recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Matka kanyonu
**Matka** (mak. "matka" - uşaqlıq) — Makedoniyanın paytaxtı Skopyedən 15 km cənub-qərbdə yerləşən kanyon.

Ümumi məlumat
-------------

Sahəsi 5 000 hektardır. Kanyonda yerəşən Matka gölü ölkənin ən qədim süni su hövzəsidir. 1938-ci ildə Treska çayı üzərində qurulan bənd nəticəsində kanyonda həmdə sünü Matka gölü meydana gəldi.Treska çayı üzərində yaradılmış bu göl ətrafında bir çox orta əsr monastrları və onlarca karst mağaraları mövcuddur. Ərazi ölkənin ən populyar turist bölgələrindən biridir. Suva dağlarını vertikal kəsən Treska çayı axdığı yataqda dik qayalı yamaclar, kiçik dağ vadiləri, dərələr və çoxlu karst mağaraları yaratmışdır. Mağaralar həm quruda, həm də, su altında mövcuddur. Bunlardan ən gözəl və böyükləri Vrelo, Krishtalina və Ubava mağaralarıdır.

### Vrelo mağarası

Mağara Treska çayının sağ sahilində , bənddən 2 km uzaqlıqda yerləşir. Mağaraya iki giriş mövcuddur: Qurudan və sudan. Qurudan mağaraya giriş su səthindən 20 metr yüksəklikdədir. Daxilində iki göl mövcuddur. Mağaranın dəqiq uzunluğu məlum deyil. Hal-hazırda sualtında olan mağaraların dərinlik siyahısında 14-cü yerdədir. Mağaraya ancaq qayıq ilə getmək mümkündür. Matka Kanyon restoranından hərəkət edən 10 nəfərlik qayıqlarla 1.5 saat müddətinə mağaraya səfər etmək mümkündür.

Fauna və florası
----------------

Bu ərazi buzlaşma dövründən bir çox heyvan və bitkilərin sığınacaq yeri olmuş. Müasir dövrdə kanyonun 20 % fauna və florası endemik və relikt hesab olunur. Ərazidə 1000 dən yuxarı bitki növü mövcuddur. Matka kanyonunda 119 gündüz, 140 gecə həyat tərzi keçirən kəpənək növü var. Bunlardan 18 növ elm üçün yeni hesab olunur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "МАТКА КАНЬОН". 2021-05-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
2. 1 2  "Matka Lake in Macedonia". 2015-12-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-14.
3. ↑  "macedoniaholidaysandtours.com". 2017-07-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-26.
4. ↑  "MATKA CANYON". 2022-03-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-14.
5. ↑  "Vrelo Cave". 2016-03-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-17.
**Kirpikli qurdlar** (*lat.* Turbellaria) — heyvanlar aləminin yastı qurdlar tipinə aid heyvan sinfi.

Bu sinfin nümayəndələri adətən sərbəst yaşayan yırtıcı formalardır, nadir hallarda parazit və quruda yaşayanlarına rast gəlinir. Dəri örtüyü çox sayda vəzilərlə təchiz olunmuş kirpikli və ya qamçılı epitelidən ibarətdir. Parazit növlərdən fərqli olaraq, turbellarilərin ixtisaslaşmış xüsusi fiksasiya orqanı və mürəkkəb həyat tsikli yoxdur. Kirpikli qurdların 3500 növü məlumdur. Onların çoxu dənizlərdə və şirinsularda, az hissəsi isə quru üzərində nəm yerlərdə, torpaqda rast gəlir, nadir hallarda ektoparazitlik edən formaları mövcuddur. Kirpikli yastı qurdların əsasən də planarilərın bədəni yastılanmış oval və ya uzunsov formadadır. Bədənin ön ucunda hiss orqanları – gözlər, statosist, qoxu (iybilmə) çuxurları yerləşir. Müxtəlif növlərdə bədən ölçüləri müxtəlifdir, yəni həm mikroskopik, həm də 30-40 sm uzunluğa malik olan formalara rast gəlinir. Adətən planarilər bədən əzələsini yığmaqla sürünərək hərəkət edirlər.

Xəzərdə 29 növü qeyd edilmişdir; Caspius, Anaperus sulcatus, Oliqochoerus bakuensis, Caspioplana pharynqosa və s. Bu qurdların əksəriyyəti Orta və Cənubi Xəzərdə yaşayır. Lənkəran və Ənzəli limanlarındakı dirəklər üzərində endemik növ olan Pentacoelum caspium qeyd edilmişdir.

Təsnifatı
---------

* *Catenulida*
* *Haplopharyngida*
* *Lecithoepitheliata*
* *Macrostomida*
* *Nemertodermata*
* *Polycladida*
* *Prolecithophora*
* *Rhabdocoela*
* *Seriata*
* *Temnocephalida*

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q212798
* Wikispecies: Turbellaria
* ADW: Turbellaria
* BOLD: 38
* EPPO: 1TURBC
* Fauna Europaea: 14226
* GBIF: 341
* iNaturalist: 52320
* IRMNG: 1027
* ITIS: 53964
* NCBI: 166384
* uBio: 425249
* WoRMS: 794

 |
**Kislovodsk milli parkı** (2016-cı ilin 2 iyununa kimi — *İstirahət parkı*) — Kislovodsk şəhərində xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazisi. Avropanın ən böyük şəhər parkı. Kislovodsk parkının sahəsi 965,8 hektardır. Müqayisə üçün — Böyük Britaniyanın ən böyük şəhər parkı (Richmond Park) 955 hektar, Versal sarayının parkının sahəsi 800 hektardır.

Parkdakı təbiət abidəsi *Krasnıy Kamnidir.* Parkın bir neçə yerində var və qırmızı-qəhvəyi rəngə və müxtəlif aşınma formalarına malikdir.

Hal-hazırda Kislovodsk Milli Parkı üç şöbədən ibarətdir: *Narzan* qalereyasından *Güzgülü hovuza* və *Şüşəli axına* aparan Köhnə (və ya Aşağı) park; *Qızılgüllər vadisindən* başlayaraq *Boz Daşlarla* bitən Yeni (və ya Orta) park; Dağ parkı. Sahəsinə görə ən böyüyü. *Boz* və *Mavi daşlardan* Kiçik və Böyük Yəhər dağlarına qədər.

Tarixi
------

Parkın tikintisi ilə bağlı işlər 1823-cü ildə general Aleksey Yerrmolovun əmri ilə başlanılmış. İş aşağı rütbəli hərbi dəstələr tərəfindən həyata keçirilirdi. Ağac əkmək üçün Olxovkanın daşlı sahillərinə münbit qara torpaq gətirilirdi. 1845-ci ildə knyaz M.S.Vorontsov Qafqaz qubernatoru təyin edildikdən sonra Kislovodsk parkının inkişafı və abadlaşdırılması işləri davam etdirildi. Vorontsovun Krım mülklərindən ən yaxşı çiçək toxumları, ağac və kolların tingləri gətirildi.

1903-cü il parkın tikintisinin ikinci mərhələsinin başlanğıcı hesab olunur. Bir çox bitkilər çılpaq yamaclarda əkildi. Düzgün seçilmiş yer, təsisçilərinin və parkın qoruyucularının həvəsi ilə Kislovodsk Milli Parkını Avropanın ən gözəl və maraqlı parklarından birinə çevrildi.

2 iyun 2016-cı il tarixindən etibarən Rusiya hökumətinin 493 nömrəli qərarı ilə federal əhəmiyyətli Kislovodsk Milli Parkına yaradıldı.

Fauna
-----

Park Olxovka çayının hər iki sahilində yerləşir və ərazisində sidr, küknar, ağcaqayın, şam, fıstıq, qızılağac, vələs və s. ağaclar üstünlük təşkil edir. O cümlədən 250-dən çox ağac və kol növü var.

Xarici keçidlər
---------------

* "Росимущество. Фотоархив". 2017-01-13 tarixində arxivləşdirilib.
* "Курортный парк". 2012-03-25 tarixində arxivləşdirilib.
* Курортный парк в Кисловодске на сервисе Яндекс.Панорамы

İstinadlar
----------

1. ↑  "Документы — Правительство России". 2016-06-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-27.
2. 1 2  "Создание в Кисловодске крупнейшего в Европе национального парка состоялось". 2016-06-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-27.
3. ↑  "Курортный парк". 2012-03-25 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "Курортный парк Кисловодска. Достопримечательности КМВ. Отдых на Кавказских Минеральных Водах". 2009-04-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-27.
**Kiska adası** ((*ing.* Kiska, *aleut.* Qisxa) — Aleut adaları qrupuna, Siçovul adalarına daxil olan ada. Təxminən 35 km uzunluğa və 2,5 ilə 10 km enində malikdir. Adanın sahəsi 277,7 km²-dir. Adanın ən yüksək nöqtəsi Kiska vulkanıdır (1229,4 m). Vulkanda son püskürmə 1964-cü ildə müşahidə edilmişdir. Daimi əhali yoxdur.

Tarix
-----

Ada 25 oktyabr 1741-ci ildə Georg Steller tərəfindən açılmışdır.

1758-ci ilin avqustunda "St. Kapiton" rus gəmisi Kişka adasına çatır, lakin sənayeçilər sahilə enəndə aleutların hücumuna məruz qalırlar. Ruslar onların hücumunu çətinliklə dəf edə bilirlər. Tezliklə fırtına zamanı gəmi sahil qayalarına çırpılır. Sənayeçilər qaça bilsələr də, onların sahildəki müvəqqəti düşərgəsi dərhal aleutların hücumuna məruz qalır. Hücumun dəf edilməsi zamanı onlardan ikisi həlak olmuş, biri isə yaralanmışdır. Bu uğursuz hücumdan sonra aleutlar adanı tamamilə tərk edərək qonşu ərazilərə köçürlər. Ruslar isə qışı əlverişsiz sahildə keçirmək məcburiyyətində qalırlar. 1758/59-cu ilin qışında 17 nəfər aclıqdan və sinqa xəstəliyindən ölür. 1760-cı ilin yayında köhnə gəminin qalıqlarından yenisini tikən sənayeçilər Kamçatkaya qayıdırlar.

1867-ci ildə Alyaska satıldıqdan sonra ABŞ yurisdiksiyasına keçir. İkinci Dünya müharibəsi zamanı, 1942-ci ildə yaponlar tərəfindən işğal edilir. Adada və onun ətrafında işğal zamanı 2500 yapon əsgəri ölür.
1943-cü ildə ABŞ qüvvələri adanı azad etmək üçün, yapon qarnizonunun iki həftə əvvəl boşaldılmasından xəbərsiz Kottec əməliyyatına başlayır. Adanın "azad edilməsi" zamanı amerikalılar yüzdən çox insan itirir, 200-ə yaxın adam itkin düşür, 200-dən çox insan "dost atəşi", mina partlamalarından yaralanır. Abner Reed esminesi də partladılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Промысловое освоение алеутских о-вов русскими промышленниками (1743–1783)". 2011-06-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-07.
2. ↑  "The Battle for Kiska". 2006-01-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-06-30.
**Nensi Viçer Lenqhorn Astor, Vikontessa Astor** (*ing.* Nancy Witcher Langhorne Astor, Viscountess Astor; 19 may 1879[…] – 2 may 1964[…]) — Böyük Britaniya İcmalar palatasının ilk qadın üzvü

Bioqrafiya
----------

Amerikalı milyonçu Çizuell Lenqhornun qızı. Gənc yaşında ilk həyat yoldaşı ilə boşandıqdan sonra Böyük Britaniyaya köçmüşdür orada sənayəçi sülaləsindən olan media-maqnat Vilyam Uoldorf Astora ərə getmişdir.

### Siyasi karyerası

Ledi Astor 1919-cu ildə İcmalar Palatasının deputatı oldu və ümumilikdə 25 il parlamentdə işlədi. O, ailə və qadınların sosial problemlərinə böyük diqqət yetirirdi və alkoqola qarşı çıxış edənlərdən idi. Parlamentdəki ilk çıxışında alkoqolu bütün problemlərin əsası olduğunu söyləmişdir, 1923-cü ildə isə yalnız 18 yaşına çatan şəxslərə spirtli içkilərin satışı haqqında qanun layihəsi ilə çıxış etmişdir.

Həmçinin dünya siyasətinə fəal maraq göstərirdi. Əvvəlcə Nensi və onun əri Böyük Britaniyanın baş naziri olan Nevill Çemberleni dəstəkləyirdilər və nəyin bahasına olursa-olsun nasist Almaniya ilə sülhün bərpa edilməsinin tərəfdarları idilər, amma Britaniya 1939-cu il sentyabrın 3-də İkinci Dünya Müharibəsinə daxil olduqdan sonra, Çemberlenin hökumətinin nasizmə qarşı passiv münasibətlərinin tənqidçiləri oldular. Lakin Astor Vinston Çörçillin siyasətini də dəstəkləmirdi.

1945-ci ildə Astor müharibədən sonrakı ilk seçkilərdə öz namizədliyini irəli sürmədi və ömrünün son iki onilliyini siyasətdən kənarda keçirtdi.

Məşhur sitatları
----------------

* **Ledi Astor** — Əgər mən sizin arvadınız olsaydım, Vinston, onda sizin kofenizi zəhərləyərdim  
**Çörçill** – Əgər mən sizin əriniz olsaydım, mən onu içərdim

(*Vinston Çörçill*, *1912-ci il*)

Ədəbiyyat
---------

* *Masters, Anthony.* Nancy Astor: A Biography. New York City: McGraw-Hill. 1981. ISBN 0-07-040784-3.
* *Sykes, Christopher.* Nancy: The Life of Lady Astor. Chicago, Illinois: Academy Chicago Publishers. 1984. ISBN 0-89733-098-6.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Lundy D. R.* Nancy Witcher Langhorne // The Peerage (ing.).
2. 1 2  Lady Nancy Witcher Langhorne Astor // FemBio database (alm.).
**Oyuncaqların hekayəsi 3** (*ing.* Toy Story 3) — 2010-cu ildə çəkilmiş ABŞ animasiyasıdır.

Məzmun
------

Endinin oyuncaqlarını "Göyqurşağı"-ında çoxlu oyuncaqlar salamlayır və ayı Lotso, Böyük Körpə və Ken. Oyuncaqların hamısı özlərini yeni evlərinə heyran oldular. Endiyə geri qayıtmağa cəhd etmək üçün yalnız Vudi cəh etdi.Buna baxmayaraq, Vudinin qurtulma cəhdi uğursuz olur və o kiçik qız Bonni tərəfindən bağçanın çölündə tapılır.O onula yaxşı davranır və onunla öz oyuncaqları ilə birlikdə oynayır. Vudinin əhval-ruhiyyəsi yüksək idi,o qəmgin klonun istehzalı gülməyini və Lotso haqqında eşidənə qədər. Böyük Körpə,Klon və Lotso onların əsl sahibləri Deyzi tərəfindən təsadüfən itirildi.Onların üçüdə Deyzini evinə gedən yolu tapdı, lakin Lotso gördü ki, onların hər üçü eyni oyuncaqlarla əvəz olunub. Baxmayaraq ki, Klon həqiqəti başa düşmüşdü,amma Losto qəzəbləndi və o Böyük Körpəni inandırdı və onlar "Göyqurşağı"-nı tapıb həpsxanaya çevirdilər. Vudi indi tez bağçaya getmək üçün tələsir və onun dostlarını tezacıqlanan uşaqlar tərəfindən oynanmamaq üçün onlara kömək etməlidir...

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Toy Story 3 (2010)". Box Office Mojo. February 21, 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: August 1, 2011.

Xarici keçidlər
---------------

* *Oyuncaqların hekayəsi 3* — Internet Movie Database saytında.
**Oymyakon** — Rusiyanın Yakutsk bölgəsində kənd. Dünyanın, həyatın davam etdiyi ən soyuq məskunlaşma yeri olaraq bilinir. Burada hava istiliyinin tam-71.2 olaraq ölçüldüyü görülmüş. Əhalisi 500 nəfərə yaxındır. dəniz səviyyəsindən 750 metr yüksəkdə yerləşir.

Tarixi
------

Oymyakon kəndi Sovet dövründə, 1920-ci ildə salınmışdır.

İqtisadiyyat
------------

Kənddə isinmək üçün yalnız odun və kömürdən istifadə edilir. 2 aylıq yaz fəslində havanın temperaturunun 30°C çatdığı bildirilir. Qışda heç bir şeyin yetişmədiyi bu kənddə yaşayanlar, ancaq şimal maralı və at əti ilə qidalanır. Kənd sakinləri maşınlarını günün 24 saatı işlək vəziyyətdə saxlayırlar. Mühərriki söndürdükləri təqdirdə yenidən işləməyəcəyini bilən kənd sakinləri maşınlarını gecə belə işlək vəziyyətdə saxlayırlar. Ərazidə ən aşağı temperatur rus geoloq Sergey Obruçev tərəfindən 1924-ci ildə -71.2°C olaraq ölçülmüşdür.

Təhsil
------

Kəndin tək məktəbi isə təhsilə ancaq hava istiliyi-52 dərəcənin altına endiyində ara verir.

Maraqlı məlumatlar
------------------

Oymyakon'da ən çətin işlərdən biri ölüləri basdırmaqdır. Əvvəl donmuş səth isti kömürlə yumşaldılır, sonra iş maşınlarıyla qazılır. 
İstiləşmənin yalnız odun və kömürlə edildiyi kənddə qış mövsümündə tikinti etmək az qala qeyri-mümkündür. İş maşınları ancaq isti kömürlə isidilərək qazıntı üçün uyğun hala gətirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınması.
2. ↑  "Dünyanın ən soyuq yeri Oymyakon kəndi". 2016-03-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-11-07.
**Sibir qara şamı** (*lat.* Larix sibirica) — bitkilər aləminin çılpaqtoxumlular şöbəsinin i̇ynəyarpaqlılar sinfinin i̇ynəyarpaqlılar dəstəsinin şamkimilər fəsiləsinin qara şam cinsinə aid bitki növü.

Sibir qara şamı əsasən Sibirdə, Rusiyanın Avropa hissəsində yayılmışdır. Hündürlüyü 40 m-ə çatan iri iynəyarpaqlı ağacdır. Çətiri piramida formalıdır. Qabığı qonur-boz rənglidir. Bir çox iynəyarpaqlı, həmişəyaşıl ağaclardan fərqli olaraq qara şam payızda bütün iynəyarpaqlarını tökür. İri, dadlı, yeməyə yararlı toxumları var. Hər qında 5 ədəd iynəyarpağın olması ilə digər növlərdən fərqlənir. Qozaları küknarın və şamın qozalarına nisbətən xırda, oval formalı və uzunluğu 3 sm-ə qədərdir, əsasən 22-38 toxum qabıqları 5-7 cərgədə yerləşir. Toxum qabığının eni 3-5 mm, uzunluğu 9-14 mm-dir. Toxumları sentyabr, oktyabr aylarında yetişir, sarımtıl, qanadcıqlı, küləklə yayılandır. Sərt şəraitə dözümlüdür, şimalda tundraya, dağlardan isə meşənin yuxarı sərhədinə qədər yayılmışdır.

Qara şamın müalicəvi əhəmiyyəti onun iynəyarpaqlarında çox miqdarda askorbin turşusunun (325 mq %-ə qədər) olmasıdır. İynəyarpaqları tər halda yeyilir və sinqanın profilaktikası və müalicəsi üçün onun su həlimindən istifadə edilir ki, bud a orqanizmi vaxtaşırı C vitamin ilə zənginləşdirir. Vitaminli məhsullar olmayan ucqar Şimal rayonlarında bu, xüsusilə vacibdir. Qara şamın iynəyarpaqlarının həlimindən istifadə edilən vannalar podaqrada və oynaqların zədələnməsində xeyirlidir. Qara şamın qatranından terpentin maddəsi alınır və revmatizmdə, podaqrada məlhəm və plastr kimi istifadə edilir. Qara şamın oduncağından qıcıqlandırıcı və antiseptik xüsusiyyətə malik olan terpentin efir yağlı-skipidar alınır. Skipidar məlhəm və mayelər kimi revmatizmdə, tənəffüs yollarının və ağciyər xəstəliklərinin müalicəsində istifadə edilir. Öskürəyə qarşı istifadə edilən terpenhidrat alınır. Qara şam 500-900 il yaşayır. Toxumların cücərmə qabiliyyəti təxminən 30 %-dir. Hündürlüyə illik artımı 45-50 sm, eninə 25-30 sm-dir, tez böyüyür. Torpağa tələbkar deyil, lakin drenajlı, məhsuldar torpaqlarda yaxşı inkişaf edir. Bataqlaşmaya dözmür. Abşeronda yeni salınan parklarda, bağlarda rast gəlinir və mədəni şəraitdə becərilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q754765
* Wikispecies: Larix sibirica
* BioLib: 2351
* EoL: 1033611
* EPPO: LAXSI
* EUNIS: 150668
* FoC: 200005293
* GBIF: 2686276
* GRIN: 21507
* iNaturalist: 135893
* IPNI: 262455-1
* ITIS: 822609
* IUCN: 42317
* NCBI: 62751
* NZOR: 7d0ae98a-bfe5-4dfc-bad0-6e7e1190915a
* PfaF: Larix sibirica
* PPE: larix-sibirica
* Plant List: kew-2493981
* PLANTS: LASI3
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:262455-1
* Tropicos: 24900099
* WCSP: 379148
* WFO: wfo-0000443388

 |
**Sibon nebulata** — suilanıkimilər fəsiləsindən olan ilan növü.

Ümumi uzunluğu 80 sm. Başı genişdir, böyürlərdən bir az sıxılmış və gövdəsindən yaxşı ayırılıb. Gözləri böyükdür. Gövdəsi incədir və hamar pulla örtülüb. Çənəsi molyuskları qovuqdan çıxardılmasına uyğunlaşıb. Əlvan boyanmaya sahibdir: əsas qəhvəyi fonda çoxlu açıq rəngli ləkə və ya zolaq olur.

Leysan meşələrini sevir. Ağaclarda, səhləb və hava bitkilərdə rast gəlinir. Gecələr aktiv həyat yaşayır. İlbizlərlə qidalanır. Yumurtlayan ilanlardandır. 

Meksikanın cənub-şərqi, Mərkəzi Amerika və Cənubi Amerikanın şimalında yaşayır.

Ədəbiyyat
---------

\* Jansen, M. & Köhler, G. 2003. Biogeographische Analyse der Herpetofauna von ausgewählten Hochlandgebieten Nicaraguas. Salamandra 38 (4): 269–286 [2002]

\* Peters , J. A. 1960. The snakes of the subfamily Dipsadinae. Misc. Publ. Mus. Zool. Univ. Michigan (114): 224 pp.


| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Sibon nebulatus* | 
* Wikidata: Q603905
* Wikispecies: Sibon nebulatus
* EoL: 790659
* GBIF: 2458237
* iNaturalist: 28697
* IRMNG: 10373708
* ITIS: 209489
* IUCN: 198423
* NCBI: 211651
* RD: nebulatus

 |
| *Coluber nebulatus* | 
* Wikidata: Q109520327
* ITIS: 1083808

 |

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.
**Sədat Edib Bucaq** (31 oktyabr 1960, Sivərək[d], Şanlıurfa ili) — TBMM XIX, XX, XXI dönəm Şanlıurfa DYP Millət vəkili.

Bucaq tayfası mənsubudur. Evli və 3 uşaq atasıdır. 3 noyabr 1996-cı ildə Balıkəsir ili, Susurlukda keçirdiyi qəza ilə, Susurluq Qəzası olaraq bilinən hadisənin baş qəhrəmanlarından biri olmuşdur.

Türkiyə Böyük Millət Məclisi Ümumi Qurulunda 11 dekabr 1997-də toxunulmazlığı qaldırılan Sədat Edib Bucaq haqqında Baş prokurorluq, qiyabi həbs qərarıyla axtarılan Abdullah Çatlının yerini bildiyi halda səlahiyyətli mərcilərə xəbər verməyərək saxlamaq, cinayət törətmək məqsədiylə təşəkkül meydana gətirmək və dəhşətli xüsusiyyətdə silah saxlamaqda günahlarından, 11 ildən 20 ilə qədər ağır həbs istəyiylə iddia açılmışdır.

Susurluk İddiası daxilində cinayət törətmək üçün təşəkkül meydana gətirmək günahından haqqında verilən bəraət qərarı Yargıtay tərəfindən pozulan DYP köhnə Millət vəkili Sədat Edib Bucaq, daha sonra dövlət sirri səbəbiylə açıqlamadığı bəzi məlumat və şəkilləri məhkəməyə təqdim etmişdir.

Yargıtay 8. Cəza Dairəsin tərəfindən haqqındakı 1 il 15 gündəlik həbs cəzası təsdiqlənilmişdir. 22 iyul 2007 seçkilərində Demokrat Partiyanın (DP) Şanlıurfadan 1. sıra millət vəkili namizədi olan Sədat Edib Bucağın adı, ən son Ankara-Çankayadakı lüks restoran, bar və iş yeri sahibi və çalışanlarını silahla təhdid edərək çıxar təmin etdikləri iddia edilən kəslərə istiqamətli təşkil edilən "Kaldırım(Səki)" əməliyyatına qarışmış olub, ədliyyəlik olaraq mətbuatda yer almış, daha sonra bunu "sui-qəsd" olaraq açıqlamışdır.

Xarici keçidlər
---------------

* Sedat Bucaq Urfada
* Sedat Bucağa 19.5 il həbs istənildi
**Sədaqət Maarif** — aktrisa.

Həyatı
------

Sədaqət Maarif 1961-ci ildə anadan olub.1982-ci ildə M. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun rejissorluq fakültəsini bitirmişdir. 
Yaradıcılığa Mərdəkan Xalq Teatrında rejissor kimi fəaliyyətə başlamışdır. 
Mərdəkan Xalq Teatrında quruluşçu rejissor kimi çalışan S. Maarif M. F. Axunzadə "Lənkəran xanının vəziri", C. Məmmədquluzadə "Ölülər", Xalq nağılı "Məlikməmməd" və digər tamaşalarında aktrisa kimi fəaliyyət göstərmişdir. 
Bir neçə ölkələrin teatr festivallarında qastrol səfərlərində olmuşdur. 

1992-ci ildə Azərbaycan Dövlət Televiziyasında ilk Kulinariya verlişinin aparıcısı olmuşdur. Həmin illərdə Dövlət Televiziyasında yayımlanan ilk teleserial "Heyat eşqi" serialında aktrisa kimi fəaliyyət göstərmişdir. "Ordan-burdan" verlişinin daimi aktrisası kimi səhnəciklərdə çıxışlar etmişdir. Həmin illərdə Televizyada yayımlanan aktyor v ə rejissorlara həsr olunmuş bir neçə verlişlərin müəllifi və aparıcı çalışmışdır. S. Maarif 2002-ci ildən Azərbaycan Milli Konservatoriyası tərkibində Respublika İncəsənət Gimnaziyasında aktyor sənəti müəllimi kimi fəaliyyət göstərir. Eyni zamanda bədii gənclərin rejissoru olmuşdur. Həm də gimnaziyada Kukla Teatrı açmağa nail olmuşdur. Hazırda pedoqoji fəaliyyətlə yanaşı serial və filmlərə çəkilir.

Filmoqrafiya
------------

1. QAZ (film, 2005)
2. Sovqat (film, 2009)
3. Aramızda qalsın (film, 2011-2013)
4. Qayınana (teleserial, 2011)
5. Bir ailəm var (teleserial, 2013)
6. Həyat sən nə qəribəsən (teleserial, 2013)
7. Vicdan haqqı (teleserial, 2016)
8. Məryəm (teleserial, 2016)
9. Qız yükü (serial, 2016)
10. Sevgi naminə (film, 2015)
11. Cehizsiz gəlinlər (serial, 2016)
12. Qeyri adi müştərilər (film)
13. Əsas adam (film)
14. Nə bilək vallah (film)
15. Həyat eşqi (serial)
16. Ata ocağı (serial, 2017)
17. Bir qadın (serial)
18. Birlikdə (film)
Sədd adalar.
 Dernier adaları 1853 və 1978 illər.
**Sədd adalar** (Baryer adalar) — sahilə paralel uzanan, ensiz və uzun formaya malik olaraq əsasən qumdan ibarət olan ada. Adəti üzrə bu adalarda zəncirvari şəkildə bir necə və yaxudda onlarla adanın bir istiqamət üzrə düzülməsini müşahidə etmək olar. Bu tip adaları eni və uzunluğu sahilin quruluşu, axınlar, dalğanın güçü, dənizin səviyyəsi və suxurun tərkibindən asılıdır. Onlar bəzən 100 kilometrlərlə uzana bilir. Dünyada ən uzun və enli sədd adası Padredir. Forma və sahəsi dəyişkən olur

Ədəbiyyat
---------

* *Davis Jr. Richard A.; Fitzgerald, Duncan M.* Beaches and Coasts, United Kingdom: Blackwell Publishing, 2004, ISBN 0-632-04308-3
* *Morton, Robert A.* Historical Changes in the Mississippi-Alabama Barrier Islands and the Roles of Extreme Storms, Sea level, and human activities (PDF), U. S. Geological Survey, 2007

Həmçinin bax
------------

* Barer adaları

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dünya olan 657 yeni ada". 2011-04-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-12.
**Harvard Universitetinin Hüquq fakültəsi** (Harvard hüquq məktəbi, *ing.* Harvard Law School) — Harvard Universitetinin bir hissəsi olan ABŞ-də ən qədim hüquq məktəbi, Kembricdə (Massaçusets) yerləşir. 1817-ci ildə əsası qoyulmuş, dünyanın ən böyük hüquq kitabxanasına malikdir və dünyanın ən nüfuzlu kitabxanalarından biri hesab olunur.

Tarixi
------

1870-ci illərdə Dekan Kristofer Lenqdelin rəhbərliyi altında Amerika hüquq məktəblərində hələ də üstünlük təşkil edən hüququn tədrisi metodu işlənib hazırlanmışdır. 1900-cü ildə Amerika Hüquq Məktəbləri Assosiasiyasının yaradılmasından bəri o, akkreditasiya üçün ona müraciət etmiş hüquq məktəblərində də bu metodu təbliğ etmişdir. Bu üsul bəzi hüquqşünaslar tərəfindən tənqid olunsa da, XX əsrdə Harvard Hüquq Məktəbinin tədrisində üstünlük təşkil edirdi. 2000-ci illərdə Dekan Yelena Kaqan Lenqdel kurrikulumundan sonra əhəmiyyətli elmi dəyişikliklərə kömək etdi. 2006-cı ildə fakültə növbəti bir neçə ildə bir neçə mərhələdə həyata keçirilən və 2011-ci ildən tam tətbiq olunan yeni kurrikulumun təsdiqinə yekdilliklə səs verdi.

Həmçinin bax
------------

* Hüquq fakültəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  .
**Cos** *(Jos)* — Nigeriyanın mərkəzi hissəsində şəhər. Plato ştatının inzibati mərkəzi.

Əhalisi
-------

Əhalisi 860,9 min (2007).

Coğrafiyası
-----------

Cos platosunda təqribən 1250 *m* yük səklikdə yerləşir. Avtomobil yolları qovşağı, dəmiryol stansiyası (1914-cü ildən).

Tarixi
------

Əsası 20-ci əsrin əvvəllərində ingilislər tərəfindən qoyulmuşdur. 1967-ci ildən Benue-Plato ştatının, 1975-ci ildən Plato ştatının inzibati mərkəzidir.

Memarlığı
---------

Roma-katolik kilsəsi arxiyepiskopunun iqamətgahı burada yerləşir. Universitet (1975), YUNESKO-nun muzeyşünaslıq məktəbi; Milli muzey (1952; Nok mədəniyyəti terrakota və müasir Nigeriya keramika kolleksiyaları), Afrika Tədqiqatları İnstitutunun muzeyi (1965; yoruba incəsənəti əsərləri), açıq səma altında ənənəvi Afrika memarlığı muzeyi; Botanika bağı, zoopark var.

Sənayesi
--------

Cos mədən rayonu mərkəzidir (qalay, niobium, tantal, volfram filizləri yataqlarının işlənilməsi). Qalayəritmə, poladyayma, mexaniki təmir zavodu, yeyinti sənayesi (o cümlədən pivə istehsalı) müəssisələri fəaliyyət göstərir; mebel, cut parça istehsal olunur; oduncaq, xam dəri emal olunur. Kurort zonasıdır. Cosdan 50 *km* cənubda Neolit dövrünə aid düşərgələr vardır.

Qalereya
--------

* 1905-ci ildə Cosda ilkin Britaniya yaçayış yeri1905-ci ildə Cosda ilkin Britaniya yaçayış yeri
* Cos şəhərində yaşayış yeriCos şəhərində yaşayış yeri
* Cosda Nasco Korporativ qəraraghıCosda Nasco Korporativ qəraraghı
* Port bazarında meyvə satışıPort bazarında meyvə satışı
* Mərkəzi Cosda Ahmadu Bello yol döngəsiMərkəzi Cosda Ahmadu Bello yol döngəsi

Həmçinin bax
------------

* Abuca
* Laqos

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  **Cos**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M.K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V  cild. — Səhifələrin sayı:  592. — Səh.: 390. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Cos təpələrinin arasında haykinq
**Coruri məbədi** (浄瑠璃寺, *Coruri-ci*?) və ya **Kutay məbədi** (九体寺, *Kutay-ci*?) – Yaponiyanın Kioto prefekturasının Kamo qəsəbəsində yerləşən buddist məbədi. Buddizmin Şinqon Ritsu sektasına aiddir. XII əsr memarlığını əks etdirən əsas zal və paqodasına, heykəltəraşlıq elementlərinə, eləcə də, yerləşdiyi yerin mənzərəsinə görə tanınır.

Tarixi
------

Təsdiqlənməmiş əfsanələrə görə məbəd 739 və ya 982-ci ildə tikilmişdir. Lakin XIV əsrdə aid bir əlyazmada məbədin əsas zalının 1047-ci ildə keşiş Qimyo tərəfindən tikildiyi qeyd olunur və bu tarix məbədin tikilmə tarixi kimi qəbul olunur. Amidanın 9 surətinə ev sahibliyi etməsi üçün əsas zal 1108-ci ildə yenidən tikilmişdir.

Məbədin adı yapon dilindən tərcümədə *"təmiz lazurit məbədi"* mənasını verir. Belə ki, əsas zal ilk öncə budda Yakuşini müqəddəsləşdirmək üçün nəzərdə tutulmuşdur və Yakuşinin torpağı lazuritlə əlaqələndirilmişdir.

Memarlığı
---------

Əsas zal hazırkı yerinə 1157-ci ildə köçürülmüşdür. Bu zal Heyan dövrünün məbəd memarlığının sağ qalmış yeganə nümunəsidir və "Doqquz Amida buddasının zalı" kimi tanınır. 19,8 metr uzunluğunda və 7,2 metr enindədir. Uzunsov forması Amidanın 9 təsvirinə ev sahibliyi etməyə imkan verir. Bu heykəllər mərkəzi doqquş aşırım boyunca düzülmüşdür. Əsas zalın tavanı yoxdur, daxili damın alt tərəfində yerləşən çatmalar görünür və öndən daxil olan işıq şüaları heykəllərin başları üzərinə düşür. Mərkəzi fiqur digərlərindən daha böyükdür və Coço üslubundadır.

Əsas zal Heyan dövrünün son illərinə aid olan Şitenno heykəllərinə də ev sahibliyi edir. Sərv ağacından yonulmuş, rənglənmiş və qızıl folqa zolaqları ilə bəzədilmiş bu heykəllər Tan üslubundadır. Ən məşhuru 1212-ci ilə aid edilən Kiçicoten heykəli hesab olunur. Bu heykəl müxtəlif daş-qaşlarla bəzədilmişdir.

Gölməçənin sahilində yerləşən üçmərtəbəli paqoda məbədə 1178-ci ildə İçico Omiyadan köçürülmüşdür. Paqoda Yakuşinin surətinə ev sahibliyi edir və interyeri ezoterik motivlərlə rənglənmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). IV cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 77. ISBN 0-87011-624-7. İstifadə tarixi: 29 iyun 2022.
**Covanni Anyelli** (13 avqust 1866[…] – 16 dekabr 1945[…], Turin) — İtalyan sənayeçisi.

Həyatı
------

Anyelli 13 avqust 1866-cı ildə Villar Peroza şəhərində zadəgan ailəsində doğulub. Modenadakı hərbi akademiyanı bitirib, süvari dəstəsində zabit qismində qulluq edib.

1892-ci ildə hərbi karyerasına son qoyaraq bizneslə məşğul olmağa başlayıb.

11 iyul 1899-cu ildə Anyelli bir neçə şəriki ilə birlikdə Turində Fiat avtomobil şirkətini təsis edib.

Tezliklə o, şirkətin idarəçiliyində əhəmiyyətli fiqura çevrilib. Onun istehsal etdiyi ilk avtomobilin mühərriki 2.6 kilovat (3,5 at gücü) gücündə idi. Mühərrik arxa tərəfdə quraşdırılmışdı və o dövrün birsilindrli mühərriklərindən fərqli olaraq ikisilindrli idi.

Şirkətin kütləvi şəkildə istehsal etdiyi ilk avtomobil Fiat Zero oldu. 1904-cü ildə firmanın avtomobillərinin konstruksiyasında dəyişikliklər edildi:

-şirkətin istehsal etdiyi ilk modellərdə şassinin əsası rolunu oynayan taxta ramanın əvəzinə metal rama tətbiq edilməyə başlandı.

1920-ci ildə Anyelli Fiat-ın prezidenti seçildi. Anyelli avtomobillərin kütləvi istehsalının tərəfdarı idi. O, böhran illərində müflisləşən firmaları satın alaraq öz müəssisəni genişləndirirdi.

1923-cü ildə Anyelli İtaliya senatına seçildi. Anyellinin sayəsində Fiat İtaliyanın ən iri şirkətlərindən birinə çevrildi.

Birinci Dünya müharibəsi zamanı Fiat-ın müəssisələri İtaliya silahlı qüvvələrinin təchizatına böyük töhfə verdi.

1921-ci ildə Fiat-ın işçiləri "kapitalist" Anyellidən tələb etdilər ki, mülkiyyətindən imtina etsin. Bundan məyus olan Anyelli şirkətin rəhbərliyini tərk etdi.

Az sonra işçilər ona yalvararaq qayıtmasını və işləri yaxşı getməyən müəssisədə qayda-qanun yaratmasını xahiş etdilər. Anyelli qayıtmağa razılıq verdi.

O, Mussolini tərəfdarı idi. Müharibə ərəfəsində İtaliya sənayesinin səfərbər olunmasında Anyellinin misilsiz rolu olmuşdu.

Nəticədə 1945-ci ilin aprelində İtaliya Milli Azadlıq Komitəsi onu Fiat müəssisələri üzərində nəzarətdən kənarlaşdırdı.
Covanni Anyelli 16 dekabr 1945-ci ildə vəfat etdi.

Onun işini nəvəsi Canni Anyelli davam etdirdi. Sonuncunun iştirakı ilə Tolyattidə kiçik litrajlı avtomobillər istehsal edən zavod tikildi. Həmin zavodda SSRİ-də "Jiquli" adı ilə tanınan Fiat-124 avtomobili buraxıldı. Bu avtomobil 1967-ci ildə Avropada "İlin avtomobili" titulunu qazandı.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Giovanni Agnelli // Gran Enciclopèdia Catalana (kat.). Grup Enciclopèdia, 1968.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | The Peerage |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | İtalyanların bioqrafiyası · Böyük katalan · Britannica (onlayn) · Notable Names Database · Prabook · Treccani |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave · WikiTree |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 13612902g · GND: 119526441 · ICCU: RAVV092072 · ISNI: 0000 0000 8116 1113 · LCCN: nr88002123 · NKC: kup20030000000632 · NTA: 170126536 · NUKAT: n2016198100 · SUDOC: 118872230 · VIAF: 37091301 · WorldCat VIAF: 37091301 |

 |
**Colonius**  - dəmir-beton televiziya və radio yayım qülləsi Köln ( Federal Dövlət - Vestfaliya Şimali Reyn )şəhərində yerləşən. 266.1 m hündürlüyündə, Şimali Reyn - Vestfaliyada ən yüksək və Almaniyada yeddinci ən yüksək tikilidir. Analoq televiziya antenaları, DVB-T antenaları, VHF radio xidmətləri üçün istifadə olunur. Qüllə, Köln- Bonn bölgəsində yayımı təmin edir. Qüllə həmçinin turistlərin ziyarəti üçündə nəzərdə tutulub

Yerləşmə
--------

 Qüllənin "Səbət" hissəsi 
 Qüllənin "gövdəsi"

Tarixi
------

1978-ci ildə memar Erwin max hainle ilə ( de: Erwin Heinle of )  və mühəndis Fritz Leonhardt ( de: Fritz Leonhardt )  tərəfindən qüllənin tikintisinə başlanmışdır. Qüllə 3 iyun 1981-ci ildə istifadəyə verildi. Tikili tamamlandıqdan sonra, antenna ilə qüllənin hündürlüyü 252,9 m idi. Qalanın "səbətində" 166 m yüksəklikdə bir müşahidə salonu quraşdırılıb. "Səbət" də iki mərtəbəli fırlanan restoranda yerləşir 1990-cı illərin əvvəllərində qüllə antenası yenisi ilə əvəzlənmiş, nəticədə qüllə hündürlüyü 266,1 m-ə çatmışdır 1994-cü ilin əvvəlində restorandai sarsıntı baş verib, panika yaranmışdır. Bu səbəblə restoranı bağlamaq qərarına gəldi. 1999 - cu ildən bəri müşahidə göyərtəsi qonaqlar üçün bağlandı </br> 2004 - cü ilin aprel ayında, vertolyotların köməyi ilə DVB-T formatında rəqəmli yayım təmin etmək üçün, antenin bir daha yerini aldı, qüllənin hündürlüyü isə dəyişməz qaldı.

Texniki xüsusiyyətləri
----------------------

* Antenanın hündürlüyü - 266.1 m
* Dam yüksəkliyi - 219.2 m
* "Səbət"in alt hissəsinin hündürlüyü - 164.9 m
* "Səbət"in yuxarı hissəsinin hündürlüyü - 178.9 m
* Baza "səbət" diametri - 49.7 m
* Altındakı "gövdə" diametri - 14.9 m
* Üst hissədə "gövdə" diametri - 5 m

İstinadlar
----------

1. ↑   Erwin Heinle Arxivləşdirilib 2011-08-05 at the Wayback Machine Beynəlxalq Arxivləşdirilib 2013-12-11 at the Wayback Machine Baza Arxivləşdirilib 2011-08-05 at the Wayback Machine və Struktur Qalereyası Arxivləşdirilib 2013-12-11 at the Wayback Machine səhifəsi Arxivləşdirilib 2011-08-05 at the Wayback Machine  (ing.)
2. ↑  Fritz Leonardt səhifəsi Arxivləşdirilib 2006-10-07 at the Wayback Machine Beynəlxalq məlumat bazası və Struktur Qalereyası Arxivləşdirilib 2013-12-11 at the Wayback Machine  (ing.)
3. ↑  Səhifə Colonius azn SkyscraperPage Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine (ing.)
4. ↑  Səhifə Colonius azn International Database and Gallery of Structures Arxivləşdirilib 2012-02-04 at the Wayback Machine (ing.)
**Divanyolu** — Osmanlı İmperiyasında istifadə edilən protokol yolu. Osmanlı sarayında toplanan Divanı Hümayuna gələn və gedən vəzirlər, elçilər, əsgərlər və digər idarəçilər buradan keçdiyi üçün "Divanyolu" deyilmişdir. Roma İmperatoru I Konstantin zamanında inşa edilərək İstanbulun əsas yolu olmuşdur.

Tarixi
------

Bütün tarix boyunca İstanbulun əsasını təşkil edən anayol, bu marşrut üzərində yerləşir. Antik dövrdə Trakyadan Bizantiuma gələn yolun, yəni Via Egnatianın şəhər içində qalan hissəsini təşkil edən bu prospekt, Roma və Bizans dövründə Mese, Osmanlı dövründə isə Divanyolu adlandırılmışdır. Tarixi yarımadanın tam ortasından keçir və şəhər sanki onun ətrafında şəkillənir. Antik dövrdə bu yol Ayasofya yaxınlığındakı Milion meydanınından başlayıb, Çemberlidaşın olduğu Constantinus Forumundan (Foros) keçərək Taurin Forumunda yəni günümüzün Bəyazid meydanına çatır. Osmanlı dövründə bu prospektə Divanyolu deyilməsinin səbəbi isə, Topqapı sarayında xüsusilə Fateh Sultan Mehmet dövründə hər gün keçirilən Divanı Hümayun (Padşahın və vəzirlərin qatıldığı günümüzün nazirlər heyəti konfransı olaraq xarakterik yığıncaq) sonrası vəzirlərin arabaları ilə bu yolu istifadə edərək Fatih və Ağsaraydakı iqamətgahlarına getməsidir.
Bu yolu indiki vaxtda Yeniçərilər prospekti ilə Divanyolu prospekti meydana gətirir. 1957–1958-ci illər arasında dövrün hökuməti, Ordu küçəsini, Yeniçərilər küçəsini və Divanyolu küçəsinin genişləndirilməsinə qərar verir. Prospektin genişlənmə işləri əsnasında bir çox əsər məhv edilir, bəzilərinin yerləri dəyişdirilir, bəzi əsərlər də ortadan qaldırılır. Məsələn Çorlulu Ali Paşa, Merzifonlu və Atik Əli Paşa külliyələrinin bir çox hissəsini bu işlər əsnasında sökürlər. Sözün tam mənasıyla bir tarix məhv edilir. Bu prospektlər indiki vaxtda vasitə trafikinə bağlı və üzərində prospekt tramvayı işləyir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Divanyolu hakkında bilgiler". 2011-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-12.
2. ↑  "DÎVANYOLU (YENİÇERİLER CADDESİ, MESE)". 2015-04-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-12.

Mənbə
-----

* Divanyolu hakkında Maurice M. Cerasi tarafından yazılan *Divanyolu* adlı kitabın tanıtımı Arxivləşdirilib 2007-09-28 at the Wayback Machine


Vikianbarda ***Divanyolu*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Beşinci simfoniya.

**Beşinci simfoniya** Volfgang Amadey Motsartın 1765-ci ilin dekabrında 9 yaşında ikən Haaqada, Qərbi Avropaya ailəvi turu müziklində olduğu zaman yazdığı simfoniyadır. Motsart Haaqada olduğu müddətdə ciddi xəstələnmiş və güman ki, bu kompozisiyanı sağalma dövründə yazmışdır.

Quruluşu
--------

Simfoniya iki qoboy və bir simli alət üçün yazılmışdır. 

 5 nömrəli simfoniya (Motsart), başlanğıc

Forma üç ölçülü İtalyan üvertyurasından ibarətdir:

1. Allegro 4/4
2. Andante, 2/4
3. Allegro molto, 3/8

Hər üç hərəkət xüsusilə qaboylarlın ifasında daha çox nəzərə çarpır. B ♭ (bemol) əsas açarındakı ilk canlanma simfoniyanın açılışını edir, sonra isə G minor açarına nisbətdə daha təntənəli, matəm hərəkəti başlayır. Qısa, səs-küylü bir finalı əsəri sonlandırır. Finaldakı açılış mövzusu, Motsartın ötən il Londonda görüşdüyü İohann Kristian Baxın konsertindəki final konsertdən qaynaqlanır. Eyni mövzu Motsartın daha sonrakı, daha yetkin bir əsəri olan Fiqaro'nın Toyunda ortaya çıxdı: Akt 2 1786-cı ildəki Final , K. 492.

Notlar və ədəbiyyat
-------------------

* IMSLP- də notlar
* Dearling, Robert: Wolfgang Amadeus Mozartın musiqisi: The Symphonies Associated University Presses Ltd, London 1982 ISBN 0-8386-2335-2
* Kenyon, Nicholas: Mozart Pegasus Kitablarına Pegasus Cib Bələdçisi, New York 2006 ISBN 1-933648-23-6

Qeydlər
-------

1. ↑  *Mozart, Wolfgang Amadeus.* Die Sinfonien I. Kassel: Bärenreiter-Verlag (ing.)az.. 2005. X. ISMN M-006-20466-3
2. ↑  Brown, A. Peter, *The Symphonic Repertoire* (Volume 2). Indiana University Press (ISBN 025333487X), pp. 347-348 (2002).
3. ↑  Sadie, Stanley. Mozart: The Early Years, 1756–1781, p. 105 New York: W.W. Norton & Co. (2006) ISBN 0-393-06112-4.

| ⛭Volfqanq Amadey Motsartın simfoniyaları |
| --- |
| 
№ 1
№ 2
№ 3
№ 4
№ 5
№ 6
№ 7
№ 8
№ 9
№ 10
№ 11
№ 12
№ 13
№ 14
№ 15
№ 16
№ 17
№ 18
№ 19
№ 20
№ 21
№ 22
№ 23
№ 24
№ 25
№ 26
№ 27
№ 28
№ 29
№ 30
№ 31
№ 32
№ 33
№ 34
№ 35
№ 36
№ 37
№ 38
№ 39
№ 40
№ 41
 |
**Lütvəli Babəli oğlu Babayev** (30 yanvar 1959, Qaravəlli, Zərdab rayonu) — 2007–2019-cu illərdə Zərdab rayon, 2005–2007-ci illərdə Mingəçevir şəhər icra hakimiyyətinin başçısı.

Həyatı
------

1959-cu il yanvarın 30-da Zərdab rayonunun Qaravəlli kəndində anadan olmuşdur. 1980-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutuna daxil olmuş və 1986-cı ildə həmin institutun ümumi texniki fənlər müəllimi ixtisasını bitirmişdir. 1977-ci ilin yanvar ayından 1977-ci ilin may ayınadək Mingəçevir Şəhər Yol tikinti maşınları zavodunda ikinci dərəcəli fəhlə işləmişdir. 1977-ci ilin may ayından 1979-cu ilin iyun ayınadək Çita şəhərində Sovet ordusu sıralarında hərbi xidmətdə olmuşdur. 1979-cu ilin iyun ayından 1981-ci ilin noyabr ayınadək Qafqaz enerjiquraşdırma trestində çilingər işləmişdir. 1981-ci ilin noyabr ayından 1987-ci ilin avqust ayınadək Azərenerji Tikinti Tresti Mənzil İstismar Sahəsində tərbiyəçi işləmişdir. 1987-ci ilin avqust ayından 1990-cı ilin sentyabr ayınadək Mingəçevir şəhər 7 saylı orta məktəbdə müəllim, 1990-cı ilin sentyabr ayından 1991-ci ilin sentyabr ayınadək Mingəçevir şəhər 12 saylı orta məktəbdə direktor müavini, 1991-ci ilin sentyabr ayından 1993-cü ilin yanvar ayınadək Mingəçevir şəhər 17 saylı orta məktəbdə direktor müavini, 1993-cü ilin yanvar ayından 1993-cü ilin dekabr ayınadək Mingəçevir şəhər 11 saylı orta məktəbdə direktor vəzifəsində işləmişdir.

Ailəlidir. İki qızı və bir oğlu var.

Siyasi faəliyyəti
-----------------

1993-cü ilin dekabr ayından 1997-ci ilin mart ayınadək Mingəçevir Şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısı Aparatında ümumi şöbənin müdiri vəzifəsində işləmişdir. 1997-ci ilin mart ayından 1999-cu ilin iyul ayınadək San-Marino BEA-nın Mingəçevir filialında müəllim, təcrübə rəhbəri işləmişdir. Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası nəzdində fəaliyyət göstərən Təkmilləşdirmə İnstitutunun sənaye sahələrinin idarəedilməsi ixtisasını bitirmişdir. 1999-cu ilin iyul ayından 2005-ci ilin may ayınadək Mingəçevir Şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısı Aparatında ərazi idarəetmə orqanları ilə iş şöbəsinin müdiri vəzifələrində işləmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə 5 may 2005-ci il tarixdən 14 dekabr 2007-ci il tarixədək Mingəçevir Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində işləmiş, 14 dekabr 2007-ci il tarixdən isə Zərdab Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmiş, 12 noyabr 2019-cu il tarixdə azad edilmişdir. İqtisadiyyat üzrə fəlsəfə doktorudur. "Sənaye müəssisələrinin iqtisadi tənzimləyiciləri", "Heydər Əliyev neft strategiyası əhalinin sosial rifahının yaxşılaşdırılmasına yönəlmişdir", "Mingəçevir şəhərinin sosial-iqtisadi inkişafı Proqramı (2005–2010 və 2015-ci illər)", "Ümummilli lider Heydər Əliyev – Azərbaycanın iqtisadi inkişaf strategiyasının banisidir", "Onun ideyalarını qorumağa və yaşatmağa çalışıram" və s. Elmi əsərlərin və monoqrafiyaların müəllifidir.

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

İstinadlar
----------
**Erkin Alptəkin** (4 iyul 1939) — Uyğur əsilli yazıçı və siyasi fəal. Bir çox beynəlxalq təşkilatların qurulması üçün çox önəmli rol oynamışdır. Bunlardan ən məşhurları Dünya Uyğur Qurultayı və Təmsil Olunmayan Millətlər və Xalqlar Təşkilatıdır.

Həyatı
------

4 iyul 1939-cu ildə Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonunda dünyaya gəlmişdir. 1949-cu ildə Sincanın sülh yolu ilə azad edilməsindən və yeni Çin Xalq Respublikasının qurulmasından sonra ailəsi ilə Kəşmirdəki Srinaqara qaçdı. Burada katolik məktəbində oxuduqdan sonra Convent Kollecində oxumağa başladı. Sonra isə İstanbul Jurnalistika İnstitutunda təhsilini başa vurdu. Təhsilini bitirdikdən sonra Almaniyaya köçmüş ancaq 1954-cü ildə yenidən Türkiyəyə qayıtmışdır.

Fəaliyyəti
----------

1971-ci ildə, atasının əlaqələri səbəbindən Münhendə Azadlıq / Azadlıq Radiosuna işə gəldi. "Baş Siyasət Müşaviri" olaraq çalışdı və 1979-cu ilə qədər Uyğur dilli verilişlər AzadlıqRadiosunun izlədiyi bir auditoriya olmaması üçün dayandırıldığı zaman Uyğur şöbəsinə rəhbərlik etdi. Bölmədə olduğu müddətdə, "beynəlxalq birlik yalnız münaqişə başlayanda reaksiya verər" deyə ağlayaraq Uyğurların mediada yayımlanmamasından şikayətləndi.

1961-ci ildən Türk Hava Yollarında işləməyə başladı. 1966-1971 illəri arasında THY-də işləyib və Frankfurtda, Almaniyada, Amsterdamda və Avstriyanın Vyana şəhərində işləmişdir. Almaniyanın Münhen şəhərində Azadlıq Radiosunun təklifi ilə 1971-1994-cü illərdə burada xidmət etmişdir. 1985-1990 illəri arasında Münhendəki *Türkistan Sesi* adı ilə on dörd nəşrdə, 1989-1990 illəri arasında Türkistan adlı üç nəşrdə çıxdı. 1995-ci ildən Çexiyanın paytaxtı Praqada şəhərində yaşayır.

Erkin Alptekin eyni zamanda Asiya, Avropa və ABŞ-da yerləşən bir sıra beynəlxalq təşkilatların məsləhət şurasındadır. Son 35 ildə Alptekin müxtəlif mövzularda dünyada 6000-dən çox beynəlxalq konfranslarda iştirak etmişdir; çox sayda məqalə, tədqiqat işi və broşuralar nəşr etdirdi və bir neçə Qərb mətbuatının diqqət mərkəzində olmuşdur.

Əsərləri
--------

* *Uyğur türkləri*(1978)

Həmçinin bax
------------

* İsa Yusif Alptəkin

İstinadlar
----------

1. ↑  "Strategies of Attrition (IV)". German-Foreign-Policy.com. 2007-10-22. 2017-02-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-07-31.
2. ↑  "Setting the Sights on East Turkestan (II)". German-Foreign-Policy.com. 2018-11-26. 2022-01-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-11.
3. ↑  *Lawrence, Susan V.* "Why China Fears This Uyghur Exile". Transnational Radical Party. 2018-05-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-07-31.
4. ↑  "Troops flood into China region after riots". NBC News. Associated Press. 2009-07-08. 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-22.
5. ↑  *Raman, B.* "US & Terrorism in Xinjiang". South Asia Analysis Group. 2002-07-24. 2010-06-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-07-31.
**İşimaki dağı** (石巻山, *İşimaki-san*?) – Yaponiyanın Ayçi prefekturasının Toyohaşi şəhərində yerləşən dağ.

Xüsusiyyətlər
-------------

İşimaki dağının böyük hissəsi əhəng daşından təşkil olunmuşdur. Hündürlüyü 358 metrdir və şəhərin ən hündür nöqtəsidir. Zirvəsində qıjı və topulqa yetişir. Dağın zirvəsi Milli Təbiət Abidəsi statusundadır. Burada şintoist məbədi, təbiətşünaslıq muzeyi, onsenlər və ryokan yerləşir.

Əfsanələr
---------

İşimaki dağı bir çox əfsanə və rəvayətlə tanınır. Əfsanələrin birinə görə bu dağın zirvəsinə dırmaşandalar "yeni mənliklərində" yenidən doğulurlar. Şuqendo keşişləri aydınma üçün axtarış praktikasını bu dağda icra edirdilər.

Digər bir əfsanə Daydarabotçi adlı mifoloji nəhənglə bağlıdır. Dağın yamacında yerləşən ayaq izinə oxşar quruluş ona aid edilir. Belə ki, əfsanəyə görə o bir ayağını bu dağın yamacına, digərini Honqu dağının yamacına qoyaraq işəmiş və Toyo çayının yaranmasına səbəb olmuşdur. Həmin yeri göstərən lövhədə əslində bu "ayaq izinin" əhəng daşında baş vermiş eroziya nəticəsində yarandığı izah olunur.

Dağda yerləşən mağara isə nəhəng ağ ilanla bağlı əfsanəyə ev sahibliyi edir. Əfsanəyə görə dağın yanında yerləşən bir kənd susuzluqdan əziyyət çəkirmiş və kəndin əhalisi yağışın yağması üçün dağa dırmaşaraq dua etmişdir. Bu zaman ilan mağaradan çıxmış və onlardan şintoist məbədi tikmələrini istəmişdir. Kəndlilər ilanın istəyini yerinə yetirdikdən sonra qayaların arasında su axmağa başlamış və kənd xilas olmuşdur. Əfsanədə adı çəkilən bu bulağın əslində Konoçiro gölməçəsi olduğuna inanılır. Bu gölməçənin suyu hələ də içməlidir və yerlilərin inancına görə suyunu içən xəstəliklərə qarşı dözümlülük əldə edir.

İşimaki dağı kabuslar və UNO-larla bağlı hekayələrinə görə də tanınır. Şəhər əfsanələrinə görə bu dağ əslində yadplanentlilər tərəfindən tikilmiş piramidadır. Bu teoriyalar heç vaxt təsdiqlənməmişdir.

Qalereya
--------

* İşimaki dağı uzaqdan.İşimaki dağı uzaqdan.
* İşimaki məbədi.İşimaki məbədi.
* "İlanın yuvası"."İlanın yuvası".
* Dağda yerləşən təbiətşünaslıq muzeyi.Dağda yerləşən təbiətşünaslıq muzeyi.
* Dağda yetişən yapon ənciri.Dağda yetişən yapon ənciri.

İstinadlar
----------

1. ↑  GEOnet Names Server. 2018.
2. 1 2 3 4 5 6  "Mount Ishimaki". Atlas Obscura (ingilis). İstifadə tarixi: 2023-07-24.
3. ↑  "Mount Ishimaki (Ishimakisan)". AichiNow-OFFICIAL SITE FOR TOURISM AICHI (ingilis). İstifadə tarixi: 2023-07-24.
**Sinyaya veçnost** - Azərbaycan musiqiçisi Qara Dərvişin National Pearls albomuna daxil olan mahnısı.

Mahnı haqqında
--------------

Mahnının sözləri və bəstəsi Müslüm Maqomayeva, aranjemanı isə Qara Dərvişə aiddir.

Mahnı sözləri
-------------

Море вернулось  

Говором чаек,   

Песней прибоя  

Рассвет пробудив.  

Сердце, как друга,  

Море встречает,  

Сердце, как песня,  

Летит из груди.  

О, море, море,  

Преданным скалам  

Ты ненадолго  

Подаришь прибой.  

Море, возьми меня  

В дальние дали  

Парусом алым  

Вместе с собой.  

Грустные звёзды  

В поисках ласки  

Сквозь синюю вечность  

Летят до земли.  

Море навстречу им  

В детские сказки  

На синих ладонях  

Несёт корабли.  

О, море, море,  

Преданным скалам  

Ты ненадолго  

Подаришь прибой.  

Море, возьми меня   

В дальние дали  

Парусом алым   

Вместе с собой.  

С собой! С собой! С собой! С собой!

Həmçinin bax
------------

* National Pearls

İstinadlar
----------



| ⛭Qara Dərviş |
| --- |
| Studiya albomları | 
National Pearls • Məktub
 |
| Sinqlları | 
İncəbellim • Yenilməz Batalyon (Teymurun Mahnısı) • Çıx Yaşıl Düzə • Zibeydə • Sən Ey Uşaqlıq • Sarı Gəlin • Sinyaya veçnost
Sərxoş • Sürgün • Qocalmısan • Keçmiş • Yorğun • Yağmur • Üsyan • Sən günəşsən • Əlvida
 |
| Klipləri | 
 •  •
 |
| Konsertləri | 
Yuxu • Uzaqlardan
 |
| 
 |