recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Yunan güyəməsi** (*lat.* Periploca graeca) — Periploca cinsinə aid bitki növü.

*Periploca graeca* L.

Hündürlüyü 15–25 m olan, dırmaşan kol liandır. Gövdə digər ağaclara sarmaşaraq hündürə qalxır. Qabığı çəhrayımtıl-boz rəngdədir, ziyilli mərciməklidir.

Yarpaq
------

Yarpaqları qarşı-qarşıyadır, qalın dərilidir, yumurtaşəkilli, yumurtaşəkilli-neştərvari və yaxud neştərvaridir, orta damarı seçiləndir,

çılpaq və qısa saplaqdadır; aşağı yarpaqlar adətən küt, yuxarı yarpaqlar isə sivridir.

Çiçək
-----

Çiçəklər 2–7 sayda çiçəkdən ibarət seyrək yarımçətirlərdə toplanmış və budağın sonunda yerləşir. Çiçək altlığı və saplağı seyrək

tüklüdür. Tac qonurtəhər-yaşılımtıldır, diametri 1,5–2 sm-dir, hissələri uzunsovdur, kütdür, kənarları və qaidə hissəsi ağ tüklüdür; bölümləri qısa sapşəkillidir, tacın payları ilə növbələşir. Toxumları tünd-qonur rəngli, milşəkilli və uzunluğu 10–12 mm-dir, bir tərəfində uzun fır vardır, sonunda parlaq, ağ ipəyəoxşar kəkili vardır.

Çiçəkləməsi
-----------

May-İyul

Meyvə verməsi
-------------

İyul-Oktyabr

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Samur-Şabran oval. BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, KQ şimal, KQ cənub, Lənk. dağ. Alazan-Əyriçay, Kür-Araz oval. Kür düz. Lənk. oval. Aşağı dağ qurşağına qədər.

Yaşayış mühiti
--------------

Çayın aşağı tərəflərində, çay sahilində, kolluqlar arasında rast gəlinir; ağac və kollara dırmaşaraq onların gövdəsinin yuxarısına

qədər qalxır.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Zəhərli bitkidir. Şirəsində kauçuq və qatran vardır. Qabığı bir neçə ürək xəstəliklərində əhəmiyyətli sayılır. Dekorativ bitkidir.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 211.
2. ↑  Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
3. ↑  Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
4. 1 2 3 4 5 6 7 8  Eldar Şükürov. İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı, Bakı 2016

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q632142
* Wikispecies: Periploca graeca
* APDB: 132191
* EoL: 581114
* EPPO: PRLGR
* EUNIS: 152559
* FoIO: PERGRA
* GBIF: 5414545
* GRIN: 27368
* iNaturalist: 166504
* IPNI: 100459-1
* IRMNG: 11155041
* ISC: 116215
* ITIS: 30399
* NCBI: 63485
* NZOR: 574ed59f-64e3-4410-b877-687aedd8aca7
* PFI: 4074
* Plant List: kew-2404055
* PLANTS: PEGR9
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:100459-1
* Tropicos: 2600120
* WoI: 1731
* WFO: wfo-0000392081

 |
**Mixail Aleksandroviç Talkovski** (d. 22 mart 1885 — ö. 1924, Bakı, Sovet İttifaqı) — Rusiya imperiyası və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Libka tatarı əsilli hərbi qulluqçusu, sərhəd qüvvələrinin rotmistri. 1919–1920-ci illərdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Maliyyə Nazirliyinin Sərhəd Mühafizə İdarəsinin rəisi vəzifəsində xidmət etmişdir.

Həyatı
------

1885-ci ilin 22 martında müsəlman Litva tatarı olan zadəgan ailəsində dünyaya gəlmişdir. 1902-ci ildə ilk kadek korpusu məktəbini bitirmişdir. 22 aprel 1905-ci ildə II dərəcəli Pavlovski Hərbi Məktəbini bitirmiş, podporuçik rütbəsini alaraq 262-ci Salyan Piyada Alayında xidmət etməyə başlamışdır. 1909-cu ilin 19 avqustunda kornet rütbəsi almış və XVI Sandomierz Sərhəd Briqdasında xidmət etməyə başlamışdır. 1912-ci ildə bu briqadanın I bölməsinin Budzi bölməsinin komandanı olmuşdur. Həmçinin, eyni ildə ştabs-rotmistr rütbəsinə yüksəlməyi bacarmışdır.

117-ci Yaroslavl Piyada Alayınnı hərbçisi kimi Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir. 1915-ci ilin 15 mayında yaralanmış və 1916-cı ildə XVI Sandomierz Sərhəd Süvari Alayında ştabs-rotmistr rütbəsində xidmət etmişdir.

Birinci Dünya müharibəsinin bitməsindən sonra başqa bir neçə Lipka tatarı ilə birlikdə Azərbaycanda xidmət etmişdir. O, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Maliyyə Nazirliyinin Sərhəd Mühafizə Alayında rotmistr rütbəsində xidmət etmişdir. O, həmçinin Sərhəd Mühafizə Alayının rəhbəri kimi çalışmışdır.

Mixail Talkovskinin Azərbaycana Süleyman bəy Sulkeviçlə birlikdə gəldiyi güman edilir. Əvvəlcə Krımda birlikdə xidmət etmiş, oradakı dövlət işğal edildikdən sonra Azərbaycana gəlmişdirlər. Süleyman bəy həmçinin, Talkovskinin qohumu idi. Məşhur Lipka tatarı nəslindən olan Talkovskinin anası Yelizaveta Stepanovna Talkovskaya Süleyman bəyin qohumu idi.

1924-cü ildə 39 yaşında olarkən Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

Ailəsi
------

* Aleksandr (İsgəndər) Osmanoviç Talkovski (atası) (1858–1921)- Rusiya imperiyası və Sovet hərbi xadimi, general-mayor.
* Aleksandr Talkovski (qardaşı) (1894–1942) — Qırmızı Orduda diviziya komandiri. Repressiya edilmişdir.

Mükafatları
-----------

* IV dərəcəli "MüqəddəsVladimir" ordeni (21.05.1915)
* IV dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni (28.06.1915)
* III dərəcəli "Müqəddəs Stanislav" ordeni (13.12.1915)
* III dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni (11.04.1916)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Тальковский, Михаил Александрович". ria1914.info. 18 avqust 2020. 2022-02-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 noyabr 2021.
2. ↑  *Yisif Ağayev.*. 1news.az. 7 iyul 2020  (#bare\_url\_missing\_title). 2021-11-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 noyabr 2021.
3. ↑  "Тальковский Александр Александрович". stalin.memo.ru. 2019-12-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
Almaniyanın paytaxtı Berlində yerləşən Brandenburq qapısı ***Greek Revival*** üslubunun tanınmış nümunələrindən biri hesab olunur.
***Yunan oyanışı*** (***Grek dirçəlişi*** və ya ***Grek oyanışı*** ya da ***Yunan dirçəlişi***), XVIII əsrin sonu ilə XIX əsrin əvvəlləri arasında əsasən Şimali Avropada və ABŞ-də geniş tətbiq olunan bir memarlıq üslubudur. Yunan mədəniyyətinin məhsulu olaraq ortaya çıxan bu üslub, həm də Neoklassik memarlığın son mərhələsi olaraq xarakterizə edilmişdir. Bu konsepsiya ilk dəfə 1842-ci ildə Krallıq Rəssamlıq Akademiyasının professoru Charles Robert Cockerell tərəfindən verilən bir təqdimatda istifadə edilmişdir. Əsasən ABŞ-də təsirli bir cərəyan olduqdan sonra, bu terminin ingilis dilindəki adı olan Greek Revival (Yunan oyanışı) termini geniş şəkildə istifadə olunmuşdur.

Rəsm qalereyası
---------------

* Yorkshire Muzeyi (1830), York, İngiltərəYorkshire Muzeyi (1830), York, İngiltərə
* Walhalla məbədi (1842), Regensburq, Bavariya, AlmaniyaWalhalla məbədi (1842), Regensburq, Bavariya, Almaniya
* Propyläen (1854-1862), Münhen, AlmaniyaPropyläen (1854-1862), Münhen, Almaniya
* Second Bank of the United States (1824), Philadelphia, ABŞSecond Bank of the United States (1824), Philadelphia, ABŞ
* Temple Row (Sailors' Snug Harbor), New York, ABŞTemple Row (Sailors' Snug Harbor), New York, ABŞ
**"Bir göz qırpımı"** - Fransız yazıçısı Ann Filip tərəfindən yazılmış monoloq.

Məzmun
------

Ann Filipin kitabının üslubunu təyin etmək çətindir. Bu nə povestdir, nə xatirə, nə də lirik gündəlik. Bu, vəfat etmiş ərin xəyalına müraciətlə söylənən monoloqdur, son söhbətdir. Bu, sevən qadın qəlbinin naləsi, əsl məhəbbətin nə olduğunu bilən bir insanın könül çırpıntılarıdır.

İnsan kitabı oxuduqca özünü, sevən bir qadının düşüncə selində hiss edir, onun yaşadığı iztirabları, sevincləri anbaan yaşayır.

Ann Filipin ürək dağlayan bu sözləri bizə əsl sevginin nə olduğunu bütün çılpaqlığı ilə göstərir:

"Sənə on gözlə baxmaq istəyirdim, hərəkətlərini, baxışlarını gözlərimə yığırdım. Gülümsəyirdim ki, sənin təbəssümünü görüm; əlini öpürdüm ki, əlimi necə öpdüyünə bir də baxım. Özüm-özümü arxayın edirdim ki, bunlar heç vaxt yadımdan çıxmayacaq. İstərdim əlinin yerləri bədənimdə həmişəlik qalsın, mənim çəkdiyim sığallar isə sənin bədənini çürüməyə qoymasın...

İstinadlar
----------

* "Baku Book Center".
**Mixal Jimerski** (pol. Michał Żymierski [ˈmixaw ˈrɔla ʐɨˈmjɛrskʲi]; 4 sentyabr 1890[…], Krakov, Sisleytaniya – 15 oktyabr 1989[…], Varşava) — Polşanın yüksək vəzifəli Kommunist Partiyasının lideri, kommunist hərbi komandiri və NKVD-nin gizli agenti idi. İosif Stalin tərəfindən Polşanın Marşalı təyin edilmişdir və 1945-ci ildən vəfat edənə qədər bu vəzifədə xidmət etmişdir. 1981-ci ildə Polşada Döyüş Qanununun tətbiq edilməsini dəstəkləmişdir.

Həyatı
------

Rola-iersymierski, Avstriya dövlətinin nəzarəti altında Krakovda anadan olub. 20 yaşında, 1910-cu ildə Jagiellonian Universitetinin hüquq fakültəsinə daxil olmuşdur. Lakin bir il sonra ali məktəbi tərk edib. Qardaşı Krakovda geniş yayılmış bir soyğunçular tərəfindən qətlə yetirildikdən sonra etdikdən Żymierski adlandırmağa başlamışdır. 1914-cü ildə Birinci Dünya Müharibəsi başlayanda Polşa Legionlarına qoşulub və Avstriya-Macarıstan Şərq Cəbhəsinin bir çox vacib döyüş bölgəsində vuruşub. 1917-ci il Avstriya-Macarıstan ordusunu tərk edərək, Krakova gedib.

1918-ci ildə yeni yaranan Polşa Ordusuna qoşulub və Polşa-Sovet müharibəsində iştirak edib. Əvvəlcə II Piyada Briqadasının əmrinə verilib verdi və sonra nüfuzlu Polşa Legionları 2-ci Piyada Diviziyasının komandiri olub. Müharibədən sonra Parisə göndərilib. Geri qayıtdıqdan sonra general rütbəsi verilib. Varşavada Polşa Ordusu İdarə rəisinin müavini vəzifəsində xidmət etmişdir. 1926-cı il dövlət çevrilişində Stanislav Wojciechowski'nin demokratik yolla seçilmiş hökumətini müdafiə edib. Zərbədən sonra, 1927-ci ildə, marşal Josef Piłsudski'nin yeni sanja rejimi onu rüşvət və mənimsəmə ittiham edib. Rəsmi araşdırmanın ardından, məhkəmənin qərarı ilə ordudan qovulub və 5 il həbs cəzasına məhkum edilib.

1931-ci ildə sərbəst buraxıldıqdan sonra Şimyerki Fransaya getdi. Sovet kəşfiyyatı tərəfindən işə götürülüb və Franko-Polşa ittifaqı haqqında məlumat verən yaxşı bir ödənişli gizli agent oldu. Polşa Kommunist Partiyasına üzv oldu. Stalinin 1938-ci ildə Böyük Təmizlik zamanı Polşa Kommunist Partiyasının (KPP) ləğv edilməsini əmr etdiyi zaman onun Moskva ilə gizli əlaqəsi dayandırılıb.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Michał Żymierski (pierwotnie Łyżwiński, także Rola-Żymierski, Żymirski) // Internetowy Polski Słownik Biograficzny (pol.).
2. 1 2 3 4  Michal Zymierski // Munzinger Personen (alm.).
3. 1 2  Sejm Library. 1919.

| ⛭"Qələbə" ordeni kavalerləri |
| --- |
| İki dəfə | Aleksandr Vasilevski • Georgi Jukov • İosif Stalin |  |
| Bir dəfə | Aleksey Antonov • ~~Leonid Brejnev~~ • Leonid Qovorov • İvan Konyev • Rodion Malinovski • Kirill Meretskov • Konstantin Rokossovski • Semyon Timoşenko • Fyodor Tolbuxin |
| Xarici | Rumıniya I Mixay • Böyük Britaniya Bernard Montqomeri (1971) • Polşa Mixal Jimerski • Yuqoslaviya İosip Broz Tito • ABŞ Duayt Eyzenhauer |
**Bir ildə həyat** (*ing.* Life in a Year) — ABŞ istehsalı romantik, dram filmi.

Məzmun
------

Atası Xavier tərəfindən Harvard Universitetinə daxil olmaq üçün yetişdirilən Derin, bir gün axşam bir repçinin konsertinə gizlicə girmək istəyəndə İzabel ilə tanış olur və ona aşiq olur. Derin və İzabel 2 ay sevgili olurlar. Ancaq Derin ona aşiq olduğunu deyəndə İzabel xərçəng xəstəsi olduğunu və ömrünə cəmi bir il qaldığını etiraf edir.

Beləliklə Derin bir ildə həyat yaşamağ üçün plan qurur. İzabel onun reper olduğunu bilirdi və ona ilk demo diskinin hazırlanmasında kömək edir. Derin İzabelı öz ailəsi ilə tanışdırmaq istəyirdi. İzabeldən xoşu gəlməyən Xavier bundan istifadə edib ona suallar verirdi. O, oğlunun diqqətini yayındıran şeylərdən məsələn qızlardan qorumaq onun öhdəliyi idi, xüsusilədə İzabel kimilərindən. Özünü incimiş və rədd edilmiş kimi hiss edən İzabel oradan ayrılır, Derin tək qalır və depressiyaya düşür.

Bir neçə gün sonra Derin Harvardda gözləmə siyahısına düşdüyünü öyrənir, və buna görə atası ilə mübahisəyə girir. Ondan hansı bacarıq və qabiliyyətlərə sahib olduğunu soruşduqda, o, İzabellə bağlı xatirələri yadına salırdı.

Daha sonra Derin universitet məsələsinə görə atası ilə dalaşır, hətta atası ona yumruq atacaq dərəcəyə gəlir, lakin anası müdaxilə edib mübahisəni sonlandırır. Derin İzabelin yanına gedir və ondan üzr istəyir. Ailəsini tərk edib İzabel ilə şəhəri tərk etmək qərarına gəlir.

İkisi birlikdə gözəl günlər keçirir və bir gün Derin onu anasının yanına aparıb ona sürpriz etmək istəyir. İzabeli anası ilə danışmağa inandırır, lakin hər şey Derinin istədiyi kimi olmur. İzabelin anası qızını tanıyır və onun buradan getməsini istəyir. Özünü rədd edilmiş kimi hiss edən İzabel Derindən uzaqlaşmasını xahiş edir.

Maşını idarə edərkən İzabel Derinə qışqırmağa başlayır və diqqətini yayındırır, maşın yaxınlıqdakı kolluğa çırpılır. İzabel maşından düşəndə huşunu itirir və Derin onu dərhal xəstəxanaya aparır.

İzabel evə buraxıldıqdan bir neçə gün sonra anası ziyarətə gəlir, lakin çox qalmır. Derinin anası onun şəhərə qayıtdığını öyrənir və onları ziyarətə gəlir. İzabel təklif edir ki, anası burda olduğu üçün Derin bircə gün ona qulluq etməkdən imtina etsin. Derin bu fürsətdən istifadə edərək ikinci mahnısını yazdırır.

Derin geri qayıdanda anası çaxnaşma içində və İzabel yerdə huşunu itirmiş halda və ağzından qan gəlir. Onu xəstəxanaya aparırlar və orada xərçəngin İzabelin bütün bədəninə yayıldığını aşkar edirlər. Tibb bacısı İzabelin cəmi bir neçə həftəsinin qaldığını deyir.

İzabel evə buraxıldıqdan sonra Derine sürpriz edir. Onlar evlənirlər və sevgilərini tamamlayırlar. Qısa müddət sonra İzabel vəfat edir. Derin atası ilə barışır və məzun olduqdan sonra musiqi karyerasını davam etdirmək üçün Nyu-Yorka köçür.

İstinadlar
----------
Srednıy yarımadasının xəritəsi
**Srednıy yarımadası** — Rusiyanın şimalında yerləşir. İnzibati cəhətdən Murmansk vilayətinin Peçenq rayonu ərazisində yerləşir. Barens dənizinin sahillərində yerləşir. Materiki Rıbaçi yarımadası ilə birləşdirir. Ərazisi əsasən gil və qumla örtülüdür. Ən hündür nöqtəsi 334 metrdir. Tundra bitkiləri geniş yarılıb. Dənizin sahil hissəsi isti Nordkap cərəyanının sayəsində il boyu donma baş vermir. Sahil suları balıqlarla zəngindir. Yarımadanın yaxınlığında Aynov adası yerləşir, hansı ki Kandalaş qoruğunun bir hissəsini təşkil edir. Yarımadanın böyük hissəsi 1920-1939 cı illərdə Finlandiyaya məxsus olmuşdur. 1939-1940 cı illərdə baş verən SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) zamanı yarımada Sovet tərəfindən işğal edilir. 1941-ci ilin iyul ayında Alman birləşmələri yarımadada görünməyə başlayır. 1944-ci ilin oktyabrında Şimal donanması və SSRİ 14-cü ordusunun həmləsi nəticəsində almanlarım 20-ci dağ ordusu darmadağın edilərək yarımdada azad edilir. Bu səbəbdən yarımadada xatirə abidəsi uçaldılmışdlr.

Konstantin Simonovun «Artileraçının oğlu» əsərində yarımada xatırlanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Topoqrafik xəritəsi". 2009-11-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-19.
2. ↑  Məqalə **Rıbaçiy yarımadası**[*ölü keçid*]
3. ↑  "Рекреционные ресурсы Кольского полуострова". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-19.

Mənbə
-----

* Srednıy və Balıqçı yarımadasının xəritəsi
* Yarımadanın xəritə-sxemi
* *Сергей Груздев* «Исследуем полуостров Рыбачий на „УАЗе" и ATV» Arxivləşdirilib 2017-08-10 at the Wayback Machine
|  |
| --- |
| Trimetoprim/sulfametoksazol |
| Trimetoprim/sulfametoksazol |
| Trimetoprim/sulfametoksazol *(Co-trimoxazole)* |
| **Tərkib** |
|
| Sulfametoksazol | Sulfanilamidlər |
| Trimetoprim | Fol turşusu sintez edən inqibitor |
|
|
|
|
|
|
| **Təsnifatı** |
| **Farm.  qrup** | sulfanilamidlər |
| **ATK** | J01EE01 |
|
|
|
|
|
|
| **Dərman forması** |
| tablet və maye |
| **Ticarət nişanı** |
| Bactrim, Cotrim, Septra və digər |
|  |  |  |

**Trimetoprim/sulfametoksazol** (**TMP/SMX**), yaxud, **ko-trimoksazol** (*ing.* Trimethoprim/sulfamethoxazole) — müxtəlif bakterial infeksiyaların müalicə və profilaktikasında istifadə edilən antibiotik xassəli preparat. 6-da 1 hissəsi trimetoprim, 6-da 5 hissəsi isə isə sulfametoksazoldur. Yaxud, adi Trimetoprim/sulfametoksazol həbləri 80 milliqram trimetoprimdən və 400 milliqram sulfametoksazoldan ibarət olur. Bu sidik yollarının infeksiyası, MRSA dəri infeksiyası, ishal, tənəffüs yolları infeksiyası, vəba və bu tip digər xəstəliklərə qarşı istifadə olunur. Bu həm də HIV/QİÇS xəstələri üçün pnevmosist pnevmoniyanın profilaktika və müalicəsində də tətbiq edilə bilər. Bu ağız yolu ilə, yaxud daxilə yeridilmə yolu ilə qəbul edilir.

Əks-təsir
---------

Əks-təsir kimi, əsasən ürək bulanma, qusma, səpmə və diareya, bəzən isə ciddi allergiya reaksiyaları və Psevdomembranoz kolit də baş verə bilər. Ondan hamiləliyin sonuna yaxın istifadə edilməsi məsləhət görülmür. Döş əmizdirmə dövründə də bu pereparatdan istifadə edilməməlidir, əgər mümkündürsə. TMP/SMX bakteriyaları məhv edir. Bu, folat maddəsi mübadiləsinin pozulmasına səbəb olur.

Cəmiyyət və mədəniyyət
----------------------

TMP/SMX ilk dəfə 1974-cu ildə satışa çıxarılıb "WHO Model List of Essential Medicines" bunu, sosial gigiyena və səhiyyə təşkilatı bazasında ən əhəmiyyətli dərman hesab edir Bu, ümumi dərmanlar kimi açıq satışdadır və çox bahalı deyil. Birləşmiş Ştatlarda bir vahidi 0.40 USD qiymətindədir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  "Co-trimoxazole". The American Society of Health-System Pharmacists. September 6, 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: Aug 1, 2015.
2. 1 2 3  *Hamilton, Richart.* Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition. Jones & Bartlett Learning. 2015. səh. 105. ISBN 9781284057560.
3. ↑  "ТРИМЕТОПРИМ/СУЛЬФАМЕТОКСАЗОЛ (TMP/SMX, Бактрим, Септра)". 2020-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-02.
4. ↑  "Sulfamethoxazole / trimethoprim Pregnancy and Breastfeeding Warnings". 6 September 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 August 2015.
5. ↑  Oxford Handbook of Infectious Diseases and Microbiology. OUP Oxford. 2009. səh. 56. ISBN 9780191039621. 2015-11-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-02.
6. ↑  "WHO Model List of Essential Medicines" (PDF). World Health Organization. October 2013. 23 April 2014 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 22 April 2014.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**Alaria alata** (*lat.* Alaria alata) — chromista aləminin yastı qurdlar tipinin trematodlar sinfinin diplostomida dəstəsinin diplostomatidae fəsiləsinin alaria cinsinə aid heyvan növü.

Növün xarakterik morfoloji əlamətləri
-------------------------------------

Bədənin uzunluğu 2,2 – 6,0 mm, maksimal eni 1,26 – 1,66 mm-dir. Ağız sormacının diametri 0,054 – 0,160 mm-dir. Ağız sormacının yanlarında qulağabənzər iki çıxıntı yerləşir. Farinksin uzunluğu 0,110 – 0,150 mm-dir. Bağırsaq farinksin bilavasitə ardınca başlanır. Qarın sormacının diametri 0,086 – 0,149 mm olub, baş hissədən 0,34 – 0,70 mm məsafədə yerləşir. Udlağın uzunluğu 0,110 – 0,150 mm, eni 0,086 – 0,100 mm-dir. Qida borusu yoxdur. Bütün cinsiyyət vəziləri bədənin silindrik hissəsində yerləşir, uzunluğu 0,210 – 0,430 mm, eni isə 0,220 – 0,470 mm-dir. Arxa toxumluq orta xətt üzrə yerləşərək, geri hissəsindəki dərin kəsiklə ön toxumluqdan kəskin fərqlənir. Ön toxumluğun uzunluğu 0,210 – 0,430 mm, eni isə 0,220 – 0,470 mm-dir. Arxa toxumluğun uzunluğu 0,230 – 0,690 mm, eni isə 0,300 – 0,950 mm-dir. Bu toxumluğun qabağında Melis cisimciyi, arxasında isə toxumqəbuledici yerləşir. Yumurta dəyirmi olmaqla, ön toxumluğun qabağında bədənin orta xətti üzrə uzanır, uzunluğu 0,201 – 0,210 mm, eni isə 0,270 – 0,600 mm-dir. Sarılıqlar qarın sormacının gerisindən başlayır, yumurtalığın arxa kənarına çatmamış qurtarır. Çox böyük olmayan balalığa malikdir. Yumurta oval olub, 0,115 – 0,130 x 0,68 – 0,93 mm ölçüdədir.

Həyat tərzi
-----------

Geniş yayılan, çox saylıdır. Yırtıcı heyvanların bağırsağında parazit heyat tərzi keçirirlər. Bağırsaq şirəsi ilə qidalanır. Düşmənləri yoxdur. Hermofrodit orqanizm olub, yumurta vasitəsi ilə çoxalır. Növün fenologiyasına yumurta, aralıq sahib sürfə, yetkin fərd daxildir. Orta ömrün uzunluğu məlum deyil. Biohelmintdir, inkişaf dövriyyəsi aralıq sahib olan ilbizlər; ehtiyat sahib olan qurbağa və sürünənlərin iştirakı ilə gedir. Sahib dəyişməklə başa çatır. Reproduktivliyi və xromosom göstəriciləri məlum deyil. Mühafizəyə ehtiyac yoxdur. 5-28 fərd olub, aralıq sahiblə əlaqə kəsildikdə məhv olurlar. 3-cü dərəcəli konsumentdir.

Yayılması
---------

Dünyada 15, Qafqazda 1, Azərbaycanda 1 növ ilə təmsil olunmuşdur. Azərbaycanın subtropik ərazilərində yayılıb.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1702707
* BioLib: 81836
* EUNIS: 241895
* Fauna Europaea (new): 658f99bc-e487-4288-a4e1-c4ccc29a6583
* GBIF: 8390685
* NBN: NHMSYS0000067434
* NCBI: 138590
* WoRMS: 1460835

 |
**Abbasov Fərzalı Hətəm oğlu** (20 noyabr 1932, Göycəli, Qazax rayonu) — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.

Həyatı
------

1932-ci ildə Qazax rayonunun Göycəli kəndində anadan olmuşdur. 1952–1964-cü illərdə Ağstafa rayonunda "Nərimanov" və "Lenin" adına kolxozlarda inşaat briqadiri, 1964–1991-ci illərdə Qazax rayonunda S.Vurğun adına sovxozda üzümçülük üzrə briqadir işləmişdir. 1968-ci ildə Qazax Kənd Təsərrüfatı Texnikumunu, 1981-ci ildə isə AzKTİ — nin Meyvə-tərəvəzçilik və üzümçülük fakültəsini bitirmişdir.

Üzümçülük sahəsində əldə etdiyi nailiyyətlərə görə 1971-ci ildə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, 1976-cı ildə "Lenin ordeni", 1980-ci ildə "Oraq-Çəkic" medalı və Sosialist Əməyi Qəhrəmanı kimi yüksək mükafatlara layiq görülmüşdür.

1971–1990-cı illərdə Qazax rayon Partiya Komitəsinin Büro üzvü, 1974–85-ci illərdə SSRİ Ali Sovetinə, 1985–90-cı illərdə Azərbaycan SSR Ali Sovetinə deputat seçilmişdir. 1975–90-cı illərdə Azərbaycan KP MK-nin üzvü olmuşdur.

1990–1991-ci illərdə Kalininkənd Qəsəbə XDS-nin İcraiyyə Komitəsinin Sədri, 1991-ci ildən hal hazıra kimi Ağstafa RİN-nin Gəycəli kəndə nümayəndəsidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "TANINMIŞ ÜZÜMÇÜLƏR: Abbasov Fərzalı Hətəm oğlu". 2017-04-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-19.

| ⛭SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • V  • Y  • Z **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** |  |
**Bateti** — Tiflis quberniyasının Qori qəzasında kənd adı.

Toponimkası
-----------

Bateti- Tiflis quberniyasının Qori qəzasında kənd adı. Şimali Qafqazda Ter əyalətinin Xasav-Yurt dairəsində Bat-Yurd, həmin əyalətin Kızıl-Yar dairəsində Bada-Yurd (yenə orada), Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasında Badakənd, Badaçay, Lənkəran-Astara bölgəsində Bədəlan, Qazax qəzasında Bayta (qışlaq adı), Borçalı qəzasında Baytalı və b. adlarla eynidir. VII əsr müəllifi Musa Kalankatlının "Alban tarixi" əsərində Albaniyada Saz-Baday (türk dillərində saz "qamışlıq" "bataqlıq yeri") toponimi ilə ("Alban tarixi" I kitab, 33-cü fəsil) səsləşir. Pateti (əsli görünür Bata-eti) toponimi bizdə Bata, Bada tayfasının adını göstərir. Bunu İrəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında Badalı və Göyçə bölgəsində Bədəli kənd adları da göstərir. Erkən orta əsrlərdə Cənub-şərqi Avropada yaşamış və qədim rus mənbələrində adı Bout kimi yazılmış bir türk mənşəli tayfanın adını əks etdirir.

Həmçinin bax
------------

Tiflis quberniyası

Xarici keçid
------------

yasamal.cls.az Arxivləşdirilib 2021-01-28 at the Wayback Machine

İstinad
-------

1. ↑  B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. Gürcüstanda Türkmənşəli Toponimlərin İzahlı Lüğəti. Bakı, "Nurlan" 2008
**Alaplı** (*türk.* Alaplı) — Zonquldak ili ilçəsi. Zonquldak şəhər mərkəzindən 58 km məsafədədir. Əhalisi 44.286 nəfərdir. Balıqçılıq üzrə ixtisaslaşmışdır və burada qoz-fındıq istehsal olunur. Erdemir şirkətinin təchizatçı sənayesi bu yerin sakinlərinin əsas dolanışıqlarından biridir. İşçilər əhalinin əksəriyyətini təşkil edir. Rayonda ip və fındıq fabrikləri var. 31 mart 2019 tarixində edilən yerli seçkilər nəticəsində ikinci dəfə Bələdiyyə Başçısı Nuri Təkin seçildi.

Alaplı ilçəsi Zonquldak ilinin qərb hissəsində yerləşir. Cənubdan Düzcə ili, şimalda Zonquldaka bağlı Qaradəniz Ereğli ilçəsi və şərqdə də Zonquldak ilçəsinə bağlı Devrək ilçəsi ilə həmsərhəddir. Burada eyni adlı Alaplı çayı Qara dənizə axır. Alaplı, Zonquldak il mərkəzindən 59 km cənub-qərbdə yerləşir və 1966-cı ildə bələdiyyə statusu almışdır.

İlçə 1987-ci ildə Ereğli rayonunun qərb hissəsindən ayrılmış və vahid ilçə olmuşdur. Ərazinin böyüdülməsindən öncə son siyahıyaalma zamanı Alpalının 42 kəndində 37 054 sakin yaşayırdı.

2018-ci ilin sonunda ilçə Zonquldak ili əhalinin sıxlığından sonra ikinci yerdədir və şəhər əhalisi 48,26 faiz təşkil edir.

Mədəniyyət
----------

2010-cu ildən bəri ilçə sərhədləri daxilində yerləşən Güməli qəsəbəsinin sərhədlərində yerləşən Bölüklü Yaylasında Bölüklü Bal Festivalı təşkil edilir. Dağətəyi ərazidə laboratoriyada 4,100 ildən çox yaşı olduğu araşdırılan qaraçöhrə ağacı var. Bu ağac dünyanın ən qədim 5 ağacından biridir.

Faktlar
-------

Alaplı Alaplı gölünün hövzəsində yerləşir. Ellinizm dövründə Kale (Qədim Yunan: *Καλή*) kimi tanınan qədim bir şəhərdir. Bununla yanaşı, Alaplı gölünün yaxınlığında, özü də torpaq hökmdarı üçün aslan döyüşçü döyüşlərində istifadə olunan nəhəng bir kolizey var.

Alaplı dəniz sahilində yerləşən parkda Mustafa Kamal Atatürkün böyük heykəli var və bu parkın böyük miqdarda ziyarətçisi mövcuddur.

İlçə musiqiçi və gitara ifaçısı Gürkan Zənginin doğma şəhəridir. Gürkan Zəngin indi "Qadınım" mahnısını ifa etməsi ilə tanınan müğənni Tuğberk İşıq ilə birlikdə işləyən Mozaik adlı bir qrupda fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "'2. Bölüklü Yayla ve Bal Festivali'". Haberler.com (türk). 12 August 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 may 2020.
2. ↑  "En yaşlı porsuk ağacına doğum günü pastası". www.ntv.com.tr (türk). 12 August 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 may 2020.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Zonquldak ilçələri |
| --- |
| İl mərkəzi | 
* Zonquldak

 |  |
| Bağlı ilçələr | 
* Alaplı
* Çaycümə
* Devrək
* Göyçəbəy
* Qaradəniz Ereğli
* Kilimli
* Kozlu

 |
**Trindadi** (*port.* Ilha de Trindade) — yaşayışı olmayan, Atlantik okeanda yerləşən, Braziliyaya məxsus ada. Təxmini olaraq Braziliyanın Viktoriya şəhərindən 1150 km şərqdə yerləşir.

Coğrafiya
---------

Ada 3 km enə və 6 km uzunluğa, 10,3 km² sahəyə malikdir. Trindadi-e-Martin-Vas arxipelaqının ən böyük adasıdır. Vulkanik məhşəllidir. Ada aktiv stratovulkandır. Ada XIX əsrə qədər meşələrlə örtülü olmuşdur. Hazırda isə adanın cənub hissəsi istisna olaraq səhra tiplidir.

Tarix
-----

Ada ilk dəfə 1502-ci ildə portuqal səyyah Vasqo da Qama tərəfindən işğal olunmuşdur. Braziliyanın müstəqilliyini elan olunmasına qədər ərazi Portuqaliyaya məxsus olmuşdur. 1890–1896-cı illər ərzində ada Böyük Britaniya tərəfindən işğal edilmişdi. Braziliya ilə anlaşmadan sonra geri qaytarılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ilha da Trindade - História". 2022-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-31.
2. ↑  *Alves, Ruy José Válka.* Ilha da Trindade & Arquipélago Martin Vaz: Um Ensaio Geobotânico (PDF). Marinha do Brasil. 1998. 144. ISBN 8570470549. 2016-06-11 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 de junho de 2016.

Xarici keçidlər
---------------

* Volcano Live — John Search
**Rəhim bəy Mehrəli bəy oğlu Məlikov** (20 aprel 1886 – 23 fevral 1936) — Azərbaycanın ilk fizika alimi, tanınmış publisist və teatrşünas, milli ali təhsil qurucularından biri, Rəhim bəy Həsən bəy Zərdabinin qardaşı oğludur.

Həyatı
------

Rəhim bəy Mehrəli bəy oğlu Məlikov 1886-cı il 2 mayda Göyçay qəzasının Zərdab kəndində anadan olmuşdur. O, 7 yaşında olanda atası Mehrəli bəy ermənilər tərəfindən öldürmüşlər. O illərdə Zərdab kəndində yaşayan Həsən bəy qardaşı oğlunu öz uşaqları ilə birlikdə tərbiyələndirməyə başlamış, 1895-ci ildə Hacı Zeynalabdin Tağıyevin dəvəti ilə Bakıya gələndə də ailəsi ilə gətirmişdi. Rəhim bəy əmisinin himayəsi ilə 1906-cı ildə Bakı real gimnaziyasını bitirmiş, onun tövsiyəsi ilə həmin il Rusiya imperiyasının məşhur ali məktəblərindən olan Kazan Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuşdur.

Həsən bəy və onun ətrafında cəmləşmiş milli ziyalılar hələ gimnaziya illərində Rəhim bəyin xalq işinə səfərbər olunmasında mütləq rol oynamışdılar. O, yeniyetmə yaşlarından milli ədəbiyyatı dərindən öyrənmiş, yeni yaranan teatr həyatı ilə bağlanmış, bu mövzularda dövri mətbuatda silsilə çıxışları olmuşdur. M.F.Axundovun və H.Zərdabinin maarifçilik ideyaları onu milli-mədəni hərəkatın fəallarından biri kimi formalaşdırmışdır. Rəhim bəy tələbəlik illərində publisistik fəaliyyətini genişləndirmiş, xalqın taleyinə biganə qalan mətbuatı pisləyərək, "Əkinçi" yolunu davam etdirən "Molla Nəsrəddin" cəbhəsinin məfkurə yönünü müdafiə etmişdir.

1912-ci ildə həmin universiteti bitirərək Şimali Qafqazın müxtəlif şəhərlərində məktəb və universitetdə fizikadan və riyaziyyatdan dərs demişdir. Terek Xalq Maarif Şöbəsi onun iş təcrübəsinin yaymışdır.

### Elmi fəaliyyəti

Sovet dövrünün ilk illərində doktor Nəriman Nərimanovun təşəbbüsü ilə Rəhim bəy Məlikov Bakıya dəvət olunmuş, milli ali təhsil quruculuğu işinə cəlb olunmuşdur. Bu illərdə o, ana dilində fizika və riyaziyyat proqramları, dərslikləri, tədris vəsaitləri yaradılması işinin önündə getmiş, ilk peşəkar fizika məktəbinin əsasını qoymuşdur. Rəhim bəy bir sıra ali və orta ixtisas məktəblərində fizika və riyaziyyatdan dərs demiş, tədris prosesini qaydaya salmışdır. Azərbaycanın ilk fizika professoru 1930–1936-cı illərdə Pedaqoji İnstitutun fizika kafedrasının müdiri olmuşdur.

### Vəfatı

O, 1936-cı il 23 fevralda vəfat etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Həsən bəy Zərdabi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2009-05-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-02-02.
2. ↑  M. Əmrahov, M. Salahov, N. Əsədov. Azərbaycanda ali məktəb quruculuğu, ali pedaqoji təhsilin təşkili və inkişafı tarixinin oçerkləri (1917–1941-ci illər). Bakı: Mütərcim, 2007. — səh. 55.
3. ↑  "Rəhim Melikov". № 46 (4672). Qommunist. 24 fevral 1936. səh. 4.
**Topologiya** (yun. τόπος (topos) – yer və λόγος (loqos) – elm, öyrənmə) — ən ümumi şəkildə kəsilməzlik haqqında elmdir.

Əsas bölmələri
--------------

* Ümumi topologiya
* Həndəsi və hissə-hissə xətti topologiya
* Cəbri topologiya
* Müntəzəm və çoxobrazlılar topologiyası

### Ümumi topologiya

Ümumi topologiya kəsilməzliyi aksiomatik oyrənir və cəbrlə birgə nəzəri çoxluq üsulunun əsasıdır. Əsas anlayışları *topoloji fəza* və *kəsilməz inikasdır*. Belə fəza elə (*x,τ*) cütüdür ki, *Χ* ixtiyarı çoxluq, *τ* isə onun altçoxluqlarının boş çoxluğunu və *Χ*-i özündə saxlayan ixtiyari birləşmə və sonlu kəsişmə əməllərinə görə qapalı sistemdir. Topologiyanın ünsürlərinə (*x,τ*)-də açıq çoxluqlar deyilir. İxtiyari **νετ2** açıq çoxluğunun ƒ---1 (ν) tam proobrazı (x1,τ1) fəzasında açıqdırsa, ƒ: (x1,τ1) → (y,τ2) *kəsilməz inikas* adlanır. Ümumi topologiya topoloji fəzaların aksiomatik təyin olunmuş siniflərini və bunların fəzaları arasında kəsilməz inikasları öyrənir. *x,τ* açıq örtüyü elə *τ* sisteminə deyilir ki, onun ünsürlərinin birləşməsi x-i verir. (*x,τ*)-nin ixtiyarı açıq örtüyündən sonlu altörtük ayırmaq mümkündürsə, o, *kompakt fəza* adlanır. Sonlu ölçülü Evklid fəzasında məhdud qapalı çoxluqlara aid bütün əsas teoremlər ixtiyari kompakt fəzalara keçirilir. Belə fəza anlayışının ümumiləşmələri *parokompakt*, *lokal-kompakt* və *metrik* fəzalardır.
**Qara Murtuza bəy** – XVIII əsr, Qarabağ bəyi, Pənahəli xan Sarıcalı-Cavanşirin sərkərdəsi

Həyatı
------

Murtuza bəy Nəbi bəy oğlu Qarabağın Tatev mahalının Əliqulukəndi kəndində anadan olmuşdu.

Murtuza bəy Qarabağa aid tariхi kitabların bəzilərində Qara ayaması ilə anılır. Əhməd bəy Cavanşir onu Pənahəli хan Sarıcalı-Cavanşirin qədim-qayım dostu adlandırıb. O yazır: "Qarabağı ələ keçirmək iddiasında olan Nuхa (Şəki-Ə.Ç.) хanı Hacı Çələbi bu хəbəri eşidən kimi dərhal öz qoşunlarını həmin yalançı hökmdarın əleyhinə qaldırılmış və ilk döyüşdə onları məğlub etmişdi. Lakin bur müvəffiqiyyətsizlik təhlükəli bir işə əl atan Pənahəlini əsla məyus etmədi. O tezliklə qasidlərini Sərəхsə, öz tayfalarının dalınca göndərmiş və ümid etmişdi ki, belə qarışıq bir zamanda heç kəs onların hamısının əsirlikdən vətənə qayıtmalarına mane olmayacaqdır, özü isə onların gəlməsini gözləyərək, sağ qalan igidləri ilə birlikdə özünün köhnə dostu, indiki Zəngəzur qəzasının sakini Qara Murtuza bəyin yanına getmişdi.

Sonrakı ilin yazında Pənahəli sağ-salamat gəlib-çıхmış olan öz qohum-əqrabasından ibarət böyük bir dəstə düzəldib Hacı Çələbinin üzərinə yürüş etdi. O, Hacı Çələbinin dəstələri ilə ilk döyüşdə Boyat qalasını tutdu və tezliklə nuхalıları (şəkililəri-Ə.Ç.) tamamilə sıхışdırıb Kürün o tayına atdı. Lakin böyük qüvvə ilə yetirən Hacı Çələbi onu öz dəstəsi ilə birlikdə Boyat qalasında mühasirəyə aldı. Əgər kiçikdən böyüyə qədər bütün qəhumları köməyə gəlməsəydi, yəqin ki, Pənahəli bu bəladan canını qurtara bilməyəcəkdi. Pənahəli köməyə gələn qüvvələrin yardımı ilə qalanın divarları yaхınnlığında baş vermiş bir qanlı döyüşdə Hacı Çələbinin tamamilə əzdi. Məğlubiyyətdən sonra Kürün o tayına çəkilmiş Hacı Çələbi məyusluqla demişdi. "Pənahəli özünü хan elan elan etmişdi, mən isə öz məğlubiyyətimlə onun хanlığını təsdiq etdim".

Qara Murtuza bəy Xan qəbirstanlığında dəfn edilmişdir.

Ailəsi
------

Qara Murtuza bəyin Nəbi bəy, Bərхudar bəy, Bağır bəy, Əliməhəmməd bəy adlı oğulları vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Qara Murtuza bəyin törəmələri, "Soy" dərgisi, 1 (21), 2009. səh.27-36.
* Qarabağnamələr, 1-ci kitab, Bakı, "Yazıçı", səh.159.

İstinadlar
----------

1. ↑  Qarabağnamələr, 1-ci kitab, Bakı, "Yazıçı", səh.159.

Həmçinin bax
------------

* Tatev mahalı
**Rəhim Sultanov** (tam adı: *Rəhim Sultanməmməd oğlu Sultanov*; 20 iyun 1912 – 2000) — şərqşünas alim, Bakı Dövlət Universiteti Şərqşünaslıq fakültəsi Yaxın Şərq dilləri kafedrasının müdiri, professor (1972), Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi (1982). "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

Həyatı
------

Rəhim Sultanməmməd oğlu Sultanov 1912-ci il iyunun 20-də Ərdəbil yaxınlığında Kəhrəlan kəndində anadan olmuşdur. Kiçik yaşlarında ikən ailəlikcə Bakıya köçmüşlər. 1939-cu ildə ADU-nun kimya fakültəsini bitirmişdir.

İkinci dünya müharibəsi illərində İranda fəaliyyəti
---------------------------------------------------

Fars dilini mükəmməl bilən Rəhim Sultanov İkinci dünya müharibəsi illərində Qızıl Ordu sıralarında hərbi tərcüməçi və jurnalist işləmişdir.

Həmin illərdə Təbrizdə nəşr olunan Vətən Yolunda (qəzet) Qızıl Ordu qəzetində, Məşhəddə nəşr olunan Əxbar-e taze-ye ruz qəzetində, Tehranda nəşr olunan Dust-e İran qəzeti və eyni adlı jurnalda çalışaraq, antiimperialist və antifaşist təbliğatının genişlənməsində səmərəli fəaliyyət göstərmişdir.

Pedaqoji və yaradıcılıq fəaliyyəti
----------------------------------

1950–60-cı illərdə Şərqşünaslıq fakültəsinin dekanı olmuşdur. 1950-ci ildən ömrünün axırına qədər Yaxın Şərq dilləri kafedrasının müdiri olmuşdur.

Fars dili tarixi, müasir fars dili və onun tədris metodikası üzrə tədqiqatların, ali və orta məktəblər üçün fars dili dərsliklərinin müəllifi olmuşdur.

Elmi və pedaqoji kadrlar hazırlanmasında xidmətləri vardır.

1987-ci il dekabrın 23-də Şərqşünaslıq fakültəsinin Elmi Şurasının qeniş iclasında onun anadan olmasının 75, elmi-pedaqoji və ictimai fəaliyyətinin 55 illiyi qeyd olunmuşdur.

Nəsirəddin Tusinin "Əxlaqi-Nasiri", Nizamülmülkün "Siyasətnamə", Sədinin "Gülüstan", Caminin "Baharıstan", "Qabusnamə", "Kəlilə və Dimnə" və digər klassik əsərləri Azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir.

2000-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

Əsərləri
--------

* Sədi yaradıcılığında "Gülüstan [red. H. Əlizadə]. Bakı: Azərnəşr, 1961.
* Fars dili tədrisinin metodikası. [red. T. Rüstəmova]; Azərb. SSR Ali və Orta İxtisas Təhsili Nazirliyi, S. M. Kirov ad. ADU. Bakı, 1973.
* Nizami əsərləri dili lüğətinin tərtib prinsipləri. Bakı, 1982.

Şəxsi həyatı
------------

Qardaşları alimlər Məmmədağa Sultanov və Qədir Sultanov idi.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası. Bakı, 1986-cı il. səh. 71–72.
* Cavanşir Vəkilov. Azərbaycan Respublikası və İran: 40-cı illər (mədəni əlaqələr). Bakı, "Elm" nəşriyyatı, 1991-ci il. səh. 79.
**Tubulinalar** (*lat.* Tubulina) — ibtidailərin lobosa sinfinə daxil olan yarımdəstə.

Xarakterik əlamətləri
---------------------

Amöblər monopodial və polipodialdırlar. Psevdopodiyalar eruptiv şəkildə bütün istiqamətlərdə əmələ gəlir. Onlar şaxələnən, enli kürəkvarı, iti və ya haça uclu konusvarı, tikanşəkilli və i.a. ola bilər. Qeyd etmək lazımdır ki, hətta eyni bir növ daxilində ətraf mühit şəraitindən asılı psevdopodiyaların formaları müxtəlif cür ola bilər. Birnüvəli, nadir hallarda çoxnüvəli amöblərdir.Çoxalması qeyri-cinsidir.

Yayılması
---------

Azərbaycanda bütün cinslərin nümayəndələri tapılmışdır. Trichamoeba villosa Lepsi, Chaos chaos - Şirvan düzünün boz torpaqlarında; Amoeba alveolata Mereschkovski, A. gorgonia Penard, A. gracilis Greef, A. lacustris Naegler, A.limax Dujardin, A. limicola Rhumler – Lənkəran təbii vilayətinin sarı torpaqlarında, Dağlıq Qarabağın şabalıdı torpaqlarında, Şirvan düzünün boz torpaqlarında; A. costelani Lepsi, A. brachiata Dujardin – Lənkəran təbii vilayətinin sarı torpaqlarında; A. guttula Dujardin, A.limax Penard, A. spinosa Gelli, Fiocc – yenə həmin təbii zonada Dağlıq Qarabağın şabalıdı torpaqlarında; A. vellata Penard, A.limax, A. radiosa DujardinŞ A. fluida Gruber, A. hylobates Penard, A. humilis Schout – Lənkıran rayonunun arx sularında və Kür çayının aşağı axarında; Polychaos fimidium Bover – Abşeronun boz-qonur torpaqlarında üzümlüklərdə rast gəlinir. 

Fəsiləyə 4 cins daxildir: 

* Trichamoeba
* Chaos
* Amoeba
* Polychaos

Ədəbiyyat
---------

1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s.
2. ↑  Veysiq, 1939, 1942; Əmiraslanova, 1967; Musayev, İbadov, 1979; İbadov, 1983, 1985; Qasımov, 1972
3. ↑  Mirzəzadə, 1982
**Rəhim bəy Uğurlubəyov** (1814–1865) — şair, çar ordusunun zabiti.

Həyatı
------

Rəhim bəy Uğurlu bəy oğlu 1814-cü ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl təhsil görmüşdü.

Rəhim bəy rus ordusunda xidmət еtmişdi. Varşavada olmuşdu. Süleyman xan Şəkinski ilə birlikdə cəbhədə olmuşdular. Yaxın dost idilər. 1839-cu ilin oktyabr ayının 31-də kapitan rütbəsi almışdı.

Rəhim bəy mayor rütbəsinədək yüksəlmişdi.
Bəylər Şuşadan dеputat sеçərkən iki ünlü bəyin üzərində dayanmışdılar. Cavanşirlər Mirzə Camal Cavanşir Qarabağini, Kəbirlilər isə Rəhim bəy Uğurlu bəy oğlunu dəstəkləyirdilər. Baba bəy Şakir dostu Qasım bəy Zakirə bu barədə yazırdı:

Bir parası mümtaz еdib Camali,  

Qədimi adamdır, hər işdən hali,  

Bir parası dеyib yoxdur kamali,  

Rəhim bəydir еdən həlli-müşkülat…

Rəhim bəy Bəyim xanımla yaşam qurmuşdu. Övladları olmamışdır.

Yaradıcılığı
------------

Rəhim bəy şair idi. Çağının bir çox yazarları ilə yazışmaları vardı. Mir Möhsün Nəvvab "Təzkirеyi-Nəvvab" adlı əsərində Rəhim bəydən bəhs еtmişdir. Ünlü tarixçi və təzkirəçi yazır: "Kapitan Rəhim bəy Uğurlu bəy oğlu Qarabağ vilayətinin əhalisindəndir. Şuşa qalasında yaşayırdı. 50 yaşlı, hеybətli, möhkəm bədənli, uca boylu, çox yoğun və yеkəqarın bir kişi idi. Bir gün hamama gəlmişdi, mən də orada idim. Molla və ölü işlərinə baxanlardan biri ki, adına Mirzə Qasım katib dеyirdilər, hamamdan bayıra çıxıb paltarlarını gеymişdi və əmmaməsini düzəldirdi. Bu vaxt Rəhim bəy onu görüb bu fərdi bədahətən ona dеdi:

Sənin qat-qat olmuş əmmamənə and olsun,  

Hеç olmayan fəzlü kamalına and olsun.

Mərhum hərdən cürbəcür şеirlər dеyərdi. Varisi olmadığından onun şеirlərindən öz hamamının tarixi haqqında söylədiyi rübaidən başqa bir şеy mənim əlimə düşmədi.

Qorxmaz Rəhim bəy Uğurlu bəy oğlu  

Bu gəlirli və misilsiz hamamı düzəldəndə  

Tarixi Uğurlu bəy sözlərindən əyan oldu  

Bu qəşəng bina küləkdən qorunsun.

1281-ci ildə (1864/1865) vəfat еdib.

Mənbə
-----

* M.M.Nəvvab. Təzkirеyi-Nəvvab, Bakı, "Azərbaycan", 1998, səh. 77.
* Ənvər Çingizoğlu. Uğurlu bəyin uğuru. "Soy" dərgisi, 8 (16), 2008. səh.9–14.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan ədəbiyyatı
* Fərəculla bəy Uğurlubəyov
**Sayalı** — bəstəkar Elnarə Dadaşova tərəfindən 1983-cü ildə bəstələnmiş birpərdəli balet. Balet bəstəkarın anasının Sayalı Tağıyevanın adını daşıyır. Premyera 15 dekabr 2012 ildə olub. Baletmeyster Pulumb Agilliu, dirijoru Azərbaycanın xalq artisti, professor Cavanşir Cəfərov, quruluşçu rəssamı isə əməkdar mədəniyyət işçisi Yusif Babayevdir.

Tarixçə
-------

"Sa­ya­lı" ba­le­ti­nin lent ya­zı­sı 1983-cü il­dən Azər­bay­can Te­le­vi­zi­ya və Ra­dio Şir­kə­ti­nin fo­no­te­ka­sın­da saxlanılır. Əsər Azər­bay­can Te­le­vi­zi­ya və ra­dio Şir­kə­ti­nin sim­fo­nik or­kest­ri­nin ifa­sın­da len­tə alı­nıb. "Araz" proqramı ilə vax­ta­şı­rı efi­rə ve­ri­lib və ve­ri­lir.

Məzmun
------

"Sayalı" baleti Novruz, bayramında təbiətin oyanması, heç vaxt solmayan əbədi məhəbbət, gənclik və rəqabət mövzusundadır.

Mənbə
-----

* Opera teatrı şeytanın qıçını qırdı
* Arzu Cavadova - Bəstəkar Elnarə Dadaşovanın Azərbaycan musiqi sənətində rolu[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycanda balet
**Sayano-Şuşensk su anbarı** — Yenisey çayında Sayano-Şuşensk Su Elektrik Stansiyasının tikintisi nəticəsində meydana gələn su anbarı. Hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 540 metrdir.

Təsviri
-------

Su anbarı layihəsi Sayano-Şuşensk Su Elektrik Stansiyasının ayrılmaz hissəsidir. Sayano-Şuşensk SES layihəsinin ayrı-ayrı komponentlərinə aşağı byref və ətraf mühitin qorunması bölmələri də daxil edilmişdir. Su anbarının ətraf mühitə təsirini müxtəlif dərəcədə azaltmaq üçün tədbirlər planlaşdırılmış və həyata keçirilmişdir: ictimai səhiyyə üçün təhlükəli olan su anbarının mümkün çirklənmə mənbələriaradan qaldırılmışdır.
Rusiya Federasiyası hökumətinin 16 noyabr 2006-cı il tarixli qərarı ilə Sayano-Şuşensk su anbarı, müstəsna federal mülkiyyətində olacaq strateji içməli su mənbəyi olan 70 su anbarı siyahısına daxil edildi. Onların su ehtiyatlarının istifadəsi Rusiya Federasiyasının bir və ya daha çox subyektinin əhəmiyyətli ərazilərinin içməli və məişət suyu təchizatı ilə təmin etmək üçün həyata keçirilir.

Su anbarının səthinin 42% -i Tuvada yerləşir. Bunun çox hissəsi Tuva vadisinə düşür - respublikanın Uluq-Xem və Çaa-Xol kojunları. Su anbarının doldurulması zamanı Şaqonar (Köhnə Şaqonar) şəhəri və Çaa-Xol kəndi su altında qalmışdır.

Su anbarı Sayano-Şuşensk Su Elektrik Stansiyası mövsümi tənzimlənirə. Tam dolma zamanı anbar 312 km-ə qədər uzanır, bunun 77 km Tuva Respublikası daxilində, o cümlədən Tuva 52 kilometri Tuva vadisində yerləşir. Yerdə qalan 235 km Krasnoyarsk diyarı ərazisi boyunca uzanır.

Sayano-Şuşensk su anbarında 11 müntəzəm rast gəlinən nadir quş növləri Rusiyanın Qırmızı Kitabına daxil edilmişdir. Berqut, Çay qaraquşu, Şahin kimi quşlar üçün sabit qorunan rejim təmin edilmişdir. Eyni zamanda Berqut üçün optimal şərtlər Qərbi Sayanın məhs Sayano-Şuşensk su anbarı ətrafı hissəsində və onun qollarında ideal olaraq qalır. Tuvadakı Yenisey çayının su altında qalan ərazilərində, Bolşaya Paşkina, Coyda əvvəllər yuvarlanan qara leylək üçün buna bənzər əlavə mühafizə tədbirləri görülməlidir. Bu yerlərdə leyləklər görünməyə davam edir, lakin yuva qurmurlar.

Hidroloji xüsusiyyətləri
------------------------

Normal bir tutma səviyyəsində su anbarı aşağıdakı xüsusiyyətlərə malikdir:

Sayan dərəsi daxilində: eni - 0,5-3 km, dərinliyi - 30 ilə 220 m arasında (Sayano-Şuşensk Su Elektrik Stansiyasının bəndində),
Tuva hövzəsində (su anbarı göl kimi xarakterikdir): eni - 6–9 km, dərinliyi - 8 ilə 30 m;

Anbar səthinin sahəsi - 621 km²;

Su anbarının ümumi həcmi - 31,34 km³;

İstifadəyə yararlı həcmi - 15,34 km³;

İstinadlar
----------

1. ↑  "Саяно-Шушенское водохранилище" (rus). Федеральное агентство водных ресурсов. June 21, 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: June 23, 2017.
2. ↑  В. А. Стахеев Саяно-Шушенский биосферный заповедник в системе компенсирующих природоохранных мероприятий в зоне Саяно-Шушенской ГЭС
**Navicula minima** Grunow in Van Heurck. — Kirpiklilər və ya İnfuzorlar cinsinə aid canlıdır.

Sinonimləri
-----------

*Navicula atomoides* Grunow in Van Heurck (Van Heurck H. 1880. Syn. Diat. Belg.: 107, pl. 14, figs.12–14) pro parte;

*Navicula* *minima* Grunow var. *atomoides* (Grunow) Cleve (Cleve P.T. 1894. Kongl. Sven.-Vet. Akad. Handl. 26: 128);

*Navicula* *minutissima* Grunow (Grunow A. 1860. Verh. K. Zool.-Bot. Ges. Wien 10: 552, pl. 2, fig. 2a, b, c, d), non

*Navicula minutissima* Rabenh. (Rabenhorst L.1853. Süssw.-Diat.: 39, pl. 6, fig. 80);

*Navicula* *tantula* Hust. in A.W.F. Schmidt et al. (Schmidt A.W.F. et al. 1934. Atlas… : pl. 399, figs. 54–57).

Ekologiyası
-----------

Epifit, göllərdə, çaylarda və nohurlarda bentik, torpaqda, şirin və şortəhər sularda (Sa), alkalifil (pH), oliqosaprob (S).

Yayılması
---------

**Böyük Qafqaz**: Şəki-Zaqatala bölgəsinin sututarları, Qax r-nu: İlisuçay, Qapıçay, Qumçay və Çüdüllüçay çaylarının aşağı axarı. **–** **Kiçik Qafqaz**: Mingəçevir su anbarı

İstinadlar
----------

1. ↑  **Мухтарова Ш.Дж.** Альгофлора водоемов Шеки-Закатальской зоны Азербайджана: Дисс. … канд. биол. наук. Баку, 1989б, 163 с. (Приложение 238 с.).
2. ↑  **Рзаева С.Г.** Диатомовые водоросли бентоса Мингечаурского водохранилища // Ботан. журн. 1986, т. 71, № 5, с. 627–631.
**Molla Məhəmməd Osman Bəlxi** (kürd. مەلا موحەمەد کوڕی عوسمان بەڵخی) və ya təxəllüsü ilə **Məhvi** (kürd. مەحوی) (1830 – 1906, Süleymaniyyə) — Osmanlı kürd sufi şairi. Soran dilində yazıb-yaratmışdır. Qacar dövlətində, Məhabad və Sənəndəc şəhərlərində təhsil almışdır. O, 1862-ci ildə o zaman Osmanlının Süleymaniyyə məhkəməsində hakim olmuşdur. Məhvi İstanbula səyahət etmiş və 1883-cü ildə II Əbdülhəmidlə tanış olmuşdur. O, Süleymaniyyədə bir xanəgah qurmuş və ona Osmanlı sultanının adını vermişdir. Məhvi şeirlərində əsasən təsəvvüfü təbliğ edir, eyni zamanda insanın vəziyyəti və həyatın mənası ilə bağlı suallar kimi ekzistensial problemlərdən bəhs edirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 8 dekabr 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 dekabr 2022.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-12-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-12-30.

Xarici keçidlər
---------------

* A collection of essays on Mahwi's poems (in Kurdish)
* Classical Traditions and Modern Meanings, by Stephen Sperl. Last visit 19 November 2013.
**Qiymət-mənfəət nisbəti** - şirkətin səhminin cari qiymətinin hər səhmə düşən xalis mənfəətə nisbəti. Məsələn, əgər 10 min səhmə malik şirkətin səhmi hazırda 10 manata tədavül olunursa və son ildə xalis mənfəət 5 min manata bərabərdisə, P/E nisbətini aşağıdakı qaydada tapmaq olar: Hər səhmə düşən xalis mənfəət = 10 000/5 000 = 2 P/E = 10 / 2 = 5. [1]

**Qiymət** – 1)əmtəə dəyərinin pulla ifadəsi; 2)əhəmiyyət, dəyər, önəm, rol; etibar; 3)şagirdin, tələbənin bilik dərəcəsi haqqında verilən nömrə: imtahanda biliyin göstəricisi. Məsələn, orta qiymət, pis qiymət, dərslərdən əla qiymət almaq.4)hüquqda: bəzi müqavilə növlərində mühüm şərtlərdən biri; 5)iqtisadiyyatda: bir malın digər mala dəyişmə nisbəti; malların (məhsulların) və xidmətlərin dəyişmə dəyərinin pulla ifadəsi; ehtiyaclarımızı ödəmək məqsədilə mal və xidmətlərə verdiyimiz nisbi üstünlük. Məsələn, malın qiyməti; 6)pulun miqdarını göstərən fundamental iqtisadi kateqoriyadır; 7)əmtəə dəyərinin pul ifadəsi; əmtəə istehsalına sərf olunmuş ictimai zəruri iş vaxtı miqdarının dolayı ölçülməsində xidmət edən iqtisadi kateqoriya.

Mənbə:
------

1. ↑  MALİYYƏ BAZARLARI TERMİNLƏRİNİN İZAHLI LÜĞƏTİ Bakı, «NURLAR» Nəşriyyat-Poliqrafiya Мərkəzi, 2010,s.145
**Navəkmisal xanım** (d. 1828 - ö. 5 avqust 1854) — 31. Osmanlı sultanı Əbdülməcidin on səkkizinci xanımı.

Həyatı
------

Navəkmisal xanım 1828-ci ildə Şimali Qafqazda əsilzadə ailəsində dünyaya gəlmişdir. Atası Rüstəm bəy Biberd, anası isə Batıxan Kızılbəyin qızı Fatma Kızılbəy idi. Özündən başqa Suzidilarə xanım (ö. 1919) adlı bir bacısı da vardı. Xalası Kəşfiraz xanım Rəfiyə Sultanın süd anası idi. Bu səbəblə bacısı qızlarını daha yaxşı həyat yaşamaları üçün İstanbula, Osmanlı sarayına gətirtmişdi.

Navəkmisal xanım Osmanlı sarayında tərbiyə aldıqdan sonra Validə Bəzmialəm Sultanın nədiməsi oldu. Bu müddət ərzində Sultan Əbdülməcidin diqqətini cəlb etdi və 1853-cü ildə cütlük evləndi. Sultan Əbdülməcidin bu evlilikdən övladı olmadı. Belə ki, 1854-cü ilin əvvəllərində İstanbulda tüğyan edən vərəm epidemiyasına tutuldu və müalicə üçün Üsküdardakı Şəmsi Paşa sarayına köçürüldü. Çox keçmədən 5 avqust 1854-cü ildə vəfat edən Navəkmisal xanım Yeni məsciddə dəfn olundu.

Mənbə
-----

* Uluçay 1992, p. 215.
* Necdet 2007, p. 603.
* Açba 2007, p. 59.