recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Eyyub Yaqubov ilə səhv salmayın.

**Yaqub Abdulla oğlu Eyyubov** (24 oktyabr 1945, Mingəçevir) — Azərbaycan Respublikası Baş Nazirinin birinci müavini (2003-cü ildən).

Həyatı
------

Yaqub Eyyubov 24 oktyabr 1945-ci ildə Mingəçevir şəhərində anadan olmuşdur. ixtisası — inşaat mühəndisidir, texnika elmləri doktoru, professordur. 1994-cü ildə Beynəlxalq Mühəndis Akademiyasının akademiki seçilmişdir.

Əmək fəaliyyəti
---------------

Əmək fəalliyyətinə 1964-cü ildə leyt. Şmidt adına zavodda tornaçı kimi başlamışdır. 1963–1964-cü illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun tələbəsi olmuşdur. 1964–1967-ci illərdə ordu sıralarında qulluq etmişdir. 1968–1972-ci illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun tələbəsi olmuşdur. 1970–1972-ci illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun inşaat fakültəsinin komsomol komitəsinin katibi, 1972–1974-cü illərdə həmin institututda baş laborant, institutun aspirantı, 1973–1974-cü illərdə institut partiya komitəsi katibinin müavini olmuşdur. 1975–1997-ci illərdə Azərbaycan Mühəndis-İnşaat İnstitutunda 0.5 ştatla əvəzçilik yolu ilə baş müəllim, dekan müavini, baş müəllim, dosent, dekan vəzifəsini müvəqqəti icra edən, dosent, elmi işlər üzrə prorektor, kafedra müdiri vəzifələrində işləmişdir. 1997–1998-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Sənayedə İşlərin Təhlükəsiz Görülməsinə Nəzarət və Dağ Mədən Nəzarəti Komitəsinin sədri, 1998–1999-cu illərdə həmin komitənin sədrinin səlahiyyətlərini icra edən, 1999-cu ildən Azərbaycan Respublikası Dövlət Sənayedə İşlərin Təhlükəsiz Görülməsinə Nəzarət və Dağ-Mədən Nəzarəti Komitəsinin sədri olmuşdur.

1999–2003-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetində Baş nazirin müavini, 2003-cü ildən Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin birinci müavinidir.

23 oktyabr 2015-ci ildə ölkə başçısı Azərbaycan Respublikasının sosial-iqtisadi inkişafında səmərəli fəaliyyətinə görə Yaqub Abdulla oğlu Eyyubovun "Şərəf" ordeni ilə təltif edilməsi ilə bağlı sərəncam verib.

Həmçinin Belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenko Azərbaycan baş nazirinin birinci müavini Yaqub Eyyubovu Belarus və Azərbaycan arasında ticarət-iqtisadi münasibətlərin inkişafında və möhkəmləndirilməsində əhəmiyyətli töhfələrinə görə "Şərəf" ordeni ilə təltif edib. 2016-cı ildə Vladimir Putin tərəfindən Rusiyanın "Dostluq" ordeni ilə təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin yeni tərkibi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı [*ölü keçid*]
2. ↑  "Rusiya Prezidenti Yaqub Eyyubova "Dostluq" ordeni təqdim edib". 2020-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-10.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Yaqub Eyyubov ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti
**Fuad Hümbət oğlu Nağıyev** — Azərbaycan Respublikası Dövlət Turizm Agentliyinin sədri (2018-ci ildən).

Həyatı
------

Fuad Hümbət oğlu Nağıyev 22 iyul 1975-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Fuad Nağıyev Bakı şəhəri 23 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil alıb.1992–1997-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetin Hüquq fakultəsində təhsil alıb. Təhsilini 1997–2000-ci illər ərzində Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Fəlsəfə və Hüquq İnstitutunun aspirantı kimi davam edib. 1998-ci ilin sentyabr-noyabr aylarında İngiltərənin Birminhem Universitetində Avropa Şurasının İnsan hüquqları üzrə hüquq və təcrübə proqramında təhsil alıb.

Karyerası
---------

2004–2006-cı illərdə Aeroport Qeyt Biznes Aviasiya şirkətində xidmət və şöbə rəisi, 2006–2009-cu illərdə "Paşa İnşaat" MMC-nin direktoru, 2007–2009-cu illərdə "Bakı Dəmir-Beton-8" ASC-də baş direktor vəzifələrində çalışıb.

2010–2014-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin hüquq sektorunda böyük məsləhətçi kimi fəaliyyət göstərib və "2-ci dərəcə dövlət qulluqçusu" ixtisas dərəcəsinə sahib olub. 2014–2017-ci illər ərzində "1-ci dərəcə dövlət qulluqçusu" ixtisas dərəcəsi ilə nazir köməkçisi vəzifəsində çalışıb.

6 fevral 2017-ci ildən 21 aprel 2018-ci ilədək Milli Turizm Təbliğat Bürosu publik hüquqi şəxsin direktoru olub.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

2018-ci il aprelin 20-də Prezident İlham Əliyev Mədəniyyət və turizm sahəsində dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi üçün bəzi tədbirlər haqqında sərəncam imzalayıb. Sərəncama əsasən Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin əsasında Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi və Azərbaycan Respublikası Dövlət Turizm Agentliyi yaradılıb.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin "Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin yeni tərkibi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2018-ci il 21 aprel tarixli sərəncamına əlavələr edilməsi barədə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 aprel 2018-ci il tarixli Sərəncamına əsasən bu vəzifəyə Fuad Hümbət oğlu Nağıyev təyin edilib.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "DÖVLƏT TURİZM AGENTLİYİNƏ SƏDR TƏYİN OLUNDU". 2020-10-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-24.
2. ↑  "Dövlət Turizm Agentliyinə sədr təyin olunub — TƏRCÜMEYİ-HAL". 2021-10-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-24.
3. 1 2  "Turizm Agentliyinin yeni sədri kimdir?". 2020-09-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-04-24.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Təkəli.
**Təkəlilər** — Oğuzların Salur boyuna mənsub bir qolu. Qızlbaşlara aid boy.

"Kitabi-Dədə Qorqud" yarandığı dövrün adətənənələri, köçəri həyat tərzi və s. haqqında tarixietnoqrofik məlumatla zəngindir. Bu köçərilərdən biri də Oğuz tayfasının Təkəli tirəsidir. Təkə "keçi" deməkdir. Bu etnonim totem mənşəlidir. Xivə Xanı Əbül Qaziyə görə, Təkə tayfası Salur boyundan gəlir və tayfa başçılarından birinin adıdır.Salur Oğuzların Üçoqlar qolundan (sol qolundan) Oğuz xanın oğlu Dağ xanın soyundan gəldikləri qəbul edilir. XIV əsrdə Sivas, Ərzincan, Kayseri və Tokat ətrafında hökm sürmüş Qazı Bürhanəddin dövləti Salur boyuna mənsubdur.Salurlar əsl Xəzər ətrafında yaşamış və oradan Xorasan, Orta Asiya və Anadolu bölgələrinə qədər dağılmışdılar. Salurlar içərisindəki tayfa və tayfalar adında bu gün Salur baba yurdu olan Xəzər regionunda yer, əkiləcək tarla, kənd və yaşayış məntəqələri adları hələ də yaşamaqdadır. Təkəlilərin qədim yaşayış yeri Xəzərin qərb sahilləri olmuşdur.Təkəlilərin soyu Salur boyuna,Qazan xana kimi gedib çıxmışdır.Təkəlilər döyüşkən cəsur bir türk boyu kimi tanınmışdır.Məşhur Türkmən atı Ahaltəkə atı Təkəlilərin adıyla bağlıdır.
Tərəkəmə təkləlilər tarixi zərurət üzündən gündoğanda və günbatanda məskunlaşmış, Təkə tayfasını Təklələr olaraqda adlandırırlar.Çox gümanki zamanla Təkə tayfasından Təklə eli yaranmışdır.Təklələr əvvəllər oğuz tayfa ittifaqına daxil olub, Azərbaycan, Türkmənistan, Türkiyə ərazisində yaşayıblar.

Təkəlilər tayfasının adı ilə səsləşən onomastik vahidlər bu gün də özünü qoruyub saxlamaqdadır. Azərbaycanın Quba rayonunda Təkə Şıx (indiki adı Gültəpə),Bərdə rayonunda Türkmən,Xızı rayonunda Təkəli kəndi, Gürcüstanın Borçalı bölgəsində Marneuli rayonunda Təkəli kəndi və Ermənistanın Dərəçiçək bölgəsində Təkəli kəndi buna misal ola bilər.

Mənbə
-----

* ASE(XI cild),Bakı-1987.səh.244

Həmçinin bax
------------

* Çuxa sultan Təkəli
Yaksik.jpgYaksik
**Yaksisk**  (xanqıl: 약식) və ya **yakpap** (xanqıl: 약밥) - koreya mətbəxinə məxsus şirniyyatdır. Şirniyyata qoz, şabalıd və s. əlavə edilir.

Tərkibi
-------

Şirniyatın tərkibinə bal, şəkər, dad verici vanil, yağ, sous və xurmada əlavə edilir. Ənənəvi olaraq yaksik "çonvol-deborm" (xanqıl: 정월대보름) bir yerdə serviz edilir. 
Bu şirniyyat əsasən yeni ildə, toylarda, ad günlərində və xüsusi ziyafətlərdə təqdim olunur.

Adı
---

Yaksikin hərfi mənası "dərmanlı düyü" və ya "dərmanlı qida" deməkdir. Tərkibində bal olduğu üçün Cosone onu "yak" yəni dərman adlandırırdı. Balın şərabla qarışıq *yakçu' (약주), qaynadılmış düyü ilə bal* yakkva *(약과) adlanır.* Digər növləri *yakpan* (약반), *kkulban* (*kkulbap* 꿀밥) və *milbap* (*milbap* хангыль: 밀반)-dır.

Tarixi
------

Yaksik Korye imperiyası dövründən mövcuddur. XIII əsrdə İryonom monanxı tərəfindən icad olunub. Əfsanəyə görə Soci Sillinin kralı 15 yanvar 488-ci ildə yolda olarkən ac olub və ona bu şirniyyatı bişiriblər və o xilas olub. Bundan sonra hər il yanvar ayının 15-i şirniyyat ənənəvi olaraq bişirilir.

Xarici keçid
------------

* Resept
* Yaksikin resepti

İstinad
-------

1. ↑  *Ho-min Sohn.* Korean Language in Culture And Society Arxivləşdirilib 2017-11-17 at the Wayback Machine University of Hawaii Press, 2006. — 314 с. — ISBN 9780824826949.
2. ↑  *The National Folk Museum of Korea (South Korea).* Encyclopedia of Korean Seasonal Customs: Encyclopedia of Korean Folklore and Traditional Culture Vol. 1 Arxivləşdirilib 2017-11-09 at the Wayback Machine 길잡이미디어, 2014-10-30. — 336 с. — ISBN 9788992128926.
3. ↑  *Robert Koehler et al.* Traditional Food: A Taste of Korean Life Arxivləşdirilib 2017-11-08 at the Wayback Machine — Seoul Selection, 2015-05-23. — 174 с. — ISBN 9781624120367.
4. ↑  *Michael J. Pettid.* Korean Cuisine: An Illustrated History Arxivləşdirilib 2017-11-08 at the Wayback Machine — Reaktion Books, 2008. — 236 с. — ISBN 9781861893482.
Haqqında
--------

"Ət-Tibyan fi təfsiril-Quran" hicri V əsrin böyük fiqh, hədis və kəlam alimi Şeyx Tusi kimi məşhur olan Muhəmməd ibn Həsən Tusinin yazdığı bir təfsirdir. Rəvayətləri nəql etməklə yanaşı, əqlə arxalanıb müxtəlif elmlərə diqqət yetirməklə özündən əvvəlkilərin və müasirlərinin təfsir görüşlərini dəyərləndirmişdir. Bu baxımdan Quran təfsiri ilə bağlı müxtəlif elmləri o cümlədən, sərf, nəhf, hədis, kəlam və tarix kimi elmləri əhatə edir.

Bu təfsirdən öncə şiə təfsirçilər yalnız səhabə və ya İmamlardan (ə) rəvayətləri nəql etməklə və həmçinin lüğətlə bağlı bəzi məsələlərə işarə etməklə kifayətlənirdilər. Nümunə kimi Furat Kufinin, Əyaşinin, Əli ibn İbrahim Quminin təfsirlərini göstərmək olar. Əhli sünnət təfsirçiləri arasında da yalnız Təbəri başqalarının görüşlərini nəql etməklə yanaşı, onların tənqidinə və öz baxımından daha səhih olan rəvayətlərin seçiminə girişmişdir.

"Ət-Tibyan fi təfsiril-Quran" surələrin tərtibinə əsasən bütün Quranın təfsiri olub 10 cilddə qələmə alınmışdır. Mufəssir hər surənin başlanğıcında onun adlarına, məkki və ya mədəni olmasına, nasix və mənsux ayələrin onda olub-olmamasına işarə etmiş, daha sonra qiraət ixtilaflarını, sözlərin lüğəvi mənalarını, ayələrdəki qrammatik məsələləri araşdırmış və nəhayət ayələrin tam mənasını şərh və təfsir etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Əbədi Nur" dərgisində "Ət-Tibyan fi təfsiril-Quran" məqaləsi". 2017-03-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-09-10.

Həmçinin bax
------------

* Şiə məzhəbinin kitabları siyahısı

Xarici keçidlər
---------------

"Əbədi Nur" dərgisində "Ət-Tibyan fi təfsiril-Quran" məqaləsi
**Mixail Petroviç Devyataev** (8 iyul 1917 – 24 noyabr 2002, Kazan) — Baltik dənizindəki Usedom adasındakı nasist düşərgəsindən qaçışı ilə tanınan sovet qırıcı pilotu, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

Həyatı
------

Mixail Devyatayev 8 iyul 1917-ci ildə Spasski rayonunun Torbeevo kəndində anadan olub və ailənin 13-cü övladı idi. Milliyətcə moşka idi. Kazan Çay Texnikumuna daxil olub, 1938-ci ildə texnikimu bitirib. Volqa çayında üzən gəmilərdən birində kapitan köməkçisi kimi çalışıb.

### Hərbi pilot olması

1938-ci ildə Kazan şəhərinin Sverdlovsk Vilayət Hərbi Komitəsi Qırmızı Ordu sıralarına çağırıldı. 1940-cı ildə Çkalov adına Birinci Hərbi Aviasiya Məktəbini bitirmişdir.

### Əsirlik

1944-cü il iyulun 13-də axşam saatlarında üşmənin hava hücumunu dəf etmək üçün mayor V. Bobrovun komandanlığı altında Bell P-39 Airacobra qırıcıları qrupunun tərkibində havaya qalxdı. Lvov ərazisində hava döyüşündə Devyatayevin təyyarəsi vuruldu və alovlandı. Pilot təyyarədən tullanıb düşmən tərəfindən işğal olunmuş əraziyə huşsuz vəziyyətdə düşərək əsir götürüldü.

### Əsirlikdən qaçış

*border=none Əsas məqalə: Devyataevin qrupunun əsirlikdən qaçışı*
8 fevral 1945-ci ildə 10 nəfər sovet hərbi əsiri Alman Heinkel He 111 H-22 bombardmançı təyyarəsini ələ keçirdi və Uzedom adasındakı konslagerdən qaçmaq üçün istifadə etdi.

### Sonrakı taleyi

2002-ci il noyabrın 24-də Kazanda 86 yaşında vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "95 лет исполняется летчику Девятаеву, сбежавшему из концлагеря на самолете". Российская газета (rus). 2012-07-04. 2020-11-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-21.
2. ↑  militera.lib.ru/memo/russian/pokryshkin-1/18.html
3. 1 2  "Михаил Девятаев и He-111H-22". airpages.ru. 2020-06-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-21.
**Airbnb** ("Eyrbienbi") — bütün dünyada fərdi mənzillərin qısamüddətli kirayələrinin yerləşdirilməsi və axtarışı üçün onlayn platformadır.

Konsepsiyası
------------

Airbnb istifadəçilərinin evlərinin hamısını və ya bir hissəsini səyahətçilərə icarəyə vermək imkanı var. Sayt ev sahibi və qonaq arasında əlaqə yaratmaq üçün bir platforma təmin edir və həmçinin əməliyyatların işlənməsi üçün məsuliyyət daşıyır. Airbnb 191 ölkənin 65 000 şəhərində yaşayış təklif edir. 2008-ci ilin avqustunda təsis edildiyi gündən 2017-ci ilin aprel ayına qədər 150 milyondan çox insan Airbnb veb-saytı vasitəsilə mənzil tapıb. Fəaliyyətlərinə görə Airbnb müəyyən bir faiz alır — mənzillərin sahiblərindən sifariş məbləğinin 3%-i, kirayəçidən — 6%-dən 12%-ə qədər (2017-ci ilin aprelinə).

Tarixi
------

Airbnb (əslində AirBed&Breakfast — "şişmə döşək və səhər yeməyi") 2008-ci ilin avqustunda San-Fransiskoda yaradılıb. Onun təsisçiləri Brayan Çeski, Co Qebbiya və Natan Bleçarçikdir. İlkin maliyyə Y Combinator biznes inkubatorundan alınıb. Greylock Partners, Sequoia Capital və Eşton Kutçer sonradan şirkətə sərmayə qoydular.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  The Unicorn List. 2016.
3. 1 2  Airbnb Annual Report 2020 10-K.
4. 1 2  Airbnb Q4-2022 Shareholder Letter. 2023.
5. ↑  "ОКПО 38337959 ООО "ЭЙРБИЭНБИ РАША"". 2020-06-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-07-04.
6. 1 2  *Роман Рожков*. Airbnb отказалась от российской прописки Arxivləşdirilib 2017-05-11 at the Wayback Machine // Коммерсантъ, № 62 (6056), 11 апреля 2017
7. ↑  "Об Airbnb". 2016-02-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-02-06.
8. ↑  "AirBed And Breakfast Takes Pad Crashing To A Whole New Level" (ingilis). techcrunch.com. 2008-08-11. 2015-09-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-10-29.
**Qətər gerbi** (*ərəb.* شعار قطر‎‎; *ing.* State of Qatar) — Qətərin dövlət rəmzlərindən biri.

Haqqında
--------

Qətər gerbi, Parisdə Qətər səfirliyinin binası üzərində
Ərəb yarımadasının şərqində olan Fars körfəzinə uzanan Qətər şimal-qərbdən Bəhreyn, qərb və cənubda Səudiyyə Ərəbistanı və şərqdə Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri ilə həmsərhəddir. Tək quru sərhəd qonşusu Səudiyyə Ərəbistanı olub digər tərəfləri Fars körfəzi ilə əhatə olunub Bu ölkənin dövlət rəmzləri: Qətər bayrağı, Qətər gerbi və Qətər himnidir. Çevrə (və ya dairə) formasında olan Qətər gerbindəki sarı dairədə iki iç-içə keçmiş ağ əyri qılınc vardır. Qılıncların arasında iki xurma ağacı olan bir adanın yanında mavi və ağ dalğalarda üzən bir gəmi var. Dairə üfüqi olaraq bölünən yuvarlaq bir obyektlə əhatə olunmuşdur. Ağ bölmədə Qətər dövlətinin adı qara kufi xətti ilə yazılmış, tünd qırmızı rəngli bölməsində isə ingiliscə Qətər dövləti sözü ("*ing.* State of Qatar") yazılmışdır. Hazırkı versiya 1976-cı ildə tətbiq olunub və 1966-cı ildən bəri istifadə edilən və iki əyri qılıncdan, bir inci qabığından və "Qətər" markalı iki palma ağacından ibarət idi 
Gerbin bir neçə elementi bir sıra Yaxın Şərq ölkələrinin milli emblemlərində səsləndirilir: Səudiyyə Ərəbistanı gerbindəki ənənəvi ərəb əyri qılıncı həmçinin Omanın gerbində də mövcuddur; gəmi həmçinin Küveytin gerbində də vardır. Xarici üzüklərin rəngləri və ayrılması Qətər bayrağından gəlir.

Həmçinin bax
------------

* Qətər bayrağı

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Qətər gerbi ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Embassy of Qatar in Washington DC
* FOTW - Qatar

İstinadlar
----------


1. ↑   Milliyet 2012-02-27
2. ↑  "FOTW - Qatar". 2013-01-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-01.
3. ↑  ".(28:11) عند استخدام العلم خارج المباني، داخل دولة قطر، فإنه يجب أن تكون النسبة بين طول وعرض العلم" (When using a flag outside of buildings within the State of Qatar, the ratio between the length and the width of the flag should be 11:28.) - Law No. 14 on the Flag of Qatar - Qatar Legal Portal Arxivləşdirilib 2017-04-13 at the Wayback Machine
Üçüncü nəsil sovet nüvə sualtı qayıqlarına "qara dəliklər" ləqəbi verildi.
**Toshiba — Kongsberg qalmaqalı** — 1987-ci ildə Yaponiyanın Toshiba korporasiyası və Norveçin Kongsberg şirkəti tərəfindən CNC dəzgahlarının Sovet İttifaqına qeyri-qanuni satışı ilə bağlı baş vermiş ticarət qalmaqalı. Dəzgahlar Sovet İttifaqına Çoxtərəfli İxrac Nəzarətləri üzrə Koordinasiya Komitəsinin (CoCom) üzv ölkələri tərəfindən komitə üzvləri arasında belə avadanlığın Şərq Bloku ölkələrinə ixracını qadağan edən daxili razılaşmanı pozaraq, Sovet İttifaqına satılıb. Satılan avadanlıq Sovet İttifaqı tərəfindən nüvə və ağır sənaye sahələrində, eləcə də sualtı qayıqlar üçün nəzərdə tutulmuş çox yüksək dəqiqliklə gəmi pərvanələrinin istehsalı üçün istifadə edilmişdir.

Sovet İttifaqı tərəfindən avadanlıq alınması
--------------------------------------------

Sovet İttifaqı tərəfindən avadanlıq alınması
Soyuq Müharibə illərində Sovet İttifaqı Qərb ölkələrindən maliyyə resurslarına və lazım olan vaxta əhəmiyyətli dərəcədə qənaət edəcək ikili istifadə texnologiyaları əldə etmək üçün müxtəlif tədbirlər oxşar texnologiyaların və layihələrin müstəqil inkişafı üçün, həmçinin aparıcı Qərb ölkələri ilə texnoloji fərqi azaltmaq üçün gördü.

1970-ci illərin sonlarında ABŞ Hərbi Dəniz Rabitə Mərkəzinin əməkdaşı Con Uoker sovet kəşfiyyatçısı olmaqla sovet sualtı qayıqlarını aşkar etmək və izləmək üçün nəzərdə tutulmuş Amerikanın SOSUS sonar sistemi haqqında Sovet tərəfinə mühüm məlumat ötürdü. Pərvanələrinin yaratdığı səs-küy səviyyəsinə görə Amerikadan xeyli geri qalan sovet sualtı qayıqlarını effektiv şəkildə aşkar etməyə imkan verən ABŞ-ın SOSUS sisteminin mövcudluğu onların gizliliyi ilə bağlı ciddi problemlər yaradırdı. Alınan məlumatların nəticəsi olaraq, sovet tərəfi Qərb ölkələrindən konstruksiyasına başlanılan yeni nəsil sovet nüvə gəmiləri üçün daha səssiz, daha böyük pərvanə qanadları istehsal etməyə imkan verəcək avadanlıq almaq yollarını axtarmağa başladı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Wende A. Wrubel *The Toshiba-Kongsberg Incident: Shortcomings of Cocom, and Recommendations for Increased Effectiveness of Export Controls to the East Bloc*. "American University International Law Review"  Arxivləşdirilib 2019-10-13 at the Wayback Machine
**Çulım dili** (Çulım dilində: Ось тили, *Ös tili* ; rusca: Чулымский язык), Altay dil ailəsinin Türk dilləri qrupuna mənsub dildir.

Təsnifat
--------

Çulım dili xakas, şor və sarı-yuğur dillərini də əhatə edən türk dillərinin Sibir türk qrupuna aid edilirr. Rusiyalı dilşünas Noqorodov Leypsiq-Cakarta siyahısına əsaslanaraq Çulımın qıpçaq mənşəli olduğunu iddia edir. Bu müqayisə göstərir ki, 100 əşyadan 87-si qıpçaq əşyalarına uyğundur, yalnız 67-si oğuz türkcəsi ilə qohumdur.

Tarix
-----

Çulım dili bir vaxtlar Altay dağlarında çox geniş yayılmış bir dil olub, lakin müstəmləkəçilik və linqvistik assimilyasiya dalğalarına məruz qalan bu dilin daşıyıcıları zamanla ana dili kimi rus dilindən istifadə etməyə başlamışlar. Bu yerdəyişmə digər Sibir türk dillərindən fərqlənən dilin quruluşunu öyrəndikdə daha aydın görünür. İndi Orta Çulım XX əsrin ortalarında baş verən rus dilinin təsirləri səbəbindən təhlükə altındadır. Məhz 1940-cı illərdə, İosif Stalinin hakimiyyətdə olduğu dövrdə "ikinci ana dili siyasəti" adlı proqram yaradıldı. Bu, uşaqların bir yerə toplanması və onların rus dilini öyrəndikləri və öz ana dillərində danışmamağa məcbur olduqları internat məktəblərinə göndərilməsini əhatə edirdi. Proqram tez bir zamanda cəmiyyətin çulim dilini tərk etməsinə səbəb oldu. Tezliklə dil mənfi mənalarla əlaqələndirildi və beləliklə, aşağı sinifli sosial status qazandı. Ötən əsrin əvvəllərində Çulım dili "boğaz dili" kimi spesifik xüsusiyyətləri ilə tanınırdı, indi isə bu dil artıq uşaqlara ötürülmür. Bundan əlavə, 1970-ci illərdə Çulım icması rusdilli yaşayış məntəqələrinə inteqrasiya etməyə məcbur edildi, yerli əhali burada sosial nüfuz baxımdan yüksəlmək və daha çox iqtisadi imkanlar əldə etmək üçün rus dilində uyğunlaşmalı və danışmalı oldular. Tezliklə çulim dilində danışanlar öz ana dillərini tərk etdilər; bu, icmanın çoxlu sayda danışanlarını və onların dil ənənələrini itirməsinə səbəb oldu. Çulım xalqı nəinki öz dillərini tərk etmək məcburiyyətində qaldı, həm də hökumət onları 1959-cu ildən sonra ayrı bir etnik qrup kimi siyahıyaalma statistikasından çıxardı. Sovet hökumətinin gözündə Çulım əhalisi yox idi və sayları fərqli bir milli kimlik kimi özünə yer tutmaq üçün kifayət deyildi; yalnız 1999-cu ilə qədər icma ayrıca etnik birlik statusunu bərpa etdi. Beləliklə, Rusiyanın urbanizasiyası və öz milli dillərinin hökmranlığı Çulım dilinin tədricən sıradan çıxarılmasına və arealının daralmasına gətirib çıxardı.



1. ↑  ScriptSource - Russian Federation.
2. ↑  Ethnologue (ing.). 25, 19 Dallas, Texas: SIL International, 2022. ISSN 1946-9675
**Ciro Uşio** (牛尾 治朗, *Uşio Ciro*?, 12 fevral 1931, Hyoqo prefekturası – 13 iyun 2023) – Yaponiya biznesmeni. 1964-cü ildə *"Ushio Inc."* şirkətini qurmuşdur. Yaponiya siyasətində təsiri olmuşdur.

Həyatı və karyerası
-------------------

1931-ci ildə Yaponiyanın Hyoqo prefekturasında doğulmuşdur. 1953-cü ildə Tokio Universitetindən məzun olmuş, 1956–1957-ci illərdə Berkli Kaliforniya Universitetində təhsil almışdır. Uşio Yaponiyaya qayıtdıqdan sonra ailə biznesinə – *"Ushio Industry"* şirkətinə qatılmışdır. 1964-cü ildə ailə şirkətindən ayrılaraq öz şirkətini (*"Ushio Inc."*) qurmuş və prezidenti olmuşdur. Tez bir zamanda informatika təchizatı, elektronika, yeni materiallar və kosmos kimi yeni texnologiya sahələrinə daxil olmuş, şirkətini böyütmüşdür. 1969-cu ildə Yaponiya Beynəlxalq Gənclər Palatasının sədri seçilmişdir. Rahat korporativ mədəniyyətin tənqidçisi olmuşdur.

Uşio 1995–1999-cu illərdə ölkənin ən vacib biznes qurumlarından olan Yaponiya İcraçı Direktorlar Assosiasiyasına rəhbərlik etmişdir. O, təşkilata ilk dəfə 1959-cu ildə qoşulmuşdur. Sədrliyi dövründə hökumətin kiçildilməsini və özəl sektorun iqtisadiyyatı qabağa aparması üçün deregulyasiyanı müdafiə etmişdir. 2001-ci ilin yanvarında hökumətin İqtisadi və Fiskal Şurasının özəl sektor üzvü olmuşdur. 2006-cı ilin sentyabrındakı gedişinə qədər Cuniçiro Koyzuminin struktur islahatlarını dəstəkləmişdir.

Uşio *"KDDI"* telekommunikasiya şirkətinin sədri və *"Japan Post Holdings"* şirkətinin xarici direktoru olmuşdur. O, 13 iyun 2023-cü ildə pnevmoniyadan ölmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Japan: An Illustrated Encyclopedia. səh. 1668
2. 1 2 3  "Influential Japanese business leader Jiro Ushio dies at 92". The Japan Times (ingiliscə). 21 iyun 2023. 7 iyul 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 oktyabr 2023.

Ədəbiyyat
---------

* Japan: An Illustrated Encyclopedia (ingiliscə). II cild (M–Z). Tokio: Kodansha. 1993. səh. 1668. ISBN 4-06-2064-90-1. İstifadə tarixi: 8 oktyabr 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* Kotobank saytında

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| CiNii: DA01366008 · GND: 173789994 · ISNI: 0000000082930324 · LCCN: n81081985 · NDL: 00089099 · VIAF: 108945617 · WorldCat VIAF: 108945617 |

 |
**Müqəddəs Hripsime kilsəsi** (erm. ***Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցի***) — Ermənistanın Armavir vilayətinin Vaqarşapat şəhərində yerləşən 7-ci əsrə aid erməni kilsəsi. 2000-ci ildən YUNESKO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilmişdir.

Tarixi
------

Garni məbədinə bənzəyən və bütpərəst ilahəyə həsr olunmuş Ellinistik məbəd IV əsrə qədər kilsənin yerində dayanıb. 1958-ci ildə qazıntılar zamanı dayaq sütununun altında ellinistik ornamentli monumental daş binanın bünövrəsi tapılmışdır.

Rəvayətə görə, Hripsime imperator Diokletian tərəfindən təqiblərdən xilas olaraq xristian bakirələri ilə Ermənistana qaçmış və xristianlığı təbliğ etmişdir. Onu Ermənistan kralı III Böyük Trdat təqib etdi. O, 34 digər xristian qadınla birlikdə öldürüldü. Qızların şəhid olduğu yerdə Kral Trdat və İşıqlandırıcı Qriqori bir ibadətgah, dörd sütunlu daş sütunlu yarı mağara türbəsi tikdirdilər. V əsrdə farslar tərəfindən dağıdıldı, lakin Sahak Partev yenisini tikdi. Kilsənin əsası 618-ci ildə katolikos Komitas I Axtsetsi tərəfindən qoyulmuşdur.

1653-cü ildə katolikos Filip kilsəni təmir etdi və qərb girişinin qarşısında açıq vestibül tikdi. Sonralar kərpic divar və piramidalarla əhatə olunmuş (1776), eyvanda zəng qülləsi (1880), şərq və cənub preslənmiş daş divarlar, ev, həyətin köməkçi tikililəri tikilmişdir (1894). 1898-ci ildə əhəmiyyətli təmir işləri aparıldı.

Zəng qülləsi 1987-ci ildə təmir edilmişdir.

Mənbə
-----

* И.Шопен. Исторический памятник состояния армянской области к эпоху ее присоеденения к Российской империи, С-п.1852, стр.682;
* Х.Ф.Б.Линч. Армения (Путевые очерки и этюды), т 1, Тифлис, 1910, стр.297–410;
* В.М.Арутюнян, С.А.Сафарян. Памятники армянского зодчества, М. 1951, стр. 40–41;
* Архитектурные памятники Армении, М. 1974, стр.6;

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database. 2017.
**Aldosteronizm** — Aldosteronun hipersekresiyası və ya onun metabolizminin pozulması nəticəsində baş verən patoloji vəziyyət.

Bütün arterial hipertenziya hallarının 0,5–2%-ndə təsadüf edilir. Aldosteronizm birincili və ikincili olur. Birincili aldosteronizm böyrəküstü vəzilərin zədələnməsi nəticəsində arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə yaranan kliniki sindromdur. İkincili aldosteronizm böyrəküstü vəzilərlə əlaqədar olmayan səbəblərdən baş verən simptomdur. Birincili aldosteronizm səbəbi böyrəküstü vəzilərin adenoması və ya onların qabıq maddəsinin yumaqcıq zonasının hiperpla ziyasıdır.

İkincili aldosteronizm böyrək arteriyalarının stenozu, bədxas səli arterial hipertenziya, renin ifraz edən şişlər və s. nəticəsində baş verir. Əsas əlamətləri diastolik arterial təzyiqin yüngül və ya orta dərəcədə yüksəlməsi, aldosteronun qanda və sidikdə konsentrasiyasının artması, başağrısı, əzələlərdə qıcolmalar, ürəkdöyünmə, poliuriya və nikturiyadır. Müalicəsi adətən natriumun azaldılması, fiziki gərginliyin dozalaşdırılması, siqaret çəkməkdən imtina etmək, bəzi hallarda adrenalek tomiya və dərman preparatlarının qəbulu ilə mümkün olur.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 307. ISBN 978-9952-441-02-4.
**DLT** — Psixokimyəvi zəhərli maddə. Dimetilamid lizergin turşusu rəngsiz, dadsız və iysiz kristal maddədir. Suda yaxşı həll olur.

Toksiki xassələri
-----------------

DLT kiçik dozalarda həzm sisteminə, aerozolları ilə nəfəs aldıqda, dəri və yara vasitəsilə qana keçdikdə insan psixikasına təsir göstərir.

DLT ilə zəhərlənməni 3 fazaya ayırırlar: başlanğıc, psixoz, sonuncu.

Başlanğıc faza hər şeydən əvvəl subyektiv hissiyyatlarla başlayır. İnsan orqanizminə DLT daxil olduqdan 15–20 dəq. sonra yorğunluq, həyəcan, baş gicəllənməsi, baş ağrısı, ürək nahiyəsində xoşagəlməz ağrılar, əllərin soyuması və titrəməsi əlamətləri baş verir. Eyni vaxtda dərinin qızarması, yaxud solğunlaşması, istilik yaxud soyuqluq hissləri, tərləmə, güclü selik axması və ürəkbulanma əlamətləri müşahidə olunur. Göz bəbəkləri genişlənir, nəbz sürətlənir, tənəffüs isə zəifləyir. Başlanğıc faza dozanın miqdarından və DLT-nin orqanizmə daxil olma yollarından asılı olaraq 40 dəqiqədən 1,5 saata qədər davam edə bilər.

Psixoz faza zəhərlənmiş insanın emosional əfvalının dəyişməsinə və özünü aparmasına təsir edir. Bəzi insanlarda əfvalın pis olması, vahimə hissi, iradənin zəifləməsi, depressiya, digərlərində isə yüksək hal-əhval, səbəbsiz gülüş, yersiz danışıqlar və aqressiv hərəkətlər meydana çıxır. Bu hisslər 5–8 saat davam edir.

Sonuncu fazada somatik və vegetativ pozğunluqlar yox olur. Bu faza 16–18 saat, hərdən 1,5–2 sutkayadək davam edir.
Psixoloji təsir edən minimal doza 0,0005 mq/kq.

İlk yardım
----------

Hazırda psixokimyəvi zəhərləyici maddələrin orqanizmdə əmələ gətirdiyi biokimyəvi dəyişikliklər lazımi qədər öyrənilməmişdir. Əgər psixokimyəvi zəhərləyici maddələr mədəyə düşərsə, onu yaxşı yuduqdan sonra 10–15 qram aktivləşdirilmiş kömür verilir.

İstinadlar
----------
**Abbasov Nazim Tanrıverdi oğlu**  ({{DVTY}} şablonu boşdur ) — Riyaziyyat elmlər doktoru, professor, Azərbaycan Dövlət Universitetinin "Həndəsə" kafedrasının müdiri (1972–2004). 1980-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin 60 illiyinə həsr olunmuş xatirə medalı və nişanı, 2000-ci ildə isə Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyinin Fəxri Fərmanı ilə təltif olunmuşdur.

Həyatı
------

Abbasov Nazim Tanrıverdi oğlu 1930-cu il aprel ayının 1-də Azərbaycan SSR Ağstafa rayonunun Marksovka (indiki Xətai) kəndində anadan olmuşdur. Abbasov Nazim 1949-cu ildə S.M. Kirov adına 22 saylı Ağstafa dəmir yol orta məktəbini qızıl medalla bitirib. O, 1949-cu ildə S.M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuşdur. 1954-cü ildə Universiteti bitirib riyaziyyatçı ixtisasına yiyələnmişdir. 1954–1957-ci illər ərzində S.M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin həndəsə ixtisası üzrə aspirantı olmuşdur.

Abbasov Nazim Tanrıverdi oğlu 2004-cü il noyabr ayının 19-da vəfat etmişdir.

Elmi fəaliyyətləri
------------------

Abbasov Nazim 1959-cu ildə S.M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin Elmi Şurasında professor B.A. Rozenfeldin elmi rəhbərliyi altında "Kvazi qeyri-evklid fəzaların hərəkətləri qrupunun spin təsviri" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək fizika-riyaziyyat elmləri namizədi elmi dərəcəsini almışdır. Nazim Abbasovun rəsmi opponentləri f-r.e.d. prof. N.Y. Vilenkin və f-r.e.n. dos. B.M. Yusifzadə olmuşdular.

Abbasov Nazim 1964-cü ildə "Həndəsə və cəbr" kafedrası üzrə dosent, 1978-ci ildə isə "Həndəsə" kafedrası üzrə professor elmi adlarına layiq görülmüşdür.

Nazim Abbasov 1957–1959-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin "Həndəsə və cəbr" kafedrasında assistent, 1959–1964-cü illərdə baş müəllim, 1965–1978-ci illər ərzində dosent, 1972–2004-cü illərdə "Həndəsə" kafedrasının müdiri və, eyni zamanda, 1978–2004-cü illərdə həmin kafedranın professoru vəzifələrində çalışmışdır. Səhhəti ilə əlaqədar olaraq 2004-cü ildə "Həndəsə" kafedrasında professor-məsləhətçi vəzifəsinə keçirilmişdir.

1980-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin 60 illiyinə həsr olunmuş xatirə medalı və nişanı, 2000-ci ildə isə Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyinin Fəxri Fərmanı ilə təltif olunmuşdur.

80-dən çox emi məqalənin, dərslik və dərs vəsaitinin müəllifidir. Onun rəhbərliyi ilə onlarla elmlər namizədi yetişmişdir.

Əsas elmi nailiyyətləri
-----------------------

"Kvazi qeyri-evklid fəzaların hərəkətləri qrupunun spin təsviri"
**Qüdrət Muğanlı** (*Qüdrət Balakişi oğlu Məlikov*; 23 iyul 1941, Sabirabad – 27 oktyabr 2020) — Azərbaycan jurnalisti, Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü, Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti (2005).

Həyatı
------

Qüdrət Məlikov Sabirabad şəhərində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Pedoqoji İnstitutunun dil-ədəbiyyat fakültəsini və "Jurnalist Sənətkarlığı" İnstitutunu bitirmişdir. Ali siyasi təhsil almışdır. 1969-cu ildən Sumqayıt şəhərində yaşamış və "Sumqayıt" qəzeti redaksiyasında işləmişdir. Qəzetin baş redaktoru olmuşdur.

Azərbaycanda ilk mətbuat orqanı olan "Əkinçi" qəzetinin naşiri Həsənbəy Məlikov (Zərdabi) nəslindən olan Qüdrət Muğanlı bir çox publisistik yazıların və oçerklərin müəllifidir.

Şeirləri respublikanın dövri mətbuatında, "Sumqayıt — 50", "Bu yurdun aşılmaz dağları qala", "Sevgi məktubları", "Bizdən sizə qalan sözdür", "Bu da bir ömürdü", "Həzin nəğmələrdə yaşayan şəhər" almanax və toplularında çap olunmuşdur. "Unuda bilməzsən məni", "Səni ürəyimdə yaşadacağam" və başqa kitabların müəllifidir.

Qüdrət Muğanlı Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü olmuşdur. "Həsən bəy Zərdabi" mükafatı və "Qızıl qələm" media mükafatı laureatıdır. "Zərdabi" diplomu ilə təltif olunmuşdur.

1991-ci ildə SSRİ Jurnalistlərinin VII qurultayının nümayəndəsi olmuşdur.

21 iyul 2005-ci ildə Azərbaycan milli mətbuatının 130 illiyi münasibətilə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti" fəxri adına layiq görülmüşdür.

Sumqayıt şəhərinin 60 illiyi münasibətilə 16 noyabr 2009-cu ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur.

Qüdrət Muğanlı 27 oktyabr 2020-ci ildə 79 yaşında vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əməkdar jurnalist Qüdrət Məlikov vəfat edib". apa.az (az.). 27 oktyabr 2020. 2020-12-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 oktyabr 2020.
**Moqoșoaya sarayı** (*rum.* Palatul Mogoșoaia) ― Rumıniyanın paytaxtı Buxarestdən təxminən 10 kilometr (6.2 mil) məsafədə yerləşən tarixi tikili. Saray 1698–1702 illər arasında Konstantin Brınkovyanu tərəfindən Rumıniya Renesans və ya Brınkovyanskiy üslubunda inşa edilmişdir. Saray, üzərində inşa edilmiş əraziyə sahib olan Rumıniya boyarı Moqoşun dul qadınının adını daşıyır.

Tarix
-----

1714-cü ildə Konstantin Brınkovyanunun bütün ailəsi ilə birlikdə Konstantinopolda edam edilməsindən sonra ailənin bütün sərvəti Osmanlılar tərəfindən ələ keçirildi və saray mehmanxanaya çevrildi. Saray daha sonralar Şahzadə Ştefan Kantakuzino tərəfindən yenidən satın alındı və o, binanı Brınkovyanunun nəvəsi Konstantinə qaytardı. Saray XIX əsrin əvvəllərinə qədər onun ailəsində qaldı.

Saray daha sonralar Bibesku ailəsində qaldı və Kikolay Bibesku tərəfindən təmir edildi.

1916-cı ilin noyabrında, Birinci Dünya müharibəsi əsnasında Moqoşoaya sarayı alman hava qüvvələri tərəfindən bombalandı. 1920-ci illərin sonu və 1930-cu illərdə saray siyasətçilərin və beynəlxalq yüksək cəmiyyətlərin görüş yerinə çevrildi. Şahzadə Corc 1941-ci ildə vəfat etdikdən soran Saray meydanındakı kiçik, ağ rəngli 1688-ci ilə aid kilsədə dəfn edildi.

 Brınkovyanskiy memarlıq üslubu
İkinci dünya müharibəsi zamanı Şahzadə Antuan Bibesko (Corc Bibeskonun əmisi oğlu) və həyat yoldaşı Elizabet Bibesko ölkədən qaçmaqdan imtina etdilər. Elizabet 7 aprel 1945-ci ildə sətəlcəmdən öldükdə sarayın ərazisindəki Bibeskolara aid ailə sərdabəsində dəfn edildi. Hər ikisi kommunist rejimində öldükləri üçün nə Elizabet Bibeskonun əri Antuan, nə də Corc Bibeskonun həyat yoldaşı Marta onun yanında dəfn oluna bilmədi. 1945-ci ildən sonra saray kommunist hakimiyyət orqanları tərəfindən zorla milliləşdirildi və sahibləri həbs olundu. Binadakı bəzi qiymətli sənət kolleksiyaları da məhz bu dövrdə itdi. 1957-ci ildə tikili muzeyə çevrildi. Saray indi populyar bir turizm mərkəzidir. Tikilinin bağları gözəl olsa da, daxili interyeri yenidən qurulur və hazırda muzey və sənət qalereyasına malikdir.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database. 2017.
2. ↑  "Istoria de foc și sânge a Palatului de la Mogoșoaia". ziarullumina.ro. 2015-05-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 dekabr 2014.
3. ↑  "Centrul Cultural Palatele Brâncovenești". 2014-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 dekabr 2014.
4. ↑  Sutherland, Christine, Enchantress, Farrar, Straus and Giroux, New York, 1996
5. ↑  Bibesco, Marthe, In Memoriam, Unpublished article circa 1945, University of Texas
6. ↑  Radu Popa, *Mogoșoaia palatul și Muzeul de Arta Brîncoveneasca*, Editura Meridiane, București, 2012
**Kromanyon** — Üst Paleolit adamlarının ümumiləşdirilmiş adı, müasir insanın ilk əcdadlarından.

Ümumi məlumat
-------------

Bu söz 1868-ci ildə Fransanın bu dövrə aid ilk dəfə aşkar edilmiş Kromanyon (Cro-magnon) adamının qalıqlarının tapıldığı Kpo-Manyon mağarasının adından götürülmüşdür. Kromanyon adamı 30 min il əvvələ qədər yaşadığı təxmin edilən irqdir. Kromanyon adamı boyunun ucalığı, kəllə tağının hündürlüyü, üzünün enli olması və gözlərinin aşağı batıqlığı ilə xarakteriza olunur. Qübbə formasında kəllə sümüyünə, geniş alına malikdir. 1600 sm2-lik beyin həcmi müasir insanın orta beyin həcmindən çoxdur. Qalın qaş çıxıntıları var və kəllənin arxa hissəsində Neandertal adamının və Homo erectusun xarakterik xüsusiyyəti olan sümük çıxıntısı var. Təxminən 40 min il əvvəl meydana gələn, əsas məşğuliyyəti yemtoplama ve ovçuluq olan kromanyonlar daha da inkişaf etmiş və səsli nitqi öyrənmişdir.

Avropalı irq kimi qəbul edilməsinə baxmayaraq, Kromanyonun kəllə quruluşu və həcmi hazırda Afrika və tropik qurşaqlarda yaşayan bəzi irqlərə bənzəyir. Bu oxşarlığa əsaslanaraq onun Afrika mənşəli qədim irq olduğu təxmin edilir. Digər bəzi paleoantropoloji tapıntılar Kromanyon və Neandertal irqlərinin bir-birləri ilə qaynaşaraq dövrümüzdəki bəzi irqlərə əsas təşkil etdiklərini göstərir.

Nəticə etibarilə bu insanların heç biri "ibtidai növ"lər deyil, tarixən yaşamış, digər irqlərə qarışıb assimilyasiyaya uğrayaraq və ya nəsli kəsilib yox olaraq tarix səhnəsindən silinmiş fərqli insan irqləridir.

Mənbə
-----

* Məktəblinin tarix lüğəti. Bakı,2011.
**Əhməd xan Qubalı** — Quba xanlığının VII xanı.

Əhməd xanın hakimiyyəti dövrü
-----------------------------

Fətəli xanın vəfatından sonra böyük oğlu Əhməd xanlıq taxtına çıxdı (1789-1791). Əhməd atası kimi bacarıqlı deyildi. Fətəli xanın hakimiyyətinin son illərində Quba xanlığı münasibəti yaxşılaşmış Şəki xanlığı ilə ixtilaf yenidən gücləndi və Məhəmməd Həsən xan öz bibisi oğlu olan Əhməd xana qarşı qalxdı. Əhməd xana qarşı təkbaşına mübarizə aparmağın çətinliyini anlayan Şəki xanı bu işdə şamaxılılardan istifadə etməyi qərara aldı. Keçmiş Şamaxı xanı Məhəmməd Səidin Osmanlı torpağlarında olan oğlanları Əsgər bəy və Qasım bəy, Ağası xanın oğlu Mustafa bəy Fətəli xanın ölümünü eşidərək geri qayıtdılar,əvvəlcə Qarabağa,oradan isə Şamaxıya gəldilər. Şəkili Məhəmmədhəsən xan onları silahlandırdı, bir vaxtlar Yeni Şamaxının hakimi olmuş Hacı Məhəmmədəli xanın oğlu Manaf bəyi də onlara qoşub Şamaxıya hücum etdilər. Əhməd xan onların qarşısını almaq iqtidarında olmadığı üçün Qubaya çəkildi. Məhəmməd Həsən xan Şamaxıda sərkərlərin hakimiyyətini bərpa etdi. Yeni Şamaxının idarəsi isə Manaf bəyə həvalə olundu. Bir həftə sonra sərkərlər Yeni Şamaxını aldılar, zəif və qabiliyyətsiz Manaf bəyi öldürdülər. Məhəmməd Səid xanın oğlu Əsgər Şamaxı xanı elan olundu. Ağası xanın oğlu Mustafa bəy isə Əlvənddə Kotev adlı yerdə möhkəmləndi.1791-ci ildə Əhməd xanla bakılı II Mirzə Məhəmməd xan arasında narazılıq yarandı. Beləliklə, vaxtı ilə Fətəli xanın birləşdirilmiş Azərbaycan xanlıqları arasında ixtilaflar yarandı. 1791-ci ildə Əhməd xan Qubada vəfat etdi. Onun 13 yaşlı qardaşı, Salyanda naib olan Şeyxəli xan tələsik Qubaya gəlib xan taxtına əyləşdi və öz yerinə 7 yaşlı qardaşı Həsən ağanı Salyan naibi təyin etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  А.А.Бакиханов Гюлистани -и Ирам Издательство "Ельм", Баку -1991. səh.169
2. ↑  "A.A. - Bakıxanov. Gülüstani İrəm. Dördüncü fəsil.Səfəvilərin taxta çıxmasından Nadir şahın ölümünə kimi. s. 62" (PDF). 2011-12-04 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-01-28.
3. ↑  .Валуев П. Н. Фатали-хан Кубинский / ред. И. П. Петрушевский. — Баку: Изд-во АзФАН, 1942. — С. 10-11.
4. ↑  Родословная таблица Кубинских ханов // -Акты, собранные Кавказской археографической комиссией. — Тифлис, 1875. Arxivləşdirilib 2022-07-11 at the Wayback Machine — Т. VI, ч.II. — С. 907.
5. ↑  Tofiq Mustafazadə. Quba xanlığı. Bakı, Elm-2005. səhifə 164.
**Qazma** — Azərbaycaının ən qədim məskən tiplərindən biri. Mağara tipli yaşayış evlərinin sonrakı mərhələsini qazma, yarımqazma adlandırırdılar. Azərbaycanın Kiçik Qafqaz, Gəncəbasar və qərb bölgələrində bu tip evləri pəyə evlər kimi də adlandırıblar.

Qazmanın inşaatı
----------------

Planda düzbucaqlı olan bu tip evlər, onun sahibinin maddi vəziyyətindən asılı olaraq müxtəlif ölçülərdə tikilirdi. Dağlıq ərazilərdə son zamanlara qədər qalmaqda olan qazma (pəyə) tipli evlərin inşaqaydası bəsit olduğundan, onları hər kəs özü tikə bilirdi. Bunun üçün yamacın gündöyən səmtində (güney) tikiləcək ev üçün ilk növbədə yer müəyyənləşdirib kalafa qazılırdı. Kalafanın arxa və ya iki yan divarları yamacın dik çapılmış torpaq divarından, açıq qalmış qabaq tərəfi isə daş hörgüdən ibarət olur və burada giriş yolu qoyulurdu. Düzənlik yerlərdə inşa edilən belə qazmalarda divarların dördü də torpaqdan olurdu. Kalfa qazılıb başa çatdıqdan sonra qazmanın (pəyənin) dam örtüyü qurulurdu. Bunun üçün evin uzunu boyunca bir-birindən 1,5-1, 7 m aralı dirəklər basdırılır, üzərinə yoğun tir (kərən) atdıqdan sonra kalafa divarlarının üstünə "hərmə" (pasna) adlanan yastı ağaclar uzadılırdı. Hərmənin qoyulması dam örtüyünü ağırlığı altında torpaq divarın uçulub-tökülməsinin qarşısını alırdı. Bir ucu hərmənin, digər bir ucu isə kərənin üzərinə qoyulan pərdilər
vasitəsi ilə dam çardağı qurulur, üstünə carcı, avar döşəndikdən sonra kalafanın içərisindəki torpaq dam örtüyünün üstünə atılıb möhkəm tapdalanırdı.

Qazma (pəyə) tipli yaşayış evləri ictimai inkişafın sonrakı mərhələrində inşaat ənənələrinin zənginləşməsi nəticəsində təkmilləşərək yeni variantlarda təzahür etmişdir. Bu təkmilləşdirilmiş
formalardan biri ondan ibarətdir ki, dik çapılmış divarın qarşısında hərmə (pota) dirəkləri basdırılır, hərmə ağacları həmin dirəklərin üstünə qoyulurdu. Belə olduqda qazmanın davamlılığı artır, torpaq divara dam örtüyünü təzyiqi azalırdı.

Digər formada isə, divarboyu basdırılmış hərmə dirəklərin arası çubuq və ya qarğı ilə hörülür, üzəri suvanırdı. Sonralar onu daş hörgüsü əvəz etmişdir. Ayrımlara məxsus yaşayış evi tiplərindən qazma evlərin inkişafının sonrakı mərhələsi pəyəbaşı, daha sonra şeşə öylük və ya qaradamolmuşdur.

Mənbə
-----

* **Azərbaycan etnoqrafiyası** AMEA ARXEOLOGİYA VƏ ETNOQRAFİYA İNSTİTUTU, ŞƏRQ-QƏRB BAKI 2007,

Həmçinin bax
------------

* Qaradam
Qalisiya taxıl anbarı
**Qalisiya taxıl anbarı** (qalis. Hórreo galego) — İspaniyanın Qalisiya bölgəsində qarğıdalı və digər dənli bitkiləri öyütməzdən qabaq saxlamaq üçün istifadə olunan anbar tipi. Anbarın uzun və dar quruluşu havanın içəridə dolaşmasını asanlaşdırır. Uzun boylu forması və tikildiyi material taxılı nəmdən qoruyur. Üzərində durduğu ayaqlar zərərvericilərin ona dırmaşmasını çətinləşdirir.

XIII əsrdə X Alfonsonun əmri ilə yazılmış "Müqəddəs Məryəm mahnıları" kitabında bu tip anbarların sxemi tapılmışdır. Çörək üçün lazım olan qarğıdalı əkininin artması ilə birlikdə taxıl anbarlarının da sayı artmışdır.

1973-cü ildə İspaniya hökuməti Qalisiya və Asturiyadakı bütün istifadə olunmayan qədim Qalisiya taxıl anbarlarını qorumaq qərarını vermişdir. 1768-ci ildə Karnotada inşa edilən bütün taxıl anbarları tarixi abidə kimi qəbul olunur.

Taxıl anbarları 20 metrə qədər müxtəlif boylarda ola bilir. Anbarların gövdəsi qranitdən olub, divar panelləri ya daşdan, ya da taxtadan hazırlanır. Anbarın damı isə əsasən kərpicdən ibarət olur. Ənənəvi forması dördbucaqlı olsa da, bəzən L şəklində, dairə, kvadrat şəkillərində olurlar. Sayıları azalsa da, hazırda İspaniyada 30.000 Qalisiya taxıl anbarı vardır.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2015-06-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-08.
2. ↑  "Anbar kolleksiyaçıları". elpais.com.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Qalisiya taxıl anbarı ilə əlaqəli mediafayllar var.

* horreosdegalicia.com
* catedra.pontedeume.es Arxivləşdirilib 2013-06-08 at the Wayback Machine
**Trombotik trombositopenik purpura**, **TTP**, **Eli Moschcowitz sindromu** – birincili və ikincili (immunodepressiv dərmanlar, xərçəng, HİV infeksiyası, ağır hamiləlik, Eschericha coliyə bağlı hemorragik kolit). Letallıq yüksəkdir. 5 əlaməti var: qızdırma, mental status pozulması, böyrək zədələnməsi, hemolitik anemiya, trombositopeniya. İdiopatik ola və SLE-də yarana bilər (bu kəskin TTP adlanır) və bu əsas xəstəliyin kəskinləşməsi kimi qəbul edilə bilər. Periferik qanda şistositlərin tapılması, komplementin normal səviyyəsi və ADAMTS13 aktivliyinin aşağı olması və ya ona qarşı AT aşkarı SLE üçün xarakterik deyildir. SLE üçün xarakterik Kumbs-müsbət hemolitik anemiyanın olmasını istisna etmək lazımdır. SLE bağlı kəskin TTP-də metalloproteinazanı əvəz etmək üçün təcili plazmaferez aparılır, sonra isə təzə dondurulmuş plazma köçürülür. QK, immunodepressantlar və rituksimab istifadə edilir, trombosit kütləsinin köçürmək məsləhət deyil.

İstinadlar
----------

1. ↑  F. Y. Talıbov, N. T. Zamanov, G. R. Ələkbərova, N. R. Abdullayeva. Revmatologiya (Terminlər, anlayışlar). Bakı, "Elm və təhsil", 2022.

Xarici keçidlər
---------------
**Ağstafa FK** və ya digər rəsmi adı ilə **Ağstafa Futbol Klubu** — region liqasında çıxış edən, Azərbaycanın Ağstafa şəhərini təmsil edən, Avey Ağstafa klubunun nəznində fəaliyyət göstərən komanda. Komanda 2020-ci ildən yaransa da COVID-19 pandemiyası səbəbilə ilə liqada iştirak edə bilməmiş, yalnız 2021-ci ildə fəaliyyətə başlamışdır.

Tarixi
------

Klubun mətbuat katibinin dediyinə görə, klub yaradılanda ilk olaraq "Avey" adı altında fəaliyyət göstərməsi planlaçdırılırdı. Lakin "Avey" klubu ilə danışıqlardan müsbət cavab alınmadığı üçün, yeni klub şəklində fəaliyyət göstərmək qarşıya məqsəd olaraq qoyulmuşdur. Nəticə eetibarilə klubun adı "Ağstafa" qoyulmuşdur.

Hazırda region liqasında mübarizə aparan klub, 2022/2023 mövsümünü 5-ci sırada tamamlamışdır.
Yeni sezon üçün klub özünə hədəflər qoymuşdur. Belə ki, Azərbaycan birinci divizionunda, Azərbaycan Premyer Liqasıda iştirak etmək klubun hədəfləri arasındadır.
Hazrda klubun ən böyük problemlərindən biri, stadiondur. Fəaliyyət göstərdiyi, ev oyunlarını keçirdiyi stadion "Uşaq Gənclər Şahmat İdman Məktəb Stadionu" adı ilə bilinir.

Loqoların Anlamı
----------------

Ağstafa klubunun hazırda istifadə etdiyi loqo, qalxan formasındadır. Ortasında iki rəng vardır. Mavi və qırmızı. Qalxanın üstündə sürətlə gedən top şəklinə yer verilmişdir. Həmçinin topun altında, qalxanın alt tərəfində klubun adı yer almışdır.

Futbolçuları
------------

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan futbol klublarının siyahısı
*

İstinadlar
----------
**Aleksandr Petroviç Vasyak** (26 noyabr 1954, Leninqrad – 20 noyabr 2021, Moskva) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin general-mayoru, Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı.

Həyatı
------

Aleksandr Petroviç Vasyak 26 noyabr 1954-cü ildə anadan olub.

A.Vasyak 20 ildən artıq müddətdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində xidmət edib. General-mayor rütbəsinə qədər yüksəlib.

Birinci Qarabağ müharibəsinin ilk illərində ön cəbhənin müxtəlif istiqamətlərində yuxarı komandanlığın nümayəndəsi kimi döyüş əməliyyatlarının idarə olunmasında aktiv iştirak edib. A.Vasyak həmçinin 1992-ci ildə Ağdərə istiqamətində ermənilərə qarşı uğurlu əməliyyatlarda şəxsən iştirak edib.

General birinci Qarabağ müharibəsindən sonra Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin Əməliyyat İdarəsinin rəisi, Hərbi Elmi Mərkəzində məsul vəzifədə çalışıb. Bir müddət sonra Müdafiə naziri, general-polkovnik Zakir Həsənov tərəfindən Bakıya çağırılaraq nazirliyin Daxili Təhlükəsizlik İdarəsinin şöbə rəisi vəzifəsinə təyin edilib.

A.Vasyak Noyabrin 20 Rusiya Federasiyasının Moskva şəhərində dünyasını dəyişib.

Müdafiə Nazirliyinin rəsmilərindən general E.Xəlilovun rəhbərliyi altında dəfn komissiyası yaradılıb. General-mayorun nəşi Bakıya gətirilərək, Müdafiə Nazirliyi tərəfindən təntənəli şəkildə son mənzilə yola salınıb. Dəfn mərasimi noyabrın 29-də baş tutub.

Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə general-mayor Aleksandr Vasyak "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edilib. O, "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə də təltif olunub.[*mənbə göstərin*]

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ehtiyatda olan general-mayor Aleksandr Petroviç Vasyak vəfat edib". 2021-11-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-22.
2. 1 2  "Azərbaycan Ordusunun generalı vəfat edib". 2022-08-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-22.
3. 1 2  "*Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının və mülki işçilərinin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı*". 2021-11-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-22.
4. 1 2 3  "General Aleksandr Vasyak vəfat edib - VİDEO". 2021-11-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-22.