 |
| 2 | İtaliya | 1938 |
| 3 | ABŞ | 1628 |
| 4 | Böyük Britaniya | 1251 |
| 5 | Xorvatiya | 871 |
| 6 | Avstriya | 500 |
| 7 | Fransa | 301 |
| 8 | Niderland | 278 |
| 9 | Belçika | 43 |
| 10 | Yunanıstan | 37 |
|  | **Ümumi** | **9597** |

Problemlər
----------

Serbiya Kosovonu öz ərazisi hesab dir. Bu səbəbdən Kosovoda olmuş turistlərin pasportlarında bu ölkənin möhürü olduğundan Serbiya onları ölkələrinə buraxmır. 
Bununla belə keçmiş Yuqoslaviya Respublikalarının vətəndaşları sərhəd qəsəbələrində heç bir möhür vurdurmadan milli şəxsiyyət vəsiqəsindən istifadə edərək öləkəyə gələ bilirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The 41 Places to Go in 2011". The New York Times. 7 January 2011. 11 January 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 March 2018.
2. ↑  "Arxixləşdirmə". 2012-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-12-16.
3. ↑  "Kosovo improves on tourism. June 15, 2011". October 10, 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: March 28, 2018.
4. ↑   Arxivləşdirilib 2012-07-03 at the Wayback Machine VisitKosova.org Portal
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-02-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-28.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-05-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-28.
7. ↑  "Foreign travel advice Serbia".. GOV.UK. 26 July 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 February 2017.
**Bakı Polismeysterliyi** — Bakı şəhərində asayişi və qayda-qanunu qoruyan qurum.

Tarixi
------

Bakı qradonaçalnikliyi (şəhər rəisliyi) haqqında Rusiya senatının 1906 il 28 oktyabr tarixli müvəqqəti Əsasnaməsinə uyğun olaraq, Bakı şəhər polis idarəsi əsasında yaradılmışdı. Bakı polismeysterliyi 1907 il yanvarın 1-dən, Balaxanı-Sabunçu Polis İdarəsi ilə yanaşı, Bakı şəhər rəisliyinin polisi funksiyasını yerinə yetirirdi. 1917 ildə Bakıda sovet hakimiyyəti elan edilməsi ilə əlaqədar ləğv olunmuşdu. Cümhuriyyət dövründə, yerli idarəçiliyin təşkilinə qədər Rusiya qanunlarının Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ərazisində qüvvədə saxlanması haqqında Azərbaycan Hökumətinin 1918 il 23 iyun tarixli qərarından sonra Bakı polismeysterliyi yenidən fəaliyyətə başlamışdı. Bakı qubernatorunun tabeliyində olan Bakı polis meysterliyi nəzdində polis meysterin adından, yaxud onun, ya da köməkçisinin göstərişi ilə yazışmalar aparan idarə — dəftərxana vardı. Bakı polismeysterliyi 11 polis məntəqəsinə (Bayıl, Aleksandr Nevski, İçərişəhər, Şamaxı, Mərkəz, Mixaylov, Romanov, Qanlıtəpə, Zavağzal, Qaraşəhər, Liman) bölünmüşdü. Məntəqələrə sərəncamlarında qorodovoylar olan pristavlar başçılıq edirdilər. Pristavlar qayda-qanunun, təhlükəsizliyin təmin olunması və abadlıq işləri üçün məsuliyyət daşıyırdılar. 1919 il aprelin 25-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti guya Bakı şəhərində ermənilərə qarşı zorakılıq hallarının baş verməsi ilə əlaqədar aparılmış təhqiqatlar barədə Bakı polismeysterinin məlumatını müzakirə etmişdi. Daxil olmuş ərizələrin tam əksəriyyətinin əsassız və böhtan olduğu aşkara çıxarıldı. Hökumət daxili işlər nazirinə tapşırmışdı ki, görülmüş tədbirlərdən asılı olmayaraq, yalan və əhali arasında gərginlik yaradan şayiələrin yayılmasında təqsirli bilinən şəxslər məhkəmə məsuliyyətinə cəlb edilsinlər. 1919 il iyunun 11-də Azərbaycan Hökuməti Bakı şəhər polisinin ştatlarını artırmaq barədə qərar qəbul etmişdi. Pristavların təyin olunması və işdən azad edilməsi qubernatorun səlahiyyətinə daxil idi, qalan polis işçilərini isə polismeysterin özü təyin və azad edirdi. Rüstəm bəy Mirzəyev Bakı polismeysteri təyin olunmuşdu

Rəislər
-------

* Mir Ağadi bəy Talışxanov (noyabr 1918 - aprel 1919)

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. İki cilddə. I cild. Bakı, 2004. səh 254.

Həmçinin bax
------------

* Balaxanı-Sabunçu Polis Meysterliyi
**Araz yovşanı** (*lat.* Artemisia araxina) — bitkilər aləminin astraçiçəklilər dəstəsinin mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsinin yovşan cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Hündürlüyü 50-80 sm-ə çatan kol bitkisidir. Aşağı yarpaqları 4-8 sm-dən az olmayıb, uc pulcuqları 4-12 mm-dir. Səbəti oturaq, dar silindrşəkilli olub, uzunluğu 4,5 mm-ə çatır. Örtüklə birlikdə çox ağımtıl qabarıq, qızılı tüklüdür. Gövdələri nazik, vegetasiyanın sonunda çılpaq olub tünd-qonur rəng alır. Sentyabr ayında çiçəkləyir, toxumları oktyabr-noyabr ayında yetişir.

Ekologiyası
-----------

Quraqlığadavamlıdır, torpağa tələbkar deyildir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR-da rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Tərkibində efir yağı vardır. Alpinarilərdə həmişəyaşıl bitki kimi istifadəsi məqsədyönlüdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15469311
* EoL: 6179732
* GBIF: 3121003
* IPNI: 179212-1
* NCBI: 72334
* Plant List: gcc-116456
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:179212-1
* WFO: wfo-0000017006
* WoRMS: 1107042

 |
**Tatul Krpeyan** (*erm.* Թաթուլ Կրպեյան; 21 aprel 1965, Pirmələk, Talin rayonu – 30 aprel 1991, Çaykənd, Xanlar rayonu) — erməni döyüşçüsü.

Həyatı
------

Tatul Krpeyan 21 aprel 1965-ci ildə Ermənistan SSR-ində yerləşən Talin rayonunun Areq kəndində anadan olmuşdur. İbtidai və orta təhsilini Talin rayon mərkəzində yerləşən məktəbdə alan Tatul orta məktəbi bitirdikdən sonra mexanika texnikumuna daxil olur. SSRİ ordusunda hərbi xidməti bitirdikdən sonra İrəvan Dövlət Universitetinin tarix faklütəsinə daxil olur. Tələbəlik illərində Erməni Azadlıq Hərəkatına qatılır. Yuxarı kurslarda təhsil aldığı müddət ərzində Miatsum hərəkatının liderlərindən birinə çevrilir.

Tatul 1990-cı ilin senytabr ayında vəziyyətin gərgin olduğu Dağlıq Qarabağa gəlir. Burada Miatsum hərəkatı əsnasında yerli azərbaycanlılara qarşı silahlı mübarizə aparmaq barədə qərar qəbul edir. Çaykənd ərazisində silahdaşları ilə birlikdə *Daşnaktsakanner* adlı silahlı dəstə yaradır. Tatul və tərəfdarlarının əsas məqsədi Çaykənd-Qarabulaq yolunu zəbt etmək idi. Tatulun planı baş tutumur, OMON birliklərinin hücumlarından sonra, erməni silahlılarının gücü tükənir. 30 aprel 1991-ci il tarixində Tatul Krpeyan Çaykənd əməliyyatı əsnasında Sovet Ordusu əsgərləri tərəfindən öldürülür. Ölümündən sonra Tatul Krpeyan Ermənistan Milli Qəhrəmanı elan edilmişdir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------
**Anna Paleoloq** (*yun.* Ἅννα Παλαιολογίνα; XIV əsr – 1355) — II İohann Orsininin arvadı və oğlu II Nikifor Orsininin anası kimi Epir Despotluğunun kraliçası (basilevs). Daha sonra Valona Lordu İvan Komnin Asen ilə evləndi.

Həyatı
------

O, Bizans aristokratı, protovestiar Andronik Angel Paleoloqun qızı, Epir hökmdarı II Mixail Komnin Dukanın və Bizans İmperatoru VIII Mixail Paleoloqun nəvəsi idi. O, təxminən 1323-cü ildə Epir despotu II İohann Orsini ilə evləndi. Cütlüyün II Nikifor Orsini adlı bir oğlu və Tomais Orsini adlı bir qızı var idi. O, 1337-ci ildə ərini zəhərlədi və yetkinlik yaşına çatmayan oğlunun padşahlığını öz üzərinə götürdü, Epir 1338-ci ildə bizanslılar tərəfindən işğal olunaraq ilhaq edildi. Anna 1341-ci ildə oradan qaçaraq Selanikə əsir olaraq aparıldı. Epirotun paytaxtı Artaya çatdı, lakin yerli Bizans qubernatoru İohann Angel onu ev dustağı etdi. Təxminən 1347-ci ildə Stefan Duşan tərəfindən Epir serblər tərəfindən fəth edildikdə, Anna azad edildi. 1350-ci ildə Valona Lordu İvan Komnin Asenlə evləndi. Təxminən 1363-cü ildən bir müddət sonra o, qızı Tomais və kürəkəni Simeon Uroşla paytaxt Trikalada yaşamağa getdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  "Arxivlənmiş surət". 2022-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-29.

Xarici keçidlər
---------------
**Qemma Beadsvort** (17 iyul 1987, Pert) — Avstraliyanı təmsil edən su poloçusu. Qemma Beadsvort, Avstraliya yığmasının heyətində 2008-ci ildə baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına və 2012-ci ildə baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatılıb və 2 dəfə bürünc medal qazanıb.

Karyerası
---------

Qemma Beadsvort, 2008-ci ildə Avstraliya yığması ilə birgə XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların bürünc medal uğrunda görüşündə Macarıstan yığmasını 9:9 (3:2 penaltilər seriyasında) hesabı ilə məğlub edən Avstraliya yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını 3-cü yerdə başa vurdu.

Qemma Beadsvort, 2012-ci ildə Avstraliya yığması ilə birgə XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların bürünc medal uğrunda görüşündə Macarıstan yığmasını 13:11 hesabı ilə məğlub edən Avstraliya yığması, XXX Yay Olimpiya Oyunlarını 3-cü yerdə başa vurdu və Olimpiya Oyunlarının bürünc medalını qazandı.

İstinadlar
----------



| ⛭Avstraliya yığması - 2008 Yay Olimpiya Oyunları (bürünc medal) |
| --- |
| Emma Knox • Qemma Beadsvort • Nikita Kuffe • Rebekka Rippon • Suzie Fraser • Bronven Knox • Taniele Qofers • Keyt Qunter • Cenna Santoromito • Mia Santoromito • Melissa Rippon • Ami Hetzel • Alisiya Makkormak • Baş məşqçi: Greg McFadden |  |

| ⛭Avstraliya yığması - 2012 Yay Olimpiya Oyunları (bürünc medal) |
| --- |
| Bronven Knox • Keyt Qunter • Qlencora Ralf • Aşleiq Soutern • Nikola Zaqame • Ceyn Moran • Holli Linkoln-Smit • Rovena Vebster • Qemma Beadsvort • Melissa Rippon • Sofie Smit • Alisiya Makkormak • Viktoriya Brovn • Baş məşqçi: Greg McFadden |  |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Haray (film).

**"Haray"** — 1993-cü ildə istehsal olunmuş Azərbaycan filmi.

Məzmun
------

Film Xocalı faciəsi haqqındadır. Burada iki yeniyetmənin — qardaşla (*Tacir Əzizov*) bacının (*Nüşabə Abdullayeva*) düşmən əhatəsindən çıxmaq üçün olmazın əzablara qatlaşmalarından danışılır. Ermənilərin azərbaycanlı əsirlərə verdikləri olmazın əzablara şahid olan iki yeniyetmə, çıxış yolunu özlərini dağdan atmaqda görürlər.

Film haqqında
-------------

* Kinolent yazıçı Nüşabə Məmmədovanın "Haray" pyesinin motivləri əsasında çəkilmişdir.
* Film Qurani-Kərimin Fatihə surəsi ilə başlayır.
* Filmin çəkilişlərinə Xocalı, Hacıkənd, Xanlar (indiki Göygöl), Goranboy rayonlarının və Gəncə şəhərinin camaatı köməklik göstərmişdir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Nüşabə Məmmədova, Eldəniz Quliyev
**Quruluşçu rejissor:** Oruc Qurbanov
**Quruluşçu operator:** Rövşən Quliyev
**Quruluşçu rəssam:** Asif Məmmədov
**Bəstəkar:** Qalib Məmmədov
**Səs operatoru:** Əsəd Əsədov
**Rejissor:** Ənvər Həsənov
**Operator:** Sərvər Rəşidoğlu(Sərvər Quliyev kimi), Vaqif Muradov
**Rejissor assistenti:** Mirvahab Əmirov
**Operator assistenti:** Nadir Mehdiyev
**Montaj edən:** Rəfiqə İbrahimova
**Quraşdırılmış səhnələrin operatoru:** Ramiz Babayev
**Məsləhətçi:** Yusif Məmmədov (polis polkovniki)
**İşıq ustası:** Sabir Əliyev, Akif Rəhimov
**İnzibatçı:** Hümbət Abbasov, Vladimir Şevulov, Çingiz Əliyev
**Çalır:** Rafiq Babayevin İdarəsi ilə İnstrumental Ansambl
**Mahnı ifa edən:** Brilliant Dadaşova, Azər Zeynalov
**Musiqi redaktoru:** İsmayıl Dadaşov
**Redaktor:** Ziyafət Abbasov
**Filmin direktoru:** Əlfi Şükürov
### Rollarda

Nüşabə Abdullayeva — bacı
Tacir Əzizov — qardaş
Pərvanə Qurbanova
Xələf Cəfərov
Dokoşto Erneşto — zənci əsgər
Konstantin Artyomov
Qədir Həsənov
Y.Məmmədov
Səidə Quliyeva — ana
Maya Məmmədova
S.İsmayılov
R.Nadirov
Məmmədəli Balayev
C.Məmmədov

Çəkilişə köməklik edən qurumlar
-------------------------------

Gəncə Toxuculuq Kombinatı
Gəncə Şəhər İcarə Mətbəəsi
Gəncə Sənaye-Ticarət Birliyi
Qarabağ Əlillərinin "Xatirə" Xeyriyyə Cəmiyyəti
Bakı-Qafqaz Enerjitəmir İdarəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 367.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 362-364.

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
**Limonlu yovşan** (*lat.* Artemisia balchanorum) — bitkilər aləminin astraçiçəklilər dəstəsinin mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsinin yovşan cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Türkmənistanda, Azərbaycanda dağ yamaclarında bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Limonlu yovşanın hündürlüyü 50-80 sm, diametri 50-60 sm olan mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsindən olan çox budaqlanan yarımkoldur. Oduncaqlı çoxillik zoğlara malikdir. Yarpaqları 2-3 yerə lələkvari bölünmüşdür. Səbətləri oval-uzunsov, uzunsov süpürgədə yerləşir. Çiçəkləri ikicinslidir. Külək və həşəratların vasitəsilə çarpaz tozlanır. Çiçəkləməsi vegetasiyanın birinci ilində başlayır. Oktyabrda çiçəkləyir. Toxumları dekabrda yetişir, çox xırda, açıq-boz rənglidir. Toxumla və vegetativ üsulla çoxalır. Toxumların cücərdilməsi üçün optimal temperatur 10-12C olmalıdır.

Ekologiyası
-----------

Limonlu yovşan yüksək quraqlığa və qışa davamlılığı, torpağa tələbkar olmaması ilə fərqlənir. Onu digər kənd təsərrüfatı bitkiləri üçün yararlı olmayan az məhsuldar torpaqlarda becərmək olar. Ancaq limonlu yovşanın əkilməsi üçün sahəni əvvəlcədən hazırlamaq lazımdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşeronda, Balaxanıda təbii yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Bitki xoş sitrus qoxuludur. Yovşandan likör istehsalında və qənnadı sənayesində alkoqolsuz içkilər hazırlanır. Yağı açıq-sarı, hərəkətlidir; onun əsas komponentləri sitral, linalol və geranioldur. Ətriyyat-kosmetika sənayesində və sitral geraniol və lianolun alınması üçün istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15469815
* EoL: 2879717
* GBIF: 3120753
* GRIN: 417478
* IPNI: 60447295-2
* NCBI: 1903191
* Plant List: gcc-107176
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:60447295-2
* Tropicos: 2728790
* WFO: wfo-0000007426
* WoRMS: 1104453

 |
**2012-ci il Rusiya Federasiyası prezidenti seçkiləri** — Rusiya Federasiyası Prezidenti postuna keçirilən sayca 6-cı rəsmi seçkilərdir. Bu seçkilər onunla yadda qalıb ki, bu seçkilərda qalib gəlmiş namizəd Rusiya Federasiyasının tarixində ilk dəfə 6 il müddəti ərzində prezident səlahiyyətlərini yerinə yetirəcək. Seçkilər 4 mart 2012 tarixində keçirilib və Vahid Rusiya Partiyasının sədri Vladimir Putinin qələbəsi ilə başa çatıb.

Namizədlər
----------

| # | Namizəd | Partiya |
| --- | --- | --- |
| 1 | Vladimir Jirinovski | Rusiya Liberal Demokrat Partiyası |
| 2 | Vladimir Putin | Vahid Rusiya Partiyası |
| 3 | Sergey Mironov | Doğru Rusiya Partiyası |
| 4 | Mixail Proxorov | partiyasız |
| 5 | Genadiy Züqanov | Rusiya Federasiyası Kommunist Partiyası |

Tarixi
------

Bu seçkilər onunla yadda qalıb ki, bu seçkilərda qalib gəlmiş namizəd Rusiya Federasiyasının tarixində ilk dəfə 6 il müddəti ərzində prezident səlahiyyətlərini yerinə yetirəcək. Seçkilər veb-kamera vasitəsilə canlı yayımda milyonlarla insana gğstərilib. Seçkilərdə Vahid Rusiya Partiyasının namizədi Vladimir Putin 50%-dən artıq nəticə göstərdiyinə görə 1 turda vahid qalib olub. Qalibiyyətdən sonra 4mart 2012 tarixində Vladimir Putin və Dmitri Medvedyev milyonların insanın qarşısında çıxış edib və qələbəyə görə hamıya təşəkkür edib. Genadiy Züqanov istesna olmaqla, bütün namizədlər seçkilərin şəffaf keçdiyini bildirib və nəticələri qəbul edib.

Nəticələr
---------

| Yer | Namizəd | Səslər |  % |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. | Vladimir Putin | 45 602 075 | 63,60 |
| 2. | Genadiy Züqanov | 12 318 353 | 17,18 |
| 3. | Mixail Proxorov | 5 722 508 | 7,98 |
| 4. | Vladimir Jirinovski | 4 458 103 | 6,22 |
| 5. | Sergey Mironov | 2 763 935 | 3,85 |
|

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* "Rusiya Federasiyası Prezidenti seçkiləri" bülməsi Mərkəzi Seçki Komissiyasının saytında
* "Сводный протокол" — Bületenlərin hesabı komissiyası Arxivləşdirilib 2012-07-26 at the Wayback Machine
* Veb-kamera ilə seçkilərin canlı yayımı
* Yandeks layihəsi "Seçkilər 2012" Arxivləşdirilib 2012-03-10 at the Wayback Machine
* RİA-Novosti layihəsi "Выбор есть" Arxivləşdirilib 2012-04-08 at the Wayback Machine

| ⛭Rusiya prezidentliyinə namizədlər (2012) |
| --- |
| Vladimir Jirinovski  • Vladimir Putin  • Sergey Mironov  • Mixail Proxorov  • Gennadi Zyuqanov |
**AMEA Naxçıvan Bölməsinin Nəbatət bağı** - AMEA Naxçıvan Bölməsinin Bioresurslar İnstitutunun tərkibində fəaliyyət göstərir.

Tarixi
------

AMEA Naxçıvan Bölməsinin Nəbatət bağı 2003-cü ildə Babək rayonunun Şıxmahmud kəndi yaxınlığında salınmışdır. Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Vasif Talıbovun göstərişi ilə bu bağ Muxtar Respublikanınmuzeyləri siyahısına daxil edilmişdir.

Statistik məlumatlar
--------------------

Bağın təcrübə sahəsi 13,2 hektardır və sturukturuna uyğun olaraq təcrübə sahələrinə ayrılıb. Nəbatət bağında hər bir bitkinin xüsusiyyətləri tədqiq edilir, yayılma zonalarının xəritəsi tərtib olunur, mühafizə yolları müəyyənləşdirilir. 

Burada dünyanın müxtəlif botaniki-coğrafi rayonlarından, o cümlədən, Azərbaycan florasından toplanılan ayrı-ayrı torpaq və iqlim xüsusiyyətlərinə malik 200-dən çox ağac, kol, meyvə, giləmeyvə, üzüm sortları, dekorativ bitkilər, tropik və subtropik bitki nümunələri, dərman və digər bitkilər əkilərək tədqiq olunur. Həmçinin Qafqaz, Aralıq dənizi, Cənub-Şərqi Asiya, Şimalı Amerika mənşəli bitkilər əkilərək introduksiya olunur.

Nəbatət bağına müxtəlif rayonların meyvə bağlarından və şəxsi təsərrüfatlardan qiymətli yerli meyvə sortları gətirilərək burada meyvə genefondu bağı yaradılıb. Bağda muxtar respublikanın yerli meyvə bitkiləri ilə yanaşı, tərəvəz və bostan bitkiləri genefondu da toplanılır ki, həmin nümunələr AMEA Genetik Ehtiyatlar İnstitutunun genbankında saxlanılır. Bağın ərazisində Nadir bitkilər kolleksiyası sahəsi də fəaliyyət göstərir. Burada Naxçıvan Muxtar Respublikanın və Azərbaycanın Qırmızı Kitabına daxil edilmiş 43 geofit bitki becərilir.
Bundan başqa, Gürcüstan, Türkiyə və Rusiya Botanika bağlarından gətirilən 68 ağac, kol və dekorativ bitkilərin növ tərkibi də öyrənilir. Bağda bir çox növlərin toxumlarından alınan cücərtilər üzərində müşahidələr aparılır.

Mənbə
-----

1. Naxçıvan Bölməsinin Nəbatat bağı muxtar respublikanın canlı təbiət muzeyidir. 16.12.2016
**Turşulu yağışlar** - terminini 1872-ci ildə ingilis kimyəgəri Robert Smit özünün "hava və yağmur" əsərində irəli sürmüşdür.
Turşulu yağışın əsas komponentləri azot və kükürd oksidlərinin aerozolları sayılır. Onlar atmosfer, hidrosfer və ya torpaq rütubətliyi ilə qarşılıqlı əlaqədar olduqda sulfat, nitrat və digər turşular əmələ gəlir.
Amonyak (NH) da turşulu yağmurların əsas komponentlərin-dən biri hesab olunur. Turşulu yağışlar həm təbii, həm də antropogen mənşəli olur. Turşulu yağışın əmələ gəlməsinə səbəb olan təbii mənbələrə vulkan püskürmələri, şimşək çaxması və ildırım, meşə yanğınları,biogen ifrazatı,torpağın defilyasiyası və s. aiddir. Alimlərin məlumatlarına görə dünyada yalnız vulkan fəaliyyəti nəticəsində hər il 4-16 mln. ton kükürd birləşmələri ayrılır. Hər il atmosferə kükürd - 2 oksid və azot oksidləri daxil olur.
Turşulu yağışların digər mənbəyi kənd təsərrüfatı sayılır. Kənd təsərrüfatı bitkilərinin məhsuldarlığını artırmaq üçün azot gübrələrindən geniş istifadə olunur, həmçinin azot toplama qabiliyyətinə malik olan paxlalılar və çəltiyin əkin sahələri genişləndirilir.
İlk dəfə turşulu yağışlar 1960-cı illərdə Şimali Amerika və Kanadada müşahidə edilmişdir. Hazırda turşulu yağışlar adi hal almış və dünya ictimaiyyətini daha çox narahat edir.
Avropa və Şimali Amerikada qazıntı yanacaqlarından çox istifadə olunduğundan bu ərazidə dünyada atmosferə buraxılan maddələrin 70%-i düşür və bu turşulu yağışın əmələ gəlməsinə səbəb olur. Turşulu yağışın əsas yayıldığı vilayətlər - sənaye rayonları sayılır. (Şimali Amerika, Qərbi Avropa, Yaponiya, Koreya, Çin, Rusiyanın sənaye rayonları.)
Kükürd kimi azotun sikli də insan tərəfindən yüksək dərəcədə dəyişilməyə məruz qalmışdır. İnsan fəaliyyətilə azotun qlobal sik- linə ildə 140 tereqramm (mln.ton) azot daxil edilir. Bu, təbii mənbələrdən gələn azotun cəmindən də çoxdur. Bu zaman 80 kq azot gübrələri sənayesi, 40kq paxlalıların və çəltiyin səpinindən, 20tq isə qazıntı yanacaqların yandırılması prosesi zamanı əmələ glir. Göstərilən miqdarın təxminən 80kq atmosferə buraxılır. Atmos ferə hər il buraxılan 80kq azotun 60kq -ı kontinentə, 20kq-yə qədəri isə okeanların səthinə düşür. Dəniz sahilləri hər il çay axınları vasitəsilə 40kq əlavə azot qəbul edir


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Coğrafiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Yuri Yevgeniyeviç Yarvet** (est. Jüri Järvet) — Sovet və Estoniya aktyoru, Estoniya SSR-in xalq artisti (1969), SSRİ xalq artisti (1975).

Həyatı
------

Yuri Yarvet (22 fevral 1938-ci ilə qədər Georgi Kuznesov) 1919-cu ildə Tallində anadan olmuşdur. Milliyyətcə rusdur. O, eston ailəsində tərbiyə alıb və rus dilini pis bilib. Onu filmlərdə rus aktyorlar səsləndirirdilər.

O, ilk dəfə səhnəyə 1941-ci ildə çıxmışdır. 1946-cı ildə Yarvet Estoniya SSR-in Dövlət Teatr İnstitutuna daxil olmuşdur. 1949-cu ildə Cənub-Eston teatrının baş rejissoru olmuşdur.

Kəskin və bacarıqlı aktyor olan Yarvet yaradıcılığında fantaziya, yumor və faciədən istifadə etmişdir.

Yuri Yarvet Savva Kulişin çəkdiyi "Ölü mövsüm" filmində ifa etdiyi professor O'Reyli rolundan sonra məşhurlaşdı. Lakin istedadlı aktyor həqiqi və ləyaqətli şöhrətə Qriqori Kozinsevin "Kral Lir" filmində oynadığı Lir rolundan sonra çatdı. Yuri Yarvetin ən yaxşı işləri sırasında "Solyaris" filmindəki doktor Snaut rolunu göstərmək olar.

Yur Yarvet 1995-ci ildə vəfat etmişdir.

Filmoqrafiya
------------

1. Kral Lir (film, 1970) / Kral Lir

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  Ярвет Юри. К 90-летию со дня рождения

Xarici keçidlər
---------------

* Yuri Yarvet — IMDb səhifəsi
**Stenford həbsxana eksperimenti** (*ing.* Stanford prison experiment) — insanın azadlığı məhdudlaşdırılanda düşdüyü şəraitə uyğunlaşma məsələsini tədqiq edən təcrübə. Təcrübə 1971-ci ildə amerikalı psixoloq Filipp Zimbardo tərəfindən Stenford Universiteti ərazisində qoyulub. Təcrübəyə öz xoşuna qoşulan tələbələr psixologiya fakultəsinin zirzəmisində hazırlanmış həbsxanada kimisi əsir, kimisi isə həbsxana gözətçisi rolunda bir müddət yaşamalı idi. Həbsdə olanlar və mühafizə öz rollarına tez uyğunlaşdılar. Az keçmiş həqiqətən də təhlükəli situasiyalar yarandı. Hər 3 keşikçidən birində sadist meyl peyda oldu. Həbsə salınmışlarsa mənəvi travma aldığından, onlardan bir neçəsi təcrübədən vaxtından əvvəl çıxarılmış və təcrübə dayandırılmışdı. Yarımçıq saxlanmasına baxmayaraq, nəticələrinə görə bu təcrübə ən qəddar təcrübələr sırasına daxil olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The Stanford Prison Experiment – A Simulation Study of the Psychology of Imprisonment Conducted at Stanford University". 2015-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-02.
2. ↑  "FAQ on official site". 2012-09-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-02.
3. ↑  "Intro to psychology textbooks gloss over criticisms of Zimbardo's Stanford Prison Experiment". 2020-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-02.

Xarici keçidlər
---------------

* Zimbardo, P. (2007). From Heavens to Hells to Heroes Arxivləşdirilib 2008-12-10 at the Wayback Machine. In-Mind Magazine.
**Süleymaniyyə təkyəsi** (*ərəb.* التكيّة السليمانيّة‎ *ət-təkiyyə s-süleymaniyyə*; *türk.* Süleymaniye Külliyesi) — Dəməşqdə yerləşən təkyə. Təkyə təriqətçilərin, dərvişlərin ayin icra etdikləri yerdir. Süleymaniyyə təkyəsi məscid, imarət, Səlimiyyə mədrəsəsi adlı mədrəsə və qəbiristanlıqdan ibarətdir. Məscid və imarət Sultan Süleyman Qanuninin tərəfindən 1554–1559-cu illərdə Memar Sinanın layihəsi əsasında inşa etdirilmişdir. Səlimiyyə mədrəsəsi 1566-1567-ci illərdə (II Səlimin dövründə) inşa edilmişdir. Süleymaniyyə təkyəsi klassik Osmanlı memarlığının örnəklərindən biridir. Sultan VI Mehmed Süleymaniyyə təkyəsinin qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

Süleymaniyyə təkyəsinin məscidi
-------------------------------

*

Səlimiyyə mədrəsəsi
-------------------

*

Süleymaniyyə təkyəsinin qəbiristanlığı
--------------------------------------

* VI Mehmedin qəbriVI Mehmedin qəbri

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti.
3. ↑  *Abd al-Qadir al-Rihawi; Émilie E. Ouéchek.* "Les deux *takiyya* de Damas". Bulletin d'études orientales. 28: 217–225. 2022-06-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-06-12.
4. ↑  Süleymaniye Külliyesi // TDV İslam Ansiklopedisi. 2022-03-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-06-12.

Xarici keçidlər
---------------
**Salavat Yulayev heykəli** — Başqırdıstanın milli qəhrəmanı Salavat Yulayevin şərəfində Ufa şəhərində qoyulmuş abidə. Heykəl sovet heykəltaraşı Soslanbek Tavasiyev tərəfindən hazırlanmışdır.

Tarixi
------

Şimali Osetiya və Başqırdıstanın milli heykəltaraşı və rəssamı Soslanbek Tavaşiyev tərəfindən hazırlanan abidə, 17 noyabr 1967-ci ildə Ufa şəhərində, Ağidel çayının hündür bir sahilində qoyulmuşdur.

Salavat Yulayev abidəsi Ufanın vizit kartına çevrilmişdir. Abidə hətta Başqırdıstan gerbində də əks olunmuşdur.

Abidənin unikallığı ondadır ki, 40 ton ağırlığa sahib olmasına baxmayaraq cəmi üç təmas nöqtəsi üzərində yerləşir. Abidənin hündürlüyü 9,8 metrdir. Postamentlə birlikdə hündürlük 14 metrdir.
Heykəlin təbii ölçüsündə gipsdən hazırlanan abidə modeli 1963-cü ildə tamamlanır. Abidə Moskvadakı mütəxəssislər tərəfindən müzakirə edilmiş və SSRİ Mədəniyyət Nazirliyinin idarə heyəti tərəfindən rəsmən qəbul edilmişdir. Bundan sonra Tavasiyev onu Ufaya gətirmiş və Başqırdıstan Opera və Balet Teatrının önünə yerləşdirilmişdir.

Ufalıların iradları əsasında abidəyə müəyyən dəyişikliklər edilmişdir.

Heykəl Leninqradın "Monumentskulptura" zavodunda bir ay yarım müddətdə hazırlanır.

Salavat Yulayev heykəlinə görə 1970-ci ildə Soslanbek Tavasiyevə SSRİ dövlət mükafatı verilir.

Kompazisiya
-----------

Abidə Salavat Yulaevin atı ilə birlikdə bir heykəldir. Salavat sağ əlində bir qamçı, sol əli ilə isə atın yəhərini tutur. Abidə bürünclə üzlənmiş çuqundan hazırlanmışdır. Postament dəmir-beton konstruksiyasından ibarətdir və mərmər plitələrlə üzlənmişdir.

Faktlar
-------

* Ufa şəhərində yeni evlənənlər üçün ənənə var — onlar Salavat Yulayev heykəli önünə gül qoyurlar.
* Abidə turistləri özünə cəlb edir. Heykəlin yerləşdiyi uçurumdan Ağidel çayına və ətraf ərazilərə gözəl mənzərə açılır.
* Abidə Başqırdıstanın yeddi möcüzəsi siyahısına daxil edilmişdir.
* Gipsdən hazırlanan abidə modeli uzun müddət Moskva vilayətinin Serqievo-Posadski rayonunun Axtirka kəndində tərk edilmiş kilsədə yerləşirdi. Heykəltəraş Soslanbek Tavasiyev abidəni burada hazırlamışdı. 1970-ci illərdə bura ekskursiyalar təşkil edildi. 1990-cı illərdə isə kilsə bərpa edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Account Suspended

Mənbə
-----

* Abidənin Səmadan çəkilən şəkili. 1080p HD
* Salavat Yulayev heykəli

Ədəbiyyat
---------

* Юрий ЕРГИН — Летящий над Агиделью. Памятник Салавату Юлаеву в Уфе (1941—1967) // Ватандаш. № 6. — С. 171—206.
**Bianki adası** — Nordenşeld arxipelaqına daxil olan ada. Ada Kara dənizinin suları ilə yuyulur. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir.

Yerləşməsi
----------

Arxipelaqın şərqində qərarlaşır. Şərq adaları qrupuna daxildir. Bu qrupun mərkəzində qərarlaşır. Şimaldan Salome adası, Tatris adası, Volna adası, Nord adası və Yevgeni Fyodorov adalarından Spokoynıy boğazı ilə ayrılır. Cənubunda Tırtov adası yerləşir. Şərq sahilində kiçik Kamenistı adası, qərbində isə Leskin adası qəralaşır.

Xüsusiyyətləri
--------------

Daxil olduğu qrupun və Nordenşeld arxipelaqının ən iri adalarından biridir. 90° **F** hərifini xatırladır. Qərbdən şərqə uzanaraq, əsas hissəsindən iki çıxıntı çıxır. Adanın uzunluğu 13 kilometrdən birqədər azdır. Enli hussəsi isə 5,5 kilometrdir. İki yarımada daxilində Oktrıtıy buxtası yerləşir. Buxtanın dərinliyi 30 metrdir. Adanın böyük hissəsini qayalıqlar əhatə edir. Əsasən üç iri yüksəkliyi vardır: 42 metr (qərb), 97 metr (mərkəzi) və 61 metr (şərq). Özünün hündürlüyünə görə ada arxipelaqda ancaq Çabak adasına uduzur (107 m). Yay ayları bütünlüklə buzdan azad olur. Arktiq qurşaqda yerləşməsi ilə əlaqədar iqlimi soyuqdur. Bununla belə yay ayları temperatur müstətin üzərində olur. Son on illiklər boyunca Arktik buzlaqların əriməsi müşahidə edildiyindən hava getdikcə istiləşir. Hətta bölgə üçün xas olmayan maksimum temoeraturlar qeydə alınır.

Şimaldakı yüksəkliklərdən cənub sahilinə doğru qışda donan axarlar axır. Qərbində və mərkəzi hissəaində çoxlu sayda göllər vardır. Sahilə yaxın bölgələri əsasən bataqlıqlaşmışdır. Təpəliklər əsasən sərt suvurlardan təşkil olunmumdur. Qış ayları üzəri bütünlüklə buzla örtülür.
Materikə yaxın yerləşməsi bir çox məməliləri və quşları özünə cəlb edir. Sahillərində ağ ayılar belə gönünür. 1993-cü ildə Arktika qurşağının qorunması məqsədi ilə burada qoruq yaradılmışdır. Ada da həmçinin Böyük Arktik qoruğunun ərazisinə daxildir

Tarixi
------

Bianki adası arxipelaqa daxil olan digər adalar kimi 1901-ci ildə kəşf edilmişdir. Adanı ilk dəfə Fyodr Abdreeviç Mstisen xəritəyə salmışdır. Ada hənin ildəcə Eduard Vasikeeviç Toll tərəfindən rus zooloqu, orintoloqu və entomoloqu Valentin Vstentinoviç, Lyoviç Bianki, məmhur uşaü şairo olan Vitali Valentinoviç Biankinin atasının şərəfinə adlandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Böyük Arktik qoruğu". 2008-04-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-01.
2. ↑  Имена на карте Арктики: Валентин Львович Бианки
**İbrahimiyyə mədəsəsi** — Azərbaycanın Şuşa şəhərində İbrahimxəlilxan məscidində fəaliyyət göstərən mədrəsə.

Mədrəsənin tarixi
-----------------

XVIII əsrin ikinci yarısından Şuşa şəhərində bir sıra mədrəsə fəaliyyət göstərirdi. Bu mədrəsələr əsasən şəhərdəki məscidlərin nəzdində idi.

Məscid mədrəsələrinin əsas xüsusiyyətlərindən biri orada təhsil alan şagirdlərin əsasən aşağı təbəqənin nümayəndələrindən ibarət olması idi. Saraylarda təhsil silki xarakter daşıdığı halda, məscid məktəbləri ümumi xarakter daşıyırdı. Dövlət məktəblərinin azlığı, silkliyi və təhsil haqqının çox olması, həmçinin təhsilin rus dilində aparılması ucbatından kasıb təbəqənin nümayəndələri belə məktəblərdə oxuyanların çox az hissəsini təşkil edirdi.

Məscid məktəblərinin əsas xüsusiyyətlərindən biri də onların təhsil haqqından yığılan pul ilə idarə olunması idi. Əvvəllər olduğu kimi, təhsil haqqı pul və təsadüfi hədiyyələrdən ibarət idi. Hədiyyə bir dəfə uşaq məktəbə daxil olarkən, bir dəfə də "Quran"ı oxuyarkən verilirdi. Hədiyyələr əsasən uşaqlar müxtəlif mərhələləri keçdikləri zaman verilirdi. Hədiyyələr az miqdarda pul, bir kəllə qənd, yaxud da mollaya-müəllimə arxalıq üçün parçadan ibarət olurdu.

Təhsil haqqının miqdarı valideynlərin varlılıq dərəcəsindən asılı olaraq dəyişirdi və məktəbdar tərəfindən müəyyən edilirdi. Şagirdlərdən alınan təhsil haqqı arasında olan fərq bəzən bir neçə dəfədən də artıq olurdu. Məscid məktəblərində tədrislə məşğul olan mollalar əhalinin dəfn mərasimlərində də iştirak edir, müəyyən qədər də əlavə gəlir əldə edirdilər.

Məscid məktəblərində fəaliyyət göstərən mollaların sayına gəldikdə isə demək olar ki, hər məktəbdə bir molla müəllimlik edirdi və müəllimlərin sayı məktəblərin sayına uyğun gəlirdi.

1875-ci ildə Şuşa şəhərinin prixod mollaları dövlət tərəfindən siyahıya alınıb. Siyahı məscidlər və məhəllələr üzrə tərtib olunub:

* 1. Ibrahimxəlil xan məscidi (Cümə məscidi) — Baş molla: Mirzə Məhəmmədəli Molla Həsən oğlu (Qayıbov), mollalar: Molla Məmməd Molla Abdulla oğlu (Axundov), Hacı Molla Ələkbər Kərbəlayı Yusif oğlu (Yusifzadə), Məmməd Molla Allahverdi oğlu Ədilbəyov.

Akademik Hüseyn Əhmədov yazır ki, İbrahimxan məscidinin nəzdində iki məktəb fəaliyyət göstərirdi. Bunlardan biri 1801, digəri isə 1803-cü ildə yaranmışdı.

İstinadlar
----------
**Spiritualizm** termini latınca *ruh* mənasını verən *spiritus* sözünün sifəti *spiritualis* sözündən yaranmış olub *ruhçuluq* mənasında istifadə edilir. Azərbaycan dilində *mənəviyyatçıllq* olaraq da adlandırılır. Hal-hazırda dini, mistik və fəlsəfi sahələrdə bir çox axın, ekol və qruplar özlərinə *spiritualist* adını versə də aralarında qanun, görüş və qavrayış baxımından vacib fərqlər vardır. Aralarındakı əsas ortaq nöqtə ruh adlanan mənəvi bir ünsürün varlığını qəbul etmələridir. Lakin bunlardan bir qismi ruhun orijinal və özünə məxsus olduğunu qəbul etməz, bir qismi ruhun davamlı olaraq inkişaf içində olduğuna qarşıdır, bir qismi isə ruhun davamlı olaraq təkrar başqa bədənə girdiyini qəbul edir. Bu səbəbdən bəzi ensiklopediyalarda sprititualizm adlanan ruhçuluq iki hissədə ələ alınır:

* Fəlsəfi spiritualizm: Qədim dövrdən bəri bir çox filosof ruh adlanan bir cövhərin varlığını müdafiə etməklə birlikdə bunlardan bəziləri ruhların özlərinə məxsus orijinal cövhərlər olduqlarını qəbul etməmişlərdir.
* Təcrübi spiritualizm: Platon və Pifaqor kimi filosofların dövründən XIX əsrə qədər sistemsiz bir formada dalğalanan, reinkarnasiyanı qəbul edən ruhçuluğun Fransada Allan Kardek tərəfindən yaradılan ilk sistemli formasıdır. Fransa kimi kimi Avropa ölkələrində *spiritizm* adıyla da tanınır. Latın Amerikası ölkələrində isə yaradıcısına ithafən Kardekizm adını almışdır.

Mövzu haqqında yetərli məlumatlı olmayanlar spiritualist sözünün istifadə edildiyi hər axın, ekol və qrubun reinkarnasiyanı qəbul etdiyini düşünürlər. Ancaq bu, ruhun varlığını qəbul edənlərin istifadə etdiyi çox ümumi bir termindir. Məsələn ABŞ-də adında spiritualist sözü olan, sayları yüzü keçmiş Xristian təşkilat, quruluş və təriqət var olub reinkarnasiya qanununu qəbul etmirlər.

Bəziləri isə ruhçuluğu materiyaçılığın əleyhdarı olaraq ələ alır. Bu, fəlsəfi sahədə bəzi spiritualist axınlar üçün keçərli olmaqla birlikdə bütün spiritualist görüşlər üçün keçərli deyildir. Məsələn neo-spiritualizm, ruh və materiyanın ayrılığını deyil, birliyini müdafiə edir və materialist görüşdən tamamilə qopmuş ruhçuluğu tənqid edir.

Mənbə
-----

* Spiritüalizm — Türkçe Vikipedi

\_\_LEAD\_SECTION\_\_
---------------------

**Spiritizm** (lat. spiritus "can, ruh") — 19-cu əsrin ortalarında Fransada Allan Kardec tərəfindən işlənmiş dini və fəlsəfi doktrinadır.

Kardek Ruhlar Kitabının girişində bildirdi ki, o, öz doktrinasını təyin etmək üçün yeni "spiritizm" termini təqdim edir, çünki "yeni anlayışlar yeni adlar tələb edir".
**"Padam Padam"** avstraliyalı müğənni Kayli Minouq tərəfindən 18 may 2023-cü ildə *Tension* adlı studiya albomunun baş sinqlı kimi buraxılmış mahnıdır. Mahnı norveçli müğənni və bəstəkar İna Vroldsen tərəfindən prodüser Lostboy ilə birgə yazılmışdır. Musiqi klipi rejissor Sofi Müller tərəfindən çəkilmiş və mahnı həmin klip ilə ilk dəfə tam şəkildə təqdim edilmişdir. Sinql İngiltərə və ABŞ xit-paradlarında Top 10-a daxil oldu.

Mahnının tarixi
---------------

Mahnı 12 may 2023-cü ildə yeni albomun elanı ilə birlikdə anons edildi, lakin o vaxt buraxılış tarixi yox idi. Buraxılış tarixi mayın 16-da mahnının 20 saniyəlik hissəsi ilə elan edildi. Mahnının adı ürəyin döyünməsi mənasını ifadə edir.

Kompozisiyası
-------------

"Padam Padam" mahnısı "hipnotik elektro ", "hamar, gurultulu dans-pop ", həmçinin "*Tension* "albomunun "eyforik açılış" mahnısı kimi təsvir edilmişdir. Mahnı elektrik gitara rifi və "texnopop fonu" ehtiva edir. Bu mahnı Minouqun əvvəlki *Disco* (2020) albomunun tərzindən uzaqlaşaraq daha çox Avropa sint-popuna doğru irəlilədi. Official Charts Company- dən olan Corc Qriffitsə görə, "Padam Padam" Şərqi Avropadan ilhamlanmış elektropop əsərdir.

Kommersiya uğuru
----------------

"Padam Padam" ARIA Singles Chart- da 39-cu yerdə debüt etdi və 2012-ci ildə "Timebomb "dan sonra Minouqun Avstraliyada ilk top-40 hiti oldu. Mahnı həmçinin yayımlandıqdan bir gün sonra UK Singles Downloads Chart və UK Singles Sales Chart- da səkkizinci yerə daxil oldu. Mahnı Böyük Britaniyada Singles Chart- da 26-cı yerdə debüt etdi, Minouqun Böyük Britaniyanın top-40-da 52-ci sinqlı və 2014-cü ildə yayımlanan "Into the Blue"dan sonra ən yüksək hit-parad sinqlı oldu. O, həmçinin UK Singles Sales və Yükləmə Çartlarında birinci yeri tutdu.

Klipi
-----

Musiqi klipi Los-Ancelesin San Fernando Vadisində rejissor Sofi Müller tərəfindən lentə alınıb. 18 may 2023-cü ildə klip yayımlandı.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Kylie Minogue divulga prévia de "Padam Padam", novo single" [Kylie Minogue releases preview of "Padam Padam", new single]. Papelpop (portuqal). 15 May 2023. 15 May 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 May 2023.
2. ↑  *Kupemba, Danai Nesta.* "Kylie Minogue announces new album Tension and 'hypnotic electro' single Padam Padam". 12 May 2023. 15 May 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 May 2023.
3. ↑  *Griffiths, George.* "This week's new releases". 18 May 2023. 18 May 2023 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 May 2023.
4. 1 2  *Griffiths, George.* "Why Padam Padam became a breakout chart hit for Kylie Minogue". 26 May 2023. 26 May 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 May 2023.
5. ↑  "ARIA Top 50 Singles Chart". 26 June 2023. 23 June 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 June 2023.
6. ↑  "Discography Kylie Minogue". australian-charts.com. 28 May 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 May 2023.
7. ↑  "Official Singles Downloads Chart Top 100: 19 May 2023 – 25 May 2023". 27 May 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 May 2023.
**Yaşıl Kitab**—Yaşıl Kitab Liviya lideri Müəmmər Qəddafinin siyasi fəlsəfəsini izah edən qısa bir kitabdır. Kitab ilk dəfə 1975-ci ildə işıq üzü gördü. "Bütün insanlar tərəfindən oxunması nəzərdə tutulurdu." Bunun qismən Kiçik Qırmızı Kitabdan ilham aldığı deyilir (Sədr Mao Tse-tungdan sitatlar) .Onlar həm ölkələrində, həm də xaricində geniş yayılmışdır və "bir çox yaddaqalan şüarları ilə sadə, başa düşülən bir tərzdə yazılmışdır. ". İngilis dilində tərcüməsi Liviya Xalq Komitəsi tərəfindən verildi və 1976-cı ildə Martin, Brian & O'Keeffe tərəfindən Londonda İngilis / Ərəb dilində bir nəşr nəşr edildi. Liviya Vətəndaş Müharibəsi zamanı kitabın nüsxələri anti- Qəddafi nümayişçiləri tərəfindən yandırıldı.

Təsir
-----

#### Liviyada

İngilis müəllifi və Böyük London Şurasının keçmiş üzvü Corc Tremlettin dediyinə görə, liviyalı uşaqlar həftədə iki saat dərs proqramı çərçivəsində kitabı oxuyurdular. Liviyada çıxışlar zamanı hər gün televiziya və radiolarda yayımlanırdı.

#### Dünyada

1993-cü ilə qədər Fransa, Şərqi Avropa, Kolumbiya və Venesueladakı universitet və kolleclərdə Yaşıl Kitab mövzusunda mühazirələr və seminarlar keçirildi.

Kitab
-----

Yaşıl Kitab üç hissədən və 110 səhifədən ibarətdir.

1. Demokratiya probleminin həlli: xalqın hakimiyyəti (1975-ci ilin sonlarında nəşr olundu)
2. İqtisadi problemin həlli: sosializm (1977-ci ilin əvvəlində dərc edilmişdir)
3. Üçüncü beynəlxalq nəzəriyyənin sosial əsasları (1981-ci ilin sentyabrında dərc edilmişdir)

Həmçinin bax
------------

* Cəmahiriyyə
* İndoktrinasiya
* Ruhnamə

İstinadlar
----------
**STM-1** (**Synchronous Transport Module level-1**) — SDH ITU-T fiber optik şəbəkə ötürmə standartı. Onun bit sürəti 155,52 Mbit/s təşkil edir. Daha yüksək səviyyələr bir anda 4 dəfə yüksəlir: digər hazırda dəstəklənən səviyyələr STM-4, STM-16, STM-64 və STM-256-dır. STM-256-dan yuxarı dalğa uzunluğuna bölünən multipleksasiyası (WDM) adətən sualtı kabelləşmədə istifadə olunur.

Çərçivə quruluşu
----------------

STM-1 çərçivəsi SDH (Sinxron Rəqəmsal İerarxiya) üçün əsas ötürmə formatındadır. STM-1 çərçivəsi, cəmi 2,430 bayt (9 sətir \* 270 sütun = 2,430 bayt) üçün 9 sıra və 270 bayt sütunu olan bayt yönümlü struktura malikdir. Hər bayt 64kbit/s kanala uyğundur.

**TOH** : Nəqliyyat Yeri ( **RSOH** + **AU4P** + **MSOH** )

* **MSOH**: Multiplex Section Overhead
* **RSOH**: Regeneration Section Overhead
* **AU4P**: AU-4 Pointers

**VC4**: Virtual Container-4 payload (**POH** + **VC-4 Data**)

* **POH**: Path Overhead

Çərçivə xarakteristikası
------------------------

STM-1 baza çərçivəsi aşağıdakı xüsusiyyətlərə malikdir:

* **Uzunluq**: 270 sütun × 9 sıra = 2,430 bayt
* **Bayt**: 1 bayt = 8 bit
* **Müddət** (Çərçivənin təkrarlanma vaxtı): 125 μs, yəni 8,000 kadr/s
* **Tezlik** (Çərçivə tutumu): 2430 × 8 × 8,000 = 155,52 Mbit/s
* **Faydalı yük** = 2,349 bayt × 8 bit × 8,000 kadr/san = 150,336 Mbit/s

İstinadlar
----------

1. ↑  Chapter 8 Voice & data communications handbook By Regis J. Bates, Donald W. Gregory
2. ↑  Table 2 Basic SONET Levels The Internet encyclopedia, Volume 1 By Hossein Bidgoli
3. ↑  3.3 Basic principles of SDH[*ölü keçid*] Networks: internet, telephony, multimedia : convergences and complementarities By Daniel Hardy, Guy Malléus, Jean-Noël Méreur

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 120542700 |
**Rusiyanın iqlimi** bir neçə həlledici amillərin təsiri altında formalaşmışdı. Torpaq iqliminin dominantlığı, ölkənin çox böyük olması və dənizin təsirindən uzaq olması ilə tundra bölgələri və ən cənub-şərqi istisna olmaqla, Avropa və Asiya Rusiyasında geniş yayılmışdır. Hind okeanından isti havanın axımına mane olan cənubdakı dağlar, qərb və şimaldakı düzənliklər ölkəni Arktika və Atlantik təsirlərindən həssas edir.

Rusiyada Keppenin iqlimlər təsnifatı

Dinamiklər
----------

Atlantik və ya Sakit okean bölgəsinin mülayim təsiri səbəbindən, nəmli kontinental iqlim Avropa Rusiyasının əksər bölgələrində, Qərbi Sibirin cənubunda və Uzaq Şərq Rusiyasının cənubunda, o cümlədən Moskva və Sankt Peterburq şəhərlərində təsirli olur. (Köppen'in Dfb, Dfa, Dwb, Dwa tipleri). Skandinaviya yarımadası ilə Sakit okean və Sibir arasındakı şimal Avropa Rusiyasının əksəriyyəti yarı arktik iqlimə malikdir, Şimal-Şərqi Sibirin daxili bölgələrində son dərəcə şiddətli qışlar (əsasən Yakutiya, Şimal Soyuq Qütbdə ən aşağı temperatur −68 ° C və ya −90.4 ° F) yerləşdikləri yerə görə daha yumşaqdır.

Atlantik okeanının sahilindəki zolaq, eləcə də Arktika adaları qütblü bir iqlimə malikdir (bəzi adalarda həddindən artıq qütb iqlimi (EF) və bəzi yerlərdə tundra iqlimi (ET)). Qara dəniz sahillərinin kiçik bir hissəsi, xüsusilə Soçi, qışda qeyri-adi rütubətli nəmli subtropik iqlimə malikdir (Köppenin Cfa növü). Şərqi Sibir və Uzaq Şərqin bir çox hissəsi yayla müqayisədə qış quru olsa da (Dwa, Dwb, Dwc, Dwd növləri), ölkənin digər bölgələrində mövsüm boyu daha bərabər yağışlar müşahidə olunur. Ölkənin əksər hissəsində qış yağışları ümumiyyətlə qar kimi yağır. Aşağı Volqa boyunca və Xəzər dənizi sahilləri boyunca, Sibirin bəzi cənub bölgələrində yarı quraq iqlimə sahibdir. Rusiya ərazisinin təqribən 65% -i permafrost kimi vurğulanır.

Həmçinin bax
------------

* Rusiyada faydalı qazıntılar
* Rusiya gölləri

Mənbə
-----

1. ↑  Russia::Climate and vegetation. Encyclopædia Britannica. Arxivləşdirilib 2007-04-10 at the Wayback Machine "Arxivlənmiş surət". Archived from the original on 2007-04-10. İstifadə tarixi: 2019-09-06.
2. ↑  Climate. Library Of Congress. Arxivləşdirilib 2020-05-09 at the Wayback Machine "Arxivlənmiş surət". Archived from the original on 2020-05-09. İstifadə tarixi: 2019-09-06.
**İraq—Suriya münasibətləri** — İraq və Suriya arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Ölkələr arasındakı dövlət sərhədinin uzunluğu 599 km-dir.

Tarix
-----

Bu ölkələr arasındakı münasibətlər uzun müddət düşmənçilik və qısa dostluq dövrləri ilə dəyişir. 1973-cü ilin oktyabrında İraq və Suriya Ərəb-İsrail müharibəsi dövründə eyni tərəfdə vuruşur. 1978-ci ilin oktyabrında bu ölkələr Misirin İsrail ilə sülh bağlamaq planlarına qarşı çıxır. 1980-ci ildə İranla İraq müharibəsi başladıqdan sonra İraq-Suriya münasibətləri kəskin şəkildə pisləşir. Suriya İraqı ərəb dünyasının ortaq düşməni İsraillə mübarizə aparmadığını, bu dövlətlə qarşıdurmada ərəbləri dəstəkləyən İrana hücum etdiyini tənqid edir. 1981-ci il ərzində ölkələr arasındakı münasibətlər qarşılıqlı ittihamlar və iddialar üzündən daha da pisləşir. 1982-ci ilin aprelində Suriya İraqla diplomatik əlaqələrini kəsir, ortaq sərhədi bağlayır və Suriya ərazisindən Aralıq dənizindəki limanlara keçən bir boru kəməri ilə İraq neftinin verilməsini dayandırır. Bu boru kəməri ilə İraq neftinin ixracının dayandırılması İraq üçün ciddi iqtisadi zərbə olur. Səddam Hüseyn bu addımı bu müharibədəki İran-Suriya ittifaqının birbaşa təsdiqi olaraq adlandırır. İran İraqla bağlı siyasətinə görə Suriyaya endirimli qiymətlə neft tədarük etməyə başlayır.
İraq və Suriya arasındakı düşmənçilik digər ərəb dövlətlərinin liderlərində narahatlıq yaradıb. İordaniya Kralı Hüseyn ibn Talal vasitəçi olmağa, İraq və Suriya rəhbərliyini barışdırmağa qərar çalışır. 1987-ci ilin əvvəlində onun səyləri uğurla başa çatır. Səddam Hüseyn ilə Suriya Prezidenti Hafiz Əsəd arasında təmaslar bərpa edilir. Bununla belə münasibətlərdə yaxşılaşma müşahidə olunmur. 1987-ci ilin noyabrında, iki ölkənin liderləri Əmmandakı Ərəb Birliyi sammiti zamanı bir araya gəlir. İraq zirvə zamanı Suriyanın Ərəb dövlətlərinin İrana qarşı ümumi sanksiyalar tətbiq etməsini dayandırmasına mənfi reaksiya verir.

2006-cı ildə 24 illik fasilədən sonra İraq-Suriya münasibətləri bərpa edilir. 2010-cu illərdə bu iki ölkə ekstremizm və terrorizmin kəskin artması ilə üzləşir və bu da bu dövlətlərin ərazilərində vətəndaş müharibələrinin başlanmasına səbəb olur.
2016-cı ildən bəri İraq könüllüləri Suriya ordusunda döyüşürlər. 2017-ci ilin fevralında İraq Suriyadakı İŞİD hədəflərinə qarşı ilk hava hücumunu həyata keçirir və bu Suriya hökuməti ilə koordinasiyalı şəkildə həyata keçirilir. 2017-ci ilin iyul ayında İraq, İranla yanaşı, Suriya ilə hərbi əməkdaşlığı inkişaf etdirmək üçün bir müqavilə imzalamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The World Factbook — Central Intelligence Agency". 2020-10-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-17.
2. ↑  "Iraq and Syria restore relations". 2017-10-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-17.
3. ↑  "Syria's Relations with Iraq | United States Institute of Peace". 2017-05-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-17.