recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Taner Savut** (10 avqust 1974, İzmir – 6 fevral 2023, Antakya) – Türkiyə idman direktoru və keçmiş futbolçusu. Müdafiəçi mövqeyində çıxış etmişdir.

Karyerası
---------

Əslən rizəli ailədən olan Taner Savut futbola 12 yaşında "İzmirspor" klubunun aşağı yaş qruplarında başlamışdır. 1994-cü ildə "İzmirspor" klubunda ilk peşəkar futbol oyununa çıxmışdır. 1997-ci ildə "Fənərbaxça" klubuna transfer olmuş və klubla 30 oyun oynamışdır. Avrokuboklardakı yeganə oyununu 29 sentyabr 1997-ci ildə UEFA Kuboku çərçivəsində "Styaua"ya qarşı keçirmiş və komandası 2:1 hesabı ilə məğlub olmuşdur. Daha sonra "Göztəpə", "Siirtspor", "Sakaryaspor", "Alanyaspor" klublarında çıxış etmişdir. 7 sentyabr 2002-ci ildə "Sivasspor" səfərinə gedən "Sakaryaspor" avtobusunun qəzaya uğraması nəticəsində 6 nəfər ölmüş, lakin o, yaralı olaraq qurtulmuşdur. "Tokatspor" klubunda oynadıqdan sonra 2011-ci ildə futbolçu karyerasını başa vurmuşdur. Karyerası boyunca 500-ə yaxın rəsmi oyuna çıxmış, Türkiyə Super Liqasında 71 oyunda 1 qol vurmuşdur.

Futbolçu karyerası bitdikdən sonra 5 mövsüm "Sakaryaspor" klubunun, 2 mövsüm "Manisa" klubunun idman direktoru olmuş, 2022-ci ildə isə "Hatayspor" klubunun idman direktoru təyin olunmuşdur.

Ölümü
-----

6 fevral 2023-cü ildə baş vermiş Türkiyə–Suriya zəlzələsi zamanı Hatayın Antakya ilçəsində bina dağıntıları altında qalaraq itkin düşmüşdür. Cansız bədəni yanlışlıqla başqa bir ailə tərəfindən Adanaya aparılmış, DNT testi ilə bədənin Savuta aid olduğu müəyyənləşdirilmişdir. Ölümü 21 fevralda açıqlanmışdır. 22 fevralda baş tutmuş dəfnetmə mərasimindən sonra İzmirin Karabağlar Paşaköprü qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Taner Savut kimdir? Hatayspor Sportif Direktörü Taner Savut hakkında bilgiler". NTV (türkcə). 21 fevral 2023. İstifadə tarixi: 23 fevral 2023.
2. 1 2 3  "Müge Anlı, Taner Savut'u arıyor! Fenerbahçe eski kalecisi canlı yayına bağlandı". Yeni Alanya (türkcə). 20 fevral 2023. 20 fevral 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 fevral 2023.
3. 1 2  "Hatayspor, Taner Savut'un vefat ettiğini açıkladı! Futbolcuyken ölümden dönmüştü". Fanatik (türkcə). 21 fevral 2023. İstifadə tarixi: 23 fevral 2023.
4. 1 2  "Taner Savut". World Football (ingiliscə). 2023-02-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 fevral 2023.
5. ↑  "Hatayspor'da sportif direktörlüğe Taner Savut getirildi". Anadolu Ajansı (türkcə). 17 iyul 2022. 2023-02-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 fevral 2023.
6. ↑  "Taner Savut son yolculuğuna uğurlandı". Sözcü (türkcə). 22 fevral 2023. 2023-02-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 fevral 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* Transfermarkt profili

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Transfermarkt (oyunçu) · ТФФ (oyunçu) |
**Xalid Qaradağlı** (1822, Qaradağlı, Dağıstan MSSR – 1875) — XIX əsr Azərbaycan şair-satirik və aşığı. Dağıstan azərbaycanlılarının (Tərəkəmə) fərdi (müəllif) poeziyasının banilərindən biri hesab olunur.

Bioqrafiya
----------

1822-ci ildə Qaradağlı kəndində anadan olub. Atası oğluna dini təhsil vermək arzusunda idi, lakin Xalid mədrəsəni bitirdikdən sonra din xadimi olmaq istəmir və özünü poetik yaradıcılığa həsr edir. Təhsilini bitirdikdən sonra Xalid qazi oldu.

Yaradıcılığı
------------

O, yaradıcılığının anti-feodal yönümlü olması ilə məşhurlaşır.

Xalid öz satirik əsərlərində cəmiyyətin sosial çirkinliklərini, feodal istismarını tənqid edir.

"Xalidin Şikayəti"ndə aşıq Xalid insanların hiyləgər, satqın olmasından şikayətlənir. Dosta belə güvənmək bəzən çətin olur: "… yüz dosta, bir qram belə güvən haradan gəlir? İnsanlar azıb şeytan simasına bürünüblər…".

"Dağıstanın hədiyyələri" toplusunun tərtibçisi M. Yarəhmədov öz yaradıcılığına şairin üç poemasını daxil etmişdir: "Olsun", "Eylər", "Düşübdür".

Xalidin yaradıcılığının fərqli cəhəti xalqa bağlılığı idi. O, xalq haqqında və xalq üçün mahnı oxuyurdu. Onu mehribanlıqla "el şairi" – xalq şairi, aşıq adlandırırdılar. O, sazın köməyi ilə hər misraya uyğun melodiyanı uğurla seçərək dinləyicilərin qəlbinə ən qısa və əlçatan yol açmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Гаджиева С. Ш. Дагестанские азербайджанцы. XIX — начало XX в.: Историко-этнографическое исследование. — "Восточная литература" РАН,, 1999. — 307 с. — ISBN 5–02–017792-Х.
2. ↑  *Гаджиева Патимат.* "Исследовательская работа « Искусство народов Дагестана»" (rus). 2022-01-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-08.
3. ↑  Гаджиева С. Ш. Дагестанские терекеменцы. XIX — начало XX в.: Историко-этнографическое исследование. — Наука, 1990. — С. 191. — ISBN 5-02-016761-4.
4. ↑  Хурдамиева С. Х. Дастаны и ашугская поэзия дагестанских азербайджанцев : диссертация. — Махачкала. 2000. С 111
**Bosniya və Herseqovina Qadın Antifaşist Cəbhəsi** (serb-xorv. Антифашистички фронт жена Босне и Херцеговине / Antifašistički front žena Bosne i Hercegovine) — Bosniya və Herseqovina Sosialist Respublikasında mövcud olmuş qadın təşkilatı. Bosniya və Herseqovina Kommunist Partiyasının əmrilə qadınların partizan hərəkatında daha fəal iştirakını təmin etmək üçün 1942-ci ilin fevral ayında yaradıldı. Cəbhənin əsasında 1942-ci ilin dekabr ayında Bosanski Petrovats şəhərində vahid Yuqoslaviya Qadın Antifaşist Cəbhəsi yaradıldı.

Öncəki dövr
-----------

İkinci Dünya Müharibəsindən əvvəl Yuqoslaviya əhalisinin əhəmiyyətli hissəsi şəhərlərdə yaşayırdı, lakin qadınların cəmiyyətdəki mövqeyi dəyişmirdi. Xristianlıq ilə İslam arasında faktiki mübarizə mövcud olan Bosniya və Herseqovinada vəziyyət daha da çətin idi. Antropoloq Vera Ştayn Erlixin sözlərinə görə, bir sıra kəndlərdə qız qaçırılması və onlara qarşı təcavüz halları adiləşmişdir, qadınlardan yalnız müəyyən paltarların geyinməsi tələb olunurdu və demək olar ki, dükan və fabriklərdə işləməyə icazə verilmirdi. Çox sayda yerli qadın sakinləri savadsız idilər və müxtəlif xəstəliklərdən əziyyət çəkirdilər.

Məşhur xadimləri
----------------

* Mariya Bursaç (1920–1943), Yuqoslaviya Xalq Qəhrəmanı
* Vahida Maqlayliç (1907–1943), Yuqoslaviya Xalq Qəhrəmanı
* Draqitsa Pravitsa (1919–1942), Yuqoslaviya Xalq Qəhrəmanı
* Rada Vraneşeviç (1918–1944), Yuqoslaviya Xalq Qəhrəmanı

Həmçinin bax
------------

* Makedoniya Qadın Antifaşist Cəbhəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  *Marko Attila Hoare.* Bosnian Muslims in the Second World War: A History. Oxford University Press. 2014. 80, 222, 223, 373. ISBN 0199327858.
2. ↑  *Danijela Majstorović, Inger Lassen.* Living with Patriarchy: Discursive Constructions of Gendered Subjects Across Cultures. John Benjamins Publishing. 2011. 83, 84. ISBN 9027206368.
3. ↑  *Robert J. Donia.* Sarajevo: A Biography. University of Michigan Press. 2006. 217, 218. ISBN 0197263801.

Xarici keçidlər
---------------

* Yuqoslaviya Qadın Antifaşist Cəbhəsi arxivi
Yapon piyada döyüşçüləri (asiqarular) taneqasimadan atəş açırlar.
**Taneqasima** - qədim yapon odlu silahı. Yaponiyanın izolyasiyası nəticəsində bu silah 300 il ərzində yaponların sahib olduğu yeganə odlu silah olub.Bu silahlar samuray sinfi və piyada əsgərlər (asiqaru) tərəfindən istifadə olunmuş və onların döyüşdə istifadə olunması Yaponiyada aparılan müharibənin kökünü tamamilə dəyişmişdir.

Tarixi
------

1543-cü ildə cənubi yapon adası olan Taneqasimaya gələn portuqallar yerli sakinləri odlu silahla tanış etmişdilər. Məhz bu səbəbdən Yaponiyada odlu silahı ***"taneqasima"***  adlandırırdılar. Taneqasima - portuqal dənizçilərindən alınmış muşketin yapon variantıdır.Portuqal silahının faydalığını dərk edən yerli knyaz onlardan iki ədəd muşket alır. Onların eynisinin nüsxəsini yaratdıqdan sonra yaponlar özünəməxsus nümunələrini yaratmış və silaha adanın adını vermişlər. Bu Yaponiyada ilk odlu silah idi. Tezliklə yaponlar zərbə vurma mexanizmini təkmilləşdirərək onların kütləvi istehsalına başladılar. Bu silahlar yapon-koreya müharibəsində və yerli münaqişələrdə geniş istifadə olunmuşdur. Yaponiyada izolyasiya başlayandan sonra bu silah Meydzi dövrünə (XIX əsrin ortaları) qədər heç bir dəyişikliyə uğramamışdır.

Bu günləri Yaponiyada və Qərbdə bu silahları qədim yapon silahlarının satıldığı yerlərdən və samuray antikvariat dükanlarından əldə etmək mümkündür.

Taneqasimanın növləri
---------------------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Mənbə
-----

* 
* Silahın növləri
* Silah haqqında məlumat Arxivləşdirilib 2012-04-29 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Asiqaru
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Vidadi Muradov.

**Vidadi Həbibullah oğlu Muradov** (27 dekabr 1945, İlisu, Qax rayonu) — Əməkdar memar.

Həyatı
------

Vidadi Muradov 27 dekabr 1945-ci ildə Qax rayonunun İlisu kəndində müəllim ailəsində anadan olmuşdur. 1963-cü ildə Qax şəhər 1 saylı orta məktəbi Qızıl medalla bitirmiş, 1963-1968-ci illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutu İnşaat fakultəsinin Memarlıq bölməsində təhsil almış, 1968-ci ildə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.1967-ci ildə tələbə elmi işlərinin Ümumittifaq (SSRİ) müsabiqəsinin qalibi kimi "Ən yaxşı tələbə elmi işi üçün" medalı ilə təltif olunmuşdur.

İnstitutu bitirdikdən sonra Bakı Şəhər Dövlət Layihə İnstitutunda memar işləmiş,1969-1971-ci illərdə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun aspiranturasında oxumuşdur.1973-cü ildə namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək alimlik elmi dərəcəsi almışdır. 1973-1978-ci illərdə Azərbaycan EA Memarlıq və İncəsənət İnstitutunda kiçik elmi işçi,1978-1982-ci illərdə baş elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır.1974-cü ildən keçmiş SSRİ, hazırda Azərbaycan Memarlar İttifaqının üzvüdür.1991-1995-ci illərdə Azərbaycan Memarlar İttifaqının katibi və Rəyasət heyətinin üzvü olmudur.

1982-ci ildən bu günədək Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetində elmi-pedaqoji fəaliyyətlə məşğuldur: 1982-2007-cü illərdə dosent, 2007-ci ildən isə professorudur, "Memarlıq tarixi və nəzəriyyəsi","Memarlıq konstruksiyaları","Tarixi mühitin qorunması və bərpası", "Bərpa və konservasiya", "Memarlıq abidələrinin bərpasında regional xüsusiyyətlər" fənlərindən mühazirə oxuyur.

Memarlıq tarixi və nəzəriyyəsinin, Azərbaycan memarlıq və şəhərsalma irsinin tədqiqi və onun istifadəsinin nəzəri məsələləri sahəsində mütəxəssisdir. Müxtəlif beynəlxalq və respublika miqyaslı elmi komfransların iştirakçısıdır. 70-dən artıq elmi əsərin,o cümlədən iki monoqrafiyanın,dörd dərs vəsaitinin,bir sıra metodik göstərişlərin, fənn proqramlarının müəllifidir.

1996-ci ildə MDB və Avropanın müsəlman ölkələri ilə Misir Texniki Əməkdaşlıq Fondunun Abidələrin bərpası və konservasiyası üzrə Qahirədə keçirilən ixtisaslaşdırılmış beynəlxalq seminarın xüsusi şəhadətnaməsini almışdır. 1997-ci ildən Beynəlxalq Ekoenergetika Akademiyasının professorudur. 1999-cu ildə Beynəlxalq Şərq Ölkələri Memarlıq Akademiyasının həqiqi üzvü seçilmişdir. 2005-ci ildə YUNESKO-nun təşəbbüsü ilə Dünya irsi siyahısına daxil edilmiş İçəri şəhərin bütün abidəlri ilə birlikdə rəqəmsal inventarlaşdırılması layihəsinin işlənib hazırlanmasında yaxından iştirak etmişdir.

Mükafatları
-----------

2006-cı ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə Azərbaycanda memarlıq təhsilinin inkişafındakı xidmətlərinə görə "Əməkdar memar" fəxri adı verilmişdir. 2017-ci ildə Azərbaycan memarlıq sənətinin inkişafında göstərdiyi xidmətlərə görə Azərbaycan Respublikası Memarlar ittifaqının ən yüksək mükafatı- Akademik Mikayıl Useynov xatirə medalı ilə təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------
**VideoKids** — 1980-cı illərin görkəmli sinti pop qrupudur.

Yaranma
-------

1984-cü ildə Niderlandda Piter Slaqhuis tərəfindən qurulmuşdur. Musiqi qrupunun bütün mahnıları digər Niderland qrupu olan "Digital Emotion" qrupu ilə əməkdaşlıq etmiş Adams & Fliesner və Toni Arkadi tərəfindən yazılmışdı. Qrupun ən populyar mahnısı "Woodpeckers from space" sinqlı sayılır. Bu mahnı "Pingu" cizgi filminin "Pingu Helps With Incubating" hissəsində səsləndirilmişdir. "VideoKids" qrupunun heyət üzvləri "Woodpeckers From Space" sinqlını Cənubi Afrika Respublikasında aparteid boykotuna qarşı çıxışı edərək 1985-ci ildə bu ölkədə buraxmamışlar. Bu səbəbdən CAR musiqi qrupu olan "Café Society" qrupu bu mahnının dəyişdirilmiş formasını ifa etmişlər. Musiqi qrupu mövcud olduğu dövrdə "The Invasion Of The Spacepeckers" və "Satellite" albomlarını istehsal etmişdir. Piter Slaqhuis isə 5 sentyabr 1991-ci il tarixində 30 yaşında avtoqəzada, Bianka Bonelli isə xərçəng xəstəliyindən vəfat etmişlər.

Diskoqrafiya
------------

### Albomlar

* The Invasion Of The Spacepeckers (1984)
* Satellite (1985)

### Sinqllar

* "Woodpeckers From Space" (1984)
* "Do The Rap" (1985)
* "Communication Outer Space" (1985)
* "On Satellite" (1985)
* "Witch Doctor" (1988)

İstinadlar
----------

1. ↑  "VideoKids Disko qrupu". 2017-12-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-07-31.

Xarici keçidlər
---------------

* Media Klub Diskoqrafiya
**Samuel Friman evi** 1923-cü ildə inşa edilmiş Kaliforniya Los-Ancelesdə yerləşən Frank Lloyd Raytın evidir. Ev 1971-ci ildə tarixi yerlərin milli reyestrində verilmişdir. Eyni zamanda ev, 1011 saylı Kaliforniya tarixi işarəsi ilə 1981-ci ildə Los Anceles *Tarixi-Mədəniyyət Abidəsi* olaraq siyahıya alınmışdır.

Ev Raytın erkən modernist memarlığının bir nümunəsi olaraq Los Anceles bölgəsində Rayt tərəfindən inşa edilən dörd toxuma blok evlərindən biridir. 1986-cı ildə Friman evi USC memarlıq məktəbinə miras qaldı.
2005-ci ildə 901 min dollarlıq bir qrant və 1,5 milyon dollarlıq məktəb vəsaiti hesabına sabitləşmə layihəsi tamamlanmışdır. Evin tarixini və vəziyyətini sənədləşdirmək üçün 3200 səhifəlik, yeddi cildli bir kitab tərtib edilmişdir. Kitabların 2014-cü ildəki nəşri Qraham Təsviri İncəsənətdə "*Qabaqcıl Tədqiqatlar Fondu*"nun qrantı ilə dəstəklənmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  "Must Reads: Thieves stole architectural gems from USC in a heist that remained hidden for years" (İngilis). www.latimes.com. 2020-01-03 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Freeman House Restoration: What the Hell Is Taking So Long?" (İngilis). 2019-02-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: la.curbed.com.
4. ↑  "Freeman House Archive Publication" (İngilis). www.grahamfoundation.org. 4 February 2019 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* Friman evi, USC Arxivləşdirilib 2014-12-23 at the Wayback Machine
* Friman evinin şəkli.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Balaklava (dəqiqləşdirmə).
**Balaklava döyüşü** — 1854-cü ildə Krım müharibəsi zamanı Rusiya ilə müttəfiq qoşunlar arasında baş vermiş döyüş.  

Balaklava döyüşü — 1854-cü il.

### Döyüşdən öncə

Krım müharibəsi zamanı 1854-cü ilin payızında rus qoşunları ilə ingilis-fransız-türk qoşunları arasında Balaklava adlı yerdə döyüş qaçılmaz idi. İttifaq qoşunlarının əsas məqsədi Sevastopolu tutmaq idi. Ruslar isə Liprandinin komandanlığı ilə buna mane olmalı idi.

### Döyüşün gedişi

Döyüş 25 oktyabr 1854-cü ildə olmuşdur. Döyüşün əvvəlində Rusiya imperiyasının süvariləri osmanlıları məğlub edib, limana gedən yolu açmışdı. Orada rus süvarilərinin qarşısını almaq üçün az sayda türk qoşunu və Britaniya Kral Donanmasına aid 93-cü piyada alayı saxlanmışdı. Onlar iki sütunlu xətt yaradıb, şiddətli süvari hücumunun qarşısını ala bilmişdilər. 93-cü alayın əsgərləri qırmızı rəngli hərbi forma geyindiklərindən bu çarpışma "İncə qırmızı xətt" adıyla anıldı. Geri çəkilməyə məcbur olan 3500 rus atlısı "Ağır süvari briqadası"na tərəf yönəldi. 600 atlıdan ibarət bu briqada özlərindən 6 qat çox olan ruslara qarşı hücuma keçərək onları məğlub etməyi bacarır. İngiltərə ordusuna aid "Yüngül süvari briqada" isə topçu rus taboruna qarşı hücuma keçsə də, uğursuzluğa düçar olmuşdu.

### Nəticə

Nəticə etibarilə, döyüş həlledici əhəmiyyətə malik olmadı. Müttəfiqlər Sevastopolu ələ keçirə bilməmiş, Rusiya isə həm mövqeyini, həm də silahlarını qoruya bilmişdi.

### Döyüşün təsiri və izləri

Bu döyüşə aid Alfred Tennisonun "Yüngül süvari alayının hücumu", Rudyard Kiplinqin "Yüngül süvari alayının sonuncusu" adlı şeirləri, Ayron Meydenin isə "Atlı cəngavər" mahnısı var. Döyüş zamanı ingilis əsgərləri öyrəşmədikləri sərt soyuqla rastlaşdığından, onlar üçün üzün yalnız gözləri və ağzı açıq olan xüsusi baş geyimi hazırlanmışdı. O zamandan bəri sərt soyuqlarda istifadə olunan həmin geyimin adı "balaklava" olaraq işlənir.

### Etimologiya

Balaklava şəhərinin adının etimologiyası haqda iki yayğın versiya var. Birincisi, türk mənşəli olub, "balıq torbası" anlamındadır. İkincisi, Krım tatarcasından gəldiyi güman edilən "balıqlı hava" mənasındadır.

İstinad
-------

* Тарле Е. В. "Крымская война" ISBN 5–94661-049-X, 5-94661-050-3
*
Xuan Manuel Blankosun tablosu
**Cakonun Argentina tərəfindən istilası** (*isp.* Conquista del Chaco argentino).Bu istila uzun sürən bir dövrü əhatə etmiş və bir sıra hərbi yürüşlərlə həyata keçirilmişdir.Hərbi yürüşlər 1870-1917 ci illərdə Argentinanın Qran-Cako ərazilərində yaşayan yerli hindu qəbilələrinə qarşı həyata keçirdiyi və onların ərazilərinin işğalı nətiçələnir.
Argentina hərbi yürüşlər nətiçəsində Qran-Cako vilayyətinin cənub və mərkəzi hissələrini özünə ilxah edir.Üç Argentina bölgəsi genişləndirilir.:Salta -şərqə,Santyaqo-del Estero-şimal-şərqə,Santo-Fe isə şimala doğru genişləndirilir.Həmçinin yeni vilayyət olan Cako və Formaza yaradılır.
Cakonun ələ keçirilməsi və Argentinanın qitənin içərilərinə doğru irrəlləməsi(Səhranın istilası) kimi yürüşlər minlərlə yerli hindunun ölümü ilə nətiçələnir.Pataqoniya kompaniyyasıdan fərqli olaraq Cakoda yerli hindular məqsədyönlü şəkildə məhv edilmirdi.

Mənbə
-----

* Chaco/4-1865-1882.thm Gran Cakonun Argentina tərəfindən istilası[*ölü keçid*]
**Təhsil kitabı** — Azərbaycanda kitabxanaçılıq sahəsində əvəzsiz xidmətlər göstərmiş şəxslərdən biri, İbn Sinanın tələbəsi Əbülhəsən Bəhmənyar tərəfindən yazılmış kitab.

Əbülhəsən Bəhmənyarın şəxsi kitabxanası olmuşdur. Kitabxanada əsas yeri onun öz əsərləri tuturdu. Bu kitablardan "Təhsil kitabı", "Məntiqə dair zinət kitabı", "Gözəllik və səadət kitabı", "Metafizika elminin mövzusu", "Mövcudatın mərtəbələrinə dair traktat" və s. göstərmək olar.

"Təhsil kitabı" müəllifinə nəinki Azərbaycanda, hətta bütün dünyada böyük şöhrət qazandırmışdır. Əsərin həcmi 900 səhifədir. Əsər ərəb və fars dillərinə tərcümə edilmişdir. Fars nüsxələrindən biri Özbəkistanda Biruni adına Şərqşünaslıq İnstitutunda, bir nüsxəsi isə İranda Milli Şura Məclisinin (MŞM) kitabxanasında saxlanılır. Ərəbcə əlyazma nüsxələri dünyanın bir sıra şəhərlərinin: Beyrut, İstanbul, Qahirə, London, Vatikan kitabxana və universitetlərində saxlanılır. Səkkiz əsr əlyazma halında olan bu kitab ilk dəfə 1971-ci ildə Tehranda ərəb dilində nəşr olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kitabçılıq". 2021-12-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-23.

Həmçinin bax
------------

* Şərq fəlsəfəsi
* Zakir Məmmədov (alim)
**Balaca qadınlar** — Luiza Mey Alkott tərəfindən yazılmış və 1868-1869-cu illərdə iki hissədə çap olunmuş romandır. Avtobioqrafik səciyyə daşıyan roman Alkott və onun üç bacısı Anna, Elizabet, və Abigeylin uşaqlıq və gəncliyindən bəhs edir. Burada dörd bacı: Meq, Co, Bet və Emi onların həyatı, başlarına gələn hadisələr təsvir olunub. Əsərin əsas qəhrəmanı Conun prototipi müəllifin özüdür. Romandakı hadisələr Alkottun sonralar yazdığı "Balaca kişilər" və "Conun oğlanları" adlı əsələrdə də davam etdirilir. Bu üç əsəri birlikdə "Març ailəsi haqqında trilogiya" da adlandırırlar.

Məzmun
------

Meq, Co, Bet, Emi Mister Marçın dörd qızıdır. Ataları hər şeyinin itirdikdən və vətəndaş müharibəsində köləliyə qarşı mübarizə aparmağa başladıqdan sonra qızlar analarının himayəsi altında yaşayırlar. Meq varlı bir ailənin dörd uşağının mürəbbisi olur. Co varlı və tündməcaz Març bibiyə kömək edir. Bet utancaqlığına görə həmişə evdə qalıb ev işləri ilə məşğul olur. Emi isə məktəbə gedir. Qızlar evdə tamaşa düzəldir, kimsəsiz qonşularına kömək edirlər. Onlar həm də qonşuluqda yaşayan qoca Lorens və onun nəvəsi ilə də tanış olurlar. Bu oğlan-Lori Co ilə yaxın dost olur. Sonralar Lorinin müəllimi Con Bruk Meqlə tanış olur və onu sevir. Emi onunla pis rəftar olunduğuna görə məktəbdən çıxarılır. Bet qonşularının uşağına baxarkən xəstələnir və bu xəstəlik onu çox zəiflədir. Birinci hissə Betin sağalması və atalarının evə qayıtması ilə tamamlanır.

İkinci hissədə Meq Con Brukla evlənir. Lori Coya məhəbbətini elan edir və Co tərəfindən rədd edilir. Co ailə dostlarının yanında qalır və burada bir alman professorla tanış olu. Meqin əkiz uşaqları olur: Demi və Deyzi. Bet çox zəifləyir və uzun sürən xəstəlikdən sonra vəfat edir. Lori və Emi Avropada qarşılaşırlar və evlənirlər. Co isə tək qalır. Nəhayət o da professor Bhaerlə evlənir. Lori və Eminin Elizabet-Bess adlı qızları olur. Əsərin sonunda Març bibi vəfat edir və Plamfilddəki evini Coya miras qoyur. Co və əri burada kasıb və kimsəsiz uşaqlar üçün məktəb açır. Bütün ailə bir yerə toplaşıb bunu qeyd edir.

Surətlər
--------

* Marqaret-Meq- ən böyük qız. 16 yaşında çox gözəl bir qızdır.
* Cozefina-Co- 15 yaşında nadinc bir qızdır. Böyümək istəmir. Yazıçı olmaq istəyir.
* Elizabet-Bet- 13 yaşında utancaq bir qızdır. Musiqi ilə maraqlanır.
* Emi Kertis- 11 yaçında sarışın bir qızdır. Özünə çox fikir verir. Rəssam olmaq istəyir.
* Teodor Lorens-Lori(Teddi)- qonşuluqda yaşayır. 15 yaşındadır. Musiqiçi olmaq istəyir.
* Mister Març- qızların atasıdır. Kasıb dostuna kömək etmək istərkən hər şeyini itirir. orduda xidmət edir.
* Missis Marqaret Març- qızların anasıdı. Çox qayğıkeş və xeyirxah bir qadındır.
* Març bibi- əsəbi qoca ledidir. qızların qohumudur.
* Con Bruk- Lorinin müəllimidir. Meqlə evlənir.
* Mister Lorens- qonşuluqda yaşayan qoca centlmendir. Qızlara kömək edir. Beti çox istəyir.
* Professor Bhaer- kimsəsiz qalmış bacısı uşaqlarını böyüdən alman professor. Co ilə evlənir və onunla Planfilddə məktəb açır.
**Salxımşəkilli rododendron** (*lat.* Rhododendron racemosum) — bitkilər aləminin erikaçiçəklilər dəstəsinin erikakimilər fəsiləsinin rododendron cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Çində dəniz səviyyəsindən 2500-3000 m hündürlükdə rast gəlinir.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Hündürlüyü 1 m-ə çatan həmişəyaşıl koldur. Zoğları elastik, sallaq, ətirlidir. Yarpaqları uzunsov-ellipsvarı, ucları biz, uzunluğu 2-6 sm, eni 1-2 sm, alt tərəfi göyümtül qabıqlarla örtülmüşdür. Çiçəkləri ağ və ya al-qırmızı, qıfvarı, 5 ləçəkli, üstdən qabıqlarla örtülmüş, tükcüksüz, uc çiçək qruplarında 2-3 ədəd toplanmışdır. Erkəkcikləri 10 ədəddir. Mayın ikinci yarısında, iyunun əvvəlində bol və uzun müddət çiçəkləyir.

Ekologiyası
-----------

Sərt qışda donur, ancaq yazda özünü bərpa edir. Küləkdən və günəşdən qorunan yerlərdə əkmək lazımdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanda 1987-ci ildə introduksiya olunmuşdur. Yaşıllaşdırmada çox az rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Tək, qrup əkinləri və alpinarilər üçün yararlıdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15237567
* Wikispecies: Rhododendron racemosum
* EoL: 2891369
* EPPO: RHORA
* FoC: 200016538
* GBIF: 4166913
* GRIN: 31534
* IPNI: 333194-1
* NCBI: 184581
* Plant List: tro-12303852
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:333194-1
* Tropicos: 12303852
* WFO: wfo-0001048105

 |
Madriddə British Council-un binası
**Yumşaq güc** (*ing.* soft power) — siyasi hakimiyyət forması. Yumşaq gücə apellyasiya və cazibə yolu ilə başqalarının üstünlüklərini formalaşdırmaq qabiliyyəti daxildir. Yumşaq gücün əsas xüsusiyyəti qeyri-zorakılıqdır; yumşaq gücün valyutası isə mədəniyyət, siyasi dəyərlər və xarici siyasətdir.

Nümunələr
---------

### Fransa

Fransa uzun zaman böyük miqdarda yumşaq güc tətbiq etmişdir. Fransa və onun mədəniyyətinin əsrlər boyu dünyanın bir çox yerlərində heyranı olmuşdur; Tomas Cefferson "Hər bir insanın iki ölkəsi, özü və Fransası var" ifadəsi buna nümunədir. 2017-ci ildə Fransada dünyanın ən böyük diplomatik şəbəkəsi sırasında üçüncü idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Nye, Joseph.* "China's Soft Power Deficit To catch up, its politics must unleash the many talents of its civil society". The Wall Street Journal. 8 May 2012. İstifadə tarixi: 6 December 2014.
2. ↑  "Americans in France". U.S. Embassy Paris. 2015-04-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
**Seyfəddin Əli oğlu Qurbanov** (19 oktyabr 1962, Siyaqut, Noraşen rayonu – 16 noyabr 2021, Türkiyə) — azərbaycanlı heykəltaraş, memar, Ukrayna Rəssamlar İttifaqının Xarkov filialının üzvü. Ukraynanın Xalq Rəssamı, dosent. Xarkov Dövlət Dizayn və İncəsənət Akademiyasının heykəltaraşlıq kafedrasının müdiri

Həyatı
------

Seyfəddin Qurbanov 1962-ci il oktyabrın 19-da Naxçıvan Muxtar Respublikasının Siyaqut kəndində anadan olub.

1989-cu ildə Xarkov İncəsənət və Sənaye İnstitutunu bitirmişdir. Xarkov Dovlət Dizayn və İncəsənət Akademiyasının Heykəltaraşlıq kafedrasının dosentidir. 1987-ci ildən ümumukrayna və ümumittifaq sərgilərində iştirak etməyə başlamışdır. 1991-ci ildən Ukrayna Rəssamlar İttifaqının Xarkov filialının üzvüdür. Ukraynanın Kiyev şəhərindəki "Səməd Vurğun", İrpensk şəhərindəki "Zərifə Əliyeva" və digər abidələrin muəllifidir.

2004-cu ildə "Ukraynanın Əməkdar rəssamı", 2010-ci ildə isə "Ukraynanın Xalq rəssamı" fəxri adlarına layiq görülmüşdür. "Zolotoy yaquar", "Evropeyskoye kaçestvo", "Vısşaya proba", "Zolotoy merkuriy", "1000-letiye" kimi dövlət və beynəlxalq mükafatlar laureatıdır. 2006-cı il martın 13-də Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi sahəsində fəaliyyətinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur.

Əsərləri
--------

2019-cu ildə Kiyevdə Nəsiminin heykəltaraş Seyfəddin Qurbanov tərəfindən hazırlanan heykəli ucaldılıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  *Bağıyeva, Mətanət.* Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar. Qısa bioqrafik məlumat kitabçası (PDF) (az.). Bakı: "Papirus NP". 2016. ISBN 978-9952-8299-1-4. 2017-10-21 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-10-21.
3. ↑  "Ukraynanın Xalq rəssamı, azərbaycanlı heykəltaraş Seyfəddin Qurbanov dünyasını dəyişib". 2021-11-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-19.
4. ↑  *Real TV.* "Ukraynada Nəsimi izi" (az.). Youtube.com. 25.05.2019. 2021-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-25.

Xarici keçidlər
---------------

* Heykəltaraş Seyfəddin Qurbanov
* Ukraynanın azərbaycan əsilli heykəltəraşı Seyfəddin Qurbanov
**Sulu arxipelaqı** — Filippin adalarının tərkibinə daxil olan, elə də böyük olmayan adalardan təşkil olunmuş arxipelaq. Mindanao ilə (Filippin) və Kalimantan (Malayziya) adaları arasında yerləşir. Cənub-qərbdən şimal-şərqə doğru uznır. Ümumi uzunluğu 1680 km, sahəsi isə 4068 km²-dir. Adalarda 1 378 162 nəfər yaşayır (2010).

Coğrafiya
---------

Arxipelaqın tərkibinə daxil olan adalar — Basilan, Jolo və Tavi-Tavi və kiçik adalar — Situbu, Panqutaran, Tavitaxi, Tapul, Samales, Pilan. Arxipelaq Mindanao adasından Basilan, Kalimandan adasından isə alis boğazı ilə ayrılır. Şimaldan Sulu, cənubdan isə Sulavesi dənizi ilə əhatələnir.

Əhalisi
-------

Arxipelaqda əsasən Moro xalqı yayılmışdır. Müsəlman filippinlilərə belə rast gəlinir. Onlar orta əsrlərdə isılamı qəbul etmişlər tarixən adalar Sulu sultanlığının ərazisinə daxil idi. Burada Sulu və Samal xalqları yaşayır. onlar həmçinin Mindanao adasının cənub-qərb sahillərində rastlanılır.

İnzibati bölgü
--------------

İnzibati cəhətdən adalar 3 vilayətə bölünür:

* Basilan vilayəti - Basilan adası (İsabela şəhəri) — 293 322 nəf.
* Sulu vilayəti - Jolo adası (Jolo şəhəri) — 718 290 nəf.
* Tavi-Tavi vilayəti - (Bonqao) — 366 550 nəf.

İqtisadiyyat
------------

Arxipelaqda əsas gəlir mənbəyi kənd təsərrüfatıdır. Burada kakos palması, düyü yetişdirilir. Basilan şəhərində yeyinti və taxuculuq sahələri inkişaf etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Republic of the Philippines. National Statistics Office.* "Population and Annual Growth Rates for The Philippines and Its Regions, Provinces, and Highly Urbanized Cities Based on 1990, 2000, and 2010 Censuses" (PDF). April 2012. 2018-12-26 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-04-04.
**Bir günəş altında** — Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə Bakı Media Mərkəzi 2016-cı ildə Azərbaycanda elan edilən "Multikulturalizm ili" çərçivəsində istehsal etdiyi film.Filmin bütün bölgələrdəki video çəkilişləri zaman foto-çəkilişlər də aparılıb. Bu sərgi həmin layihə çərçivəsində lentə alınmış tarixin əksi, Azərbaycanda yaşayan müxtəlif xalqların nümayəndələrinin həyatının bir anıdır.Filmin və bu foto-sərginin çatdırmaq istədiyi mesaj Azərbaycandakı mövcud tolerant mühitdir. Burada hər kəs dinindən, dilindən, milliyyətindən asılı olmayaraq bərabər hüquq və azadlıqlardan istifadə edir.Çəkiliş heyəti Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində 54 kənd və qəsəbənin sakinlərini lentə alıb, 17 etnik qrupun 134 nümayəndəsindən müsahibə götürüb. Filmin hər bir qəhrəmanı öz ana dilində danışır. Ümumilikdə, filmdə 17 dil səslənir. Çəkiliş zamanı Azərbaycan təbiətinin gözəlliyini oks etdirən toplam olaraq 3850 mənzərə, bu təbiətin qoynunda yaşayan müxtəlif yaş, etnik qrupa aid 2625 insanın fotosu çəkilib.Fotoların müəllifləri Vüqar İbadov va Zaur Mirzəyevdir. Fotoların müəllif hüquqları Bakı Media Mərkəzinə məxsusdur.

İstinadlar
----------
**Şira aymağı** (Xakasca:*Şira aymağı, Сыра аймағы*) — Rusiya Federasiyasına bağlı muxtar türk respublikalarından olan Xakasiyanın bələdiyəli olan aymağı. Aymağın mərkəzi 2009-cu ildən etibarən Şira kəndidir.

Coğrafiya
---------

Xakasiyanın şimal hissəsində yerləşi. Sahəsi 6880 km²-dir. Mövsümi və gündüz dəyişkənliyində böyük temperatur təzadları, isti yay və uzun qarsız qış bölgənin iqlimini kəskin kontinental olaraq təyin edir. Tədqiqatçılar qışda Asiya barometrik maksimumun, yazda isə şimal Sibir maksimumunun təsirini qeyd edirlər. Dağ sistemləri hava kütlələrinin qərbdən şərqə köçürülməsinə mane olur. Ən az orta illik yağıntının miqdarı (təxminən 250 mm) Kuznetsk Alatau ətəklərinə bitişik əraziyə düşür. Ümumi yağıntının 80-90% -ə qədəri aprel-oktyabr aylarında yağış leysan şəklində, qış aylarında 10% -ə qədər yağıntı olur. Çöl bölgələrindəki qar yer üzünü tamamilə örtmür, bu da torpaqların intensiv dondurulmasına və şaxtadan azad havalara səbəb olur. Alp zonasında dağ tundralarından hövzələrin dibindəki quru çöllərə qədər dəyişən landşaftların şaquli dərəcədə fərqlənməsi səbəbindən iqlim göstəricilərindəki fərqlər bölgənin təbii zonalarının müxtəlifliyini müəyyənləşdirir.

Əhali
-----

Əhalinin məskunlaşma nisbəti isə km²-a 3,89 nəfərdir. 2015-ci il statistikasına görə, ümumi əhali sayı 26.775 nəfərdir.

Tarix
-----

Xakasiya və Krasnoyarsk ətraflarını rus işğalına qədər Yenisey Qırğız bəyləri idarə etməkdə idilər. Altınzarhı (və Altı Sar) ulus olaraq keçməkdədir. Böyük Qırğız xaqanlığı hakimiyyəti altında buradakı türk xalqları bütünləşmişdi. Qədim türk dövlət adətində görülən böyük xaqan və köməkçi xaqanlar var idi. Böyük xaqanların adlarından bəziləri məlumdur. Nomçi, İşey, İrenek bunlara misaldır. Ölkə strukturu müəyyən bölümlərə ayrılırdı. Bu bölümlərə və ya oymaqlara ayrımda türk əşirət strukturu diqqətə alınırdı. Hansı türk boyundan olurlarsa olsunlar, öz içlərində nəzarət mexanizması var idi. Bütün türk boylarının bəyləri ulu xaqana bağlı qalırdı. Xaqanın buyruqları yerinə yetirilir və törəyə uyğun hərəkət edilirdi. Qaynaqlara görə, türk topluluqlarına görə adlandırılmış bölgə adları belədir:

* Kızıl
* Şuy
* Açin
* Tumat

Adminstrativ bölmələr
---------------------

Şira aymağı idarəçiliyinə bağlı 14 belde və bu beldelərə bağlı 37 məskunlaşma yeri vardır.

Həmçinin bax
------------

* Xakasiya
* Ağban piltiri aymağı
* Altay aymağı
* Ashıs aymağı
* Pii aymağı
* Taştıp aymağı

İstinadlar
----------

1. ↑  "АДМИНИСТРАЦИЯ МУНИЦИПАЛЬНОГО ОБРАЗОВАНИЯ ШИРИНСКИЙ РАЙОН". www.shiranet.ru. 2020-06-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
2. ↑  "ФЕДЕРАЛЬНАЯ СЛУЖБА ГОСУДАРСТВЕННОЙ СТАТИСТИКИ". www.gks.ru. 16 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
**I Jerom** (15 noyabr 1784[…], Ayaçço – 24 iyun 1860[…]) — Vestfaliyanın tək kralı, Napoleon Bonapartın qardaşı.

Gəncliyi
--------

Ayaççoda, Bonapartlar ailəsinin 8-ci övladı olaraq dünyaya gəlmişdi. 1803-cü ildə Elizabet Pattersonla evlənmişdi. Həyat yoldaşı hamilə olan vaxt boşandılar. Jerom 1807-ci ildə qardaşı tərəfindən Vestfaliya kralı elan olundu və paytaxt Kasselə köçdü.

Hakimiyyəti
-----------

Vürtemberq kralı I Frederikin qızı Katarina ilə evlənən Jerom çox bədxərc olduğu üçün Napoleon tərəfindən maddi dəstək almadı. 1812-ci ildə Rusiyaya hücumda Napoleona kömək etmək istədisə də Napoleon ona imkan vermədi. 1813-cü ildə Prussiya və Rusiya ordusuna qarşı mübarizədə məğlub oldu və Vestfaliya krallığı ləğv edildi.

Sonrakı həyatı
--------------

Napoleonun hakimiyyətə geri qayıtmasından sonra orduya qoşuldu və səriştəsizlik ucbatından ingilislərə məğlub oldu. Daha sonra ABŞa köçən Jerom III Napoleon dövründə Əlillər Evinin sədri təyin edildi. Daha sonra vəliəhd dərəcəsinə qədər yüksəldi. 1860-cı ildə Parisdə vəfat etdi.

Ailəsi
------

Övladları:

* Jerom Napoleon Bonapart
* Jerom Napoleon Şarl Bonapart
* Matilda Bonapart-Demidovna
* Napoleon Jozef Bonapart

1. 1 2  Jerome Bonaparte // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  *Lundy D. R.* Jérôme Bonaparte, König von Westphalen // The Peerage (ing.).
**Murtuzov Zəfər Nəbi oğlu** - Azərbaycan rejissoru.

Həyatı
------

Zəfər Murtuzov 1952-ci ildə Cəlilabad rayonunda anadan olub. 1971-1975-ci illərdə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunda təhsil alıb. 1977-ci ildə C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında rejissor assistenti kimi fəaliyyətə başlayıb, sonralar bir sıra filmlərin ikinci rejissoru olub.

Şəxsi həyatı
------------

Ailəlidir. bir qızı və bir oğlu var. Həyat yoldaşı Sevda xanım Şəkidəndir. "Həm ziyarət,Həm ticarət" filmindəki Mustafa müəllimin qonaqlıq səhnəsi Sevda xanımın atası İsgəndər doktorgildə çəkilib.

Mükafatları
-----------

1 avqust 2018-ci ildə Azərbaycan kinematoqrafiyasının inkişafında xidmətlərinə görə, "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.

Filmoqrafiya
------------

1. İstintaq (film, 1979)
2. Qızıl uçurum (film, 1980)
3. Babamızın babasının babası (film, 1981)
4. Park (film, 1983)
5. Şəhərli biçinçilər (film, 1986)
6. Yay gününün xəzan yarpaqları (film, 1986)
7. Doğma sahillər (film, 1989)
8. Təhminə (film, 1993)
9. Qayınana (film, 1978)

İstinadlar
----------

1. ↑  *President.Az.* "Azərbaycanın kino xadimlərinin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 01.08.2018. 2020-09-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-01.
**Dayviet dövləti** - Hərfi mənası Böyük Viet deməkdir. Vyetnamda 1069-cu ildə formalaşaraq güclü imperiyaya çevrilən dövlət qurumu.  1054-cü ildən 1400-cü ilə, 1428-ci ildən 1804-cü ilə qədər Vyetnam bu cür adlanırdı.

Haqqında
--------

Vyetnamda hakim feodal istehsal üsulunun hökmranlıq etdiyi bir vaxtda 1069-cu ildə Dayviet dövləti formalaşaraq güclü imperiyaya çevrildi.

Dayviet dövlətinin çiçəkləndiyi bir dövrdə bu dövlət üç dəfə monqol hücumlarına məruz qalmışdı. Hətta 1257-ci ildən 1288-ci ilə qədər Dayviet monqol istilasının qarşısını almağa müvəffəq olmuşdu.

1471-ci ildə Dayvietə qarşı yenidən Çin işğalları başlandı. Dayviet dövləti öz istiqlaliyyətini qoruyub saxlamaq üçün ölkədə bütün xalqları Çin istilasının qarşısını almağa səfərbər etdi və çinlilər güclü müqavimətə rast gələrək ölkədən qovuldular. Bununla yanaşı 1471-ci ildən etibarən Dayvietdə vətəndaşların hüquq bərabərliyinə nail olundu. Ədalət prinsiplərinə əsaslanan cəmiyyət quruldu. Bu islahat tipli tədbir nəticəsində dövlət torpaq mülkiyyəti qanunla tənzimlənərək daha da möhkəmləndirildi. Suvarma sistemi təkmilləşdirildi. Ən başlıcası isə vətəndaşları narahat edən problem, ticarətdə dövlət nəzarəti gücləndirildi. Tacirlər tərəfindən xalqın hüquqlarının pozulması aradan qaldırıldı. Dayviet dövlətində qanunun aliliyi təmin olunduqdan sonra qonşu Tyampa dövləti də Dayvietə birləşdirildi. Tarixi mənbələrdə qeyd olunurdu ki, Dayvietdəki əmin-amanlıq, ədalətli idarəçilik sistemi, insanın şəxsiyyətinə hörmət haqqında mütərəqqi qanunların bəyan edilməsi Tyampa dövlətinin Dayvietə birləşdirilməsini asanlaşdırmışdı. 

XVIII əsrin axırlarında Vyetnam dövlətinin ərazisi əsasən indiki sərhədləri daxilində təşəkkül tapmışdı. Amma Vyetnamda hələ də siyasi qütbləşmə mövcud idi. Sülalələr arasında hakimiyyət uğrunda mübarizə qalmaqda idi.

Veytnamda ziddiyyətli məqamlar mövcud olsa da, XVIII əsrin axırlarında Vyetnamı rəsmi olaraq Le sülaləsi (1428- 1789) idarə edirdi. Əslində isə ölkədə hakimiyyət iki ən böyük feodal ailəsinin Şimalda Çin ailəsinin, Cənubda isə Nquen feodal ailəsinin əlində idi. Ölkənin iqtisadiyyatında şəriksiz olaraq feodal istehsal üsulu hökm sürürdü. Ölkədə əhalinin əsas kütləsini təşkil edən kəndlilər şiddətli surətdə istismar olunurdu. Biyar işləri ildə altı aya qədər davam edirdi. Can və torpaq vergilərindən başqa kəndlilərdən müxtəlif yollarla vergilər də alınırdı. Kəndlilər bəndlərin, sədlərin, yolların və sarayların bərpa edilməsi və tikilməsində zəhmət haqqı ödənilmədən işləyirdilər. İri feodalların öz silahlı dəstələri olurdu ki, bunların da xərcləri zəhmətkeş kəndlilərin üzərinə düşürdü. Ölkədə ziddiyyətlər mərhələ-mərhələ artmaqda idi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Nuruzadə Ş.C. Asiya və Afrika ölkələrinin yeni tarixi. (XVII əsrin I yarısı və XIX əsrin 70-ci illəri). Sumqayıt:  "Azəri" nəşriyyatı, 2017, s. 209-210
**Elmlər Akademiyası silsiləsi** (tac. Қаторкуҳи Академияи Фанҳо) — Tacikistanda, Qərbi Pamir dağlarında yerləşən dağ silsiləsi. Silsiləsi meridional istiqamətdə təxminən 110 km məsafəyə uzanır.

Elmlər Akademiyası silsilənin ən yüksək zirvəsi və Tacikistanın ən yüksək nöqtəsi İsmayıl Somoni zirvəsidir (7,495 metr). Silsilənin 24 zirvəsinin hündürlüyü 6,000 metrdən yuxarıdır. Silsilə Paleozoy çökmə və metamorfik süxurlardan, qismən də qranitlərdən ibarətdir. Elmlər Akademiyası silsiləsini əhatə edən əbədi qarlar çoxlu sayda iri buzlaqları qidalandırır. Dağ silsiləsi 1927-ci ildə Nikolay Korjenevski tərəfindən kəşf edilmiş və SSRİ Elmlər Akademiyasının adını daşıyır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Энциклопедический словарь. 2009. Академии Наук хребет.
2. 1 2  *Гвоздецкий Н. А.* [bse.sci-lib.com/article005026.html Академии Наук хребет] (#bad\_url). М: Большая советская энциклопедия. 2002.
Maqmatik Dayka, İsrail Makteş Ramon
**Dayka** (ing. dike və ya dyke – sədd, daş divar) — intruziv maqmatik süxurların yatım formalarından biri.

Haqqında
--------

Paralel müstəvilərlə hüdudlanır. Dayka maqmanın Yer qabığındakı şaquli və maili çatlarda soyumasından əmələ gəlir. Yerləşdiyi ətraf süxurlara nisbətən bərk olur və onlar aşındıqda Dayka divar kimi görünür. Daykanın qalınlığı bir *m-*dən onlarla mədək, uzunluğu isə onlarla *m-*dən yüzlərlə *km-*ədək olur.

Növləri
-------

Әmələ gəlməsinə görə üç genetik qrupa bölünür: maqma ərintisinin şaquli, yaxud maili çatları doldurması nəticəsində əmələ gələn *endodaykalar*, flüidlərin təsirindən metasomatik yolla əmələ gəlmiş *metadaykalar*, çöküntü və vulkanik qırıntı materialların çatları doldurması nəticəsində əmələ gələn *ekzodaykalar*. Təktək və qrup Daykalara (radial, həlqəvi və paralel Daykalar kompleksi) rast gəlinir. Radia və həlqəvi Daykalar, əsasən, intruziv massivlər və vulkanlarla əlaqədardır. Paralel Daykalar kompleksi orta okean silsilələrində intişar tapmışdır.

 Qalereya
---------

* Avstraliyada
* Alyaskada kiçik dayka
* Qərbi İspaniya yüksəkliyində yerləşən maqmatik daykalar
* Qırıntılı dayka

İstinadlar
----------



1. 1 2  **Dayka**// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — VI cild. Bakı, 2009. — Səh.: 394.
Bu uçuş qaydaları diaqramı Oklend İdarəetmə Mərkəzində (Kaliforniyanın San-Fransisko şəhəri yaxınlığında) aşağı dərəcəli hava xətlərini göstərir.
**Aviatrassa**, **aviasiya xətti** və ya **hava xətti** — nəqliyyat təyyarələrinin müntəzəm uçması üçün təsdiq olunmuş marşrut. Aviatrassa təyyarələrin təhlükəsiz qalxıb-enməsi üçün aerodromlar və zəruri yerüstü avadanlıq (aviamayak, tanınma nişanları və s.) ilə təchiz edilir. Rusiyada ilk aviatrassa 15 iyul 1923-cü ildə Moskva ilə Nijni Novqorod arasında açılmışdır, uzunluğu 420 kilometr olmuşdur. 1975-ci ildə SSRİ hava xətlərinin ümumi uzunluğu 800 min kilometrdən çox olmuşdur. 1975-ci ildə SSRİ ilə 70-dən ölkənin paytaxt və ya iri şəhəri arasında hava rabitələri var idi. 1970-ci illərdə Azərbaycanda 20-dən artıq aviatrassa var idi. Məsələn, Bakı–Gəncə–Naxçıvan, Bakı–Xankəndi, Bakı–Şəki–Balakən, Bakı–Ağdam, Bakı–Yevlax, Bakı–Lənkəran və s.

İstinadlar
----------

1. ↑  Авиатрасса // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 40–41.

Xarici keçidlər
---------------

* FAA Order JO 7400.2L, Procedures for Handling Airspace Matters, effective 2017-10-12 (with changes), accessed 2017-12-04
* FAA Aeronautical Information Manual, Chapter 1
* Cold War Berlin air corridor disagreement.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük katalan · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh85003003 · Microsoft: 105922876 · NDL: 00566390 |
Batler Library (Sentyabr, 2015)
**Batler kitabxanası** — Nyu York şəhərinin Manhetten bölgəsinin 114-cü küçəsində Kolumbiya Universitetinin kampuslarından biri olan Morninqsayd Heyghtsdə yerləşir. 2 milyondan çox fondu olan bu böyük kitabxana universitetin vahid kitabxanası olmaqla yanaşı, eyni zamanda kampusdakı ən böyük binalardan biridir. Bina 1931–1934-cü illərdə Ceyms Qamble Roqers tərəfindən Neoklassik üslubunda hazırlanaraq inşa edilmişdir.

Tarixi
------

Kitabxana 1931–1934-cü illərdə tikilib və Ceyms Qamble Roqers tərəfindən Neoklasik üslubda dizayn edilib və Yel universitetinin yaşayış sistemi və Harvard evlərinin donoru olan Kolumbiya məzunu Eduard Harknes tərəfindən maliyyələşdirildi. Əvvəlcə "*Cənub salonu*" adlanırdırılan kitabxana 1946-cı ildə Kolumbiya Universitetinin 1902–1945-ci illərdəki rektoru Nikolas Murrey Batlerin şərəfinə Batler olaraq dəyişdirildi. İlk öncə Memorial Kitabxanasını genişləndirmək planlarının nəticə vermədiyini görən Butler yeni bir kitabxana binası təklif etdi. Batler kitabxanasında 1995–2009-cu illər arasında bir neçə mərhələdə tamamlanan əsaslı təmir işləri aparılmışdır.

Dizaynı
-------

Kitabxananın fasadında iyon sırası ilə yuxarıda yazıçıların, filosofların və mütəfəkkirlərin adları yazılmış sütun var. Beləki binanın önündə Homer, Herodot, Sofokl, Platon, Aristotel, Demosfen, Siseron, Vergilin, sağında Migel de Servantes, Uilyam Şekspir, Con Milton, Volter, Yohann Volfqanq Götenin, solunda isə Kvint Horas Flak, Tasit Korneli, Avqustin Avreli, Dante Aligyerinin adları yazılmışdır.

Giriş lobbisindəki Videbimus Lümen (universitetin devizi olan "*işiğın içində işığı görürük*") adlı böyük divar kağızı 1934-cü ildə Yugin Sevig tərəfindən çəkilmişdir. Kompozisiya kampusun mərkəzində Alma Materin büyük heykelini yansıdan Athenanın fiqurunu əks etdirir. Divarda sosial mübarizəyə, faşizmə, Kolumbiya və New York şəhərininmemarlığına dair məlumat lövhəsi mövcuddur. Batler kitabxanası tədris ili ərzində 24 saat açıq qalır.

Həmçinin bax
------------

* Konqres Kitabxanası
* Kitabxana

İstinadlar
----------

1. ↑  "About Butler Library". 2020-10-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 Oct 2019.
2. ↑  "Butler Library: Self-Guided Tour" (PDF). 22 Sep 2006 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 21 Oct 2019.
3. ↑  *Koizumi, Masanori.* Inherent strategies in library management. United States: Cambridge, MA. 2017.
4. ↑  "Grazing in the Stacks of Academe". 26 Jun 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-31.
5. ↑  "THE MURAL". 30 Sep 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-31.
6. ↑  "Protesters storm Butler demanding 'decolonization' of curriculum, campus monuments". 26 Apr 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-31.
**Ömər Bədrəddin Uşaqlı** (1904–1946)—Türkiyə şairi.

Həyatı
------

Bütün şeir kitablarını bu dövrdə nəşr etdirdi: "Dəniz sərxoşları" (1926), "Yayla dumanı" (1934), "Sarıqız mərmərləri" (1940). Gənclik şeirlərində ümumiyyətlə "Ədəbiyyati-cədidə" və "Fəcri-ati" təsiri görünür. Məmləkət ədəbiyyatı içində isə Şərq və Qərb ədəbiyyatlarının təqlidi əvəzinə yerli, milli bir ədəbiyyat yaradılması gərəyinə inanmış, Yəhya Kamalın düşüncələrindən hərəkətlə məmləkətin içindən, türkün ruhundan doğan bir ədəbiyyatı mənimsəmişdir. Şeirlərində Anadoluya aid müxtəlif görüntüləri sanki birər tablo halında rəsm etmişdir. Məmləkətin gözəlliklərini, insanını gerçək özəlliklərilə deyil, öz duyğu dünyasına və xəyalında qurğuladığı şəklə görə təsvir edir. Məmləkət sevgisi və həsrəti üstün olan motivdir. Məmləkətin çalışdığı, müxtəlif vəsilələrlə getdiyi yörələrini, təbii gözəlliklərini sevgi ilə vəsf edir. Bu arada Türkiyənin fərqli yerlərinin folklor özəlliklərini, özünəxas mədəni zənginliklərini də poeziyasında əks etdirmişdir. Dəniz sevgisini və həsrətini qüvvətli bir şəkildə işləyən şair türk ədəbiyyatında qabaqcıl dəniz şairlərindən biridir. O bir dəniz aşiqidir. Dəniz onda daha çox xəyallarının genişliyini, ruhunun özgürlüyünü və sonsuzluğa açılmasını ifadə edən bir vasitədir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Türkiyə ədəbiyyatı
**Bathory**— Vikinq metala və blək metala öz əhəmiyyətli töhfəsini vermiş İsveç musiqi qrupu 1983-cü ildə Stokholmda yaradılmışdır. Quorthon ləqəbli Tomas Forsberg, bas gitarist Hanoi və baterist Vans tərəfindən qurulub.

Yaradılması və faəliyyəti
-------------------------

Bir neçə dəfə qrup adı dəyişsə də sonda Quorthon qrupun adının Bathory olaraq qalmasını istəyib. Adını bir macar qrafinya Yelizaveta Batoridən götürmüşdür. Qrup 1985-ci ildən sonra heç konsert verməmişdir. Bu tarixdən əvvəlki konsertləri isə kiçik səhnələrdə vermişdir. Quorthon qrupdan hər dəqiqə üzv çıxartmaqla məşhur idi. 1984-1988-ci illər blək metal, 1994-1995-ci illər traş, 1988-1991-ci illər və 1996-2004-cü illər isə vikinq metal janrında musiqilər ifa ediblər. Tərkibində bir çox blək/thraş qrupunu saxlayan Blackmark Productionsun müdiri deyilənə görə Quorthonun atasıdır. Bu şübhələrin yaranmasına səbəb qrupun bütün albomlarının Blackmark Productions etiketiylə bazara çıxarılmasıdır. Bathory qrupu blək metalın ortaya çıxmasında pay sahibi olduğu qədər eyni zamanda "Blood Fire Death" albomuyla vikinq metal janrına da öz töhfəsini vermişdir. Qrupun frontmanı (vokal işini də öhdəsinə götürən əsas adam) Quorthonun 2000-ci ildə Lake Of Tears vokalisti ilə birlikdə Silverwing adlı gothic / doom metal qrupunda bir demo fəaliyyəti də olmuşdur. Bathory arxasında 3 tribute (ölənin arxasından hörmət əlaməti olaraq çıxarılan 'yad etmə' albomu), 200-dən çox cover (tribute'lər də daxil), 2 film soundtrackı və 16 albom buraxmışdır. Qrup, fəaliyyətinin ilk illərində anti-xristianlıq, laveyanlıq kimi mövzularla fanlarının diqqətini çəkmişdir. Sonrakı illərində Skandinaviya mifologiyası və Odinizm üzərində sıx duraraq ölkəsinin tarixini mahnı sözlərində qabarıq ifadə etmişdir.

Fəaliyyətini dayandırması
-------------------------

Qrupun frontmanı Quorthon 7 İyun 2004-cü il tarixində İsveçdə evində keçirdiyi ürək çatışmazlığından vəfat etmişdir. Və bununla da qrup öz fəaliyyətini dayandırmışdır.

Diskoqrafiya
------------

| **Adı** | **Tarixi** |
| --- | --- |
| *Scandinavian Metal Attack* | 1984 |
| *Bathory* | 1984 |
| *The Return......* | 1985 |
| *Under the Sign of the Black Mark* | 1987 |
| *Blood Fire Death* | 1988 |
| *Hammerheart* | 1990 |
| *Twilight of the Gods* | 1991 |
| *Twilight of the Gods* | 1991 |
| *Jubileum Volume I* | 1992 |
| *Jubileum Volume II* | 1993 |
| *Requiem* | 1994 |
| *Octagon* | 1995 |
| *Blood on Ice* | 1996 |
| *Blood on Ice* | 1996 |
| *Jubileum Volume III* | 1998 |
| *Katalog* | 2001 |
| *Destroyer of Worlds* | 2001 |
| *Nordland I* | 2002 |
| *Nordland II* | 2003 |
| *Nordland I & II* | 2004 |
| *In Memory of Quorthon* | 2006 |
| *In Memory of Quorthon Volume II* | 2006 |
| *In Memory of Quorthon Volume I* | 2006 |
| *In Memory of Quorthon Volume III* | 2006 |
| *In Memory of Quorthon (The Vinyl Box)* | 2011 |
|

Xarici keçidlər
---------------

* Dağılmış qrupun rəsmi vebsaytı

İstinadlar
----------


1. ↑  "Bathory". 2023-07-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-08.