recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Birinci Qafqaz Qırmızı Korpusu** — 1918 ilin mayında Bakı Xalq Komissarları Sovetinin rəhbərliyi altında yaradılmış silahlı qüvvə, hərbi birlik.

Tarixi
------

Qırmızı korpusun yaradılmasından əsas məqsəd bolşevik-daşnak qüvvələrini vahid komandanlıq altında birləşdirərək Azərbaycanın milli qüvvələrinə zərbə endirmək və bütün Azərbaycanı nəzarət altına almaq idi. Əsasını erməni-daşnak qüvvələri və silahlı bolşevik dəstələri təşkil edirdi. Daşnak qüvvələrinin Qırmızı Orduya birləşdirilməsi razılığı Mart soyqırımından (1918) sonra əldə edilmişdi. Bakıdakı İnqilabi Müdafiə Komitəsi ilə Erməni Milli Şurasının həmin razılığına əsasən, mart soyqırımında fəal iştirak etmiş 2-ci erməni ehtiyat piyada alayı ləğv olunaraq, bir hissəsi daşnak qulduru Hamazaspın taboruna, digər hissəsi isə Qırmızı sovet taborlarının tərkibinə daxil edildi. Hamazaspın taborları yenidən qurularaq 16-cı və 17-ci sovet taborları kimi Qırmızı orduya daxil edildi. Yenidən qurulan Qırmızı ordu 18 min əsgər və zabiti olan 19 atıcı tabordan ibarət idi. Bütün taborlar 4 atıcı briqadada birləşdirilərək, Birinci Qafqaz Qırmızı korpusunu təşkil edirdi. Korpusun rəhbər vəzifələrinə, əsasən, ermənilər təyin edilmişdi. Korpus komandiri polkovnik Qazarov, korpusun qərargah rəisi polkovnik Avetisov, komissarı isə Qanin idi. 1-ci atıcı briqadanın komissarı A. Quloyan, 2-ci briqadanın komissarı Ter-Sarkisov, 3-cü briqadanın komissarı A. Mikoyan, 4-cü briqadanın komissarı A. Qabişev, topçu qüvvələrinin komissarı A. Ter-Sarkisyan, süvari qüvvələrinin komissarı isə T. Şaumyan idi. Bakı Sovetinin tabeliyində olan hərbi-dəniz qüvvələrinə rəhbərlik də erməni Xaçikova həvalə edilmişdi. Bakı Xalq Komissarları Sovetinin tabeliyində olan bütün hərbi qüvvələrin baş komandanı hərbi və dəniz işləri üzrə komissar Q. Korqanov idi. Qırmızı korpusun 12 ədəd səhra, 3 ədəd dağ və 4 ədəd mortir topu, atıcı silahlar üçün 9 milyon ədəd gülləsi var idi. Korpusun möhkəmləndirilməsi üçün 1918 il iyunun əvvəllərində Moskvadan əlavə hərbi texnika yola salınmışdı. Korpusun əsas qüvvələri Hacıqabul stansiyasına toplaşaraq, 1918 il iyunun 10-da Gəncəyə doğru yürüşə başlamışdı. Bu qüvvələr yalnız Müsüslü-Qaraməryəm xəttinə qədər irəliləyə bilmişdilər. Türk-Azərbaycan hərbi qüvvələri və xalq könüllülərindən ibarət Qafqaz İslam Ordusu hissələrinin hücumu nəticəsində korpus tədricən Bakıya qədər geri çəkildi. Bakı Sovetinin süqutu ilə korpusu təşkil edən qüvvələr yenidən formalaşdırılaraq daşnaklardan və eser-menşeviklərdən ibarət "Sentrokaspi Diktaturası"na tabe edildi. Azərbaycan xalqına qarşı yeni soyqırımları təhlükəsi yarandı.

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycan tarixi, 7 cilddə, c.5, B. 2001;
* Süleymanov M. Azərbaycan ordusu (1918–1920), B. 1998.

İstinadlar
----------


1. ↑  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. İki cilddə. I cild. Bakı, 2004. səh 281.
**Maqnitski aktı** (*ing.* Magnitsky Act) — 2012-ci ildə ABŞ Konqresi tərəfindən qəbul edilmiş qanun, insan hüquqlarının pozulmasında günahkar olan şəxslərə tətbiq edilir. Sənəd Hermitage Capital Fondunun hüquqşünası Sergey Maqnitski Moskva təcridxanasında istintaq zamanı öldükdən sonra qəbul edilib. Hazırda Amerikanın siyahısına 18 nəfər daxildir. ABŞ Maliyyə Nazirliyi tərəfindən tərtib olunmuş siyahiya daxil edilən Rusiya və MDB dövlətlərindən olan 18 şəxsə qarşı maliyyə və viza qadağaları tətbiq edilib.

Zəmin
-----

Sergey Maqnitski 2009-cu ildə Moskvanın istintaq təcridxanasında vəfat edib. Həbsindən əvvəl hüquqşünas çoxmilyardlıq büdcə vəsaitlərinin mənimsənilməsini araşdırıb. Hüquqşünasın təmsil etdiyi Hermitage Capital bildirib ki, Sergey Maqnitski oğurluqda suçladığı şəxslər tərəfindən şərlənərək məhbəsə atılmışdır.

Qanun
-----

Siyahı
------

Siyahıdakı ilkin 16 adam bilavasitə Hermitage Capital şirkətinin hüquqşünası Sergey Maqnitskinin ölümünə aidiyyatda şübhəli bilinən şəxslərdir. Siyahıda olanlardan biri - Artyom Kuznetsov 1975-ci ildə Bakıda anadan olub.

* Artyom Kuznetsov, Rusiya Daxili İşlər Nazirliyinin Moskva bölgəsi üzrə vergi müstəntiqi
* Pavel Karpov, Daxili İşlər Nazirliyinin Moskva bölgəsi üzrə baş müstəntiqi
* Oleq F. Silçenko, Daxili İşlər Nazirliyinin baş müstəntiqi
* Olqa Stepanova, 28 nömrəli Moskva vergi ofisinin sədri
* Yelena Staşina, Tver rayonu məhkəmə hakimi, Maqnitskinin həbsini artırdığına görə
* Andrey Peçeqin, Baş Prokurorluğun istintaq nəzarət şöbəsinin müdir müavini
* Aleksey Droqanov
* Yelena Ximina
* Dmitriy Komnov
* Aleksey Krivoruçko, Tver rayonu məhkəmə hakimi
* Oleq Loqunov
* Sergey Q. Podopriqorov, Tver rayonu məhkəmə hakimi
* İvan Pavloviç Prokopenko
* Dmitri M. Tolçinskiy
* Svetlana Uxnalyova
* Natalya V. Vinoqradova
* Kazbek Dukuzov, Pol Xlebnikovun qətlində günahlandırılır
* Leça Boqatırov, Avstriya orqanları tərəfindən Umar İsrailovun qətlində günahlandırılır

Rusiya hakimiyyətinin reaksiyası
--------------------------------

2013-cü il 12 apreldə rəsmi Moskva "Maqnitski siyahısı"na cavab olaraq 18 ABŞ vətəndaşının Rusiyaya girişini yasaqlayıb.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Azərbaycan genişləndirilmiş "Maqnitski aktı"na düşəcəkmi?". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-22.
2. 1 2 3 4 5  "Rusiya "Maqnitski siyahısına" öz siyahısı ilə cavab verib". 2017-12-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-22.
3. ↑  "Sanksiyalar siyahısına 18 Rusiya rəsmisi salınır". 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-22.
**Vikinq metal** — 1980-ci illərin sonunda black metal qrupu Bathorynin işıq üzü görən Hammerheart albomunun black metaldan uzaq olması nəticəsində ortaya çıxmışdır. Beləliklə Bathory ilk viking metal qrupu olmuş bundan sonra vikinq metala yönəlmişdir.

Növün mənşələri black metal və heavy metala söykənən, folk metal birləşmə növlərindən biri olaraq qəbul edilir. vikinq rok isə vikinq metalın alt musiqi növü olaraq qəbul edilir.

Viking metalda digər Metal musiqi növləri kimi ağırlıqlı olaraq elektro gitar, bass gitara, bateri, sərt vokallar istifadə edilir, ayrıca bəzən klaviatura və bəzi fərqli təsirlər yaratmaq üçün yerli skandinav çalğı alətləri musiqidə istifadə edilir. Mahnılarda ümumiyyətlə Viking Dövrünün mifologiyası, tragediyası izah edilir. Ayrıca mahnılara, əksəriyyətlə qəhrəmanlıq, döyüş və dramatik mövzular işlənir.

* Xarakteristikası

Viking metal, ümumiyyətlə gurultulu, nizamsız qəmləri ilə birlikdə klaviatura melodiyalarıyla birlikdə əksəriyyətli qəmli və kədərli bir musiqi növüdür. Viking metalda ayrıca vərdiş edilməyən akustik, yerli skandinav çalğıları istifadə edilməsi musiqiyə rəng qatır.

* Tarixi

Bathorynin 1990-cı ildə nümayiş etdirdiyi Hammerheart adlı albomu şimaldakı Viking metal axınının başlanğıcı olaraq və ilk Viking metal albomu olaraq qəbul edilir.
Viking metalın ilk qrupu isveçli black metal qrupu olaraq qurulan Bathory olaraq qəbul edilir. Qrupun 1984-cü ildə nümayiş etdirdiyi ilk albomları olan Bathory, hər kəs tərəfindən bir black metal albomu olaraq .qəbul edildi. Eynilə ikinci və üçüncü albomlarıda black metal albomu olaraq bazara çıxarıldı. Ancaq, Bathorynin dördüncü studiya albomu olan, 1984-cü il tarixli Blood Fire Death albomundakı A Fine Day To Die və Blood Fire Death mahnıları viking metalın ilk nümunələrini daşıyırdı. Allmusic işçisi olan Eduardo Rivadavia bu iki mahnını "Viking metalın qətiliklə ilk nümunələri" olaraq xarakterizə edir. 6 il sonra bazara çıxan Hammerheart albomu hər kəs tərəfindən bütün mahnılarıyla birlikdə qətiliklə Viking Metalın ilk albomu olaraq qəbul edildi.

* Yayılması

Bu albomdan sonrakı 6–8 il içərisində, İslandiya, Qrenlandiya, Şimali İrlandiya, İrlandiya, Farer Adaları, İsveç, Norveç, Danimarka, Hollandiya, Belçika, Finlandiya, Latviya, Estoniya, Litva, Rusiya, Ukrayna, Belarus və Polşa da viking metal axını başlamış və viking metal 30-a yaxın ölkədə məşhurlaşmış və bu müddətdə viking metal qruplarıda yaradılmışdı.

Yaradılan bu qrupların ilk çıxışı, Bathoryni nümunə götürərək qurulan norveçli Enslaved, 1994-də çıxardıqları Vikingligr Veldi və 1995-dəki Frost albomlarıyla ikinci böyük vikinq metal qrupu olmuşdu. Bundan sonrakı müddətdə Viking Metal qrupları sayı olduqca artmış viking metal 100 ətrafında ölkədə məşhurlaşmışdı. Ayrıca 1997-ci ildə İsveçli Hel qrupunun liderlik etdiyi viking metalın alt növü, Viking Rok ortaya çıxmışdı.

Bu gün, vikinq metal qruplar arasında, Amon Amarth, Týr, Turisas, Månegarm və yenə Enslaved ilə Bathory vardır.

Kateqoriya : Vikinq metal
**Exxen** – Acun Ilıcalının qurduğu və 1 yanvar 2021 tarixindən etibarən yayımlanmağa başlayan bir rəqəmsal məzmun platformasıdır.

Tarixçə
-------

Acun Medya-nın qurucusu və sahibi Acun Ilıcalı tərəfindən qurulan və 2021-ci ildə yayım həyatına başlayan Exxen, 24 sentyabr 2020-ci il tarixində Acun Ilıcalının İnstaqram hesabından "Tezliklə yeni rəqəmsal platformamız Exxen-də bir araya gələcək." elanı ilə təqdim edildi.

Platforma üçün 1500 nəfərlik bir komanda yaradıldı. Acun Ilıcalı tərəfindən platformanın pulsuz bir seçimi olmayacağını və reklamlı və reklamsız iki ödənişli paket olacağı bildirildi. Platformanın illik büdcəsinin 900 milyon TL olacağını açıqladı.

Platformada seriallar, realiti şoular, müsabiqələr, sənədli filmlər və uşaq proqramları kimi fərqli yaş qruplarına xitab edən əsərlərin yer alacağı açıqlandı. Bundan əlavə, ticarət səbəblərindən televiziyada yayımlana bilməyən 20 və ya 40 dəqiqəlik qısa məzmunun platformada yayımlanacağı bildirildi. Əli Taranın təklifi ilə platformanın adı Exxen olaraq təyin olundu.

Exxen-də reklam ilə yayımlanan məzmuna giriş aylıq 9.90 TL, reklamsız məzmun isə aylıq 19.90 TL-dir.

Proqramlar
----------

 *Əsas məqalə: Exxen tərəfindən yayımlanan proqramların siyahısı*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Acun Ilıcalının-platforması [[Exxen]]-də nələr olacaq?". 2022-08-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-27.
2. ↑  Acun Ilıcalının rəqəmsal platformasında hansı proqramlar yayımlanacaq? Özəl Xəbər Webrazzi. 9 oktyabr 2020. 11 oktyabr 2020-ci il tarixində arşivləndi. Yayım tarixi: 9 oktyabr 2020.
3. ↑  Acun Ilıcalının platforması Exxen-də yayımlanacaq proqramlar *T24* 11 oktyabr 2020 tarixində arşivləndi. Yayım tarixi: 9 oktyabr 2020.
4. ↑  "Instagram @acunilicali". www.instagram.com. 24 sentyabr 2020.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt
**Konstantin Tix** — Çar, II Teodor Laskarisin kürəkəni. Mitso Asenin devrilməsindən sonra əyanlar tərəfindən taxta çıxarılmışdı. Əslən Asen sülaləsindən olmayıb, II İvan Asenin nəvəsi İrene Dukayana Laskarina ilə evli olduğu üçün bu soyadını götürmüşdür.

Hakimiyyəti
-----------

1257-ci ildə taxta çıxmışdı. 2 il sonra Macarıstanla müharibəyə tutuşmuş, 1261-ci ildə rusların köməyi ilə müharibədən qalib olaraq çıxmışdı. 1264-cü ildə Bizansa monqolların köməyi ilə hücum etsə də bundan bir gəlir əldə edə bilməmişdi. 1269-cu ildə bu dəfə Mariya Kantakuzene ilə evlənərək Bizansla ittifaq siyasətini güdməyə başlamışdı, lakin Mariyanın cehizi olaraq Nisebar bölgəsinin verilməməsi bu əlaqənin gələcəyi olmadığını göstərmişdi. Siciliya kralı Anjulu I Karl ilə ittifaq bağlamağa cəhd etmiş, imperator da bu cəhdə öz qızı Yefrosinanı Noğay xanla evləndirərək cavab vermişdi. II Lyon məclisində ölkəni katolikləşdirməyə cəhd etmiş, bu Bizans tərəfindən etirazla qarşılanmışdı.

Son illəri
----------

Hakimiyyətinin son illərində atdan yıxılıb qismi iflic olan Konstantinin yanında hakimiyyəti əslində Mariya Kantakuzene əlində toplamağa başlamışdı. 1274-cü ildə Noğay xanın qarətləri ilə zəifləyən ölkə, 1277-ci ildə İvaylonun üsyanı ilə üzləşməli olmuşdu. Konstantin öz at arabasında İvaylo tərəfindən öldürülmüşdü.

Ailəsi
------

Konstantin üç dəfə evlənmişdir. İlk evliliyi barədə məlumatlar yoxdur. İkinci dəfə İrene Dukayana Laskarina evlənmiş, övladı olmamış. Mariya Kantakuzene ilə evliliyindən II Mixail doğulmuşdur.

Mənbələr
--------

John V. A. Fine, Jr. The Late Medieval Balkans, Ann Arbor, 1987.

1. ↑  .
**Arzu Qeybullayeva**, **Arzu Qeybulla** (*azərb.* Qeybullayeva Arzu Qeybulla qızı‎; d. 1 avqust 1983, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — jurnalist. Regional məsələlər üzrə təhlilçi, bloqçu və sosial media üzrə təlimçidir; Münaqişələrin Transformasiyası üzrə "Imagine" mərkəzinin həmsədrlərindən biri, münaqişələrin həllində xalq diplomatiyası məsələləri ilə məşğuldur.

Həyatı
------

Arzu Qeybullayeva 1 avqust 1983-cü ildə Bakıda anadan olub.

1999–2000-ci illər arasında Amerikada FLEX proqramı ilə oxumuşdur.

Ankara Bilkənt Universitetinin Beynəlxalq Əlaqələr fakültəsində təhsil alıb. 2005-ci ildə İngiltərənin London School of Economics (LSE) and Political Science Universitetindən Qlobal Siyasət üzrə magistr təhsili alıb. Milli Demokratiya İnstitutunun proqramında çalışıb..

Türkiyə ermənilərinin İstanbulda nəşr etdirdikləri "Aqos" qəzetində yazar olaraq çalışmışdır.

Müxtəlif vaxtlarda Milli Demokratiya İnstitutunda, Berlində yerləşən Avrasiya Stabillik Təşəbbüsü Mərkəzində çalışıb.

İngilis, Azərbaycan, Türk və Rus dillərini bilir.

Ailəsi
------

Arzu Qeybullayeva professor Qeybulla Qeybullayevin qızıdır. 2010-cu ildə ailə qurduqdan sonra İstanbulda yaşamışdır və indi Amerika Birləşmiş Ştatlarının paytaxtı Vaşinqtonda yaşayır. Qardaşı Bakıda yaşayır.

Fəaliyyəti
----------

Arzu Qeybullayeva 2009-cu ildən Azərbaycan-Ermənistan arasında keçirilən kiçik miqyaslı proyektlərdə daha çox təlimçi kimi iştirak etmişdir. 2011-ci ildə isə "İmagine Center for Conflict Transformation" adında kiçik təşkilata qoşulmuşdur. Bu mərkəz 2007-ci ildə qurulub və münaqişələrin həlli üzərində çalışır. Eyni zamanda Türkiyə-Ermənistan, Gürcüstan-Abxaziya konfliktləri üzərində də işləyir. Çalışdığı mərkəzin məqsədi insanları bir araya gətirib, onlara fikir mübadiləsi şansı yaratmaqdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arzu Qeybullayeva: "Ölüm təhdidləri alacağımı gözləmirdim"". BBC Azərbaycanca Xidməti (az.). 26 November 2018. 3 June 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 June 2019.
2. 1 2 3  "Arzu Qeybulla" (az.). azadfikir.org. 2016. 2014-11-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-28.
3. 1 2 3  *Gültəkin Ələsgər.* "Erməni qəzetində işləyən azərbaycanlı jurnalist: "Burda mehriban komanda var" - MÜSAHİBƏ" (az.). modern.az. 27.03.2014. 2015-01-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-28.
4. ↑  *Kənan.* "ƏRDOĞANIN MÜŞAVİRİ QƏZETİMİZƏ DANIŞDI" (az.). musavat.com. 13 Mart 2011 09:46. 2021-02-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23-03-2014.
5. ↑  "The Future of the Global Order: The Challenges for Small Democratic Countries". Institute of International Relations Prague. 2019-11-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-28.
6. ↑  "2014–2015 Fellows". Radio Free Europe/Radio Liberty. 2016-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-28.

Xarici keçidlər
---------------

* arzugeybulla.com
* IS AZERBAIJAN BECOMING A HUB OF RADICAL ISLAM? by *Arzu Geybullayeva*, European Stability Initiative

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Twitter |
**Lövhəqəlsəməlilər** - ilkağızlılar yarımbölməsinə aid heyvan tipi.

Haqqında
--------

Lövhəqəlsəməli molyusklar dənizlərdə və şirin sularda yaşayırlar, az hərəkətli həyat tərzi keçirirlər. Bunlar arasında oturaq həyat tərzi keçirənlərdə az deyildir. Onların xarakterik xüsusiyyəti başın reduksiya etməsidir. Lövhəqəlsəməlilərə bilateral simmetriyalı, ikitaylı çanağa, tilşəkilli ayağa malik olan molyusklar aiddir. Lövhəqəlsəməlilərin şirin sularda geniş yayılan nümayəndələrindən Anodonta cinsinə aid olan ilbizləri göstərmək olar. Bunlar dişciksizlər, yaxud kilidsiz ikitayqapaqlılar adlanır və zəif axan, eləcə də durğun şirinsu hövzələrində rast gəlinirlər. Onlar su hövzəsinin dibi ilə ləng hərəkət edirlər, ön tərəfləri ilə lilə və quma girirlər. Laboratoriya məşğələsi aparmaq üçün ən yaxşı obyekt hesab olunurlar.

Ədəbiyyatı
----------

**Onurğasızlar zoologiyasından praktikum. F.Q.Ağamalıyev , E.Ə.Muradova. Bakı "Maarif" nəşriyyatı, 2004. 204 səh.**

Həmçinin bax
------------

* Anodonta
* Molyusklar

Xarici keçidlər
---------------

Anodonta cygnea

İstinadlar
----------

1. ↑  "Anodonta cygnea (Linnaeus, 1758) (беззубка обыкновенная европейская)". 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-11.
**Qıjıkimilər** (*lat.* Pteridophyta) — bitki şöbəsi.

Qıjıkimilərin əlamətləri
------------------------

Qıjıkimilər ali sporlu bitkilərdir. Mamırlardan fərqli olaraq, qıjıkimilərin gövdə və yarpaqdan başqa inkişaf etmiş kökləri də olur. Onlar sporlar vasitəsilə çoxalır. Mayalanma prosesi, mamırlardakı kimi, suyun iştirakı ilə gedir.

Qıjıkimilərin müxtəlifliyi
--------------------------

Qıjıkimilərə qıjılar, qatırquyruğuları və plaunlar aiddir. Qədim bitkilər olan qıjıkimilərə rütubətli və kölgəli yerlərdə,xüsusən meşə örtüyü altında rast gəlinir.Əksəriyyətinin gövdəsi otşəkillidir,lakin tropik Asiya,Avstraliya,Mərkəzi və Cənubi Amerika kimi zonalarda bəzi ağacşəkilli formalara da təsadüf edilir.Qıjıkimilər arasında lianlara da rast gəlinir.

Qıjılar
-------

Qıjıların bədən ölçüləri bir neçə mm-dən bir neçə metrə qədər olur.Geniş yayılmış nümayəndəsi olan erkək qıjı çoxillik bitkidir,yerüstü gövdəsi olmur.Yeraltı gövdəsi kökümsovdur.Kökümsovlardan əlavə köklər və yerüstü yarpaqlar çıxır.Erkək qıjının cavan yarpaqlarının ucları spiralvari burulur və zoğ kimi uc hissədən böyüyür.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Reveal J. L.* A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants (ing.). // *Phytotaxa* Magnolia Press, 2010. Vol. 6, Iss. 1. P. 132. ISSN 1179-3155; 1179-3163 doi:10.11646/PHYTOTAXA.6.1.1
2. ↑  Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q178249
* Fossilworks: 54828
* GBIF: 59
* iNaturalist: 311266
* IRMNG: 227
* ITIS: 564826
* NZOR: 32492582-1695-4bb8-bff4-182579a49254

 |
**Qılıncoynatma** və ya **Qılıncbazlıq** — qılıncla döyüş fəaliyyətidir. Bu günümüzdə qılıncoynatmanın ən geniş yayılmış versiyası silah kateqoriyalarına görə üç yerə bölünür: rapira, qılınc və şpaqa. Klassik qılıncoynatmada eyni zamanda üç silahdan istifadə edilir. Konkurs qılıncoynatma müasir Olimpiya Oyunlarının hər birində xüsusiləşmiş olan beş idman növündən biridir. Digər dörd idman növü isə Atletika, Gimnastika ,Velosiped idmanı və Üzgüçülükdür.

Tarixi
------

Leyden Universitetində qılıncoynatma 1610
Müasir qılıncoynatmanın vətəni bir neçə kitabda qılıncoynatma haqqında məlumat veriliən İspaniya sayılır. Qərb qılıncoynatması üzrə qədim dərsliklərin biri 1458–1471-ci illər arasında Dieqo de Valerin tərəfindən yazılıb. Müasir qılıncoynatmanın mexanikası intibah dövründə İtaliyada qılıncoynatma məktəbində 18-ci əsrdə yaranıb və onların təsiri altında, qılıncoynatma Fransız məktəbi tərəfindən təkmilləşdirilmişdir. Qılıncoynatmanın İspan məktəbində olan durğunluğu İtalyan və Fransız məktəbləri tərəfindən əvəzlənib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-09-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-23.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2011-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-23.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Qılıncoynatma*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* FIE Statutes
* Fencing FAQ
* Links to videos of basic fencing moves
* Səda — Unudulan milli oyunlarımız
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: KTV.

**Kürdüstan TV** — Kürd ərazilərində 1999-cu ildə yayımlanan ilk kürd dilli peyk televiziya stansiyasıdır.

Tarixçə
-------

Talabani və Bərzaniyə yaxınlığı ilə bilinən türk jurnalist İlnur Çevik İraqda müstəqil bir Kürdüstanın qurulması üçün onlara müşavir-məsləhətçi olduğu dövrdə 65 milyon dollarlıq layihə ilə mükafatlandırıldı. Bu layihəni əhatə edən mövzular arasında "Kürdüstan" TV-nin (KTV) Quzey İraqda yaradılması planlaşdırıldı. 1999-cü il yanvarın 1-i İraqın quzeyində Səlahəddin bölgəsində həmin jurnalistin iştirakı ilə Kürdüstan TV kanalı yaradıldı. KTV kürd dilində və süryanicə yayımlanır. Karuhan Akçe 2000-ci il noyabr ayında verdiyi açıqlamada KTV-nin türk dilində də yayım həyata keçirəcəyini bildirmişdi.

"Washington Post"un iddialarına görə, KTV türk texniki şəxslərin köməyi və Türkiyənin logistik dəstəyi ilə yaradılıb. Türk rəsmiləri bu iddianı açıq bir tərzdə təsdiqləməsə də, Xarici İşlər Nazirliyi kanalın yayımlanmasından duyduğu məmnuniyyəti açıq şəkildə dilə gətirmişdi. PKK terror təşkilatı KTV-nin Türkiyə tərəfindən PKK-ya qarşı yaradılmış bir kanal olduğunu bildirərkən tərəfdarlarını KTV əleyhinə fəaliyyət göstərməyə çağırmışdı.

Məqsəd
------

Müstəqil kürd dövləti qurmaq, kürd dilinə beynəlxalq təşkilatlarda yer almaq, kürdlərə qarşı tətbiq edilən təzyiq və zorakılıq olaylarını şişirdilmiş şəkildə ictimaiyyətə təqdim etmək, kürd "mübarizəsini" və liderlərini gündəmə gətirmək, kürd varlığının İraqda min illərdir mövcudluğunu göstərmək və Kərkükün "kürd şəhəri" olmasını xalqa yeritmək bu kanalın əsas məqsədi olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

Kanal prinsip olaraq əcnəbi televiziya məhsullarını yayımlamamağa qərar vermiş və yayım xəbərlər, sənədli filmlər, seriallar, filmlər, polemika
verilişləri və musiqi proqramları ilə fəaliyyətini davam etdirmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Dr.Şəmsəddin Kuzəçi.* İraq mətbuat tarixi (1869-2019). Bakı: "CBS". səh. 109-110. ISBN 978-9952-516-66-1..
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Viola (dəqiqləşdirmə).
**Viola** (başqa adı **Alt**) — skripka ailəsindən olan kamanla çalınan simli alət.

Söz açımı
---------

Qalın səslənən oğlan və ya qız səsləri "alt" adlanır. Ən qalın qadın səsi olan kontralto əvvəllər "alt" adlanırdı. Sonralar isə bu adı simli alətlər qrupundan olan alət - alt (və ya "viola" deyilir) daşımağa başladı. Bəlkə də bu aləti ona görə belə adlandırmışlar ki, onun çox yumşaq, ifadəli insan səsinə çox yaxın olan tembri (səs çaları) var.

Quruluşu
--------

Skripkadan böyük olduğu üçün daha alçaq registrdə səslənir. 

Simlərin düzülüşü: IV–c, III–g, II–d№, I–a№; skripkanın düzülüşündən 1 kvinta aşağı; kiçik oktavanın do səsindən üçüncü oktavanın mi səsinə qədər diapazonda daha çox istifadə olunur; notlar alt və skripka açarlarında yazılır. 

Violada alma üsulları və ştrixləri skripkada olduğu kimi eynidir, lakin səsi daha az parlaqdır; solo alət kimi az rast gəlinir.

Viola qruppasından simli və simfonik orkestrlərdə istifadə olunur. Simli kvartetin vacib üzvüdür, kamera ansambllarında da istifadə olunur. 

Partituralarda viola partiyası skripkanın partiyasından aşağıda yazılır.

Viola üçün əsərlər
------------------

Ünlü alman bəstəkarı Paul Hindemit özü altda gözəl çalmış və bu alət üçün çoxlu əsərlər yazmışdır. Alt üçün yazılmış ən məşhur əsərlərdən biri də Şostakoviçin alt və fortepiano üçün yazdığı Sonatadır. Bəstəkar bu sonatanı əsərin ilk ifaçısı, məşhur alt çalan Fyodor Serafimoviç Drujininə həsr etmişdir. Macar bəstəkarı Bela Bartakun son əsəri - Alt ilə orkestr üçün konserti də ən tanınmış ifaçılar tərəfindən tez-tez ifa olunan əsərlər sırasındadır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ə. Bədəlbəyli. İzahlı monoqrafik musiqi lüğəti - Viola
2. ↑  "S. Əliqızı. Hekayətli musiqi lüğəti - Alt". 2020-02-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-09-12.
3. ↑  Ə. Bədəlbəyli. İzahlı monoqrafik musiqi lüğəti - Alt

Həmçinin bax
------------

* Simli musiqi alətləri
**Vintqar dərəsi** — Sloveniyanın şimal-qərbində, Qoryo və Bled bələdiyyələrində, Bleddən dörd kilometr şimal-qərbdə yerləşən 1,6 kilometrlik (0,99 mil) dərədir. Radovna çayı ilə oyulmuş bu dərə, Radovna vadisinin davamıdır. Şəffaf kanyon divarlarının hündürlüyü 50 ilə 100 metr (160 ilə 330 fut), ümumi yamacı təxminən 250 m (820 fut) təşkil edir. Bu axın hovuzlar və çaylar kimi bir çox eroziv xüsusiyyətlər yaratmışdır və Sloveniyanın ən böyük şəlaləsi olan mənzərəli 13 m (43 fut) Sum şəlaləsində sona çatır.

Vintqar dərəsindən axan Radovna çayının Sum şəlaləsi

Tarix
-----

1878-ci ildə Sum şəlaləsi üzərində körpü tikilmişdir. Dərənin qalan hissəsi 1891-ci ildə Qorye şəhərinin meri Yakob Žumer və dövrün görkəmli fotoqrafı Benedikt Lergetporer tərəfindən tədqiq edilmişdir.

1893-cü ildə dərə böyük səylə taxta müşahidə yolları və körpülərlə təchiz edilmişdir və 26 avqust 1893-cü ildə ictimaiyyətə açılmışdır. Sonralar dərənin ən görkəmli hissəsində Zumer Qalereyaları (Žumrove galerije) adlandırılan piyada yolları[1] o vaxtdan bəri bir neçə dəfə təmir edilmişdir.

Həmçinin dərənin altında su elektrik bəndi və Bohinj dəmir yolu üçün tağlı dəmir yolu körpüsü tikilib. 1904 və 1905-ci illərdə yonma daşdan tikilmiş körpü Sloveniyada bütövlükdə qorunub saxlanılan ən böyük daş tağlı dəmir yolu körpüsüdür. Onun uzunluğu 65 m (213 fut), eni 4,5 m (15 fut) və hündürlüyü 33 m (108 fut) təşkil edir.

Radovna üzərində daş dəmir yolu körpüsü

Ad
--

Vintqar sözü almanca Windegg(er)-dən, Podhom kəndindəki dərənin başındakı Vintqar kəndi vasitəsilə "küləyə məruz qalan yer" sözündən əmələ gəlib. Başqa bir izahatda onun Podhomdakı üzüm bağlarına və ya formasına görə şərab şüşəsinə bənzəyən dərəyə istinad edən almanca Weingarten 'üzüm bağı' adından gəldiyi iddia edilir. Ərazidə turistlər üçün əlçatan olan ilk dağ dərəsi olaraq, vintqar sözü Sloven dilində digər mənzərəli, qorunan dərələrə aid etmək üçün ümumiləşdirilmişdi.

Yuxarı Vintqar dərəsindəki Rapids

Geologiya
---------

Buz dövrünə qədər Radovna çayı şərqə doğru axırdı. Bohinj buzlaqının buzları və çöküntüləri ilə bəndləndikdən sonra yaranan göl Borst (931 m və ya 3,4 fut) və Hom (844 m və ya 2,769 fut) təpələri arasında Trias əhəngdaşının yumşaq təbəqəsi vasitəsilə şimal-şərq istiqamətində yeni bir yol Yəni Yuxarı Sava Vadisini yaratdı

Həmçinin bax
------------

* Dərə
* Çay (coğrafiya)

İstinadlar
----------

1. ↑  *Božo, Benedik.* "Jakob Žumer - župan v Gorjah" [Jakob Žumer – the Mayor of Gorje]. Kronika (sloven). Zveza zgodovinskih društev Slovenije, sekcija za krajevno zgodovino. 37 (3). 1989: 309–311. ISSN 0023-4923. Şablon:COBISS. 2023-05-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-16.
2. ↑  *Božič, Dragan.* "Pozabljeni Benedikt Lergetporer" [The Forgotten Benedikt Lergetporer] (PDF). Blejske novice (1). January 2011. səh. 9. ISSN 1855-4717. Şablon:COBISS. 14 June 2015 tarixində arxivləşdirilib (PDF).

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | VIAF: 315940048 · WorldCat VIAF: 315940048 |

Vintqar dərəsi
### Vinposetin

Ümumi formulu
-------------

C22H26N2O2

Molyar kütləsi
--------------

350,454 q/mol.

Vinposetin süni kimyəvi maddədir. Onun quruluşu "periwinkle" (bənövşə növü) bitkisində olan maddəyə bənzəyir. Vinposetin Almaniyada "Cavinton" markası altında reseptlə satılan bir dərmandır, lakin onun təhlükəsizliyini və ya sağlamlıq faydalarını qiymətləndirən yüksək keyfiyyətli tədqiqatlar yoxdur. ABŞ-də vinposetin pəhriz əlavələrinə daxil edilə bilər, lakin bu mübahisəlidir. 1990-cı illərdə ABŞ Qida və Dərman İdarəsi vinposetini pəhrizin tərkib hissəsi kimi qəbul etdi. Bu, onun əlavələrə daxil edilməsinə imkan verdi, lakin 2016-cı ildə Qida və Dərman İdarəsi şərti olaraq vinposetinin pəhriz əlavələrində icazə verilən meyarlara cavab vermədiyi qənaətinə gəldi. 2019-cu ilin iyun ayında ABŞ QDİ vinposetinin hamilə olan və ya hamilə qalmaq istəyən qadınlar üçün təhlükəli ola biləcəyi barədə xəbərdarlıq etdi. İnsanlar yaddaş və düşünmə bacarıqlarını yaxşılaşdırmaq, enerji artırmaq, arıqlamaq üçün vinposetin istifadə edirlər, lakin bu istifadələri dəstəkləmək üçün yaxşı elmi dəlil yoxdur. Vinposetinin necə işlədiyi dəqiq bilinmir, lakin o, beyinə qan axınını artıra və beyin hüceyrələrini (neyronları) zədədən qoruya bilər.

İstifadəsi
----------

Alzeymer xəstəliyi kimi düşünməyə mane olan xəstəliklər (demensiya), yaddaş gücləndiricisi, qulaqlarda cingilti, sidik qaçırma.

Doza həddi
----------

Alzeymer xəstəliyində – 4 aya qədər gündə üç dəfə 5–10 mq.

Əks təsirləri
-------------

Ağızdan qəbul edildikdə vinposetin mədə ağrısı, ürəkbulanma, yuxu pozğunluğu, baş ağrısı, başgicəllənmə, əsəbilik və üzün qızarması kimi bəzi yan təsirlərə səbəb ola bilər. İynə kimi vurulduqda bəzi insanlarda nizamsız və ya sürətli ürək döyüntüsünə səbəb ola bilər. Bu, həmçinin bir insanın qan təzyiqinin qısa müddət ərzində yüksəlməsinə və ya aşağı düşməsinə səbəb ola bilər.

Toksikliyi
----------

"Periwinkle" ekstraktının toksikliyi ilə bağlı məlumat məhduddur. Heyvanlarda vinposetinin hematoloji toksikliyi bildirilmişdir və həddindən artıq dozalar aşağı qan təzyiqinə səbəb ola bilər.

1. 1 2  vinpocetine (ing.).
Həm şəffaf düzgün axışı, həm də köpüklü çalxantılı axını bu şəlalənin kənarında görmək mümkündür 
 Bir boru içərisindəki bir sıvının bu axış profili, sıvı təbəqələrinin bir-birinin üstünə sürüşən qatlarda hərəkət etdiyini göstərir. 
Sıvı dinamikasında, **Düzgün axış**, (yaxud yarpaqlı axış,laminar axın), (ing. laminar flow) təbəqələrdə hamar(pürüzsüz) yolları izləyən sııvı hissəcikləri ilə xarakterizə olunur, hər təbəqə bitişik təbəqələrdən az və ya çox qarışıq olmadan hamar bir şəkildə hərəkət edir.  Aşağı sürətlə sıvı yanal qarışdırmadan axmağa meyl edir və bitişik təbəqələrdə kart oynundaki kimi bir-birinin üstündən sürüşür. Axışın istiqamətinə dik olan kəsişən cərəyanlar yoxdur, qarışıqlar da yoxdur. Düzgün axışda, sıvının hissəciklərinin hərəkəti bərk bir səthə yaxın hissəciklər ilə həmin səthə paralel düz xətlərdə hərəkət edir. Düzgün axış yüksək impuls yayılması və aşağı impuls konveksiyası ilə xarakterizə olunan bir axın rejimidir.

Reynolds ədədi ilə əlaqəsi
--------------------------

 Stokesdə bir sahə, çox aşağı Reynolds ədədində. Maye ilə hərəkət edən bir cisim hərəkətinə qarşı yöndə bir sürükləmə qüvvəsi yaşayır. 
Reynolds ədədinin xüsusi hesablanması və düzgün axışının meydana gələcəyi dəyərlər axın sisteminin həndəsəsindən və axın davranışıdan asılı olacaqdır. Ümumi nümunə, bir boru vasitəsilə sıvının axındır. Reynolds ədədi aşağıdakı kimi təyin olur. 

{\displaystyle \mathrm {Re} ={\frac {\rho uD\_{\text{H}}}{\mu }}={\frac {uD\_{\text{H}}}{\nu }}={\frac {QD\_{\text{H}}}{\nu A}},}
Burada: 

*D*Hborunun hidravlik diametridir (m);

*Q*debidir (m3/s);

*A*,borunun kəsişmə sahəsi (m2);

*u*sıvının orta sürətidir (SI vahidləri: m / s);

*μ*sıvının dinamik özlülüğüdür (Pa·s = N·s/m2 = kg/(m·s));

*ν*sıvının kinematik özlülüğüdür (*ν* = *μ/ρ*(m2/s);

*ρ*sıvının sıxlığıdır (kg/m3).

Nümunələr
---------

 Bir sıvı içərisində hərəkət edən bir plaka vəziyyətində, plaka ilə hərəkət edən bir təbəqə və hərəkətsiz olan hər hansı bir lövhənin yanında bir təbəqə var.

Qaynaqlar
---------

1. ↑  Streeter, V.L. (1951-1966) *Fluid Mechanics*, Section 3.3 (4th edition). McGraw-Hill
**Düzd və qazı** ("Oğru və qazı") — XVIII əsr Azərbaycan bədii nəsr nümunəsi. Yazılış tərzi, ruhu və məzmununa görə xalq lətifələrini xatırladan bu kiçik həcmli əsər ilk Azərbaycan hekayəsi sayılır. Hekayə şəriət sahəsində ad çıxarmış bir qazı ilə onu soymaq istəyən oğrunun mübahisəsi üzərində qurulmuşdur. Hekayədə həm qazı, həm də dini ayə və hədislərdən öz şəxsi mənafeyi üçün istifadə edən oğru tənqid olunur. Gecə öz bağına gedən qazı burada oğruyla rastlaşır. Gündüzlər qəddar və amansız olan qazı indi öz kölgəsindən belə qorxur, acizləşir. Oğru öz biliyi, ağlı və fərasəti ilə qazıya üstün gəlir, onu soyur. Əsərin sonunda qazı öz xoşu ilə qızını ona verir. Hekayənin dili, təsvir vasitələri, mükalimələri, bədii-psixoloji dialoqları canlı və təbii olub, xalq danışıq üslubuna yaxındır. Əvvəllər tərcümə əsəri olunan bu hekayənin müəllifliyi Əbdülqəni Xaşmaziyə və Vəli Ərəşiyə istinad edilmişdir. 

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunda əsərin 13 əlyazma nüsxəsi saxlanılır. Ən qədim əlyazması (1765-66) Vəli Ərəşi tərəfindən Əbdülqəni Xaşmazi üçün yazılmış nüsxədir. Hekayənin Məhəmməd Tağı Qudyali tərəfindən 1846-cı ildə farscadan çevrilmiş variantı daha genişdir. XIX əsr Azərbaycan şairi M.M.Zövi də bu mövzuda eyniadlı əsər yazmış, 1913-cü ildə Tiflisdə çap etdirmişdir. Hekayənin 1765/66-cı il nüsxəsi 1970-ci ildə Azərbaycan və rus dillərində nəşr olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *"A.", №1.* Düzd və qazı. 1970.
2. ↑  *Dadaşzadə A. Cahani Q. "A.", №1.* XVIII əsrin bədii nər nümunəsi. 1970.

Ədəbiyyat
---------

* *Araslı H.* XVII - XVIII əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi. Bakı. 1956. səh. s.299-300.
* *Səfərli Ə.* XVII-XVIII əsrlər Azərbaycan epik şeiri. Bakı. 1982.
* *Məmmədov A.* Azərbaycan hekayəsi. Bakı. 1984.
**Düyü yarması** — çəltiкdən alırlar, çəltiyin müхtəlif botaniкi sortları biri digərindən forma, ölçü və кonsistensiyasına, həmçinin 
кimyəvi tərкibinə görə fərqlənir. Düyüdən 2 növ – pardaqlanmış və cilalanmış yarma istehsal edilir. Əlavə məhsul кimi az miqdarda 
düyü хırdası əldə edilir. Pardaqlanmış düyünü qabığı çıхarılmış düyüdən pardaqlayıcı maşınlarda rüşeym, meyvə və toхum 
qılafını, aleyron təbəqəsinin bir hissəsini кənar etməкlə əldə edirlər.

Rəngi ağ, səthi isə nahamardır. Cilalanmış düyünü şüşəvari pardaqlanmış düyüdən cilalayıcı maşınlarda emal etməкlə əldə edirlər. Cilalanmış düyü təmiz endospermdən ibarət olub, səthi hamar və parlaqdır. Düyü yarması tez bişməsi və bişdiкdə həcminin çoх artması ilə fərqlənir. Düyüdən hazırlanan məmulat yüкsəк mənimsənilmə qabiliyyətinə və dada maliкdir. Düyü хırdasından duru sıyıqların, dovğa və yarpaq dolması və s. хörəкlərin hazırlanmasında istifadə edilir. Pardaqlanmış və cilalanmış düyü кeyfiyyətindən asılı olaraq əla, 1-ci və 2-ci əmtəə sortuna ayrılır. Düyü хırdası sortlara bölünmür. Кondisyon çəltiк emal olunduqda 55% pardaqlanmış və 10% düyü хırdası və ya 54,5% cilalanmış və 10,5% düyü хırdası əldə edilir.

Mənbə
-----

* Əhmədov Ə.I. Ərzaq malları əmtəəşünaslığı. Ali məкtəblər üçün dərsliк. Yenidən işlənmiş və tamamlanmış iкinci nəşr. Baкı: "Iqtisad Universiteti" nəşriyyatı, 2006 – 480 səh.

Həmçinin bax
------------

* Arpa yarması
* Buğda yarması
Düzgün onyeddi bucaqlı
**Düzgün onyeddibucaqlı** — onyeddi bucağlı və onyeddi tərəfli olan çoxbucaqlıdır.

Xüsusiyyətlər
-------------

Mərkəzi α bucağı {\displaystyle {\frac {360^{\circ }}{17}}\approx 21{,}17647059^{\circ }} bərabərdir.

Onyeddibucaqlının tərəfinin bu çevrənin radiusunu ilə ifadəsi:

{\displaystyle s=2\cdot r\_{u}\cdot \sin \left({\frac {\alpha }{2}}\right)\approx r\_{u}\cdot 0{,}3675}.
Düzgün onyeddibucaqlını pərgarın və xəttin köməyi ilə qurmaq olar. 1796-cı ildə Qaus tərəfindən sübut edilmişdi. O, mərkəzi bucağın kosinusunun qiymətini tapmışdır.

{\displaystyle \cos {\frac {360^{\circ }}{17}}={\frac {1}{16}}\left(-1+{\sqrt {17}}+{\sqrt {2\left(17-{\sqrt {17}}\right)}}+2{\sqrt {17+3{\sqrt {17}}-{\sqrt {2\left(17-{\sqrt {17}}\right)}}-2{\sqrt {2\left(17+{\sqrt {17}}\right)}}}}\right)}

Faktlar
-------

* Qauss vəsiyyətində bildirirdi ki, onun qəbrini düzgün on yeddi bucaqlı formasında yonsunlar. Heykəltəraş bunu etməkdən imtina edərək bildirdi ki, bu çox çətin işdir və elə də dəqiqlik olmayacaq.
* 1825-ci ildə Yoxannes Erxinqer ilk dəfə 64 gedişli düzgün onyeddibucaqlının qurulmasının ətraflı təsvirini etdi.

| Düzgün çoxbucaqlılar |
| --- |
| Üçbucaq  • Dördbucaqlı  • Beşbucaqlı  • Altıbucaqlı  • Yeddibucaqlı  • Səkkizbucaqlı  • Doqquzbucaqlı  • Onyeddibucaqlı  • 257-bucaqlı  • 65537-bucaqlı |
| (Həmçinin bax: Çoxbucaqlı) |
**SSRİ-də kürdlərin deportasiyası** — Cənubi Qafqazda yaşayan kürdlərin SSRİ hakimiyyəti dövründə deportasiya edilməsi. Stalinin hakimiyyəti dövründə kürdlərin deportasiyası bir neçə mərhələdə baş vermişdir. 1937-ci ildə Türkiyə ilə həmsərhəd bölgələrdən olan kürdlər deportasiya olunmuş, 1944-cü ildə isə Axısqa türkləri ilə birlikdə deportasiya olunmuşdur. Deportasiya edilən kürdlər Cənubi Qazaxıstan və Orta Asiyanın digər respublikalarının kəndlərində yerləşdirilmişdir. Bir sıra digər xalqlardan fərqli olaraq, kürdlər yalnız qismən deportasiya edilmişdilər.

Həjar Şamiloğlu köçkün düşmüş kürdlərlə bağlı demişdir ki, Araz çayının hər iki tərəfində qalan kürdlər İrandakı qohumlarını ziyarət etmək məqsədilə sərhədləri pozmuş, buna görə də bir neçə dəfə sərhəd təhlükəsizlik qüvvələri ilə kiçik toqquşmalara girmişdilər. Mamke qəbiləsindən Basoye Ozmen və yanındakı bir neçə nəfər 1937-ci ildə sərhədi keçərkən SSRİ qüvvələri ilə münaqişəyə girmişdir.

Xronologiya
-----------

* 1937 – Azərbaycan və Ermənistan kürdlərinin Qazaxıstan və Orta Asiyaya deportasiyası.
* 1944 – kürdlərin Gürcüstandan Qazaxıstan və Orta Asiyaya deportasiyası.
* 1956 – SSRİ kürdlərinin reabilitasiyasının başlanğıcı.
* 1989–1990 – Orta Asiya və Cənubi Qafqazdan kürdlər Rusiyaya (Krasnodar və Stavropol diyarlarının müəyyən ərazilərinə, Rostov vilayətinə, Adıgeyə) köçmüşdülər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Şamil, Hejarê.* Kafkasya ve Diasporada Yaşamın Adı: Knyaze İbrahim ve Kürtler (türk). Pêrî Yayınları. 2007. 18–19. ISBN 9789759010560.
**Rambutan** (*lat.* Nephelium lappaceum) — bitkilər aləminin sabunağacıçiçəklilər dəstəsinin sapindaceae fəsiləsinin nephelium cinsinə aid bitki növü.

Cənubi-şərqi Asiyada yetişir. Vətəni Tailanddır. Üst qabığı soyularaq tumu ilə birgə yeyilə bilir. Rambutanı kosmik meyvə adlandırırlar. Rəngi qırmızı
içi ağ, tumu isə qara rəngdədir.

Meyvə
-----

Meyvəsi qırmızı rənglidir və uzun saçaqları var. Ölçüsü böyük deyil: əsasən 3 sm, nadir hallarda 6 sm ölçüsündə olur. Çəyirdəyi isə meyvənin 1/3 hissəsini təşkil edir. Meyvənin xarici rəngi nadir hallarda narıncı və sarı ola bilər. Ətli hissəsi tüklərlə örtülmüşdür. Meyvənin şirin dadı olur. Qəhvəyi rəngli toxumu isə 1–1,3 sm ölçüsündədir.

Təsvir
------

Ağac 15–24 metr hündürlüyündə ola, yarpaqları isə 14–30 sm uzunluğuna çata bilər. Çiçəklər kiçikdir və 2.5–5 mm ölçüsündə olan disk şəklindədir.

Becərmə
-------

22–30 °C bitki üçün ideal temperatur qəbul olunur. 10 °C-dən aşağı temperatura qarşı həssasdır. Ticarət məqsədilə 12–15 °C-də və dəniz səviyyəsindən 500 metr yüksəklikdə yetişdirilir. Qönçələmə yolu ilə çoxaldıqda 3 ildən bir meyvə verə bilər.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q476864
* Wikispecies: Nephelium lappaceum
* APDB: 177499
* Ecocrop: 1528
* EoL: 595297
* EPPO: NEELA
* FoC: 200013210
* GBIF: 5421126
* GRIN: 25188
* iNaturalist: 278605
* IPNI: 783834-1
* IRMNG: 10589835
* ITIS: 506073
* IUCN: 33266
* NCBI: 151071
* NZOR: 6014bb1d-36c6-4acf-8474-204c2faca511
* PfaF: Nephelium lappaceum
* Plant List: kew-2382804
* PLANTS: NELA7
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:783833-1
* Tropicos: 50009191
* WFO: wfo-0000381268

 |
**Məcnun Vahidov** — Azərbaycanlı müəllim-pedaqoq, yazıçı-ssenarist. Texnika elmləri namizədi, dosent.

Həyatı
------

Məcnun Abdulvahid oğlu Vahidov 27 iyul 1946-cı ildə Ağdaşda anadan olub.

1969-cu ildə AzNKİ-nun Neft-mexanika fakültəsini bitirib və ömrününü sonuna kimi də bu təhsil ocağında çalışıb. Mancanaq dəzgahların optimal layihələşdirilməsi ilə məşğul olub. 80 elmi əsərin və 10 ixtiranın müəllifidir. Şahmat bəstəçiliyi üzrə idman ustası idi. "Şahmat bəstəçiliyi" və "Karavan mansub na Velikom Şelkovom" kitablarının müəllifidir. Azərbaycan Şahmat Federasiyası nəzdində şahmat bəstəçiliyi üzrə komissiyasının sədri və Azərbaycanın yığma komandasının kapitanı olub. 200-ə qədər şahmat məsələləri və etüdləri tərtib edib və bunların bir qismi beynəlxalq müsabiqələrdə mükafat qazanıb. Şahmat bəstəçiliyinə aid bir sıra nəzəri məqalələr dərc edib. Həmmüəllifləri ilə birgə o iki yeni mövzu kəşf edib və bunlar şahmat üzrə məlumat kitablarına daxil edilib. Hakimlik dərəcəsi olduğundan o, Bakı, Azərbaycan, SSRİ birinciliklərində və beynəlxalq yarışlarda hakimlik edib. Ədəbi yaradıcılıqla da məşğul olub. O, bir çox yumoristik hekayələrin və "Yarımştat" televiziya tamaşasının müəllifidir. Məcnun Vahidov eyni zamanda türkologiya ilə yaxından maraqlanıb və bu sahəyə bir neçə maraqlı məqalə həsr edib.

Məcnun Vahidov 30 aprel 2009-cu ildə Neft Akademiyasında törədilən terror aktı nəticəsində həlak olub.

Filmoqrafiya
------------

1. Yarımştat (film, 1996) - ssenari müəllifi
2. ADıNA günü (film, 2010) (qısametrajlı sənədli film) (ANS) - arxiv kadrlar

İstinadlar
----------

1. ↑  "Məcnun Vahidov". kinozal.az.[*ölü keçid*]
(Ərəbcə: مجوس, Farsca: مگوش, atəşpərəstin cəmi)

Məcusilərin oda tapınma ayini
Məcus, atəşpərəst dinində olan; atəşpərəst; oda sitayiş edən

İran və Hindistan xalqından bir qisminin mənsub olduğu inanclardan biridir. Bu inancı qəbul edənlərə "Atəşpərəst", rahiblərinə də "Muz" deyilir. Hindistan və ətrafında məşhur olan Brahmanların bir şöbəsi olan atəşpərəstlər, atəşə, inəyə, timsaha tapınırlar. Bunlar e.ə. təxminən 551 illərində Zərdüşt (Zarathoustra) deyilən bir kimsənin qurduğu bir növ inanışa bağlıdırlar. Atəşpərəstlər ölülərini basdırmazlar, xüsusi qüllələrdə saxlayarlar və kərkəslərə yedirərlər.

İranlılar, İbrahim əleyhissalamın bildirdiyi doğru dinə inanırdılar. Assurların bu ölkəyə hakim olmasından sonra, "Sabiilik" adı verilən etiqadlarını İranda yaymağa başladılar. Sabiilər, günəşi, ayı və ulduzları müqəddəs bir varlıq qəbul edib, müxtəlif bütlərə tapınırdılar. Tək Allaha inanmağı əmr edən ilahi dinin tamamilə unudulmasından sonra, İranlılar Sabiilik inancına bağlandılar. Bunlar, zamanla atəşə də müqəddəslik tanıdılar. Bir qisimi atəşi birbaşa tanrı qəbul edəcək qədər irəli getdi. Bundan sonra atəşə tapınma ayinləri uydurdular və heç sönmək bilməyən Atəşgahlar tikdilər.

Atəşpərəstlik inancında, atəşə tapınma ayinini ortaya çıxararaq, insanları oda ibadətə çağıran "Məcus" adında bir kimsədir. Bu ayin qurucusuna nisbətlə, bu inanışda olanlara "Məcusi" deyilmişdir. Məcusilik, Sabiiliyin daha da pozularaq davam edən dəyişik bir şəklidir. Məcusilər, köhnə filosofların yaradılış, xeyr və şər haqqında fikirlərini araşdırarkən, atəşin hərarətinin (istiliyinin) həyat və varlıqlar üzərində necə təsir etdiyini görmüşlər və həyatı meydana gətirən bir qüvvət olaraq, onu ilahi qüdrət saymışlar. Əvvəllər atəş, Allahın bir əsəri olub, özündə yaratma sifəti olması baxımından məbudun varlığına işarə, dəlil olan bir şey olaraq qəbul edilmişkən sonradan dini liderləri, bu əsas üzərində bəzi dəyişikliklər etdikdən sonra atəşin özünə tapınmağa başlamışlar.
**Araq** (*rus.* водка [ˈvotkə]) — rektifikasiya edilmiş etil spirtinin su ilə qarışığı spirtli içki.
Araq hazırlamaq üçün spirtin su ilə qarışığını aktivləşdirilmiş kömürdən keçirib süzürlər. Tərkibində həcmcə əsasən 40, 50 və 56% spirt olan araqlar hazırlanır. Bəzi ot, çiçək, ədviyyat və s. cövhərlərini arağa əlavə etməklə onun müxtəlif növlərini almaq olur. Arağın başqa növləri qıcqırdılmış meyvə şirələrinin (üzüm, albalı, tut, zoğal və s.) distilləsindən alınır.

Dünyada məşhur ticarət markasına çevrilmiş "Vodka" 1865-ci il yanvarın 31-də kimyaçı Dmitri Mendeleyev tərəfindən yaradılıb. O, həmin gün "Spirtin suyla qarışdırılması haqqında" doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib. Mendeleyevin hazırkı həmkarları hesab edirlər ki, klassik 40%-lik arağın yaranması məhz həmin dissertasiya işinin nəticəsidir.

Bəzilərinin fikrincə, Mendeleyev o zaman bu ixtirasının belə məşhurluq qazanacağını yəqin ki, ağlına belə gətirmirmiş. Ümumiyyətlə, alimin özü heç zaman spirtli içki qəbul etməyib.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Araq*** ilə əlaqəli mediafayllar var.

Həmçinin bax
------------

* Ən çox alkoqol qəbul edən ölkələr
**Almaniya–Türkmənistan münasibətləri** — Almaniya ilə Türkmənistan arasında ikitərəfli diplomatik əlaqələr.

Türkmənistanın Almaniyadakı səfirliyi
-------------------------------------

Türkmənistanın Almaniyadakı Səfirliyi (Berlin) Türkmənistan Prezidentinin 6 sentyabr 1993 -cü il tarixli fərmanı ilə açılmışdır.

2020-ci ilin yanvarından Səfirliyə Türkmənistanın Almaniyadakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Berdımurad Rəcəbov rəhbərlik edir.

Siyasi münasibətlər
-------------------

İki ölkə arasında ilk siyasi yaxınlaşma Türkmənistanın 27 oktyabr 1991 -ci ildə Sovet İttifaqından ayrılmasından sonra başladı. Almaniya buna o zamankı Türkmənistan hökuməti ilə diplomatik əlaqələr quraraq nail oldu. Almaniya hökuməti Türkmənistanla aşağıdakı müqavilələri imzalamağı bacardı. Bir tərəfdən, hələ Sovet İttifaqı dövründən bəri Almaniya və Türkmənistan arasında ticarətlə məşğul olan şirkətlərin ikiqat vergi ödəməməsini şərtləndirən ikiqat vergidən yayınma müqaviləsi (1981) mövcuddur. Bu, iki ölkə arasında ikitərəfli ticarətin inkişafına kömək edir. Bundan əlavə, 1997-ci ildə bir investisiyanın qorunması və təşviqi müqaviləsi bağlanmış və 2001-ci ildə qüvvəyə minmişdir. Müvafiq iqtisadiyyata sərmayə qoyarkən birbaşa xarici investorları qoruyur və bu, Almaniya şirkətləri üçün xüsusilə vacibdir, çünki Türkmənistanın bəzi hallarda istifadə olunmamış potensialı ilə çox maraqlanır. Türkmənlərin xarici siyasəti əbədi bitərəflik prinsipinə əsaslanır, yəni bir ölkə özünümüdafiə üçün hərəkətə keçməsə nə müharibəyə başlaya bilər, nə də müharibə apara bilər. Türkmənistanın bu xüsusi mövqeyi ticarət tərəfdaşları ilə münasibətlərində özünü göstərir. 

2008-ci ildə Prezident Qurbanqulu Berdimuhamedov Almaniyaya səfər etdi və Alman şirkətləri ilə müsbət əməkdaşlıq barədə məlumat verdi və əlaqələrin gələcək iqtisadi və siyasi inkişafı ilə bağlı nikbin düşüncələrini dilə gətirdi. Burada əsas diqqət Türkmənistanın enerji sektorunda istifadə edilməmiş potensialından istifadə etmək və tədqiqat / daha da inkişaf etdirməkdir. Gələcəkdə iki ölkə arasında iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi üçün gələcək hədəflər keçmiş xarici işlər naziri Qido Vestervellenin 2011-ci ildə Aşqabad səfəri zamanı açıqlandı. Bundan əlavə, planlaşdırılan Nabucco boru kəməri və Türkmənistanda hələ də çox tənqid olunan insan haqları vəziyyəti müzakirə edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Länderinfo Turkmenistan". 2015-09. 2017-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-30.
2. ↑  "Länderinfo Turkmenistan". 2015-10. 2021-01-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-30.
3. ↑  "Länderinfo Turkmenistan". 2015-09. 2017-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-30.
**Çerknisa gölü** (sloven. Cerkniško jezero) — Notranska Kraska bölgəsinin Çerknisa icmasının ərazisindəki Karst yaylasında yerləşən Sloveniyadakı bir göl. Karst sahəsi vaxtaşırı su ilə doldurulur, bu da yazda və ya yayın əvvəllərində karst dəlikləri vasitəsilə birləşir. Gölün ətrafında bir neçə yaşayış məntəqəsi var (xüsusən şimaldan və şərqdən), ən böyüyü 3 min əhalisi olan Çerknisa şəhəridir. Gölün təxminən 10 km qərbində Postojna karst mağarası ilə məşhur olan Postojna şəhəri vardır.

Hidrologiya
-----------

Çerknisa gölü, 2006-cı il
Çerknisa gölünün şimalında yerləşən karst çölü
yağıntılardan və yeraltı axınlardan su qalxdıqda sahədəki karst çuxurları dolur. Nəticədə göl əmələ gəlir. Yağışın və yeraltı su axınının sonrakı azalması suyun Karst mağaralarına axması, stalaqtit və stalaqmitlərin çoxalmasına səbəb olur. İllin müxtəlif dövrlərində, bölgədəki hava şəraitindən asılı olaraq, göl hövzəsi demək olar ki, tamamilə quru və tamamilə dolu ola bilər. Yayın əvvəlində bir qayda olaraq, göldə çox su yoxdur. Avqust ayında kəndlilər gölün keçmiş dibində çəmənlikləri biçir və otları heyvanlara yem kimi istifadə edirlər. Payızda göl xüsusən cənub-qərb tərəfdən yağış suları ilə doldurulur. Yazda isə qarın əriməsi ilə göl su ilə dolur. Tarixi dövrlərdə gölün heç vaxt şimal-şərq hissəsi qurumamışdır. Bu hissəsə gölün dibi karst yaylasının digər ərazilərindən fərqlənir.

Göldəki suyun səviyyəsinin hündürlüyü 7 m (dəniz səviyyəsindən 546-dan 553 m-ə qədər) dəyişir. Yüksək su ilə gölün ölçüsü 10x5 km və 30 km²-dir. Bu dövrlərdə ölkənin ən böyük gölü olur (ən böyük daimi gölü Boxinsko). Göldən axan suyun bir hissəsi Lyublyana çayının mənbələri şəklində səthə çıxır.

Flora və fauna
--------------

Çerknisa gölündə qamışlar və cil kolları, həmçinin geniş nəm çəmənliklərin böyük sıxlıqları vardır. Şərq hissəsində isə bir bataqlıq qalıqları var.

Gölün faunasına insanın təsiri azdır. Göldə olan olan balıqlar səbəbindən nəsli kəsilməkdə olan Adi çivdimdik də daxil olmaqla bir çox quş növləri üçün vacib bir yuva yeri rolunu oynayır. Ümumilikdə göl zonasında Ağgöz qaraördək və Ağquyruq dəniz qartalı da daxil olmaqla 230 quş növü qeydə alınıb
.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Cathie Carmichael.* "The Fertility of Lake Cerknica, Social History, Vol. 19, No. 3 (Oct. 1994), pp. 305—317".
2. ↑  Cerknica Lake — Lake that vanishes Arxivləşdirilib 2009-06-03 at the Wayback Machine — slovenia.si
3. ↑  Lake Cerknica Arxivləşdirilib 2009-01-03 at the Wayback Machine — BirdLife IBA Factsheet

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 4067882-9 · LCCN: sh96003042 · NKC: ge636648 · SUDOC: 192991434 · VIAF: 246530327 · WorldCat VIAF: 246530327 |