recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Vətəndaş haqqında** (lat. De Cive) — Tomas Hobbsun əsas əsərlərindən biri. Kitab ilk olaraq 1642-ci ildə Parisdə latın dilində nəşr edilmişdir, ardınca 1647-ci ildə Amsterdamdan iki əlavə latın dilində nəşri buraxıldı. Əsərin ingilis dilinə tərcüməsi ilk dəfə dörd il sonra (London 1651) Hökumət və cəmiyyətlə bağlı fəlsəfi əsasları (*ing.*  **Philosophical rudiments concerning government and society**) başlığı ilə çıxdı.

Bu əsərdə Hobbsun sonradan daha dərindən Leviafan traktatında yazacağı mövzulara bu əsərində tanışlıq edir. Məşhur ifadəsi olan bellum omnium contra omnes ("hamının hamıya qarşı müharibəsi") ilk dəfə burda ortaya çıxdı.

Məzmun
------

De Cive, Hobbs tərəfindən insan şüuru ilə bağlı yazılmış əsərlər trilogiyasının birincisidir. trilogiyadakı digər iki əsər: 1655-ci ildə nəşr olunan De Corpore ("Bədən haqqında") və 1658-ci ildə nəşr olunan De Homine ("İnsan haqqında")dır. Hobbs İngiltərə burjua inqilabından başlamadan əvvəlki siyasi qarışıqlıqlara rəğmən, o yazısını bitirə bildi. Bu əsər üç hissədən ibarətdir: *Libertas* (azadlıq), *Imperium* (hakimiyyət) və *Religio* (din). Birinci hissədə o, insanın təbii vəziyyətini təsvir edir, təbiətin qanunlarından bəhs edir; ikincidə isə sabit hökumətin qurulmasının zəruriliyi göstərir. Üçüncü hissədə isə din haqqında yazır.

Frontispis
----------

Kitabın ön hissəsi Jan Matheus tərəfindən oyulmuşdur. Təbiətlə sivil həyatın arasında İncildən Süleymanın məsəlləri 8:15-dən götürülmüş "Padşahlar mənim vasitəmlə padşahlıq edir, hökmdarlar ədalətli hökmlər verir." (lat. *Per me Reges regnant et legum conditores iusta decernunt*) sitatı amfora şəklində böyük pərdənin üzərində təsvir olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Hobbes, Thomas.*  Warrender, Howard (ed.). De cive. The English version entitled, in the first edition, Philosophicall rudiments concerning government and society. Oxford: Clarendon Press. 1983. səh. 1. ISBN 0-198-24623-4; ISBN 978-0-19824-623-7. 2022-08-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-08.
2. ↑  *Bailone, Giuseppe.* "Hobbes: the frontispieces". homolaicus.com (italyan). Torino. 14 May 2012. 26 July 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 September 2012.
**Armud saturniyası** (*lat.* Satyrnia pyri) — buğumayaqlılar tipinin pulcuqqanadlılar dəstəsinin haflar fəsiləsinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Armud saturniyası kəpənəyi geniş enli qanadlara, tüklü bədənə və qısa qarıncığa malikdirlər. Qanadların hər birinin orta hissəsində gözə bənzər xal (tovuzgözü) vardır. Bığcıqlar erkək fərdlərdə daraqşəkilli, dişi fərdlərdə isə qısadaraqlıdır. Xortum inkişaf etməmişdir. Yetkin tırtıllar açıq yaşıl rəngdə olub, bədənin üzəri (hər buğumda 4 ədəd) açıq göy rəngli ziyilciklərlə əhatə olunmuşdur. Bu ziyilciklərin hər birindən yanlara doğru 6 ədəd qısa tükcüklər (ulduzu xatırladan) və 2 ədəd nisbətən uzun sancaqşəkilli tükcüklər uzanır.

Həyat tərzi
-----------

Armud saturniyası park və xiyabanlarda əkilmiş meşə tipli ağaclara, introduksiya edilmiş kol-bəzək bitkilərinə zərər verir. Abşeronda kəpənəklərin uçması may-iyun aylarında (əsasən 9-12 radələrində) baş verir. Pupdan yeni çıxmış kəpənəyin qanadları nəm və büzüşmüş olur. Sonrakı 30-40 dəq. ərzində qanadlar tam açılaraq quruyur. Əgər pupdan çıxarkən kəpənəklər darısqal yerdə saxlanarsa, qanadlarını tam aça bilmirlər və qanadları qüsurlu olur (quruduqdan sonra şəkli dəyişmir). Əsasən gecələr və ala-toranda aktiv olurlar, bəzən erkəklər gündüzlər də uçurlar.

Yayılması
---------

Rusiya, Moldova, Qafqaz, Orta Asiya, Afrika, Çin, Yaponiya, ABŞ, Türkiyə, İran.

Ədəbiyyat
---------

* E.F.Səfərova. Abşeronda bəzək bitkilərinə zərərverən cücülər, onların biotənzimlənməsində entomofaqların rolu (Dissertasiya). Bakı: 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q265918
* Wikispecies: Saturnia pyri
* BioLib: 51141
* BOLD: 94454
* EPPO: SATUPY
* EUNIS: 306787
* Fauna Europaea: 443605
* Fauna Europaea (new): b47aa51f-57b1-4c2c-bf9d-7e1072c1c6f8
* GBIF: 1867928
* iNaturalist: 56532
* IRMNG: 10638441
* LepIndex: 67941
* LoB: 4702
* NBN: NHMSYS0000504081
* NCBI: 332930

 |
**Armrestinq və ya qol güləşi**

Bir neçə əsr bundan əvvəl əsasən dənizçilər arasında, pablarda yaranan qol güləşdirməsi və ya armrestli bir idman növü kimi 100 ilə yaxındır ki tanınır. Məşhur Amerika yazıçısı Ernest Heminquey özünün "Qoca və dəniz" əsərində armrestlinq haqqında söhbət açmışdır. İlk dünya çempionatı isə yalnız 1962-ci ildə keçirilmişdir. Amerikada ona oxşar idman növləri – hendrestlinq və ristrestlinq də mövcuddur.

Qaydalar
--------

Hələ indiyədək armrestlinq yarışları müxtəlif qaydalarla keçirilir. Bu növün banisi Bill Soberanus ayaqüstü yarışmağın tərəfdarı olsa da, oturan yerdə, sol və ya sağ əllərlə mübarizə etməyin tərəfdarları da tapılır. Azərbaycanda bu yarışlar ancaq ayaqüsü keçirilir. İdmançılar bir-birinin biləyindən yapışır, hakimin hərəkətindən sonra rəqibin əlini stola endirməyə çalışırlar. Əgər idmançılardan hansısa əlini qaçırırsa, onda hakim onların hər ikisinin biləyini qayışla bağlayır.

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Armrestlinq*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

* Armwrestling.com


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İdman** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**İn-Qəzzam** (*ərəb.* إن ڨزام‎) ‎ — Əlcəzairin cənub hissəsində, Tamanrasset vilayətində şəhər və kommuna.

Coğrafi mövqe
-------------

Şəhər vilayətin cənubunda, Böyük Səhranın mərkəzi hissəsində, Niger ilə dövlət sərhədinin yaxınlığında, ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 1910 kilometr cənub-cənub-şərqdə yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 399 metr yüksəkdir.İn-Qəzzam kommunasının sahəsi 46,813 km2-dir.

İqlim
-----

Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində yağıntı demək olar ki, yoxdur (orta illik miqdarı 43 mm-dir). Orta illik temperatur 27,9 °C-dir. Ən soyuq ayın (yanvar) orta temperaturu 18,6°C, ən isti ayın (iyun) orta temperaturu 34,6°C-dir.

Nəqliyyat
---------

Transsəhramagistralı şəhərdən keçir. Cənub-qərb kənarında eyni adlı hava limanı yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  In Guezzam (Commune, Tamanrasset, Algeria) - Population Statistics, Charts, Map and Location.
2. ↑  *Алжир. Справочная карта*. Масштаб 1:3 500 000. М. ГУГК, 1980
3. ↑  "In Guezzam" (ingilis). GeoNames. 2021-07-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-13.
4. ↑  "Climate: In Guezzam" (ingilis). Climate-Data.org. 2021-07-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-14.
**NGAD** (**Next Generation Air Dominance**) - ABŞ-də altıncı nəsil döyüş aviasiyasına aid edilən ən son qırıcının yaradılması proqramı. 6-cı nəsil qırıcının özü hal-hazırda F/A-XX olaraq təyin edilmişdir.

Perspektivli Amerika qırıcısının ilk uçuşu 2030-cu ildə olacaq. Eyni zamanda, F/A-XX-nin son versiyası 2035-ci ilə qədər ABŞ aviasiya donanmasında görünməlidir. Bu vaxta qədər yüzlərlə beşinci nəsil F-22 qırıcıları ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri və Hərbi Dəniz Qüvvələrindən çıxarılacaq. F/A-XX döyüş radiusunun təqribən 1450 km olacağı ehtimal edilir, bu da F-35 qırıcısının radiusundan xeyli aşağıdır. F/A-XX modifikasiyalarından biri qırıcının aviadaşıyıcı əsaslı versiyası olacaq. F/A-XX-nin döyüş lazerləri, həmçinin hipersəs raketləri ilə təchiz edilməsi planlaşdırılır, qırıcı həmçinin süni intellekt (AI) sistemi ilə idarə olunacaq.

Altıncı nəsil qırıcının 10-12 min metr yüksəklikdə maksimal uçuş sürəti saatda 2,3 min km olaraq təyin edilmişdir. Bununla əlaqədar, ABŞ perspektivli qırıcıdan həm də ələ keçirici kimi istifadə ediləcəyini bildirir. Üstəlik, NGAD proqramının bu qırıcının pilotsuz versiyasının yaradılmasını nəzərdə tutan bölməsi var, burada süni intellekt təkcə silahları deyil, həm də uçuşun bütün mərhələlərini, o cümlədən havadan və ya yer səthindən hücum edən düşmən raketlərindən uzaqlaşmaq üçün lazım olan prosesləri idarə edəcək. ABŞ ordusunun rəhbərliyi 2035-ci ilə qədər 250-yə qədər altıncı nəsil qırıcını qoşunlara təhvil verilməsini gözləyir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "2035-ci ilə qədər ABŞ Ordusuna 250-yə qədər altıncı nəsil qırıcı təhvil veriləcək". moderator.az (az.). 2022-02-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 fevral 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Texnika | *Texnika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Fransa istehsalı olan MILAN anti-tank raketi
**SACLOS** (*ing.* Semi-Automatic Command to Line of Sight *azərb.* Görmə Xəttinin Yarım Avtomatik Komandası‎) termini ikinci nəsil raket başlığı sistemidir. Bu sistemdə, raket atıldıqdan sonra operator hədəf vurulana qədər hədəfi işarələməyə davam edir. Bu iş üçün elektron işarələmə sistemləri istifadə olunur.

SACLOS-da iki növ işləmə sistemi mövcuddur:

Kabel və ya radio SACLOS-u
--------------------------

Nişangah hədəfin yeri ilə və raketin marşrutunu hesablayır. Raket atıldıqdan sonra sistem hədəfdəki vəziyyəti və raketin dəqiq marşrutunu hesablamağa davam edir. Əgər raketin marşrutu hədəf yolundan çıxarsa, sistem raketə yeni bir uçuş marşrutu verir və onu düzəldir.

Bu düzəlişi edərkən sistem radio siqnallarından və ya bir kabeldən (simdən) faydalanır. Radio siqnallarının istifadəsinin mənfi tərəfi budur ki, düşmən qarışdırma siqnalları yaradan jammer cihazları istifadə edərək raketi hədəfdən kənar bir nöqtəyə yönəldir. Simli sistemin maksimum diapazonu məhduddur.

Şüa başlıqlı SACLOS
-------------------

Şüa başlıqlı SACLOS sistemində, nişangah nizamı hədəfin yaydığı radiasiyanı izləyir. Bu sistemdə üç fərqli yol izlənilir. Əvvəlcə raketin içindəki sensorlar operator tərəfindən göndərilən hədəf şüasını izləyir. İkincisi, raketin burnundakı qəbuledicilər hədəfdən dönən radar siqnallarını izləyir. Üçüncüsü, raket hədəfin yaydığı şüaları izləyir. Raketin içindəki elektron sxemlər şüanı mərkəzləşdirərək hərəkət edirlər.

SACLOS sisteminin ilkin olduğu dövrlərdə ən çox istifadə edilən metod radar siqnalları idi. Çünki, hər halda, təyyarə raketin radar siqnalını tutacaqdı. Bununla birlikdə, şüa ilə idarə olunan raketlər düz bir uçuş yolu ilə hərəkət etdiyinə görə, yüksək sürətli hədəflərə qarşı, məsələn, təyyarələrə qarşı effektiv deyildilər. Bu səbəbdən bir çox zenit raketləri düz bir şüa kursunu izləmək əvəzinə öz hədəf istiqamətini izləyir.

Günümüzün inkişaf etmiş şüalandırma sistemlərində raket istifadə edən şəxs bunun üçün lazer şüasından istifadə edir. Hədəf lazerlə işarələndikdən sonra atılan raketin başlığındakı qəbuledicilər hədəfdəki lazer şüasını izləyirlər. Bu sistem yarımeffekli radar hədəfləmə sisteminə oxşar olduğu üçün yarımeffekli lazer hədəflənmə də adlanır.
**Kirman bəylərbəyliyi** — Səfəvilər dövlətinə bağlı bölgələrdən biri.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Səfəvilər dövlətinin bayrağıvə gerbi |

Tarixi
------

1524-cü ildə mərhum Qara xanın oğlu Abdulla xan Ustaclı Kirman hakimi Əhməd Sufi oğlu Ustaclı ilə birlikdə rumlu və təkəli tayfalarına qarşı çıxdı və Xərzavil adlı yerdə
onların arasınad döyüş baş verdi.

1578-ci ildə Əliqulu xan Şamlı Herat hakimi və Xorasan əmir əl-ümərası təyin olunmuşdu. Murtuzaqulu xan Pornaka Məşhədin idarə olunması etibar edildi. Qarabağın əmir əl-ümərası və Gəncə vilayətinin hakimi Yusif Xəlifə Ziyad oğlu, qacar tayfasından olan Peykər sultan tərəfindən öldürülmüşdü. Bu vəzifəyə İmamqulu xan Qacar təyin edildi. Kirman hakimi
Allahqulu bəy Avşar, şahın xüsusi hərbi dəstəsinin başçısı (qorçubaşı) vəzifəsinə irəli çəkildi. Mahmud sultan Avşar isə Kirman hakimi təyin edildi. Şiraz vilayətinə hakim təyin edilən Vəli xan Qalxançıoğlu Zülqədər az sonra II İsmayılın təzəcə dünyaya gəlmiş oğlu Şahşücanın tərbiyəçisi oldu.
"Şərəfnamə"nin müəllifi Şərəf xan Bidlisi Kürdüstanın "əmirlər əmiri" vəzifəsinə keçdi".

Avşar elinin böyük bir qrupu Kirman əyalətində yerləşmişdi. Bu qrupun bəzi soylarına Bıçaqçı-Avşarlar deyirdilər. Bıçaqçı-avşarlar Zəncan vilayətinə yerləşdikdən sonra bu yörə bıçaq və xəncərləri ilə bütün İranda tanındılar.

Mahalları
---------

* Bəm
* Sircan
* Xəbis
* Bərdsir
* Ciruft
* Kuhbənan

Nahiyələri
----------

Hakimləri
---------

* Əhməd xan Ustaclı
* Şahqulu xan Sarışeyxli-Avşar (1529-?)
* Yaqub sultan Avşar
* Allahqulu xan Avşar
* Mahmud xan Avşar
* Vəli xan Avşar
* Bəktaş xan Avşar
* Gəncəli xan Zığ
* Təhmasibqulu xan
* Mürtəzaqulu xan Şamlı
* Gürgin xan (1699-1703)
* Səfiqulu xan Türküstanoğlu
* Məhəmmədrüstəm xan Səidli-Avşar

Mənbə
-----

* **Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar, Avşarlar, Bakı, "Şuşa", 2008, səh. 125-138**

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Kirman

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭Səfəvilər dövründə inzibati-ərazi vahidləri |
| --- |
| Bəylərbəyliklər | Azərbaycan  • Qarabağ  • Çuxursəəd  • Şirvan  • Həmədan  • Xorasan  • Herat • Kirman  • Fars  • Kirmanşah  • Astrabad  • Kuhgiluyə |
**Kei Okami** (岡見 京子, *Okami Keiko*?, 15 avqust 1859 – 2 sentyabr 1941) yapon fiziki. O, Qərb universitetindən tibb təhsili alan ilk yapon qadın olub.

Həyatı
------

Key Okami 1858-ci ildə Aomori prefekturasında Nişida Keykoda anadan olub. O, 1878-ci ildə Yokohama Kyoritsi Qızlar Məktəbini bitirib və sonra Sakurai Qızlar Məktəbində ingilis dilini tədris edib. Key Okami 25 yaşında olarkən incəsənət müəllimi Okami Senkiçiro ilə evlənib. Cütlük sonra Birləşmiş Ştatlara səfər edib.

Tibb təhsili
------------

Amerikada Key Okami Presbiteriyan Kilsəsininin Qadınların Xarici Missioner Cəmiyyətinin köməyi ilə Pensilvaniya Qadınlar Tibb Kollecində təhsil alıb. Dörd illik təhsildən sonra 1889-cu ildə oranı bitirib. O beləliklə Qərb universitetindən tibb təhsili alan ilk yapon qadın olub.

Tibb karyerası
--------------

Yaponiyaya qayıtdıqdan sonra Key Okami Takaki Kanehironun dəvəti ilə Jikey Xəstəxanasında (indiki Jikey Tibb Universiteti Məktəbi xəstəxanası) işlədi. Sonra, o Minatoda Akasaka Tameikedə evindən uzaqda öz şəxsi klinikasını açdı.

Daha sonra o əməli işi dayandırdı və qaynı Kiyomune tərəfindən yaradılan Şoei Qızlar məktəbində (Şoei Qızlar İbtidai və Yuxarı Ali Məktəbinin sələfi) müdir müavini kimi fəaliyyətə başladı. 1897-ci ildə o dostu xanım True ilə ortaq xəstə qadınlar üçün kiçik xəstəxana açdı. O həmçinin eyni binada tibb bacılığı məktəbinin əsasını qoydu. Xəstəxana doqquz il sonra az xəstə olmağı səbəbindən bağlandı. Nəticədə, o, döş xərçəngi xəstəliyi səbəbindən təqaüdə çıxdı. Dindar xristian olaraq o, Yaponiyada missoner fəaliyyət göstərdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Okami Keiko". Nihon jinmei daijiten+Plus (yapon). Kōdansha. 2013-05-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 fevral 2014.
2. 1 2  *Hamish Ion.* American Missionaries, Christian Oyatoi, and Japan, 1859-73. UBC Press. 2010. səh. 230. ISBN 978-0-7748-5899-1. 2014-06-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-11.
3. ↑  JAMA: The Journal of the American Medical Association. American Medical Association. 1889. 455. 2014-06-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-11.
4. ↑  "Dr. Kei Okami". Woman's Medical College of Pennsylvania: Photograph Collection. 1850-present. Drexksel Universiteti. 2014-02-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-01-26.
5. 1 2  "Prominent People of Minato City: Keiko Okami". Minato City Administration. 2016-11-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 yanvar 2014.
6. ↑  "Women's Foreign Missionary Society of the Presbyterian Church". Woman's Work for Woman and Our Mission Field. Women's Foreign Missionary Societies of the Presbyterian Church. IV: 136. 1889. 2014-06-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-11.
**Tupolev Tu-144** (NATO kod adı: *Charger*) — 1962-ci ilin yanvar ayından Aleksey Tupolev tərəfindən dizaynı verilmiş dünyanın ilk səsdən sürətli (supersonik) təyyarəsidir. Aviaşirkətlər tərəfindən daha çox ticarət daşınmaları üçün istifadə edilmişdir.

Qərb müşahidəçilər Tu-144-ə "Konkord"a oxşarlığından ötrü *"Concordski"* adını vermişlər. Çünki təyyarə dizayn xüsusiyyətləri baxımından "Konkord"a çox oxşayırdı. Təyyarənin ilk prototipi 1968-ci il 31 dekabr tarixində Moskva yaxınlığında ilk uçuşunu reallaşdırdı. Bu hadisədən iki ay sonra isə Konkord ilk uçuşunu həyata keçirdi. Tu-144 səs sürətini ilk dəfə 1969-cu il 5 iyun tarixində keçdi. Tu-144, 1969-cu il 15 iyul tarixində March 2 sürətini aşan ilk ticari nəqliyyat təyyarəsi və dünya tarixinin ən sürətli ticarət təyyarəsi oldu.

3 iyun 1973-cü ildə Paris Hava Şousunda istehsal olunan ilk Tu-144S təyyarəsi qəzaya uğrayır. Bu qəza layihəyə də böyük zərbə olur. Təyyarə şou uçuşu zamanı burun hissənin çox sərt şəkildə aşağıya doğru manevr alması zamanı, daşıyıcı sistemindəki yükün təsiri ilə havada parçalanaraq yerə çırpılır. Ümumilikdə 15 evin uçmasına səbəb olan qəza, təyyarədəki 6 ekipaj üzvü və yerdəki 8 nəfərin də ölümünə səbəb olur.

Texniki xüsusiyyətləri
----------------------

* **Heyət**: 3
* **Sərnişin tutumu**: 120-140 nəfər
* **Uzunluğu**: 65,5 metr
* **Qanadlarının uzunluğu**: 28,8 metr
* **Hündürlük**: 10,5 metr
* **Boş ağırlıq**: 85 ton
* **Maksimum qalxış ağırlığı**: 180 ton
* **Yanacaq tutumu**: 70 ton
* **Maksimum sürət**: 2500 km/s
* **Dayanmadan gedə biləcəyi məsafə**: 6,500 km

Xarici keçidlər
---------------

* TU-144 SST
* TU-144'lərin siyahısı və arxivi Arxivləşdirilib 2009-02-20 at the Wayback Machine
* TU-144 statistika
İkili göl.
**Triqlav Gölləri vadisi** (sloven. *Долина Triglavskih Иецер*) — Sloveniya ərazisində dağlıq vadi. Vadi Yulian Alpları ərazisində, ölkənin şimal-qərbində yerləşir. Triqlav vadisi Ticariça və Zelnariça, eləcə də cənub-qərbdən Triqlav dağı ilə əhatələnib. Vadinin digər adı *Yeddi göllər vadisidir* (*Dolina sedmerih jezer*). Əslində vadidə on göl var. Vadi əsasən meşə qurşağından yuxardakı əraziləri əhatə edir. Alp çəmənlikləri zonası həm də daşlıq relyefi ilə də diqqəti cəlb edir. Bu səbəbli vadini bəzən Daş Vadisi dəniz adlandırırlar (*Долина камнитега моря*).

Gölləri
-------

Vadinin ən aşağıda yerləşən gölü — Qara göldür (*Črno jezero*). Göl dəniz səviyyəsindən 1 294 metr yüksəklikdə yerləşir. Bu ərazidə alp dağları üçün endemik olan alp tritonu geniş yayılıb. 1676 metr yüksəklikdə İkili göl yerləşir. Göllər bir-biri ilə əlaqəlidir (*Двойное озеро*). Dəniz səviyyəsindən 1838 metr yüksəklikdə Böyük göl yerləşir (*Veliko jezero*) və ya Böyrək gölü. Gölün forması böyrəyi xatırladır. Bu göl vadinin ən böyük və həm də ən dərin gölüdür. Bölgənin ən yüksəkdə yerləşən gölü Podstene gölüdür (*Jezero v Podstenju*). Göl dəniz səviyyəsindən 1993 metr yüksəklikdə yerləşir.

Triqlav Milli Parkı
-------------------

Triqlav Gölləri dərəsinində qoruma bölgəsi yaratmaq fikri ilk dəfə 1906 və ya 1908-ci ildə seysmoloq Albin Belar tərəfindən irəli sürülmüşdür. Amma bu təklif qəbul olunmamışdır, çünki qanun hər hansı təbiət ərazisinə girişin məhdudlanmasını qadağan edirdi. Triqlav Milli Parkı adı ilk dəfə 1926-cı ildə Fran Yesenko tərəfindən səsləndirilmişdir. 1981-ci ildə Triqlav Milli Parkı rəsmi olaraq qurulmuş və müasirləşdirilmişdir. Milli parkın sahəsi 838 km2 olmuşdur. 2010-cu ildə park ərazisinə Tolmin təpələri də əlavə olunmuşdur. Hazırda Triqlav Milli Parkının sahəsi 880 km2-dir (Sloveniya ərazisinin 4 %-i).

İsyinadlar
----------

1. 1 2  gore-ljudje.net. Pravljična dolina pod Triglavom. Boris Strmšek. 12. avgust 2005
2. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2016-04-25 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-05-02.
3. ↑  "Triglavski narodni park (TNP), Mejniki v zgodovini". 2022-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-02.
İstehsalçı: SSRİ

İstehsalçı şirkət: Tupolev

Tip: Pilotsuz uçuş aparatı

İlk uçuş: 1974-cü il

İstismara verilib: 1979-cu il

İstehsal tarixi: 1979 – 1989-cu il

İstehsal sayı: 152 ədəd

Kütləsi: 5.370 kq

Uzunluğu: 14.33 m

Qanad uzunluğu: 3.88 m

Qanad sahəsi: 10.0 m²

Hündürlüyü: 2.44 m

Mühərrik: 1 ədəd Tumansky KR-17A

Güc: 19.6 kN (4,409 lbf)

Maksimal sürəti: 1.110 km/s; 1.000 km/s (Kreyser (normal) sürəti)

Uçuş məsafəsi: 1.000 km

Uçuş yüksəkliyi: 6.000 m

Minimal uçuş yüksəkliyi: 50 m

İnkişafı
--------

Tu-141, Tupolev Tu-123 PUA-larının davamıydı və nisbətən böyük, orta ölçülü bir pilotsuz uçuş aparatı idi. Transonik sürətlərdə ön cəbhə xətlərinin bir neçə yüz kilometr arxasında kəşfiyyat missiyalarını həyata keçirmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Film kameraları, infraqırmızı müşahidə cihazları, EO müşahidə cihazları və görüntü radarları daxil olmaqla bir sıra qurğuları üzərində yerləşdirmək olardı.

Əvvəlki Tupolev modellərində olduğu kimi, dart kimi arxaya monte edilmiş delta qanada, önə quraşdırılmış kanadalara və quyruqdan yuxarıya quraşdırılmış bir KR-17A reaktiv təyyarə mühərrikinə malik idi. Qatı yanacaq ilə işləyən gücləndiricinin köməyi ilə bir treyderdən (buraxıcı qurğu) buraxılırdı və quyruğuna monte edilmiş paraşütün köməyi ilə yerə enirdi

Tu-141 1979-1989-cu illərdə SSRİ ordusunda xidmətdə olmuşdur, əsasən Sovet İttifaqının qərb sərhədlərində istifadə edilmişdir.

Döyüşlərdə istifadəsi
---------------------

Tu-141, Donbass müharibəsi zamanı Ukrayna Hava Qüvvələri tərəfindən təkrar xidmətə qəbul edilmişdir.

Tu-141 buraxıcı qurğusu ilə birlikdə

İstifadə edən ölkələr
---------------------

 Rusiya

 Ukrayna
***Kuray*** (başq. ҡурай, [quˈrɑɪ], tatar. курай) - iki-yeddi barmaqyeri olan uzun bir açıq büllur flüt və başqırdlarının milli alətidir.

Ən çox yayılmış kuray tipi, ürəklərdepistil və ya Kamçatka pleurospermum (Pleurospermum uralense) adlanan çırpınan bitkinin kökündən hazırlanmış bir qurudur. Bir qurayenin kökləri 2-3 metr uzunluğundadır. İyul ayında çiçəklər, sonra isə avqust-sentyabr aylarında qurur. Sentyabr ayında kəsilir və quru və qaranlıq yerdə saxlanılır. Uzunluğu bir bitkinin kökünü əhatə edən bir palmanın eni 8-10 dəfə ölçülür. İlk çuxur bitki üstündən dörd barmaqlıq məsafədə, bir-birindən iki barmaq məsafədə növbəti üç dəlik, dördüncü dəlikdən üç barmaqlıq aralıqda beşinci aralıkda aparılmalıdır.

Bir quray uzunluğu təxminən 510-810 millimetrdir. Qurayanın diapazonu üç oktavadan ibarətdir. Quray solo və ansamblı aləti kimi istifadə olunur. İndi bir quray qoplama ilə edilə bilər. Daha sabitdir və onun səsləri təbii qurayanın səsini eşidir.

Beynəlxalq Musiqi Xalk Festivalı, Beynəlxalq Tələbə və Gənclik Festivalı və nadir musiqi alətləri ifaçılarının ümumrespublika müsabiqələri laureatları və diplomu qazanan bir çox quray ifaçı var.

Dövlət bayrağı və Başqortostan dövlət emblemi üzərində quray çiçəklərinin bir şəkil var.

Məşhur quray ifaçılarına isə Baik-Sasan,İ.Murzakev,G.Arginbayev,Y.İcyanbaev,İ.Dilmuxaxmetov,G.Suleymanov,K.Diyarov və s. aiddir.

İstinadlar
----------

* *Seryogina, Olesya.* "Musician's Seven Kurais". Culture. BASHvest. October 24, 2007. July 22, 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: December 26, 2007. Music performed on this wonderful Bashkir national instrument is understandable and dear to all.
* *Belaiev, Victor.* "The Formation of Folk Modal Systems". Journal of the International Folk Music Council. 15. 1963: 4–9. doi:10.2307/836227. JSTOR 836227.
**John 5** (əsl adı **Con Uilyam Louri**, 31 iyul 1971, Qross-Puent[d], Miçiqan) — ABŞ-lı gitarist.

Gənclik
-------

Con Uilyam Louri bir televiziya proqramından təsirlənərək yeddi yaşında gitara çalmağa başladı. Ailəsi də onu qeydlərini yüksək tutması qarşılığında barlarda çalmasına icazə verəcəyini söylədi. 18 yaşında musiqi həyatına başlamaq üçün Los Ancelesə getdi. Bir neçə qrup sınağından sonra ən əhəmiyyətli qrupu olan Ozzi Osbornun bateristi olan Rendi Kastillo ilə "Red Square Black" adlı bir qrup qurdu.

Musiqidə yüksəliş
-----------------

Louri, 1996-cı ildə Merilin Menson seçmələrinə qatıldı ancaq qrupa seçilə bilmədi. Daha sonra köhnə Judas Priest vokalı Rob Halford ilə Two qrupunu qurdu və Trent Reznor prodüserliyində bir albom qeyd etdi. Daha sonra da köhnə Van Halen də vokalı Devid Li Rot üçün mahnılar yazdı və onun The DLR Band albomu üçün gitara çaldı.

Marilyn Manson dövrü
--------------------

1998-ci ildə Zim Zumun ayrılmasıyla Merilin Menson ona qrupa girib konsertlərdə çalmağı təklif etdi. Louri qrupa girincə İncildə bir hissə olan John 5 adını aldı. Daha sonra Merilin Menson üçün mahnılar yazmağa başladı və *Holy Wood* və *The Golden Age of Grotesque* albomlarında gitara çaldı. 2003-də Fender ilə razılaşıb öz adını daşıyan bir Telecaster çıxartdı. 2004-cü ildə isə qrupdan ayrıldı.

Solo albomlar
-------------

Sənətçi, qrupdan ayrıldığı il Vertigo adlı ilk solo albomu çıxardı. Avtobioqrafiq xüsusiyyətlər daşıyan albomda, John 5 gitara qabiliyyətlərin i göstərdi.

2005-ci il tarixli *Songs for Sanity* və 2007-ci il tarixli *Devil Knows My Name* albomlarında müvəffəqiyyətlə rini davam etdirdi və Stiv Vay və Co Satriani kimi adlarla düet etdi. Bu sırada da Rob Zombinin gitaristliyini başlayan John 5 2005 tarixli *Educated Horses* albomunda gitara çaldı.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook (ing.) · Twitter (ing.) |
| Foto, video və audio | Apple Music · Deezer · Google Play Music · Instagram (ing.) · Last.fm · Spotify · Tidal · YouTube |
| Tematik saytlar | AllMusic · Discogs · Discogs · IMDb · MusicBrainz |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Notable Names Database |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNE: XX5562728 · BNF: 16235677d · GND: 1116463547 · ISNI: 0000 0001 1440 2447 · LCCN: no2004113541 · NKC: xx0120991 · NTA: 317704729 · LIBRIS: 138723 · SUDOC: 161905676 · VIAF: 26785656 · WorldCat VIAF: 26785656 |

 |
Uzaq İspaniya (latın dilində:Hispania Ulterior) - qədim Roma respublikasının Pireney yarımadasında, müaasir İspaniyanın Əndəlus və Qvadalkvivar və Qalisiya ərazilərində və İspaniya ərazisində yerləşən əyaləti.

Haqqında
--------

İkinci Pun müharibəsi ərəfəsində İspaniyada karfagenlilərin hakimiyyəti altında olan ərazilərin əsas hissəsi romalılar tərəfindən Uzaq İspaniya adlandırılmışdır. İkinci Pun müharibəsinin gedişində romalılar tərəfindən bu ərazilər işğal edilmişdi. Kantabriya müharibələri nətcəsində Pireney yarımadası romalılar tərəfindən tamamilə işğal edildikdən sonra Uzaq İspaniya Luzitaniya və Betika əyalətlərinə bölündü. Uzaq İspaniyanın müasir Qalisiya ərazisindəki əraziləri Tarrakon İspaniyası əyalətinin tərkibinə daxil edildi.

Uzaq İspaniya əyaləti pretor tərəfindən idarə olunurdu. Poma imperatorları Trayan, Adrian, I Feodosi İspaniyada anadan olmuşlar.Qonarinin hakimiyyəti döbründə İspaniya vestqotlar tərəfindən işğal olundu.

Mənbə
-----

Həmşinin bax
------------

Yaxın İspaniya (Roma əyaləti)

Xarici keçid
------------

* 
*
**Uzaq** — 2002-ci ildə rejissor və ssenarist Nuri Bilgə Ceylanın çəkdiyi Türkiyə filmi.

Film haqqında
-------------

Yenə Müzəffər Özdemir, Emin Toprak və Nuri Bilge Ceylan triosu Avropanı fəth edir. Bu dəfə "Kann"da "Jüri mükafatı" Nuriyə bu böyük filminə görə təqdim edilir. "Antalya", "İstanbul", "Ankara", "Meksika", "Çikaqo", "Monpelye", "Trieste", "Beyrut" film festivallarında, "Siyad" və "Orhan Anburnu mükafatları"nda qucaq dolusu mükafatlar qazanır. "Uzaq" avtobioqrafiya kimi qeyd olunmasa da Nurinin həyatına bələd olan insan bu filmdə onu asanlıqla görə bilər. Mükəmməl görüntülərlə Avropa rejissorlarına meydan oxudu bu filmi ilə Nuri və illər sonra Kannda yenə alqışlar bir Türk üçün coşdu. Yusuf Güney və Şerif Görenden sonra Nuri Bilge Ceylan vətənini layiqincə təmsil etmişdi. Həm də çox az büdcəsi olan filmlə. Film tənqidçilər tərəfindən də müsbət qarşılandı və hazırda da müxtəlif sorğularda son 20 ilin ən yaxşı 10 filmindən biri kimi qeyd olunur. Nuri bu filmi ilə Kşiştof Keslevski və Tarkovskidən təsirlənib.

Filmdə əsas rola görə Kann, Ankara və Antalyada "Ən yaxşı aktyor" olan Mehmet Emin Toprak "Ankara festivalı"ndan qayıdarkən yol qəzasına uğrayır və 28 yaşında dünyasını dəyişir. Bu Nuri Bilge Ceylan üçün faciə olur və rejissor bu itki ilə uzun müddət barışa bilmir.

Rollarda
--------

* Muzaffer Özdemir ~ Mahmut
* Mehmet Emin Toprak ~ Yusuf
* Zuhal Gencer Erkaya ~ Nazan
* Nazan Kırılmış
* Ebru Yapıcı
* Feridun Koç
* Fatma Ceylan

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2 3 4 5 6  europeanfilmawards.eu.
3. ↑  .

Xarici keçidlər
---------------

* Nuri Bilge Ceylan'ın resmi sitesinde *Uzak* Arxivləşdirilib 2015-02-21 at the Wayback Machine
* IMDB sayfası
* Sinematurk.com Arxivləşdirilib 2005-05-11 at the Wayback Machine
* Nuribilgeceylan.com


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Film** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
"***GameFan***" (əvvəllər "***Diehard GameFan***") — ABŞ videooyun jurnalı.

Tarixi
------

"*GameFan*" 1992-ci ilin sentyabrında Tim Lindkvist, Qreq Off, Corc Vayzinq və Deyv Halderson tərəfindən yaradılmışdır. O dövrdə ABŞ-nin digər nəşrlərində yaxşı ekran görüntülərinin olmaması səbəbindən səhifə dizaynında oyun skrinşotlarından geniş istifadə edilməsi ilə diqqəti cəlb edirdi. Orijinal jurnal 2000-ci ilin dekabrında fəaliyyətini dayandırmışdır. 2010-cu ilin aprelində Halverson "*GameFan*"i hibrid videooyun və film jurnalı kimi yenidən işə salmışdır. Buna baxmayaraq, jurnalın fəaliyyəti qısamüddətli olmuş və bir çox daxili münaqişələrdən əziyyət çəkmişdir.

Qalmaqal
--------

"*GameFan*" jurnalının 1995-ci ilin sentyabr nömrəsində yaponlar haqqında bir neçə alçaldıcı şərhdən ibarət məqalə çap olunmuşdur. Burada yaponlar üçün "kiçik cep bicləri" ifadəsindən istifadə edilmişdir. Bu, İkinci Dünya müharibəsi illərində ABŞ yaponlarını təhqir etmək üçün istifadə edilən irqi alçaldıcı ifadədir. Mətn idman mövzusundakı "*College Football '96*" videooyunu üçün hazırlanan resenziyalardan birinin bəndlərində yer almışdır.

"*GameFan*" rəhbərliyinin rəsmi izahatında baş verən hadisə yaramaz bir işçinin jurnalın Yaponiyadan olan auditoriyanı və azarkeş bazasını özündən uzaqlaşdırmaq üçün jurnalı sabotaj etməsi ilə əlaqələndirilmişdir. Bununla belə, sonradan işıq üzünə çıxmış hesabatlar göstərmişdir ki, bu, əslində işçilərin arasında olan, redaktorların silməyi unutduğu və təsadüfən çap edilmiş zarafatdır. Jurnalın oktyabr 1995-ci il sayında 24 avqust 1995-ci il tarixli bir üzrxahlıq mesajı həm ingilis, həm də yapon dillərində dərc olunmuşdur. 1995-ci ilin noyabr nömrəsində əlavə bir üzrxahlıq mesajı dərc edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  The ISSN portal (ing.). Paris: ISSN International Centre, 2005. ISSN 1092-7212
2. ↑  *Lindquist, Tim.* "Onionbat Publishing Message Boards". June 28, 2004. 2017-08-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-05-10.
3. ↑  "Gamefan / Moviefan Magazine". YouTube. 2022-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-17.
4. ↑  Cavalier, Cal. *College Football USA '96*. DieHard GameFan. Volume 3. Issue 9. No.33. Pg.115. September 1995.
5. ↑  "20 Biggest Gaming Controversies". Gamepro. May 5, 2009. May 9, 2009 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 26, 2012.
6. ↑  Halverson, Dave. *Editorial Zone*. DieHard GameFan. Volume 3. Issue 10. No.34. Pg.4. October 1995.
7. ↑  Halverson, Dave. *Editorial Zone*. DieHard GameFan. Volume 3. Issue 11. No.35. Pg.4. November 1995.

Xarici keçidlər
---------------

* GameFan's Official Site (In Archived Format)
* GameFan 2010's Website, before the redesign (In Archived Format)
* Hardcore Gaming 101's Archived GameFan History Thread
* VideoGameObsession's 100% Complete GameFan Issue Index
* The Original GameFan Website (In Archived Format)
* Archived GameFan Magazines on the Wayback Machine
* Digitized GameFan magazine on Retro CDN
"***Siyasi liderlərin Münhendə Ermənistan və Azərbaycan arasında münaqişə ilə bağlı "sərt söhbəti". Tarixi, siyasi, beynəlxalq hüquqi və humanitar təhlil***" (*ing.* The Political Leaders' "Hard Talk" in Munich on the Conflict Between Armenia and Azerbaijan: A Historical, Political, International Law and Humanitarian Analysis) — Almaniya siyasi eksperti Matias Dornfeldtin 2020-ci ildə yazdığı kitab. Əsər "Verlag Dr. Köster" nəşriyyatı tərəfindən Berlində buraxılmışdır.

Məzmunu
-------

Kitabda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan arasında Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı tarixdə ilk debatı təhlil edir. Bu debat 15 fevral 2020-ci ildə Münhen Təhlükəsizlik Konfransında baş tutmuşdur. Müzakirələr zamanı qaldırılan mövzular və məsələlər əsasında Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının tarixi, siyasi, beynəlxalq hüquqi və humanitar aspektləri nəzərdən keçirilir. Beynəlxalq vasitəçilik səyləri, Almaniya və digər Avropa siyasətçilərinin mövqeləri də müzakirə olunur. Nəhayət, BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü il qətnamələri əsasında münaqişənin həlli variantları təqdim olunur. Nəşr münaqişənin tarixi ölçüsü və genezisini əhatə edir, Cənubi Qafqazda cari siyasi və sosial hadisələrlə maraqlanan geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulub. Müəllif debat və münaqişəni Almaniya və Avropanın baxış bucağından təhlil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The Political Leaders' "Hard Talk" in Munich on the Conflict Between Armenia and Azerbaijan: A Historical, Political, International Law and Humanitarian Analysis". Google Books (ingilis). 2022-08-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 avqust 2022.
2. ↑  "The political leaders hard talk in Munich on the conflict between Armenia and Azerbaijan". Dussman das KulturKaufhas (ingilis). 2022-08-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 avqust 2022.
**Red Bull** — enerji bərpa edici alkoqolsuz içki. Red Bull GmbH şirkəti tərəfindən istehsal olunur. 140-dan çox ölkədə təqdim olunur. 2019-cu il Red Bull 7,5 qutu satışı ilə enerji içkiləri arasında ən yüksək bazar payına sahib olmuşdur.

Tarixi
------

Red Bull Tailandda istehsal olunan Krating Daeng (hərfi tərcümədə qırmızı öküz mənasına gəlir) adlı enerji içkisindən ilham alınaraq meydana gəlmişdir. Red Bull Energy Drink-əsası ilk dəfə olaraq avstriyalı işbazlar Ditrix Mateşiç və Çaleo İovidya tərəfindən qurulmuşdur. Onların hər biri $500,000 investisiya ayırmaqla yeni yaranmış şirkətə 49 % mənfəət əldə etdilər. Qalan 2 % mənfəət isə Mateşiçin şirkətə rəhbərlik etməsi şərti ilə oğlu Çaleo Şalemə ötürüldü. Və beləliklə məhsul 1987-ci ildə qazlı içki görünüşündə ilk dəfə olaraq bazara çıxarıldı.

Tərkibi
-------

**Red Bull** və **Red Bull Sugarfree**:

* Su
* Taurin
* Arginin
* Kofein
* B qrup vitaminlər
* Şəkər
* Qlükoza
* Aspartam
* Natrium sitrat
* Heksoza

| ⛭Energetik içkilər |
| --- |
| Monster Beverage | 
* BPM Energy
* Burn
* Formula 50
* Full Throttle
* Monster
* Mother
* NOS
* RAC 124
* Relentless
* Tab Energy
* Vault
* Von Dutch

 |
| PepsiCo | 
* AMP Energy
* Josta
* Mountain Dew
* Rockstar
* Sting

 |
| Müstəqil | 
* 51 Fifty
* Bacchus-F
* Bawls
* Carabao
* Cocaine
* Coolah Energy
* Crunk
* Demon Energy
* Desperta Ferro!
* EJ-10
* Emerge
* Four
* Hell Energy
* Joose
* Krating Daeng
* Lipovitan
* Lost Energy
* M-150
* Nae Danger
* Oronamin
* Pimp Juice
* Pussy
* Red Bull
* Reload
* Red Rooster
* Rip It
* Semtex
* Shark
* Street King
* Tiger
* V
* Venom

 |
| Digərləri | 
* Battery

 |
| Energetik içkilərin siyahısı |

1. ↑  *Vikipedi.* "Red Bull".  (türk). 2022-04-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-15.
Boyun halqaları ilə Kayan qadını
**Kayanlar** — Cənub-Şərqi Asiyada yaşıyan bir xalq.

Burma və Taylandda yaşamaqdadırlar. Kayanlar, Karenni olaraq da bilinən Qırmızı Karen xalqının bir alt qoludur. Tibet-Burma etnik mənşəyinə sahibdirlər. 90-cı illərin sonunda Myanmarda yaşanan qarışıqlıq sonrası çox sayda Kayan qəbiləsi Tayland sərhədini keçərək, Taylandın Mae Hong Son bölgəsinə yerləşmişdir.

Dünyanın ən uzun boyunlu qadınları ünvanını daşıyan Padaunglar isə Red Karen (Karenni) Qəbiləsinin bir alt qrupudur. Şan dilində uzun boyun mənasını gələn Padaunglar eyni zamanda Zürafə Qızlar olaraq da bilinməkdədir. Bir Padaung qadını həyatı boyunca ortalama 20 halqa taxır. Təxminən 10-12 kiloqram ağırlığı tapan bu ağır düyü halqalar zamanla çiyinləri aşağı basdıraraq bədənin şəklini pozaraq boynu uzatmaqdadır. Hələ 5-6 yaşlarındaykən uşaqların boyunlarına halqalar ilişməyə başlanmaqdadır və hər il halqaların sayı artırılmaqdadır.

Xarici keçidlər
---------------

* Long Neck Karen
* The Karen People of Burma
* Karenni Homeland Current news from Karenni State
* Padaung, a subgroup of Karen, The Peoples of the World Foundation
* Huay Pu Keng: Long Neck Village Website about this Kayan village in Thailand contains information on Kayan history, religion, and culture


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Kayanlar*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |
Afrika meydanında toplaşmış kütlə.
**Tunisdə çörək qiyamları** — 1980-ci illərdə Tunisdə baş vermiş qiyamlar. İlk hadisə Kebili qubernatorluğunun, Duz rayonunun mərkəzi Duz şəhərində baş verdi. Qərb mətbuatında dərhal çörək qiyamları adlandırılan hadisələr üç planda səciyyələnə bilər:

*. Birinci -beynəlxalq. Bu mənada Tunis qiyamları tipoloji olaraq Misirdə 1977-ci il yanvar partlayışından, Tunis qiyamlarının qurtarmasından dərhal sonra Mərakeşdə 1984-cü ildə başlayan gərginliyə qədər Şimali Afrika ölkələrində baş verən bütün qiyamlara oxşayır.
* İkinci ümummilli miqyasda. Hər yerdə olduğu kimi, qiyamların bilavasitə bəhanəsi, qarşısında öhdəlik götürmüş hökumətlərin Beynəlxalq Valyuta Fondunun tövsiyələri ilə , bu fondun gələcəkdə də yardımını almaq üçün qoyduğu şərtləri yerinə yetirməsi oldu — istehlak mallarına dövlət subsidiyalarının ləğvi ya da ixtisarı. 1983-cü ilin sonu — 1984-cü ilin əvvəlindəki hadisələr, ümumilli planda götürülərək, Tunisdə 70-ci illərin ikinci yarısından — 80-ci illərin birinci yarısına qədər, baş verən qiyamlardan dördüncüsü idi.

1) Birincisi dinçilərin 1977-ci ildə, Susda təşkil etdiyi etirazlar:

2) İkincisi 26yanvar 1978-ci il ümumilli tətili;

3) 26 – 27 yanvar 1980-ci il Qafsdaki silahlı qiyamı.

* Bir neçə kəlmə də qiyamları regional səciyəsi barədə. Onlar göstərdi ki böhranın ağırlığı, ümumən ölkədən geriyə qalmış mərkəz və cənub rayonlarda daha çox təzahür edir.

Səbəbləri
---------

1983-cü ilin sonuna doğru ölkədə 300 min tamamilə işsiz vardı, məşğul sayılan əhalinin əhəmiyyətli hissəsi isə yoxsulluq həddində yaşayırdı. Sosial-siyasi mənada isə daha vacib olanı, nisbi yoxsulluqun artması idi. Verilən göstəricilərə görə ən aşağı qrupla ən yuxarı qrup arasında nisbət 1966-cı ildəki 1:36-dan, 80-ci illərdəki 1:45 qədər artmışdı. Gündəlik həyatda bu rəqəmlər mütləq təzahürünü şəhərlərdəki istehlakın təzadlarında tapırdı. Varlı kəsimin imtiyazlı istehlakı şəhər yoxsullarının hisslərinə təsir edirdi çünki həmin bu sadə adamların cibləri hesabına təmin olunan, spekulyativ aferalarla təmin olunurdu.

Qiyamın başlaması
-----------------

Bilavasitə qiyama bəhanə kimi M. Mzali hökumətinin çörək, makaron və yarma məmulatlarına olan subsidiyaları azaltmasını göstərmək olar. Subsidiyaların azalması qiymətlərin artmasında səbəb oldu. Qiymətlərin artırılması rayonlar üzrə getməli idi: 1983-cü ildə Tunisin cənubi hissəsində, 1984-cü ildə isə şimalda. Beləliklə qiyam cənubdan başlayaraq şimala tərəf, kiçik şəhərlərdən böyük şəhərlərə yayıldı və ümumilli miqyas aldı.

Mənbə
-----

* Qoroda na Vostoke. Xraniteli tradisıy i katalizatorı peremen. Narodnıye buntı v qorodax Vostoka. Moskva "Nauka" Qlavnaya redaksiya vostoçnoy literaturı. 1990 səh.189
**Dəştivənd mahalı** — Talış xanlığının mahallarından biri.

Mahal cənubdan Uluf mahalı, şərqdən Xəzər dənizi, qərbdən Səfidəşt mahalı, şimaldan isə Salyan sultanlığı ilə həmsərhəd idi. Mahalın ərazisi indiki Boradigah kəndindən Göytəpə çayına kimi uzanırdı. "Cəvahirnameyi-Lənkəran" əsərində Dəştivənd mahalı ilə Ərkivan mahalının eyni mahal olduğu bildirilir. Talış xanlığındakı mahallardan ən böyüyü olan Ərkivan, xanlığın şimalında yerləşib, qərb hissəsi dağlıq, şərq hissəsi isə düzənlik olan bir mahal olmuşdur. Dəştivənd mahalında türk kəndlərinin sayı talış kəndlərinin sayından çox idi. Mirzə Əhməd Mirzə Xudaverdi oğluna görə, türklər bu əraziyə yeni gəlmişdi və xeyli çoxalmışdılar. Əhalinin mütləq əksəriyyəti şiə olan mahalda yaşayanların əsas məşğuliyyəti ipəkçilik idi. Bu tarixi mahalın ərazisi Mirzə Əhməd Mirzə Xudaverdi oğlunun qeydlərinə əsasən hazırda qismən Cəlilabad, qismən də Masallı və Salyan rayonları tərkibindədir.

Qeydlər
-------

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Mirzə Əhməd Mirzə Xudaverdi oğlu.* "Əxbərnamə" (PDF) (az.). elibrary.bsu.edu.az. 14.06.2021 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
2. ↑  Mir Mustafa xan. Firudin Nurullabəyli. Bakı, 2007
3. ↑  "Azərbaycan Tarixi" (PDF) (az.). anl.az. 14.06.2021 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
4. ↑  *Ələsgər Mirzəzadə.* "Tarix və Zaman" (PDF) (az.). anl.az. 2017. 14.06.2021 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
5. ↑  *Tural Həmid.* "Azərbaycan talışları" (az.). azlogos.eu. 27.01.2021. 14.06.2021 tarixində arxivləşdirilib.

| ⛭Talış xanlığının mahalları |
| --- |
| Astara mahalı • Çayiçi Lənkəran mahalı • Dəştivənd mahalı • Drığ mahalı • Əsalim mahalı • Qorqanrud mahalı • Vilgic mahalı • Muğan mahalı • Səfidəşt mahalı • Ucarud mahalı • Uluf mahalı • Zuvand mahalı |
**E-dərgi** – İnternetdə, yaxud başqa onlayn xidmətdə yerləşdirilmiş və çox zaman havayı olan nəşr məhsuludur. 

E-dərgi müstəqil nəşr, həmçinin çap dərgisinin onlayn-versiyası ola bilər. Məqalələr , bir qayda olaraq, müntəzəm: hər həftə və ya hər ay dərc edilirlər və bununla da bloqlara oxşayırlar. Lakin əsas səhifədə adətən məqalələrin tam mətni yox, ancaq mövzuların başlıqları verilir. Adətən müəyyən mövzu seçilir: iqtisadiyyat, biznes, tikinti, dizayn, dekor, floristika, ev və ailə, sağlımlıq, elm, kənd təsərrüfatı və s.

E-dərgilər veb-saytlarda mövcud olmaqla yanaşı elektron ünvanlar və CD-disklər vasitəsi ilə göndərilə bilər. Bəzi nəşrlər müəyyən vaxt keçdikdə məqalələri CD-disklər yazıb ənənəvi poçt vasitəsi ilə göndərirlər.

Hesab olunur ki, ilk belə jurnal Cult of the Dead Cow xakerlar təşkilatı tərəfindən buraxılmışdır. Onlar tərəfindən 1984-cü ildən buraxılan jurnal hal-hazırdada nəçr olunur. 1985-ci ildə tanınmış jurnal Phrack yarınmışdır. Həmin jurnal telefon sistemlərinin qırılması və hakinqa həsr olunub.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 257 s.
**İşlədici murdarça** (*lat.* Rhamnus cathartica) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin murdarçakimilər fəsiləsinin murdarça cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Dünyanın bir sıra ölkələrində rast gəlmək mümkündür.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 3 m-ə çatan, şaxələnmiş budaqlara malik kol bitkisidir. Cavan zoğların qabığı gümüşü-boz rəngli olub, sonradan qonur-qara rəng alır. Budaqlarının ucları düz tikanlidir. Üzbəüz yarpaqları saplaqlı, yumurtavari və ya ellipsvari, bir az ucu biz, parlaq, üç cüt qövsvari yan damarcıqlıdır, kənarları isə dişlidir. Yarpaqların qoltuqlarında 10-15 ədəd dəstələrlə çətirlərə yığılmış dörd hissəli, yaşılımtıl-sarı çiçəkləri yerləşir. Maydan iyunadək çiçəkləyir. Çiçəklərdən noxud ölçüsündə, əvvəlcə yaşıl, sonra qaralan yumru meyvələr-senokarp çəyirdəklər inkişaf edir. Çəyirdəkləri arxa tərəfdən qabarıq və ön tərəfdən zəif çıxıntılıdır. Zəhərli meyvələrinin çəyirdəkləri hamar-qabarıq, ximircəkli, ikili "dimdiklidir".

Ekologiyası
-----------

Günəşli, quru yerlərdə, kolluqlarda bataqlıq meşələrdə, rütubətli torpaqlarda, çəpərlərin ətrafında rast gəlinir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük və Kiçik Qafqaz, Kür-Araz ovalığında və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Dərman və boyayıcı bitkidir. Bütün hissələrində antraqlikozidlər vardır. Balvericidir. Payızın axırlarında yetişmiş və quru meyvələri dərman kimi istifadə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 193.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q147861
* Wikispecies: Rhamnus cathartica
* APDB: 152459
* BioLib: 40393
* Calflora: 9211
* EoL: 582356
* EPPO: RHACT
* FNA: 200013368
* FoC: 200013368
* GBIF: 3039491
* GISD: 809
* GRIN: 31018
* iNaturalist: 54811
* IPA: 3070
* IPNI: 718256-1
* IRMNG: 10197947
* ISC: 46996
* ITIS: 28573
* IUCN: 61957125
* MichiganFlora: 2414
* MoBotPF: 286311
* NBN: NBNSYS0000003198
* NCBI: 3610
* PalDat: Rhamnus\_cathartica
* PfaF: Rhamnus cathartica
* PFI: 3069
* Plant List: kew-2523018
* PLANTS: RHCA3
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:718256-1
* Tropicos: 27500016
* VASCAN: 8597
* WisFlora: 4787
* WFO: wfo-0000460239
* WoRMS: 426044

 |
**İştvan Mesaroş** (mac. Mészáros István; 19 dekabr 1930, Budapeşt – 1 oktyabr 2017, London, İngiltərə, Birləşmiş Krallıq) — macar əsilli filosof və iqtisadçı, Sasseks Universitetinin (Böyük Britaniya) əməkdar professoru. 1956-cı ildə Sovet işğalından sonra Macarıstanı tərk etdi. Onu müasir Qərb marksizminin nümayəndələrinə aid edirlər. Həmçinin özünü post-marksist adlandırırdı.

Bioqrafiyası
------------

İştvan Mesaroş fəhlə ailəsindən olub və anası tərəfindən böyüyüb. Müharibə şəraitində o, doğum haqqında şəhadətnaməni saxtalaşdıraraq on iki yaşında fabrikdə işləməyə başladı (işçiliyin minimum yaşı on altı idi).Gənc işçi olaraq, ilk dəfə beynəlxalq əmək istismarı — kişilər və qadınlar arasında əmək haqqı bərabərsizliyi ilə qarşılaşdı - onun xaricə məxsus müəssisədə (Standart radio fabriki) işləyən yetkin fəhlə yoldaşları macar işəgötürənində işləyən anasından daha çox maaş alırdı.

Mesaroş yalnız İkinci Dünya Müharibəsi başa çatdıqdan və pulsuz təhsilin tətbiqindən sonra təhsil ala bildi. O, Budapeşt məktəbinə daxil olub — Budapeşt Universitetinin Estetik İnstitutunda Georg Lukaçın assistenti kimi çalışıb, 1954-cü ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib. 1956-cı ildə o, marksist və anti-stalinist yönümlü olan Eszmélet jurnalının icraçı redaktoru vəzifəsində çalışdı.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* István Mészáros // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. 1 2  PIM identifier.
4. 1 2  .
5. ↑  И. Месарош назвал постмарксистами себя и Агнеш Хеллер в интервью журналу «Kereskedelmi szemle» (1989. № 11); себя, Агнеш Хеллер и Ференца Фехера — в интервью журналу «Beszélö» (1990. № 1).