**Cek Broton** (1703, London – 8 yanvar 1789, London) — Boksun atası hesab edilən 18-ci əsrdə yaşamış şəxs. İlk dəfə olaraq 7 maddədən ibarət boks qaydalarını hazırlayıb. İlk boks əlcəklərinin hazırlanması da onun adı ilə bağlıdır.
Con "Jack" Broughton (təxminən 1703 - 8 yanvar 1789) ingilis çılpaq boksçu idi. O, belə yarışmalarda istifadə olunacaq qaydalar toplusunu kodlaşdıran ilk şəxs idi; bundan əvvəl mövcud olan "qaydalar" çox sərbəst şəkildə müəyyən edilmişdi və müsabiqədən müsabiqəyə dəyişilirdi. Onun amfiteatrında boksun  necə aparılacağına dair yeddi qaydası (o dövrdə ən böyük və ən nüfuzlu idi) sonralar London Prize Ring qaydalarına çevrildi və daha əvvəl boksa çevriləcək idmanın təməl daşı kimi qəbul edildi.

Həyatı
------

Con Broughtonun erkən həyatı haqqında çox az şey məlumat var. O 1703-cü ildə naməlum valideynlərə anadan olub, ehtimal ki, Londonda,20-ci əsrin əvvəllərindəki boks tarixində onun Qlosterşir ştatının Baunton şəhərindən olan bir fermerin oğlu olduğu iddia edilir.[3] Şagirdlərin qeydləri göstərir ki, Broughton 1723-cü ilin may ayında Temza su ustasının şagirdi olmuşdur. 1 avqust 1730-cu ildə Broughton əvvəlki il ərzində şagirdliklərini başa vurmuş suçular arasında illik Doggett's Palto və Nişan avarçəkmə yarışının qalibi olmuşdur. Həmin vaxt o, Londonda Hungerford bazarının yaxınlığında sahildə işləyirdi.
Broughtonun ilk döyüşləri Londondakı digər suçulara qarşı olmuş ola bilər, bir hekayədə mübahisədən sonra başqa bir kişini döydüyünü iddia edirdi. 1750-ci ildə Broughton'un döyüşlərindən birinin yüksəlişi onun 24 il ərzində məğlubiyyətsiz getdiyini və ilk döyüşləri 1726-cı ildə baş verildiyi qeyd olunur.

Döyüş karyerası
---------------

1730-cu ilə qədər Broughton London qəzetlərində reklam edilən peşəkar mükafat döyüşlərində yarışırdı. O, tez-tez 1731-ci ildə Ceyms Fiqin məkanını ələ keçirmiş Tomas Sibblis və Ceyms Stoksun amfiteatrlarında döyüşçü kimi görünürdü. O, 1730-1734-cü illər arasında boru istehsalçısı Tomas Allenlə dörd döyüş və 1738-1744-cü illər arasında məşqçi Corc Stivensona qarşı üç matç kimi təkrarlanan rəqiblərlə yarı müntəzəm görüşlər keçirdi, bunlardan biri Paul Whitehead 1744-cü il şeirində satirik "Gimnaziya".
1741-ci ildə Broughton sonuncunun ölümündən sonra Fiqqin amfiteatrının rəhbəri olan Corc "Bərbər" Tayloru məğlub etdi.
Broughton Oksford Roudda bir amfiteatr açdı və 13 mart 1743-cü ildə, bir şillinq və ya daha az bir giriş haqqı müqabilində havadarlar bir neçə rəqib arasında boks nümayişini izləyə bildikdə döyüşlərə başladı. Broughton, boks matçlarının, eləcə də qısa qılınclar, dörddəbirlər və çubuqlar kimi silahlarla döyüşlərin yalnız bacarıqlı döyüşçülər arasında keçiriləcəyi bir məkan nəzərdə tutdu, baxmayaraq ki, o, ayı yemi də daxil olmaqla, heyvan qanı idmanı döyüşlərinə ev sahibliyi etdi.. O, həmçinin idman üçün ilk standart qaydalar toplusunu tərtib edərək, raundun raundlar arasında 30 saniyəlik fasilə ilə döyüşçünün yerə düşməsinə qədər davam edəcəyini şərtləndirdi. Qaydalar 1838-ci ildə London Prize Ring qaydaları ilə əvəz olunana qədər boksda geniş şəkildə tətbiq edildi. Bu binada həmçinin kişilərin zədədən qorunmaq üçün səsboğucu taxaraq boksla məşğul olmağı öyrənə biləcəyi bir akademiya var idi.

Broughtonun Ring qaydaları
Broughton Mühafizə Yeomanının Kral Bədən Mühafizəçisi idi və Avstriya Varisliyi Müharibəsi zamanı Dettingen döyüşündə orduya komandanlıq edəndə, ehtimal ki, II George-u Hannoverə müşayiət etdi.
Bruiser Bruisd; Yaxud, Bilənlər qəbul edilir.
11 aprel 1750-ci ildə Broughton, kişilər arasında şəxsi mübahisədən sonra Norfolk qəssabı Cek Slak ilə döyüşdü. Mübarizədən iki dəqiqə sonra Slack gözünü kəsən bir yumruq atdı və 14 dəqiqədən sonra Broughton görmə qabiliyyətinə malik olmadığı üçün döyüşü tərk etdi. O vaxt Broughtonun himayədarı olan Kumberland hersoqu matçda minlərlə funt arıqlamışdı. Broughton 1753 və ya 1754-cü ilə qədər amfiteatrını işləməyə davam etsə də, məğlubiyyətindən sonra boksdan daimi olaraq təqaüdə çıxdı, bundan sonra o, antikvar biznesi ilə məşğul oldu.

Bruiser Bruisd; Yaxud, Bilənlər qəbul edilir. John Broughton və Jack Slack arasında boks matçı

Sonrakı həyat və ölüm
---------------------

Broughton 1787-ci ilə qədər, səksən yaşı olana qədər boksdan dərs deməyə davam etdi. O, özündən təxminən 20 yaş kiçik olan Elizabet adlı qadınla evlənmişdi.
1768-ci ilin dekabrında Broughton parlamentə namizəd olan ser William Beauchamp-Proctor adından Brentforda göndərilmək üçün quldurların işə götürülməsi ilə məşğul idi. Dekabrın 8-də iğtişaş baş verdi, baxmayaraq ki, Broughton-un işə götürdüyü dəstənin iğtişaşları qızışdırmaq və ya asayişi qorumaq məqsədi daşıdığı məlum deyil. Biri Broughton tərəfindən işə götürülən iki kişi sonradan qətldə təqsirli bilinsə də, sonradan hər ikisinə möhlət verildi.
O, 8 yanvar 1789-cu ildə Lambeth ştatının Uolkot-Pleysindəki evində vəfat etdi və Vestminster Abbeyində dəfn edildi. O, baş daşına "İngiltərə çempionu" yazısının həkk olunmasını xahiş etdi, lakin kilsənin dekanı buna etiraz edərək boş yer buraxdı. 1988-ci ildə Broughton-un istəyi yerinə yetirildi və sıraya "Pugilist" kvalifikasiyası da əlavə edildi.
Broughton, Beynəlxalq Boks Şöhrət Zalının ilkin namizədlərindən biri idi, idmanın qabaqcıllarından biri kimi qəbul edildi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Broughton, John (c. 1703–1789) (ing.). / C. Matthew Oxford: OUP, 2004.
2. 1 2  Oxford Dictionary of National Biography (ing.). / C. Matthew Oxford: OUP, 2004.
3. 1 2  Jack Broughton // Encyclopædia Britannica (ing.).
4. ↑  *Henning, Fred W. J.* Fights for the championship : the men and their times. 1. London: Licensed Victuallers' Gazette. 1902. 32–33. İstifadə tarixi: 28 January 2019.
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Gee, 2004
6. 1 2  *Mitchell Rawson.* "The Bare-knuckle Legacy of Boxing: The early years of the prize ring were filled with mayhem, skulduggery and brutal fights". Turner – SI Digital. 20 February 1961. 30 November 2010 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 June 2018.
7. ↑  *Egan, Pierce.* Boxiana :or, Sketches of ancient and modern pugilism. 1. London: London. 1823. 49. hdl:2027/njp.32101072325507.
8. ↑  *Miles, Henry Downes.* Pugilistica. 1. Edinburgh: J. Grant. 1906. 21–30. İstifadə tarixi: 26 May 2019.
9. ↑  "Jack Broughton". International Boxing Hall of Fame. 4 March 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 July 2015.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Britannica (onlayn) · Dictionary of National Biography · Universalis · Oksford bioqrafik |
| Normativ yoxlama | GND: 14299216X · ISNI: 0000000107788732 · LCCN: nr90028561 · VIAF: 26916494 · WorldCat VIAF: 26916494 |