recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Qorki parkı** (*rus.* Парк Горького) — Moskvanın ən böyük və ən məşhur ictimai parklarından biri.

Parkın ilk hissəsi 1923-cü ildə bu bölgədə Ümumrusiya Kənd Təsərrüfatı Sərgisi (ÜKTS) təşkil edildikdən sonra ortaya çıxdı, onun planlaşdırılması memar Konstantin Melnikov tərəfindən həyata keçirilmişdir. Park, 1928-ci il avqustun 12-də açılmış, 1932-ci ildə Maksim Qorkinin şərəfinə hal-hazırkı adını almışdır. Müxtəlif dövrlərdə El Littiszki və Aleksandr Vlasov, parkın dizaynı ilə məşğul olmuşdur. Əsas giriş 1955-ci ildə inşa edilmişdir.

2011-ci ildə bu günə qədər davam edən ictimai məkanın hərtərəfli bərpasına başlanıldı. Parkın ümumi sahəsi 219,7 hektardır.

Tarixçəsi
---------

Mədəniyyət parkı metrostansiyasında yerləşən bu park 1928-ci ildə ictimai istifadəyə açıldı. Park, məşhur Sovet konstruktivist memar Konstantin Melnikovun planına əsasən tikilmişdir. Çay boyunca 120 hektarlıq ərazini əhatə edən keçmiş Dövlət Xəstəxanasının yerində tikilmişir. XIX əsrin sonlarına kimi qeyri-məhsuldar bir torpaq olmuş və zibillik kimi xidmət etmişdir.

15 mart 1928-ci ildə Moskva Prezident Şura heyətinin qərarı ilə Kənd Təsərrüfatı və Sənət Sərgisi genişləndirilərək Mədəniyyət və İstirahət Mərkəzi Parkına çevrildi. 1932-ci ildə park M.A.Qorkinin adını aldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Welle, Deutsche.* "Moscow's Gorky Park celebrates 90th anniversary | DW | 24.08.2018". DW.COM. 2022-01-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 aprel 2020.
2. ↑  "moscow-taxi.com". www.moscow-taxi.com. 2009-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 aprel 2020.
3. ↑  "Вход в Парк Горького сделали бесплатным". The Village. 28 aprel 2011. 2016-02-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 aprel 2020.
4. ↑  "Школа фигурного катания Алексея Ягудина - Парк Горького". Park Gorgoko. 8 mart 2018. Archived from the original on 2018-03-08. İstifadə tarixi: 2 aprel 2020.
**Serb Respublikasında makedonlar** (*serb.* Македонци у Републици Српској, mak. Македонците во Република Српска) — Serb Respublikası ərazisində yaşayan və işləyən slovak əsilli icması. Hazırda slovaklar Serb Respublikasının rəsmi 12 milli azlıqları siyahısına daxildir. Onların hüquqlarını Serb Respublikası Milli Azlıqlar Soveti tərəfindən qorunur. 2013-cü il məlumatına respublika ərazisində 341 makedon yaşayır.

Tarixi
------

Makedonlar Serb Respublikası ərazisində XX əsrin əvvəllərində yayılmışdır. Onların böyük əksəriyyəti buraya iş ilə əlaqəli gəlmişlər. Lakin sonradan onların böyük hissəsi öz ailəsi ilə birlikdə bölgədə qalmışlar. Uzun zaman bölgədə makedonlara aid mədəni təşkilat olmasada onlar öz mədəniyyətlərini və dillərini qoruya bilmişlər. Makedonların böyük əksəriyyəti İkinci Dünya müharibəsindən sonra gəlmişlər. Onlar respublikanın Banya Luka, Doboy, Bielina, Priedor, Derventa və Zvornik şəhərlərində yaşayırlar. Bununla belə makedonların böyük əksəriyyəti Banya Lukada cəmləşmişdir.

Mədəniyyət
----------

Makedonlar xristianlığın provaslav qolunda aiddirlər. Makedon inanclıları Serb Provaslav kilsəsinə tabedirlər. Onların əsas hissəsi Serb Respublikası Makedon Cəmiyyətində birləşir. Bu cəmiyyət 2002-ci ildə təşkil edilmişdir. Cəmiyyətə 170 nəfər daxildir. Buna qədər isə serb-makedon inşaatçıları dostluğu cəmiyyəti fəaliyyət göstərirdi. Cəmiyyətin təşkilində hədəf Serb Respublikası-Makedoniya Respublikası arasında dostluğun təşkilidir.

Makedonların «Vardar» cəmiyyəti Banya Lukada yerləşir. Makedonlar bir çox milli bayramlarınıda bu cəmiyyətlərdə qeyd edirlər.

Tanınmış nümayəndələri
----------------------

* **Vasko Yordanov**, Xalq çalğı alətlərini hazırlayan usta, «Beleqziya» ansamblının üzvü.
* **Vesna Temelkov-Bukoviç**, Serb Respublikası Milli Azlıqlar Sovetinin sədri.

Mənbə
-----

* Савез националних мањина Српске, Македонци  (serb.)
* Виножито, часопис Удружења Македонаца Републике Српске  (serb.)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Македонци у БиХ: Јужнославенска браћа из још једне полураспаднуте балканске државе". Прометеј. 2018-12-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-20.
2. ↑  "Македонци; О нама". Савез националних мањина Републике СрпИске. 2018-06-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-06.
3. ↑  "Ко су националне мањине у Републици Српској". Мањине.ба. 2017-02-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-06.
4. ↑  "Васко Јорданов: Ванременски звук старих инструмената". Глас Српске. 2017-04-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-20.
**Kəlbiyev Yaşar Atakişi oğlu** — iqtisadi elmləri doktoru.

Həyatı
------

4 aprel 1964
-cü ildə Lerik rayonunun Rəzgöv kəndində anadan olmuşdur. 1989-cu ildə Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının (ADNA) mühəndis-iqtisad fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş və 1991-ci ilin yanvarından 1993-cü ilin dekabrına kimi həmin təhsil müəssisəsinin əyani şöbəsinin aspiranturasında təhsil almışdır.

1994-1995-ci illərdə ADNA-da «Maşınqayırma sənayesinin iqtisadiyyatı və idarə edilməsi» kafedrasının assistenti vəzifəsində çalışmış və 1990-cı illərin əvvəllərindən başlayaraq 1995-ci ilə qədər eyni zamanda müxtəlif özəl təşkilatlarda əvəzçiliklə baş mühasib vəzifəsində işləmişdir. 1995-1999-cu illərdə Elm və Təhsil Mərkəzi «Təfəkkür» Universitetində baş iqtisadçı vəzifəsində çalışmaqla yanaşı ADNA-da əvəzçiliklə elmi pedaqoji fəaliyyətini də davam etdirmişdir.

1999-cu ilin dekabrından başlayarq Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyinin Vergi siyasəti və strateji araşdırmalar baş idarəsində şöbə rəisi vəzifəsində çalışmışdır. Bu müddətdə AR Vergi Məcəlləsinin ilkin layihəsinin və vergitutma ilə bağlı AR Nazirlər Kabinetinin qərar layihələrinin hazırlanmasında, onun müxtəlif nazirliklərlə razılaşdırılması prosesində, həmçinin iqtisadi sahədə hazırlanan yeni qanunların ilkin layihələrinin hazırlanmasında və onlara rəy verilməsində də iştirak etmişdir.

2001-ci ildən Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində (ADİU) saathesabı üzrə, 2005-ci ildən əvəzçiliklə dosent vəzifəsində elmi-pedaqoji fəaliyyətini davam etdirmişdir.
2002-ci ilin noyabr ayından başlayarq hazırkı vaxta kimi Vergilər Nazirliyinin Tədris Mərkəzinin rəisi vəzifəsində işləyir.

2008-ci ildən ADİU-da «Vergi və vergiqoyma» kafedrasının əvəzçiliklə müdiri vəzifəsini icra edir.

1999-cu ildə «İnvestisiya layihələrinin təhlili metodlarının təkmilləşdirilməsi (neft və qaz sənaysi timsalında)» namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək iqtisad elmləri namizədi elmi dərəcəsini almışdır.

2009-cu ildə isə «Fiskal tənzimlənməsinin makroiqtisadi problemləri və onların həlli yolları» mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmiş və Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının qərarı ilə ona iqtisad üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsi verilmişdir.

İqtisadiyyatın müxtəlif sahələrinə dair 4 dərslik və dərs vəsaitinin, 2 monoqrafiyanın və 60-dan artıq metodiki iş və elmi məqalənin müəllifidir.
Ailəlidir.Üç övladı vardır.

İstinadlar
----------



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Alim ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Meksika inqilabında iştirak etmiş erməni terrorçu Akop Harotiyan.
**Meksika erməniləri** (*erm.* Հայերը Մեքսիկայում; *isp.* armenia en México) — Şimali Amerika qitəsində yerləşən Meksikada məskunlaşmış erməni əsilli əhali. Meksikaya ermənilərin kütləvi gəlişi 1910–1928-ci illər aralığında baş vermişdir.

Tarixi
------

Meksikaya gəlmiş ilk ermənilərdən biri 1672-ci ildə Fransisko Martin adlı şəxs olmuşdur. *Don Pedro de Zárate* adlı bir digər erməni isə 1723-cü ildə İspan qalyonunun tərkibində Çindən Sakit okeanın sahilində yerləşən liman şəhəri Akapulko səfər etmişdir. 1897-ci ildə Meksika prezidenti Porfirio Diasın təklifi ilə ölkənin şimalında yerləşən Tamaulipas ştatında ermənilərin kənd təsərrüfatı ilə məşğul olmaları üçün torpaq sahəsinin ayrılması planlaşdırılsada, təklif icra olunmamışdır.

Erməni icmasının Meksikada əsas fəaliyyətləri Erməni soyqırımından sonrakı dövrlərə təsadüf edir. 1921–1928-ci illərdə Meksika hökümətinin miqrantlara qarşı açıq qapı siyasətinin tətbiq etməsindən faydalanan ermənilər öz saylarını bu qanunun hesabına artırmağa çalışırdılar. İqtisadi baxımdan ölkənin zəifləməsindən sonra erməni icmasının üzvləri Amerika Birləşmiş Ştatlarına yaxın olan ərazilərə köçməyə başladı.

Ölkədə qalan ermənilər paytaxt Mexiko şəhəri yaxınlığında yerləşən *La Merced* səmtində ticarətlə məşğul idilər. Latın Amerikasında yerləşən digər erməni icmalarına nəzərən Meksika ermənilərinin sayının az olması səbəbindən hər hansısa kilsə və ya məktəb yaradılmadı və bu fakt nəticəsində icma daxilində sürətli assimiliyasiya prosesi başladı. Bu gün Meksikada yaşayan erməni əsilli şəxslərin sayı 400–500 civarındadır və icmanı təmsil edəcək heç bir önəmli təşkilat fəaliyyət göstərmir.

| ⛭Erməni diasporu |
| --- |
| Dünya erməniləri | Livan erməniləri  • ABŞ erməniləri  • Rusiya erməniləri  • Kanada erməniləri  • Fransa erməniləri  • Uruqvay erməniləri  • Argentina erməniləri  • Türkiyə erməniləri  • Suriya erməniləri  • İran erməniləri • Hindistan erməniləri  • Misir erməniləri  • Efiopiya erməniləri  • Gürcüstan erməniləri  • Meksika erməniləri |
| Yaşayış mərkəzləri | 
Vakıflı  • Yeni Culfa  • Kiçik Ermənistan  • Burc Hamod |
| Erməni abidələri | 
Vank kafedralı  • Ani kafedralı  • Ani Zəfər tağı  • Bakirələr monastırı  • Baqnayr monastırı  • Tacir sarayı |
| Erməni kilsələri | 
Bakı Erməni Kilsəsi  • Abuğamir kilsəsi  • Həvarilər kilsəsi  • Oğuzlu kilsəsi  • Qız qalası kilsəsi  • Qızıl kilsə  • Tekor kilsəsi  • Tiqran Honents kilsəsi  • Xilaskar kilsəsi  • Çoban kilsəsi  • Akdamar kilsəsi  • Müqəddəs Stepannos monastırı |
| Şəxslər | 
Hrant Dink  • Artin Penik  • Şahan Natali  • Monte Melkonyan  • Soqomon Teyliryan  • Drastamat Kanayan  • Gevork Əcəmyan  • Armen Qaro  • Kim Kardaşyan  • Daron Əcəmoğlu  • Silva Kaputikyan  • Qürgen Yanıkyan  • İvan Ayvazovski  • Arşil Qorki  • Rüstəm Raza  • Stepan Lianozov |
| Qəzetlər | 
Jamanak  • Aqos  • Nor Marmara  • Housaper  • Arev  • Massis • Azdarar  |
**Eldar Səid oğlu Rüstəmov** — Azərbaycan bəstəkarı.[*mənbə göstərin*]

Həyatı
------

Eldar Rüstəmov 13 iyul 1946-cı ildə anadan olub. Skripka və piano üçün Sonata (1990), "Sən gedəndən" romansı (1991), solist, xor və simfonik orkestr üçün "Heyranam, Vətən" Odası (1992), Solo skripka üçün Sonata (1994), 2 akapella xoru – "Səadət nəğməsi", "Bahar" (1996), "Düşdü yada" romansı (1998), kiçik tərkibli simfonik orkestr üçün "Meşə nağılı" Süitası (1999), "Bir də baxsan mənə" akapella xoru (2001), Xor və simfonik orkestr üçün işləmələr (1990–2001), "Подземная история" (1993), "Haqqın səsi" (1994) sənədli filmlərinə musiqi və başqa bəstələrinin müəllifidir.

Filmoqrafiya
------------

1. Bəxt üzüyü (film, 1991)
2. Qoca palıdın nağılı (film, 1984)
3. Mən Xəzəri görürəm (film, 1980)
4. Özünü onun yerinə qoy (film, 1983)
5. Təqib (film, 1984)
6. Yay gününün xəzan yarpaqları (film, 1986)
7. Yeraltı əhvalat (film, 1975)

İstinadlar
----------
**Salur boyu** — Oğuz xan Dastanına görə Oğuzların 24 boyundan biri və Mahmud Qaşqarlının Dünya ədəbiyyatında türkdilli xalqların ilk ensiklopediyası olan "Divanü Lüğat-it-Türk"dəki iyirmi iki Oğuz bölüyündə beşincisi; "صالغر Salgur" lardır. Damğaları budur:  deyə tanınan bir Oğuz boyudur. Bu boyların Üçoqlar qolundan (sol qolundan) Oğuz xanın oğlu Dağ xanın soyundan gəldikləri qəbul edilir."Salur" sözü qılınc yelləyən mənasında istifadə edilmişdir. XIV əsrdə Sivas, Ərzincan, Kayseri və Tokat ətrafında hökm sürmüş Qazı Bürhanəddin dövləti Salur boyuna mənsubdur.

Bu gün müasir türkmənlərin mənşəyi Salur boyu Türkmənistan, Özbəkistan, Əfqanıstan, İraq və İranda və eyni kökdən olan Çindəki Salar təbəə Salur boyundan gəlməkdə olduğu təxmin edilsə də Salurlar əsl Xəzər ətrafında yaşamış və oradan Xorasan, Orta Asiya və Anadolu bölgələrinə qədər dağılmışdılar. Anadoluda bir çox bölgədə və Anadolu Səlcuqlu və bərabər Anadoluda yaranan bəyliklər çəkili Salur boylarından təsirlənmişdir. Bunlar başda Qaraman, Təkə və Candaroğulları çəkili Salur mənşəli tayfalar Qəbilələr tayfalar tərəfindən meydana gəlmişdilər. Salurlar içərisindəki tayfa və tayfalar adında bu gün Salur baba yurdu olan Xəzər regionunda yer, əkiləcək tarla, kənd və yaşayış məntəqələri adları hələ də yaşamaqdadır. Salurlar içində ciddi ölçüdə qıpçaqlıq da var. Xəzər regionu hər zaman Oğuz və Qıpçaq tayfalarının birləşib bir arada yaşadığı bölgə olmuşdur. Eyni şəkildə Anadoluda Salurlar içində Oğuz və Qıpçaq tayfalar birlikdə Xəzər və İran ərazisindən köç edərək, qaynaşaraq bir arada yaşamağı davam etdirdilər. Salurlar haqqında ən dəqiq məlumatı Kitabi-Dədə Qorqud dastanında görürük. Dədə Qorqud dastanında salurlar Oğuz elinin hakimi kimi göstərilir. Salur Qazan Oğuz elinin hakimi, qormaz, igid bir başçı kimi tərənnüm edilir. Dədə Qorqud dastanındanda görüldüyü kimi, Oğuz Eli indiki Azərbaycan torpaqlarında olmuşdur. Zamanla Salur boyu bölünərək ayrı-ayrı tirələr əmələ gətirmişdir. Azərbaycanda bu tirə və tayfalardan çoxluq təşkil edəni Təkə tayfasıdır.

Mənbə
-----

* Kafesoğlu, İbrahim. *Türk Milli Kültürü*. Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, 1977. *sayfa 134*

İstinadlar
----------

1. ↑  Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt I, sayfa 56
**Metateza** — söz daxilindəki səslərin qarşılıqlı halda öz mövqelərini dəyişmə hadisəsi metateza adlanır. Məsələn, məşhur əvəzinə məşhur, yanlış əvəzinə yanlış deyilir. Müasir Azərbaycan dilində metateza hadisəsinə, xüsusilə, şivələrdə yol verilir və bir sıra sözlər müxtəlif çalarlıqda yerdəyişmə hadisəsinə uyğun tələffüz olunur. Məsələn, qeyrət-qiryət(yr-ry), süfrə-sürfə(fr-rf), pəhriz-pərhiz(hr-rh) və s.
Yerdəyişmə də şivələrə xas olan fonetik hadisələrdəndir. Bu hadisə şivələrdə iki şəkildə özünü göstərir:

1) yanaşı yerdəyişmə;

2) yanaşı olmayan yerdəyişmə.

Yanaşı yerdəyişmə.

Yanaşı yerdəyişmədə qonşu səslər dəyişir. Əsas tipləri bunlardır:

rb>br: Tərbiz, İrbahım

yb>by: loyba

zğ>ğz: vazğal

yd>dy: maydan, bayda

rg>gr: örgənir

pr>rp: kirpik

ur>ru: doğrudan

hr>rh: Fəhrad

Yanaşı olmayan yerdəyişmə.

Yanaşı olmayan yerdəyişmə də müxtəlif mövqeli səslər dəyişilir. Aşağıdakı tipləri yayılmışdır:

ğd>dğ: qardığalı

ğn>nğ: yornuğ

lr>rl: partal<paltar

mn>nm: intaham

mh>hm: cahamat

rn>nr: xuncur>xurcun və s.

İstinadlar
----------

1. ↑  Əbdüləzəl Dəmirçizadə.Müasir Azərbaycan Dili

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Dilçilik** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
***Dom Pérignon*** — şampan markası. Marka şampan şərabının keyfiyyəti üçün mühüm öncüllərdən biri olan Benediktin keşişi Dom Perinonun adını daşıyır.

Tarix
-----

 Dom Pierre Perinon, Benedikt rahibi
Dom Perinyon (1638–1715) Ovillerdəki Benediktin abbatlığında keşiş və zirzəmi ustası idi. O, təxminən 1670-ci ildə bir sıra şərabçılıq üsullunun kəşfində öncülük etmişdir. Perinyon şərabları təzə və parlaq saxlamaq üçün yağda isladılmış ip ilə şüşələrə bərkidilən tıxacları (ağac əvəzinə) təqdim etdi və şüşələri gücləndirmək üçün daha qalın şüşələrdən istifadə etdi (o dövrdə partlamağa meyilli idi). Şampanda əsas istehsal tərzi kimi köpüklü şərabların inkişafı 19-cu əsrdə, Dom Perinyonun ölümündən bir əsrdən çox sonra tədricən baş verdi. *Dom Pérignon* markasına aid ilk istehsal prosesi 1921-ci ilə aid idi və məhsul yalnız 1936-cı ildə Nyu-Yorka üzən *Normandie* gəmisi ilə satışa buraxıldı.

1971-ci ildə İran şahı Fars İmperiyasının 2500 illik yubileyi üçün *Dom Perignon Rosé* (1959) adlı buraxılışdan bir neçə şüşə sifariş etdi. Bu sifarişdən bir şüşə şampan 2008-ci ildə hərrac vasitəsilə 24 758 avroya satıldı.

Dom Perignon 1981-ci ildə Ledi Diana Spenser və Şahzadə Çarlzın toyu üçün seçildi. 1961-ci il iyulun 29-da təqdim edilən Dom Pérignon şüşələri yalnız mərasim üçün yaradılmış xüsusi nişanları daşıyırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  D. & P. Kladstrup *Champagne*, p. 38 Harper Collins Publisher, ISBN 0-06-073792-1 (ing.)
2. ↑  Sutcliffe, Serena, "A Celebration of Champagne", pp. 13–14, Mitchell Beazley 1988, ISBN 0-85-533697-8 (ing.)
3. ↑  Sutcliffe, Serena, "A Celebration of Champagne", p. 130, Mitchell Beazley 1988, ISBN 0-85-533697-8 (ing.)
4. ↑  Goldberg, Howard G. Decanter.com (April 29, 2008). "Acker Merrall sells 'Shah's Champagne'" Arxivləşdirilib 2022-05-22 at the Wayback Machine (ing.)
5. ↑  Celeste, Rigel, Luxist.com (February 28, 2010). Dom Pérignon Wedding Arxivləşdirilib 2010-03-01 at the Wayback Machine (ing.)
Qdansk kostyolu
**Kostyol** (pol. kościół, *belar.* касцёл, çex. kostel, slovak. kostol, *ukr.* костел — "kilsə", latın dilindən olan lat. castellum "fort, fortifikasiya" sözündən gəlir) — slovak, çex, polyak və Ukrayna dilində xristian məbədinə verilən ad. Bununla belə, polyak, slovak, Ukrayna və Belarus dillərində "kostyol" sözü "pravoslav kilsə" mənasında istifadə olunmur, çex dilində isə bu söz bütün xristian məbədlərinə aid edilə bilər.
Rus ədəbiyyatında "kostyol" sözü tez-tez Polşa katolik məbədi mənasını daşıyır. Kostyollar, əsasən, barokko, az halda qotika və roman üslubunda olur.

UNESCO-nun ümumdünya irsinə daxil edilmiş Polşanın cənubunda yerləşən kostyollar
--------------------------------------------------------------------------------

| Qmina | Şəkil | Adı | Tikilmə tarixi |
| --- | --- | --- | --- |
| Binarowa |  | Müqəddəs Arxangel kostyolu | 1500-cü illər. |
| Blizne |  | Bütün müqəddəslər kostyolu | 1470-ci illərə kimi |
| Dębno |  | Müqəddəs Mixail Arxangel kostyolu | XV əsr |
| Haczów |  | Müqəddəs Məryəm kostyolu | 1388 il. |
| Lipnica Dolna |  | Müqəddəs Leonard kostyolu | XV əsrin sonu |
| Sękowa |  | Müqəddəs Filipp və Yakov kostyolu | 1520 il. |
|

Şəkillər
--------

* Lvov kafedral kilsəsiLvov kafedral kilsəsi
* Müqəddəs Pyotr və Pavel kostyolu, MelnikMüqəddəs Pyotr və Pavel kostyolu, Melnik
* Kutna-qora, Yakub kostyoluKutna-qora, Yakub kostyolu
* Prokop kostyolu və Praqa teleqülləsiProkop kostyolu və Praqa teleqülləsi

Həmçinin bax
------------

* Kirxa
* Kilsə
**Sarı Aşığın abidəsi (XVII əsr)** – Laçın rayonu Güləbird kəndi ərazisində bayatı ustadı Sarı Aşığın qəbri.

Həm şifahi xalq ədəbiyyatı, həm də yazılı ədəbiyyatda mahir bayatı ustası kimi tanınan Sarı Aşığın həyat yolu hələ saglığında ikən əfsanə və rəvayətlərə çevrilmiş, onun adı və sənəti əsrlərin sınağından keçərək bu günümüzə qədər gəlib çatmışdır.

XVII əsr Azərbaycan aşıqlarından olan Sarı Aşığın doğum və ölüm tarixi dəqiq məlum deyil. Sarı Aşıq Laçın rayonunun Güləbird kəndinin yaxınlığında Həkəri çayının sağ sahilində XVII -XIX əsrlərdə mövcud olan və hazırda xarabalıqları qalan Qaradağlı kəndində anadan olub, burada yaşayıb və Qaradağlı kəndinin yaxınlığında hazırkı Güləbird kəndinin ərazisində dəfn olunub.

Aşığın qəbrinin baş daşına onun xəyali şəkli də həkk olunub. Arxeoloqlar 1927-ci ildə Sarı Aşığın məzarının yerləşdiyi Güləbird qəbristanlığında və türbədə araşdırmalar aparmış, belə qənaətə gəlmişlər ki, türbə XVII əsrə aiddir. Sarı Aşığın həyatıyla bağlı xalq arasında "Yaxşı və Aşıq" dastanı təşəkkül tapıb. Sarı Aşıq əsasən bayatılarıyla tanınır. O, "bayatı qoşmaq qadın işidir" deyənlərə meydan oxuyaraq yaradıcılığında bu janra üstünlük verib.

Erməni vandalları Sarı Aşığın qəbrini tamamilə dağıdıblar.
Aşıq əsasən əxlaqi məsələlərə toxunan bu bayatılarında cinaslardan çox ustalıqla istifadə edib. Şeirlərində atalar sözlərini və məsəlləri tez-tez işlədən Sarı Aşıq çoxlu sayda sevgi şeirlərinin də müəllifidir. 1993-cü ildə erməni vandalları Sarı Aşığın qəbrini tamamilə dağıdıblar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Sarı Aşıq
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-16.
3. ↑  Laçın abidələri
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-01-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-16.
5. ↑

Xarici keçidlər
---------------

* "Qarabağın görkəmli şəxsiyyətləri: Sarı Aşıq (XVII əsr)". "Virtual Qarabağ" İKT Mərkəzinin rəsmi portalı (az.). 2017-12-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-16.
Somelye şərabı yoxlayır
**Somelye** (fr. *sommelier*, [sɔməlje]) və ya **saqi** — şərabın əldə olunması, saxlanılması və müştəriyə təqdim olunmasına görə məsuliyyət daşıyan restoran işçisi. Somelye şərab xəritəsini tərtib edir, şərabın dequstasiyası ilə məşğul olur və müştərilərə seçim etməkdə kömək etmək üçün rəy bildirir.

Somelye üçün tıxac açan
Somelyelərin öyrədilməsi xüsusi məktəblərdə həyata keçirilir, bu məktəblərdə şərabçılıq tarixi ilə yanaşı gələcək somelyelərə müxtəlif şərablardan qatışıq buketlər hazırlamaq kimi bacarıqlar da öyrədilir. Nəticədə peşəkar somelyelər şərabın qoxusuna görə onun keyfiyyətini, üzümün növünü və bəzən hətta onun hansı regiona məxsus olduğunu, yaşını müəyyən edə bilirlər.  

Fransa somelyelər ittifaqı bu sahədə 10 ildən artıq təcrübəsi olan şəxslərə «peşəkar somelye» adını verir. Ən azı 15-20 il somelye təcrübəsi olanlar beynəlxalq çempionatların qalibləri olurlar.

Tarixi
------

Qədim fransız dilində *sommereier* (someryer) sözü "yük heyvanının nəzarətçisi" mənasını verirdi, belə ki, orta əsrlərdə yükün (yatağın, qab-qacağın, yemək və şərab zirzəmisinin) daşınmasına görə cavabdeh olurdu. Lakin 17-ci əsrin sonlarından etibarən somelyelər ancaq sahiblərinin şərablarını seçmək və qorumaqla məşğul olmağa başladılar. O zamandan etibarən bu vəzifə transformasiyaya uğrayaraq indiki şəklini aldı.

Həmçinin bax
------------

Fumelye

İstinadlar
----------

Кто такой сомелье
**Aspyr Media, Inc.** – baş qərərgahı Ostin, Texasda yerləşən ABŞ videooyun nəşrçisi. 1996-ci ildə qurulan şirkət videooyunların, Microsoft Windows-dan MacOS və Linux-a daşınmasında ixtisaslaşıb.

**Aspyr**'ın loqosu altında, daşınan məşhur seriyalar arasında Call Of Duty, Sivilizasiya, Ulduz Müharibələri, The Sims 2 və Borderlands iştirak edir. 2003-cü ildə **Aspyr**, Mac Əyləncə Bazarı'nın 60 faizinə sahib oldu. MacOS və Linux'dan, **Aspyr**, Game Boy Advance, Nintendo DS, Xbox, Xbox 360, PlayStation 2, IOS, Android və Windows Mobile'a da videooyun daşıyıb. **Aspyr**, videooyunlarının daşınmasından əlavə, Wideload Games'in 2005-ci ildə satışa çıxarılan *Stubbs The Zombie in Rebel Without a Pulse* adlı oyunu ilə məşhur hala gələn nəşriyyat xidmətləri də təqdim edir.

**Aspyr,** 2014-ci ilin İyun ayında, Linux üçün, Sivilizasiya V'in daşınmasını satışa çıxardı.

**Aspyr,** ayrıca bir çox albomlar və sənədli filmlər istehsal etdi və payladı. 2015-ci ildə **Aspyr**, Quantic Dream tərəfindən hazırlana Fahrenheit: İndigo Prophecy'ni, həm hazırladı, həmdə nəşr etdi, bu onların daşınma sahəsinin xaricindəki təkmilləşdirilən ilk oyunu edir.

Daşıdığı Oyunları
-----------------

* Borderlands 2 (Linux)
* Call of Duty
* Call of Duty: United Offensive
* Call of Duty 2
* Call of Duty 4: Modern Warfare
* Call of Duty: Black Ops
* Civilization V (Linux'a)
* Civilization lV
* The Sims
* Fahrenheit - Indigo Prophecy Remastered (həm Linux'a, həmdə IOS'a)
* Harri Potter 1 və 2
* Qorxunun Qatları (Linux'a)
* Ov
* Qəzəb
* Ulduz Müharibələri
	+ Ulduz Müharibələri: Güc Salındı
	+ Köhnə Respublikanın Cəngavərləri ll: Sit Lordları (Linux'a)
* Tomb Raider 1-dən 6-ya qədər
* Top Spin 2

Distribütorlar
--------------

* Aplikasiya Sistemləri Heidelberq (Almaniya)
* Softline Distribütor (Böyük Britaniya)
* Apacabar (Fransa)
* Silene.it (İtaliya)

Həmçinin bax
------------

* Battlefield 1942
* Harri Potter
* Ulduz Müharibələri
* Call Of Duty

Xarici keçidlər
---------------

* Şirkətin şəxsi saytı (İngilis dilində)
* MobyGames'də *Aspyr* (İngilis dilində)

İstinadlar
----------



1. ↑  "Haqqımızda". 2022-08-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-20.
2. ↑  "Sivilizasiya V Linux üçün satışa çıxarılacaq". 2014-09-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-20.
**Balına mahnıları** — Balinakimilərin əlaqə qurmaq məqsədi ilə buraxdığı səslər. Mahnı sözü onunla əlaqədər işlədilir ki, bu səslər həzmliyi ilə seçilir və insanların ifa etdiyi mahnılara bənzəyir.

Səsin istifadəsini aktuallaşdıran əsas səbəb suda görmənin məhtudluğu, iyin isə quruya nisbətdə daha zəif yayılmasından irəli gəlir.

Belə düşünülür ki, ən qəliz mahnılar Qozbel balina və dişsiz balinaların bir necə növündə müşahidə edilir. Bu güçlü səslər əsasən nikah mövsümündə çıxarılır. Nisbətən zəif səslər isə il boyu səsləndirilir. Görünür bu səslər ya rabitə ya da naviqasiya rolunu oynayır. Dişli balinalar (Osalar belə daxil olaraq) bu səslərin exolokasiya rolunu oynayır.

Səslərin yaranması
------------------

Delfinlərdə səslərin formalaşmasında iştirak edən orqanlar.
Dişsiz balinalarda dişin olmaması səbəbindən səslər udlaqda formalaşır. Onlarda səs tellərinin olmaması bu səslərin formalaşma mexanizmini dəqiq söyləməyə imkan vermir. Bu proses insanlardakından tamamən fərqlidir. Belə ki, insanlardan fərqli olaraq ağız boşluğunun tənəffüs sistemi ilə əlaqəli deyildir.

Səs faylları
------------

 Qozbel balina mahnıları
  

 Osaların çıxartdığı səslər
  

 Qozbellərin adı vokal səsləri
  

 Qozbel balina mahnıları


Vikianbarda Balina mahnıları ilə əlaqəli mediafayllar var.
**İştaha** və ya **İştah** — insanın qida qəbuluna xüsusi emosional halı.

İştaha qida maddələrinə tələbatın xoş emosiyaları əsasında baş verir. Həzm sisteminin fəaliyyətində də dəyişiklik olur. Bu zaman tüpürcək və mədə şirəsi ifraz olunur. Həzm orqanlarının fəaliyyətinin artması iştahanı artırır. İştaha, əsasən, həzm mərkəzinin və mərkəzi sinir sisteminin qıcıqlanmasından, habelə orqanizmin ümumi vəziyyətindən asılı olaraq törəyir. Şərti reflekslər iştahanın nizamlanmasında böyük rol oynayır. Normal iştaha üçün qida rejiminin, qidanın keyfiyyəti və miqdarının, həzm sistemi vəziyyətinin böyük əhəmiyyəti var. İştahanı saxlamaq üçün tez-tez və az miqdarda qidalanmaq lazımdır. Şirniyyat iştahanı azaldır. Xarici mühit - temperaturun yüksəlməsi, bir sıra xəstəliklər (neyro-psixi, beyin şişləri, ensefalit, isteriya, anemiya, leykozlar, hepatit, qastrit və s.) iştaha pozğunluqlarına səbəb olur. İştaha pozğunluğu 3 şəkildə təzahür edir: İştahanın azalması (yaxud tamam olmaması), çoxalması və pozulması (təbaşir, torpaq, əhəng, kömür və s. yemək). İştahasızlıqda həkimə müraciət etmək lazımdır.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Kruqosvet · Catholic (1997—…) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 75908981 · NDL: 00842713 |
**Qırmızı qabarma** — Okeanların dərin sulu rayonlarından qidalı maddələrlə zəngin olan sular sahil boyu zonalarda səthə qalxır, burada bioloji məhsuldarlığı xeyli yüksəkdir.Lakin bəzən əlverişli yaşayış sahələrində problemlər yaranır. Qidalanma həlqəsində nizamlanan iş prosesində adətən gözlə görülməyən qırılmalar, yaşayış mühiti üçün fəlakətli nəticələr baş verir. Qırmızı yosunların sayının kəskin artması ətrafda olan bütün canlıların zəhərlənməsinə, dəniz suyunun qan rənginə boyanmasına gətirib çıxarır. Okeanologiyada belə hadisəyə xüsusi ad verilmişdir və "**qırmızı qabarma** "adlanır. Bu hadisənin baş verməsi aşağıdakı formada olur. Sahil zonalarında kifayət qədər qida olduğuna görə xüsusi yosun növü olan **dinoflagellyatlar** sürətlə çoxalmağa başlayır.Onların sayı o qədər sürətlə artır ki, qidalanma zəncirinin digər həlqələri onları yeyib qurtara bilmir. Dinoflagellyatların sayı artdıqca bir-birinə söykənərək hər biri daha çox yuxarı qalxıb günəş işığına tərəf inkişaf edir. Nəticədə sularda onların toplanması kifayət qədər yüksək olur. Bütün sahil zonalarında olan sular qırmızı və ya qəhvəyi rəng alır. Bəzən dinoflagellyatlar suya zərərli maddələr buraxır, orada balıqlar və digər heyvanların ölümünə səbəb olur.Bu isə öz növbəsində hidrogen-sulfidin H2S (xarab olmuş yumurta iyində) həddən çox artmasına gətirib çıxarır. Bu maddə sahilboyu şəhərlərdə binaların qaralmasına da səbəb olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Eminov Z.N.Səmədov Q.M.* Coörafiya Ensiklopediyası. Bakı. 2012.
**Böyükdaş yaşayış yeri** — Azərbaycan ərazisində arxeoloji abidə.

Böyükdaş yaşayış yeri eyni adlı dağın üst hissəsində aşkar edilmişdir. Yaşayış yerinin çox hissəsi Duvannı daş karxanası tərəfindən dağıdılmışdır. Qobustan arxeoloji ekspedisiyası bu yaşayış yerində 318 m² sahədə qazıntı işləri aparmışdır. Burada bir sıra daşdan hörülmüş dördkünc planlı, çoxotaqlı binanın qalıqları aşkar edilmişdir. Dağılmış tikinti qalıqları arasında, üzərində çubuq izləri olan gil suvaq parçalarına rast gəlinmişdir.

Qazıntılar zamanı 3 №-li otaqdan oval formalı ocaq, onun yaxınlığında isə suvaq qalıqları aşkara çıxarılmışdır. Onun ətrafı, uzun müddət yanan ocağın təsirindən qızarmışdı. Ocaqdan şimalda, içərisinə dağdağan toxumu yığılmış dairəvi qurğulara rast gəlinmişdir.

1 və 2 №-li otaqların mərkəzi hissəsində, içərisi küllə dolmuş, dairəvi formalı ocaqlar aşkar olunmuşdur. Buradan müxtəlif gil qab parçaları, manqal qalıqları, dən daşları, sürtgəclər, toxa və oraq dişləri də əldə edilmişdir. Çay daşlarından hazırlanmış əmək alətləri çoxluq təşkil edir.

Şübhəsiz ki, bu bina cüt nikah əsasında qurulmuş patriarxal ailəyə mənsub olmuşdur. F.М.Мuradova arxeoloji materiallara əsasən, bu yaşayış yerini e.ə. III minilliyin sonu və II minilliyin başlanğıcına aid etmişdir.

Mənbə
-----

* Vəli Baxşəli oğlu Baxşəliyev. Azərbaycan arxeologiyası (Ali məktəb tələbələri üçün vəsait). I cild. Bakı: Elm, 2007
**Məhəməd Bəşir Hacı Arsunkayev adına Alxan-Yurd cümə məscidi** (çeç. Iалхан-Юрт маьждиг Мохьмад-Башир-хьажин цӀарах дина) — Çeçenistan Respublikası Urus-Martan rayonu, Alxan-Yurd kəndində yerləşən Qafqaz magistral yolunun yaxınlığında tikilmiş, kəndin ən böyük Cümə məscidi. Məscid Çeçenistan Respublikasının ilk müftisi Məhəməd Bəşir Hacı Arsunkayevin adını daşıyır.

Tarixi
------

1883-cü ildə Alxan-Yurt kəndində əsas Cümə məscidi olan 7 məscid və 6 məhəllə məscidi fəaliyyət göstərirdi.. Lakin Sovet hakimiyyəti illərində bütün məscidlər bağlanmış və yaxud dağıdılmışdı.

Alxan-Yurd cümə məscidi alim və ilahiyyatçı Məhəməd Bəşir Hacı Arsunkayevin adını daşıyır. Maqomed-Bəşir-Hacı Çeçenistan Respublikasının ilk müftisi olmuşdur.

Tikintisi
---------

Müsəlman ziyarətgahının inşası layihəsinin müəllifi Qroznı şəhərinin baş arxitektoru Balaudi Maqomadov olub. Məscidin inşasına 2008-ci ildə başlanmışdır. Lakin 2009-cu ildə çeçen iş adamı Adam Albakovun məscidin inşasına maliyyə dəstəyi göstərməsi ilə işlər daha da canlanmışdır.

Məscidin inşasında neft sənayeçisi Mixail Qutseriyev böyük köməklik göstərmişdir. Məşhur iş adamları Guri Muzayev və Vaxa Ağayev də məscidin inşasında fəal iştirak ediblər. Məsciddə eyni vaxtda iki mindən çox adam namaz qıla bilər. Məscid üç mərtəbədən ibarətdir. Qübbələrin forması şərq memarlığına bənzəsə də, qədim zamanlardan Çeçenistanda böyük komplekslərin inşasında istifadə edilmişdir. Məscidin tikintisi üçün bütün texniki avadanlıqlar xaricdən - Almaniya, İtaliya, İspaniya və Yunanıstandan gətirilmişdir.

Məscidin inşasına Çeçenistan, Dağıstan, İnquşetiya və Rusiyanın digər bölgələrindən ustalar cəlb olunmuşdu. Dekorasiya açıq qəhvəyi rəngli "Dağıstan daşı" ilə hazırlanıb ki, bu da məscidin görünüşünə xüsusi lütf verir. Dam xüsusi bir texnologiya ilə, Finlandiya kompozit materialından hazırlanmışdır.

Birinci mərtəbədə 400-ə qədər şagirdin İslamın əsaslarını öyrənəcəyi mədrəsə yerləşir. Oğlan və qızlar üçün ayrı otaqlar mövcuddur. Həmçinin tələbələr üçün ayrıca namaz otağı da vardır. Mədərəsədə oxuyan şagirdlər geyim və dərs ləvazimatı ilə məscidin hesabına təmin olunurlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Список населенных мест Терской области : По сведениям к 1 янв. 1883 г.. - Владикавказ, 1885". 2017-05-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-09.
2. ↑  "Мечеть в селе Алхан-Юрт стала украшением Чеченской Республики | Информационное агентство "Грозный-Информ"". www.grozny-inform.ru (rus). 2020-07-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-17.
3. ↑  "Мечеть в селе Алхан-Юрт стала украшением Чеченской Республики". grozniy.bezformata.com. 2020-07-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-17.
4. ↑  "В Чечне открылась новая мечеть". ANSAR.RU (rus). 2020-07-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-17.
5. ↑  *Магомед Алимов.* "Мечеть в чеченском стиле". ИА Чечня Сегодня (rus). 2020-07-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-17.

Həmçinin bax
------------

* Rusiyadakı məscidlərin siyahısı

Xarici keçidlər
---------------

* "10 самых крупных мечетей России" (rus). Аргументы и Факты. 23.09.2015.
* 10 уникальнейших мечетей России
***Adipinn turşusu*** (heksadikarbon turşusu) – ikiəsaslı doymuş karbon turşusudur. Karbon turşularına xas olan bütün kimyəvi xüsusiyyətlərə malikdir. Suda həll olan duzlar əmələ gətirir.

Ümumi
-----

Mono və diefirlərə asanlıqla eterefikasiya olunur. Qlikollarla poliefirlər əmələ gətirir. Adipin turşusunun duzları adipinatlar adlanır. NH3 və aminlərlə qarşılıqlı təsirdə olduqda amonium duzları əmələ gətirir, dehidratlaşdıqda adipamidlərə çevrilir. Diaminlərlə poliamidlər, ammonyakla katalizator iştirakı ilə 500–600 °C – də adipodinitril əmələ gətirir.

Alınması
--------

### Sənayedə alınması

Sənayedə adipin turşusu, əsasən sikloheksanın iki mərhələli oksidləşməsi ilə əldə edilir. Birinci mərhələdə (142–145 °C və 0.7 MPa hava ilə maye fazalı oksidləşmə) sikloheksanon və sikloheksanol qarışığı əldə edilir: bu da rektifikasiya ilə ayrılır.

{\displaystyle {\mathsf {2C\_{6}H\_{12}{\xrightarrow[{-H\_{2}O}]{3/2O\_{2},t,p,kat:Co(C\_{17}H\_{35}COO)\_{2}}}C\_{6}H\_{11}OH+C\_{6}H\_{10}O}}}

Sikloheksonon kaprolaktam istehsalı üçün istifadə olunur. Sikloheksanol 55 °C-də 40–60% HNO3 ilə oksidləşir (katalizator – NH4VO3); bu istehsal metodu ilə adipin turşusunun çıxımı ~% 95-dir.

{\displaystyle {\mathsf {C\_{6}H\_{11}OH+2O\_{2}{\xrightarrow[{-H\_{2}O}]{HNO\_{3},kat:NH\_{4}VO\_{3}}}COOH(CH\_{2})\_{4}COOH}}}.

Adipin turşusu istehsalı üçün perspektivli metod butadienin hidrokarboniləşməsidir.

### Laboratoriya üsulu ilə alınması

Adipin turşusu kükürd turşusu iştirakı ilə sikloheksanol və ya sikloheksanonu xrom (VI) oksid, kalium dixromat və ya natrium dixromatla oksidləşdirərək yaxşı məhsuldarlıqla alına bilər:

* 3C6H11OH + 8CrO3 + 12H2SO4 = 3HOOC-(CH2)4-COOH + 4Cr2(SO4)3 + 15H2O
* 3C6H11OH + 4K2Cr2O7 + 16H2SO4 = 3HOOC-(CH2)4-COOH + 4Cr2(SO4)3 + 4K2SO4 +19H2O Kalium dixromatın zəif həll olması səbəbindən istifadəsi əlverişsizdir. Üzvi maddələr oksidləşdirici maddəyə damla damla əlavə edilməlidir, çünki bu reaksiya zamanı çoxlu miqdarda istilik ayrılır. Digər mümkün olan alınma üsulları Adipin turşusu aşağıdakı yollarla alına bilər:
* Sikloheksanın 100–200 °C-də 50–70% HNO3 və 50 °C-də 0.2–1.96 MPa və ya N2O4 ilə oksidləşməsindən:

{\displaystyle {\mathsf {C\_{6}H\_{12}+2,5O\_{2}{\xrightarrow {t,HNO\_{3}/N\_{2}O\_{4}}}COOH(CH\_{2})\_{4}COOH+H\_{2}O}}}

{\displaystyle {\mathsf {(CH\_{2})\_{4}O+2CO+H\_{2}O{\xrightarrow {t,p,Ni(CO)\_{4}}}COOH(CH\_{2})\_{4}COOH}}}.

* Sikloheksanonun ozon və ya HNO3 ilə oksidləşməsindən:

{\displaystyle {\mathsf {C\_{6}H\_{10}O{\xrightarrow {O\_{3}/HNO\_{3}}}COOH(CH\_{2})\_{4}COOH}}}

Xassələri
---------

300–320 °C-də dekarboksilləşir. Yanma entalpiyası (ΔH0 yanma) −2800 kJ / mol-dur.

Tətbiqi
-------

Adipin turşusu poliheksametilenadipinamid və onun efirləri, poliuretanlar üçün xammaldır. Qida məhsullarına turş dad vermək üçün (xüsusən də alkoqolsuz içkilər istehsalında) E355 qida əlavəsidir.

Mənbə
-----

* Кнунянц И. Л. и др. Химическая энциклопедия. — М. : Советская энциклопедия, 1988. — Т. 1 : А — Дарзана. — 623 с. — 100 000 экз.
* Имянитов Н. С. Рахлина Е. Н. Новый способ производства адипиновой кислоты // Химическая промышленность. — 1987. — № 12. — С. 708–711.

1. ↑  adipic acid (ing.).
"Doqo onsen" isti bulaqları (əsas bina)
**Doqo Onsenı** (道後温泉?) — Ehime prefekturasının Matsuyama şəhərində yerləşən isti bulaqlar.

Tarixi
------

Botçanın otağı
Doqo onseni Yaponiyadaki tarixi 1000 ildən çox olan ən qədim onsenlarından biridir. Bulaqlar "Manyoşu" (759-cu ildə yazılıb) və "Şahzadə Şötoku" əfsanəsində (574–622) qeyd olunmuşdu.

Doqo Onseni yazıçı Natsume Sosekinin (1867–1916) onun Matsuyamada müəllim işlədiyi vaxtlarda ən sevimli yerlərindən biri idi. Sosekinin avtobioqrafik novelası *Botçanın* baş qəhrəmanı bu onsenə tez-tez ziyarət edir.

Müasir hayku şairi Masaoka Şiki (1867–1902), Matsuo Basyonun (1644–1694) tənqidçisi Doqo onsenının rezidenti olub. Onun was a resident of Dōgo Onsen. onun poemaları şəhərin çoxlu yerlərində yaxşı görmək olar.

Təsvir
------

Onsenın hal-hazırkı binası Doqo Yunomaçi şəhərinin meri İsaniva Yukiyanın təşəbbüsü ilə 1894-cü ildə tikilib. Maksimal tutmluğu üçün üçmərtəbəli tikilən bina bu günə kimi populyarlığını itirmir və axşam vaxtları pik saatlarında boş olmur.

Doqo böyüyən Matsuyamaya daxil olsa da, onsenin ətrafında dünyanın bütün ölkələrindən olan yukatalı turistlər onu kurort şəhərinə oxşadır. Doqoya mərkəzi Matsuyamadan tramvayla, avtobusla, hava və dəniz limanları ilə çatmaq olar.

Yuşinden
--------

"Yuşinden" əsas binanın şərqi tərəfində yerləşən və xüsusən İmperator ailəsi üçün saxlanılan olunan hamam otağıdır. Adı Çin ədəbiyyatınını incisindən götürülüb. Yuşinden 1899-cu ildə Momoyama dövrünün ənənəvi üslubunda tikilib. "Gyokuza no Ma" isə yalnız İmperatorun istifadə etdiyi otaqdır.

Doqo onseninin əfsanələri
-------------------------

Doqoda iki əfsanə nəsildən nəsilə söylənilir.

### Ağ vağ əfsanəsi

Əvvəllər Doqoda çoxlu ağ vağlar yaşayırdı. Günlərin bir günü bir baldırını zədələyən ağ vağ bulağa gəlir. O, öz baldırını hər gün bu bulaqda isladırdı. Nəticədə ağ vağ sağalıb uçub getdi. Bunu görən insanlar da onsendə islanmağa başladılar və sağlam oldular. Bu xəbərlər ətrafa yayıldı və bulaq məşhurlaşdı.

### Tama no işi əfsanəsi

Qədim zamanlarda Okuninuşi no Mikoto və Sukunahikona no Mikoto adlı tanrılar var idi. Onlar İzumodan Doqoya gəldilər. Sukunahikona no Mikoto ağır xəstə idi və ömrünə bir neçə gün qalmışdı. Okuninuşi no Mikoto Sukunahikona no Mikotonu isti bulağın sularında islatdı. Sağlamlıq Sukunahikona no Mikotoya qayıtdı və o, sağlam olduğunu göstərmək üçün daşın üstündə rəqs etdi. Onun ayaq izi daşın üstündə qaldı və Tama no işi adlı daş hal-hazırda Doqo onsenində eksponat kimi durur.

Populyar mədəniyyətdə
---------------------

*Ruhlarla sovrulanlar* animesindəki əsas bina Doqo onseninin əsasında çəkilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Akimasa Watanabe *Matsuyamajo to Dogo Onsen* [Matsuyama Castle and Dogo Onsen] (Matsuyama: Ehimebunkasousho, 1983) səhifə 200–201
2. ↑  Akimasa Watanabe. *Matsuyamajo to Dogo Onsen* [Matsuyama Castle and Dogo Onsen] (Matsuyama: Ehimebunkasousho, 1983) səhifə 200

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Doqo onseni ilə əlaqəli mediafayllar var.
**II Qubazes** (*gürc.* გუბაზ II;ən geci 541 – 555) — Lazikada 541-ci ildən 555-ci ilə kimi hökmdar olmuşdur. Lazik müharibəsinin ən kəskin dövrü onun hakimiyyət illərinə təsadüf edir. O, taxta ilk əvvəl Bizans imperiyasının vassalı kimi çıxmışdır. Lakin Bizans hakimlərinin əzazil hərəkətləri onu imperiyanın əsas rəqibi olan Sasanilər imperiyasının köməkçisi olmağa vadar edir. Bizanslılar 541-ci ildə fars ordusunun köməyi ilə Lazika tərəfindən qovuldu, lakin fars işğalı ölkəni daha da pis vəziyyətə saldı. II Qubazes 548-ci ildən Bizansdan yardım tələb etdi və növbəti il boyunca onunla müttəfiq oldu. Hər iki imperiya mübarizənin mərkəz nöqtəsi olan Petra qalasında Lazikanın kontrolu üçün vuruşurdu. Nəhayət, II Qubazes müharibənin səmərəsiz ardıcıllığına görə Bizans generalitetləri ilə savaş başlatdı və onlar tərəfində öldürüldü.

Həyatı
------

Kiril Tumanovun tədqiqatlarına görə Lazika krallığının ailə ağacı
Qubazesin anası Valeriana Bizans mənşəli idi. Tzat ilə Valerianın evliliyi Bizans və Lazika münasibətlərini yaxşılaşdırmaq üçün edilən erkən nikah diplomatiyalarından biri kimi yadda qalır. Lazik krallığı və Bizans imperiyası arasında olan münasibətləri yaxşılaşdırmaq məqsədilə daha əvvəllər də senator aristokratiya Bizans qadını ilə evlənib. Belə ki, Qubazesin əmisi kral Opsites (hakimiyyət illəri bilinmir) Teadora adlı bir zadəgan qadınla evlənmişdi. Məlumdur ki, Qubazesin özündən balaca Tzat adlı qardaşı vardı, Qubazes öldürüldükdən sonra o, II Tzat adı ilə taxta çıxmışdı. Qubazes evlənib uşaqları olsa da, nə onun arvadının, nə də uşaqlarının adları bilinir. Qədim salnamələrdə Qubazesin atasının adı çəkilmir. Qafqazın tarixi və geneologiyası üzrə mütəxəssis proffesor Kiril Tumanov belə bir fərziyyə irəli sürmüşdür: Qubazes I Tzatın birinci oğlu və birbaşa varisi olmuş, əmisi Opsites isə faktiki olaraq, dövləti idarə etməmişdir.

İstinadlar
----------


1. ↑  Braund, 1994. səh. 286.
2. ↑  Martindale, Jones və Morris, 1992. səh. 559, 955, 1242; Bury, 1958. səh. 100.
3. ↑  Martindale, Jones və Morris, 1992. səh. 559.
**Səfa Zəngin** (*türk.* Sefa Zengin; 26 may 1968, Malatya ili) — Türkiyənin teatr, kino, serial aktyoru və səsləndirmə sənətçisi.

Həyatı
------

1995-ci ildə İstanbul Universiteti Dövlət Konservatoriyasının Teatr fakültəsini bitirib. 1994-2001-ci illərdə Dormen Teatrında peşəkar aktyor kimi çalışıb.

İstanbul Bilgi Universitetinin aktyorlarından ibarət Teatr Kandela tərəfindən səhnələşdirilən "Karmakarşık", "Popcorn", "Kare As" və "Oyun" tamaşalarına quruluş verib. O , 2003-2004-cü illərdə rol aldığı Qurdlar Vadisi serialında oynadığı psixoloji problemləri olan Ərdal Kömürcü personajı ilə böyük kütlənin rəğbətini qazandı.

İstanbul Teatrında "İkinin biri", Aktyorlar Teatr Qrupunda "Troyalı Kadınlar", Volkan Severcan Yapımda "Korkuyorum Sevgilim" adlı tamaşalarda rol aldı. O, teatr və effektiv danışıq texnikasını öyrətməklə yanaşı, serial, film, reklam, sənədli və bədii filmləri səsləndirməkdədir. Hazırda Şahnəkarlar Teatrında "Canlı yayım" və "Bavul" tamaşalarında oynamaqdadır.

Filmoqrafiya
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sefa Zengin – Medyapım" (türk). 16 avqust 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 noyabr 2022.
2. ↑  "Sefa Zengin | tiyatrolar.com.tr". 8 yanvar 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 noyabr 2022.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | IMDb |
| Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0000 8055 920X · VIAF: 122064678 · WorldCat VIAF: 122064678 |



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Aktyor** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Yohanna Donal** (*alm.* Johanna Aloisia Dohnal‎; 14 fevral 1939, Vyana – 20 fevral 2010) — müxtəlif illərdə Vyana Bələdiyyə Şurasının və Vyana Landtağının üzvü, Avstriya Parlamentinin aşağı palatasının üzvü və Avstriyanın üç federal hökumətində federal nazir, siyasətçisi və ictimai xadimi. Avstriyanın qadın məsələləri üzrə ilk federal naziri.

Bioqrafiyası
------------

Yohanna Vyanada anadan olub. İbtidai və orta məktəbdə oxuduğu Penzinqdə nənəsi ilə birgə yaşamışdır. Donal maddi çətinliklər üzündən yeniyetməlik dövründə ali təhsil ala bilmir. 1953-cü ildən bəri "sənaye məmuru" olaraq oxuyur və çalışır.
Yohanna Donal 18 yaşında, 19 illik evlilikdən sonra boşanan Franz Donal ilə evlənir.
Yohanna Donal iki uşaq dünyaya gətirir - oğlu Robert (1959-2008) və qızı İngrid (1961).
22 yanvar 2010-cu ildə Donal və uzun müddət vətəndaş nikahında olduğu Annemari Aufreyter ilə Avstriyada eynicislilərin nikahlarının qanuni qüvvəyə mindiyi andan bir müddət sonra rəsmi nikah bağlayırlar.
Bir ay sonra Donal uzun sürən ürək problemlərindən şəhər mənzilində vəfat edir.
Yohanna Donal Vyananın Mərkəzi Qəbiristanlığında dəfn olunur.

İctimai və siyasi fəaliyyəti
----------------------------

1957 - Avstriya Sosial Demokrat Partiyasına qoşulma, siyasi karyeranın başlanğıcı;

1969 - Penzinq Bələdiyyə Şurasının üzvü;

1971 - Penzing Sosialistlərinin sədri seçilir;

1972 - ASDP-Vyana birinci qadın katib;

1973-1979 - Vyana Bələdiyyə Şurasının üzvü və Vyana Parlamentinin üzvü;

1979-1990 - Bruno Kreyski, Fred Zinovas və Franz Vranitski hökumətlərindəki Avstriyanın Federal Kansleri Ofisində Qadınlar üzrə Dövlət Katibi;

1980 - Kopenhagendə keçirilən 2-ci Dünya Qadınlar Konqresindəki Avstriya nümayəndə heyətinin rəhbəri, Konfransın vitse-prezidenti;

1987 - ASDP sədrinin müavini;

1987-1995 - Avstriya sosialistlərinin başçısı;

1993 - BMT İnsan Hüquqları Konfransının Qadın Hüquqları Komitəsinin rəhbəri;

1994 - Avstriya Milli Şurasının üzvü.

Mükafatları
-----------

1992 - "İlin qadını" (jurnalist tanınması),

1994 - "Avstriya Respublikasına Xidmətlərə görə" Böyük qızıl medal,

2005 - "Vyana vətəndaşı" fəxri adı (Vyana fəxri vətəndaşlığından sonra ikinci ən vacib şəhər mükafatı)

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  Wer ist Wer.
2. ↑  Cemeteries in Vienna.
3. ↑  "Johanna Dohnal" (alman). frauenmachengeschichte.at. 2020-10-26 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "Johanna Dohnal" (alman). parlament.gv.at. 2019-05-31 tarixində arxivləşdirilib.
**Gibson**  — mərkəzi ABŞ-də yerləşən gitara istehsal edən şirkətdir. Firmanın məhsulunu həmçinin Epiphone, Kramer Guitars, Valley Arts, Tobias, Steinberger və Kalamazoo markalarının altında da görmək olar. Gibson şirkəti gitaralardan başqa piano (Baldwin Piano), baraban və əlavə avadanlıqlar da hazırlayır.

1890-cı illərin sonunda şirkətin yaradıcısı Orvil Qibson, Kalamazu (Miçiqan ştatı) şəhərində mandolinlərin istehsalına başladı. Skripka görünüşünə bənzər, lakin qabarıq gövdəyə sahib bu gitara, həmçinin "arktop" kimi də tanınırdı. 1930-cu ildə şirkət daha yastı gövdəyə və içiboş korpusa sahib gitaraların istehsalına başladı. Bu gitaraları Çarli Krisçen məşhurlaşdırdı. 1950-ci illərin əvvəllərində Gibson şirkəti ilk bütöv gövdəyə sahib gitara olan Les Paul modelinin istehsalına başladı. 1960-cı ildə Gibson şirkəti Norlin Korporasiyasının sahibi oldu. Şirkətin və məhsulun keyfiyyətinin müvəffəqiyyəti 1986-cı ilə qədər kəskin pisləşməyə başladı. Lakin Gibson şirkətinin hazırkı sahibləri şirkəti bu pis vəziyyətdən çıxarda bildilər.

* 1936 - Gibson ES-150
* 1958 - Gibson 335-S
* 1958 - Gibson EDS-1275
* 1958 - Gibson Explorer
* 1958 - Gibson Flying V
* 1958 - Gibson Les Paul
* 1959 - Gibson Melody Maker
* 1963 - Gibson Firebird
* 1982 - Gibson Corvus
* 1996 - Gibson Blueshawk

Xarici keçidlər
---------------

* Gibson rəsmi veb səhifəsi Arxivləşdirilib 2011-05-24 at the Wayback Machine
* Gibson Custom Shop Arxivləşdirilib 2008-06-26 at the Wayback Machine
* Gibson seriya nömrələri Arxivləşdirilib 2008-06-26 at the Wayback Machine
Eyler Diskinin yüngül konkav əsasda kompüter görüntüsü
**Eyler Diski**, 1987–1990-cı illər arasında Yozef Bendik tərəfindən icad edilmiş, elmi və öyrədici oyuncaqdır.
Düz və ya əyri bir səthdə dönən və fırlanan bir diskin dinamik sistemini göstərmək və öyrənmək üçün istifadə olunur.

Haqqında
--------

### Enerjinin Qoruması

Eyler disi döndükdə disk həm potensial, həm də kinetik enerjiyə malik olur. Potensial enerji diskə yan tərəfə dik olduqda verilir. Kinetik enerji isə diskə güzgü bazasında əyildikdə verilir. Euler Diski sürtünmə və titrəmə üçün olmasa idi sonsuza qədər yuvarlana bilərdi.

### Bucaq momentumu

Eyler diskinin necə işlədiyini təsvir etməyin başqa bir yolu, diskin bucaq impulsunu nəzərə almaqdır. Eyler diski özünü dik tutmaq üçün bucaq impulsundan istifadə edir. Disk bir dairə ətrafında fırlandıqda, diski aşağı çəkən cazibə qüvvəsi və diski yuxarıda saxlayan güzgü bazası tərəfindən tətbiq olunan qüvvə tarazlığı ilə tutulur.

Həmçinin bax
------------

* Leonard Eyler
* Eyler düsturları
* Eyler inteqralları
* Eyler üsulu

İstinadlar
----------

1. ↑  *Fred Guter.* "Playthings of Science". Discovery. December 1, 1996. İstifadə tarixi: 2018-11-23.
2. 1 2  "Publications". eulersdisk.com. 2021-04-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-08.

Xarici keçidlər
---------------

* Moffat Diski haqqında (March 31, 2002)