**Orta barmaq** və ya **fak** (*ing.* fuck) — orta barmağın yuxarı və ya aşağı uzadılması və qalan dörd barmağın ovucun üzərinə basılmasından ibarət nalayiq jest. Jest tək qalmaq, "qurtulmaq" tələbi kimi xidmət edir (xüsusən də orta barmaq kamera obyektivinə qoyulur, çəkilişi dayandırmağı tələb edir).

 Orta barmaq İngilis dilli ölkələrdə bu jestin şifahi analoqu Fuck you lənət və ya Fuck off arxasında qalmaq tələbidir. Barmağın uzadılması bir neçə mədəniyyətdə, xüsusən də Qərb dünyasında hörmətsizlik simvolu hesab olunur. Jest adətən nifrət ifadə etmək üçün istifadə olunur, lakin yumoristik və ya əyləncəli şəkildə də istifadə edilə bilər.

Jestin tarixi
-------------

Antropoloq Dessmond Maurice görə, cinsiyyət orqanının nümayişini simvolizə edən orta barmağın nümayişi bizə məlum olan ən qədim jestlərdən biridir. Qədim Yunanıstanda orta barmağı ilə kiməsə işarə etmək (πκιμαλίζειν) adlanır və ciddi təhqir hesab olunurdu. Aristofanın "Buludlar" komediyasında (I epizod) kəndli Strepsiaya elm öyrətməyi öhdəsinə götürən Sokrat , Strepsiadanın asanlıqla göstərdiyi daktilin (hərfi mənada "barmaq") poetik ölçüsünü bildiyini soruşur. Sokrat bunu cəhalət və uşaqlıq adlandırır.

Filosof Diogen deyirdi ki, "insanların çoxu dəlilikdən yalnız bir barmaq uzaqdadır: insan orta barmağını uzadıbsa, dəli sayılar, şəhadətlidirsə, sayılmayacaq". Romada bu jest və onunla birlikdə orta barmağın özü digitus impudicus — "utanmaz barmaq", həmçinin digitus infamis — "utanc verici barmaq" adlanırdı. Bu jest bir sıra Roma klassiklərində, məsələn, Martialın epiqramlarından birində öz sağlamlığı ilə fəxr edən qocanın orta barmağını həkimlərə göstərməaindən bəhs olunur. Martialın başqa epiqramında (II, 28) deyilir: "Sextilius, sənə pederast deyənlərə gül və onlara orta barmağını göstər" Eyni zamanda (və ədəbsiz məna ilə əlaqədar olaraq) jest bəd gözə qarşı talisman rolunu oynayırdı: bu rolda, məsələn, Farsın ikinci satirasında qeyd olunur. Antik dövrün və orta əsrlərin sonunda, jest Seviliyalı İsidorun sübut etdiyi kimi, "utanc verici hərəkətlər" (iki kişinin anal əlaqəsində nüfuz edən rol) ittihamı kimi qəbul edildi .

Almaniyada orta barmağın nümayişi bu yaxınlarda ortaya çıxdı və futbolçu Stefan Effenberqin adı ilə əlaqələndirilir, bununla da tribunadan ona ünvanlanan fitə cavab verirdi, bundan sonra alman dilində jest bəzən "Effenberg barmağı" adlandırılır. Vaşinqton Universitetinin hüquq professoru İra Robbinsə görə, cinayət tarixində jestin rolunu araşdıran orta barmaq tarixən fallusu simvollaşdırsa da, ilkin mənasını itirib və artıq ədəbsiz bir şey kimi qəbul edilmir. Robbins bu jesti "açıq söz" adlandıran Associated Press jurnalistinin fikirlərini belə bölüşmür. "Bunun açıq nəsi var? ekspert soruşur. — Rəqs etmək səmimi ola bilər. Amma barmaq? Sadəcə başa düşmürəm."

Ekvivalent jestlər
------------------

Bu jestin bir sıra ekvivalentləri var. Beləliklə, məsələn, İranda bu jestin analoqu yumruq və baş barmağı çıxıntılı bir jestdir .

Bu jestin Şri-Lankada analoqu da var ki, bu da ovucun yumruğa çevrilərək sıxılması və şəhadət barmağını yuxarı çıxarması ilə həyata keçirilir.

Böyük Britaniya və İrlandiyada analoq dəyişdirilmiş "qələbə" jestidir , şəhadət və orta barmaqlar V hərfini təşkil edir, baş barmaq, üzük və kiçik barmaqlar ovucun içərisinə basdırılır və əl onun ilə çevrilir.

Mövcud bir şəhər əfsanəsi iddia edir ki , Yüz illik müharibə zamanı fransızlar əsir götürülmüş ingilis və uelsli oxatanların orta və şəhadət barmaqlarını kəsiblər. Beləliklə, onlar fransızlara atəş açmaq üçün yaydan istifadə edə bilmədilər. Agincourt döyüşündən sonra qalib ingilislər fransızlara orta və şəhadət barmaqlarını göstərərək onların yerində olduqlarını nümayiş etdirirdilər.
Bu əfsanənin başqa bir versiyasına görə, bu döyüşdən əvvəl fransızlar ingilisləri məğlub etməklə hədələyirdilər və onlar xüsusilə əsas zərbə qüvvəsi kimi arbaletçilərlə öyünürdülər (arbalet tətiyi orta barmaqla basılır). Fransızlar döyüşdə məğlub olduqdan sonra ingilislər onlara orta barmaqlarını göstərərək istehza ilə öyünmələrini xatırladıblar. Bu əfsanədə "Qələbə" ("Qələbə") işarəsinin meydana çıxmasından da bəhs edilir.

* Jestin İran versiyası.Jestin İran versiyası.
* Şri Lankada istifadə edilən variant .Şri Lankada istifadə edilən variant .
* Çində istifadə edilən variant .Çində istifadə edilən variant .

İstinadlar
----------

1. ↑  "orta barmaq sözünün tərcüməsi və mənası". azerdict.com. 2023-09-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-03.
2. ↑  "Когда средний палец стал неприличным жестом". BBC News Русская служба (rus). 7 fevral 2012. 2023-09-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-03.
3. ↑  "Əlinin orta barmağını göstərmək nə deməkdir. Orta barmaq - bu nə deməkdir". thestrip.ru.
4. ↑  "Orta barmaq göstərmək niyə söyüş oldu? - YARANMA TARİXİ". Shownews.az (az.).
5. ↑  "American slang". New York : Collins. 2008.
6. ↑  "Jestlərin bilmədiyimiz mənaları- — Xaricdə diqqətli olaq". Qafqazinfo (az.). 13 iyul 2015. 2023-09-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-03.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | LCCN: sh2003003096 |