**Ağız anatomiyası**
**Ağız** — İnsan orqanlarından biri.

Anatomik xüsusiyyətləri
-----------------------

Ağız boşluğunun sərhədləri:
Üstdə : Damaq (Paltum) olur. Palatum, iki qisimdir; Qabaqda Sərt damaq (palatum vəziyyət) arxada yumşaq damaq (paltum molle) olur. Sərt damaq, maksillanın alt parçası olub ağız boşluğunu burun boşluğundan ayırar. Yumşaq damaq, os palatini (palatinal sümük) tərəfindən yaradılan zəif ağız mukozasıdır. Kiçik dil (uvula palatina) yumşaq damağın arxa kənarından arxaya doğru sallanar.

Qabaqda:

* Dodaqlar (labia toris) olur. Dodaqlar, üst dodaq (labyum superior) və alt dodaq (labium inferior) olmaq üzrə iki dənədir. Dodaqların çevrələdiği yarığa "ağız yarığı (rima oris) deyilir.

Altda: Ağız döşəməsi olur. Ağız döşəməsi, dilin ekstrinsik əzələləri, submandibular və sublingual tüpürcək bezlərini ehtiva edər. Mandibula nın corpusu isə ağız döşəməsini ətraflar.

Ağız Boşluğunun Bölmələri:

Bir erkək insan ağızı
1 — Vestibulum oris: Diş silsiləsi(dental arx) ilə dodaqlar ya da yanaqlar arasındakı hissə.

2 — Cavitas oris proprium: Əsl ağız boşluğu; qabaqda və yanlarda dişlərlə məhdudlaşdırılmış olaraq Boğaz keçidinə (Isthmus faucium) qədər uzanan boşluq.

Ağızın funksiyaları
-------------------

1 — Həzm sisteminin ilk açıqlığı olub qidaların alınaraq, dişlərlə mexaniki, tüpürcəkdəki amilaz ilə kimyəvi olaraq ilk həzminin başladılması. Ağızda olan dil orqanı, ayrıca tüpürcəklə islanaraq çözünmeye başlayan qidaların dad duyğusunu alar.

2 — Fonasyon (Danışma): Danışma əsnasında səs çıxartmaq üçün ağciyərlərdən gələn havaya, dil dodaqlar və dişlər köməyiylə son şəklini verər və danışma səsləri meydana gələr.

3 — Tənəffüs təməl olaraq tənəffüs sisteminin giriş açıqlığı olan Burun boşluğu (cavum nasi) nun vəzifəsidir. Ancaq, burun boşluğu tıxanıqlıqları və ya hava aclığı duyulan vəziyyətlərdə ağız köməkçi bir tənəffüs cihazıdır.

4 — Ağız və ağızı meydana gətirən ya da çevrələyən strukturlar, üz estetiğinin təməl işçiləridir.

Dad orqanı
----------

Dad orqanına dad tumurcuqları aiddir. İnsanda dad tumurcuqları başlıca olaraq dildə olan məməciklərdə yerləşir. Bundan başqa qırtlaq qapağında, udlağın arxa divarında və yumşaq damaqda da dad tumurcuqlarına təsadüf edilir. Həmin məməciklərdə fizioloji xassəsinə görə müxtəlif növ dad reseptorları yerləşir. Bu reseptorların bəziləri şirin, başqaları turş, üçüncüləri duzlu və dördüncü tip reseptorlar acı dadın təsirindən oyanır.

Dad reseptorları suda həll olmuş maddələrin təsirindən qıcıqlanır. Deməli, dad reseptorları kimyəvi qıcıqların təsiri ilə oyanır. Reseptorlarda əmələ gəlmiş oyanma dad sinirlərinin bu və ya digər lifləri ilə beyin yarımkürələri qabığının qoxu nahiyyəsi yanındakı dad nahiyyəsinə ötürülür. Burada qidanın dadı: acı, şirin, turş və duzlu olması müəyyən edilir. İnsanın həyatında dad hissiyyatının da böyük əhəmiyyəti vardır. İnsan dadlı bir şey yedikdə həzm şirələri daha çox ifraz olunur ki, bu da qidanın daha yaxşı həzminə səbəb olur. Dadlı qidalardan biz həm də estetik zövq alırıq. Xarici aləmin hiss edilməsində hiss orqanlarımız ayrı-ayrılıqda fəaliyyət göstərməklə yanaşı, həm də onlar bir-biri ilə sıx əlaqədə olur.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Britannica (11-ci) · Britannica (onlayn) · Treccani |
| Normativ yoxlama | BNE: XX525803 · GND: 4170746-1 · NDL: 00567069 · NKC: ph173824 |

| ⛭İnsanın orqanlar sistemi |
| --- |
| Damar sistemi | Ürək-damar sistemi, Limfa sistemi |  |
| Həzm sistemi | Qida borusu, Mədə, Nazik bağırsaq, Yoğun bağırsaq, Qaraciyər, Mədəaltı vəzi |
| Hissiyyat sistemi | Duyğu üzvləri: Görmə üzvü, Qoxu üzvü, Müvazinət-eşitmə üzvü, Dad üzvü, Dəri duyğusu üzvləri |
| Sinir sistemi | Mərkəzi, Periferik |
| Dayaq-hərəkət aparatı | Sümük sistemi, Əzələ sistemi, Bağlar |
| Sidik-cinsiyyət sistemi | Cinsiyyət üzvləri, İfrazat üzvləri |
| Tənəffüs sistemi | burun, ağız, qırtlaq, traxeya, ağciyərlər, Plevra |
| Endokrin sistemi | Qalxanabənzər vəzi, Qalxanabənzər ətraf vəziləri, Əzgiləbənzər cisim, Çəngələbənzər vəzi, Böyrəküstü vəzilər, Xromaffin üzvlər, Hipofiz (beyin artımı), Mədəaltı vəzinin Langerhans adacıqları, Xaya, Yumurtalıq |
| Qan sistemi | Dalaq, Plazma, Formalı elementlər, Sümük iliyi |
| İmmun sistemi | Timus, Limfositlər, Leykositlər, Eozinofillər, Bazofilllər, Neytrofillər, Retikulositlər |