recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Balakişiyev İbrahim Əbdülsalam oğlu** — "Səhiyyə əlaçısı" (1961), "Azərbaycan SSR Əməkdar həkimi" (1968).

Həyatı
------

İbrahim Balakişiyev 1916-cı il mayın 5-də Novxanıda anadan olub. 1940-cı ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu bitirib. Sentyabr ayına kimi poliklinikada həkim vəzifəsində çalışmış, oradan da Sovet Ordusu sıralarına getmişdir.

1941-1942-ci illərdə Pribaltika Səyyar Səhra hospitalı filialının rəisi vəzifəsində xidmət edib. Ərazi işğal olunduqdan sonra 1942-1943-cü illərdə Leninqrad vilayətində partizan briqadasının hospitalına rəhbərlik edib. Vilayət düşməndən azad olunandan sonra ona Leninqrad şəhəri Novoselsk rayon şəhiyə şöbəsinin müdiri vəzifəsi təklif edilib. Lakin o, faşist işğalçıları ilə mübarizə aparmağa üstünlük verib, döyüçən ordunun tərkibində müharibənin sonuna qədər Qatçinsk diviziyası 201-ci Tibbi Sanitar Batalyonunda hospital rotasının rəisi vəzifəsində xidmət edib. "Qırmzı Ulduz" və "Vətən müharibəsi" ordenləri ilə təltif edilmişdir.

Müharibədən sonra N.Nərimanov adına ATİ-nun dəri-zöhrəvi xəstəliklər kafedrasında klinik ordinaturanı bitirib. 1949-1950-ci illərdə Dəri-Zöhrəvi Xəstəlikləri Elmi Tədqiqat İnstitutunda əvvəlcə stasionar şöbənin müdiri, sonradan isə müdir müavini vəzifəsində çalışıb. 1950-1955-ci illərdə Şəki Dəri-zöhrəvi dispanserində baş həkim işləyib. 1955-ci ildən ömrünün sonuna kimi Respublika Dəri-Zöhrəvi Dispanserində şöbə müdiri vəzifəsində çalışıb.

1961-ci ildə "Səhiyyə əlaçısı" nişanı ilə mükafatlandırılıb. 1968-ci ildə Azərbaycan SSR "Əməkdar həkimi" adına layiq görülmüşdür.

Mənbə
-----

* Fikriyə Balakişiyeva, "Balakişiyev İbrahim Əbdülsalam oğlu" məqaləsi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Balakişiyev İbrahim Əbdülsalam oğlu". 2020-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-10.
**Azçiçəkli yovşan** (*lat.* Artemisia pauciflora) — bitkilər aləminin astraçiçəklilər dəstəsinin mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsinin yovşan cinsinə aid bitki növü.

Arealı
------

Qazaxıstan, Rusiyanın Avropa hissəsinin cənub-şərqində geniş yayılmışdır. Aşağı Volqada təsvir edilmişdir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 10-25 sm-ə çatan yarımkolcuqdur. Çoxsaylı oduncaqlaşmış möhkəm gövdəyə malikdir. Nazik yan budaqları mərkəzdən yuxarıda iti bucaq altında çıxır və yığcam süpürgəvari çiçək qrupu əmələ gətirir. Yarpaqları bozumtul-yaşıl, aşağıdakılar tez tökülən, saplaqlı, lələkvari, 2-3 dəfə bölünmüş, orta yarpaqları oturaq, yuxarıdakılar tam qısa xətvaridir. Uc hissələri ensiz, eni 1-1,5 mm-dir. Cavan gövdələri və yarpaqları boz, tünd-yaşıldır. Səbətləri xırda (diametri 2,5 mm-dək), 1-4 çiçəkli, təxminən oturaq, çiçək qrupunun oxuna bitişik budaqlarda yerləşir. Tacı sarı və ya qırmızıdır. Avqustda çiçəkləyir, oktyabrda toxum verir.

Ekologiyası
-----------

Şoran çöllərdə, şoran çəmənlərdə bitir. Əsasən otlaqlarda üstünlük təşkil edir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR-də rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Yem, yağ və dərman bitkisidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15472127
* EUNIS: 152978
* GBIF: 3120780
* GRIN: 4295
* iNaturalist: 971968
* IPNI: 179940-1
* NCBI: 1810416
* Plant List: gcc-13109
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:179940-1
* WFO: wfo-0000032149

 |
Restoranda servis edilən unaqi.
**Unaqi** (ウナギ?) - şirinsu ankvili, xüsusilə Yapon ankvili üçün işlədilən yapon söz. Unaqi Yaponiya mətbəxində geniş istifadə olunan məhsuldur, kabayaki kimi geniş istifadə olunur. Duzlu suda yaşayan və Yaponiyada anaqo kimi tanınan ankvillərlə səhv salınmamalıdır.

Yaponiya mətbəxi
----------------

Unaqi əsasən donburi tipli xörək olan unadon şəklində servis edilir: unaqi dilimləri düyü üzərinə qoyulur (bəzən bu xörəyə unaqidon deyilir). Unaqi piroqu adlı şirin biskvit növü də unaqidən hazırlanır. Unaqidə çoxlu protein, A vitamini və kalsium var.

Yaponiyada unadon restoranları çoxdur. Çox vaxt bu restoranların önündə unaqi sözünün ilk hərfi olan "う" hiraqanası işarə olur. Şizuoka prefekturasının Hamamatsu şəhərindəki Hamana gölündə ən yüksək keyfiyyətə malik unaqilər yaşayır. Nəticədə gölün ətrafında bir çox kiçik unaqi restoranı açılmışdır. Unaqi əsasən isti yay aylarında yeyilir. Hətta Buğa bürcünün orta günü unaqi yemək üçün xüsusi gündür.

İçində unaqi və xiyar olan suşi növü unakyo adlanır. Unaqi zəhərli balıq olduğundan zəhərini məhv etmək onu həmişə bişirirlər və çox vaxt tare sousu ilə servis edirlər. Taresiz qızardılan və duzlanan unaqi "Şirayaki" adlanır.

Təhlükə
-------

Mütəxəssislər müştərilərə unaqi yeməkdən qaçınmalarını tövsiyə edir, çünki dünyada şirinsu ankvillərinin sayı getdikcə azalır. Unaqi kimi istifadə edilən hər üç ankvil növü də keçən əsrin ikinci yarısında kəskin populyasiya azalmasına məruz qalmışdır. Misal üçün, Avropa ankvilinin tutulma sayı 1960-cı illərdən bəri 80 % azalmışdır. Yaponiya Ətraf Mühit Nazirliyi Yaponiya ankvilini ölkənin Qırmızı kitabında "təhlükədə olan" kateqoriyasından "yox olmuş" kateqoriyasına daxil etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "日本鰻". Local Sensei. 28 May 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 May 2014.
2. ↑  "Archived copy". 2009-02-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-09-14.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-05-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-07.
4. ↑  *Yoshizuka, Setsuko.* "About.com: Introduction to Japanese Unagi". 2009-01-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-07-19.
5. ↑  "Health Hokkaido: Beef Saturday- The Origin of Eel Day". 2009-08-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-07-19.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-03-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-07.
7. ↑  *Westlake, Adam.* "Japanese eel now officially seen as endangered". Japan Daily Press. 2013-02-04. 2014-05-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 May 2014.  (#invalid\_param\_val)

Xarici keçidlər
---------------

* 

* Vikianbar Vikianbarda **Unaqi** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Albert Səfərov Nurəddinoviç** (*azərb.* Səfərov Albert Nürəddin оğlu‎) — Azərbaycan Dəmir Yolları QSC, Fövqəladə Hallar Qatarı MMC-nin rəisi (2007–2021), Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndisi (2010).

Həyatı
------

Səfərov Albert Nurəddin oğlu 06.05.1956-cı ildə Azərbaycan Respublikası, Qusar rayonunun, Aşağı Ləgər kəndində anadan olub.1963–1973-cü illərdə Aşağı Ləgər kənd orta məktəbində təhsil alıb.

1974-cü ildə Bakı Dəmiryol Nəqliyyat texnikomuna daxil olub və 1980-cı ildə "Vaqon təsərrüfatı "ixtisası üzrə həmin texnikomu bitirib.

İlk iş fəaliyyətinə 1978-ci ildə Bakı Vaqon Deposunda çilingər vəzifəsilə başlayıb,1980–1986-cı illərdə vaqon baxıcısı kimi işini davam etdirib.1986–1994-cü illərdə isə Keşlə Vaqonların Təmiri Konteyner Deposunda eyni vəzifədə çalışıb.

1995-ci ildə Azərbaycan Texniki Universitetinin "Lokomotiv və Vaqon təsərrüfatı" fakultəsinə qəbul olub,1999-cu ildə bitirib.2005-ci ildə həmin universitetdə Magistr təhsili alıb.

1994–1995-ci illər ərzində Keşlə Vaqonların Təmiri Konteyner Deposundatexniki məntəqənin rəisi təyin edilib.1995–1997-ci illərdə isə Keşlə Vaqonların Təmiri Konteyner Deposunda rəisi işləyib.

1997–1999-cu illərdə Bakı Bələdçilər Ehtiyatının rəisi vəzifəsində işləyib.

1999–2007-ci illərdə Biləcəri Yuyucu-Buxarlayıcı stansiyasının rəisi olub.

2007–2010-cu illərdə "Qəza Bərpa Qatarı"MMC-nin rəisi,

2010-cu ildən 31.03.2021-ci ilədək Azərbaycan Dəmir Yolları QSC, Fövqəladə Hallar Qatarı MMC rəisi vəzifəsində çalışıb.

İşlədiyi müddət ərzində keçmiş dövrün müxtəlif mükafatları ilə təltif olunmuşdur.

Təltifləri
----------

21 oktyabr 2010-cu ildə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Azərbaycan Dəmir Yolunun 130 illik yubileyi ilə əlaqədar ölkənin nəqliyyat sisteminin inkişafında xidmətlərinə görə Səfərov Albert Nurəddinoviçi "Əməkdar Mühəndis" fəxri adı ilə təltif etmişdir.

İstinadlar
----------

"Fövqəladə Hallar Qatarı" MMC-nin yeni istehsalat bazası istismara verilib

Xarici keçidlər
---------------

* "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin işçilərinə "Əməkdar Mühəndis" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
**Dobrınya Nikitiç adası** — Nordenşeld arxipelaqına daxil olan ada. Şimal Buzlu okeanın Kara dənizi suları ilə əhatələnmişdir. İnzibsti cəhətdən Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazidinə daxildir.

Yerləşməsi
----------

Nordenşeld arxipelaqının mərkəzi hissəsində qərarlaşır. Üstəlik ada Paxtusov adaları qrupunun tərkibinə daxildir. Ada öz qrupuna və digər qruplara daxil olan adalarda əhatələnmişdir. Şimal və şərqdən Truvor adası, Paxtusov adası, Şpanberq adası, Petersen adası və Skudnıe adaları, qərbdən isə Şivolki adaları qrupuna daxil olan Krasin adası ilə əhatələnmişdir. Cənubdan Vilkis adaları qrupuna daxil olan Novıy adası ilə sərhədə malikdir. Şərində yerləşən adalardan Dobrınya Nikitiç boğazı, cənubunda yerləşən adalardan isə Radzeevski boğazı ilə ayrılır. Adanın Rusiyanın materik hissəsi ilə arasında məsafə 50 kilometrdir.

Ümumi məlumat
-------------

Dobrınya Nikitiç adası Petersen adasından sonra Paxtusov adaları qrupunun ikinci ən böyük adasıdır. Şərqdən qərbə **U** hərfinə bənzər formaya malikdir. Qərbində yerləşən Qryad burnundan şərqində yerləşən Palatka burnuna qədər məsafə 10,5 km, şimalında yerləşən Pribrejnıye Kamni burnundan cənubunda yerləşən Stfor burnuna qədər məsafə isə 6,5 kilometr təşkil edir.

Adanın daxilinə doğru Davıdov buxtası yerləşir. Buxtada maksimal dərinlik 24 metrdir. Ada ərazisinin böyük hissələrini üç zirvə əhatə edir. Onlar 30, 41 və 50 metr olmaqla hündürlüyə malikdirlər. Sahillərə doğru axarlar axır. Axarların heç birinin adı yoxdur. Qış ayları tamamən donurlar. Afanınmərkəzi hissəsi olan Davıdov buxtasına yaxın ərazilərdə kiçik laqunlar vardır. Buna bənzər göllər adanın şimal və qərb sahillərində belə müşahidə etmək olur. Adanın bir hissəsi bataqlıqlaşmış ərazilərdən ibarətdir.

Adanın sahilləri düzənlikdir. Nadir bitkilərdən Mamır-şibyələrdən ibarətdir. Bəzən isə ot bitkiləri belə bitir. Qərbində geodeziya məntəqəsi vardır. 1993-cü ildə Arktika qurşağının qorunması məqsədi ilə burada qoruq yaradılmışdır. Ada da həmçinin Böyük Arktik qoruğunun ərazisinə daxildir.

Ada rus pəhləvanı Dobrınya Nikitiçin şərəfinə adlandırılmışdır.

Digər faktlar
-------------

Davıdov buxtası 1939-cu ildə Toros gəmisində təşkil edilən ekspedisiya zamanı rus hidroqrafı və geodeziyaçısı Boris Bladimiroviç Davıdıvun şərəfinə adlandırılmışdır. O, Şimal Buzlu və Sakit okeanda hidroqrafik ölçmələr aparmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Böyük Arktik qoruğu". 2008-04-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-03.
2. ↑  Arktikada adlar
Quğulu Park girişiQuğulu hovuzQu quşu qravürası
**Quğulu Park** — Ankara şəhərinin Qavaqlıdərə məhəlləsində olan bir parkdır. Park, Tunalı Hilmi Prospekti, Atatürk Bulvarı və Polşa Caddəsi arasındadır. Parkın hovuzunda, qular, qazlar və ördəklər yer alır.

Tarix
-----

Qavaqlıdərədən arta qalan gölmə və ətraf ərazi 1958-ci ildə Ankara Bələdiyyəsi tərəfindən park halına salınmışdı. 1957-ci ildə Atatürk Bulvarının genişləndirilməsi üçün Polşa Səfirliyinə məxsus torpaq sahəsinin bir qismi alınmışdı, 1964-cü ildə Polşanın bu itkisini kompensasiya etmək məqsədiylə səfirlik torpaqlarına bitişik digər torpaqlardan və hətta Quğulu Parkın bir qismi bağışlanılmışdı.

Əvvəllər xalqdan çox maraq görməyən park Vədat Daloqayın bələdiyyə başçılığı (1973–77) əsnasında yenidən abadlaşdırılmış məşhur bir yer oldu. Parkın adı qurulduğu illərdə Vyana Bələdiyyəsi tərəfindən hədiyyə edilən ağ qu quşlarından (türkcə: kuğu) əmələ gəlib. Quğulu parkın qulanrından üçü daha sonra Seymənlər parkına köçürülmüşdür. Bu qular daha sonra müxtəlif vaxtlarda Quğulu Parka qayıtmaq üçün uçarkən yüksək binalara və ya ağaclara dəyib nəticədə ölmüşdü. Parkda hələ də olan qu quşları (Cygnus atratus) Çin Xalq Respublikası hökumətinin hədiyyələridir və Pekindən gətirilmişdirlər.

İstinadlar
----------


Vikianbarda Quğulu Park ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Kuğulu Park Arxivləşdirilib 2012-01-18 at the Wayback Machine, 2010, Ankara Büyükşehir Belediyesi
**Eyvaz Mövsüm oğlu Hüseynov** (15 fevral 1959, Muğanlı) — Azərbayacan Respublikası Xocavənd Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı, Qarabağ müharibəsi veteranı, Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü.

Həyatı və təhsili
-----------------

Eyvaz Hüseynov 15 fevral 1959-cu ildə Azərbaycan Respublikası Xocavənd (keçmiş Martuni) rayonunun Muğanlı kəndində anadan olmuşdur. 1976-cı ildə Xocavənd rayon Kuropatkin kənd tam orta məktəbini bitirmişdir. 1976-cı ildə Çingiz İldırım adına Azərbaycan Politexnik İnstitutuna daxil olmuş, 1981-ci ildə həmin institutun "Elektron hesablayıcı maşınları" fakültəsini bitirərək, mühəndis –sistemotexnik ixtisasına yiyələnmişdir.

### Ailəsi

Ailəlidir, 3 övladı var.

Fəaliyyəti
----------

### Əmək fəaliyyəti

1981-ci ildə Bakı radio zavodunda mühəndis, 1988-ci ildə Xocavənd rayonu Muğanlı kənd "Səməd Vurğun" adına kolxozda Baş mühasib, 1990-cı ildə Muğanlı kənd Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifələrində işləmişdir. 2 iyul 1992-ci il tarixdə Xocavənd Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmişdir. Qarabağ müharibəsi veteranıdır. 1988-ci ildə Xocavənd özünümüdafiə dəstəsini yaratmış, həmin dəstənin komandiri olmuşdur. Torpaqların müdafiəsi uğrunda erməni separatçılarına qarşı aparılan döyüşlərdə dəfələrlə yaralanmışdır. Xocavənd istiqanətində aparılan bir çox döyüş əməliyyatlarına rəhbərlik etmişdir. 2016-cı il aprel döyüşlərində və Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Azərbaycan Respublikasının nüfuzlu kütləvi informasiya vasitələrində, ictimai siyasi mövzuda araşdırma xarakterli məqalələri dərc olunmuşdur.

Təltifləri
----------

* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 14 fevral 2019-cu il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında fəal iştirakına görə 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.
* "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918–2018)" Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə təltif olunmuşdur.

Filmoqrafiya
------------

* Ruhum qarabağlıdır (film, 2012)

İstinadlar
----------

1. 1 2  ""Ruhum Qarabağlıdır" filmi təqdim olundu" (az.). qafqazinfo.az. 2022-02-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 fev 2022.
2. ↑  "Qaradağlı faciəsi "Soyqırım. Qaradağlı" filminin təqdim olunması ilə yad edilmişdir". idp.gov.az. 2020-11-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 fev 2022.
3. ↑  "E.M.Hüseynovun 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). president.az. 2022-02-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 fev 2022.
4. ↑  "Eyvaz Hüseynov "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilib" (az.). report.az. 2022-02-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 fev 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* Qarabağ veteranı – icra başçısı
**Reka** (sloven. Reka) və ya **Timavo** (it. Timavo) — Sloveniyanın qərb, İtaliyanın şimal-şərq hissəsindən axan çay.

Reka çayı, Kars yaylasının karst boşluqlarından axaraq itən məlum çayların ən genişidir. Çay orta axarında, 1986-cı ildə YUNESKO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilmiş Şkosyan mağaralarında yerin altına keçir. Çay Adriatik dənizinin Triest körfəzinə tökülür. Çayın yerüstü hissəsinin uzunluğu 51 km, yeraltı hissəsinin təqribən 34 km, orta axını isə 8,26 m³/s təşkil edir. 1970-ci illərdə çay Sloveniyanın ən çirkli çaylarından biri hesab edilirdi.

Çay Böyük Snejnik dağının yaxınlığında başlayır, onu təşkil edən axınların böyük hissəsinə Xorvatiyada çatır. Şkosyan kəndində çay yerin altında yoxa çıxır və Şkosyan mağaralarına gedir. Yerin altı ilə çay Sloveniya Karst yaylası boyunca 38 km keçir və sonra Timavo adlanan yerdə İtaliyada səthə çıxır. 2 km-dən axdıqdan sonra çay Monfalkone şəhərinin limanının kanallarından birinə (Friuli-Venesiya-Culiya bölgəsi) axır.

Reka çayı hövzəsi karst sahəsi ilə əhatə olunmuş eosen fliş süxurlarının Brka sinklinalında yerləşir. Mağaralara axmadan əvvəl çayın hövzəsinin sahəsi 442 km² idi. Karst bölgəsinin şimalındakı ərazi Dunay hövzəsinə aiddir, cənubdakı çaylar isə Adriatik dənizinə tökülür. Şimal bölgəsində su yeraltı bifurkasiyaya sahib olan Dunay çayına və çayın qolu olan Bıstricaya axır.

Reka çayının vadisində İlirska-Bıstrica şəhəri və bir çox kiçik kəndlər də yerləşir. 1969-cu və 1979-cu illərdə suyun orta səviyyəsinin yüksək olduğu dövrlərdə BOD5 indeksi 100-200 mq/l arasında olduğu üçün, çaydan xoşagəlməz qoxu gəlirdi. 1970-ci illərdə burada iki su anbarı (suyun az olduğu dövrlər üçün) və kanalizasiya təmizləyici qurğu tikildi. 1990-cı illərdə sənaye istehsalı azaldıgı üçün çayın çirklənməsi də azaldı.

Qalereya
--------

* Monfalkone şəhəri yaxınlığında Timavo çayıMonfalkone şəhəri yaxınlığında Timavo çayı
* Şkosyan mağaralarının ponorasıŞkosyan mağaralarının ponorası

İstinadlar
----------

1. ↑  *Brilly, M.; Rusjan, S.; Mikoš, M.* Hydrological characteristics of the Reka river catchment on a flysch - karst contact // EGU General Assembly 2009 (ingilis). Vienna, Austria. 2009.
2. 1 2  M. BRILLY, J. KOGOVŠEK, D. DROBNE, The Reka River Experimental Basin Arxivləşdirilib 2013-12-02 at the Wayback Machine
3. ↑  Тимаво // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
4. ↑  S. Rusjan, M. Brilly, M. Padeznik, A. Vidmar, Hydrologic and water chemistry characteristics of the Reka river and the Padez stream basin Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------

* Condition of Reka at Cerkvenikov Mlin and Škocjan - graphs, in the following order, of water level and flow data for the past 30 days (taken by Slovenian Environment Agency)
**Təvəkkül Əjdər oğlu Əliyev** (21 avqust 1951, Neftçala rayonu – 23 yanvar 2017, Lənkəran) — Azərbaycan aktyoru, Azərbaycanın əməkdar artisti.

Həyatı
------

Təvəkkül Əliyev 1973-cü ildə İncəsənət İnistitutunun kino və dram aktyorluğu fakültəsini bitirdikdən sonra N. B. Vəzirov adına Lənkəran Dövlət Dram Teatrında aktyor kimi fəaliyyətə başlamışdır. T. Əliyevin Lənkəran teatrının səhnəsində oynadığı ilk rol M. İbrahimovun "Yaxşı adam" pyesindəki Azər obrazı olmuşdur. Daha sonra o, N. Xəzrinin "Sən yanmasan", İ. Əfəndiyevin "Mahnı dağlarda qaldı", N. Hikmətin "Bayramın birinci günü", A. P. Çexovun "Yubiley", M. İbrahimovun "Kəndçi qızı", M. Musiyenkonun "Nəsillər, eşidin!", V. Şekspirin "Qış nağılı", H. Cavidin "Topal Teymur", S. Vurğunun "Fərhad və Şirin", Ə. Haqverdiyevin "Ağa Məhəmməd şah Qacar", Ə. Əylislinin "Vəzifə" və onlarla digər əsərlərdə Eldar, Nicat, Şadi bəy, Xirin, Alman zabiti, Rəşad, Sillerqut, İldırım Bəyazid, Fərhad, Mirzəqulu xan, Əjdər kimi yadda qalan obrazlar yaratmışdır. O, səhnə fəaliyyəti ilə yanaşı rayonda keçirilən mədəni-kütləvi tədbirlərin təşkilində də yaxından iştirak edir. Xalq artisti Böyükxanım Əliyevanın həyat yoldaşıdır.

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti idi. 25 iyun 2013-cü ildə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir. Təvəkkül Əliyev 23 yanvar 2017-ci ildə qəflətən ürək tutmasından vəfat etmişdir. Mərhum aktyor Bakıda Zabrat qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

Filmoqrafiya
------------

1. Yanmış körpülər (film, 2007)
2. Cavad xan (film, 2009)
3. 100 kağız (film, 2015)
4. Bağışla, gələ bilmədim (film, 2015)
5. Xəstə oruc (film, 2016)
6. Məni iri planda çəkmə (2017)

İstinadlar
----------

1. ↑  *ARB Cənub.* "Əməkdar artist Təvəkkül Əliyevə ithaf olunur" (az.). Youtube.com. 25.01.2017. İstifadə tarixi: 2017-02-10.

Xarici keçidlər
---------------

* Lənkəran Teatrı 126-cı mövsümünə başlayıb
**Nataliya Dorota Partıka** (pol. Natalia Dorota Partyka, 27 iyun 1989-cu il Qdansk, Polşa) — Polşa stolüstü tennisçisi, Avropa çempionatının üçqat qalibi, Paralimpiya Oyunlarının beşqat çempionu (2004, 2008, 2012 və 2016), Paralimpiya oyunları arasında dəfələrlə dünya və Avropa çempionu. 2008-ci ildə 5-ci dərəcəli Polşanın İntibah Ordeninə, 2013-cü ildə isə 4-cü dərəcəli ordeni ilə təltif edilmişdir.

Sağ qolu, dirsəkdən aşağısı olmadan anadan olmuşdur və adi yarışlara birgə (yaş və ya digər məhdudiyyət olmadan) əlil idmançılar üçün yarışlarda iştirak edir. Üç Olimpiya Oyunlarının (2008, 2012 və 2016) və beş Paralimpiya Oyunlarının (2000, 2004, 2008, 2012, 2016) iştirakçısıdır.

Bioqrafiyası
------------

Partıka stolüstü tennis üzrə ilk beynəlxalq medalını 1999-cu ildə Əlillər üçün Dünya Çempionatında qazandı. 11 yaşında ikən 2000-ci ildə Sidneydə keçirilən Paralimpiya Oyunlarında iştirak edərək Paralimpiya Oyunlarının ən gənc iştirakçısı oldu. 2004-cü ildə Afinada keçirilən Paralimpiya Oyunlarında komanda hesabında gümüş, tək kateqoriyada isə qızıl medal qazandı. Elə həmin il Beynəlxalq Stolüstü Tennis Federasiyasının (ITTF) təşkil etdiyi Yeniyetmələrin Avropa çempionatında iki qızıl medal qazandı. Son yarış əmək qabiliyyətlərini itirən üçün nəzərdə tutulmuşdu.

2006-cı ildə Partıka Avropa Paralimpiya Çempionatında üç qızıl medal, Dünya Paralimpiya Komitəsinin təşkil etdiyi Dünya Stolüstü Tennis Çempionatında bir qızıl və iki gümüş, ITTF Avropa Gənclər Çempionatında komanda hesabında gümüş medal qazandı. 2007-ci ildə eyni yarışda iki gümüş və bir bürünc qazandı. Həmçinin 2007-ci ildə Partıka Avropa Paralimpiya Çempionatında üç qızıl, gənc komandalar arasında ITTF Dünya Çempionatında bürünc medal qazandı.

Natalia 2008-ci ildə həm Olimpiya, həm də Paralimpiya Oyunlarında mübarizə aparan iki idmançıdan biri idi - ikincisi üzgüçü Natalie du Tua idi. Bu yarış Nataliyanın üçüncü Paralimpiya və ilk Olimpiya çıxışı idi. Yay Paralimpiya Oyunları 2008-də 10-cu dərəcədə yarışan Çinli Fan Leini 3-0 məğlub edərək qızıl qazandı.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Olympedia (ing.). 2006.
2. ↑  "Natalia Partyka". sports-reference.com. 2012-10-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 08 January 2015.
3. 1 2  "Natalia: Paralympic AND Olympic athlete", official website of the 2012 London Olympics, June 18, 2008
4. ↑  "Natalia Partyka: Pole apart" Arxivləşdirilib 2020-08-05 at the Wayback Machine, *China Daily*, September 11, 2008
**Mirzə Sadıq Lətifov** (1852, Şuşa – 1901, Şuşa) — şair, həkim, müəllim.

Həyatı
------

Mirzə Əbdüllətifin üçüncü oğlu Sadıq 1852-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Onun ailəsi olan Lətifovlar Qarabağ və Şuşada məşhur ailələrdən biri idi. Atası Mirzə Əbdüllətif din adamı olmaqla yanaşı, həm də müəllim və xəttat kimi fəaliyyət göstərməkdə idi. Mirzə Sadıqın babası olan Molla Kəlbalı Qarabağ xanı İbrahimxəlil xanla münasibəti olan şəxslərdən biri olmuşdur. Baba bəy Şakir yazdığı şeirlərində Mirzə Sadıqdan bəhs etmiş və onu alim adlandırmışdır.Sadıq özünün ibtidari təhsilini böyük qardaşı Molla Mehdiquludan almış, daha sonra təhsilini davam etdirmək üçün Təbrizə getmişdir. O, burada dövrünün məşhur alimlərindən olan Mirzə Əbdülhəsəndən təhsil almışdır. Daha sonra isə təhsil müddətində alman müəllimdən dərs almışdır. Təhsilini tamamladıqdan sonra Şuşaya dönmüş və burada müəllimliklə yanaşı həkimlik də etmişdir. Fəaliyyəti dövründə Xurşidbanu Natəvanı müalicə etməklə birlikdə, övladlarına dərs də keçmişdir. Bir müddət sonra Şuşa realnı məktəbində şəriət dərslərini tədris etməyə başlayan Mirzə Sadıqın buradakı məşhur tələbələrindən biri də Yusif Vəzir Çəmənzəminli olmuşdur. O, şeirlər də yazmış və şeirlərində "Təbib", "Hicri" təxəllüslərindən istifadə etmişdir. Gülbahar adlı qadınla evlənmiş və Əbdülhəsən, Mahmud və Züleyxa adlı övladları olmuşdur. 1901-ci ildə Şuşada vəfat edən Mirzə Sadıq Mirzə Həsən qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

Soy kökü
--------

Mirzə Sadıq Şuşada tanınmış Lətifovlar soyuna mənsubdur. Atası Mirzə Əbdüllətif (1797-?) ruhani, müəllim, xəttat olub. Babası Molla Kəlbəli (?-1840) İbrahimxəlil xanın sarayına yaxın ruhanilərdən idi. Baba bəy Şakir qoşmalarında onu aliməqam şəxs kimi vəsf edirdi..

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ənvər Çingizoğlu.* "Mirzə Sadıq Lətifov: məna və müdriklik kanı". xudaferin.eu. 2013. 29 November 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 January 2023.
2. ↑  "Tarixi yaşadan milli-mənəvi xəzinə". www.azerbaijan-news.az. 10 January 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 January 2023.
3. ↑  *İlhamə.* "Başdan-başa muzey olan şəhər - küllərindən doğan Şuşa". www.yeniazerbaycan.com. 2022. 10 January 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 January 2023.
4. ↑  *Zahran Orujova.* "ŞUŞA təhsil müəssisələri və maarifçilik". www.muallim.edu.az. 2022. 10 January 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 January 2023.
5. ↑  *Ənvər Çingizoğlu.* "Mirzə Sadıq Lətifov: məna və müdriklik kanı" (az.). 2022-11-29 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------
**Nuranə Əliyeva** (d. 21 avqust 1992; Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycanlı karateçi. Nuranə Əliyeva, 2017-ci ildə baş tutan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında bürünc medal qazanıb.

Həyatı
------

Nuranə Əliyeva 21 avqust 1992-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. O, ali təhsilini Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasında alıb.

Karyerası
---------

Nuranə Əliyeva, 2017-ci ildə Azərbaycan bayrağı altında IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarına qatıldı. -50 kiloqram çəki dərəcəsində çıxış edən Nuranə Əliyeva, bürünc medal uğrunda görüşdə, İndoneziya nümayəndəsi Srunita Sukatendeli 1:1 hesabı ilə məğlub etdi və IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının bürünc medalına sahib oldu.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan 2015 Avropa Oyunlarında
* Azərbaycan 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında

İstinadlar
----------

1. ↑  "IV İslam Həmrəyliyi Oyunları - Karate yarışlarının idmançıları" (PDF). www.baku2017results.azureedge.net. 2017-09-20 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2017.
**Ecazkar göz** (*rus.* Чудесное око) - Rus yazıçısı Aleksandr Belyayev tərəfindən yazılmış roman. Əsər ilk dəfə 1935-ci ildə ukrayn dilində çap edilmişdir. Aleksandr Belyayev ölümündən sonra isə kitab rus dilində çapdan çıxıb.

Məzmun
------

Okean paraxodu *Leviafan* Atlantik okeanında qəzaya düşərək batıb. Qəza ilə birlikdə həm də sivilizasiya üçün olduqca dəyərli olan mühəndis-energetik, alim Blasko Xurqesin ixtiraları da suyun dibinə qərq olub. Təsadüfən isə, Xuqesin məktubu jurnalist Azoresə gəlib çıxır və qəhrəmanımız Argentinaya səfərə çıxmalı olur. Xurqesin çox dəyərli kəşflərini axtarıb-tapmaq üçün SSRİ-nın araşdırmaçılar qərargahı və dənizçiləri cəlb edilirlər. Axtarışlar rəqabətsiz ötüşmür. Qızılaxtaran avantürist Skott, Sovet heyəti ilə münaqişəyə daxil olur. Problem isə mütləq SSRİ-nin qələbəsi ilə nəticələnməlidir.

*Ecazkar gözə* alim Xurqesin kəşflərini SSRİ-yə ötürmək üçün dənizaltı kamera vasitəsi ilə (yazıçı bunu sualtı televizor adlandırır) gəminin axtarışlarından bəhs edir. Skafandr, okean canlıları və digər maraqlı tapıntılar əsərin macəravi xarakterini müəyyənləşdirir. Ən əsas məsələlərdən birisi də o oldu ki, Belyayev, Albert Eynşteynin işlərini proqnozlaşdıra bildi. Atomun bölünməsinə nail olmaq və ondan bəşəriyyət üçün istifadə etmək həmin dövrdə ən az bilinən məlumatlardan idi.

*Ecazkar göz* ötən əsrin 30-cu illəri, SSRİ və həmin dövrün elmi nailiyyətlərindən bəhs edən maraqlı və səmimi əsərdir. Amfibiya adam və Professor Douelin başı əsərlərindən fərqli olaraq, Belyayevin digər əsərlərində SSRİ-nin təbliğinə dair propoqandik məlumatlar və bilgilər çoxluq təşkil edir. Bu əsər də bu məsələdə istisna olmadı. Həmin illərdə sürətlə və inamla inkişaf edən kommunizmin təbliği normal sayılmalıdır. Hər şeydən əlavə, Belyayevin romanları çox səmimi macəralardır və elmi-fantastika elementləri böyük ustadın dəstxəttini unikallaşdırır.
**İlah** (kişi) və ya **İlahə** (qadın) (*ərəb.* إله‎) — müqəddəs hesab olunan, fövqəltəbiilik və ya ölümsüzlük xüsusiyyətlərinə malik olan sima. Sitayiş və pərəstiş obyekti.

İlahlar müxtəlif obrazlarda və daha çox insan və ya heyvan şəklində təsvir olunurlar. Bəzi dini etiqadlar ilahların hər hansı formada təsvir edilməsini küfr hesab edirlər.

İlahlar bir qayda olaraq ölümsüz olurlar, individuallığa və həmçinin insana xas olan şüur, istək və emosiyalar kimi xüsusiyyətlərə malik olurlar. Təbiət hadisələri — ildırım çaxması, sel daşqınları, zəlzələlər, digər "fors-major hallar" və möcüzələr ilahların əməlləri kimi qəbul edilir. Möminlərin hesab edirlər ki, bəzi ilahlar insanın taleyini müəyyən edir, onun doğulması və ölümünü tənzimləyir, dünyanı və kainatı, yaxud onların ayrı-ayrı elementlərini yaradırlar. İlahələrə misal ağıllılıq ilahəsi Afina, səfehlik ilahı Ate, dəniz ilahı Poseydon, alov ilahı Hefest, ov ilahəsi Artemis, torpaq ilahı Artey, çaylar, sular ilahı Axel, evlilik ilahəsi Yuno, hərb ilahı Appolon, müharibə ilahı Mars, kələkbazlıq ilahı Hermes, yeraltı aləmin ilahı Aid'dir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| Din | *Din ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Məleykə Səma** (Məleykə Əhmədova) — Qarabağ müharibəsinin ilk günlərindən həkim-cərrah olaraq ermənilərlə döyüşlərdə yaralanmış yüzlərlə Azərbaycan əsgərini ölümdən qurtaran birinci dərəcəli tibb xidməti kapitanı, "Azərbaycan bayrağı" ordenli.

Həyatı
------

Məleykə Səma Ermənistanın Loru mahalının Allahverdi (Tumanyan) rayonunda anadan olmuşdur.

Məleykənin üç qardaşı şəhid olub, atası Əhməd kişi isə üçüncü şəhid oğlu - Kamandarın ölümünə dözməyərək həyatla vidalaşıb.

1988-ci ildə Ermənistandan qovularkən qardaşı Yaqub Əhmədov ermənilər tərəfindən qətlə yetirilmişdir. Daha sonra kiçik qardaşı 16 yaşlı Səyyad Əhmədov da ermənilər tərəfindən suda boğularaq öldürülmüşdür.

Məleykə Səma, qucağında can verən, Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən qətlə yetirilən azərbaycanlı uşağı
Böyük qardaşı Kamandar Əhmədov Qarabağ uğrunda müharibədə şəhid olmuşdur. Kamandar Əhmədov Bakıda Şəhidlər xiyabanında torpağa tapşırılıb. Bakı küçələrindən biri Kamandar Əhmədovun adını daşıyır. 
2006-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.
Məleykə prezident İlham Əliyevin sərəncamına əsasən, İkinci Fəxri xiyabanda dəfn edilibdir.

Məleykənin arzusu
-----------------

Məleykənin anası Sona xanımın dediklərindən: Məleykənin ömrünün son günləri idi, yatdığı yerdəcə başına bayrağımızı sarımışdı. Deyirdi: məhz bu bayrağı Qarabağda dalğalandırmaq üçün ömrünü xərcləyib, amma arzusuna yetişmədən axirətə köçür: "Dedi ki, ana, mən öləndən sonra bu bayrağı özündə saxla, Qarabağ alınanda bayrağı başın üzərində dalğalandıraraq küçəni aşağı-yuxarı gedərsən. Dedim, qızım, onda Məleykənin anasının dəli olduğunu düşünəcəklər. Cavab verdi ki, onda onlara sevindiyindən belə etdiyini deyərsən".

Mənbə
-----

1. ↑  Ölüm yatağında "Xocalı şərqisi"ni yazdı[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------


Vikimənbədə ***Məleykə Səma*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

* Hərbçi şairə Məleykə Səmanın "Sazbənd Qəzənfərin sazsöz dünyası" adlı kitabının təqdimetmə mərasimi
**Şaiq Vəli** (dekabr 1950, Yuxarı Əskipara, Qazax rayonu – 6 fevral 2013, Sumqayıt) — Tanınmış şair, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü

Həyatı
------

Şaiq Vəli 1950-ci ilin dekabr ayında Qazax rayonunun Yuxarı Əskipara kəndində anadan olub.

Şair Şaiq Vəli Moskvada Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunun Poeziya şöbəsini bitirib.

O, 1990–1993-cü illərdə Qarabağ cəbhəsində döyüşüb. Cəbhədən qayıtdıqdan sonra sosial durumu ağır olduğu üçün Rusiyada işləməyə gedib.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü olan Şaiq Vəlinin şeirləri uzun müddət dövri mətbuatda çap olunub.

1996-cı ildən YAP üzvü olan yazar Şaiq Vəli 9 sentyabr 2011-ci ildə Yeni Azərbaycan Partiyasının sıralarını tərk etmişdir.

Şaiq Vəli 6 fevral 2013-cü ildə axşam saatlarında uzun sürən xəstəlikdən sonra Sumqayıt şəhərində 62 yaşında vəfat edib.

Ailəsi
------

Ömrünün son illərini Sumqayıtda yaşayan şairin 7 övladı dünyaya gəlmişdir. Şairin böyük oğlu 1994-cü ildə Bakıda hərbi xidmət keçərkən aldığı güllə yarasından həlak olub. İkinci oğlu Gəncədə yol qəzasında dünyasını dəyişib. Üçüncü oğlu isə bu ölümlərlə bağlı ruhi xəstəlik tapıb. Nəticə etibarilə yazarın ailəsi dağlıb. Bundan sonra ikinci dəfə evlənən Ş. Vəlinin üç övladı olub.

Yaradıcılığı
------------

Şaiq Vəlinin ilk şeirlər kitabı çap prosesindədir, – şair öz kitabını görmədən həyata vida etdi… Onun kitabının belə gec çapa hazırlanması da, şeirə-sənətə sərt ölçülərlə yanaşmasından, kitab çıxarmağa tələsməməsindən qaynaqlanırdı.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Şair Yazıçılar Birliyinə 10 gün vaxt verdi". 2014-09-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-02-06.
2. 1 2  "Şaiq Vəlini itirdik". 2020-10-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-02-06.
3. 1 2  "ŞAİQ VƏLİ HƏYATA VƏDA ETDİ…". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-02-06.
4. 1 2 3  Şair YAP-dan istefa verdi [*ölü keçid*]
5. ↑  "Şaiq Vəlinin şeyirləri". 2013-09-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-28.
**Qədəmgah mağarası** (*fars.* غار قدمگاه‎) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Azərşəhr şəhristanında yerləşən mağara. Qübbə formasında olan bu mağara qədimdə atəşpərəstlər tərəfindən gün çağırma ritiallarında istifadə edilirmiş. Tarixi abidə 1968-ci ildə İranın Mədəniyyət və Elm nazirliyi tərəfindən 779 nömrəsi ilə milli irs siyahısına qeydə alınıb. Mağara ərazisinin yaxınlığında eyni adlı qəbiristanlıq yerləşir.

Haqqında
--------

Qədəmgah mağarası Şərqi Azərbaycan ostanının Azərşəhr şəhərinin 12 km cənub-şərqində, Badamyar bir digər adı ilə Qədəmgah kəndi yaxınlığında yerləşir. Mağara insanlar tərəfindən dağın içərisində oyularaq inşa edilib. Mağaranın tarixi ilə bağlı dəqiq məlumat olmasa da, islamdan əvvəlki dövrə aid edilir. Bəzi tarixçilərə görə isə məbədin 12 min il yaşı var. Atəşpərəst məbədi olaraq inşa edilən mağaranın tarixin müxtəlif dövrlərində müxtəlif istifadə məqsədləri olub. Belə ki, bura ilk əvvəllər məbəd, daha sonra hərbi təhlükəsizlik məqsədli sığınacaq, hicri VI–VIII əsrlərdə isə dərvişlər üçün ibadət məkanı olmuşdur.

Yeraltı mağara dairəvi formadadır və diametri 15 metr, eni 1,5 m, hündürlüyü isə 5 m-dir. Təxminən 9 m uzunluğunda koridor bizi uzunluğu 4,5 m və eni 3,20 m, hündürlüyü 2 ilə 5 m arasında olan atriuma aparır. Atrium da mağaranın günbəzinə açılır. Bu sahə döşəmədən işıqlı pəncərəyə qədər 12 m hündürlükdədir. Bu gün qonşu kəndlərin camaatı Ramazan və Məhərrəm aylarında dini ayinlərinin bir hissəsini burada keçirirlər. Bu məbəd və ya məscid 1968-ci ildə (h. 1347) Mədəniyyət və Elm Nazirliyi tərəfindən İranın tarixi abidələri siyahısında 779 nömrəsi ilə qeydə alınmışdır.

Mağara ərazisinin yaxınlığında eyni adlı qəbiristanlıq yerləşir. Qədim Qədəmgah qəbiristanlığında kufi xətti ilə yazılmış kitabələr var. Bu kitabələrin hamısı bir şəxs tərəfindən yazılmışdır və Cəfəri məzhəbinin rəsmi məzhəb olduğu dövrlərə təsadüf edir. Təəssüf ki, günümüzdə diqqətsizlik nəticəsində bir çox kitabə oğurlanıb və ya dağıdılmışdır. Qədəmgah qəbiristanlığı da İran Mədəniyyət və Elm nazirliyi tərəfindən *Milli irs* siyahısına qeydə alınıb.

Həmçinin bax
------------

* Qədəmgah qəbiristanlığı

İstinadlar
----------

1. ↑  "غار قدمگاه، روستاى باداميار، آذرشهر، تبريز". vista.ir (fars). 2023-04-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-21.
2. ↑  ALANJAGH, 2019. səh. 80
3. ↑  ALANJAGH, 2019. səh. 79
4. ↑  "qadamgah-temple". tabriztrip.com (fars). 2023-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-18.

Mənbə
-----

* *Ali NOROUZİ ALANJAGH.* DOĞU AZERBAYCAN İLİNİN (İRAN) BÖLGESEL AÇIDAN TURİZM PLANLAMASI VE ANALİZİ. Erzurum. T.C. ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ COĞRAFYA ANABİLİM DALI. 2019.
**Albaniya-Kosovo avtomagistralı** (alb. Autostradë A1), *Durres-Kosovo* — Albaniyanın ən mühüm avtomobil yollarından biri. Bu yol ölkənin ən iri şəhərləri olan Durres və Tirana şəhər mərkəzlərini Kosovo ilə birləşdirir. Magistral dəniz limanı olan Durres şəhərindən başlayır, Voru və Milot şəhərlərini birləşdirir. Şimali-Alban dağlarını keçərək, Kukes və Mori şəhərlərindən Kosovo sərhəddinə çatır. Kosovoda bu yolun davamı R7 avtomagistralıdır. Sərhədin hər iki tərəfində albanlar üçün A1 avtomobil yolu vacib olduğundan "Rruga e Kombit" (Millət küçəsi) adlanır.

Şossenin vəziyyəti
------------------

Avtomagistaralın Reşeni — Kalimaş hissəsində təmir işlərinə 2006-cı ilin oktyabrında başlanılmışdır. 15 may 2010-cu ildə təmir işləri tam olaraq başa çatdırılır. Rəsmi olaraq isə yolun aşılışı 2009-cu ildə gerçəkləşdirilmişdir. Yolun rəsmi açılışında Albaniya baş naziri Sali Berişa və Kosovo Prezidenti Haşim Taçi iştirak etmişdir. Kalimaş tunelinin bir xətti istifadəyə verilməsindən bir müddət sonra işlərin davam etdirilməsi məqsədi ilə yolda gediş dayandırılmışdır. 2010-cu ilin oktyabrında tunelin ikinci xətti tam olaraq istifadəyə verilir. Milotdan Reşeniyə gedən hissədə, yolda hər iki istiqamətdə yalnız bir gediş xətti var.

Kalimaşdan Kosovo sərhəddinə kimi yol dörd zolaqlıdır (30 km). Köprülərdə isə eyni genişliyə malik deyillər. 2013-cü ildən körpülərdə də dörd zolaqlı gedişin təmin olunmasına başlanılmışdır.

Nişanlar
--------

Əslində A1 avtomagistralına həmçinin SH1, SH2 və SH52 xəttləri daxil olsa da yollarda A1 işarəsi qoyulmamışdır.

Tikintisi
---------

A1 magistralının ən çətin hissəsi Şimali Albaniya dağlarından keçək hissə olmuşdur. Təkcə Reşeni-Kalimaş yolunun (60,856 km) inşasında amerika-türk müştərək şirkəti olan Bechtel & Enka iştirak etmiş və bura 1 milyard dollar xərclənmişdir. Bu albaniya tarixində ən böyük yol layihəsi olmuşdur. Bu hissədə 27 körpü və uzunluğu 5,65 km olan Kalimaş tuneli inşa edilmişdir. 

Bu yolun olduqca baha olmasına baxmayaraq hökumət Kosovonun asanlıqla Adriatik dənizinə çıxışını təmin etmək baxımından hühüm saymışdır. bununla yanaşı Albaniyaya turistlərin çoxu Kosovodan bu yolla gəlir. Bu marşrut həmçinin, Serbiyanı Adriatik dənizinə çıxmasını təmin etməklə böyük bir ticarət yoluna çevrilə bilər. Ancaq siyasi vəziyyətdən dolayı layihə gerçək kimi görünmür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Thirra, second tunnel opened
2. ↑  *Flutura Tota.* "Kukes-Morina, works start to enlarge the bridges". Albanian Screen. 2013-04-25. İstifadə tarixi: 2015-02-07. Arxivləşdirilib 2015-02-07 at the Wayback Machine "Arxivlənmiş surət". Archived from the original on 2015-02-07. İstifadə tarixi: 2018-04-20.

Ədəbiyyat
---------

* Andreas Hemming: Die Rruga Kombëtare Durrës-Kukës-Morina — die wirtschaftlichen und sozialen Auswirkungen nationaler Großprojekte auf lokaler Ebene. In: Deutsch-Albanische Freundschaftsgesellschaft Nummer=2 (Hrsg.): Albanische Hefte. 2014, ISSN 0930-1437.
* Andreas Hemming: Große Pläne, geplatzte Träume — die lokalen Auswirkungen der neuen Balkanverbindung Durrës-Kukës-Prishtina. In: Deutsch-Albanische Freundschaftsgesellschaft (Hrsg.): Albanische Hefte. 38. Jahrgang, Nr. 3, 2009, ISSN 0930-1437.
**Ölü dil** — nə vaxtsa xalqın milli dili olan, hazırda isə istifadə olunmayan və inkişafını dayandırmış və ya dayandırmaqda olan dil.

Dillərin məhv olma səbəbləri
----------------------------

Dillərin ölü dillərə çevrilməsinin səbəblərindən biri həmin dillərdə danışanların əhali sayı üzrə qeyri-bərabər yayılmasıdır. Belə ki, dünya əhalisinin 80 faizi yalnız 80 dildə danışa bilir. Bununla belə, 3,5 min dil dünya əhalisinin 0,2 faizinin payına düşür. Dilin aradan çıxması prosesinin əsas səbəbi qloballaşma və miqrasiyadır. Adamlar kütləvi şəkildə kəndlərdən şəhərlərə köçdükləri üçün müəyyən vaxtdan sonra öz xalqının dilini unudur.

Hazırda mövcud olan dillərin yarısı təqribən yüz ildən sonra istifadədən kənarda qalacaqdır. Dillərin bir çoxu həmin dillərdə danışanların daha güclü dil mühitinə daxil olması səbəbindən aradan çıxır. Buna görə də, sayca kiçik xalqların və dövlətçiliyi olmayan xalqların dilləri aradan çıxmaq təhlükəsi ilə üzləşir. Uşaqların 70 faizdən azının öyrəndiyi dil ölümə məhkum dil sayılır. YUNESKO-nun "Yox olmaq təhlükəsi ilə üzləşən dünya dilləri atlası"nın məlumatına görə, hazırda Avropada təqribən 50 dilin yox olmaq təhlükəsi var. 

Linqvistikada canlı və ölü dil məfhumları məlumdur. Canlı dil insanların gündəlik ünsiyyətində işlədilən dildir.

Ölü dillərin siyahısı
---------------------

Latın dili ölü dillərdən biridir. Buna baxmayaraq, həmin dil dəyişməz qaldığından elmi terminlərin göstərilməsi üçün istifadə olunur. Latın dili müasir roman dillərinin xələfidir. Bir sıra hallarda ölü dil yenidən canlı dilə çevrilə bilər. Buna ivrit dilini misal göstərmək olar. 

Suriya, finikiya, puni, akkad, elam, şumer, tirren, ket, qədim Çin, çaqatay, hun, xəzər, bulqar, murom, meşşer, vediy, soqdı, avesta, sak, parfiya, Midiya, qədim fars, orta fars, toxar, qədim Makedoniya, qədim yunan, Frigiya, venet, messap, dalmasiya, yan, qədim rus, qərbi rus, praslavyan, Prussiya, qot, şərqi german, qədim sakson, qədim ingilis, orta ingilis, qədim İrlandiya dilləri və s. ölü dillərə misal göstərilə bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dünya dilləri". 2021-09-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-05-24.
**İrəvan tramvayı** (*erm.* Երևանյան տրամվայ) — Ermənistanın paytaxtı İrəvanda fəaliyyət göstərən tramvay sistemi. İrəvanın tramvay sistemi 29 sentyabr 1906-cı ildə iş adamı Mirzoyanın maliyyə dəstəyi ilə at-dəmir yolu şəklində açılır. XX əsrin ikinci yarısında tramvayda 12-yə qədər marşrut mövcud olur. Bunlara 2 tramvay deposu xidmət göstərir.

Tramvay xətti 21 yanvar 2004-cü ildə bağlanılır. İrəvanda tramvay sisteminin bağlanması zamanı bir marşrut fəaliyyət göstərirdi. Ermənistan ərazisində yalnız İrəvan şəhərində tramvay xətti mövcud olmuşdur.

Tarix
-----

Ermənistanda tramvayın indiyə qədər mövcud olduğu yeganə şəhər İrəvan idi. 29 sentyabr 1906-cı ildə iş adamı Mirzoyan İrəvan şəhər at-dəmir yolu açdırı. Bu tip enli at qoşqulu tramvayı, müharibə nəticəsində məhv edildiyi 1918-ci ilin avqust ayına qədər mövcud olur.
12 yanvar 1933-cü ildə tramvay elektrikləşdirilir. Tramvayda vaqonların sayı orta hesabla hər beş ildən bir 25% artır və 1933-cü ildə 16 olduğu halda, 1945-ci ildə artıq 77, 1965-ci ildə isə 222 ədəd hərəkətli vaqon olur. İrəvan tramvayında iki növ tramvaydan istifadə edilir — 71–605 və RVZ-6M2. Tramvayın maya dəyəri avtobuslarla müqayisədə 2,4 dəfə yüksək olması, bahalı elektrik enerjisi və İrəvanda Kiyev körpüsündən keçərkən yaranan problemlər səbəbindən 20 iyun 2003-cü il tarixdə 7 saylı maşrut bağlanılır. 21 yanvar 2004-cü ildə İrəvanda tramvay xətti rəsmi olaraq bağlanılır. Yolların əksəriyyəti sökülür, tramvaylar metal qırıntıları edilərək satılır, tramvay deposu müxtəlif özəl müəssisələr tərəfindən istifadə olunur və yarımstansiya trolleybuslara xidmət göstərir.

Hərəkət heyəti
--------------

İrəvandakı tramvayın bağlanması zamanı hərəkət heyəti Riqa zavodunun (RVZ-6) və Ust-Katavskinin (KTM-5) vaqonlarından ibarət idi.

Anbar
-----

İrəvandakı tramvay xəttinə 2 depo xidmət göstərdi.

1 nömrəli anbar Arşakunyas prospektində yerləşirdi.

2 nömrəli anbar Leninqradyan küçəsində yerləşirdi. 2 nömrəli depo 2004-cü ildə fəaliyyətini dayandırır.

Mənbə
-----

* "Электротранспорт в городах бывшего СССР". 2012-12-16 tarixində arxivləşdirilib.
* "Ереван на СТТС".
* "Видео трамвайной системы Еревана в 1999 году".
* "Схема движение транспорта в Ереване, 1970-е годы".
* "фото из депо № 2 после прекращения движения трамваев".

İstinadlar
----------

1. ↑  "сайт "transit.parovoz.com"". 2012-07-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-07.
2. ↑  "сайт "transit.parovoz.com"". 2012-07-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-07.
3. ↑  "De-Railed: Only one tram route remains following latest closer". 2018-10-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-07.
4. ↑  "сайт "СТТС"". 2016-06-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-07.
**Burundi Bwacu** (*azərb.* Bizim Burundi‎) — Burundi dövlət himni.

Himnin sözləri
--------------

### Kirundi dilində (tonlar ilə)

Burŭndi Bwâcu, Burŭndi buhĭre,
Shīnga icúmu mu mashīnga,
Gaba intăhe y'úbugabo ku bugīngo.
Warápfunywe ntiwapfûye,
Waráhabīshijwe ntiwahababuka,
Uhagurukana, uhagurukana, uhagurukana, ubugabo urîkukira.
Komerwa amáshi n'ámakūngu,
Hābwa impŭndu n'âbâwe,
Isāmírane mu mashīnga, isāmírane mu mashīnga.
Burŭndi bwâcu, rági ry'ábasôkúru,
Ramutswa intăhe n'íbihúgu,
Ufatánije ishaka n’ubúhizi;
Vuza impŭndu wĭgānzūye uwakúgānza uwakúgānza.
Burŭndi bwâcu, nkóramútima kurí twëse,
Tugutūye amabóko, umutima n'úbuzima,
Imâna yakúduhāye ikudútūngire.
Horana ubúmwe n'ábagabo n'ítĕkāne.
Sāgwa n'úrwĕze, sāgwa n'ámahóro mēzá.
### Fransız dilinə tərcümə

Cher Burundi, ô doux pays,
Prends place dans le concert des nations.
En tout bien, tout honneur, accédé à l’indépendance.
Mutilé et meutri, tu es demeuré maître de toi-même.
L’heure venue, t’es levé
Et fièrement tu t’es hissé au rang des peuples libres
Reçois donc le compliment des nations,
Agrée l’hommage de tes enfants.
Qu'à travers l’univers retentisse ton nom.
Cher Burundi, héritage sacré de nos aïeux,
Reconnu digne de te gouverner
Au courage tu allies le sentiment de l’honneur.
Chante la gloire de ta liberté reconquise.
Cher Burundi, digne objet de notre plus tendre armour,
A ton noble service nous vouons nos bras, nos cœurs et nos vies.
Veuille Dieu, qui nous a fait don de toi, te conserver à notre vénération.
Sous l’egide de l’Unité,
Dans la paix, la joie et la prospérité.

Xarici keçidlər
---------------

* Himnin sözləri, musiqisi və informasiyası

| ⛭Afrika dövlət himnləri |
| --- |
| Dövlət himnləri | Əlcəzair • Anqola • Benin • Botsvana • Burkina-Faso • Burundi • Kamerun • Kabo-Verde • MAR • Çad • Komor adaları •  Konqo Demokratik Respublikası • Konqo Respublikası • Kot-d’Ivuar • Cibuti • Misir • Ekvatorial Qvineya • Eritreya • Efiopiya • Qabon • Qambiya • Qana • Qvineya-Bisau • Keniya • Lesoto • Liberiya • Liviya • Madaqaskar • Malavi • Mali • Mavritaniya • Mavriki • Mərakeş • Mozambik • Namibiya • Niger • Nigeriya • Reyunyon • Ruanda • San-Tome və Prinsipi • Seneqal • Seyşel adaları • Syerra-Leone • Somali • Somalilend • Müqəddəs Yelena adası • CAR • Cənubi Sudan • Sudan • Svazilend • Tanzaniya • Toqo • Tunis • Uqanda • Zambiya • Zimbabve |
**Tizer** (*ing.* teaser "cəlb edən") — tapmaca kimi qurulmuş bir reklam mesajı. Məhsul haqqında bir hissə məlumat verilir, amma məhsulun özü göstərilmir, və beləcə alıcılarda maraq hissi oyadaraq, özünə cəlb edir. Tizerlər adətən məhsulun irəliləyişinin ən erkən mərhələrində göstərilir. Tizer istifadəsinə əsaslanan marketinq üsulu **tizer reklaması** adlanır. Tizerlərdə ikimənalı və təxribat xarakterli ifadələr və təsvirlər tətbiq edilə bilər.

Hesab edilir ki, ilk tizer "MJB Coffee" brendinin irəlilədilmə kampaniyası üçün istifadə olunmuşdu. 1906 ildə San-Fransisko şəhərin yolları boyunca intriqa xarakterli elanlar peyda olunurdu, əlanların üstündə "Niyə?" ("Why?") sualı var idi..

Texnologiya
-----------

Adətən tizerlər seriyalarla gəlir. Tizer reklam kampaniyası 2 mərhələdən keçir. Birinci mərhələ çox vaxt intriqanı yaradan, maraqlı və maraq oyada biləcək sualdan ibarət olur. İkinci mərhələdə verilən suala cavab gəlir və brendin özünün nümayişi edilir.

Tizer reklam kampaniyaları keçirilmə dövrünə görə iki qrupa bölünür:

* Birgünlük: tampaca və onun cavabı demək olar ki, ani olaraq verilir. Məsələn: jurnalın üz qabığında sual verilir, cavabı isə axrıncı səhfələrin birindədir.
* Həftəlik: tapmacanın cavabı tizerin çıxma vaxtında 2–3 həftə sonra verilir.

Tizer reklmaının uğurun təmin edilməsi üçün eynivaxtda üç əsas tərkib hissələrinə əməl etmək lazımdır:

* Tapamcanın cavabı çox gec verilməməlidir, çünki müştərilərdə yaranan marağ itə bilər
* Yaradılan reklamda başqa brendə işarə olunmamalıdır və nədə oxşamalı, eyniləşdirməməlidirr
* Parlaq, kreativ, alıcıları cəlb edə biləcək ideyadan ibarət olmalıdı.

Kino tizerləri
--------------

"Eurostar" qatarın üstündəki Da Vinçi şifrəsi filmin tizer şəkili
Tizerlər bir neçə formada ola bilər. Filmi anons edəndə çox vaxt tizeri treyler kimi düzəldilər, oraya kinonun bir biri ilə bağlı olmayan qısa fraqmentlərlə göstərilir. Tizer-treylerin standart vaxt 15–30 saniyədir.

İnternet tizerləri
------------------

İnternetdə saytların daha populyar etmək üçün geniş istifadə olunur. Çox vaxt tizerlər saytların yan tərəflərində yerləşir və elə də böyük olmayan mətnli elanlardan, şəkillərdən, bannerlərdən ibarətdit ki, onlar müştərini maraqlandırmalı və onu stimullaşdırlmalıdır ki, müştəri linkə daxil olsun.

Belə tizerləri internet reklamı birjalarında edirlər, xüsusilə tizer şəbəkə saytlarında.

Bəzən bu cür tizerlər virus yaymaq üçün istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Famous Frisco Families 09-11 » Nob Hill Gazette". 2013-12-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-01.
2. ↑   Arxivləşdirilib 2015-05-31 at the Wayback Machine "It was indeed an advertising campaign for MJB Coffee, of the type that today are called "teaser campaigns.""