recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**K2 Black Panther** (Hanqıl: K2 '흑표'; Hanca: K2 '黒豹') — Cənubi Koreyanın Hyundai-Kia Automotive Group şirkətinin hazırladığı əsas müharibə tankı. Hazırda K2 Qarab Bəbir dünyanın ən inkişaf etmiş tankı sayılır. Bu tankn imkanları asanlıqla Çin yaxud Şimali Koreyanın döyüş meydanına çıxara biləcəkləri istənilən texnikanı geridə qoyur. Bundan əlavə, bu ən bahalı tankdır. Tankda istifadə olunan möhkəm zirehin tərkibi naməlum qalır. K2 tankının qorunma və əks-hücum mexanizmi mükəmməldir. Bir növ M1A2 markalı ABŞ tankına bənzəyir, amma çəkisi qat-qat yüngüldür. Tank özü avtomatik şəkildə insan müdaxiləsi olmadan hədəfi müəyyən edə və vura bilir. Hədəflər sırasına təkcə maşınlar yox, habelə helikopterlər daxildir. Geniş şəkildə istehsalına 2013-cü ildə başlanmışdır, ilk tank isə 2014-cü ildə orduya təhvil verilmişdir. 1 ədədinin qiyməti 9.5–9.8 milyon ABŞ dollarıdır.

İstifadə Edən Ölkələr
---------------------

Hal hazırda aktiv şəkildə Koreya ordusunun silahlanmasında iştirak edir. İnternet üzərində açıq məlumatlara əsasən Cənubi Koreya ordusunda 260 ədəd var.

2007-ci ildə Türkiyə ordusunu yeni tanklarla təhciz etmək üçun K-2 tanklarına maraq göstərməyə başlayır. Bir il sonra isə iki tərəfin razılaşmasına əsasən Türkiyə bu tankların əsasında öz milli tankı olan Altay tanklarının hazırlanmasına başlayır.

### Potensial İstifadəçilər

Bu tanklara hal hazırda ən çox maraq göstərən ölkə Polşadır. 2020-ci ilin yanvarında Polşa ilə aparılan danışıqlara görə Polşa gələcəkdə 800-ə qədər K-2 tankı ala bilər. Polşanın alacağı tanklar yeni variantda olacq və K-2PL adnlanacaq.

2020-ci ilin Dekabr ayında Azərbaycan mediasında Pavel Felqenqauer adlı hərbi ekspertə istinadən yayılan xəbərə görə Azərbaycan bu tanklara maraq göstərir.

Azərbaycanın K-2 Tanklarına marağı
----------------------------------

2020-ci ildə baş tutmuş İkinci Qarabağ müharibəsində yeni hərbi reallıqlar üzə çıxdı. Azərbaycan ordusunun arsenalında olan İsrail, Türkiyə, Çexiya kimi ölkələrin istehsal etdiyi silahlar keçmiş sovet və müasir Rusiya silahlarını açıq aşkar üstələdi. Hələ müharibənin gedişində Azərbaycan prezidenti Cənab İlham Əliyev müharibədən sonrada yeni müasir silah və texnikaların alınacağını elan elədi. 2020-ci ilin dekabrında rusiyalı hərbi ekspert Pavel Felgenhauer Azərbaycanın müasir K-2 tankları alacağı barədə məlumatlar dolaşmağa başladı. Ancaq Azərbaycan tərəfi bu xəbərlərə heç bir reaksiya göstərmədi.

İstinad
-------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-10-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-18.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-18.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-11-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-18.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-18.
7. ↑
8. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-02-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-18.
**Georgiyevsk müqaviləsi** — 1802-ci il 26 dekabrda Rusiya ilə Şimali Qafqaz hakimləri və bəzi Azərbaycan xanları arasında imzalanmış müqavilə.

Haqqında
--------

Rusiya hökmdarı I Aleksandr (1801-1825) atası I Pavel kimi, ilk illər Rusiyanın himayəsi altında Şimali Qafqaz birliyi yaratmağa çalışırdı. Onun tapşırığı ilə Sisianov xanlarla danışıqlar aparmağa başladı. Görüş yeri üçün Georgiyevsk şəhəri seçildi. Burada Quba, Bakı, Lənkəran xanları, Dağıstan hakimlərindən Tarku şamxalı, Qaraqaytaq usmisi, Tabasaran və b. yerlərin başçıları toplanmalı idi. 1802-ci il 2 sentyabra təyin edilmiş görüş baş tutmadı. Bu görüşü yalnız 1802-ci ilin dekabr ayında keçirmək mümkün oldu. Görüşdə Quba, Dərbənd və Lənkəran xanları, həmçinin Tarku şamxalı, Qaraqaytaq usmisi və başqa dağlı hakimləri iştirak edirdilər. Bakı xanı görüşə gəlmədi. 26 dekabrda hakimlər arasında müqavilə imzalandı.

Giriş və 12 maddədən ibarət olan bu sənəd üzrə onu imzalayan xanlar və hakimlər söz verirdilər ki, onların arasında olan düşmənçilik, narazılıq və çəkişmələri bir tərəfə qoyacaq, bir-birilə savaş aparmayacaq (maddə 1), mübahisələri dinc yolla həll edəcəklər (maddə 2). İranın hücum edəcəyi halda ona qarşı birgə çıxış etmək (maddə 3), ticarəti, dənizçilik işini yoluna qoymaq da (maddə 5-10) nəzərdə tutulurdu.

Çar hökuməti Bakı xanlığının bu birliyə qoşulmaması ilə razılaşa bilmirdi. Gürcüstanın Rusiyaya qatılması ilə bu xanlığa çox böyük diqqət verilməkdə idi. Çünki Dəryal dərəsindən keçən hərbi Gürcüstan yolu təlabatı ödəyə bilmirdi. I Aleksandrın 12 sentyabr 1801-ci il tarixli, baş komandan Knorrinqin adına göndərilən buyruğunda bu barədə yazılmışdı: "Ətraf hakimlər və xalqlarla əlaqə yaratmaqla Rusiyaya meyl edənlərin sayını çoxaltmaq gərəkdir... (Kür çayının) töküldüyü yerə və özəlliklə Xəzər dənizində ən yaxşı limana sahib olan Bakı xanı vasitəsilə çalışmalı ki, Gürcüstandakı qoşunlarımız üçün Qafqazın çətin dağ yolu ilə deyil, Həştərxandan su yolu ilə yüklərin çatdırılması imkanı əldə edilsin". Buna görə 1803-cü ildə Bakı xanlığı ilə də ayrıca müqavilə bağlandı.

Georgiyevsk bağlaşması ilk günlərdən dəyərsiz bir kağıza çevrildi. "Birliyə" qoşulan tərəflər tezliklə İranın deyil, məhz Rusiyanın təcavüzünə məruz qaldılar. Çünki 1803-cü ildən yerli xanların nazı ilə oynayan "Pavel siyasəti"nin kortəbii davamına son qoyuldu. Onun yerini I Aleksandrın "öz" siyasəti, açıq təcavüzkar bir siyasət tutdu.

Mənbə
-----

* Azərbaycan tarixi. XIX – XXI əsrin əvvəli. Bakı,2010.
**Parlaq kledoxeta** (*Cladochaeta candidissima) — Cladochaeta candidissima*  IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU A2c + 3c; B1ab(i, iii, iv). Azərbaycanın nadir, Qafqazın endemik növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi çoxsaylı sıx yarpaqlı, aşağı hissədən sərilən, 15-40 sm hündürlükdədir. Yarpaqları bir qədər ətlidir, oturaq, uzunsovdur. Səbəti tərs –konsşəkilli, 7-10 mm uzunluğunda, sıx qalxanda toplanmışdır. Çiçəkləri sarıdır. Örtüyü kirəmitşəkilli, kənarları zarlı, sarımtıl, parlaq, təpə hissədən kütdür. Toxumları 2 mm uzunluğunda, ensiz uzunsov, qəhvəyi, çılpaqdır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

 Çiçəkləməsi iyun-avqust, meyvəverəsi iyul-sentyabr aylarına təsadüf edir. Arandan subalp qurşağına qədər çay kənarlarında və dənizsahili qumluqlarda rast gəlinir. Dərman bitkisidir.

Yayılması
---------

Böyük Qafqazın bütün rayonları (Quba rayonu – Cek kəndindən Xınalıq istiqamətinə, Xınalıq çayının yatağı boyu), Samur-Dəvəçi ovalığı, Qobustan, Abşeron.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Antropogen amillər və sel daşqınları populyasiyanın azalmasını sürətləndirir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Əhali tərəfindən mal-qara ilə kortəbii otarılma, tapdalanma və dərman bitkisi kimi istifadə olunması, əsasən selbasar çay yataqlarında yayılması.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Qournması üçün tədbirlər aparılmır, yeni yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq məqsədi ilə yasaqlıqların təşkili, toxum bankında saxlanılması, bərpasını təmin etmək, yeni yayılma yerlərinin axtarılması tələb olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabı "Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri "II nəşr, Bakı 2013
2. ↑
3. ↑  Флора Азербайджан, 1961
4. 1 2  Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı, 1989
5. ↑  Мехтиева Н.П. 2010
Gölün təsviri
Göl ilə dəniz arasındakı kanal
**Yamno gölü** (Polyak dili Jamno)- Baltik dənizi sahilində yerləşən Polşa gölüdür. Qərbi Pomor voyevodalığının Koşalinskom povyatesində yerləşmişdir. Baltik dənizindən qumlu sahillər ilə ayrılmışdır.

Müxtəlif məlumatlara görə gölün sahəsi 2205,2 ha-dan 2239,6 hektara qədər təşkil edir. Göl sahəsinə görə 9-cu yeri, regionda isə 3-cü yeri tutur. Yamnskim dənizi ilə kanallarla bağlanmışdır.

Yerləşməsi
----------

Göl Melno Koşalinskoqo qminasından 8 km şimalda Koşalin şəhərinin ərazisində yerləşmişdir. Gölün orta dərinliyi 1,4 m, maksimal dərinliyi isə 3,9 m-dir. Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 0,1 m-dir. Gölün forması qeyri-müntəzəmdir. Qərb hissəsi basıq, şərqi isə enlidir. Göl körfəzin dəniz sahilində yaradılmışdır.

Təsviri
-------

Gölün su hövzəsinin ümumi sahəsi 502,8 km² təşkil edir. Göllə iki çay- Dzerjensinka və Uness çayları birləşir. Göl Yaminskiy kanalı ilə Baltik dənizi ilə bağlanmışdır. Bu kanal da Unesse qəsəbəsindən 2 km məsafədə yerləşmişdir. Fırtınalar zamanı kanalın ağzı tez-tez yandırılır.

Sanitar vəziyyəti
-----------------

Tədqiqatlara əsasən 2006-cı ildə gölün suyu üçüncü sinfə daxil edilmişdir. Bu da 1996-cı il göstəriciləri ilə müqayisədə yaxşılaşmanı göstərir.

Təbiəti
-------

Göldə balıqlardan çapaq, xanı balığı, Avropa angvillası üstünlük təşkil edir. Həmçinin göldə durna balığı, lin, daban balığı, çömçə balığı, qustera, xanı balığı və dəniz foreli yaşayır. Burada çay ilanbalığına da rast gəlmək mümkündür. Bu növ Polşada ciddi qorunan növlərin sırasına daxil edilib.

Tarixi
------

1313-cü ildə göl *Ştaqnum-Yamundenze* adını daşıyırdı. 1353-cü ildə göl *Ştaqnum diktum Vusseken* adlandırıldı- şərq sahilindəki Vusseken kəndinin şərəfinə adlandırılmışdır. O zamnlar göl dənizlə birləşmişdi və Koşalin şəhərinin təbii limanını təşkil edirdi. Cənub sahilində yerləşən Qollenberq dağı 173 m hündürlüklə liman üçün naviqasiya nişanı kimi xidmət edirdi. XVII əsrdə qumlu meşə zolağı dənizlə gölü ayırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  V.3. Jeziora. W: Raport o stanie środowiska w województwie zachodniopomorskim w latach 2006—2007. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Szczecinie, 2008-12-30, s. 87, 93.
2. 1 2 3 4  Jerzy Jańczak (red.): Atlas jezior Polski. T. 2. Poznań: Bogucki — Wydaw. Naukowe, 1997. ISBN 83-86001-43-7.
3. ↑  "Wykaz wód powierzchniowych przeznaczonych do bytowania ryb, skorupiaków i mięczaków oraz umożliwiających migrację ryb, s. 12" (PDF). Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Szczecinie. 2022-09-09 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2016-04-16.

Ədəbiyyat
---------

* Johannes Hinz: Pommern. Wegweiser durch ein unvergessenes Land. Bechtermünz, Augsburg 1996, ISBN 3-86047-181-3.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Rəhman Mustafayev.

**Rəhman Bəhman oğlu Mustafayev** (24 dekabr 1937, Sallı, Mikoyan rayonu – 12 iyun 2015, Bakı) — polkovnik, Baş Mütəşəkkil cinayətkarlığa qarşı mübarizə İdarəsinin rəisi (1994–1995).

Həyatı
------

1937-ci il dekabrın 24-də Ermənistan SSR (Dərələyəz mahalı) Mikoyan (Yexeqnadzor) rayonunun Sallı kəndində anadan olmuşdur. 1952-ci ildə Yuxarı Aralıq kənd 7 illik məktəbini əla qiymətlərlə bitirmiş, Ordubad Pedaqoji Texnikumuna imtahansız qəbul olmuşdur. Ordubadda oxuduğu müddətdə valideynləri 5 ay Noraşen rayonunun Yuxarı Yaycə kəndində, 1956-cı ilə qədər Baş Noraşen (Cəlilkənd) kəndində yaşayıb, oradan yenidən Ermənistan SSR Yexeqnadzor rayonunun Sallı kəndinə qayıtmışlar.

1956-cı ildə Ordubad Pedaqoji Texnikumunu fərqləənmə diplomu ilə bitirib, Bakıda V. İ. Lenin adına APİ-nin tarix-filologiya fakültəsinə qəbul olmuş, 1961-ci ildə institutu fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş, İmişli rayonuna təyinat almışdır. 1 sentyabr 1961-ci ildən 1 fevral 1962-ci ilə qədər Sərxanlı kənd orta məktəbinin dərs-hissə müdiri vəzifəsində işləmişdir. R. Mustafayev 1962-ci ilin fevral ayında hərbi xidmətə çağrılmış, 1 il 8 ay Moskva şəhərində daxili qoşunlarda batalyonun müstəqil komsomol təşkilatının katibi seçilmiş, 1963-cü ildə Saratov Hərbi məktəbini (eksterno) bitirmiş, kiçik leytenant rütbəsi almışdır. 1964–1966-cı illərdə Azərbaycan Marsizm-Leninizm Universitetində oxumuş və oranı fərqlənmə ilə bitirmişdir.

1965-ci ildə S. M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinə daxil olmuş, 1970-ci ildə oranı müvəffəqiyyətlə bitirmişdir. 1968-ci ildə 26-lar rayonunda bölmə rəisi, 1972-ci ildə Lenin rayon DİŞ-də siyasi işlər üzrə rəis müavini, 1975-ci ildə Quba rayon DİŞ-in rəisi, 1977-ci ildə Quba rayon xalq deputatı seçilmişdir. 1979-cu ildə Nəsimi rayon DİŞ-in rəisi, 1980-ci ildə Nəsimi rayon xalq deputatı seçilmişdir. 1980–1987-ci illərdə Bakı şəhər Dİİ-nin rəis müavini, 1987-ci ildə Lenin rayonu DİŞ-in rəisi, 1989–1992-ci illərdə Metropolitenin mühafizə şöbəsində inspektor, 1992-ci ildən DİN-in Baş Mühafizə İdarəsində rəis müavini işləmiş, 1992-ci ildən 31 avqust 1994-cü ilədək təqaüdçü olmuş, 1994–1995-ci illərdə Baş Mütəşəkkil cinayətkarlığa qarşı mübarizə İdarəsinin rəisi vəzifəsində çalışmışdır.

Mustafayev Rəhman Bəhman oğlu 2015-ci il iyul ayının 12-də Bakıda vəfat etmişdir. Xaçmaz rayonunda dəfn edilmişdir.

Ailəsi
------

Zülfüqarova Ədilə Baba qızı ilə evlənmiş, bir oğlu, dörd qızı olmuşdur.

İstinadlar
----------
**Yamanoue no Okura** (660 – 733) — Yapon şairi.

Haqqında
--------

Yamanoue no Okura 660-cı ildə anadan olub. Onun məxsus olduğu Nara dövrünün poeziyası hələ bir qədər sadəlövh, təmiz lirika yapon zəmini ilə çox yaxın olan, mifologiyaya yaxın, eyni zamanda Çin mədəni modelinə uyğun yaradılan poeziya nümunələri idi. O, yapon poeziyasının ilk müəllifi məlum olan nümunələrini yaradan beş məşhur yapon şairindən biri idi. İlk yapon lirikasında "uzun nəğmələr" əsas yer tuturdu ki,bunlar da öz başlanğıcını xalq himnlərindən və ağılarından almışdı. Onun poeziyasının üslub xüsusiyyətləri digər yapon şairlərindən çox seçilir. Yamanoue no Okura savadlı adam olmuş, Çin dilini öyrənmiş, Çin fəlsəfəsinə bələd olmuş, Çin dilində şeirlər yazmışdır. Yamanoue no Okura bir müddət Çində yaşamışdır. O, şeirlərinin çoxunu Kyuşu adasında yazmışdı. Bu ada Yaponiyanın cənub hissəsindədir. Şair orada əyalət çinovniki vəzifəsində işləyirdi. Yalnız ömrünün axırlarına yaxın paytaxta gəlmiş (Naraya) və 733-cü ildə burada vəfat etmişdir. Okura başqa istedada köklənmiş nəğməkar idi. Bu mənada o, Yamabe no Akahito və Kakinomoto no Hitomarodan fərqlənirdi. O, «yoxsulların dialoqu» adlı poeması ilə daha çox şöhrətlənmişdi. Yamanoue no Okura Yapon poeziyasında ilk şairdi ki, poeziyasında artıq sosial motivlər səslənir:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Daha ocaqda,

Tristre görünmür
Qazanın üstə,
Hörümçək toru
Biz yemək haqda
Düşünmürük heç
Hər günkü kimi
Yemək də gec-gec.
Yaxşı deyirlər
Bağlar qırılır
Zaman yorulur
Yurd uçurulur. | "|

Okura zəmanənin uşaqları haqqında düşünərkən də sosial problemləri unutmur. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Varlı uşağının pal-paltarı çox

Onun paltarları bir əsrə bəsdir.
Varlı sandığında dövlət çürüyür
Qiymətli ipəklər çürüyüb gedir.
Kasıbın əyinində bir kobud xalat
Donu da yoxdu ki, yazıq geyinsin
Neynəyək beləcə yaşayırıq biz
Amma bir dərd ilə yanır qəlbimiz
Dövranı yıxmağa çatmır gücümüz | "|

Okuranın poeziyasında elə fəlsəfi fikirlər var ki, bu fikirlər həyatın faniliyi, ömrün sürətlə ötüb-keçməsindən yaranan ibrətli fikirlərdir. Bu şeirlərdə Budda təliminin, budda fəlsəfəsinin təsiri dərhal hiss olunur. Şair öz nəğmələrində öz zəmanəsinin poeziyasında olan ümumi motivlərdən istifadə edir və eyni zamanda xalq poeziyasının motivləri də ona yad deyil. Faciəli surətdə ölən Arao haqqında və iki ulduzun məhəbbət haqqında əfsanə onun poeziyasında çox orijinal şəkildə əks etdirilir. Onun məhəbbətə həsr olunan şeirləri də çoxdur. Uşaqlara olan məhəbbəti də xüsusi poetik istedadla yazılmışdır. Öz oğluna yazdığı şeirdə bu güclü istedad özünü göstərir. Bu böyük humanist şair, böyük vətəndaş şairdir. Okura hələ o zaman vətəndaş poeziyanın bünövrəsini qoymuşdu. Onun əsas görkəmli xidməti də elə bundadır.

Həmçinin bax
------------

* Kakinomoto no Hitomaro
* Yamabe no Akahito

İstinadlar
----------

1. ↑  Bədəlzadə A. Yapon ədəbiyyatı tarixi. Bakı, 2016, s. 47-48
**Sibir şorgiləsi** (*lat.* Nitraria sibirica) — şorgiləkimilər fəsiləsinin şorgilə cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Sibir şorgiləsi Orta və Qərbi Sibirin cənubunda, Qırğızıstan və Qazaxıstanın şərq rayonlarında bitir. Bitmə arealı Orta Asiya, Qərbi Çin, Monqolustandır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 30-80 (100) sm, bəzən şaxələnmiş budaqlı, gövdəsi bozumtul-ağ qabıqlı koldur. Cavan budaqları bir-birindən 1,5-3 (4) sm məsafədə yerləşir. Yarpaqları dəstələrdə 2-4 ədəd olmaqla yerləşir, kürəkvari-neştərvari və ya uzunsov, əks-yumurtavari, uzunluğu 7-13 mm, eni 1,5-2,5 (4) mm-dir. Çiçəkləri xırda, ağ, mövsümi, qısa tükcüklü, budaqların uclarında qalxanvari dixazilərə yığılmışdır. Kasacıqları yarısınadək kəsik, hissələri təxminən 1 mm, yumurtavari, kütdür. Ləçəklərin uzunluğu 3-4 mm, uzunsovdur. Çəyirdəkləri tünd göy şirəli, qara, təxminən şarşəkilli və ya enli-yumurtavaridir. Çəyirdəkləri təxminən 5 mm, yumurtavari, kütdür. Bitki böcəklər, arılar və başqa həşəratlarla tozlanır. Meyvələri yumurtavari formalı, qırmızı, yetişəndə tünd göy rəngli, şirəli, diametri 5 mm-dir.

Ekologiyası
-----------

Şorgilə gilli torpaqlarda, çay kənarlarında bitir, eyni ilə ağır torpaqlara üstünlük verir. Yarımsəhra zonasında qoruyucu meşə salınması üçün yararlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Bəzi rayonlarda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Sibir şorgiləsi tipik halofitdir (yəni, şoran torpaqlara üstünlük verən bitkidir). Təbiətdə meyvələri quş və heyvanlar üçün yemdir. Sibir şorgiləsinin giləmeyvələri askorbin turşusu ilə zəngindir, qida boyası alınır. Bitkidə olan alkaloidlər spazmolitik, gipotenziv və sedativ təsir göstərir. Tibet təbabətində meyvələri oynaq xəstəliklərində istifadə edilir.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q10959221
* Wikispecies: Nitraria sibirica
* EoL: 2888495
* FoC: 200012415
* GBIF: 7285816
* GRIN: 401998
* iNaturalist: 852385
* IPNI: 873344-1
* NCBI: 357931
* Plant List: tro-34600191
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:873344-1
* Tropicos: 34600191
* WFO: wfo-0001146398

 |
**Harvard Universitetinin Kitabxanası** — ABŞ-də kitabxana

Harvard Universitetinin Kitabxanası (ABŞ) özündə kollec, muzey, məktəb, elmi-tədqiqat mərkəzləri və s. olmaqla 100-ə yaxın müəssisənin kitabxanasını birləşdirir. Bu dünyada ən böyük akademik kitabxana sistemidir. Bu cür sistemin təməli 1638-ci ildə qoyulub. Con Harvard adlı zadəgan öz vəsaiti hesabına kollec yaradır və kollecə özünün 400 cildlik şəxsi kitabxanasını və var-dövlətinin yarısını bağışlayır. Bir ildən sonra kollecə onun adı verilir. Müasir dövrümüzə qədər bu kitabxanadan ancaq bir neçə kitab gəlib çatıb. Beləki, 1764-cü ildə baş vermiş yanğın zamanı kitab kolleksiyası məhv olur. Ancaq ayrı-ayrı adamların köməyi və ianələr hesabına kitabların sayı getdikcə çoxalır. Hazırda kitabxananın ümumi kitab fondu 16 milyondan artıqdır və Konqres Kitabxanasından sonra ABŞ-də ikinci böyük kitabxana hesab olunur.

Harvard kitabxana sisteminin ən geniş kitabxanası 1907-ci ildə bu kollecin məzunu olmuş Harri Vaydnerin adını daşıyan kitabxanadır. Harri Vaydner məşhur "Titanik" gəmisi batarkən həlak olmuş sərnişinlərdən biri olub. Ölümündən sonra anasının xahişi ilə kitabxanaya onun adı verilib.

Kitabxanada slavyan, Yaxın Şərq və yəhudi ədəbiyyatı nümunələrindən ibarət 5 milyon nüsxəlik kitab fondu, həmçinin 3000-ə yaxın inkunabul (Avropada kitab çapına başlanılan gündən 1501-ci ilədək kustar üsulla çap olunan kitablar belə adlanır) XVI-XVII əsrlər Avropa mədəniyyəti, incəsənəti və tarixinə aid kitablar qorunur.

Mənbə
-----

* Dünya kitabxanaları: Harvard Universitetinin Kitabxanası Arxivləşdirilib 2010-12-05 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Harvard Universiteti
Kadusilərin vilayəti
**Kadusiya** — Xəzər dənizinin cənub-qərb sahilində irandilli kadusilərin ərazisi və yaşayış yeri olmuşdur.

Coğrafiya
---------

Strabon yazır: "Dağlıq bölgəyə yaxın sahillərin çox hissəsini kaduslar tutur". Dionisiy Perieqetdə "... dağlıq ölkədə yaşayan kadusiləri qeyd edir. Kadusilər albanlarla qonşuluqda yaşayırdı. Beləliklə, kadusilər Atropatenaya aid Xəzərin sahilində, albanların bir hissəsinin də yaşadığı dağlıq ölkədə yaşayırdılar. Strabon sonra yazır: "Dağlıq bölgənin yaxınlığındakı sahilin çox hissəsini, demək olar ki, 5000 stadiyada kadusilər təşkil edirlər" Bu dağlıq ölkə, şübhəsiz ki, Sovet Azərbaycanının cənub-şərqindəki müasir Talış dağları, eləcə də Xəzərin cənub-qərbindəki Talış və Baqrov dağlarıdır. Kadusilər həm Paraxoafrın ətəyində Midiya və Matianlarla həmçin sərhəd idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Курбатов А. А.* Хрестоматия по истории Астраханского края : Учеб. пособие. Часть 1. Arxivləşdirilib 2023-07-23 at the Wayback Machine. — Астрахань: Изд-во Астрахан. пед. ин-та,, 1992. — С. 24. — 115 с. — ISBN 5-88200-001-7.
2. ↑  *Ельницкий Л. А.* Знания древних о северных странах. — Москва: Географгиз, 1961. — С. 129. — 224 с.
3. ↑  *Страбон.* География : В 17 кн. / Страбон, Перевод, статья и комментарии Стратановского Г.А. Под общей редакцией Утченко С.Л.. Редактор перевода О.О.Крюгер. — Москва: Наука, 1964. — С. 480-481, 483, 485-486, 494. — 957 с.
**Vsevolod armudu** (*lat.* Pyrus vsevolodii) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin armud cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Təhlükəli həddə yaxın olanlar" kateqoriyasına aiddir – NT. Azərbaycanın nadir növüdür. Qafqaz endemikdir. Regional IUCN Statusu: VU D1.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

7-8 m-ə qədər boyunda alçaq gövdəli ağacdır. Gövdəsinin qabığı tünd-boz rəngdədir. Yarpaqları uzunsov və ya ellipsvari, lanset formalı, kənarlardan tamdır, xırda tükcüklüdür. Saplağı nazik və çılpaq olub, yarpaqdan yarım dəfə qısadır. Meyvələri yumru və xırda, meyvə saplağı meyvədən 1-2 dəfə uzun olub, tükcüklüdür. Yetişmiş meyvələri tutqun, göyümtül rəngdə olur.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Aprel–may aylarında çiçəkləyir. Meyvələri avqust-sentyabrda yetişir. Tozlanması entomofildir. Quraqlığa davamlıdır, əhəngli torpaqlarda yaxşı bitir.

Yayılması
---------

Böyük Qafqazın Quba sahəsində (Şabran rayonu, Taxtalar kəndi və Xızı rayonu, Altıağac kəndi) yayılmışdır.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Ehtiyatı azdır. Tək-tək və qrupla rast gəlinir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Meyvələri yerli əhali tərəfindən toplanır, gəmiricilər və quşlar tərəfindən yetişmədən əvvəl yeyilir. Mal-qara otarılması təbii bərpanı çətinləşdirir.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Altıağac Milli Parkında mühafizə olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q31298570
* GBIF: 5363258
* Plant List: rjp-15743
* WFO: wfo-0000987883

 |
**Bandırma gəmisi** Mustafa Kamal Atatürkü 9. Ordu Müfəttişi olaraq qurmayları ilə birlikdə İstanbuldan Samsuna gətirən gəmidir.

Gəminin tarixi
--------------

Gəmi 1878-ci ildə Şotlandiya 'nın Qlazqo şəhərində Mac. Intyre Paisley — Huston və Cardett tersanedə 21 ədəd 279 ədəd gross tonnaj ilə tikilmişdir. Gəminin ilk sahibi Dussey və Robinson gəmi 5 il Torocaderto adı altında qaçdı. 1883-ci ildə Yunanıstan 'dakı H. Psicha Preus Firmasına satıldı. Kymi adını alaraq, gəminin Londonda qeydiyyatı Piraeus Limanına aparıldı. 1890-cı ildə H. Psicha Preusvə başqa Yunanıstan şirkəti, Cap. Şirkətə satılan Andereadis , 12 dekabr 1891-ci ildə təsadüfən batmışdı, eyni ilində, Mişa Rama Derasimo şirkətinin adı İstanbul Limanında qeydiyyatdan keçmiş olan İstanbulun adı və adı .

1894-ci ildə o zamanki Deniz Yolları işlətməsi mənasını verən İdarə-i Mahsusa "ya nəql edilmiş və Türk bayrağı çəkilərək, adı Panderma olaraq dəyişdirilmişdir. Mərmərə dənizi sahillərində, Tekirdağ , Mürefte , Şarköy , Karabiga , Erdek arasında yük və sərnişin səfərləri etmişdir. İdarə-i Mahsusa nın status dəyişdirərək 28 oktyabr 1910-ci ildə Osmanlı Seyrüsefain İdarəsi (Osmanlı Dənizçilik işlətməsi) olduqda gəminin adı bandırma poçt gəmisi kimi.

19 May 1919 tarixində Atatürk və Silah Dostlarını Samsun 'a gətirdikdən sonra yenə poçt xidmətlərinə davam etmişdir. 1924-ci ildə Türkiyə Seyrüsefain İdarəsi tərəfindən xidmət xarici buraxılmışdır. 1925-ci ildə gəmi Bozmacı İlhami adlı Türk Gəmi sahibi satılmış, və eyni armatör tərəfindən 4 ay içində dəmir-dümür olaraq parçalanmışdır.

Həsən Hüseyn Ceylan , 5 Aprel 1995 tarixində ATV 'də nəşr olunan İqtidar Oyunu proqramında, Atatürkün Samsuna getdiyi bandırma Vapuru'nun rəsmi tarixdə yazıldığı kimi bir taka olmadığını, 236 metr boyunda və bacasının 19 metr yüksəkliyində olduğunu önə sürmüş, ekranlara da başqa bir gəminin fotoşəkilini göstərdi (daha sonra Bandırma adı verilən bir gəmi). HH Ceyranın göstərdiyi fotoşəkildəki gəminin sahibi olan Türk Dənizçilik İşletmelerinin, Lloyd və öz qeydlərinə əsaslanaraq etdiyi şərhə söykənərək Milliyyət qəzetinin 7 May 1995-ci il tarixli yayımının 5. səhifəsində Həsən Pulurİkinci Bandırma hündürlüyü 68,59 metr və 236,5 metr, baca hündürlüyü isə 8,40 metr olduğunu ifadə etdi.Atatürkün Samsuna gedən Bandırma Feribasının uzunluğu 48 metr, baca hündürlüyü isə 6 metrdir.

Samsun səyahəti
---------------

Bandırma gəmisinin, Türkiyə Respublikası tarixində əhəmiyyətli yeri vardır. Mustafa Kamal Paşa vəzifəsi və təbiəti ilə 9-cu Ordu Baş Nəzarətçisi vəzifəsini icra etdi və İstanbuldan Samsuna Bandırma Feribotu ilə səyahət etdi. Mustafa Kamal Paşa, VI. Mehmed əmri ilə o, Osmanlı Ordusunun dağılması prosesini nəzarətə götürdü. Samsunda yolda olan 18 yolda yola qoyuldu.

Gəminin yenidən inşası
----------------------

1999-ci ildə Samsunda gəminin birəbir replikasının inşa edilməsi layihəsi açılmış, 2001-ci ildə inşası tamamlanan gəmi 18 May 2003 tarixində muzey olaraq xidmətə açılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Vahidettin, Mustafa Kamal və Milli Mübarizə , 7.basım, səhifə 285–287, Bilgi Yayınevi, Turgut Özakman)
2. ↑  T.Özakman Vahdettin Mustafa Kamal və Milli Mübarizə səhifa 291, dipnot 250
**"Bars" tipli sualtı qayıq** — XX əvvəllərində Rusiya sualtı qayıqlarının seriyası. "Bars"lar Baltik dənizində Birinci Dünya müharibəsi və Vətəndaş müharibəsi zamanı fəal iştirak etmişdir. Onların fəal xidməti 1930-cu illərə qədər davam etmişdir. Bu seriya o illərdəki bütün Rusiya sualtı layihələrinin əksəriyyətini təşkil edirdi. 24 qayıqdan 20-si tamamlanmış, 4-ü Birinci Dünya müharibəsində batmış, 3-ü sülh dövründə batmış, 4-ü Almaniya tərəfindən qənimət kimi götürülmüşdür.

"Bars" sualtı qayıqların tikintisi üzrə professor və mütəxəssis İvan Bubnovun beşinci layihəsi olmuşdur. İlkin mərhələdə layihənin ilk variantı "Morj" tipi ilə eyni vaxtda hazırlanmışdır, ondan daha böyük yerdəyişmə, yanacaq tutumu və mühərrik gücü ilə fərqlənirdi. Bəzi mənbələrdə "Bars" tipi "II Morj seriyası", Nikolayevdə inşa edilmiş altı gəmi isə "Qu quşu" və ya "III Morj seriyası" kimi təsnif edilir.

Vəsait çatışmazlığı səbəbindən belə gəmilərin tikintisinə başlanılmamışdı, 1912-ci ilin martında sifarişlərin olmaması səbəbindən İvan Bubnov Baltik gəmiqayırma zavodundan istefa vermişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *А. С. Николаев.* "Тип «Барс»". deepstorm.ru. 2002–2007. 2012-09-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-03-15.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Э. А. Ковалёв.* Рыцари глубин. Хроника зари российского подплава. М.: ЗАО Центрполиграф. 2005. ISBN 5-9524-1473-7.
* *В. Н. Лавров.* Первые российские подводные плаватели. СПб.: «Судостроение». 2006. ISBN 5-7355-0686-2.

Xarici keçidlər
---------------

* flot.com // Подводные лодки типа «Барс»: Очерк
* *А. С. Николаев.* "Тип «Барс»". deepstorm.ru. 2002–2007. İstifadə tarixi: 2021-08-10.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Bərzənd.

**Qala-Bərzənd** və ya **Bərzənd** – Orta çağ Azərbaycan məntəqəsi, Qala-Bərzənd kimi tanınır.Bugünkü Germi şəhərinin yaxınlığında yerləşir.

Tarixi
------

Bərzənd qalası Ərdəbil vilayətində, Muğan mahalında yerləşirdi. Əl-Yaquta görə Ərdəbildən 14-15 fərsəng şimalda Bolqarçayın sahilində qərar tuturdu. Bəzz, Ərdəbil, Muğan və Varsana gedən dörd yol ayrıcında idi. Bərzənd sonralar burda yerləşdiyi qaladan dolayı Qəleyi-Bərzənd adlanırdı.

Bərzənd Xürrəmilər hərəkatı dönəmində Ərəblərin düşərgəsi olmuşdu. Əz – Zəhəbi bildirir ki, təkcə 837-ci ildə Mötəsim Babək ilə müharibəyə bir milyon dirhəm xərcləmişdi. Afşinin ordusu arası kəsilmədən ərzaq, sursat və silahla təchiz olunurdu. Afşin Ərdəbil qərargahına gələn kimi Əbu Səid Məhəmmədə əmr etdi ki, xürrəmilərin dağıtdığı qalaları bərpa etməyi sürətləndirsin. Qalalar bərpa edilib möhkəmləndikdən sonra Afşinin əmrilə bunların ətrafında xəndəklər qazıldı. O öz qərargahını xürrəmilərin istehkamlarına yaxın olan Bərzəndə köçürdü. Bərzənd ilə Ərdəbil arasındakı qalalar da bərpa edilib möhkəmləndirildi. Paytaxtdan Ərdəbil yolu ilə Bərzəndə gedən ərzaq və silah karvanlarının yanınca xüsusi mühafizə bölmələri gedirdi ki, bu da xürrəmilərin karvanlara qəflətən hücum etməsi təhlükəsini aradan qaldırmalı idi.

Həmçinin bax
------------

* Xürrəmilər hərəkatı

İstinadlar
----------

1. ↑   İbn əl-Əsir, s. 168, qeyd. 29.
2. ↑  Əz-Zəhəbi, səh. 384
3. ↑  Ət-Təbəri, III, səh. 1173-1174
4. ↑  İbn əl-Əsir, IV, səh. 164

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Cənubi Azərbaycan ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


| ⛭Qədim Azərbaycan şəhərləri |
| --- |
| Azərbaycan | Təbriz şəhəri • Ərdəbil şəhəri • Marağa şəhəri • Təxti Süleyman • Həsənlitəpə • Kəndovan kəndi • Nəriz şəhəri • Xunə şəhəri | Azərbaycan, Aran, Şirvan, Muğan |
| Muğan | Həməşərə şəhəri • Hasıllı şəhəri • Mahmudabad şəhəri • Bərzənd şəhəri • Bəcirəvan şəhəri • Varsan şəhəri • Şəhriyar şəhəri |
| Şirvan | Dərbənd şəhəri • Quba şəhəri • Şamaxı şəhəri • Qədim Şirvan • Qədim Şabran • Yunan şəhəri • Moz şəhəri • Niyazabad şəhəri • Xursan şəhəri • Bəndovan şəhəri • Qırxçıraq şəhəri |
| Arran | Qədim Gəncə • Qədim Qəbələ • Xaçın (Albaniya) • Xunan şəhəri • Qədim Beyləqan • Nuxa (indiki Şəki) şəhəri • Bərdic şəhəri • Xanarxı kəndi • Atəşpərəstlər daxması (Qazax rayonu, Xanlıqlar kəndi) • Ərşə kəndi • Xılxına şəhəri |
| Naxçıvan | Naxçıvan şəhəri • Qarabağlar şəhəri • Cuğa şəhəri • Astabad şəhəri • Əncan şəhəri
 |
Ortadaki gakuran
**Gakuran** (**学ラン**) Yaponiyada orta və liseyə gedən kişi tələbələr tərəfindən geyinilən forma. Normalda rəngi qara olur, ancaq bəzi məktəblərdə dənizçi mavisi və ya tünd mavi ola bilər.

Üst tərəfində bir yaxa var və bu yaxadan başlayaraq aşağıya qədər düymələri vardır. Düymələr ümumiyyətlə məktəb emblemi ilə bəzədilir. Şalvarlar bərk monoxromdur və qara və ya tünd bir kəmər taxılır. Kişilər ümumiyyətlə uniforma ilə birlikdə dəri və ya parça ayaqqabılar da geyinirlər. Bəzi məktəblərdə şagirdlərin yaxalarından kiçik bir broş asılır və bu məktəbin və ya sinfin dərəcəsini göstərir. Manqa və anime də baş qəhrəmanların və ya sərt uşaq personajlarının gakurası olduqca fərqli ola bilər; çox uzun və ya qısa gödəkçələr və ya adi haldan fərqlənən rənglər kimi.

Kişi geyimlərinin yuxarı hissəsindəki ikinci düymə ümumiyyətlə onları sevən qızlara verilir və bir növ etiraf sayılır. Digər düymələrdə birdən çox qız istəsə verilə bilər.

Gakuran Prussiya ordu geyimlərindən ilham alınaraq hazırlanmışdırlar.

Həmçinin bax
------------

Məktəb forması
**Həsənağa Rza oğlu Abasquliyev** (12 avqust 1938 – 6 avqust 2018) — bəstəkar, dirijor, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2007).

Həyatı və yaradıcılığı
----------------------

Həsənağa Abasquliyev 2 avqust 1938-ci ildə Bakıda müəllim ailəsində anadan olmuşdur. 1945-ci ildə hər iki valideynini itirib. Bu səbəbdən o, yeddi yaşında ikən Bərdə şəhərində uşaq evinə verilib. Uşaq evində keçirilən musiqi dərslərində Həsənağa trubada ifa etməyi öyrənir. Daha sonra Azərbaycan kapellasını təşkil edən Eduard Novruzovun xorunda oxuyur. 1954-cü ildə Asəf Zeynallı adına Musiqi Texnikumuna daxil olur. Kərim Babayevin truba ifası sinfində təhsil alır. Texnikumu başa vurduqdan sonra indiki Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasında (1958-1963) təhsilini davam etdirir. 1963-cü ildə o, xalq artisti Rauf Hacıyevin rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Dövlət Estrada Orkestrində çalışmağa başlayır.

1960-cı illərdə Həsənağa Abasquliyev Rusiya Federasiyası Tomsk vilayətinin filarmoniyasından dəvət alır və oraya işləməyə gedir. 1967-ci ildə Müslüm Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının nəzdində yaradılan "Biz Bakıdanıq" estrada-caz ansamblından dəvət alaraq ölkəyə qayıdır.

Bakı Musiqi Akademiyasının dosenti olmuş bəstəkar Azərbaycan və Rusiya artistlərinin sirk nömrələrini müşayiət edən musiqilər yazmışdır. Onun rus sirk ustasının "Canlı şlyapa" nömrəsi üçün yazdığı musiqi 1990-cı illərdə Yaroslavlda keçirilən beynəlxalq müsabiqədə 4 mükafata layiq görülüb. 1992-ci ildə bəstəkar "Qarşılanma marşı"nı yazıb. Bu musiqi 1993-cü ildən Bakının hava limanında yüksək ranqlı çinli qonaqların qarşılanma mərasimində ifa olunur. Daha sonra yazdığı "Səni gözləyirəm", "Ayrılıq", "Qarşılama marşı", "Topçular marşı", "Dünya azərbaycanlılarının həmrəylik mahnısı" mahnıları bəstəkarın məşhur əsərlərindəndir. H.Abasquliyev 2000-ci ildə təşkil etdiyi caz orkestri ilə 2005, 2006, 2010-cu illərdə dəfələrlə beynəlxalq caz festivallarında iştirak edib və laureat olub.

Həsənağa Abasquliyev 6 avqust 2018-ci ildə dünyasını dəyişib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2021-04-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-03.
2. 1 2 3  "Sənətdə keçən ömür". 2023-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-03.
3. ↑  ""Orkestr və mən"". 2017-11-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-03.
4. ↑  "Əməkdar artist dünyasını dəyişdi". 2023-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-03.
**Yamb** (*yun.* yamb "çalğı aləti") — şeir ölçüsü. Qədim yunan ədəbiyyatında janr.

Etimalogiyası
-------------

Antik poeziyada və rus klassik şeirində iki hecalı stopa (bəhr) yamb deyilirdi. Antik şeirdə yambı təşkil edən hecalardan birincisi uzun, ikincisi qısa tələffüz edilir. Rus şeirində isə yambın ikinci hecası vurğulu olur.

Yamb ədəbiyyatda janr kimi
--------------------------

Qədim yunan ədəbiyyatında janrdır. Həyat eybəcərliklərinin tənqidini verən zarafatyana şeirdir. İlk nümunələri şifahi şəkildə yaranaraq, musiqi aləti yambikanın müşayiəti ilə ifa edilmişdir. Sonralar yamb satirik poeziya şəkillərindən biri olmuşdur. Qədim yunan şairi Arxiloxun (e.ə. V əsr) satirik yambları məşhurdur.
Arxilox antik dövrün ilk lirik şairi olmuşdur. Lirik şeir, elegiya, himn, epitafiya, həcv və təmsillərindən parçalar (200-250 misra) günümüzə qədər gəlib çatmışdır. Arxilox yamb janrının yaradıcısı hesab edilir. Bu şeir şəkli rus ədəbiyyatında da çox məşhurdur. Rus ədəbiyyatında ilk nümunələrini Trediakovski vermişdir.
Əli Sultanlı yazır ki, qədim yunan yambası Azərbaycan şeirindəki həcv və meyxana şəklinə yaxındır.

Həmçinin bax
------------

Qədim yunan lirikası

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Zaman Əsgərli.* Poetika: İzahlı sözlük. Bakı: Elm nəşriyyatı. 2014. səh. 262.
2. ↑  "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Arxilox" (azərbaycan dilində). ensiklopediya.gov.az. Archived from the original on 2022-08-03.
3. ↑  "İamb hakkında kısa bilgi" (türkcə). paulturner-mitchell.com. 15.05.2023 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  *Əli Sultanlı.* Məqalələr. Bakı: Azərnəşr. 1971. səh. 327.
Sərgi qalereyası
**Sərgi qalereyası**— Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin Muzey Mərkəzində fəaliyyət göstərən qalereya;

Tarixi
------

### Muzey mərkəzi

Binası 1960-cı ildə məşhur Azərbaycan memarı Həsən Məcidovun layihəsi əsasında V.İ.Leninin anadan olmasının 90 illiyi münasibətilə tikilib və 1961-ci ildə Moskvadakı V.İ.Lenin Muzeyinin filialı kimi istismara verilib.

1991-ci ildə SSRİ-nin süqutundan sonra Azərbaycan prezidentinin sərəncamına əsasən bina Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinə verilmiş və Muzey Mərkəzi adını almışdır.

Ekspozisiyası
-------------

Sərgi qalereyası, Muzey Mərkəzinin dördüncü mərtəbəsində yerləşir. Beş zaldan ibarət olan (ümumi sahəsi 400 m²) Sərgi Qalereyası, ekspozisiya sahəsi 700 m², lazımi işıq və səs avadanlıqları ilə təchiz olunmuşdur. Bu məkanın unikallığı ondadır ki, gündüz eksponatlar yuxarıdan düşən təbii işıqla işıqlandırılır.

Sərgilər
--------

Sərgi Qalereyası – rəngkarlıq, qrafika, foto, heykəltəraşlıq, dizayn, müasir və konseptual sənət, uşaq yaradıcılığı və xalq tətbiqi sənəti sərgilərinin keçirilməsi üçün nəzərdə tutulmuş məkandır. 

Qalereyada ən müxtəlif profilli sərgilər böyük müvəffəqiyyətlə keçmişdir: "Ayna" birinci Bakı foto-festivalı, "Bakı-Abşeron" memarlıq abidələri sərgisi, "Xalı", Bakıda Polşa memarlarının yaradıcılığı, müasir və konseptual sənətə həsr olunmuş "Alüminium" sərgiləri, "Kişi və Qadın", ingilis rəssamı Frensis Liçin "Süvenir" xeyriyyə sərgisi, qaçqınlara həsr olunmuş foto və bədii əsərlər sərgisi, Azərbaycan rəssamlarının əsərlərindən ibarət "İlin fəsilləri" silsilə sərgilər çərçivəsində "Payızın rəngləri", "Bahar. Qadın. Məhəbbət", "Yay impressiyası", "Qış harmoniyası" sərgiləri , 2007-ci ilin son xüsusi layihəsi olan "Məhəbbət göy qurşağı" sərgisi, "5+" müasir rəngkarlıq sərgisi, "Mozalan" sərgisi, məşhur "Ralf Loren", "Kartye" və başqa brendlərlə əməkdaşlıq edən alman fotoqrafı Klaus Vikratın sərgisi (sərgi "Beş istiqamət" adlanırdı və müəllifin ən yaxşı işlərindən ibarət idi ki, bu da 5 qrupa bölünürdü: çiçəklər, qadınlar, uşaqlar, zinət əşyaları və Kosta-Rika), N.Tusi adına İncəsənət gimnaziyasının uşaq sərgisi, məşhur bolqar rəssamı Emil Stoyçevin Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyev və Bolqarıstan Respublikasının prezidenti Georgi Pırvanovun himayəsi altında Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən təşkil olunan fərdi sərgisi.

Həmçinin bax
------------

* Muzey Mərkəzi
* Azərbaycan Musiqi Mədəniyyəti Dövlət Muzeyi
* Azərbaycan Dövlət Teatr Muzeyi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Muzey Mərkəzinin rəsmi saytı". 2021-07-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-23.
2. ↑  Sərgilər
3. ↑  Latviya rəssamının Qarabağ atlarına həsr etdiyi tablolardan ibarət sərgi
**Qurbanov Həsənağa Əli oğlu** — Azərbaycan Televiziyasının "Dan ulduzu" instrumental ansamblının bədii rəhbəri, Bakı Şəhər Mədəniyyət və Turizm İdarəsinin rəisi, Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi.

Həyatı
------

Həsənağa Qurbanov 1955-ci il iyulun 20-də Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. 1976-cı ildə A.Zeynallı adına Bakı Orta İxtisas Musiqi Məktəbini, 1981-ci ildə Ü.Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1978-ci ildən Naxçıvan şəhər Mədəniyyət evində müəllim və C.Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrında pianoçu kimi başlamışdır. Sonralar Ş.Qurbanov adına Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında aparıcı dirijor, Naxçıvan Musiqi Texnikumunun direktoru, Azərbaycan Televiziyasının "Dan ulduzu" instrumental ansamblının bədii rəhbəri vəzifələrində çalışmışdır.

25 may 1998-ci il tarixində müvafiq sərəncamla Əməkdar incəsənət xadimi fəxri adı ilə təltif edilmişdir.

2001-ci ildə Bakı Şəhər Mədəniyyət İdarəsinin rəisi vəzifəsinə irəli çəkilmişdir.

Həsənağa Qurbanov gənc yaşlarından musiqiyə böyük maraq göstərmiş, Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin tanınmış simalarından birinə çevrilmişdir.

"Dan ulduzu" instrumental ansamblının yaradıcısı, görkəmli musiqiçi Gülarə Əliyevanın layiqli davamçısı olan Həsənağa Qurbanov istedadlı gənc musiqiçilərə böyük diqqət və qayğı göstərmiş, onların peşəkar musiqiçi kimi yetişmələri üçün gərgin əmək sərf etmişdir.

Azərbaycan milli musiqisinin Azərbaycanda və respublikanın hüdudlarından kənarda tanınmasında və təbliğində onun böyük xidmətləri olmuşdur.

Əməkdar incəsənət xadimi H.Qurbanov 2007-ci ilin noyabr ayının 6-da 52 yaşında vəfat etmişdir.
**Kamera orkestri** - kamera musiqisini ifa edən kiçik qrup (adətən 4-12 nəfər).

Simfonik orkestrlərin yaranmasından əvvəl (19-cu əsrdə ) onlar əslində orkestr qrupunun yeganə növü idi. 17-ci əsrdən başlayaraq, kamera orkestrlərinə tez-tez kiçik bir orkestri saxlaya bilən hersoqların və digər zadəganların saraylarında olurdu. Beləliklə, məsələn, 1703 - cü ildən İohann Sebastian Bax hersoq III İohann Ernst-in kamera orkestrində skripkaçı idi.

19-cu əsrdə kamera orkestrləri tədricən simfoniyalarla əvəz olundu.

20-ci əsrdə kamera orkestrləri, ən azı, son Romantik orkestrlərin nəhəng kompozisiyalarına (məsələn, Richard Wagner, Anton Bruckner, Gustav Mahler, Richard Strauss, Alexander Scriabin partituralarında böyüdülmüş orkestr kompozisiyalarına reaksiya olaraq yenidən populyarlıq qazanır. ).

20-ci əsrdə kamera orkestri üçün əsərlər Arnold Şonberq (1 nömrəli kamera simfoniyası), Alan Hovaness (Anhid, kamera orkestri üçün fantaziya, kamera orkestri üçün 6 nömrəli simfoniya), Alfred Şnitke (skripka və 3 nömrəli konsert) tərəfindən yazılmışdır. orkestr) və s.

20-ci əsrin tanınmış kamera orkestrləri arasında St. Martin in Fields Akademiyası (rəhbərlərdən Neville Marriner ən məşhurdur), Litva Kamera Orkestri (rəhbərlər arasında Saulius Sondeckis), Moskva Virtuozları var. (dirijor Vladimir Spivakov), Kazan Dövlət Kamera Orkestri La Primavera (dirijor Rüstəm Abyazova) 

Kamera orkestrinin bir variantı barokko orkestridir. "Barokko" sözü belə bir kamera orkestrinin repertuarının (XVII-XVIII əsrlər musiqisi) ixtisaslaşmasını və orijinal ifaçılıq hərəkətinə aidiyyətini (alət alətlərində, ifa texnikasında, ümumi üslub prinsiplərinin dərk edilməsində) ifadə edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-27.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-27.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2010-09-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-27.
**Qayalı (Kəkildağ) düşərgəsi** — Azərbaycanda mustye mədəniyyəti dövrünə aid abidə.

Alətlərin xüsusiyyətləri
------------------------

Qayalı (Kəkildağ) düşərgəsi Kəkildağın 2 km cənubunda sıldırım qayalığın üstünə yaxın yerdə salınmışdır. Qayalının inkişaf etmiş kompleksində daş məmulatının yan və üst tilləri iti, patinası isə zəifdir. Nüvələrin qalınlığı və ölçüləri kiçilir. Qoparmaların izləri, hazırlıqların özləri yastı və düzgün biçimlidir. Hazırlıq növlərinin alınmasında, ikinci işləmədə və tipologiyada müəyyən fərqlər gözə dəyir. Belə ki, materialın ölçüsü qısalır, en kəsiyi nazilir və vurma səthi kiçilir. Bir neçə qədim ikinci işləmə (iri dişli dişək) və bir sıra bəsit alətlər (çoppinq, iri dişli alətlər, massiv kəsərlər, klekton tipli dik gəzlər) aradan çıxır.

Alətlərin tipləri
-----------------

Nüvələr aşağıdakı növlərə bölünür: şarşəkilli – 5, disk formalı – 8, bir vurma səthli aşel nüvəsi – 4, çaydaşından nüvə — 2, uzunsov oval – 3, düzbucaqlı uzunsov – 7, düzbucaqlı iki üzdən də qabarıq düzbucaqlı bir, iki və üç vurma səthli – 14, üçbucaqlı – 3, prizmaşəkilli – 4 və piramida formalı alət tərkibi bir neçə qrupa bölünür. Qaşovlar: bir yanı qabarıq belli – 7, sadə qabarıq ağızlı – 5, küplü — 2, xırda dişli qaşov – 5, eninə ağızlı – 3, iki ağızlı qabarıq – 4, alt üzdən dişəkli – 2 ədəddir.

Uc qaşovları: künclü qabarıq – 9, yuxarı ucda düz ağızlı – 5, kiçik buruncuqlu – 8, uc qaşov tipli çıxıntılı alət – 5 ədəd.

Başqa tip alətlər seriya təşkil etmişdir. Bunlar aşağıdakılardır: iskənə şəkilli – 9, tutacaqlı bıçaqlar, ikiüzlü bıçaq tipli alət – 2, küncdə kəsərşəkilli çıxıntılı – 9, bizlər – 6, gəzli −5, dişli −12, dimdikli alətlər −10.

Əhəmiyyəti
----------

Qayalı paleolit abidəsi son Aşel-Mustye dövründə qədim insanların emal, qismən də istehsal məskəni olmuşdur. Daş məmulatının təhlili göstərir ki, Qayalı (Kəkildağ) abidəsi başlıca olaraq nüvələr və yarımfabrikat istehsalı üçün emalatxana düşərgə rolunu oynamışdır. Tapıntı yeri materialların texniki-tipoloji inkişafı abidədə müəyyən kollektivin bir neçə nəslinin Mustye mədəniyyəti dövründə məskunlaşmasını göstərir. Tipologiya və ikinci işləmədə istər Qərbi Azərbaycanın, istərsə də qonşu ərazilərin abidələri ilə ümumilik çoxdur. Təxmini olaraq Qayalı (Kəkildağ) düşərgəsini ikinci kompleksini Mustye mədəniyyəti dövrünün ikinci yarısına aid etmək olar.

Mənbələr
--------

* Baxşəliyev V. B. Azərbaycan arxeologiyası(Ali məktəb tələbələri üçün vəsait). –Bakı: Elm, 2007,
* Bünyadov T. Ə. Azərbaycan arxeologiyası oçerkləri. Bakı, 1960.
* Гусейнов М.М. Древний палеолит Азербайджана. Баку, Элм, 1985.
* Cəfərov Ə. Q. Azərbaycan paleolitinin nailiyyətləri və Qafqazda yeri //Azərbaycan arxeologiyası və etnoqrafiyası jurnalı, № 1. Bakı,2003.
Vrublevskö küçəsindən baxış nöqtəsindən Kafedral meydanı
**Kafedral meydanı** (lit. Katedros aikštė) — Vilnüsün Əski şəhərinin baş meydanı. Sovet dövründə **Gedimin meydanı** adını daşıyırdı. Meydan Gediminas təpəsinin dibində yerləşir.

Tarixi
------

Böyük Yekaterinaya abidə
Kafedral meydanının yeri yazılı mənbələrdə ən erkən qeyd olunmuş Vilnüsün yerlərindən biridir. Xronikalarda və əfsanələrdə onun adı **Şventaragis vadisi** kimi keçir. Dəmir qurd haqqında əfsanəyə görə, Böyük Knyaz Gediminas öz röyasında Şvenrargis vadisində dəmir qurdu görüb. Röyasındaki dəmir qurdun mənası onun bu yerdə yenilə bilməyən qalanı tikməyə çağırış olduğunu izah edilib. Və 1323-cü ildə Vilnüs şəhərinin əsası bu yerdə qoyulub.

Şventaragis vadisində və onun yanındaki Gediminas təpəsində hərəsində bir saray tikilib. XIV əsrin birinci il yarımında təpənin üstündə tikilən Yuxarı saray (lit. Aukštutinė pilis) XVI əsrdə öz hərbi mənasını itirib, nəciblər üçün türməyə çevirilmişdi. Knyaz isə vadisdəki Aşağı saraya (lit. Žemutinė pilis) göçmüş.

Obyektləri
----------

50 litdə meydanın təsviri. Nömrələrlə göstərilib: 1. Vilnüs Kafedralı 2. Kafedralın Zınqırov qalası 3. Gediminas qalası (Yuxarı sarayın müdafiə qalası) 4. Üç Xaç təpəsi 5. Böyük Kyaz Gediminasın abidəsi 6. Aşağı sarayın yeri (saray bərpa işlərini keçdiyinə görə, indiki görünüşü fərqli ola bilər)
Keçmişdə müdafiə qalası olan, şəhərin sərhədi genişləməsi ilə isə məqsədini dəyişən Zınqırov qalası Vilnüsun ən qədim binalarından biridir. O, Kafedral kompleksinin hissəsi sayılır.

Litvanın böyük hersoqlarının sarayı və ya Aşqağı saray yenidən bərpa işlərini keçib. Hazırda onun arsenalında Litva Milli Muzeyi yerləşir.

Möcüzə daşı
Meydanın plitələri arasında möcüzə daşı adlı bir plitə var. Onun üstündə *stebuklas* (lit. möcüzə) sözü yazılıb. O, 1989-cu ildə baş tutan Baltik yolunun son nöqtəsini göstərir. Deyilir ki, onu köməksiz, öz başına tapıb, tez saat əqrəbi istiqamətində fırlanaraq arzu diləmək olar.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Old Town of Vilnius (Senamiestis)". 2022-02-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-09.
2. ↑  "The Cathedral Square" (ingilis). 2004-03-30 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Кафедральная площадь и гора Гедимина". 2020-02-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-16.
4. ↑  "Vilnius Cathedral Bell Tower". 2022-01-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-15.
5. ↑  "*Vilnius with Kaunas* By Howard Jarvis, Neil Taylor". 2023-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-13.
**Şmidt yarımadası** — Saxalin adasının şimalında, Rusiyanın Saxalin vilayəti ərazisində yerləşən yarımada. Yarımadanın uzunluğu 50 km-dir. Maksimal hündürlüyü 623 metrdir ( Tri Brata dağı). Enli və iynə yarpaqlı ağaclardan ibarət olan meşələrə sahibdir. Ərazisi bataqlıqlaşmışdır. Nivxilər yarımadanı *Mif-tyonqr* adlandırırlar («Torpağın başı»). İngilis və yapon mənbələrində Müqəddəs Elizabet yarımadası kimi göstərilir. 1908-ci ildə geoloq N. Tixonoviç burada olmuş ilk Fyodr Şmidtin şərəfinə adlandırmışdır.

Şərq silsiləsi şimalda Udot (552 m) və Baklani (539 m) dağı yerləşir. Şərq silsiləsinin sonucunu Yelizaveta burnu (54°25′31″ şm. e. 142°42′21″ ş. u.), qərb silsiləsini isə Mariya burnu ilə qurtarır. Burunlara bu adları İvan Fyodoroviç Kruzenştern vermişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Трёхтомный отчет «Путешествия вокруг света в 1803, 1804, 1805 и 1806 гг. на кораблях „Надежде" и „Неве"»