recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Covanni di Nikolao Arnolfini** (1400, Lukka, Toskana – 11 sentyabr 1472, Brügge) — İtaliyanın Toskana bölgəsinin Lukka şəhərindən olan tacir. O, həyatının çox hissəsini, o zamanlar Burqundiya hersoqluğunun bir hissəsi olan Flandriyada keçirdi, çox güman ki onun daimi yaşayış yeri zəngin ticarət şəhəri və Burqundiya sarayının əsas qəsəbələrindən biri olan Brügge idi. Arnolfinilər Lukkada kiçik lakin zəngin şəhərin siyasi və ticari həyatında aktiv iştirak edirdilər, Florensiya kimi bu şəhərin də əsas gəlir sahəsi bahalı parçaların toxuculuğu idi.

Həyatı
------

Onu əmisi oğlu Covanni di Arriqo Arnolfinidən fərqləndirmək üçün "di Nikolao" və ya "Nikolaonun oğlu" kimi tanınan Covanni, ailə biznesində işləmək üçün erkən yaşlarında Flandriyadakı Brüggeyə köçdü və ömrünün qalan hissəsini orada yaşadı. O, ipək və digər parçalar, qobelenlər və digər qiymətli əşyaların ticarəti ilə zənginləşdi, baxmayaraq ki, sonrakı illərdə o, biznesində uğursuzluqlar yaşadı və ticarətdən uzaqlaşdı. Ona şöhrət qazandıran amil odur ki, məşhur Flamand rəssamı Yan van Eyk iki portretində Arnolfini ailəsinin bir çox kişiləri arasında məhz onu çəkmişdir. Şəkillərdən biri "Arnolfini cütlüyünün portreti" 1434-cü ilə aid olunur və London şəhərində saxlanılır, digəri isə Berlində saxlanan onu tək təsvir olunduğu portretdir.

Yan van Eykin müəllif olduğu "Arnolfini cütlüyünün portreti", 1434-cü il
Ehtimal var ki, o, valideynlərinin yaşadığı Lukka şəhərində anadan olub, lakin nə yer, nə də tarix sənədləşdirilməyib. O, hələ texniki olaraq uşaq yaşlarında Brüggeyə göndərilmişdir, bu məlumatın mənbəsi onun adı ilk dəfə çəkildiyi 1419-cu ilə aid atasının Lukkadan Brüggeyə göndərdiyi məktubdur. Məktubda atası onu yetkin elan edir. Məktubda yaş qeyd edilmədiyi üçün onun dəqiq doğum tarixi bəlli deyil.

Sonrakı bir neçə il ərzində Covanni di Nikolao Lukkadan olan uğurlu italyan taciri Marko Qvidiçoni ilə işlədi. Onun Burqundiya sarayı ilə bəzi sövdələşmələrinin qeydləri saxlanılıb, lakin bu, yəqin ki, onun biznes fəaliyyətinin yalnız bir hissəsi idi. 1422-ci ildə o, İngiltərə kralı V Henriyə qiymətli qızıl yaxasını satmağa çalışdı və 1423-cü ildə o, hersoq III Filippə Məryəmin (xristianlıq) həyatından səhnələrin təsvir olunduğu altı qobelenini satdı, hersoq sonradan onu Roma Papasına bağışladı. Onun adı qeyd olunduğu digər satış sənədləri mövcud olsa da, onlardan bəziləri Qvidiçoninin adından edilmiş ola bilər. 

1426-cı ildə o, Konstanza Trenta ilə evləndi, həmin qadın ilk baxışdan o məşhur şəkillərdə qeyd olunduğu şəxs deyil, çünki onun anasının 26 fevral 1433-cü il tarixli məktubunda Konstanzanın öldüyü qeyd olunur. Konstanza da Lukka şəhərindən idi və bibisi Jinevra Ginevra Kavalkanti Kozimo de Mediçin qardaşı Lorenso de Mediçi ilə evli idi. Digər tərəfdən, Marqaret Kosterin yeni ehtimalına görə, qoşa portretdə Konstanza təsvir olunub və portret xatirə məqsədi daşıyır və Konstanzanın vəfatından bir il sonra çəkilib.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Capitani O.* ARNOLFINI, Giovanni // Dizionario Biografico degli Italiani (it.). 1962. Vol. 4.
Prizrendə məscid
**Kosovoda islam** — qismən tanınmış Kosovo Respublikasında dominant olan din. Ənənəvi olaraq albanların böyük əksəriyyəti islam dinində etiqad edir. Bununla yanaşı onların az bir qismi xristiandır. Region Kosovonu da əhatə edən Balkanların Osmanlı fəthinə söykənən uzun müddət davam edən bir ənənəyə sahibdir. 1389-cu ildə Kosovo döyüşündən əvvəl bütün Balkan bölgəsi həm Qərbi, həm də Şərqi Roma imperiyası tərəfindən xristianlaşdırılmışdı. 1389-cu ildən 1912-ci ilə qədər Kosovo müsəlman Osmanlı İmperatorluğu tərəfindən rəsmi şəkildə idarə olunmuş və təbii olaraq islamlaşdırma yüksək səviyyədə olmuşdur. İkinci Dünya müharibəsindən sonra Kosovo Yuqoslaviya Federativ Sosialist Respublikası tərkibinə qatıldıqdan sonra dinlərdən uzaqlqaşma sürətlənmişdir. Bununla belə hazırda Kosovo əhalisinin 96% -i müsəlmanlardan ibarətdir. Burada müsəlman olan boşnak, qorani və türklər də yaşayır.

Tarixi
------

Kosovoda müsəlmanları yerləşimni göstərən xəritə
On altıncı əsrə qədər Kosovoda islamlaşmanın dərəcəsi minimal idi və əsasən şəhər mərkəzləri ilə məhdudlaşırdı. XVI əsrin ikinci yarısında islam dininə yayılma tempi əhəmiyyətli dərəcədə artmışdır. Bunu doğuran müxtəlif səbəblər olmuşdur. Məsələn: Müsəlman əhalisinin bölgəyə köçürülməsi, qeyri-müsəlmanlara tətbiq edilən cizyə vergisi, islam dininin daha humanist din olması. 
Kosovada çox sayda Alban mədəniyyət obyekti Cenevrə Konvensiyalarını pozan müharibə cinayətini təşkil edən Kosovo münaqişəsi zamanı (1998-1999) məhv edilmişdir. Kosovoda aktiv istifadədə olan 498 məsciddən 225 məscidin Yuqoslaviya serb ordusundan zərər görməsi sübut olunmuşdur. Münaqişə zamanı mədrəsə, nadir kitabları özündə cəmləyən islam kitabxanaları, əlyazmalar ziyan görmüş və ya məhv olmuşdur. 500 il əhatə edən qeydlər ilə Kosovanın İslam cəmiyyətinə aid arxivləri də məhv edilmişdir. Müharibə dövründə İslam memarlıq irsi serb milliyyətçiliyi və hərbi qüvvələrinin fəaliyyəti nəticəsində məhv edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Muslims in Europe: Country guide". 2009-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-16.

Mənbə
-----

* Kosovoda islam Arxivləşdirilib 2020-08-15 at the Wayback Machine
* Qendra për Studime Islame
**Kostanaevin binası**  - Rostov-na-Donu şəhərinin ərazisində, Bolşoy Sadovnya küçəsi ev 66/37 yerləşən bina. Bina XIX əsrin sonlarında inşa edilmişdir. Kostanaevin binası regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdir.

Tarixi
------

Kostanaevin binası Bolşoy Sadovnya küçəsinin bir künçündə qəralaşır. Bina bəzi mənbələrdə А. А. Leonidovun binası olaraq keçərlidir. Binanın dəqiq inşa tarixi məlum deyildir. Ancaq quruluşu və tikilmə texnikası baxımından onun XIX əsrin dördüncü yarımında inşa edilməsi ehtimal edilir. Bu tip binalar Rostov üçün xarakterikdir. Binanın birinci mərtəbələri bir qayda olaraq ticarət mərkəzləri, ikinci mərtəbələrində isə yaşayış mənzilləri yerləşir. Bu tip xüsusiyyətlər bu binada da vardır. Binanın qərb divarı Yablokovların Ticarət binasına söykənir.

Sovetlər quruluşunun meydana gəlməsindən sonra bina gəlirli bina olaraq Kostanaevlər ailəsinə mənsub olur: Sergey, Matvey, Kirill, Qriqori və Emmanuil. Binanın birinci mərtəbəsi müxtəlif ticari təşkilatlara icarəyə verilmişdir: «Qarlikov А.S.» Ticarət evi, «Vr. V. və N. Blandovlar» mağazası, Smirnov qızıl və gümüş məmulatları mağazası. 1914-ci ildən binada «Berejnov Q.V. və K» ticrət evi yerləşirdi.

1920-ci illərdə binanın birinci mərtəbəsində «Alazan» adlı mağaza mövcud olmuşdur. Sonrakı dönəmlərdə buada №8 Qorkooptorqa mağası yerləşirdi. 1959-cu ilə olan məlumata əsasən burada №8 Qorkooptorqa mağası, «Oyuncaq» №69 mağazası, saat təmiri emalatxanası, Yuvilir emalatxanası mövcud olmuşdur. 1990-cı illərdə burada «Buratino» adlı mağaza və valyuta dəyişmə məntəqəsi olmuşdur.

Rostov vilayəti Administrasiya rəhbərliyinin 1998-ci il 9 oktyabr № 411 kostanaevin binası regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rostov-na-Donu". Rostov vilayətinin rəsmi saytı. 2013-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-28.
2. ↑  "Роль здания доходного дома в жизни города". grants.rsu.ru. 2004-11-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-29.
**Disksürən** (en. Disk drive), (ru. дисковод) – disklərin oxunmasını və onlara yazılmanı həyata keçirən elektromexaniki qurğu. 

Disksürənin əsas elementləri bunlardır: üzərində disksürənin quraşdırıldığı şpindel (*ox*); disksürən işləyərkən diski fırladan mühərrik; bir və ya bir neçə oxuma-yazma başcığı; oxuma-yazma başcıqlarını diskin səthində müəyyən mövqeyə aparan ikinci mühərrik; oxuma-yazma əməliyyatını sinxronlaşdıran və informasiyanı kompüterə ötürən və ondan alan kontroller sxemi. Yumşaq və sərt disklərin disksürənləri bir-birindən fərqlənir: əyilgən disklərin disksürənləri 5,25 və ya 3,5 düymlük disketlərlə işləmək üçün nəzərdə tutulub; sərt disklərin disksürənləri möhkəm korpusa malik çıxarılıb-taxılmayan, daha sürətli və iri həcmli yaddasaxlama qurğusudur. Kompüterin disksürənləri adları və ya nömrələri ilə tanınır; məsələn, MS-DOS sistemində A:, B:, C: disksürənləri, Apple Macintosh da isə 0 və 1 disksürənləri ola bilər. 

**Disk sürücü** (en. disk driver), (ru. драйвер диска) – disk kompüterə qoşularkən quraşdırılan və verilmiş (müəyyən firmanya məxsus) diskin işləməsinə yardım edən xüsusi proqram.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Həmçinin bax
------------

* CD-R
* CD
* Sərt diskin tutumu
**Disk** (yunan. δίσκος (*Diskos*) — metaldan və ya plastik kütlədən hazırlanmış, səthi maqnit materialı ilə örtülmüş dairəvi lövhə. İnformasiya bu lövhənin üzərinə sektorlara bölünmüş konsentrik cığırlar şəklində yazılır.

Əyilən plastikdən (*əyilgən disk*) və ya əyilməyən metaldan (*sərt disk*) hazırlanmış, üzərinə maqnit materiallı örtük çəkilmiş və müəyyən elektrik təsiri nəticəsində rəqəmsal (*ikilik*) formatda yazılmış informasiyanı özündə saxlaya bilən dairəvi lövhə. Bir çox kompüterlərdə disk, informasiyanı daimi və ya uzun müddətli saxlamaq üçün əsas vasitədir. Diskin maqnit örtüyünü zədələnmədən və çirklənmədən qorumaq lazım olduğundan əyilgən disk (*5,25 düymlük*) və ya mikrodisk (*3,5 düymlük*) qoruyucu plastik örtüyə salınır. Yüksək dəqiqlikli məmulat olan sərt disk möhkəm korpusa salınır ki, onu da toz olmayan yerdə açmaq olar. Kompüterlərdə bu növ disklərdən istifadə olunur: əyilgən disklər, mikrodisklər, sərt disklər, çıxarılıb-taxılan sərt disklər, Bernulli diskləri kimi çıxarılıb-taxılan kartriclər.

Mənbə
-----

* Физико-математическа и техническа енциклопедия", том 1, АИ "Проф. Марин Дринов, София, 1990
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Həmçinin bax
------------

* Sərt disk
* CD-ROM
* DVD
**Yuliya Pşilembskaya** (pol. Julia Anna Przyłębska; 16 noyabr 1959, Bıdqoş) — Polşalı vəkil və hakim, 2016-cı ilin dekabrından bəri Polşa Konstitusiya Məhkəməsinin rəhbəri.

Həyatı
------

1982-ci ildə Adam Mitskeviç (Poznan) adına Universitetin Hüquq və İdarəetmə Fakültəsini bitirib. Təhsil aldığı müddətdə Müstəqil Tələbələr Birliyinin üzvü olur.

1984–1998-ci illərdə Poznan Regional Məhkəməsində təcrübəçi hakim və hakim köməkçisi olmuşdur. 1988–1991-ci illərdə mülki iş şöbəsində Poznan rayon məhkəməsində hakim vəzifəsində çalışmışdır.

1991–1998-ci illərdə Sosial Sığorta Departamentində səlahiyyətli hakim, daha sonra Poznan Regional Məhkəməsində hakim vəzifəsində çalışmışdır. 1990–1992-ci illərdə Poznan Rayon Məhkəməsində İşçilər Şurasına rəhbərlik etmişdir. 1990–1997-ci illərdə Poznandakı regional seçki komissiyasının üzvü və başçı köməkçisi olur.

1998–2007-ci illərdə təqaüdə çıxdıqdan sonra Polşanın Köln və Berlindəki səfirliyində konsul və diplomat (səfirlik müşaviri) vəzifələrində çalışır. Polşa səfirliyinin nümayəndəsi olaraq məcburi əməyə görə təzminat barədə danışıqlar aparan komandanın üzvü olur. Ombudsmanın ictimai maraq və Stasi arxivləri ilə əməkdaşlığından məsul olur (bu qurumlar arasında əlaqə yaratdır və daha sonra Milli Xatirə İnstitutu ilə əməkdaşlığı əlaqələndirir). Arolsen Arxivində Milli Sosialist Təqib Sənədləşmə Mərkəzində məlumat toplama şöbəsinin üzvü olur. 1939-cu ildə Polşanın Berlində əldə etdiyi daşınmaz əmlaklar üzərində hüquqlarının bərpasından ötrü 2006-cı ildə Polşa hökumətinin məsul şəxsi qismində çıxış edir. Xarici İşlər Nazirliyi üçün milli və beynəlxalq hüquqla əlaqəli hüquqi analiz hazırlayır. 2005–2007-ci illərdə nasist cinayətləri qurbanlarına təzminat və Polşa diasporuna Almaniyada azlıq statusu verilməsinə dair danışıqları əlaqələndirir.

İkinci Dünya müharibəsindəki yəhudi qaziləri və qurbanları Dərnəyindən bir medal alır.

2007-ci ildə VIII Sosial Rifah Departamentində Poznan Rayon Məhkəməsində məhkəmə fəaliyyətinə yenidən başlayır. 2009-cu ildən şöbə müdirinin müavinidir və 1 iyul 2015-ci ildən etibarən əmək hüququ və sosial təminat şöbəsinin müdiridir.

Milli və Avropa qanunvericiliyinə dair Avropa təcrübə və konfranslarında iştirak etmişdir.

2015-ci ilin dekabr ayında hakim Qanun və Ədalət Partiyasının tövsiyəsi ilə Konstitusiya Məhkəməsinə seçilir. 21 dekabr 2016-cı il tarixdə Polşa Respublikasının Prezidenti onu Konstitusiya Məhkəməsinin sədri təyin edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Druk nr 56: Lista kandydatów na sędziów Trybunału Konstytucyjnego" (pdf). sejm.gov.pl (polyak). 2019-10-16 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-04-36.
3. ↑  "Julia Przyłębska - Prezes". trybunal.gov.pl (polyak). 2018-05-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-31.
4. ↑  "Президент Польщі призначив нову голову Конституційного суду". www.polradio.pl (ukrayna). 2016-12-21. 2018-02-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-06.
**Pol Qustav Lüsyen Vule** (*fr.* Paul Gustave Lucien Voulet; 10 avqust 1866, Paris – 17 iyul 1899) — Fransa hərbçisi.

Həyatı
------

Pol Vule 1866-cı ildə Fransada, Paris şəhərində anadan olmuşdur. O, bir həkimin oğlu idi. Vule sıravi əsgər kimi Hind-Çində döyüşmüş, çavuş rütbəsinə yüksəlmiş, sonra Piyada Məktəbində oxumuş, zabit olmuşdur.

Pol Vule 1893-cü ildən Qərbi Afrikada xidmət etməyə başıamış və burada Mossi krallıqları üzərində Fransa protektoratının yaradılmasında iştirak etmiçdir. 1898-ci ildə müstəmləkə naziri Andre Lebonun tapşırığı əsasında Niger çayı ilə Çad gölü arasındakı ərazini araşdırmaq üçün böyük bir ekspedisiya təşkil etmişdir. Bu ekspedisiya zamanı Vule dinc əhaliyə qarşı qırğınlar törətmiş və Parisdən onu çıxarmaq əmri gələndə əmri çatdıran zabiti güllələmiş, bundan sonra Afrika qitəsində öz imperiyasını qurmaq qərarına gəldiyini qoşunlarına bildirmişdir. Buna baxmayaraq, tabeliyində olan qoşunlar onun planlarını dəstəkləməmiş və öldürmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  «La colonne infernale de Voulet-Chanoine»
**Qəzənfər Dərbəndi** — Şirvanşah şahzadəsi, I İbrahimin üçüncü oğlu və Bakı valisi.

Həyatı
------

1398-ci ildə doğulmuşdur. Çalağan döyüşündə həbs olunduqdan sonra Şirvana qaytarılmışdır. I Xəlilullahın hakimiyyəti dövründə Bakı valisi olmuş, onun Qaraqoyunlularla müharibəsi dövründə isə Şirvanı onun adından idarə etmişdir. Bədrəddin Şirvaninin məlumatına görə o, Bakıda 1428-ci ildə bir bürc və çeşmə, 1431-ci ildə başqa bir bürc və 1438-ci ildə hamam tikdirmişdi. Həmin bürclərdən biri, ehtimal ki, indiki Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin binasına bitişən bürcdür. Digər bürc isə dövrümüzədək qalmamışdır

İstinadlar
----------

1. ↑  Sara Aşurbəyli, Şirvanşahlar dövləti, 2007, səh. 122

|  |  |
| --- | --- |
| П: | "Şirvanşahlar dövləti" portalı |

| ⛭Şirvanşah şahzadələri |
| --- |
| Məzyədilər | Heysəm ibn Məhəmməd |
| Kəsranilər | Hörmüz ibn Mənuçöhr • Məmlan ibn Yezid • Güzdəhəm ibn Salar • Cəlaləddin Sultanşah • Rəşid ibn Fərruxzad • Sultan Məhəmməd Dərbəndi |
| Dərbəndilər | Əmir Bəhlul • Kəyumərs Dərbəndi • Qəzənfər Dərbəndi • Əmir Təhmuras |
| Səfəvilər | Bürhan Əli • Mehrab • Qurban Əli• Qasım • Kavus • Əbubəkr |
**Şaharbi Ebzeyev** (qar.-balk:*Эбзелени Кёккёзню джашы Шахарби*; 1913, Cequta[d], Ust-Cequtinski rayonu – 1982, Kislovodsk, Stavropol diyarı) — qaraçay-balkar şairi, dramaturq və musiqiçi

Həyatı
------

Şaharbi Kekkeboviç Ebzeyev 1913-cü ildə Rusiyanın Kuban vilayətinin Cebuta aulunda anadan olmuşdur. Lakin ailəsi Kislovodska köçdüyündə orta təhsilini həmin şəhərdə almışdır. 1929-cu ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra Kislovodsk şəhərində klun müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

### Vəfatı

1982-ci ildə Kislovodsk şəhərində vəfat etmişdir.

Yaradıcılığı
------------

Şaharbi Ebzeyev bədii yaradıcılığa 17 yaşında ikən "Oqurlu" adlı pyeslə başlamışdır. Əsərin premyerası 1931-ci ildə Qaraçayevsk şəhərinin teatrında olmuşdur. Elə həmin ilin dekabrın 7-də Rostov-Donda, Şimali Qafqaz xalqlarının ilk sənət olimpiadasının keçirildiyi bir dəri zavodunun Mədəniyyət Evinin səhnəsində əsər nümayiş olunmuşdur. Tamaşa çox böyük uğur qazanmışdır.

O, sonralar da dramaturji fəaliyyətini davam etdirmiş, "Hamam müdiri", "Yuyulmuş şlyapa" və başqa pyeslər yazmışdır. Bu əsərlər də müxtəlif dövlərdə Qaraçaysk şəhər teatrının səhnəsində tamaşaya qoyulmuşdur.

Kitabları
---------

* Огурлу. Пьесы. Черкесск: Карачаево-Черкесское отд. Ставроп. кн. изд-ва, 1990, 122 с.

Ədəbiyyat
---------

1.Сарбашева А. М. Балкарская драматургия: этнофольклорная традиция и эволюция жанра. Нальчик: КБИГИ, 2009. 240 с. 

2.Караева А.И. Очерк истории карачаевской литературы. М.: Наука, 1966. 320 с. 

3.Борлаков Б. К. Карачаево-балкарская довоенная драматургия. Черкесск: Карачаево-Черкесское отд. Ставроп. кн. изд-ва, 1975. 72 с. 

4.Хабичева-Боташева З.Б. Карачаевский театр. М.: ГИТИС, 2012. 524 с. С. 183–247. 

5.Хроника Олимпиады // Революция и горец. 1931. № 12. С. 114–115. 8. Фонды Карачаево-Черкесского республиканского историко-культурного и природного музея-заповедника. 2468–1. Ф. 10. Оп. 1. Д. 1в. Л. 5. 

6.История советского драматического театра: В 6 т. Т. 6. М.: Наука, 1971. С. 624.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ЭБЗЕЕВ ШАХАРБИЙ КЕККЕЗОВИЧ (1913 - 1982)". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-18.
**Yordanovun binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 42 ünvanında yerləşən bina. Bina XIX əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir. Binanın hazır ki, vəziyyəti idealdır. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

Tarixi
------

İki mətəbədən ibarət olan bina Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri Qreceskaya küçəsi ev 42 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir. Şəhərin məşhur şəxsləri binaya XIX əsrin ikinci yarısına qədər sahib olmuşlar. 1870-ci illərdə binanı III gildiya taciri Fedor Petroviç Yordanov satın almışdır. O, Taqanroqda 1820-ci ildən yaşayır. Taqanroqda iki makaron fabrikinə sahib idi. 1843-cü ildə 36 yaşlı tacir 17 yaşlı varlı tacir ızı Anastasiya Lisina ilə evlənmişdir. 1850-ci ildə Sofiya vəfat etmişdir. Taqanroq provaslav qəbrstanlığında onun xatirəsinə qranit blok qoyulmuşdur. Abidə qara daş üzərində qoyulmuşdur. Tacirin ikinci həyat yoldaşı Olqa Pavlovnadan isə onun beş uşağı olmuşdur: Sofiya (1853), Petra (1855), Mariya (1856), Pavla (1858) və Pantelemeynova (1862). Bir zamanlar o, Taqanroq limanının komisiyasına daxil edilmişdi. Onun oğlu Pavel nazir və gizli məsləhətçi idi. Fedor Petroviç 64 yaşında 1872 yaşında vəfat etmişdir. Onun ölümündən sonra bina vəsiyyətnamə ilə ikinci arvadına keçmişdir. 1925-ci ilə qədər onun övladları binaya sahib idi. 1890–1891-ci illərdə binada N. K. Çubenkonun makaron fabriki yerləşirdi.

Sovet hakimiyyəti illərində bina milliləşdirilmişdir. 1918-ci ildə binada dənizçilər klubu yerləşirdi. Hazırda isə yaşayış binası kimi istifadə edilir.

Təsviri
-------

Yordanovun binası Qreçeskaya küçəsində yerləşir. İki mərtəbədən ibarət olan binanın fasadı qara suvaqla üzlənmişdir. Fasadında yeddi pəncərə vardır. Əsas girişi binanın solunda yerləşir. Binanın birinci mərtəbəsində yerləşən pəncərələrinin kənarları qəsr daşları ilə işlənmişdir. Mərtəbələr arasında karniz vardır. Bina sarı rəngə boyanmışdır. Elementlər isə ağ rəngdədir. ие bina. Bina XIX əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir.

Ədəbiyyat
---------

* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0.
* Гаврюшкин О. П. По старой Греческой… (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.

Mənbə
-----

* Дом Йорданова
Əhəmənilər imperiyasının qurucusu Böyük Kirin "Derəfş Şahbaz"ı.
**Şahbaz** (*fars.* شَهباز or شاه‌باز‎) — fars mifologiyasında əfsanəvi quş adı. Onun qartala bənzəyən bədən quruluşuna malik olması, şahin və ya qızılquşdan daha böyük olduğu, Böyük İran daxilində Zaqros, Əlburz və Qafqazın daxilində bir ərazidə məskunlaşdığı bildirilir. Qədim fars mifologiyasında Şahbaz İrandilli xalqlara kömək edən, Fərəvaharı İranzəminə istiqamətləndirən tanrı idi.

Tarixi
------

"*Şahbaz*" sözü hərfi tərcümədə "şahın şahini" deməkdir. İran şahı üçün şahin və ya başqa bir yırtıcı quş saxlamaq standart təcrübə idi. Bu simvol həm gücü, həm də aqressivliyi təmsil edirdi. Qədim Misir tanrısı Horun Əhəmənilər imperiyasının əsasını qoyan Böyük Kirin bayraqlarının arxetipi olması haqqında fərziyyələr irəli sürülmüşdür.

Britaniya kəşfiyyatçısı Riçard F. Burton rəmzini tetraçalan olduğunu güman etmişdir. Şahbaz alternativ olaraq İran yaylasının səmasında başqa bir quş olan mərzar qartalını təmsil edə bilərdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Mark, Joshua J.* "Ancient Persian Gods, Heroes, and Creatures - The Complete List". World History Encyclopedia (ingilis). 16 January 2020. 2022-07-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-04.
2. 1 2  *Burton, Sir Richard Francis.* Falconry in the valley of the Indus. 1852.
3. ↑  *Brill, E. J.* First Encyclopaedia of Islam 1913-1936.
4. 1 2  *Altmann, Peter.* Banned Birds: The Birds of Leviticus 11 and Deuteronomy 14 (ingilis). Mohr Siebeck. 2019-12-03. 17–18. ISBN 978-3-16-158163-2. 2022-08-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-28.
5. ↑  *Khan, Hazrat Inayat.* The Sufi Message of Hazrat Inayat Khan: The Smiling Forehead (ingilis). Library of Alexandria. 2020-09-28. 69. ISBN 978-1-61310-665-5. 2022-08-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-28.
**Şahbaba Yaqub oğlu Məcidov** (9 may 1920, Şin, Şəki rayonu, Azərbaycan SSR) — İkinci Dünya müharibəsi iştirakçısı, İtaliya Xalq Müqavimət Hərəkatının iştirakçısı.

Həyatı
------

Şahbaba Yaqub oğlu Məcidov 9 may 1920-ci ildə Şəki rayonunun Şin kəndində anadan olub. Orta təhsilini kənd məktəbində aldıqdan sonra, 1937-ci ildə Şəki şəhəri V.İ. Lenin adına Pedaqoji Texnikuma daxil olub. Texnikumun III kursunda təhsil alarkən həqiqi hərbi xidmətə çağırılıb və Qızıl Ordu sıralarında xidmət edib.

Məcidov Böyük Vətən Müharibəsi illərində Ukraynanın Sumı vilayəti Romnı şəhəri yaxınlığında ağır yaralanıb və əsir düşüb. 1944-cü ilin sentyabr ayında İtaliyanın Ravenna vilayətində hərbi əsir düşərgəsindən başqa yerə aparılarkən yolda qaçıb və partizanlara qoşulub. 1944–1945-ci illərdə 28-ci Qaribaldi briqadasının 7-ci bölüyünün tərkibində vuruşub. Partizanlar arasında "Franko" ləqəbi ilə tanınırdı. 1945-ci ildə İtaliya Kommunist Partiyası sıralarına qəbul edilmişdir. Müharibədən sonra İtaliyanın Punta Marina kəndində ilk iri kooperativ yaradıb, 8 il ərzində burada sədr vəzifəsini icra edib. 1955-ci ildə Azərbaycana qayıdan Şahbaba Məcidov əvvəlcə Şəkidə, 1960-cı ildən isə Sumqayıtda ticarət sistemində işləyib.

Şahbaba Məcidov "II dərəcəli Vətən müharibəsi" ordeni, "Qaribaldi ulduzu", "Almaniya üzərində qələbə", "İtaliyanın faşizmdən xilasının 20 illiyi", "Rovenna–Qaribaldi diviziyası", "İtaliya Kommunist Partiyası", "Faşist Almaniyası üzərində qələbənin 20 illiyi", "Faşist Almaniyası üzərində qələbənin 25 illiyi ", "Faşist Almaniyası üzərində qələbənin 30 illiyi", "SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 50 illiyi", "SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 60 illiyi", "Rəşadətli Əməyə görə", "Əmək veteranı" medalları ilə təltif olunub və haqqında sənədli film çəkilib.

Şahbaba Məcidovun şəxsi əşyaları Sumqayıt Tarix Muzeyində saxlanılır. O, həmin muzeyinin təntənəli açılışında da çıxış edib.

Şahbaba Məcidovun oğlu Şauro Məcidov respublikada vokalistlər üçün italyan dilində kurs aparırdı.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Dünya müharibəsindən sonra İtaliyanın kəndində ilk iri kooperativ yaradan Sumqayıt sakini". 2021-06-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-14.
2. ↑  "Sumqayıtın Tarixi Muzeyi – zəngin mədəni irs və yaddaş xəzinəsi". 2021-11-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-14.
3. ↑  "Unudulmaz xatirələrin işığında". 2020-02-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-14.
**Rixter şorangəsi** (*lat.* Salsola richteri) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin pəncərkimilər fəsiləsinin şorangə cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Orta Asiyada, səhra zonasında bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 2-3 (5), diametri 2 m-dək zərif çətirli və dərin kök sistemi olan kol və ya ağacdır. Nazik birillik zoğların qabığı ağ, parlaq, bəzən qısa tükcüklü, qoca budaqlarda və gövdədə açıq-bozdur. Gövdəsinin diametri 10-15 sm-dir. Yarpaqları növbəli, sulu, təxminən sapşəkilli, uzunluğu 40-80 və qalınlığı 1-2 mm, seyrək və qısa tükcüklü, bir az ağımtıl və ya çılpaq, bünövrəsində qalınlaşmış, yuxarıya uzanmışdır. Çiçəkləri tək, çiçəkaltlığı yarpaqlarının qoltuqlarında oturur və xüsusi zoğlarda sünbülvari çiçək qrupu əmələ gətirir. Bu cür zoğların oxu nazik, nahamar olub, vegetasiyanın sonunda 50-100 sm-dək uzanır. Erkəkcikləri 5-dir, tozluqları alt tərəfdə yayılan, üstü kiçik, sarımtıl,uzunsov-yumurtavari örtüklü, çıxıntılı; yumurtalığı yuxarı, uzunsov sütuncuqlu və iki qanadlı dişicik ağızlıdır. Meyvələri quru,bozumtul qanadlı, diametri 10-15 (20) mm olan birtoxumlu qozalardır. Toxumları spiral, horizontal yerləşmiş nüvəlidir. Toxumlarla çoxalır. Çiçəkləmə dövrü mayın axırlarından və iyundan sentyabra qədər uzanır; iyuldan payızın axırlarınadək meyvə verir.

Ekologiyası
-----------

Quraqlığa və istiyə davamlı olub, şorakətləşmiş quru, qumlu torpaqlarda bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Qobustanda, Naxçıvan düzənliklərində təbii halda bitir.

İstifadəsi
----------

Meyvələri müalicəvi məqsədlər üçün istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Salsola richteri* | 
* Wikidata: Q9339272
* APDB: 223632
* EoL: 2904274
* GBIF: 4940520
* GRIN: 32813
* IPNI: 60468661-2
* Plant List: tro-7201329
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:60468661-2
* Tropicos: 7201329
* WFO: wfo-0001294981

 |
| *Salsola arborescens var. richteri* | 
* Wikidata: Q28530143
* GBIF: 7531061
* GRIN: 32801
* IPNI: 60449246-2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:60449246-2
* WFO: wfo-0001295009

 |
**Sığınacaq axtaran** — öz ölkəsindən qaçıb başqa bir ölkəyə daxil olan və sığınacaq üçün, yəni bu ölkədə beynəlxalq qorunma hüququ üçün müraciət edən şəxs. Sığınacaq axtaran şəxs miqrantın bir növüdür və qaçqın və köçkünlər bu qrupa aid edilə bilər, lakin iqtisadi miqrantlar bura aid edilmir. Miqrantların sığınacaq axtaran olması tələb olunmur. Şəxs başqa ölkədə qalmaq üçün rəsmi müraciət etdiyi andan sığınacaq axtaran şəxs statusu qazanır və həmin müraciət nəticələndiyi vaxta qədər bu status qalır. Əgər şəxsin müraciəti qəbul edilərsə və şəxsə sığınacaq verilərsə, ona "sığınacaq almış şəxs" deyilir. Sığınacaq ölkəsinin miqrasiya məsələləri üzrə səlahiyyətli orqanları sığınacaq verilməsi ilə bağlı əsasların olub-olmadığını müəyyən edirlər. Buna uyğun olaraq, ya sığınacaq axtaran şəxs müdafiə ilə təmin olunur və rəsmi olaraq qaçqın (sığınacaq almış şəxs) kimi tanınır; ya da sığınacaq verməkdən imtina olunur və şəxs ölkəni tərk etməli olan, hətta deportasiya edilə bilən qanunsuz miqranta çevrilir. Əgər şəxsin vəziyyəti 1951-ci il Qaçqınların statusu haqqında Konvensiyada və ya sığınacaq üçün Avropa İttifaqına üzv dövlətlərə müraciət edildiyi halda tətbiq edilən Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyası kimi qaçqınların hüquqi statusunu tənzimləyən digər beynəlxalq sənədlərdə qeyd olunan mənada "qaçqın" anlayışının təsir dairəsinə düşərsə, sığınacaq axtaran şəxs qaçqın kimi tanına və ona qaçqın statusu verilə bilər. Bununla belə, qaçqın konvensiyasına üzv dövlətlər sığınacaq axtaranların müdafiəsi ilə əlaqədar məsələləri öz siyasətləri çərçivəsində həll edirlər və barəsində sığınacaq verilməsindən imtina olunan şəxslərin sayı ölkədən ölkəyə və ildən ilə fərqlənir.

İstinadlar
----------
**Analogiya** ( q.yun. ἀναλογία — "oxşarlıq", "uyğunluq") - 1)fikir, məfhum və hadisələr arasında oxşarlıq və uyğunluq, bənzəyiş; 2)müxtəlif əşya və hadisələr arasında qismən oxşarlıq və ya uyğunluq; 3)ümumilikdə müxtəlif olan əşyaların, hadisələrin və anlayışların müəyyən mənalarda oxşarlığı; 4)məntiqdə: iki əşya və ya hadisənin hər hansı cəhətdən bir-birinə bənzərliyinə əsaslanaraq, onların digər cəhətlərdən də bir-birlərinə bənzəmələri haqqında nəticə çıxarmaqdan ibarət mühakimə üsulu. Analogiya məfhumunu elmə Aristotel daxil etmişdir.

Bu terminlə ilk dəfə yunan riyaziyyatçıları ədədlər arasındaki əlaqənin oxşarlıqlarını ifadə etmişlər.

Misal
-----

* Onluq kəsrlər üzərində əməllər bir çox cəhətdən natural ədədlər üzərində əməllərlə analogiya təşkil edir. Onluq kəsrlərin öyrənilməsində bu analogiya istifadə olunur;
* Ədədi və həndəsi silsilənin bir çox xassələri analogiya təşkil edir;
* Stereometriyanın bir çox məsələləri planimetriya məsələləri ilə analogiya öyrənilir:

Sfera müstəvidə çevrənin fəza analogiya, Tusi piramidası müstəvidə Paskal üçbucağının fəza analogiya (Bax: Paskal üçbucağı, Tusi piramidası).

Həmçinin bax
------------

* Hipotez
* Aksiom
* Arqument
* Paradoks
* Anlayış
* Nəticə
* Fakt

Ədəbiyyat
---------

1. Əliquliyev R.M. Şükürlü S.F. Kazımova S.İ. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər // Bakı. İnformasiya Texnologiyaları nəşriyyatı. 2009. 201 s.
2. "Məntiq" M.M.İsrafilov, Bakı-2005
3. M.Mərdanov, S.Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, "Radius nəşriyyatı", 296 səh.
4. "Azərbaycan Sovet Ensklopediyası" I-X cild, Bakı 1976-1987.
**Pinus densiflora** (*lat.* Pinus densiflora) — şamkimilər fəsiləsinin şam ağacı cinsinə aid bitki növü.

Yaponiya , Koreya və Çin in dağ meşələrində dəniz səviyyəsindən 1000–2000 m hündürlükdə, Tunberqa şamı (Pinus Thunbergii Parl.), Zibolda tsuqası (Tsuga Sieboldii Carr.), həmişəyaşıl palıdlarla, müxtəlif iynəyarpaqlı, yarpağı tökülən ağaclarla birlikdə bitir. Hündürlüyü 20–35 m-ədək, gövdəsinin diametri 1-1,3 m olan ağacdır. Qabığı açıq qırmızımtıl-qonur, hamar, nazikdir. Qoca gövdələrin aşağı hissəsi tünd-qonur rəngli olub, dərin uzunsov çatlara bölünür. Yaşlandıqda çətirvarı budaqları hündür, üfüqi yaruslarla yerləşir. Zoğları sarımtıl-qonur, mum örtüklüdür. Tumurcuqları silindrik, ucu biz, qırmızı-qonur, enli-neştərvaridir. Tumurcuqların qabıqları tünd-qonur, kənarlarında sıx yerləşmiş açıq saçaqlıdır. Qınların xırda yarpaqları bozumtul, tünd-qonurdur. Apofizlərin göbəyi hamar və ya batıqdır. İynəyarpaqları yumşaq, elastik, tutqun-boz və ya mavi-yaşıl, nazik dişcikli, ön tərəfə məsaməli, budaqların uclarında yığılmış, uzunluğu 5-12 sm-dir. Qozaları yumurtavarı, konusvarı formalıdır, uzunluğu 3-6 sm, eni 3 sm-dir, açıq-sarımtıl-qonur, təxminən oturaq olub, aşağı əyilmişdir. Qalxanları hamardır. Toxumları bozumtul-qonur rəngli, uzunluğu 5 mm olub, nazik qanadlıdır.
Toxumlar noyabrda yetişir. 1 kq-da 94000 ədəd toxum vardır. Soyuğadavamlıdır. Torpaq şəraitinə az tələbkardır, bataqlıq torpaqlardan başqa hər cür torpaqda bitir. İşıqsevəndir, tez böyüyür, kötükdən bərpa olunur. Oduncağı möhkəm, elastik, qatranlı, kobud lifli, açıq-qonurdur, tikintidə geniş istifadə edilir. Hündür, geniş çətiri olan gözəl, tezböyüyən ağacdır. Qrup əkinləri üçün yararlıdır, alçaqboylu, əyilmiş formaları xüsusilə qiymətlidir. 1997-ci ildə Mərdəkan Dendrarisi ndə introduksiya edilmişdir, park və bağlarda mədəni şəraitdə becərilir.

Məlumat mənbələri
-----------------

1. Деревья и кустарники СССР. т.3.1954;
2. Флора Азербайджана. т.5. 1954;
3. Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970;
4. Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996;
5. Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.
6. "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.

İstinadlar
----------

1. "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.

* Tofiq Məmmədov, Elşad Qurbanov, Tariyel Talıbov.


|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1044186
* Wikispecies: Pinus densiflora
* EoL: 1033597
* EPPO: PIUDE
* FoC: 200005331
* GBIF: 5285104
* GRIN: 28441
* iNaturalist: 135811
* IPNI: 262894-1
* ITIS: 822552
* IUCN: 42355
* MoBotPF: 284977
* NBN: NBNSYS0000042159
* NCBI: 77912
* NZOR: f81f0774-0af5-4448-8ce4-6f4d46c631ca
* PalDat: Pinus\_densiflora
* PPE: pinus-densiflora
* Plant List: kew-2561880
* PLANTS: PIDE5
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:262894-1
* Tropicos: 24900108
* WFO: wfo-0000481256

 |
**Analoq-rəqəmsal çevirici** (*ing.* Analog-to-digital converter, *rus.* Аналого-цифровой преобразователь) yaxud **ARÇ** — analoq siqnalı rəqəmsal siqnala çevirən qurğudur. ARÇ siqnalın diskretləşdirməsini və kvantlanmasını həyata keçirir.

Analoq-rəqəmsal çeviriciləri adətən qarşılıqlı təsir edən bir neçə elementdən ibarətdir. Açıq sxem üzrə birbaşa çevirmə üsulunda ARÇ-nin elementləri iki qrupa bölünür. Onlardan birinci zaman-impuls modulyasiyasını həyata keçirir, yəni zaman-impuls siqnalını yaradır. Harmonik gərginlik və cərəyanın amplitud, faza və ya tezliyi şəklində olan məlumat parametrlərini çevirdikdə müqayisə elementi ME və sıfır indikatoru Sl lazım olur. İkinci qrup isə ardıcıl vahid kodda rəqəm siqnalı yaradaraq kvantlama əməliyyatı aparır və lazım gəldikdə onu mövqe dərəcə-rəqəmə çevirir.

Tipik olaraq, bir ADC, gərginliyi ikili rəqəmsal koda çevirən bir elektron cihazdır. Bununla birlikdə, rəqəmsal çıxışı olan bəzi elektron olmayan cihazları, məsələn, bucaq kod çeviricilərinin bəzi növləri də ADC adlandırılmalıdır. Ən sadə bir bitli ikili ADC müqayisə aparıcısıdır.

Qeydlər
-------

1. ↑  "Çeviricinin prinsipi və təşkili". 2021-10-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-17.

Ədəbiyyat
---------

* İmamverdiyev Y.N. Suxostat L.V. "Nitq texnologiyaları üzrə terminlərin izahlı lüğəti", 2015, "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 111 səh.
* Abdullayev V.İ. Hüseynov A.M. "Elektroenergetika Sistemlərinin Avtomatik Qurğularının Elementləri", Ali Məktəblər üçün dərslik, səh 435.
**Yonekiçi Miyake** (三宅米吉, *Miyake Yonekiçi*?, 1 iyul 1860, Vakayama – 11 noyabr 1929, Koişikava-ku[d]) – Yaponiya tarixçisi, pedaqoqu və arxeoloqu.

Həyatı
------

Yonekiçi Miyake 1860-cı ildə Vakayama hanında doğulmuşdur. Keyo özəl məktəbində təhsil alsa da, məzun olmadan məktəbdən çıxmışdır. Bundan sonrakı biliklərini öz səyləri ilə qazanmışdır. 1881-ci ildə Tokio Ali Normal Məktəbində dərs verməyə başlamış, müasir tədris metodlarını öyrənmək üçün 1885–86-cı illərdə ABŞ və İngiltərəyə səyahət etmişdir. 1890-cı ildə Tokio İmperiya Evi Muzeyinin işçisi olmuş, 1922–23-cü illərdə muzeyin direktoru vəzifəsini tutmuşdur. 1929-cu ildə Tokio Bunrika Universitetinin ilk prezidenti seçilmişdir.

Miyakenin tədqiqat sahəsi İpək yolunun tarixi, eləcə də, Kvanqetho abidəsi və 57-ci ildə Çin imperatoru tərəfindən Yaponiya hökmdarına verilmiş qızıl möhür kimi qədim yazılar olmuşdur. O, antropoloji və arxeoloji tapıntılarla tarix elmini inkişaf etdirməyi dəstəkləmişdir. Miyake Nippon Arxeologiya Cəmiyyətinin əsasını qoymuşdur. Əsas əsərləri 1929-cu ildə *"Miyake Yonekiçi çocutsuşu"* ("Yonekiçi Miyakenin əsərləri") adı ilə nəşr olunmuşdur.

Qeydlər
-------

1. ↑  Hazırda Vakayama prefekturası.
2. ↑  Hazırda Keyo Universiteti.
3. ↑  Daha sonra Tokio Təhsil Universiteti.
4. ↑  Hazırda Tokio Milli Muzeyi.
5. ↑  Əvvəlcə Tokio Ali Normal Məktəbi, daha sonra Tokio Təhsil Universiteti.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). V cild (Libr–Nijo). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 219. ISBN 0-87011-625-8. İstifadə tarixi: 29 avqust 2022.
**Anakopiya qalası** (*gürc.* ანაკოფია) — Rusiya tərəfindən dəstəklənən separatçı Abxaziya Respublikasının ərazisində yerləşən qala. Qədim hərbi qala Suxumi sahilindən 22 km (14 mil) məsafədə Yeni Afon  bölgəsində yerləşir. Təxminən 450 × 150 metr genişliyində olan abidənin ərazisi İvanya dağının zirvəsində dənizdən təxminən 1 mil məsafədə yerləşir. Qala Abxaziya çarlığının keçmiş paytaxtı Anakopiyadan geriyə qalmış tikililər arasında ən yaxşı qorunan abidədir.

Tarixi
------

Hərbi abidə II və IV əsrlər arasında inşa edilmişdir. VII əsrin sonunda, islamın yayılması ilə panikaya düşən Bizanslıların dəstəyi ilə qala ətrafında divar inşa edilmişdir. 60 kom (2 fut) qalınlığına çatan qala divarları diqqətlə oyulmuş və möhkəm şəkildə quraşdırılmışdır. Tikintidə əhəngdaşından istifadə edilmişdir. Kompleksin yeganə girişi divarların cənub fasadındakı kiçik qapıdır. Divarların mərkəzində Roma üslubunda tikilmiş 4 mərtəbəli qüllə var. Hər tərəfdən gözəl mənzərəsi olan qüllənin cənub-qərbində Qara dəniz yerləşir. Kilsədəki daş qurbangah, xaç və bəzi balıqları ehtiva edən freskalar günümüzə qədər gəlib çatmışdır. Kilsənin yaxınlığında təbii qaynaqdan gələn su ilə dolmuş 25 metr dərinliyində sistern yerləşir.

Anakopiya VIII əsrdə baş tutmuş Ərəb-Bizans müharibələrinə şahidlik etmişdir. 736–737-ci illərdə Ərəb xəlifəsi II Mərvan 60.000 nəfərlik ordusu ilə Abxaziya çarlığının paytaxtı olan Anakopiyaya hücuma keçdi. Gürcü salnamələri qalanın Abxaziya çarı I Leonunun rəhbərliyi altında 1000 iberiya və 2000 abxaz qüvvəsi tərəfindən müdafiə olunduğunu yazır. Səlnamələr Ərəb ordusundan 35000 insanın epidemiyaya məruz qalaraq öldüyünü yazır. Həmçinin əlavə edirlər ki, müharibə zamanı 3000 insan həlak olmuşdur. Anakopiyanın uğurlu müdafiəsi Gürcüstan tarixinin mühüm dönüş nöqtələrindən biri kimi qəbul edilir. Bu məğlubiyyət nəticəsində Mərvanın Bizansa şimaldan, yəni Abxaziya ərazisindən keçərək hücum etmək planı baş tutmadı.

788-ci ildə ərəb lideri Süleyman ibn İsamın qərbdən qalaya hücum etmək cəhdi də uğursuzluqla nəticələndi. VII əsrin ikinci yarısında yunan kahinləri Anakopiya dağının zirvəsində kiçik bir məbəd tikdirdilər. VII–VIII əsrlər arasında dağın ətəyində başqa bir məbəd də tikilmişdir.

Bölgənin təhlükəsizliyini təmin etmək və qülləni əvvəlki kimi istifadəyə yararlı hala gətirmək üçün 2008-ci yenidənqurma işləri aparılmışdır.

Qeydlər
-------

1. ↑  Hal-hazırkı adı ilə
2. ↑  Xaç və balıq simvolları xristianlığın erkən dövrlərində Bizans və ona yaxın olan ərazilərdə sıx-sıx istifadə edilmişdir

İstinadlar
----------

1. ↑  "Анакопийская (Иверская) гора и крепость на ней". 2009-01-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-11.
2. 1 2 3 4  "Anacopia Fortress". Novy Afon \ Tourist attractions. The state committee on resorts and tourism of Abkhazia Republic. 8 dekabr 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 dekabr 2015.
3. ↑  "Anacopia fortress, Abaakhuda, Abkhazia, Georgia". Pointers. 8 December 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 December 2015.
**İqor İrgitoğlu Badra** (tuvaca: Игорь Иргитович Бадра, d. 24 avqust 1952) – Tuva Muxtar Oblastının paytaxtı Qızıl şəhərində anadan olmuş tuvalı jurnalist, yazıçı, şair, və tərcüməçi. Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının Jurnalistlər Birliyinin üzvü olmuşdur. O, İrgit Badranın oğludur.

Həyatı
------

Atası Tuva türklərindən olan yazıçı, nasir İrgit Badra ilk tuvalı uşaq yazıçısı, XX əsr Tuva ədəbiyyatının ən böyük nümayəndələrindən birihesab edilir. O, həmçinin Tuva Arat Respublikasının Yazıçılar Birliyinin ilk üzvlərindən biri olmuşdur.

İqor Badra 24 avqust 1952-ci ildə Qızıl şəhərində anadan olmuşdur. Orta təhsilini bitirib İrgit şəhərində texniki ali təhsil almağa davam etmişdir. Qorki adına Ədəbiyyat İnistitutundan məzun olmuşdur. 

İşləməyə kino mexanika sahəsində başlamış, Kızıl, Ak-Dovurak şəhərlərinin struktur-nəzarət idarələrində işləməklə davam etdirmişdir. Bundan əlavə, mədəniyyət evində ədəbiyyata yönəlmiş, "Tıvanın anıyaktarı", "Şın" qəzetlərində, dövlət teleradio komitələrində çalışmışdır. Çox müxtəlif peşə sahələrində çalışan İqor Badra Tuva nəşriyyatının baş redaktorluğunu da yerinə yetirmişdir. 1997-1999-cu illərdə Tıva Respublikası Ovçuluq Bölməsində çalışmışdır.

Yaradıcılığı
------------

İlk şerlərini 1964-cü ildə "Sılsısçıgaş" qəzetində nəşr etdirmişdir. Nəşriyyatçılı q, ədəbiyyat və teatr tənqidçiliyi etmiş, ölkənin bir çox qəzetində məqalələr yazmışdır. "Ulug-Hem" almanaxında, "Literaturnaya Rossiya", "Harkovskaya pravda", "Tatarstan yaşlyare" qəzetlərində, "Molodaya gvardiya" jurnalında əsərləri nəşr edilmişdir. Bir qrup yazıçının çıxardığı "Damırak-2", "İstok" adlı kitablarda onun əsərləri də yer alır. O, "Çalııüyem" (1987), "Avam ınak anqırları" (1990) adlı şerlər antologiyasının müəllifidir. Atası yazıçı İrgit Badranın "Аrzılаñ Küdеrеk" romanını redaktə edib nəşr etdirmişdir. Tuva, rus dillərində yazdığı və yayımladığı şerləri, məqalələri rus, xakas, altay, çuvaş, qazax, ukrayna, alman, ingilis, türk, çin, uyğur dillərinə tərcümə edilmişdir. Litva, qırğız, türkmən, ukraynca, monqol, buryat şairlərinin və Qamzatovun müxtəlif əsərlərini Tuva dilinə tərcümə etmişdir. Tərcümə əsərləri müxtəlif nəşriyyatlar tərəfindən nəşr edilmiş və oxuculara satılmışdır. 

30-dan çox mahnının sözünün müəllifidir.

Həmçinin bax
------------

* Oleq Saganool

* Mengi Oorjak

* Moldurqa Salçak

* Badra İrgit

İstinadlar
----------

1. ↑  "İqor Badra". risk-inform.ru. 28 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Badra". lrd63.narod.ru. 2015-05-09 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  литературная Вып1.pdf "Игорь Иргитович Бадра" (#bad\_url) (PDF). lib.rtyva.ru. 22 fevral 2015 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
**Müqəddəs Məryəm Ana monastırı** — Kəlbəcər rayonunun Zar kəndi ərazisində, Xudavəng monastırından 3 km qərbdə, Tərtər çayının sahilində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi.

Tarixi
------

Kompleksin ən qədim tikilisi olan Müqəddəs Məryəm Ana kilsəsinin timpanında onun inşa edilmə tarixi və sifarişçisi haqqında məlumat verilmişdir: *"çariça, çar Kürikenin qızı…1174-cü il"* Ümumilikdə monastır ərazisində səkkiz kitabə oxunmuş və çap edilmişdir ki, onlardan da bəziləri 1174, 1178, 1261-ci illərə aiddir.

Memarlıq xüsusiyyəti
--------------------

Kompleksə müxtəlif qorunma vəziyyətində olan iyirmidən çox tikili daxildir. Kompleksin ən qədim tikilisi olan Müqəddəs Məryəm Ana kilsəsi onun şimal hissəsində yerləşir. Kilsə planda düzbucaqlı formasına malik olmaqla, tağtavanla örtülmüşdür. Qərb tərəfdən kilsə binasına bitişik düzbucaqlı formalı narteks inşa edilmişdir. Onun qərb girişi orta otağa aparır, böyül cənub-qərb qapısı isə həyətə açılır.

Kilsənin qərb tərəfinə bitişik inşa edilmiş ikinci tikili qədim sovməədir. Sovməənin şimal divarı həm də Müqəddəs Məryəm Ana kilsəsinin qərb divarıdır.

Kompleksin mərkəzində monastırın əsas kilsəsi yerləşir. Üçnefli bazilika formasına malik tikili maraqlı interyerlərə malik olmaqla, bütün memarlıq xüsusiyyətlərini qoruyaraq dövrümüzə çatmışdır. Kilsənin tağtavanı iki pilon və divarönü yarımpilona söykənir. Kilsənin narteksi kvadrat formalı planda inşa edilməklə iki qapıya malikdir. Onlardan biri həyətə açılır, digəri isə sovməəyə.

Monastırın qərb tərəfində mülki məqsədlər üçün istifadə edilmiş tikililər və onların xarabalıqları qalmışdır. Həmin tikililərdən düzbucaqlı plana və tağtavana malik axır binası daha yaxşı vəziyyətdə saxlanmışdır. Monastırın cənub tərəfində bir sıra yaşayış və kommunal məqsədlər üçün istifadə edilmiş tikililər vardır.

Müqəddəs Məryəm Ana monastırına daxil olan bütün tikililərin inşasında yonulmamış kobud çaydaşılarından istifadə edilmiş, yalnız tikililərin yükdaşıyan hissələri və küncləri kobud yonulmuş daşlardan hörülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Мкртчян, 1989. səh. 41

Ədəbiyyat
---------

* *Мкртчян, Ш.М.* Историко-Архитектурные Памятники Нагорного Карабаха. Ереван. 1989.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ⛭Qafqaz Albaniyasının monastırları |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| Müqəddəs Məryəm Ana monastırı (Zar) (Qafqaz Albaniyası)Amaras
Ürəkvəng
M. Yaqub
Sisərnəvəng
M. Yelisey
Xudavəng
Yeddi kilsə
Əskipara
Arılıqbinə
Çarekvəng
M. Dilmanclar
Çiçərəvəng
Həmşivəng 
M. Sərkis
Gəncəsər
Calut
Yeddi qapı
Ktişvəng
Qırmızı
Vaquas
Kiçan
Havaptux
Kolatağ
Xatirəvəng
Qırmızı daş
Çərəkdar
Üç körpə
Çiləbürt
Xutudərə
M.İohann
M. Yelisey
Katarovəng 
Mavas
M. Yelisey
Şoşqavəng
Bovurxanavəng
Badara
Oçkanvəng
Xilaskar
M.Georgi |

 |

 |
**Müqəddəs Maksimin abbatlığı** (*alm.* Reichsabtei St. Maximin‎) Almaniyanın Reynland-Pfalz bölgəsində, Trirdə suveren hakimiyyətə malik Benediktin ordeni monastırı idi.

Tarixi
------

Ənənəvi olaraq Qərbi Avropanın ən qədim monastırlarından biri hesab edilən abbatlığın əsasının IV əsrdə Trirli Müqəddəs Maksimin tərəfindən qurulduğuna inanılırdı. Maksimin və Tririn digər yepiskopları, köhnə xristian qəbiristanlığında yerləşən kilsədə dəfn edilmişdi və öncələr Müjdəçi Yəhyaya həsr olunmuş kilsə sonradan Maksimin adını aldı. VI əsrdə Benediktin ordeni burada bir monastır tikdi. 882-ci ildə normanlar tərəfindən dağıdılmış və 942–952-ci illərdə yenidən tikilmişdir. 13-cü əsrdə yanğın nəticəsində dağılmış və əvvəlki tikililərin planı əsasında yenidən tikilmişdir.

Trir arxiyepiskopu Albero de Montroy (h. 1131–1152), XII əsrin əvvəllərində abbatlığı öz yurisdiksiyasına tabe etmək istəsə də bacarmadı. Abbatlığın bilavasitə imperatora tabe olmaq məsələsi (*alm.* Reichsunmittelbarkeit‎) əsrlər boyu mübahisə məsələsi olmuşdu. Bu mübahisə 1669-cu ildə abbatın rəsmi olaraq Trir kürfürstünü öz senyoru kimi tanıması ilə bitdi.

1674-cü ildə monastır fransız qoşunları tərəfindən tamamilə dağıdıldı. 1680–1684-cü illər arasında yenidən qurulmuşdu, lakin o dövr üçün qeyri-adi olaraq hələ də qotik formada idi. Monastır 1802-ci ildə dünyəviləşdirildi. Monastır binaları müxtəlif dünyəvi məqsədlər üçün istifadə edildi — kazarma, həbsxana, məktəb və s. Müstəqil giriş qapısı istisna olmaqla, İkinci Dünya Müharibəsində tamamilə məhv edilmişdi. Hazırda onun yerində bir məktəb yerləşir. Müqəddəs Maksimin kilsəsi müharibədən salamat çıxdı, lakin konsekrasiyası ləğv edildi və 1979–1995-ci illər arasında dünyəvi istifadəyə verildi. 1995-ci ildən bəri o, akustikası ilə məşhur olan konsert zalı kimi fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Nortmanni Treverim cum monasterio sancti Maximini vastantes Galliam cremaverunt", *Annales S. Maximini Trevirensis* in *Monumenta Germaniae Historica*, Scriptorum seriyası, II:213 (Warren Sanderson, "The Early Mediaeval Crypts of Saint Maximin at Trier Arxivləşdirilib 2022-06-02 at the Wayback Machine", *The Journal of the Society of Architectural Historians* **24**.4 (Dekabr 1965:303–310) səh. 304 qeyd 1.

| ⛭ Müqəddəs Roma imperiyasının Kürreyn dairəsi (1500–1806) |
| --- |
| Kürfürstlüklər | 
* Köln
* Mayns
* Pfals
* Trir

 | Kürreyn dairəsi |
| Digər torpaqlar | 
* Arenberq hersoqluğu
* Koblens
* Qelnhauzen
* Nassau-Beylştayn
* Aşağı İzenburq qraflığı
* Raynek burqqraflığı
* Turn və Taksis qraflığı

 |
| Dairələr: Bavariya, Frankoniya, Aşağı Saksoniya, Yuxarı Saksoniya, Şvabiya, Yuxarı Reyn, Aşağı Reyn, **Kürreyn**, Avstriya, Burqundiya     ·     Dairəsiz ərazilər |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 121505888 · GND: 4230512-3 · ISNI: 0000 0001 2202 4896 · LCCN: n86038452 · NKC: ko20211122131 · SUDOC: 029998832 · VIAF: 168247112 · WorldCat VIAF: 168247112 |

 |
**Abunəçi teleqrafı** — teleqraf rabitəsinin növlərindən biri. Bu, abunəçilər arasında teleqraf mesajlarının birbaşa ikitərəfli mübadiləsinə xidmət edir. Abunəçilər həm təşkilatlar, həm də fiziki şəxslər ola bilər. Abunəçi teleqrafı adi teleqrafla müqayisədə məlumatın daha tez çatdırılmasını təmin edir.

Mesajlar iki naqilli xətt üzrə birbaşa cərəyanla ötürülür, abonentlərin qoşulması abonent teleqraf şəbəkəsinin kommutasiya stansiyalarında həyata keçirilir. Terminal avadanlığı teletayp) lent və ya rulon printeri, cavab verən maşın, zəng cihazından ibarətdir.

Abunəçi teleqraf xidmətini təşkil etməyin başqa bir yolu mesajların telefon xətti üzərindən ton siqnalı ilə ötürülməsinə əsaslanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Энциклопедический словарь. 2009. абонентское телеграфирование.
2. ↑  Abunəçi teleqrafı // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] (3-е изд.). М.: Советская энциклопедия. гл. ред.: А. М. Прохоров. 1969–1978.
3. 1 2  *Шувалов В. П. Захарченко Н. В. Шварцман В. О. и др.* Сеть абонентского телеграфирования // Передача дискретных сообщений. М: Радио и связь. 1990.