recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Üçüncü Lozanna konfransında türk-tatar heyəti** — Rusiya imperiyası türk xalqlarının millətlər birliyinin üçüncü Lozanna konfransında (1916, 27-29 iyun) iştirak edən nümayəndə heyəti.

Üzvləri
-------

Nümayəndə heyətinin tərkibinə azərbaycanlılardan Əli bəy Hüseynzadə və Əhməd Ağaoğlu, Kazandan Yusif Akçura və İbrahim Əbdurrəşid, buxaralı Beycan Mukiməddin, qazax və qırğızlar adından Məhəmmədsəfər Əhmədov, Dağıstandan qumıq Əhmədsaib Kaplanov, Seyid Tahir, çərkəz Əziz Məkər və b. daxil idilər. Heyət üzvləri İsveçrə, Osmanlı dövləti, Bolqarıstan, Almaniya və Avstriya-Macarıstanda konfranslar keçirərək ictimai rəyi Rusiya İmperatorluğunda yaşayan türklərin problemlərinə yönəltməyə çalışmışlar. Üçüncü Lozanna konfransında nümayəndə heyətinin birgə mətn təqdim etmək hüququ olmadığı üçün nümayəndələr ayrı-ayrılıqda öz millətlərinin vəziyyəti, haqlarının pozulması barədə çıxışlar etmiş, onların həlli yollarını göstərmişdilər. Konfransın gedişində nümayəndə heyəti üzvlərinin tələbləri çap edilərək (18 səhifə) yayımlanmışdır. Nümayəndələr konfransa hələ 1915-ci ilin dekabrında çap olunmuş memorandum təqdim etmişdilər. Memorandumda deyilirdi: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Rusiya öz təbəəsi olan türk və digər müsəlman xalqlarının ən təbii məmburə müqəddəs haqlarını cəbrən əbərindən almışdır. Onlara öz irqdasları ilə hər cür təmas və münasibət təsisi yasaq edilmişdir. Məsələn, kazanlı vəya qafqazlı türkə Türküstan və qırğız yerlərində mülk və ərca torpaq almaq qətiyyən qadağandır. Rusiyadakı müsəlmanlar ən müqəddəs dini vəzifələrini belə icradan məhrum bııraxılırlar, hər cür dini və milli tərbiyə imkanı onların əllərindən alınmışdır. Əllərimizi göyə qaldıraraq xahiş edirik: bizi rus zəncirindən xilas ediniz. | "|

Bununla belə, müharibədə Rusiyaya qarşı hərbi əməliyyatlar aparan dövlətlər türk və müsəlman xalqlara diqqətlərini artırsalar da, onların hüquqlarının müdafiəsi üçün əməli addımlar atmadılar.

Həmçinin bax
------------

* Əli bəy Hüseynzadə
* Əhməd Ağaoğlu

Ədəbiyyat
---------

* Məmmədzadə M.B. Milli Azərbaycan hərəkatı. B.. 1992;
* Qasımov M. Birinci dünya müharibəsi illərində böyük dövlətlərin Azərbaycan siyasəti (1914-1918-ci illər), 3 hissədə, h. l. B.. 2000;
* Kurat M. Türkiye ve Rusiya. Ankara, 1990;
* Bayat Ali Haydar, Hüseynzade Alibey, Ankara, 1998.

İstinadlar
----------

1. ↑  Üçüncü Lozanna konfransında türk-tatar heyəti // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II. Bakı: "Lider". 2005. səh. 417. ISBN 9952-417-44-4.
**Meşə sərvətləri** – iqtisadi və mədəni cəhətdən cəmiyyətin meşəyə olan tələbatını ödəmək üçün meşənin məhsulundan və faydalı xüsusiyyətindən istifadə edilir.

Ümumi məlumat
-------------

Meşə sərvətlərinə oduncaq, texniki, ərzaq, yem, dərman bitkiləri, həmçinin meşənin qoruyucusu və ictimai əhəmiyyəti daxildir. Oduncaq sərvətləri-xidməti, səhiyyə və digər meşəqırma işləri vaxtı əldə edilir. Texniki sərvətlərə quttaperça, mantar qabığı, tinnidlər (gönü aşılamaq üçün), müxtəlif üzvi rəngləyicilər və s. aiddir. Meşənin ərzaq sərvətlərinə – meyvə, giləmeyvə, göbələk, qoz, yem otları, həmçinin vəhşi heyvan və quşlar daxildir. Bura həmçinin meşə ərazisində yerləşdirilən arıların məhsulu aid edilir. Yem sərvətlərinə meşə sahəsindən əldə edilən ot, çırpı, yem məqsədilə toplanan meyvələr (palıd qozası və s.) daxildir. Meşənin dərman sərvətləri farmakologiyada geniş istifadə olunur. Dərman preparatlarının 40%-dən çoxu dərman bitkilərindən hazırlanır. Preparatlar ot, ağac və kolların meyvəsindən, yarpaqlarından, qabığından və s. hazırlanır. Meşənin qoruyucu funksiyası onun torpağı su və külək eroziyasından, sellərdən, uçqundan, hava və su hövzələrini çirklənmədən, insan və heyvanları səs-küydən qorumasıdır. Meşənin ictimai əhəmiyyətinə onun rekreasiya, kurort, estetik xüsusiyyətləri daxildir.

Xarici keçid
------------

* Azərbaycan Respublikasının meşələri

Həmçinin bax
------------

* Meşə

İstinad
-------

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı 2008
**Bombey adası** (*ing.* Isle of Bombay) — Hind okeanında yerləşən adalar qrupu. Hindistan ərazisində yerləşmişdir. Yeddi Bombey adaları arxipelaqına daxil olan adadır.

Yeddi Bombey adası
------------------

1893-cü ildə Bombey adasının xəritəsi
Yeddi Bombey adası
Bombey adası portuqal taciri və tədqiqatçısı olan Fransişku di Almeyda tərəfindən 1508-ci ildə adlandırılmışdı. Almeyda onu "Bom Bahiya" (portuqaldan — "Yaxşı körfəz") adlandırmışdır. 16-cı əsrdə arxipelaq Portuqaliya hakimiyyəti altında idi və 1662-ci ildə II Karlın Britaniya kraliçası olan Yekaterina Braqansskaya evləndikdən sonra cehizi kimi İngiltərəyə verilmişdi. Adada genişmiqyaslı işlərdən sonra körpü vasitədi ilə adanı Hindistanın materik hissəsiylə birləşdirdilər. İndi Bombey adası 1995-ci ilə qədər adanın adını daşımış Bombey şəhərinin adını daşıyır. Arxipelaqın əsas adası olaraq Bombey "Yeddi adanın" əsas Britaniya limanı hesab olunur. Malabar-Xill təpəsində Silxara sülaləsi zamanında tikilmiş Valkeşvar adlı qədim hindu məbədi bu adada yerləşir. Adada bir çox etnik qrup yerləşdirilirdi: maratxilər, parslar, qucaratlılar, müsəlmanlar, həmçinin Portuqaliyadan və İngiltərədən gəlmələr. Ada tez-tez, xüsusilə qabarmalar və çəkilmələr zamanı su altında qalırdı. Buna görə də 1782–1784-cü illər arasında Britaniya hakimiyyəti Vorli adasından ayrılmış Bombeyi yenidən birləşdirdi.

Coğrafiyası
-----------

Ada Hind okeanında yerləşmişdir və Ərəbistan dənizinin sularıyla yuyunur. Adanın sahəsi — 603 km²-dir. Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü — 10 metrdən 15 metrə qədər çatır. Bombey adası özünün yerləşdiyi arxipelaqın mərkəzi hesab olunur. Ada cənubdan Kolaba və Kiçik Kolaba (Qarıların Adası) adalarına qədər uzanır. Şimaldan — hal-hazırda yerində çay olan Mazaqaon adası, Parel, Maxim və Vorli adaları ilə sərhəddir. Ada dörd körfəz ilə əhatə olunmuşdur: Vazai-Krik, Qorai-Krik, Malad-Krik, Tan-Krik. Adada çaylar yerləşmişdir: Daxisar, Oşivara, Poysar, Mitxi və göllər: Tulsi, Vixar, Povay. Materikdə yerləşən Ulxas çayının ağzı bu adada yerləşib. Adada dağlar yoxdur, amma 13 köhnə təpədən ibarət 22 təpə yerləşmişdir: Malabar, Kumbala, Antop, Seuri, Qilbert, Uorli, Pali, Mazaqaon, Sion, Maxakali, Qoandji, Pulşaçi, Salamati. Təpələrə ingilis variantında "-Xill" hissəsini (ingilisdən — "təpə") əlavə edirlər.

Fauna
-----

Ada canlı varlıqların müxtəlifliyiylə məşhur deyil, çünki əsas onun hissəsi şəhər ərazisiylə tutulmuşdur. Bombeyin faunasında quşlar üstünlük təşkil edir:

* Yakobun ququ quşu
* Tovuzquşu
* Koeli
* Pittlər
* Misir vağı
* Yaqut su quzğunu
* Bülbüllər
* Silviyalar

İstinadlar
----------

1. ↑  "The Seven Islands". Mumbai Pages. 26 October 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 September 2014.
2. ↑  *Gillian Tindall.* City of Gold: The Biography of Bombay. Penguin Books India. 1992. 26–. ISBN 978-0-14-009500-5. 2020-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-01.
3. ↑  Worli and Prabhadevi Arxivləşdirilib 2015-07-27 at the Wayback Machine Created on Jul 17, 1995
4. ↑  "History of Land reclamation in Mumbai". Mumbai Pages. 14 August 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 September 2014.
**İmeni Aleksandra Kosmodemyanskoqo** (*rus.* и́мени Алекса́ндра Космодемья́нского) — Rusiyanın Kalininqrad vilayətinin Kalininqrad şəhərinin Mərkəzi İnzibati Rayonunda mikrorayon. Əvvəllər alman dilində Metqethen adı ilə əvvəlcə şəhər mərkəzindən qərbdə yerləşən Köniqsberqin qəsəbəsi, sonra isə şəhərin əsas hissəsi idi.

Tarixi
------

Vierbrüderkrug mehmanxanası və Vierbrüdersäule abidəsi
Vistula Laqonun (Kalin ipinqrad körfəzi) şimalında,"Kaporner Heath"da yerləşən Metqethen kəndi ilk dəfə 1278-ci ildə Tevtonik ordeni salnamələrində  *Myntigeite* olaraq adı çəkilir. Bu zaman Landmeister Konrad von Terberq əkin sahəsinin bir hissəsini *Regune* adlı prusslara verdi. "Metgethen" sonuncu ad olaraq öz qızını *On üç illik müharibə*nin komandiri və Erhard Ernst von Röderin əcdadı Kristof fon Röderlə evləndirənə qədər,yəni 1482-ci ilə qədər idi. Onun malikanəsi 1760-cı ildə bir İtalyan memar tərəfindən inşa edilmişdir.

Metqethen bir villa ətrafında böyüməyə başladı. Günlük səfərlər üçün məşhur bir yer idi, xüsusən də *Vierbrüderkrug* mehmanxanası və 13-cü əsrdə Sudovilər tərəfindən öldürülmüş Tevtonik Cəngavərlərin dörd ögey qardaşının əfsanəsinin şərəfinə *Vierbrüdersäule* abidəsi. Ətraf ərazidə Şərqi Prussiya qadınları üçün məktəb olan *Landfrauenschule Metgethen*, həmçinin yanğınsöndürmə akademiyası  və bədən tərbiyəsi müəllimləri yetişdirmək üçün bir *Volkssportschule* vardı. Kənd üçün olan kilsə isə tacir Qustav Brun tərəfindən maliyyələşdirilmiş və 1924-1925-ci illərdə Edmund May tərəfindən inşa edilmişdir. Metqethen 1939-cu ildə Köniqsberq şəhərinə daxil edildi; Metqethenin şərqində Moditten qəsəbəsi oldu.

II Dünya Müharibəsi zamanı Erix Koxun (Nasist regional partiya lideri) müttəfiqi Tilzitdən olan memar Alfred Fiedler Metqethendə ukraynalı əsirlər tərəfindən hava müdafiəsində istifadə etmək üçün sement fabriki inşa etdi. 1945-ci ildə Köniqsberq döyüşü zamanı bir alman əks-hücumu Metqetheni Qırmızı Ordudan geri aldı. Alman hərbi heyəti kəndin Sovet işğalı altında olduğu üç həftə ərzində Qırmızı Ordu tərəfindən dinc sakinlərin öldürülməsinə dair dəlillərin olduğunu bildirirdi.

1946-cı ildə Şərqi Prussiya Sovet İttifaqının tərkibinə daxil olduqdan sonra bütün alman yer adları rus adları ilə əvəz edildi və Metqethen Lesnoye adlandırıldı. 1956-cı ildə 1945-ci ildə Köniqsberqin şimal-qərbindəki bir döyüşdə həlak olan Sovet müharibəsi qəhrəmanı Aleksandr Kosmodemyanskinin şərəfinə indiki adı verildi. Sonrakı illərdə o, müstəqil yaşayış yeri statusunu itirdi. Kalininqradın tərkibində qəsəbə oldu.

Məşhur insanlar
---------------

* Erhard Ernst von Röder - Prussiya marşalı və nazir, Metqethenin malikanəsinin (*Gutsherr*) sahibi.
* Sibylle von Olfers - Metqethen Manorda (malikanə) anadan olmuş uşaq yazıçısı.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Albinus, p. 211
2. 1 2 3  Weise, p. 146
3. ↑  Bötticher, p. 58
4. ↑  Albinus, p. 326
5. 1 2  Gause, p. 134
6. ↑  Gause, p. 90
7. ↑  Gause, p. 133

Xarici link
-----------

* Official website of Kaliningrad Urban Okrug. Information about the settlement of imeni Alexandra Kosmodemyanskogo
* NewKaliningrad.ru. День поселка в Космодемьянском отпраздновали с размахом
**Yusif Əsgər oğlu Əsgərov** (26 dekabr 1910 – 9 avqust 1979) — Azərbaycan şairi.

Həyatı
------

1910-cu ildə Bakı quberniyasının Şamaxı şəhərində müəllim ailəsində anadan olmuşdur 8 yaşından ata-anasını itirdiyindən yetim qalmış, bacısı ilə birlikdə qohumlarının himayəsində boya-başa çatmışdır İbtidai məktəbi bitirəndən sonra Nuxa şəhər pedaqoji texnikumunda təhsil almışdır (1924–1928) Əmək fəaliyyətinə Şamaxı qəzasının Bicov kənd məktəbinin direktoru vəzifəsində başlamışdır 1929-cu il avqust ayından Lənkəran şəhər nümunəvi orta məktəbində dərs Hissə müdiri olmuş, bir ildən sonra Bakı Ali pedaqoji məktəbində təhsilini davam etdirmiş, eyni zamanda Azərkinoda bədii büronun üzvü (1930–1932), Azərbaycan Baş Ədəbiyyat Müfəttişliyi idarə-sində siyasi redaktor (1932–1934) işləmişdir Ədəbi yaradıcılığa 30-cu illərin əvvəllərində başlamış. mətbuatda oçerk, Hekayə, povest, roman və məqalələrini müntəzəm çap etdirmişdir İnstitutu bitirdikdən sonra "Ədəbiyyat qəzeti"nə məsul katib təyin edilmiş, sonra Azərnəşrdə, Uşaqgəncnəşrdə bədii ədəbiyyat üzrə redaktor, eyni zamanda Azərbaycan Dövlət Universitetinin Hazırlıq kursunda və 132 nömrəli Bakı şəhər məktəbində müəllim işləmişdir 1939–1941-ci illərdə "Kommunist" qəzetinin ədəbiyyat və incəsənət şöbəsinin müdiri olmuşdur. Bu müddət ərzində Azərbaycan Dövlət Qiyabi İnstitutunda baş müəllim işləmişdir 1941-ci ilin avqustunda Sovet Ordusuna səfərbərliyə alınmış, Hərbi xidməti ləyaqətlə yerinə yetirmişdir "Qafqazın müdafiəsinə görə", "Almaniya üzərində qələbəyə görə" medallarına layiq görülmüşdür 1947-ci ilin iyulunda ordudan tərxis olunmuş. "Təbliğatçı" jurnalında partiya şöbəsinin müdiri, qiyabi institutda ədəbiyyat kafedrasının baş müəllimi işləmişdir Bir müddət Azərbaycan Dövlət Universitetində dekan, ömrünün axırınadək isə dosent olmuşdur "Əmək veteranı" medalı ilə təltif olunmuşdur 1979-cu il avqustun 9-da vəfat etmişdir..

Xarici keçidlər
---------------

 Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------
**Adi şimpanze** (Pan troglodytes), Primatlar (primatlar) dəstəsinin Hominidae (böyük meymunlar) fəsiləsinə mənsub olan Pan (şimpanze) cinsini təşkil edən iki növdən daha böyüyüdür. "Şimpanze" adından daha çox bu növü ifadə etmək üçün istifadə olunsa da, bu texniki cəhətdən səhvdir. Son vaxtlara qədər daha çox "piqmy şimpanze" və ya "cücə şimpanze" olaraq adlandırılan pan paniscus (bonobo), Pan cinsinin başqa bir növüdür.

Konqo Demokratik Respublikasının meşələri ilə məhdud bir yayılma arealına malik olan bonobodan fərqli olaraq, ümumi şimpanze, Qərbi və Mərkəzi Afrikada daha geniş bir yayılma arealına malikdir və bu yayılma arealında ayrı-ayrı regionlarda rast gəlinən dörd alt növə malikdir. Bu alt növlər aşağıdakı kimi sıralana bilər:

* Pan troglodytes schweinfurthii (Şərq şimpanzesi)
* Pan troqloditlər troqloditlər (Mərkəz şimpanzesi)
* Pan troglodytes vellerosus (Nigeriya şimpanzesi)
* Pan troglodytes verus (Qərbi Afrika şimpanzesi)

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2000.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Ketçup (dəqiqləşdirmə).

**Ketçup** və ya **ketsup** şirin və turş dadı olan süfrə ədviyyatıdır. Beynəlxalq səviyyədə qəbul edilmiş termin kimi ("ketçup") müasir dövrdə adətən **pomidor ketçupu** bu adlandırmaya aid edilir  Baxmayaraq ki, erkən dövr reseptlərində yumurta ağı, göbələklər, istiridyələr, üzümlər, Molyusklar, qoz və başqa məhsullar da istifadə olunurdu.

Pomidor ketçupu pomidor, şəkər və sirkədən baharat və ədviyyatlarla hazırlanır. Ədviyyatlar və dad çeşidləri müxtəlif olur, lakin adətən soğan, ətirli ədviyyat, keşniş, mixək, zirə, sarımsaq və xardal, bəzən isə kərəviz, darçın və ya zəncəfil daxil edilir. Dünya ölkələri üzrə ABŞ (60% bazar payı) və Böyük Britaniyada (82%) bazar lideri Heinz firmasına məxsus Pomidor Ketçupudur. Pomidor ketçupundan ən çox isti servis olunan qızardılmış və yağlı yeməklər üçün əlavə dadlandırıcı kimi istifadə olunur.

Misal olaraq: kartof qızartması və digər kartof yeməkləri, hamburgerlər, hot-doqlar, toyuq göbələkləri, isti sendviçlər, ətli piroqlar, bişmiş yumurtalar, qızardılmış ət yeməkləri.

Ketçup bəzən digər souslar üçün əsas və ya dadlandırıcı tərkib hissəsi kimi istifadə olunur. Kartof çipsləri kimi qəlyanaltılar üçün əlavə ləzzət kimi istifadə oluna bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Charles.* "Meet The Man Who Guards America's Ketchup". National Public Radio. 2 September 2019. 1 December 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 September 2019.
2. ↑  "Ketchup: A Saucy History". History. 20 July 2012. 2 April 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 March 2013.
3. ↑  *Thomas.* "Behind the Label: Tomato Ketchup". The Ecologist. 23 November 2010. 14 July 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 July 2014.
4. ↑  *David.* "The Ketchup War that Never Was: Burger Giants' Link to Heinz". CNBC.com. 15 February 2013. 11 October 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 March 2017.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (11-th) · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | BNF: 16601701j · GND: 4675095-2 · LCCN: sh85135917 |
**Sinanəddin Yusif Gərmiyani Şeyxi** (XIV əsr, Germiyanoğulları bəyliyi[d] – 1431, Germiyanoğulları bəyliyi[d]) — Türk Divan şairi.

Həyatı
------

XV əsr türk ədəbiyyatı tarixində Şeyxinin özünəməxsus yeri var. XIV əsrin sonu, XV əsrin əvvəllərində yaşayıb. Şeyxi təxəllüslü Yusuf Sinanəddin Germiyani (?-1431) Germiyanda (Kütahiyədə) anadan olub. Öz təhsilini Germiyanda başa vurduqdan sonra biliyini artırmaq üçün İrana gedib, orada tibb, təsəvvüf, ədəbiyyat sahəsində savad alıb, göz həkimi ixtisasına yiyələnib. Ona tibblə məşğul olmasına görə adına həkim Sinan da deyiblər. İrandan Ankaraya dönüb, Hacı Bayram Vəli ilə yaxın olub, Şeyxi ləqəbini də bu üzdən alıb. Germiyanda göz həkimliyi edən Şeyxi əvvəl Germiyan hakimi II Yaqubun, sonra Süleyman şahın dönəmində, 1425-ci ildə Çələbi Mehmedin Karaman savaşı zamanı gözləri ağrıdığından onun gözünü müalicə edib, əvəzində Tokuzlular kəndi ona hədiyyə edilib. Şair 1431-ci ildə vəfat edib.

Onun əldə üç əsəri var. Bunlar «Divan», «Xərnamə», «Xosrov və Şirin»dir. Divanın 1938-ci il nüsxəsi Əli Nihad Tərlanın incələməsi ilə birlikdə Türk Dil Qurumu tərəfindən 1946-cı ildə yayınlanıb. Onun divanı tövhid, nət və qəsidələrdən ibarətdir. O, bu qəsidələrdə ən çox II Muradı tərif edir. Şeyxi «Xosrov və Şirin» məsnəvisini Nizaminin eyniadlı əsəri əsasında yazıb sultan II Murada təqdim edib. Bu əsər 6944 beytdən ibarətdir. Təzkirələr məlumat verir ki, Şeyxi bu əsəri tamamlaya bilməyib və əsər Cəmali tərəfindən sona çatdırılıb. Ancaq bu, doğru deyil. Şeyxinin bu gün ən tanınan, sevilən məsnəvisi «Xərnamə»dir («Eşşək haqqında poema»). 126 beytlik bu əsər həcv kimi qələmə alınıb. O, sultan Çələbi Mehmedin gözlərini müalicə edəndən sonra ona bağışlanmış Tokuzluya gələrkən kəndin əvvəlki sahibləri şairi yaxşı qarşılamamış, döyüb qovubmuşlar. Şeyxi də bu olaydan təsirlənərək «Xərnamə»sini yazıb sultana bağışlamışdı. Digər rəvayətə görə, II Murad ona vəzirlik vermək istəyirmiş, ancaq sarayda şairi sevməyən adamlar Nizaminin «Xəmsə»si kimi bir əsər ortaya qoyduqdan sonra ona vəzirlik verilməsinin doğru olduğunu söyləyirlər. Onların sözünə cavab kimi şair «Xosrov və Şirin»i tərcümə etməyə başlayır, 1000 beytini çevirərək sultana bağışlayır. Əsər sultanın xoşuna gəlir. Sultan II Murad ona çoxlu hədiyyələr verir. Aldığı hədiyyələrlə vətəninə dönən şairi yolda oğrular soyurlar. Şeyxi də başına gələn bu hadisəni həcv kimi yazıb II Murada göndərir. Bəzi tədqiqatçılar bu həcvin I Mehmedə bağışlanması fikrindədirlər. Təsəvvüflə maraqlanmasına baxmayaraq, şairin qəzəllərində sufizmin çox da dərin izlərinə rast gəlinmir. Ancaq şair qəzəllərində təsəvvüfün məzmun və düşüncə tərzindən böyük ölçüdə faydalanıb. Onun türkcə divanı var, məhəbbətdən bəhs edən çoxlu qəzəllər də yazıb.

Məhəmməd Füzuli tərəfindən öz əsərlərində xatırlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Şeyhî // MAK (pol.).
2. ↑  Фүзули // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. X ҹилд: Фрост—Шүштәр. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1987. С. 14.
**Ləyaqət Əli Xan** (1 oktyabr 1895 – 16 oktyabr 1951[…], Ravalpindi, Pakistan dominionu) — Pakistan İslam Respublikasının 1-ci baş naziri.

Həyatı
------

Ləyaqət Əli Xan 1 oktyabr 1895-ci ildə Hindistanın Haryana əyalətində olan İngilis Hindistanı, Pəncab əyalətinin Karnal şəhərində aristokrat Nausherwani Müsəlman Marhal Jatt ailəsində anadan olmuşdur. urdu dilini mənimsəmişdi və doğma urdu dilində danışırdı

Atası Nəvab Rüstəm Əli xan, yerli əhali və ailəsi tərəfindən böyük hörmətə sahib olan İngiltərə hökuməti tərəfindən Rukun-əl-Daulah, Şamsher Jang və Nawab Bahadur titullarına sahib idi. Əli xan ailəsi, mülkləri (cəmi 300 kənd, Karnaldakı 60 kəndin cagiri də daxil olmaqla) həm Pəncab, həm də Muzaffarnagar'ın şərqində genişlənmiş bir neçə mülkədarlardan biri idi. Valideynləri Nawab Rüstəm Əli Xan və Mahmoodah Begum, Hindistanın Haryana, Karnal xaricində yerləşən şahzadələr ailəsində bir yerdə basdırılırlar. Liaquat Əli Xanın keçmiş şəxsi iqamətgahı, Uttar Pradeş'in Muzaffarnagar'ın Jansath Tehsil'də, atasının əmlakından təxminən 80 km məsafədə yerləşir və indi Uttar Pradesh hökuməti tərəfindən bir turist məkanı olaraq açılmağı düşünülür. Liaqatın babası Nəvab Əhməd Əli Xanın 1857-ci il üsyanı əsnasında İngilis ordusuna verdiyi dəstək (mənbə-Lepel Griffin'in Pəncab rəhbərləri Cild Birinci). Liaquat Əli Xanın anası Mahmoodah Begum, rəsmi təhsilə başlamazdan əvvəl evdə Quran və hədis dərslərini təşkil etdi. Ailəsinin İngiltərə hökuməti ilə güclü əlaqələri var idi.

Ailəsinin hind müsəlman mütəfəkkiri və filosofu Seyid Əhməd Xana dərin hörməti var idi və atası gənc Liaqat Ali Xanın İngilis təhsil sistemində təhsil almasını istədi; buna görə ailəsi Əli xan məşhur hüquqşünas Aligarh Müsəlman Universitetinə (AMU) göndərdi, burada hüquq və siyasət elmləri aldı.

1913-cü ildə Əli Xan 1918-ci ildə Siyasi Elm və LLB dərəcəsini bitirərək Muhammadan Anglo-Şərq Kollecinə (indiki Aligarh Müsəlman Universiteti) qatıldı və 1918-ci ildə əmisi oğlu Cahangira Begumla evləndi. Atasının ölümündən sonra 1919-cu ildə Əli Xan, İngiltərə hökuməti tərəfindən qrantlar və təqaüdlər verərək İngiltərəyə getmiş, ali təhsilini davam etdirmək üçün Oksford Universitetinin Exeter Kollecində iştirak etmişdir. 1921-ci ildə Əli Xan universitetin müəllim heyəti tərəfindən Hüquq və Ədalət üzrə magistr dərəcəsinə layiq görüldü. Oksfordda bir məzun olan Əli xan tələbə ittifaqlarında fəal iştirak etdi və Fəxri Xəzinədar seçildi. Məclis Cəmiyyəti - Hindistanda təhsil alan tələbələrə universitetdə hind tələbələrinin hüquqlarını tanıtmaq üçün qurulan tələbə birliyi. Bundan sonra, Əli xan Londonda Məhkəmə binalarından biri olan Daxili Məbədə qoşulmağa çağırdı.1922-ci ildə İngilis hüquq professorlarından biri tərəfindən Vəkillər Kollegiyasına çağrıldı və hüquq işlərində vəkil olaraq başladı.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Liakat Ali Khan // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* Liaquat Ali Khan // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
Çəhrayı çoko.
Tokkuri və çoko.
**Çoko** (猪口?) və ya bəzən **çoku** – sake fincanı növü. Sadə dizayna və kiçik ölçüyə malikdir.

Tarixi
------

Keçmişdə çoko *sake* içmək üçün yox, sirkə və sousları saxlamaq üçün istifadə olunan adi qab növü idi. Edo dövründə sake içmək üçün istifadə olunmağa başlamışdır. Belə ki, bu dövrdə sakedəki spirtin faizi artdığı üçün çoko gibi kiçikölçülü fincandan sake içmək daha uyğun idi.

Xüsusiyyətlər
-------------

Adətən çokunun içərisində iki göy halqa təsviri olur. Bu halqalar *kikiçoko* adlanır və sakeni dadarkən istifadə olunur. Halqaların rəngi standart olduğu üçün sakeni içən şəxs halqalara baxaraq sakenin saflığı və keyfiyyəti haqqında məlumat deyə bilər.

Çokonun həcmi 20–90 millilitr olur. Adətən sake butulkası olan *tokkuri* ilə birlikdə istifadə olunur. Sake süzülərkən tokkurinin ağzının çokoya dəyməməsinə diqqət yetirilir və sake çokonun 80% həcminə qədər doldurulur. Sakeni başqa şəxs süzürsə, içən şəxs sake süzülərkən çokonu havada tutmalıdır.

Çoko adətən keramikadan hazırlanır, lakin qalay, saxsı, şüşə və ya titandan da hazırlana bilər. Saxsıdan hazırlanan çoko sakenin şirinliyini artırır və ilıq sake üçün uyğundur. Keramikadan hazırlanan çoko quru sakeni içmək üçündür. Qalaydan hazırlanan çoko isə sakedəki dadını yumşaldır.

Həmçinin bax
------------

* Sakazuki
* Masu

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Lord, Cassandra.* "What Are Ochoko? 6 Things to Know About Japanese Sake Cups". Japan Objects (ingiliscə). 17 fevral 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 fevral 2023.
**Lətifə Nəsir qızı Quluzadə** — A.Şaiq adına Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrının baş rəssamı.

Həyatı
------

Lətifə Quluzadə 29 avqust 1946-cı ildə Bakıda doğulub. 189 saylı orta məktəbi bitirən ili Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutuna daxil olaraq orada dekorativ-tətbiqi sənət rəssamı ixtisasına yiyələnib (1964-1969).

Lətifə Nəsir qızı Quluzadə yaradıcılığının ən parlaq dövrünü Abdulla Şaiq adına Azərbaycan Dövlət Kukla teatrına bağlayıb. İşlədiyi müddət (1976-1995) ərzində Telman Qarabağlının «Du-du, yol verin», Rada Moskovanın «Hara qaçırsan, dayça?», Yuri Oleşanın «Üç gombul», Reno Pilonun «Bizim evdə», Mirzə Cəlinin «Pırpız Sona», Bertolt Brextin «Kuraj ana», Aleksandr Ostrovskinin «Qar qız» tamaşalarının rəssamıdır.
Rəssam Macarıstanda, Türkiyədə, İranda, Pakistanda, Litvada, Rusiyada, Özbəkistanda, Gürcüstanda keçirilmiş festival və sərgilərin iştirakçısıdır.
1975-ci ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının, 1978-ci ildən Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının üzvüdür.

Lətifə Quluzadə Azərbaycan Akademik Milli Dram Teatrında Əli Əmirlinin «Ağqoyunlular və Qaraqoyunlular», Opera və Balet teatrında Fikrət Əmirovun «Sevil» (geyim üzrə), Rus Dram teatrında G.Koktonun «Muqəddə vəhşi», Gənc Tamaşaçılar teatrında «Quyu», Mağara», «Ğara», Kamera teatrında Qoqolun «Dəlinin qeydləri», Musiqili Komediya teatrında «Məlikməmməd», «Bazar günü gəzinti» və bir çox səhnə əsərlərinin quruluşçu rəssamıdır.

Lətifə Quluzadə Kukla teatrında ilk dəfə aktyorları tamaşaçılardan «gizlədən» pərdədən tamaşanın iştirakçı obrazı kimi istifadə edib.

O, 2000-ci ildən yenidən Abdulla Şaiq adına Azərbaycan Dövlət Kukla teatrına qayıdaraq baş rəssam təyin olunub. O vaxtdan Mirmehdi Seyidzadənin «Cırtdan», Tofiq Ağayevin «Qoçaq Əhməd», Aleksandr Sergeyeviç Puşkinin «Qızıl xoruz», Əyyub Abbasovun «Şəngülüm, Şüngülüm», Eldar Baxışın «Məlikməmməd», Nicat Kazımovun «Ələddin», Şarl Perronun «Qırmızı papaq», Hans Xristian Andersenin «Düyməcik» tamaşalarına tərtibat vermişdir.

Lətifə Nəsir qızı Quluzadə Abdulla Şaiq adına Azərbaycan Dövlət Kukla teatrında işləməklə yanaşı müxtəlif janrlarda rəsm əsərləri də işləyir.

2008-ci ildə Gənc Tamaşaçılar teatrında tərtibat verdiyi "Pəri Cadu" tamaşasına görə "Zirvə" mükafatına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

* Lətifə Nəsir qızı Quluzadə Arxivləşdirilib 2012-03-25 at the Wayback Machine
**Mehmed Nuri Paşa** (d. 1840 - ö. 21 iyul 1890) — Osmanlı sultanı Sultan Əbdülməcid və Sultan Əbdüləziz dönəmində müxtəlif vəzifələrdə xidmət etmiş dövlət xadimi.

Atası Sultan Əbdülməcid dönəmi dövlət adamlarından Arif Paşa idi. Gənc yaşda saraya girdiyi bilinsə də, tutduğu vəzifələr haqqında yetərli məlumat yoxdur. 24 mart 1859-cu ildə Sultan Əbdülməcidin qızlarından Fatma Sultanla nigahlandı. Nigahın ardından sultanın Baltalimanındakı sarayında yaşamağa başlayan cütlüyün Sultanzadə Mehmed Fuad bəy (ö. iyul 1862) adlı oğlu və Əminə Lütfiyə xanım Sultan (ö. 13 avqust 1865) adlı qızı dünyaya gəlsə də, hər iki övladı uşaq yaşlarında vəfat etdi.

30 may 1876-cı ildə Sultan Əbdüləzizin taxtdan endirilməsi və 5 gün sonra tutulduğu Fəriyə sarayında şübhəli şəkildə qətlə yetirilməsində yaxından iştirak etdi. 1881-ci ildə Sultan Əbdülhəmidin əmriylə aparılan Ulduz məhkəmələrinin nəticəsində Sultan Əbdüləzizi qətlə yetirən Pəhləvan Mustafa, Cəzayirli Mustafa və Hacı Mehmed ağaların etiraf etməsiylə, onları şəxsən Nuri Paşanın vəzifələndirdiyi aşkarlandı.

Bundan başqa sabiq sultanın qətlə yetirilməsinin ardından yanında can-fəşanlıq edən anası Validə Pərtəvniyal Sultanın üzərindəki zinyət əşyalarının Darüssəadə ağası Süleyman ağa vasitəsilə Nuri Paşaya təslim edildiyi aşkarlandı. Nuri Paşa isə öz ifadəsində bu zinyət əşyalarını, eləcə də saray çevrilişinin ardından Dolmabağça sarayının hərəminə edilən basqında əldə edilən digər qənimətlərin böyük bir hissəsini yeni validə sultan Şövqəfza Sultana təslim etdiyini etiraf etdi.

Bundan başqa saray hərəminə edilən basqının ardından hərəmdə tutulan kəniz və xidmətçilərin saraydan atılmasıyla, eləcə də çevrilişdə iştirak edən ordu mənsublarına ödəniləcək mükafatların təyin edilməsiylə vəzifələndirildiyi aşkarlandı.

29 iyun 1881-ci ildə tamamlanan məhkəmə soruşdurmasının nəticəsində Sultan Əbdülməcidin digər kürəkəni Mahmud Cəlaləddin Paşa və təqsirləndirilən digər 7 şəxslə birlikdə edama məhkum olundu. Ancaq Sultan Əbdülhəmid tərəfindən canları bağışlanaraq edam qərarı ömürlük sürgünlə əvəz olundu. Digər təqsirləndirilən şəxslərlə birlikdə Taifə sürgün edildi. Öncəliklə Fatma Sultan zorla ərindən boşandırıldı. Ancaq məhkəmə prosesi əsnasında yaşadığı stres səbəbilə ağlını itirdi və bu halda ikən sürgünə yollandı. Sürgün olunduqları Taif qalasında çevrilişin əsas üzvləri olan Mithat Paşa və Mahmud Cəlaləddin Paşa gizlicə edam olunmuş, Nuri Paşaya isə dəliliyi səbəb göstərilərək əl vurulmamışdır. Sürgündə çox yaşamadı və 21 iyul 1890-cu ildə həbs tutulduğu qalada vəfat etdi.

Mənbə
-----

* Sicill-i Osmani I cild, səh. 25, 28, 29.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rodovid - Damat Mehmed Nuri Pasha". 2021-02-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-10.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-04-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-10.
3. ↑  "Ondeio Haber - Yıldız Mahkemeleri". 2022-03-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-10.
4. ↑  "Derin tarih - Yıldız Mahkemeleri, Sultanın haremine de el uzattılar". 2021-04-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-10.
**Kürəkən Numan Paşa** (ö. 1784) — Osmanlı sultanı I Mahmud, III Osman və III Mustafa dönəmlərində müxtəlif dövlət vəzifələrində xidmət etmiş dövlət xadimi.

Saloniki əyanından Hacı Seyid Əhməd ağanın oğlu olub, gənc yaşlarında İstanbula göndərilərək saraya təhvil verilmişdir. Əndərunda yetişmiş, 1738-ci ildə ikinci miraxur, ardından qapıçılar kənxudası olmuşdur. Daha sonra 16 dekabr 1748-ci ildə Sultan Əhmədin qızlarından Zübeydə Sultanla nigahlandı. Cütlüyün toy mərasimi 6 yanvar 1749-cu ildə İstanbulda baş tutdu.

Nigahın ardından vəzirliklə Saloniki valisi təyin edildi və ard-arda təyinatlarla Rumelidəki müxtəlif əyalətlərdə xidmət etdi. 1751-ci ilin fevralında Hotin, 1752-ci ilin martında Vidin, 1753-cü ilin mayında Belqrad, 1754-cü ilin martında yenidən Saloniki sancaqbəyi oldu. 1756-cı ildə xanımının vəfatından sonra gözdən düşdü. Son təyinat yeri olan Adanadan gələn şikayətlər üzərinə vəzifədən alınaraq vəzirliyi əlindən alındı. 1760-cı ilin yanvarında vəzirliyi geri verilərək Sayda, ardından Trabzon, 1764-cü ilin avqustunda Van, ardından Ərzurum, 1767-ci ilin oktyabrında Çıldır valisi oldu. 1771-ci ilin sentyabrında Şam sərdarı və Rəqqa valisi təyin edildi. 1773-cü ilin mayında Rumeli bəylərbəyi olsa da, yaşlılığı səbəbilə həmin ilin oktyabrında vəzifədən alındı. 1784-cü ildə vəfat etmişdir.

Mənbə
-----

* Sicill-i Osmani IV cild, səh. 238
**Epifenomenalizm** (*Eng* — epiphenomenalism) — Bədənin şüura təsir etdiyi, lakin özünün şüurdan heç bir təsir görmədiyini vurğulayan nəzəriyyə.

Epifenomenalizm motiv və istəkləri səbəbli hadisələrin beynində baş verən yan proseslər hesab edir. Psixi varlıqların fiziki proseslərə təsirinin rolu inkar edilir. Digər məzmunla ifadə etsək, epifenomenalizm zehni və fiziki proseslər arasında səbəb-nəticə əlaqələrinin olduğunu, lakin onun fizikidən zehniyə bir istiqamətli olduğunu müdafiə edən "zehn fəlsəfəsi" yanaşmasıdır. Bu nəzəriyyəyə görə, psixi hadisələr həmişə fiziki dəyişikliklərin nəticəsidir. Şüur fiziki dəyişikliklərin səbəbi ola bilməz. Məsələn, ürək döyüntüsünü yüksəldən "qorxu" deyil. Ürək döyüntüsü və qorxu fizioloji şeylərdir, amma onu xarici təhlükələr kimi fizika (təbiət) dünyası yaradır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Psixi səbəbiyyət

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 7540487-4 · Microsoft: 187689010 |
**Məhəmmədqulu mirzə Qovanlı-Qacar** (1789-?)— İran şahzadəsi, vali, şair

Həyatı
------

Məhəmmədqulu mirzə Fətəli şаh оğlu (аnаsı Аsiyа хаnım Məhəmməd хаn qızı Qоvаnlı) 1789-ci ildə Tеhrаn şəhərində аnаdаn оlmuşdu. Sаrаy təhsili аlmışdı. Mülкаrа ləqəbi dаşıyırdı. 36 il Mazandaran əyalətinin valisi olmuşdu.

Məhəmmədqulu mirzə Qovanlı-Qacar Tehran şəhərində vəfat edib.

Yaradıcılığı
------------

Məhəmmədqulu mirzə şаir idi. Хоsrоvi təхəllüsü ilə кönülохşаyаn şеirlər yаzırdı.

Ailəsi
------

Məhəmmədqulu mirzənin törəmələri öncə Mülкаrа, sоnrа Аrəstə sоyаdını dаşıdılır. Bəziləri isə Bədi fаmiliyаsı ilə tаnınırlаr.

Məhəmmədqulu mirzə Fаtimə Sultаn bəyim Şаhruх mirzə qızı Qırхlı-Аvşаrlа və Gülpəri Sаrа Mələк хаnım Murtuzаqulu хаn qızı Qоvаnlı-Qаcаrlа аilə qurmuşdu. Bədiəzzəmаn mirzə аdlı оğlu, Mələкzаdə хаnım аdlı qızı vаrdı.

Mənbə
-----

* **Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar və Qacar kəndi, Bakı, "Şuşa", 2008, 334 səh.**

Həmçinin bax
------------

* Fətəli şah
* Qacarlar
**Turxan Gənceyi** – filoloq alim, filologiya elmləri doktoru, professor.

1925-ci ildə Təbrizdə doğulmuşdur. Orta təhsilini Təbrizdə, ali təhsili İstanbul universitetinin ədəbiyyat fakültəsində almışdır. Əmək fəaliyyətinə Neapol universitetinin şərqşünaslıq fakültəsində dərs deməklə başlamışdır. Eyni zamanda Frankfurt na Mayne və Hamburq universitetlərinin şərqşünaslıq universitetlərində dərs demişdir. 1959-cu ildən London universitetində tələbələrə türk xalqlarının ədəbiyyatı və "Dədə Qorqud" eposu haqqında mühazirələr oxumuşdur. Kembric universitetinə dəvət alıb, burada, 1984-cü ildə Turxan üçün məxsusi olaraq fars və türk ədəbiyyatı kafedrası açılır.

Turxan Gənceyi, Xətai, M. F. Axundov, C. Məmmədquluzadə, Hüseyn Cavid, Mikayıl Müşfiq, Qara Qarayev, Fikrət Əmirov, Niyazi, Rəşid Behbudov və bir sıra başqaları haqqında ədəbiyyatşünaslıq məqalələrinin müəllifidir. Azərbaycanın şair və yazıçılarının əsərlərini ingilis dilinə çevirmişdir. Turxan Gənceyi böyük Azərbaycanın şairi Xətai haqqında (I Şah İsmayıl) monoqrafiya yazarkən Britaniya muzeyində saxlanılan əlyazmalardan istifadə etmişdir.
**Kap Vert yarımadası** (*fr.* Cap-Vert — *yaşıl burun*) — Afrikanın Atlantik okean sahillərində yerləşən yarımadası. Yarımadada Afrika materikinin ən ucqar qərb nöqtəsi olan Almadi burnu yerləşir. Yarımadanın cənub hissəsində seneqalın paytaxtı olan Dakar qəralaşır.

Coğrafiyası
-----------

Kap Vert yarımadası bir neçə keçmiş vulkanın adanın Dəniz cərəyanları vastəsi ilə toplanan qumun sayəsində materikə birləşmişdir. Yaeımada üçbucaq formaya malikdir. Bu ucu mic olan yarımada Almadi burnundan cənub-çərq istiqamətdə əyilir və gəmiçilik üçün əlverişli liman əmələ gətirir.

Dakar. İnzibati xəritə
Yarımadanın relyefi qayalıqdır. Materikə doğru isə qumluqlar üstünlıük təşkil edir. Paytaxtın qərb rayonlarında yerləşən Madlen adasında dünyanın ən kiçik milli parkı yerləşir. Digər adalarla buirlikdə UNESCO ümumdünya irsi siyahısına daxildir.

Tarixi
------

Avropalılara yarımada 1445-ci ildən məlumdur. Burada ilk dəfə Diniş Diaş olmuşdur. Portuqallar yarımadanı *Kabo Verde* yəni Yaşıl burun adlandırmışlar. Bunun səbəbi Qərbi Afrika sdahillərində sahara səhrasıına yaxın ərazidə palma ağaclarının əmələ gətirdiyi yaşıllıq olmuşdur. Portuqallar burada qitələr arası açıq liman təşkil edirlər. Bir müddət sonra isə bölgə Fransanın Qərbi Afrikadakı ekspansiyasının başlanğıc nöqtələrindən birinə çevrilir. Onlar 1857-ci ildə Dakar limanını inşa edirlər. 1902-ci ildən isə Fransız Qərbi Afrikasının paytaxtına çevrilmişdir.

Dakar şəhərində Dakar Beynəlxalq hava limanı yerləşir.

Əhalisi
-------

Böyük Dakarda 2006-cı il məlumatına görə 2,45 mln nəfər yaşayır. Dakarın özündə isə 1,031 mln nəfər qeydə alınmışdır. Əhalinin əsas məşquliyyəti balıqçılıq, tikinti və fermer təsərrüfatıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Situation économique et sociale du Sénégal, édition 2005, page 163 // Правительство Сенегала, Национальное агентство по статистике и демографии" (PDF). 2007-06-15 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2007-03-08. (fr.)

Mənbə
-----

* Rəsmi sayt (fr.)
* Dakar (ing.)
* Fəzadan çəkilmiş şəkillər Google Maps (ing.)
* Geja Roosjen. Stichting Yoff: Project Moving Birds for Senegal 2006—2007 Arxivləşdirilib 2008-12-23 at the Wayback Machine. Amsterdam, Holland. (nid.)
* Richard Dumez and Moustapha Kâ. Yoff Le Territoire Assiégé: Un village lébou dans la banlieue de Dakar. Dossiers régions côtières et petites îles 7. Unesco (2000). (fr.)
**Dizmar mahalı** — Cənubi Azərbaycanın Qaradağ vilayətində mahal.

Tarixi
------

Yaqut əl-Həməvi yazır: "Dizmar – Azərbaycanda, Təbrizin yaxınlığında qəzaların birində böyük bir qaladı". Həmdullah Mustovfi Qəzvini əski Dizmardan bəhs edərək yazır: "Dizmar – Təbrizin quzeyində yerləşən bir qəzadır. Qəzanın əlli adda bəlli kəndi var. Ən böyükləri Duzal, Kürdəşt, Qulan, Xarar, Xur və Azaq kəndləridir. Baxmayaraq ki, tez-tez istilər olur, iqlimi mülayimdir. Suyu dağlardan axan çaylardan götürürlər. Bu çaylar axıb Araza qarışır. Tarlaların barı-bəhrəsi taxıl, pambıq və dürlü meyvacatdır. Burdan Təbrizə herağac tərəvəz gətirirlər. Qəzanın vergisi 40800 dinardır". Fəzlullah Rəşidəddin yazır: "Dizmardan Təbrizə o qədər mal gətirilirdi ki, həmin mallardan ötəri ayrıca bir xan var idi. Bu xan "Xəşab" adlanırdı. Xəşab zənginliyi ilə başqa xanlardan seçilirdi". (Xan yollar üstündə tikilən karvansara biçimli tikiliyə deyilirdi.)
Dizmar mahalı Qaradağ vilayətində meyvələrin ən bol olduğu yerdir. Mahalda "Arazbarı", "Dizmarı", "Kürdəşti" növlü üzümlər, narlar yetişir. Fəzlullah Rəşidəddin qeyd edir ki, Arazbar və Dizmar mahalları 15 min man nar tədarük edir. Dizmar mahalının başkəndi Duzal şenliyi (məntəqəsi) idi. Duzal kəndi Araz çayına yaxın bir ərazidə yerləşir.

Yarı Duzaldan aldı,  

Sevdim Duzaldan aldım.  

Qismət, xeyir, bərəkət,  

Hamın düz əldən aldım.  

  

Araz üstü Duzaldı,  

Üstümü quduz aldı.  

Şil şatır olmaq üçün,  

Yeddi evdən duz aldı.  

  

Düşübdü gün Duzala,  

Vaxt keçə, gün düzələ.  

Gecə gördüyüm yuxu,  

Keçəydi gündüz ələ.

Dizmar sancağı
--------------

Dizmar mahalı 1534-cü ildə bir müddət osmanlıların əlinə düşdü. Mahal Dizmar sancağı adlandı. Dizmar sancağı Mərdannaqim, Sindiyan, Üzümdil, Gərgər və Zunuz nahiyələrinə bölünürdü.

Şərqi Dizmar mahalı
-------------------

Dizmar mahalı xanlıq dönəmində iki yerə bölündü. Birinci Şərqi Dizmar, ikinci Qərbi Dizmar mahalı adlandı.

Qərbi Dizmar mahalı
-------------------

Dizmar mahalı xanlıq dönəmində iki yerə bölündü. Birinci Şərqi Dizmar, ikinci Qərbi Dizmar mahalı adlandı.

Həmçinin bax
------------

* Qaradağ vilayəti

Mənbə
-----

* **Ənvər Çingizoğlu**. Qaradağlılar. Bakı, "Şuşa" nəşriyatı, 2008. – 160 səh.
* **Yaqut əl-Həməvi**. Mücəm əl-büldan, Bakı, 1983, səh.224 (rus dilində).
* **H. Qəzvini**. Nüzhət əl-qülub, Bakı, 1983, səh. 50 (rus dilində).
* **F. Rəşidəddin**. Vəqfnameye-Rəbi-Rəşidi, Tehran, 1350 (hicri-şəmsi), səh. 353 (fars dilində).
**Xarici dairəvi pardaqlama dəzgahı** maşın hissələrinin silindrik xarici səthlərinin təmiz emalında istifadə olunur.

Mərkəzsiz pardaqlama dəzgahı

### İşləmə prinsipi

Proses fasiləsiz olaraq pardaq dairəsinin doğuranı ilə hissə boyunca aparılır. Dəzgahda pəstah mərkəzlər arasında və ya patronda yeləşdirilib, bərkidilir. Pəstah pardaq dairəsinə nisbətən aşağı dövrlər sayında fırladılır. Dəzgahların konstruksiyası emal olunan hissələrin ölçüsündən asılı olur. Kiçik hissələr üçün nəzərdə tutulmuş dəzgahlarda, üzərində hissə bərkidlimiş stol uzununa hərəkəti icra edir. Pardaq dairəsi bərkidilmiş başlıq isə yalnız eninə veriş alır. Böyük (uzun) hissələrin emalında isə kinematik bölgü əksinə olur. Alət uzununa veriş, hissə bərkidilmiş stol isə eninə verişə malik olur. Dəzgahın əsas təşkiledici düyümləri pəstahın tutulub hərəkət etdirilməsi üçün patron qutusu, hissənin mərkəzləşdirilməsi və hərəkətini tənzimləyən dal aşıqdan ibarətdir. Hissəni tutan mərkəzləri özündə götürən stolun ox boyu dönə bilməsi konik səthlərin pardaqlanmasına imkan verir.

Pardaqlama əməliyyatları. Burada 1. Müstəvi pardaqlama, 2. Yan səthlərin pardaqlanması, 3. Uzununa dairəvi pardaqlama 4. Eninə dairəvi pardaqlama, 5. Mərkəzsiz dairəvi pardaqlama
Şəkildə dirsəkli valların pardaqlanması üçün xarici dairəvi pardaqlama dəzgahının sxematik təsviri verilmişdir. Bu dəzgahda dirsəkli qolların boyuncuqları valın fırlanması və alətin irəli-geri hərəkətinin kinematik əlaqəsi sayəsində alətin doğuranı ilə pardaqlanır (şəkil 2). Müasir NC dəzgahlarında bu kinematik hərəkət rəqəmli proqramın köməyi ilə aparılır. Xarici dairəvi pardaqlama dəzgahlarında kiçik uzunluğa malik hissələri eninə verişlə bir dəfəyə alətin eni ilə emal etmək mümkündür. Köməkçi vaxta qənaət etmək məqsədilə seriyal istehsalda tətbiq olunan dəzgahlara avtomatik pəstah dəyişən sistem də inteqrasiya olunur. Xüsusi profilə malik silindrik hissələrin pardaqlanması üçün pardaq dairəsinin düzləndirilməsi və profilləşdirilməsi üçün düzləndirici alətlərdən istifadə edilir. Burada bir şpindeldə iki profil dairəsinin tətbiqi də mümkündür.

Mənbə
-----

* Əliyev, R. R. Maşınqayırma leksikonu. Bakı: Apostroff, I hissə, 2012.427 s.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 2775962643 |
**Alen de Botton** (20 dekabr 1969, Sürix) - isveçrəli-ingilis yazıçı. Romanları bestseller olmuş, 20-dən çox dilə tərcümə olunmuşdur. Fəlsəfə anlayışını dəyişdirən yazıçının 10-dan çox romanı və hazırladığı 5 sənədli filmi vardır.

Həyatı
------

20 dekabr 1969-cu ildə İsveçrənin Sürix şəhərində doğulmuşdur. Misir əsilli Qilbert de Botton və Cakelin Barquerin tək övladı idi. Alan de Botton 8 yaşına qədər Sürixdə yaşadı və bu zaman fransız ilə alman dillərini öyrəndi. 1977-ci ildə İngiltərəyə gələndə Oksfordakı Draqon məktəbində oxumağa başladı. Sonra Harrou məktəbinə getdi. Məktəbi bitirdikdən sonra Kembric Unversitetinə yollandı.

Yaradıcılığı
------------

1993-cü ildə ilk romanı olan "Eşq üzərində" nəşr olundu. Romanda məhəbbət mövzusu ələ alınırdı.

1994-cü ildə isə "Romantik hərəkat" və "Öp və danış" adlı romanları yayınlandı. "Öp və danış" romanında qız dostunun bioqrafiyasından bəhs edirdi. Bu isə ədəbiyyatda bir ilk idi.

1997-ci ildə 5-ci romanı olan "Prust həyatımızı necə dəyişdirə bilər?"ı yazdı. Kitab İngiltərə və ABŞ-da bestseller oldu. Bu roman yazıçı Prustun həyatı haqqında idi və bu romanla "özü özünə kömək" teoremini yaratmış oldu.

2000-ci ildə "Fəlsəfənin təsəllisi" romanı satışa buraxıldı. Botton kitabda fəlsəfə ilə ədəbiyyatı sintez etmişdi.

2004-cü ildə isə "Status narahatlığı" romanını tamamladı. Roman cəmiyyətin haqsız fikirlərinə qarşı qalxan qaldıran filosoflardan bəhs edirdi.

2006-cı ildə "Sevincin memarlığı" əsərində qəribə formalı evlər, binalar, tikililər təsvir etmişdir.

Yazıçının həmçinin 2009-cu ildə yazdığı "İşin zövqü və dərdi" və "Hava limanında bir həftə" romanları da mövcuddur.

Alen de Botton Nil Krombi ilə birlikdə "Seneka" kitab hazırlama şirkətini qurmuşdur. 2003-cü ildə evləndiyi Şarlottadan Samuel və Saul adında iki oğlu olmuşdur.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Twitter |
| Tematik saytlar | Česko-Slovenská filmová databáze · IMDb |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 90872453 · BNC: a10425299 · BNE: XX945434 · BNF: 12384334q · CiNii: DA11041101 · CONOR: 6711651 · GND: 115650830 · GTAA: 84977 · ICCU: LO1V145974 · ISNI: 0000 0001 2148 5025 · LCCN: n93046808 · NDL: 00674995 · NKC: xx0029147 · NLG: 184475 · NSK: 000153482 · NTA: 11209760X · NUKAT: n99033739 · PTBNP: 984254 · LIBRIS: 48340 · SUDOC: 032903898 · VIAF: 115804284 · ULAN: 500291385 · WorldCat VIAF: 115804284 |

 |




1. 1 2  Alain de Botton // Česko-Slovenská filmová databáze (çeş.). 2001.
2. ↑  LIBRIS. 2012.
3. 1 2 . National Portrait Gallery.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: I Pyotr (dəqiqləşdirmə).

**Pyotr** (bolq. Петър I; 910-cu illər, Preslav – təq. 30 yanvar 970 və ya 969, Konstantinopol) — Birinci Bulqar dövlətinin imperatoru, I Simeonun ikinci oğlu idi.

Hakimiyyəti
-----------

Pyotr 27 may 927-ci ildə taxta çıxıb. Elə həmin il də Bizansa hücuma başlamışdı. İmperator I Roman sülhə gedərək nəvəsi Mariya ilə Pyotrun evlənməsinə nail olmuşdu. Mariyanın adı bu vaxt "sülh" mənasına gələn İrene ilə dəyişdirildi. İmperator çara vergi verməyə davam etdi.

### Üsyanlar

Pyotr hakimiyyətə gələn kimi qardaşı Mixail ilə hesablaşmalı oldu. Lakin Mixail tezliklə vəfat etdi. İvanın üsyanı da nəticə vermədi. Ən kiçik qardaşı Bayan isə zərərsiz idi. Lakin 933-cü ildə Serbiya knyazı Çaslav Klonimiroviç həbsdən qaçaraq üsyana başlamışdı.

### Daxili siyasət

Pyotrun hakimiyyəti əsasən sakit, sülh içində keçmişdir. Kilsəyə həddindən çox yardım etməsi din adamları tərəfindən rüşvət kimi görülməyə başlanmışdı.

### Bizansla münasibətlər

İrene Lekapenenin ölümü Bizansla əlaqələrin yenidən soyumasına təkan verdi. 966-cı ildə II Nikifor xərac verməkdən imtina edərək Kiyevli I Svyatoslavı bulqarların üzərinə göndərmək barədə həvəsləndirdi. I Svyatoslav 2 ilə 60.000 əsgərlə Bolqarıstanın 80 qalasını işğal etmişdi. Müttəfiqinin qalibiyyətlərindən şübhələnərək qorxan imperator Pyotr ilə sülhə tələsdi və bu dəfə Peçeneqləri Kiyevin üstünə saldı.

Ölümü
-----

969-cu ildə I Svyatoslavın növbəti hücumu ilə ağır məğlubiyyət yaşayan Pyotr, taxtdan əl çəkərək keşiş həyatına başladı. 30 yanvar, 970-ci ildə də vəfat etdi.

O atasına nisbətən zəif hökmdar olaraq yadda qaldı. Onun dövründə Boqomilçilik vüsət aldı.

Ailəsi
------

Mariya ilə 8 noyabr 927-ci ildə evlənmiş, iki oğlu olmuşdu:

* II Boris
* Roman

İstinadlar
----------

1. ↑  John V.A. Fine, Jr. The Early Medieval Balkans, Ann Arbor, 1983.
2. ↑  Runciman, A history of the First Bulgarian Empire, s. 185
**Kvantun yarımadası** (*çin.* 關東) — Çinin şimal-qərbində yerləşən yarımada. Lyaodun yarımadasının cənub-qərb qutaracağını təşkil edir.

Tarixi
------

Sin imperiyası dönəmində Lyaonin vilayəti ərazisinə daxil idi. Çin-yapon müharibəsi sonrası yarımada Simonosek müqaviləsinə əsasən Yaponiyaya verilir. Ancaq Fransa, Rusiya və Almaniyanın təzyiqi ilə ərazi yenidən Çinə qaytarılır.

1897-ci ilin dekabr ayında rus hərbi-dəniz qüvvələri Lyayşunkou limanına daxil olur. Bura rəsmi olaraq Port-Artur adlandırılır. 1898-ci ilin martında Rusiya rəsmi olaraq 25 illiyinə. Admiral Yevgeni Alekseev bölgənin komandanı elan edilir.

1899-ci ildə ruslar yarımada Dalnı şəhərini inşa edirlər. Sonradan şəhər Dalyan olaraq adlandırılır. 
1898-ci ildə Rusiya yarımadadan Xarbin şəhərinə Cənubi-Mancuriya dəmir yolunun inşasına başlayır. 
Rus-yapon mübaribəsində rusların acınacqlı məğlubiyyətindən sonra Portsmunt müqaviləsinə əsasən yarımada Yaponiyanın mülkiyyəti elan edilir. Port-Artur Ryojun, Dalnı isə Daryan adlandırılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Русское правительство приобрело у Китая в аренду на 25 лет Квантунский полуостров с Порт-Артуром. Общество Китайско-Восточной железной дороги получило концессию на строительство железной дороги соединяющей порт с Великой Сибирской дорогой. Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine 15 марта 1898

Mənbə
-----

* Kvantun yarımadası
* Карта южной части Квантунского полуострова стр. 7 в кн. Норригаард, Бенджамен Вегнер *Великая осада: Порт-Артур и его падение* — СПб.: М. А. Леонов, 216 с. 2004 ISBN 5-902-23616-9
* «Port-Artur abidələrinin foto qalereyası».
**Find a Grave** (*azərb.* "Məzar tap"‎) — məşhur adamların məzarları haqqında məlumatların toplandığı ən böyük veb-sayt və məlumat bazası.

Sayt 1995-ci ildə Solt-Leyk-Siti sakini Cim Tipton tərəfindən məşhur adamların dəfn olunduğu yerlər haqqında ümumi bir məlumat bazası olmaması problemini aradan qaldırmaq məqsədi ilə yaradılıb. Sayt sürətlə böyümüş və 2015-ci ilin fevral ayına olan məlumatlara görə burada artıq 121 milyon qeyd toplanmışdır.

Şəxs haqqında fərdi səhifədə onun doğum və ölüm tarixi, bioqrafik məlumatlar, dəfn olunduğu qəbiristanlığın adı, sahənin nömrəsi və şəxsin özünün, eləcə də məzarının fotosu yer alır.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  .
4. ↑  "Find A Grave Contributor: Jim Tipton". Find A Grave. 2007. 2012-04-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-12-28.
5. ↑  "Find A Grave — Millions of Cemetery Records". 2013-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-26.
6. ↑  Find A Grave FAQ Arxivləşdirilib 2020-06-09 at the Wayback Machine. *findagrave.com*

Xarici keçidlər
---------------

* Find a Grave
* Find a Grave rusca