recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Rio-de-Janeyro** (*port.* Rio de Janeiro) — Braziliya ərazisində yerləşın ştat. İnzibati mərkəzi Rio-de-Janeyro şəhəridir.

Ştat əhalisi özlərini «fluminense» (*port.* fluminense) adlandırırlar.

İri şəhərləri: Rio-de-Janeyro, Nova-İquasu, Niteroy, Duki-di-Kaşias, San-Qonsalu.

Tarixi
------

Portuqal koloniyaçıları bölgəyə XVI əsrdə ayaq basmışlar. Bir müddət sonra gəlmə porrtuqallar hindu və qaralarla izdivaca virərək qarışmışlar.

İlk portuqalarla yanaşı bura isveçrəlilərdə ayaq basmışlar. Onlar Yeni Friburq şəhərini salmışlar. 1823-cü ildə bura kütləvi şəkildə almanlar köçürülür. Finlər Peduya toplaşaraq öz cəmiyyətlərini qurmuşlar. XIX əsrin sonu — XX əsrin əvvəlləri əraziyə italyanlar, portuqallar və ispanlar köçür. Bir qədər sonra isə alman, polyak, belçikalı ayaq basır. XX əsrin ortaları ştat əhalisinin ¾ avropalı idi.

Avropada vəziyyətin yaxşılaşması ilə bura köçənlərin sayının azalmasına səbəb olmuşdur. Bununla belə imiqrasiya sayəsində ştat əhalisi kifayət qədər artmış, iqtisadi baxımından güçlənmişdir.

Əhalisi
-------

2010-cu ilə olan məlumata görə ştat ərazisində 15 989 929 nəfər yaşayır. Əhalinin böyük qismi 50 yaşdan yuxarıdır. 
Əhalinin 56 % avropa, 33 % — qarışıqlar, 11 % — qaralar 0,3 % — asiya, 0,2 % — hindu məhşəllidir (2009). Ştat ərazisində hakim dil portuqalcadır.

İnzibati bölgü
--------------

İnzibati cəhətdən 6 mezoregion və 18 mikroregiona bölünür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Censo 2010: população do Brasil é de 190.732.694 pessoas". 2012-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-25.
2. ↑  "Tabela 262 - População residente, por cor ou raça, situação e sexo (vide Nota de Rodapé)" (Portuguese). IBGE. 2011-08-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-25.

Həmçinin bax
------------

* www.CanalFluminense.com.br — Fluminense´s Daily News

| ⛭Braziliya ştatları |
| --- |
| Akri • Alaqoas • Amazonas • Amapa • Baiya • Qoyas • Maranyan • Matu-Qrosu • Matu-Qrosu-du-Sul • Minas-Jerays • Para • Paraiba • Parana • Pernambuku • Piaui • Rio-de-Janeyro • Riu-Qrandi-du-Norti • Riu-Qrandi-du-Sul • Rondoniya • Rorayma • San-Paulu • Santa-Katarina • Seara • Serjipi • Tokantins • Federal dairə • Espiritu-Santu | Braziliya bayrağıBraziliya bayrağı |
**Stanislav Şvarts** (1 aprel 1919, Dnepr – 12 may 1976, Sverdlovsk) — Sovet zooloqu və ekoloqu, SSRİ Elmlər Akademiyasının akademiki (1970), əhalinin və təkamül ekologiyasının rusdilli qanadının banilərindən biridir.

Bioqrafiyası
------------

1 aprel 1919-cu ildə Yekaterinoslavda anadan olub.

1937-ci ildə Stanislav Şvarts müəllimləri D. Kaşkarov və P. Terentyev olduğu Leninqrad Universitetinin biologiya fakültəsinə daxil olur. Müharibə vaxtı könüllü olaraq cəbhəyə yollanır. 1942-ci ildə tərxis olunmadan sonra universiteti bitirib aspiranturaya daxil olur. 1946-cı ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə edir.

1946-cı ildən Sverdlovskda Heyvan populyasiyası ekologiyası laboratoriyasının təşkilatçısı və rəhbəri (1952-ci ildən). 1954-cü ildən elmlər doktoru, 1966-cı ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, 1970-ci ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü olur. 1955–1976-cı illərdə fəaliyyətlərinə müasir bir istiqamət vermiş SSRİ Elmlər Akademiyası Bitki və Heyvan Ekologiyası İnstitutunun direktoru olur.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Stanislav Şvarts heyvan populyasiyalarının vəziyyətini müəyyənləşdirmək və inkişafının proqnozlaşdırılması üçün morfofizioloji göstəricilər metodunu, təbiətdəki təkamül prosesinin ekoloji mexanizmləri haqqında yeni fikirləri, heyvan populyasiyalarında böyümə və inkişaf sürətinin metabolik tənzimlənməsini inkişaf etdirmiş, heyvan populyasiyası ekologiyasının inkişafına mühüm töhfə vermişdir. Uzaq Şimal təbiətinin əhatəli tədqiqatlarına rəhbərlik etmişdir.

20 ildən artıq müddətdə çoxtərəfli tədqiqatlar zamanı Stanislav Şvarts öz tələbələri ilə birlikdə ekoloji qayda kimi qəbul olunan bir qanunauyğunluğu kəşf etmiş və formalaşdırmışlar: Növləşmə növdaxili ixtisaslaşmış formalara nəzərən adaptasiyanın və enerji sərfiyyatı baxımından daha qənaətcil yeni uyğunlaşmanın aşkar mərhələsidir. Bu hal mühüm ümumbioloji əhəmiyyətə malikdir. Bu, Şvartsın çox sayda əsərində əks olunub.

Akademik İnnokenti Gerasimov Şvarts nəzəriyyəsinin tərəfdarlarından idi. Şvarts Sovet İttifaqı ərazisindəki ilk biosenozların geniş miqyasda qorunmasının mümkünsüzlüyü haqqında fikrini, xalq təsərrüfatının artan ehtiyacları və təbii ehtiyatların istehlakı ilə izah etmişdir. Bu ehtiyacları ödəmək üçün çox miqdarda oksigenin, heyvan və bitki mənşəli məhsulların sintezini təmin edəcək süni ekosistemlərin yaradılması tələb olunurdu. Süni ekosistemlərin yüksək məhsuldarlığı onun ehtiyat fəaliyyətini, yəni təsadüfi xarici təsirlər altında biokütlə istehsalının qorunmasını təmin etmişdir.

Stanislav Şvarts eyni zamanda populyasiya və təkamül ekologiyası sahəsində Ural elmi məktəbinin banisidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Память народа
2. ↑  Снытко В.А. Собисевич А.В. Романова О.С. Савенкова В. М. Экологический подход в географии: из научного наследия академика И.П. Герасимова // Институт истории естествознания и техники им. С.И.Вавилова. Годичная научная конференция, посвященная 85-летию ИИЕТ РАН. — Т. 23. — Янус-К Москва, 2017. — С. 39–44.
**"Pyaçentsa"** (it. Piacenza Calcio 1919 S.s.d.r.l) — İtaliyanın Pyaçentsa şəhərini təmsil edən futbol klubu. 1919-cu ildə yaradılıb. Ev oyunlarını 21.608 tamaşaçı tutumu olan Leonardo Garilli stadionunda oynayır. Klubun A Seriyasındakı ən yüksək nailiyyəti 1997/1998 və 2001/2002 mövsümlərində 12-ci sırada qərarlaşmaq olub.

Tarixi
------

Futbol klubu 1919-cu ildə İtaliyanın Emiliya-Romanya regionunda yerləşən Pyaçentsa şəhərində yaradılıb.

2010/11 mövsümündə klub B Seriyasında 19-cu yeri tutaraq C1 Seriyasına düşur. Ancaq klub maliyyə problemləri səbəbindən burada iştirak etməkdən imtina edir. Klub prezidenti bununla bağlı belə bir açıqlama verir: "Atam Pyaçentsanı 1983-cü ilin yayında aldı. O vaxtdan bəri onunla kluba 100 milyon avro sərmayə qoyduq. Ailəm 29 ildir klubu idarə edir. Son 20 ildə biz heç C seriyasına düşməyən 11 klubdan biri idik. İndi baş verənlər mentalitetimizə və komanda tarixinə uyğun gəlmir. Bu səbəbdən rəsmi şəxslərə, azarkeşlərə və klubda işləyən insanlara Pyaçentsanın gələn mövsüm C Seriyasında oynamayacağını bəyan edirəm ". Buna baxmayaraq klub hələ də C1 Seriyasında iştirak edir və orada 17-ci yeri tutaraq (9 xal cəzası səbəbindən) daha da aşağı, C2 Seriyasına düşur. Ancaq burada klub müflis olduğunu bəyan edir.

İflasdan sonra "Pyaçentsa" öz varrlığını dayandırır. Az sonra "Libertaspes" həvəskar klubunun əsasında klub yenidən təşkil edilir və "Lupa Piacenza" adlandırılır. 2011-12 mövsümündə komanda Emiliya-Romanya regionun çempionatında oynamağa başlayır və ilk mövsümdə D Seriyasında oynamaq hüququ qazanır.

2013-cü ilin yayında klub "Piacenza Calcio 1919" adı ilə tam bərpa edilir.

Titulları
---------

**Anglo-İtalian Kuboku: (1)**

* **Qalib** : 1986

**Seriya B : (1)**

* **Qalib** : 1994-95
* **2-ci yer** : 2000-01
* **3-cü yer** : 1992-93

Məşhur oyunçuları
-----------------

* Filippo İnzaqi
* Alberto Cilardinyo
* Alessandro Lucarelli
* Simone Pepe
* Flavio Roma
* Cuzeppe Sinyori
* Pietro Verkhovod
* Enzo Maresca
* Dario Hübner
* Eysebio Di Françesko
* Simone İnzaqi
* Sergey Qurenko
* Matuzalem
* Amauri
* Raca Nainqqolan

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-20.
2. ↑

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt
Ballokume
**Ballokumya** (alb.: Ballokume) - Alban mətbəxinə aid şirniyyat, külçə növü. Albaniyanın Elbasan şəhərrində yaranıb. Hal hazırda Albaniyadan başqa Şimali Makedoniya və Kosovoda yaşayan albanlar arasında çox məşhurdur. Adətən 14 mart tarixində qeyd olunan *"Dita e Verës"* (albancadan "Yay günu") bayramı zamanı hazırlanır.

Etimologiya
-----------

Albaniyada olan inanca görə şirniyyatın bu cür adlanmasına səbəb, Elbasanı idarə edən Osmanlı valisi ilk dəfə qarğıdalı unundan hazırlanmış bu şirniyyatı yeyərkən, *"Është ba si llokume!"* (albancadan "Rahat ulqum kimi dadlıdır") deyə çığırır. Sonra bu "Është ba si llokume!" kəlməsi, qısalaraq "Ballokumya" adını alır. Şirniyyatın digər bir növu isə *"kulaç me finj"* (albancadan "kullu külçə) adlanır.

Tarixi
------

Şirniyyat ilk əvvəllər ancaq Elbasanda qeyd olunan, 2004-cu ildən isə Albaniyada dövlət bayramı statusu alan "Dita e Verës" bayramı ilə əlaqədar olaraq bişirilir. "Dita e Verës" bayramı, Albaniyada islama qədər olan və bütpərəst inanclara bağlı olan bir bayram olub. Albaniyada olan inanca görə bu şirniyyat indiki adını ilk dəfə XVI əsrdə, Elbasan şəhəri Osmanlı İmperiyasının tərkibində olduğu zaman alıb. Hal hazırda bayram vaxtı Elbasan sakinləri başqa şəhərlərdə yaşayan dost və qohumlarının evlərinə Ballokumya göndərirlər.

Hazırlanma qaydası
------------------

Ballokumyanın hazırlanması zamanı istifadə olunan indrigentlər qarğıdalı unu, kərə yağı (adətən keçi südundən alınmış) , şəkər tozu və yumurtadır. Hazırlanan zaman mis ləyəndə taxta qaşıqla qarışdırılır. Qarışdıran zaman sürətlə qarışdırmaq lazımdır. Bu işi adətən kişilər görur. Hazırlanmış xəmir 170° C istilikdə 25 dəqiqə bişirilir.

Bir qab Ballokumya hazırlamaq üçun aşağıdakı indrigentlər lazımdır:

* 0,5 kq şəkər
* 0,5 kq kərə yağı
* 1 kq ələnmiş qarğıdalı unu
* 50 qr buğda unu
* 8 yumurta

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-03-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-23.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-03-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-23.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-02-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-23.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-03-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-23.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-03-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-23.
7. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-23.
8. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-03-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-23.
9. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-23.
**Kerç-Yenikale kanalı** (KEK) (*ukr.* Керч-Єнікальський канал) — Kerç boğazında olan gəmiçilik kanalı. Azov dənizini Qara dənizlə birləşdirir. Kanal həm də Krım yarımadasını Taman yarımadasından ayırır.

Tarixi
------

Kerç-Yenikale kanalı XIX əsrin sonunda gəmiçilik üçün daha əlverişli şərait yaratmaq məqsədi ilə yaradılmışdır. Kanalın inşası 1874-1877-ci illərdə həyata keçirilmişdir. Kanalın adı Rusiya İmperiyası zamanı Krım yarımadasında olan Kerç-Yenikala inzibati mərkəzinin adından götürülümüş. Yenikale ərazidə yerləşən Yenikale qalasının adıdır. Kanalın ilkin dərinliyi — 5,7 metr idi.

1903-cü ildə kanalın dərinliyi 6,4 metrə, 1908-ci ildə isə dərinlik 7,3 metrə çatdırılmış. Kanalın ümumi uzunluğu 26,4 km-dir. Mövcud dərinlik normal gəmiçilik üçün yetərincə deyildi.

Az müddət sonra kanal dərinliyinin 8,5 metrə qədər dərinləşdirilməsi layihəsi işlənildi və uzunluğu 35 km qədər çatdırılması nəzərdə tutuldu. Bu layihə 17 aprel 1912-ci ildə verilmiş fərmanla maliyələşdirilməli idi.

Birinci Dünya müharibəsi, eləcə də vətəndaş müharibəsi bu layihənin həyata keçirilməsini əngəllədi. İkinci Dünya müharibəsi illərində yetərincə dağıntıya məruz qalmış və kanal yatağı batmış gəmilərlə və digər partlayıcı qurğularla doldurulmuşdur.

Kanalda bərpa işləri əsasən 1945-1966-cı illərdə həyata keçirilmiş və kanal dərinliyi yenidən 7,3 metrə çatdırılmışdır. Batırılmış gəmilər və digər əşyalar kanaldan çıxarıldı.

1965-1966-ci illərdə Kerç-Yenikale kanalının dərinliyi Qara dəniz tərəfdən dərinləşdirildi, kanalın giriş hissəsi genişləndirildi. 1969-1970-ci illərdə kanalın eni 120 metrə, dərinliyi isə 9-9,75 metrə çatdırıldı. 1970-ci ildə kanalın giriş hissəsinin dərinliyi 8 metr oldu. Bu dərinlik artıq o dövrün ən nəhəng «Zaporoje» tipli gəmilərinin kanaldan keçməsinə imkan verirdi.

2004-cü ildən sonra kanalda heç bir təmir və ya yenidənqurma işləri aparılmır.

Ədəbiyyat
---------

**Керчь-Еникальский пролив** // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Форум "В Керчи" • Просмотр темы — Керченский морской торговый порт". www.vkerchi.com.ua (rus). 2018-11-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-02.
2. ↑  "Керчь-Еникальский канал". water-rf.ru. 2019-01-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-02.
„Meksikalı" marionet kimi
**Marionet** - oyunçu tərəfindən saplarla idarə olunan bəndli kukla. Saplar kuklanın ayrı-ayrı bəndlərinə bağlanır. Əvvəllər belə kuklalar ağacdan hazırlanırdı. Onun başı cökə ağacından hazırlanırdı, çünki bu hissədə daha incə səth strukturuna ehtiyac vardı. Hal-hazırda mövzudan asılı olaraq müxtəlif materiallardan istifadə olunur: bərk və yumşaq köpük, lateks, kağız və ya ağac qarışığı və s.

Əl kuklaları ilə müqayisədə burada fiqur bütöv təsvir oluna və hərəkət etdirilə bilir. Bundan əlavə oyunçu tam gizli şəkildə kuklanı idarə etmək imkanına malikdir. Belə ki, tamaşaçılar üçün yalnız hərəkətdə olan fiqur görünür. Bu XIX əsrdə yeni bir teatr üslubunun yaranmasına gətirib çıxarmışdır. Moda, teatr səhnəsi və operanın çox vaxt marionet səhnəsində nümayişi yayılmışdır. Marionet kuklalar ipdən asıldıqları üçün yırğalanma və ağırlıq qanununa tabe olaraq tətbiq oluna bilirlər. Yəni onların qucaqlaşması, bir-birinə qarşı güclü, qarşılıqlı hərəkətdə olmaları mümkün deyil. Digər tərəfdən onların sərbəst hərəkət edə bilmələri aktyorların bacarmadıqları oyunları icra etməyə şərait yaradır.

Tarixi
------

Marionet formalı bəndli kuklalar hələ Antik dövründə mövcud idilər. Qədim Misirdə və Yunanıstanda Noyrospatma adlanan fiqurlar geniş yayılmışırlar. Peşəkar oyunçular öz kuklaları ilə gündəlik çörək pulu qazanırdılar.

"Marionet" sözünün orta əsrlərdə Mariyanı əks elətdirən kuklaların adından gəldiyi güman edilir. Çox vaxt kiçik kuklalara "Mariya" sözünün kiçildici şəkildə işlədilirdi. Venesiyada qədim mexaniki kuklaların Milad bayramı və digər dini bayramalar ərəfəsində düzəldilib satılması yuxarıdakı ehitmalı gücləndirir. Qədim kitabların bəzilərində isə bunun İtaliyan əsilli ixtiraçının adı ilə bağlı olması göstərilir.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Gələcəyə qayıdış.

**"Gələcəyə qayıdış"** (*ing.* Back to the Future) — Robert Zemekisin rejissoru olduğu 1989-cu il istehsalı fantastika filmi. Film "Gələcəyə qayıdış" seriyasının 2-ci filmidir. Əsas mövzusu zaman səyahətidir.

Məzmun
------

İlk filmdə 1955-ci ildə səhvini düzəldib ata və anasını tanış edə bilən Martin Makflay öz zamanına (1985) qayıtdığı günün səhərisi zaman maşının ixtiraçısı Doktor Braun Martin və sevgilisi Ceniferi gələcəyə — 2015-ci ilə aparır. Dr. Braun bildirir ki, onlar gələcəkdə evlidirlər və uşaqları təhlükədədir. 2015-ci ilə çatar-çatmaz həyacanlanan Ceniferi Dr. Braun iynə ilə sakitləşdirir. Martinə oğlunun bir azdan kafeyə daxil olacağı, pis uşaqların təklifini qəbul edib oğurluq etməyə gedəcəyini deyir, sonda polis tərəfindən yaxalanacağını deyir. Martin oğlunu dəstədən qurtarır.

Zamanına qayıtmağa hazırlaşan Martinin diqqətini mağazda satılan idman jurnalı çəkir. Bu jurnalla öz zamanında mərc oyunlarında əla pul qazana biləcəyi düşünüb onu alır. Lakin Doktor Braun onu əlindən alıb zibil qabına tullayır. Bu zaman keçmişdə Makflaylar ailəsinin qulluqçusu qocalmış Bif söhbəti eşidib jurnalı götürür, zaman maşının heç kimin xəbəri olmadan oğurlayır və onu keçmişdəki Biffə verir. 2015-ci ilə qayıdır və zaman maşınını yerinə qaytarır.

Ceniferi götürüb 1985-ci ilə qayıdan Martin inanılmaz səhnənin şahidi olur. Hər tərəfdə cinayətkarlar vardır, evi isə artıq başqasınındır. Uzun axtarışlardan sonra Biffə məxsus göydələnə daxil olur. Məlum olur ki, Biff artıq çox varlıdır, anası onla zorla evlənmişdir, atasını belə 1973-cü ildə öldürmüşdür. Martin Biffdən öyrənir ki, 1955-ci ildə avtomobilini təmirdən götürərkən ona qohumu olduğunu deyən bir qoca idman jurnalı vermiş, onun köməyi ilə varlanmışdır.

Dr. Braunun köməyi ilə 1955-ci ilə qayıdan Martinin burada başına min cür hadisə gəlir, lakin sonda jurnalı Biffdən oğurlayıb yandıra bilir.

Rollarda
--------

|  |  |
| --- | --- |
| **Oyuncu** | **Rol** |
| Maykl Foks | Marti Makflay/Martin Makflay (kiçik)/Merlin Makflay |
| Kristofer Lloyd | Dr. Emmet Braun |
| Cefrey Veysman | Corc Makflay |
| Lia Tompson | Lorin Beyns |
| Tomas Vilson | Biff Tannen/Qriff Tannen |
| Ceyms Tolkan | Mr. Striklend |
| Elizabet Şu | Cenifer Parker |
| Vendi Co Serper | Linda Makflay |
| Mark Makklur | Deyv Makflay |
| Corc Dikenzo | Sem Beyns |
| Lloyd Tolbert | Starliyter |
| Billi Zeyn | Matç |

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  Robert Zemeckis, Bob Gale (2005). Back to the Future Part II: Featurette (DVD). Los Angeles: Universal Pictures.

Xarici keçidlər
---------------

bttfmovie.com — Gələcəyə qayıdış 2 rəsmi saytı
**Sultan məscidi** (tatar. Солтан мәчете, *rus.* Султановская мечеть) — Kazanda yerləşən məscid. 1868-ci ildə tacir Ciqanşi Usmanovun vəsaiti hesabına inşa edilmişdir. 1931-ci ildə məscid sovet hakimiyyəti tərəfindən bağlanmış, 1994-cü ildə isə yenidən dindarların istifadəsinə verilmişdir. 1981-ci ildən etibarən dövlət tərəfindən memarlıq abidəsi kimi qorunur.

Arxitekturası
-------------

Məscid bir otaqdan ibarət tikilidir. Əsas həcmli hissəsi məscidin minarəsi olduğu yerdir. Minarənin forması Sennom bazarının yaxınlığında yerləşən Sobor məscidinin minarəsiniə oxşayır. Məscidin cənub tərəfində, planda bir az uzanan beş tərəfli hissəsi var. Məscid çoxda hündür olmayan dördtərəfli dəmir örtüklə örtülmüş dam var. Otaq əsasən böyük arxa pəncərələrlə işıqlandırılır,  Bina bir korniş ilə bitir. Məscidin ərazisində sadə geniş bir alternativ dirəyi və kərpic hasarı var.

Məscid orta əsr tatar arxitekturası üzrə tikilib ancaq roman stilini də rast gəlinir.

Məscidin tarixi
---------------

Məscid 1860-cı ildə Usmanov qaraçısı tikdirib.

1931-ci ildə Rusiya hökuməti onu bağlayıb.

23.01.1981-ci ildən Rusiya Tatarıstan respublikasının hökuməti tərəfindən tarixi-abidə kimi qorunur.

1990-cu ildə minarə bərpa edilib,1994-cü ildən istifadəyə verilib.

Qalareya
--------

Мечеть и улица Тукая
Мечеть среди застройки северной части Старо-Татарской слободы

Vikianbarda ***Sultan məscidi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
Darçın çubuqları və üyüdülmüş darçın
**Darçın** — ədviyyat. Həmişəyaşıl tropik darçın ağacının cavan budaqlarının soyulub qurudulmuş qabığından alınır.

Tarixi
------

Darçının elmi adındakı növ adı olan "cinnamomum", yunancada "kinnamomon" sözündən yaranıb. Bəşər tarixinin ən qədim ədviyyatlarından biridir. Eramızdan əvvəl 3000 –ci ildə çinlilər tərəfindən istifadə olunurdu. Avropada XVI-XVIII əsrdə ən dəyərli və bahalı ədviyyatlardan biri hesab olunurdu. Məşhur tacir Anton Fugger 1530 –cu ildə imparator V. Karlın borc sənətlərini onun gözləri qarşısında darçın ədviyyat çubuqlarından yaranan bir odla yandırmış, beləcə öz zənginliyini sübut eləmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  QİDA MƏHSULLARININ BİOKİMYASI. Səh.325[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* ömürlülüyün sirri: Darçınlı bal çayı

| ⛭Ədviyyat və qətranlar |
| --- |
| Əsas ədviyyatlar | Vanilin • Mixək • Darçın • Quru nanə • İstiot • Zəfəran • Sumaq • Sarıkök • Zəncəfil • Cirə • Razyana• Hil |  |
| Ətirli otlar | Şüyüd • Reyhan • Tərxun • Nanə • Cəfəri • Keşniş • Kəvər • Turşəng • Kərəviz • Kəklikotu • Dəfnə yarpağı • Zirə |
| Zoğlar və qabıqlar | • |
| Qətranlar | Narşərab • Doşab • Bəkməz |
Yer gününün simvolu 
**Beynəlxalq Yer Kürəsi Günü** və ya "Ağac Günü" — keçirilmə tarixi XX əsrin 70-ci illərinə təsadüf edir. Senator Heylord Nelsanın təşəbbüsü ilə keçirilən bu bayramda məqsəd insanların diqqətini ətraf mühitin çirkləndirilməsi və canlı aləmin qorunub saxlanması problemlərinə cəlb etmək idi.

Yer Kürəsi Günü ilk dəfə 1970-ci il aprelin 22-də qeyd olundu. 20 milyona yaxın amerikalı müxtəlif tədbirlərdə iştirak edərək hökuməti ekoloji problemləri həll etməyə çağırdı. Həmin vaxtdan etibarən başlanan kütləvi ekoloji hərəkat təbii ehtiyatların qorunmasına və sənaye istehsalı üzərində ekoloji nəzarətə istiqamətləndi. Məhz XX əsrin 70-ci illərindən etibarən şirkətlər ətraf aləmin mühafizəsinə nə qədər vəsait ayırmaları barədə rəsmi məlumat verməyə başladılar.

Tarixi
------

ABŞ-nin Nebraska ştatının sakini Corc Sterlinq Mortona ştatın yaşıllaşdırılmasına başlamaq üçün əhaliyə müraciət etmişdi. Onun özü və ailəsi ilk olaraq ağac əkməyə başlamışdı. Tezliklə bu təşəbbüs geniş əks-səda doğurmuşdu. İlk "Ağac Günü"ndə ştatın əhalisi təqribən bir milyon ağac əkmişdi.

1882-ci ildə Nebraska ştatında Mortonanın şərəfinə onun doğulduğu 22 aprel günü rəsmi olaraq ştatın bayramı elan olundu. 1970-ci ildə "Ağac Günü"nün adı dəyişdirilərək Yer Kürəsi Günü adlandırıldı.

1990-cı ildən başlayaraq Yer Kürəsi Günündə milli parkların salınması, ətraf mühitin əvvəlki vəziyyətinə qaytarılması mövzusu gündəmə gətirildi. Həmin vaxtdan bu bayram beynəlxalq miqyas aldı. 141 ölkəni (o cümlədən bizim ölkəni) təmsil edən 20 milyondan çox adam bu günü bayram edir. XXI əsrin əvvəllərində Azərbaycanda da milli parkların şəbəkəsi genişləndirildi.

Azərbaycanda Ümumdünya Yer Günü
-------------------------------

2003-cü ildə Azərbaycan Prezidentinin sərəncamı ilə Bakı şəhərinin Qaradağ rayonu, Salyan və Neftçala rayonlarını əhatə edən Şirvan Milli Parkı, Ağcabədi və Beyləqan rayonlarını əhatə edən Ağ-göl Milli Parkı yaradılmışdır.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Yer Günü*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

* Резолюция Генеральной Ассамблеи № A/RES/63/278
**Nizami Məmmədov** (tam adı:*Məmmədov Nizami İmaməli oğlu*; 25 mart 1940, Qarabağlar, Noraşen rayonu) — idman xadimi, 1962-ci ildən SSRİ idman ustası.

Həyatı
------

Məmmədov Nizami İmaməli oğlu 25 mart 1940-cı ildə Şərur rayonunun Qarabağlar kəndində anadan olmuşdur.

### Təhsili

1662-ci ildə Azərbaycan Dövlət Bədən və Tərbiyəsi İnstututunu (indiki Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyası) bitirmişdir.

Fəaliyyəti
----------

### İdman fəaliyyəti

1959-64-cü illərdə Həndbol üzrə Azərbaycan və SSRİ yığma komandalarının tərkibində Polşa 1964, 1968, Macarıstan 1965, Çexoslovakiya (1966), Bolqarıstan (1967) və Rumıniyada 1969 keçirilən beynəlxalq yarışlarda iştirak etmiş, SSRİ-nin ən güclü hücumçularından sayılmışdır. 1984-86-cı illərdə Mali Respublikasının həndbol üzrə yığma komandasının baş məşqçisi olmuşdur.

### Pedaqojo fəaliyyəti

1986-cı ildən Naxçıvan Dövlət Universitetinin Bədən tərbiyəsi və idman kafedrasının müdiridir. 1990-cı ildən dosentdir.

Üzv olduğu təşkilatlar
----------------------

1998 — Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsinin üzvü

Mənbə
-----

* Naxçıvan Ensiklopediyası. Bakı. 2002. səh. 316-315. ISBN 5-8066-1468-9.
Culfa rayonu ərazisində Culfa şəhərindən 8 km. şimal-şərqdə
Darıdağın ətəyində, okean səviyyəsindən 900 m. yüksəklikdə 5 bulaqla 32 sayda mexaniki quyular vardır. 
Yer altından təzyiqlə çıxan mineral tərkibli termal (isti) sular karbonqazlı, mərgümüşlü (radiaktiv 
zəhərli maddədir), yüksək minerallaşmış xlorlu-hidrokarbonatlı-natriumludur. Yer altından təzyiqlə çıxan mineral tərkibli termal (isti) sular karbonqazlı, mərgümüşlü (radiaktiv zəhərli maddədir), yüksək minerallaşmış xlorlu-hidrokarbonatlı-natriumludur. Polşada "Kudova", Fransada "Lua-Bulbul", Almaniyada "Dürkgeym", Rusiyada "Sineqorsk" (Saxalin) adları ilə tanınan mineral bulaqlar da bu su ilə oxşarlıq təşkil edir. Darıdağ mineral suyu tərkibindəki duzların çox olmasına görə yuxarıda adları çəkilən termal bulaqlardan fərqlidir.

Bu mineral sudan istər soyuq istərsə də isti içmək zərərlidir. 
1991-ci ildən ərazidə pullu xidmətli Darıdağ Balneoloji Müalicəxanası fəaliyyət göstərir. 
Müalicəxana 1978-ci ildən yaradılaraq orada ürək-damar xəstəlikləri, dayaq-hərəkət orqanları, 
periferik əsəb sistemi, dəri, kinekoloji və.s xəstələr vanna qəbul etməklə müalicə olunurlar. 
Ərazidə 1977-ci ildən fəaliyyət göstərən Darıdağ Karbonqazı Zavodunda yeni avadanlıqlar 
quraşdırılaraq sutkalıq istehsal gücü 30 tona çatdırılmışdır. Zavod Naxçıvan MR Mineral Sular Birliyinin 
öhdəsindədir.

Mənbə
-----

* *Bağırov, Feyruz Abdulla oğlu. Naxçıvanın təbii sərvətləri- Naxçıvan, 2008.*
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Vısokiy adası.

**Vısoki adası** (*ing.* Visokoi Island) — Cənubi Sandviç adaları qrupuna daxil olan kiçik ada. Atlantik okeanın cənubunda yerləşir. İnzibati cəhətdən Böyük Britaniyanın Cənubi Georgiya və Cənubi Sandviç adalarına daxildir.

Coğrafiya
---------

Cənubi Sandviç adaları
Vısoki adası Cənubi Georgiya adasından 520 k, cənub-şərqdə yerləşir. Antarktidadan şimal-şərqdə qərarlaşır. Leskov və Zavadovski adaları ilə birlikdə Traverse arxipelaqını əmələ gətirir. Adanın uzunluğu 7,2 km, eni isə 4,2 km təşkil edir. Adanın maksimal hündürküyü 1005 metrdir.

Tarix
-----

Ada ilk dəfə 1819-ci ildə rus antarktik ekspedisiyasının rəhbəri Faddey Belinshauzen tərəfindən kəşf edilmişdir. İlk əvvəl ada Torson adlandırılmışdır. Konstantin Torson dekabristlərin üsyanında iştirak etdiyindən sonradan adıdəyişdirilmişdir.

Mənbə
-----

* *oceandots.com*
* Kurzbeschreibung mit Bild des Vulkans und Karte Arxivləşdirilib 2018-01-18 at the Wayback Machine  (ing.)

İstinadlar
----------

1. ↑  *The South Sandwich Islands: General Description* Arxivləşdirilib 2016-06-26 at the Wayback Machine, M. W. Holdgate und P. E. Baker, Scientific Report No. 91 des *British Antarctic Surve]* (englisch), Cambridge 1979, Portable Document Format (12,77 Byte), Seite 22–28.
Pyaçentzalı Konrada ehtiram (Noto).
**Venerasiya** (*lat.* veneratio; *yun.* τιμάω timáō ) və ya **müqəddəslərə** ehtiram – yüksək dərəcədə müqəddəsliyə malik olduğu müəyyən edilmiş bir müqəddəsə hörmət etmək aktı. Bir çox dinlərdə mələklərə də oxşar ehtiram göstərilir. Etimoloji olaraq, "ehtiram etmək" latın felindən, venerare , 'ehtiram və hörmətlə qarşılamaq' mənasını verir. Müqəddəslərə ehtiram rəsmi və ya qeyri-rəsmi olaraq bütün əsas dinlərin bəzi qolları, o cümlədən xristianlıq, yəhudilik, hinduizm, islam, buddizm  və caynizmin tərəfdarları tərəfindən həyata keçirilir.

Xristianlıq daxilində ehtiram, Şərqi Pravoslav Kilsəsi, Roma Katolik və Şərqi Katolik Kilsələri kimi qruplar tərəfindən tətbiq olunur, bunların hamısı müxtəlif növ kanonizasiya və ya tərifləmə prosedurlarına malikdir. Katolik və Pravoslav Kilsələrində ehtiram zahirən müqəddəsin simvolu, qalıqları və ya heykəli qarşısında ehtiramla baş əyməklə və ya xaç işarəsi çıxarmaqla və ya müqəddəslərlə əlaqəli yerlərə ziyarətə getməklə göstərilir. Ümumi olaraq ehtiram protestantlar və Yehovanın Şahidləri tərəfindən tətbiq edilmir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Lindsay Jones, ed.Thomson Gale Encyclopedia of Religion (tacik). Sainthood (Second). Macmillan Reference USA. 2005. səh. 8033.
2. ↑  *Werner Stark.* Sociology of Religion. Taylor & Francis. 1966. səh. 367. GGKEY:ZSKE259PDZ9. 1 January 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 September 2012.
**Vəcihi Akın** (23 iyul 1916, Aydın – 26 yanvar 1992, İstanbul) — türk əsgəri və siyasətçisi.

Həyatı və hərbi xidməti
-----------------------

Vəcihi Akın 23 iyul 1916-cı ildə Aydında anadan olmuşdur.

Orta təhsilini başa vurduqdan sonra 1938-ci ildə Türk Hərbi Akademiyasını topçu zabiti kimi bitirdi. 1940-cı ildə Topçu Məktəbini bitirdikdən sonra 1946-cı ilədək müxtəlif topçu hissələrində xidmət etmişdir. 1949-cu ildə Türk Hərbi Akademiyasını bitirmişdir.

1949-cu ildə Baş Qərargahın stajçı zabiti vəzifəsinə təyin edildi. Daha sonra bölük komandiri və qərargah zabiti vəzifələrini icra etdi. 1950–1952 arasında 28. Tümən Topçu Alayı 5. Batareya komandiri oldu. 1952–1956-cı illər arasında Baş Qərargahın Təlim şöbəsində çalışdı. 1956-cı ildə Diyarbəkirdə 12.Tümən 4.Topçu Tabor Komandirliyinə təyin edildi. 1958-ci ilə qədər 3. Topçu Tabor Komandiri idi. Ordu Birgə Əməliyyat Mərkəzi Kəşfiyyat məmuru vəzifəsini icra etdi. 1958–1960-cı illər arasında AFSOUTH Neapol qərargahının təşkilatı və təlim şöbəsində bir layihə məmuru olaraq ilk NATO missiyasını tamamladı.

1960-cı ildə Türkiyəyə qayıtdıqdan sonra Kuleli Hərbi Liseyi Komandir müavini vəzifəsinə təyin edildi. Daha sonra 1960–1961-ci illər arasında Çorluda 5-ci Korpus Qərargah rəisi oldu. 1961–1963-cü illər arasında Ordu Korpusunun Baş Qərargah rəisi, Hərbi Akademiya müəllimi və Hərbi Xidmət şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışıb. 1963-cü ildə Dənizlidə 4-cü. Xüsusi Təhsil Briqada Komandiri vəzifəsinə təyin edildi.

30 Avqust 1965-ci ildə Tuğgeneral rütbəsinə yüksəldi. 1965–1966-cı illər arasında bu rütbədə Ankara Komando Briqada Komandiri vəzifəsində çalışıb. 1966–1968-ci illər arasında Napoli-də NATO AFSOUTH-un Kəşfiyyat şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışıb.

1968-ci ildə general-mayor rütbəsinə yüksəldi. Bu sırada 1968–1970-ci illər arasında Erzincan'da 3. oldu. Ordu Baş Qərargah rəisi və 1970–1971-ci illər arasında Konya Təhsil Korpusu Komandirinin müavini vəzifələrində çalışıb.

1971-ci ildə general-leytenant rütbəsinə yüksəldi. 1971–1973 arasında bu sırada 6. sırada. Ordu Korpusu Komandirliyi və Adana-Hatay İllər Hərbi Vəziyyət Komandirliyi vəzifələrini icra etdi. 1973–1975-ci illər arasında Quru Qoşunları Komandanlığı Təftiş və Qiymətləndirmə Şurasının rəhbəri vəzifəsində çalışdı.

1975-ci ildə dörd ulduzlu general rütbəsinə yüksəlmişdir. 1975–1976-cı illər arasında Quru Qoşunları Baş Qərargah rəisi, 1977-ci ilə qədər isə 2-ci Baş Qərargah rəisi idi. 1977–1978-ci illər arasında Konyanın 2. Ordu Komandiri vəzifəsini icra etdi. 30 iyun 1978-ci ildə NATO-nun Cənub-Şərqi Avropadakı Müttəfiq Quru Qoşunları Komandiri (LANDSOUTHEAST) vəzifəsinə təyin edildi. 30 Avqust 1979-cu ildə təqaüdə çıxdı.

İzmirdəki Şirinyerdəki kazarmaya onun adı verildi.

Azad Demokrat Partiyası və 17. Parlamentin qurucu üzvü olan Akın Konya Millət vəkili vəzifəsini icra etdi. 26 yanvar 1992-ci ildə vəfat etdi. Ailəlidir və üç övladı var.

Vəcihi Akın 26 yanvar 1992-ci ildə İstanbulda vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Southeastern Star (LSE/SIXATAF Joint Publication) November 1994 Vol.1, Issue 6, Pg.3
Corocoro
**Venesuela mətbəxi** — Amerika qitəsinin xalqları, Avropadan gələnlərin adətləri və Afrika, Asiya mətbəxinin bəzi elementləri əsasında formalaşıb. Bir çox Latın Amerikası ölkələri kimi burada da mətbəxin əsasını ət, qarğıdalı, düyü, kartof, xüsusi bananlar və müxtəlif kombinasiyalarda istifadə olunan bir çox ərzaqlar və ədviyyatlar tutur. Venesuelanın milli yeməkləri acı, tutumlu, eyni zamanda çox yüngüldür. Yerli qəlyanaltılar və yüngül yeməklər əsasən "arepa" (qarğıdalı kökəsi) və ya "tamale"dən ibarətdir. Onların içinə cürbəcür qarnir – ət, balıq, yumurta, pendir və ərzaqlar töküb bükürlər. Çox vaxt kökələr çörək əvəzi, hətta sousu götürmək üçün qaşıq rolunda istifadə olunur. Turistlərə, həmçinin "aquakate-relenyo-kon-kamarones" – içi krevetlərlə doldurulmuş avokadodan, "sankoço" – tərəvəz və ətdən, ya balıqdan hazırlanmış qatı şorbadan, ya da alabalıqdan dadmaq məsləhətdir.

Ət – Venesuela mətbəxinin ikinci mühüm məhsuludur. Burada quş, donuz, mal ətindən müxtəlif yeməklər, şorbalar hazırlanır. Venesuelanın milli yeməyi "pabellin-kriolyo" hesab olunur. Yeməyin tərkibinə mal əti, düyü, qara paxla, qızardılmış banan daxildir. Desertə, adətən qaymaqla təzə çiyələk və ya quava, tərəvəzlər və yaşıl avokadodan "quasakaça", "kuesilyo" (meyvəli piroq) və s. verirlər. Venesuela kakaosu dünyada ən yaxşılardan hesab olunur. Demək olar ki, kakaonun hamısı Avropaya ixrac olunduğundan burada onu tapmaq çox çətindir. Çoxlu sayda müxtəlif meyvələrdən: papayya, qarpız, manqo, banan, ananas, quava, portağal və çiyələkdən "uqos" adlı meyvə şirələri hazırlanır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Dünyanın ən hündür şəlaləsinin vətəni". 2016-03-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-11-16.
**Rejissor**

Həyatı
------

Vüsalə Vaqif qızı Mirzəyeva 11 mart 1978-ci ildə Bakıda anadan olub. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Televiziya Rejissorluğu" fakültəsini bitirib (1998). "Televiziya və musiqi" adlı elmi işi müdafiə edərək "magistr" dərəcəsi alıb (2002). Mətbuatda bir sıra yazılarla çıxış edib. Vüsalə Mirzəyeva Azərbaycan Dövlət Televiziyasında çalışdığı müddətdə (1998-2006) bir sıra verilişlərin həm müəllifi, həm də rejissoru olub. 2000-ci ildə "Sabah" yaradıcılıq birliyinə dəvət alıb və birliyin rəhbəri Ramiz Həsənoğlunun bir sıra film-tamaşalarında ikinci rejissor kimi fəaliyyət göstərib. 2006-cı ildən Space Televiziyasında öncə "Xəbərlər" departamentinin baş rejissoru, sonra isə "musiqili layihələr qrupu"nun rejissoru kimi fəaliyyət göstərib. Eləcə də bir çox verilişlərə quruluş verib. Eyni zamanda müstəqil fəaliyyət göstərərək br neçə şirkət və prodakşnlarla da əməkdaşlıq edib və kliplərin, müxtəlif tədbir və konsertlərin (Yaşıl Teatr konsertlərinin televiziya versiyası, Səs organization, 2007; Dünya Güləş Çempionatının açılış mərasimi, 2007) quruluşçu rejissoru olub. 2008-ci ildən Professional Kinorejissorlar Gildiyasının üzvüdür. Hazırda müstəqil olaraq fəaliyyətini davam etdirir və sənədli filmlər və müxtəlif layihələr üzərində işləyir. 2007-ci il fevralın 2-də "Gənclər Günü" münasibətilə Mədəniyyət və Turizm və Gənclər və İdman Nazirliklərinin keçirdiyi tədbirdə "İlin ən yaxşı rejissoru" mükafatına layiq görülüb. 2007-ci ildə "televiziya verilişlərində milli musiqinin təbliğinə görə" "Qızıl Buta" mükafatına layiq görülmüşdür.

Filmoqrafiya
------------

1. Bəyaz rəqs (veriliş, 1995) - müəllif və rejissor
2. Sənətinin Vaqifi (film, 1996)
3. Bazar günü (musiqi lövhəsi, 1998)
4. Kapriççio (musiqi lövhəsi, 1998)
5. Kompozisiya (musiqi lövhəsi, 1998)
6. Köhnə Bakı (musiqi lövhəsi, 1998)
7. Meloman (veriliş, 1998) - rejissor
8. Nağılbazın nağılı (veriliş, 1999) - müəllif və rejissor
9. Həmişə toyda (2000)- rejissor, ssenari müəllifi
10. Nekroloq (film, 2001) - təcrübəçi rejissor
11. Salur Qazanın evi talandığı boy (film, 2001) - ikinci rejisor
12. Harmoniya (veriliş, 2001-2002) - müəllif və rejissor
13. Dəvətnamə (film, 2003) - aktrisa, ikinci rejissor
14. Yumurta (film, 2003) - rejissor assistenti
15. Necə unudum səni (klip, 2003) - rejissor
16. Mükafat (film, 2004) - İkinci rejissor
17. Sevgi qarğışı (klip, 2004) - rejissor
18. Azərbaycan xalq rəqsləri (veriliş, 2006-2009) - müəllif və rejissor, 14 qədim rəqs
19. Dastanlardan gəlmişik (silsilə veriliş, 2006-2007) - rejissor
20. Vətəndən pay olmayır (klip, 2006)
21. Vip Club (silsilə veriliş, 2007) - rejissor
22. Bahar nəfəsli sənətkar (2008, sənədli film) - rejissor, ssenari müəllifi
23. Sənəti böyüdən sənətkar (2009) - rejissor, ssenari müəllifi
24. Azərbaycan milli qəhrəmanları. Şirin Mirzəyev (film, 2010) - rejissor
25. İkinci sən (tv veriliş, 2012-2013) quruluşçu rejissor
26. Sizin saat (tok-şou, Space TV, 2013-2014) - quruluşçu rejissor, layihə rəhbəri
27. Qaval rəqsi (klip, 2016) - rejissor
28. Üçünçü göz (tok-şou, ATV, 2016-2017) - layihə rəhbəri, quruluşçu rejissor
Karnavaldakı maskalı insanlar
**Venesiya Karnavalı** – Venesiya, İtaliyada hər il keçirilən bir karnavaldır. Maskalı karnaval olaraq da bilinən Venesiya Karnavalı 40 gündür davam edir. 1268-ci ildən bəri qeyd olunan Venesiya Karnavalının təməli əslində Pagan mədəniyyətinin baharına təsadüf edir. Zamanla qadağan olunan karnaval 1979-cu ildən bəri hər il qeyd olunur. İlk dəfə görünməyə başladığı zaman sosial sinif ayrıseçkiliyini aradan qaldırmaq üçün istifadə olunan maskalar indi Venesiya Karnavalının bir hissəsidir. Karnavalın Venesiyadakı dövrü ən ağır günlərini keçirir.

Karnaval dövrü turistlərlə dolu olan Venesiyada ən sıxlıq dövrlərdən biridir, hətta ən sıxlıq olanıdır.

Qalereya
--------

* Venesiya karnavalı 2020Venesiya karnavalı 2020
* Venesiya karnavalı 2020Venesiya karnavalı 2020
* Venesiya karnavalı 2020Venesiya karnavalı 2020
* Venesiya karnavalı 2020Venesiya karnavalı 2020
* Venesiya karnavalı 2020Venesiya karnavalı 2020
* Venesiya karnavalı 2020Venesiya karnavalı 2020
* Venesiya karnavalı 2020Venesiya karnavalı 2020
* Venesiya karnavalı 2020Venesiya karnavalı 2020
* Venesiya karnavalı 2020Venesiya karnavalı 2020
* Venesiya karnavalı 2020Venesiya karnavalı 2020
* Venesiya karnavalı 2020Venesiya karnavalı 2020
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑   Venedik Karnavalı
**Arif Məhərrəm oğlu Mustafayev** (1942 – 2005, Bakı) — tanınmış uşaq cərrahı, tibb elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Arif Mustafayev 1942 ildə anadan olmuşdur.

Arif Mustafayev 1965 ildə Azərbaycan Tibb İnstitutunun Müalicə-profilaktika fakültəsini bitirmişdir.

Arif Mustafayev Azərbaycan Tibb İnstitutunun Pediatriya fakültəsinin dekanı (1986–1990), Bakı şəhərinin baş uşaq cərrahı (1984–1990) işləmişdir. O, 1986 ildən ömrünün sonuna kimi Azərbaycan Tibb Universitetinin Uşaq cərrahlığı kafedrasının professoru işləmişdir.

Arif Mustafayevin anası Rəhilə xanım Mirzə Cavad bəy Qayıbovun nəvəsidir.

Arif Mustafayev fizioloq alim, professor Məhərrəm Mustafayevin oğludur.

Arif Mustafayev 2005 ildə Bakıda vəfat etmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Arif Mustafayevin respublikamızda uşaq cərrahlığının tədqiqində və inkişafında xidmətləri vardır. O, 2 dərs vəsaitinin, 6 monoqrafiyanın, 10 metodik tövsiyənin, 120 çox elmi məqalənin müəllifi olmuşdur. Publisistik kitabların da müəllifidir.

Arif Mustafayev "Cərrahi müdaxilələr zamanı böyrəküstü vəzin funksional vəziyyəti" mövzusunda namizədlik dissertasiyası (1969), "Yanıq şokunun patogenetik əsaslandırılmış müalicəsi" mövzusunda doktorluq dissertasiyası (1985, Moskva) müdafiə etmişdir.

Arif Mustafayev "Səhiyyə əlaçısı" və qızıl medalla təltif olunmuşdur.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Məhəmmədxan ağanın törəmələri. "Soy" dərgisi, 1 (4), 2005.
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Veysəlli oymağı və Məhəmmədxan ağa nəsli. I kitab. Bakı, 2016
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Məhəmmədxan ağa nəslinin tarixi şəxsiyyətləri. Bakı, 2015

Həmçinin bax
------------

* Qayıbovlar
* Mirzə Məmmədqulu Təbib
* Mirzə Cavad bəy Qayıbov
**Abdullayev Arif Əbdürrəhman oğlu (Arif Abdullazadə)** (1940-2002)— şair, nasir, alim, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, 1969-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, filologiya elmləri doktoru (1977).

Həyatı
------

Arif Abdullazadə 1940-cı il aprelin 5-də Şəki şəhərində anadan olmuşdur. Orada 11 saylı şəhər orta məktəbini bitirəndən sonra ADU-nun filologiya fakültəsində təhsil almışdır (1956-1961).

Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının əsaslı kitabxanasında və Nizami adına Ədəbiyyat muzeyində redaktor mütəxəssis, kiçik elmi işçi (1961-1962), Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda kiçik elmi işçi (1962-1968), böyük elmi işçi (1968-1976), aparıcı elmi işçi (1976-1993), Müasir Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsində müdir vəzifəsində çalışmışdır (1993-2002).

Türkiyədə tərcüməçi kimi fəaliyyət göstərmişdir (1970-1972).

2002-ci il mayın 31-də Bakıda vəfat etmişdir.

Yaradıcılığı
------------

A.Abdullazadə 1966-cı ildə "Öztəmirin həyat və yaradıcılığı" mövzusunda namizədlik, 1977-ci ildə "Azərbaycan poeziyasında yaradıcılıq üslubları" mövzusunda doktorluq dissertasiyalarını müdafiə etmişdir. İlk bədii əsəri 1957-ci ildə dərc olunmuşdur. 5 romanın, 5 monoqrafiyanın və s. əsərlərin müəllifidir. A.Abdullazadə Cəlil Məmmədquluzadənin Novruzəli, Usta Zeynal, Qurbanəli bəy, İskəndər, Hacı Həsənağa, Şeyx Nəsrullah və s. ədəbi qəhrəmanları haqqında silsiləvi şeirlər yazmışdır. Bu şeirlərdə həmin personajların poetik üslubda təhlili verilir, xarakter cizgiləri əks etdirilir.

Əsərləri
--------

* 1. Arzular. Bakı: Azərnəşr, 1964, 143 səh.
* 2. Könüllərin dünyası. Bakı: Azərnəşr, 1966, 183 səh.
* 3. Hər yerdə, hər zaman. Bakı: Azərnəşr, 1969, 72 səh.
* 4. Ana dünyamız. Bakı: Azərnəşr, 1975, 74 səh.
* 5. Novatorluq və üslub. Bakı: Elm, 1976, 112 səh.
* 6. Sevin Azərbaycanı. Bakı: Gənclik, 1979, 104 səh.
* 7. Bir ovuc torpaq. Bakı: Gənclik, 1982, 287 səh.
* 8. Səninlə sənsiz. Bakı: Yazıçı, 1983, 136 səh.
* 9. Şairlər və yollar. Bakı: Elm, 1984, 224 səh.
* 10.Duyum (roman). Bakı: Gənclik, 1986, 336 səh.
* 11.Bəxtimizin kitabı (şeirlər). Bakı: Yazıçı, 1988, 240 səh.
* 12.Şair Cəfər Cabbarlı. Bakı: Elm, 1989, 180 səh.
* 13.Od nə çəkdi. Bakı: Azərnəşr, 1990, 282 səh.
* 14.Seçilmiş əsərləri. Bakı: Azərnəşr, 1991, 334 səh.

Tərcümələri
-----------

Mənbə
-----

* Cəlil Məmmədquluzadə Ensiklopediyası. Bakı,2008. səh.41.
**Melancan** — ABŞ-nin cənub-şərq ştatlarında, ən çox orta Apalaşiyada yaşayan bir qrup insana verilən addır. Melancan xalqının yerli, afroamerikalılar və digər etnik qruplarla qarışmış tam ağdərili olmayan qruplardan əmələ gəldiyi fərziyyəsi vardır. ABŞ-nin yeddinci prezidenti Endrü Ceksonun qoyduğu qanunlar səbəbindən sadəcə ağdərili, zənci, metis və hindular rahat yaşaya bilirdi. Buna görə də Melancanların bütün qanuni haqları əllərindən alınmış, evləri, məktəbləri yandırılmışdır. Cəmiyyət tərəfindən qəbul edilməmişlər. Son illər Melancan xalqının mənşəyi ilə bağlı N. Brent Kennedinin apardığı tədqiqatlar nəticəsində bu insanların ortaq mənşəyinin 16-cı yüzillikdə Lepanto dəniz döyüşündən sonra portuqaliyalılar və ya ispananlara əsir düşən və daha sonra Amerikaya gətirilən 400-ə qədər Osmanlı türkünə gedib çıxdığı iddiası ortaya atılmışdır.

Melancan sözünün mənşəyi dəqiq bilinməsə də, ən çox yayılan fikir bunun fransızca "qarışıq" mənasını verən "mélange" sözündən əmələ gəlməsidir. Melancanların türklərin nəsilləri olduğuna inananlar isə sözün osmanlı türkcəsində "lənətlənmiş insan" mənasını verən "melun can" sözlərindən yarandığını iddia edirlər.

Avraam Linkoln və Elvis Presli Melancan ola bilər.

Mənşələri
---------

Melancan xalqının aşağıdakı etnik mənşələrdən olduqları iddia edilmişdir:

* Hindi
* Afroamerikalı
* Portuqal
* Türk
* Ərəb
* Yəhudi
* Şotland

İstinadlar
----------

* Dr. Brent Kennedy, Melungeons: The Resurrection of a Proud People (Melancanlar: Qürurlu bir Xalqın Yenidən Doğuşu)
* Garrett Ward Sheldon; Atatürk ve Ceferson Siyasi Fəlsəfələri
**VİNİPOL VB-2** (*rus.* ВИНИПОЛ BБ-2) **aşqarı** – qatılaşdırıcı aşqar olub, vinil-n-butil efirinin polimerindən (C6H12)n ibarətdir.

Xassələri
---------

aşqarı eynicinsli, şəffaf, rəngi - açıq sarı rəngdən sarı rəngə çalır.

| Göstəriciləri | Miqdarı |
| --- | --- |
| 20oC temperaturda 10% vinipolun benzolda məhlulunun kinematik özlülüyü, cCt, az olmamalı | 7 |
| Açıq putada alışma temperaturu, oC | 180 |
| Mexaniki qarışıqların miqdarı, % | 0,07 |
| 1%-li aşqarın AMГ-10 - da məhlulunun 50oC-də qatılaşma dərəcəsi, % | 28-35 |
| Həll olma qabiliyyəti | tam |
| Saxlanma müddəti, ay | 6 |

VİNİPOL VB-2 aşqarı yaxşı qatılaşdırıcı olub yağların özlülüyünü və özlülük indeksini artırmaqla yanaşı, onların yaşlayıcılıq xassələrinin də yaxşılaşdırır, dielektrik və plastiklik xassələrini yüksəldir. Lakin termooksidləşdirici və mexaniki destruksiyaya qarşı davamlılığı yüksək deyil.

Alınması
--------

Vinil-n-butil efirinin Fridel-Krafts və ya Tsiqler-Natta katalizatorlarının iştirakında kation polimerləşməsindən alınır. Alınan polimerin molekul çəkisi 6000-12000 həddində olur. VİNİPOL VB-2 aşqarı hal-hazırda sənayedə ТУ 0258-037-05788576-2000 üzrə buraxılır.

Tətbiqi
-------

VİNİPOL VB-2 aşqarı hidravlik mayelər (АГМ-10, МГЕ-10А), kompressor və digər yağlar üçün qatılaşdırıcı aşqar kimi tətbiq olunur. Yüksək voltlu aparatlarda dielektrik kimi, eləcə də toz boyaların istehsalında plastifikator kimi istifadə edilir.

Mənbə
-----

1. А.М.Кулив «Химия и технология присадок к маслам и топливам», Изд. «Химия», Л. 1985, 315 с.
2. Винипол марки ВБ-2 - Vitahim www.vitahim.ru
**Arif Yusif oğlu Bağırov** (1 oktyabr 1930; Lənkəran şəhəri, Azərbaycan — 7 oktyabr 1999; )

Həyatı
------

**Arif Bağırov Yusif oğlu**-1930-cu il oktyabrın 1-də Lənkəran şəhərində anadan olmuşdur. 1949-cu ildə Lənkəran 4 nömrəli orta məktəbin rus bölməsini bitirmişdir. Həmin ildə Gürcüstan Kənd Təsərrüfatı İnstitutuna daxil olmuş və 1954-cü ildə həmin institutu bitirmişdir. 1954-cü ildən Azərbaycan çay sənayesində ayrı-ayrı rəhbər vəzifələrində çalışmış, 1990-cı ildən Lənkəran çayçılıq filialının direktoru işləmişdir. A.Y.Bağırov ET.B və SBİ-nin Lənkəran Çay filialına rəbərlik etdiyi illərdə müəssisənin elmi fəaliyyətinin yüksəlməsində böyük xidmətləri olmuşdur.Belə ki, A.Y.Bağırov çayın emal texnologiyasının elmi əsaslarla öyrənilməsində və bu sahə də gənc kadrların yetişdirilməsində böyük əməyi olmuşdur. 1967-ci doktorluq dessertasiyası etmiş, 200-dən artıq elmi əsəri vardır. 1993-cü ildən Lənkəran Dövlət Universitetində çayın emal texnologiyasından mühazirə oxumuşdur. Həmin illərdə Lənkəran şəhər deputatı seçilmişdir. 1998-ci ildə Lənkəran şəhəri Lənkəran Dövlət Universitetində "İqtisadiyyat və texnologiya" kafedrasının müdüri vəzifəsinə təyin olunmuş və ömrünün sonuna kimi o vəzifədə çalışmışdır.
Üç övladı və doqquz nəvəsi var, nəvələrindən biri adını daşıyır. 1999-cu ilin oktyabrın 7-də dünyasını dəyişmişdir. Ölümündən sonra doğulduğu küçəyə Arif Bağırovun adı verilmişdir.

Çalışdığı vəzifələr
-------------------

* 1954-cü ildən 1959-cu ilə qədər Astara şəhəri, Astara Çay fabrikinin baş mühəndis texnoloqu;
* 1959-cu ildən 1964-cü ilə qədər Lənkəran şəhəri, Avrora çay fabrikinin direktoru;
* 1964-cü ildən 1968-ci ilə qədər Lənkəran şəhəri, Azərçay Trestin rəisi;
* 1968-ci ildən 1975-ci ilə qədər Bakı şəhəri, Azərqlavçay idarəsinin rəisi;
* 1975-ci ildən 1981-ci ilə qədər Bakı şəhəri, Azərbaycan SSR yeyinti sənayesi nazirliyinin yanında çayçılıq idarəsinin rəisi;
* 1981-ci ildən 1986-cı ilə qədər Bakı şəhəri, Meyvə-tərəvəz nazirliyinin çay sənayesi və qiymət bürosunun rəisi;
* 1989-cu ildən 1989-cu ilə qədər Bakı şəhəri, Azərbaycan SSR, Qosaqprom çay şöbəsinin rəisi;
* 1989-cu ildən 1999-cu ilə qədər Lənkəran şəhəri, Azərbaycan meyvəçilik İnstitutunun Lənkəran çay filialının direktoru (elmi idarə).

Mükafatları
-----------

1. 1966 – Orden – Qırmızı Əmək Bayrağı
2. 1985 – Medal – Əməkdə fərqlənmə

Kitabları
---------

* Arif Bağırov "Azərbaycan çayı", Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı, Bakı 1993, səh.108
* Arif Bağırov "Çayın Kimyası", Lənkəran Dövlər Universiteti, Lənkəran 1998, səh.92.
* Bağırov A.Y. əhməzov H. Nuriyev Ə.N. "Çay Yarpağı İstehsalı və Keyfiyyət", Lənkəran 1999, səh.30.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-02-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-06.