**Statinlər** və ya **HMG-CoA** reduktaza **inhibitorları** lipidləri azaldan dərmanlardır. Aşağı sıxlıqlı lipoprotein xolesterol səviyyələrini azaltmaq üçün istifadə edilən ən çox yayılmış dərman vasitələrindən biri sayılırlar. Statinlərin təyin olunduğu andan kursu kəsmədən ömürlük qəbulu tələb olunur (orqanizmin vəziyyətindən asılı olaraq).

Əksər hallarda statinlər xəstələr tərəfindən yaxşı qəbul edilir, lakin bəzən dərman qəbul edərkən yan təsirlər baş verə bilər. Çox vaxt xəstələr baş ağrılarından və yüngül əzələ ağrılarından, həmçinin ürəkbulanmadan şikayətlənirlər.

Statinlərin beynəlxalq qeyri-patent adlarının siyahısına lovastatin, rosuvastatin, atorvastatin, simvastatin , pitavastatin , pravastatin və fluvastatin daxildir. Statinlərlə birləşən dərmanlar da var, məsələn, statin və xolesterinin absorbsiyası inhibitoru.

Atorvastatin və simvastatin bir çox ölkələrdə tibbi istifadə üçün həyati vacib dərmanlar siyahısına daxil edilmişdir.

Təsiretmə mexanizmi
-------------------

Xolesterin bədən tərəfindən qidanın həzminə kömək edən bütün steroid hormonları, D vitamini və öd turşularını yaratmaq üçün tələb olunur. Xolesterinin təxminən 75% -i qaraciyər hüceyrələri tərəfindən istehsal olunur və 25% -i qida ilə bədənə daxil olur. İki növ xolesterin var: aşağı sıxlıqlı lipoprotein (adətən "pis") və yüksək sıxlıqlı lipoprotein xolesterin (nisbətən "yaxşı"). Bəzən həyat tərzi, genetika və ya pəhriz səbəbiylə qanda "pis" xolesterinin səviyyəsi yüksəlir ki, bu da ürək-damar xəstəliklərinin inkişaf riskini yaradır.Bunun səbəbi "pis" xolesterinin bədəndəki digər maddələrlə birləşərək damarların daxili divarlarında "ateroskleroz lövhələri" adlanan sərt çöküntülər əmələ gətirməsidir. Lövhələr qan damarlarının lümenini daraldır, onları daha az elastik edir. Bəzən lövhələr parçalanır ki, bu da ürəyin işemik xəstəliyi, miokard infarktı və digər ürək-damar xəstəliklərinə səbəb ola bilər.

Statinlər qaraciyərdə "pis" xolesterinin sintezini və müvafiq olaraq qanda konsentrasiyasını azaldır. Beləliklə, preparatın təsiri ürək-damar xəstəliklərinin yaranmasından qoruyur və ölüm hallarını azaldır.

Göstərişlər
-----------

Statinlərin "pis" xolesterin səviyyəsini aşağı salmaq və qan damarlarının divarlarında iltihabı azaltmaq qabiliyyəti müəyyən ürək-damar xəstəliklərinin və ya onların ağırlaşmalarının inkişaf riskini azaltmağa təsir edir. Tədqiqatlar göstərir ki, miokard infarktı kimi ürək-damar və insult kimi xəstəliklərin yaranma riskində 21% azalma var. Tipik olaraq, statinlər ciddi yan təsirlər olmadığı halda ömür boyu davam etdirilməsi məsləhət görülür.

### Ürək-damar xəstəliyi olmayan insanlar

Amerika kardioloqlar kolleci (ACC) və Amerika Ürək Assosiasiyasının (AHA) 2019-cu il üçün ürək-damar xəstəliklərinin ilkin profilaktikası üçün tövsiyələrinə əsasən, testləri aşağı sıxlıqlı lipoprotein xolesterinin çox yüksək səviyyədə olduğunu göstərən 20-75 yaş arası insanlara - 190 mq/dl (və ya 4,90 mmol/l-dən çox), statin terapiyası dərhal təyin olunmalıdır. Ürək-damar xəstəliyinin əlamətləri olmayan insanlara statinlərin təyin edilib-edilməməsinə qərar vermək üçün həkimlər həmin insanlarda xəstəliyin inkişaf edə biləcəyi riskini qiymətləndirib sonra qərar verirlər. Bunun üçün ilk növbədə risk faktorları müəyyən edilir: siqaret çəkmək, arterial hipertenziya (yüksək qan təzyiqi), şəkərli diabet, hiperlipidemiya ("pis" xolesterinin səviyyəsinin artması və/yaxud "yaxşı" xolesterinin səviyyəsinin azalması), piylənmə, ailədə ürək xəstəliyi tarixinə diqqət yetirilməsi, gənc yaşda qohumlarda damar xəstəlikləri (55 yaşa qədər kişilərdə və 65 yaşa qədər qadınlarda) və s.

### Ürək-damar xəstəlikləri olan insanlar

Miokard infarktı, insult və ya periferik arteriya xəstəliyi kimi müəyyən ürək-damar xəstəliyi olan insanlar üçün vəziyyətin pisləşməsinin və ya təkrarlanmasının qarşısını almaq üçün statinlər təyin edilir. Tədqiqatlar göstərir ki, pis xolesterin səviyyəsi 70 mq/dL-dən aşağı düşərsə damarlardakı xolesterin nöqtələrinin ölçüsü azala bilər. Miokard infarktı və ya koronar arteriya əməliyyatından sonra xəstələrə hətta normal xolesterin səviyyələrində də statinlər təyin oluna bilər.

### Ailəvi hiperkolesterolemiya

Ailəvi hiperkolesterolemiyası olan xəstələrdə doğuşdan etibarən çox yüksək səviyyədə aşağı sıxlıqlı lipoprotein xolesterin əmələ gəlir, bu da onları ürək-damar xəstəliklərinin erkən inkişafı üçün yüksək risk altında qoyur. Bu vəziyyətdə mütəxəssislər pəhriz və həyat tərzində dəyişikliklər, məcburi müntəzəm fiziki fəaliyyət, eləcə də ömürlük statin terapiyası tövsiyə edirlər. Uşaqda ailəvi hiperkolesterolemiya diaqnozu təsdiq edildikdə, statinlərlə müalicəyə təxminən 10 yaşından başlamaq tövsiyə olunur.

### Diabetli insanlar

1 və ya 2-ci tip diabetli xəstələrdə ürək-damar xəstəliklərinin inkişaf riski yüksəkdir. Onu azaltmaq üçün onlar qanda qlükoza səviyyəsini daim nəzarətdə saxlamalı, sağlam həyat tərzi keçirməyə çalışmalıdırlar və bundan əlavə, şəkərli diabet xəstələrinin əksəriyyəti xolesterini azaldan dərmanlar, yəni statinlər qəbul etməlidirlər. UpToDate tibbi məlumat bazasına əsasən, onlar 40 yaşdan yuxarı və ya ürək-damar xəstəlikləri üçün bir neçə risk faktoru (məsələn, ailədə ürək-damar xəstəliyi, yüksək xolesterin, yüksək qan təzyiqi və ya piylənmə) olan xəstələrə təyin edilir. Statinlər insanın xolesterinin səviyyəsi normal olsa belə, infarkt, insult və vaxtından əvvəl ölüm riskini azaldır.

1. ↑  "Overview Statins". NHS. 2021-04-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-13.
2. ↑  "Cholesterol Drugs". American Heart Association. 2021-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-13.
3. 1 2  "Statins: Common questions answered". British Heart Foundation. 2020-03-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-13.
4. 1 2  "Should you take a statin even if your cholesterol is normal?". Harvard Health Publishing. 2012-11. 2020-08-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-13.
5. ↑  "Controlling Cholesterol with Statins". U.S. Food and Drug Administration. 2017-02-16. 2015-11-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-14.
6. ↑  *Mayo clinic stuff.* "Statins: Are these cholesterol-lowering drugs right for you?". Mayo Clinic. 2020-03-14. 2020-08-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-14.
7. ↑  WHO, 2019
8. ↑  "Cholesterol". FDA Office of Women’s Health. 2020-09-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-13.
9. ↑  "Правительство Российской Федерации. Распоряжение от 12 октября 2019 г. № 2406-р" (PDF). Правительство России. 2020-03-31 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-08-13.
10. ↑  "Cholesterol". Centers for Disease Control and Prevention. 2021-01-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-13.
11. ↑  "Cholesterol and Statins Infographic". FDA U.S. Food and Drug Administration. 2020-12-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-12.
12. ↑  "What is Cholesterol?". American Heart Association. 2017-04-30. 2020-08-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-13.
13. ↑  *Robert S. Rosenson.* "Patient education: High cholesterol and lipids (Beyond the Basics)". UpToDate. 2020-07. İstifadə tarixi: 2020-08-13.
14. ↑  "It is quite understandable to have questions when you may need to take a new medicine". Heart UK. Cholesterol Charity. 2020-08-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-13.
15. ↑  *Peter WF Wilson.* "Cardiovascular disease risk assessment for primary prevention in adults: Our approach". UpToDate. 2020-05. 2021-03-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-13.
16. ↑  *Arnett DK, Blumenthal RS, Albert MA.* "2019 ACC/AHA Guideline on the Primary Prevention of Cardiovascular Disease". American College of Cardiology. 2019-03-17. 2020-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-13.
17. ↑  *Robert S Rosenson, Christopher P Cannon.* "Patient education: High cholesterol and lipid treatment options (Beyond the Basics)". UpToDate. 2020-06-16. 2020-11-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-13.
18. ↑  "Uses. Statins". NHS UK. 2020-12-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-13.
19. ↑  *Julian M Aroesty, Joseph P Kannam.* "Patient education: Heart attack recovery (Beyond the Basics)". UpToDate. İstifadə tarixi: 2020-08-13.
20. ↑  *Patrice Wendling.* "Making the Case for Early Statins in Familial Hypercholesterolemia". MedScape. 2019-10-16. 2020-08-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-13.
21. ↑  "Familial hypercholesterolemia". MedlinePlus. 2020-07-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-13.
22. ↑  *Nice.* "Familial hypercholesterolaemia: identification and management". Guidelines. 2019-10-30. 2020-09-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-13.
23. ↑  "Avoiding complications". NHS UK. 2021-08-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-13.
24. ↑  "Health problems. Type 2 diabetes". NHS UK. 2020-07-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-13.
25. ↑  *Deborah J Wexler.* "Patient education: Preventing complications from diabetes (Beyond the Basics)". UpToDate. 2019-12. İstifadə tarixi: 2020-08-13.