recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Vilen və ya** **Vilnüs diyarı** (pol. Wileńszczyzna, *belar.* Віленшчына, lit. Vilniaus kraštas,) — Vilnüs ilə birlikdə Litvanın şərq və cənub-şərq hissəsi, eləcə də Belarusun sərhəd bölgələri. 1920-1939-cu illərdə Polşaya məxsus idi. Bölgə əhalinin milli tərkibinin xüsusiyyətləri ilə, eləcə də siyasi və mədəni istiqamətləri ilə fərqlənir.

Tarixi
------

1917-ci ilə qədər Vilen ərazisi Rusiya imperiyasının Vilen quberniyasının tərkibində idi. Quberniyanın ərazisinə Sventsian, Vilen və Troks mahalları daxil idi. Göstərilən mahalların əhalisinin yarısı belaruslar idi, litvalılar azlıq təşkil edirdi. Litvalılar əsasən Vilnüs şəhəri (o dövrün Vilna) ərazisində idi. 1897-ci il Ümumrusiya siyahıyaalmasına görə vilayətin milli (linqvistik) tərkibi:

|  | belaruslar | litvalılar | yəhudilər | polyaklar | ruslar |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Quberniya əhalisinin milli tərkibi | 59,1 % | 17,6 % | 12,7 % | 8,2 % | 4,9 % |

Birinci Dünya Müharibəsi və Brest-Litovsk sülh müqaviləsi zamanı ərazi Alman qoşunları tərəfindən işğal edildi. 1918-ci ilin dekabrında alman qoşunları Vilnüs və ətraf ərazilər tərk etdilər. Yanvarın əvvəlində bu ərazilər, o cümlədən Vilna (5 yanvar) Qırmızı Ordu tərəfindən işğal edildi. Yerli polyak silahlı qüvvələri müqavimət göstərə bilmədilər. Sovet-Polşa müharibəsi zamanı Polşa qoşunları 1919-cu il 19-21 aprel tarixlərində Vilnanı işğal etdi. 1920-ci ilin iyulunda sovet ordusunun hücumu nəticəsində yenidən bölgə ələ keçirildi.

12 iyul 1920-ci ildə Moskvada RSFSR ilə Litva arasında keçmiş Litvanın müstəqilliyinə imza atılmışdır. Ölkə sərhədlərinə Koven əyaləti, Vilna, Grodno, Suvalk əyalətlərinin bir hissəsi, o cümlədən Vidzy, Vilna, Oshmyany, Lida, Schuchin, Grodno daxil idi.

Molotov-Ribentrop arasında olan gizlin pakta görə Litva və Vilnüs bölgəsi Almaniyanın təsir dairəsinə düşdü. SSRİ-nin Polşadakı maraq dairəsi Visla, San və Narew çayları ilə məhdudlaşdı. 1939-cu ilin sentyabrında hərbi əməliyyatların başlaması ilə hər iki tərəf yuxarıdakı razılaşmadan imtina etdi. Sovet ordusu Vilen diyarını ələ keçirdi. Alman orduları geri çəkildilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Приложение. Справочник статистических показателей Arxivləşdirilib 2016-03-03 at the Wayback Machine // Демоскоп Weekly
2. 1 2  "Литва с Вильнюсом - немцам, Польша до Варшавы - белорусам. Как Сталин и Гитлер рисовали белорусские границы в 1939 году". Радио Свобода. 2019-08-23. 2019-09-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-05.
**Avro Canada CF-105 Arrow**, yelkən qanadlı supersonik (səsdən daha sürətli) bir qırıcı hərbi təyyarədir. Onun dizayneri və istehsalçısı Ontario (Kanada) regionundakı Malton şəhərində yerləşən Avro Canada şirkətidir. Dizayn işləri 1953-cü ildə başlamışdır. Arrow və eyni vaxtda Orenda Iroquois reaktiv mühərrikləri işi 1959-cu ildə anidən dayandırılmışdır. Bu vəziyyət uzun və çox ciddi siyasi müzakirələrə səbəb olmuşdur. Təyyarənin 5 sınaq modeli və hissələri sonradan məhv edilsə də, unudulmaz xatirələri ilə Kanadada bir növ əfsanəyə çevrilmişdir. İstehsalı dayandırıldıqdan sonra gizli şəkildə alınan bir prototipin olduğu və yaxşı vəziyyətdə saxlanıldığı barədə şayiələr yayılsa da, bunu təsdiqləyən bir dəlil yoxdur. Arrowun tələsik məhv edilməsi Amerikanın bu işdə əli olduğu düşüncələrini ortaya çıxarmışdır. Həqiqətən də, Avro Canada mühəndis və texniki işçilərinin əksəriyyəti beyin axınını başladaraq ABŞ-yə getmiş, NASA-nın Merkuri layihəsi, Gemini layihəsi və Apollon proqramı kimi insanlı kosmik gəmi layihələrində qabaqcıl mühəndislər, menecerlər və rəhbərlər olmuşdurlar.

Avro Canada CF-105 Arrow modelinin sonralar həvəskarları tərəfindən hazırlanmış uçmayan oxşarı.
**Qənaətcil istehsal**- maşın istehsalında israfların aradan qaldırlmasına yönələn, eyni zamanda təminedici, sifarişçi və daxili strukturlar tərəfindən yaranan meyillənmələri minimallaşdıran emal strategiyasıdır. Tayota istehsal sisteminin tərkib hisəssi olan bu strategiya 1980-ci illərdə araşdırılıb, effektivliyi sübut oldunqdan sonra, digər avtomobil istehsalçıları da bu strategiyadan bəhrələnməyə calışmışlar. Qənatəcil istehsalın çevik, tələbəta uyğun və mərkəzsiləşdirilmiş qrup şəklində iş üslubuna calışan planlama konseptidir. O, işçilərin keyifiyətə yüksək məsuliyyəti və istehsal mərhələləri arasında kiçik material buferləri ilə səciyyələnir. Qənatəcil istesalın tətbiqi müəssisə ilə onun sifarişçiləri və təminatçıları, həmçinin onun elmi tədqiqatla məşğul olan şöbəsi, alış-veriş və istehsal sahələri arasında optimal razılaşma şəraitində fəaliyyət göstərən informasiya mübadiləsini tələb edir.

Bu istehsalın təbiqi zamanı:

* Yalnız lazım olan məmul, lazımı vaxtda hazırlanır. Bu, istehsal həcmi, istehsal və təşkilata aid olanları əhatə edir, yerdə qalanlar isə israfçılıqdıır.
* Meydana çıxan xətalar yüksək prioritetlə araşdırılır və səbəbi müəyyənləşdirilir, onu aradan qaldırmaq üçün həll işlənir. Buna xətasız istesal deyilir.
* İstehsalda iştirak edən işçilərdən və təminatçı firmalardan daimi olaraq öz işlərinin keyfiyyətini artırmaq tələb olunur. Buna optimal istehsal deyilir.

Qənatəcil istehsalın tətbiqi nəticəsində aşağıdakılar əldə olunur:

* Aşağı iyerarxiya,
* İşçilərin yüksək məsuliyyəti və kompetensiyası,
* Əsas işlər ətrafında konsentraisya, bununla israfçılığı azaltmaq,
* Müəssisə daxili və xarici əlaqələrdə komunikasiyanın yaxşılaşdırılamsı,
* Sifarişçiyə yönəlmə,
* Bazarda baş verən dəyişikliyə qısa zamanda reaksiya vermək imkanı.

Bu istesal növünün Teylor istehsalından fərqi ondan ibarətdir ki, burada istehsal olunan məmulun sayı yox, sifarişçinin arzusuna uyğun məmul istehsalı ön planda durur. Normal istehsal prosesindən fərqli olaraq burada bütün proses zənciri, xətanı aşkar edən bir işçi tərəfindən dayandırıla bilir ki, bu da onların məsuliyyətinin göstəricisidir.

Mənbə
-----

R. Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. Bakı: Appostrof, I hissə,2012
**Vilayət Cəfərov** (*azərb.* *Cəfərov Vilayət Abbasqulu oğlu*;‎ 15 may 1940, Bozalqanlı, Tovuz rayonu – 21 fevral 2021, Bakı) — Şərqşünas, ərəbşünas, tərcüməçi, filologiya elmləri doktoru, professor

Həyatı
------

Vilayət Abbasqulu oğlu Cəfərov 15 may 1940-cı ildə Azərbaycanın Tovuz rayonunun Bozalqanlı kəndində anadan olmuşdur. A. S. Puşkin adına Tovuz şəhər orta məktəbində təhsil almışdır. 1960–1965-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Şərqşünaslıq fakültəsinin ərəb şöbəsini bitirmişdir. Universiteti bitirdikdən sonra 1965–1967-ci illərdə Yəməndə, 1978–1981-ci illərdə İraqda tərcüməçi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2002-ci ildə "İraqda neoklassik poeziya" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək, filologiya elmləri doktoru adını almışdır. Uzun müddət AMEA-nın Ziya Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunda Ərəb filologiyası şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. O, elmi yaradıcılıqla, tərcümə fəaliyyətilə yanaşı, pedaqoji sahədə də çalışmış, müxtəlif dövrlərdə Bakı Dövlət Universiteti, Qafqaz Universiteti və Təfəkkür Universitetlərində mühazirələr oxumuşdur.
AMEA-nın Ziya Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunda "Dünya ədəbiyyatı" ixtisası üzrə fəaliyyət göstərən Müdafiə Şurasının üzvü, Seminar Komisiyasının sədri kimi fəaliyyət göstərmişdir. Onun rəhbərliyi altında 10-dan artıq dissertasiya müdafiə olunmuşdur.

### Vəfatı

2021-ci ilin fevral ayının 21-də Bakıda vəfat etmişdir.
Ailəli idi.2 övladı.4 nəvəsi var.

Yaradıcılığı
------------

Vilayət Cəfərovun araşdırmalarında ərəb ədəbiyyatın öyrənilməsi, araşdırılması və təbliği xüsusi yer tutur. Onun müxtəlif dövrlərdə nəşr olunmuş "Cəmil Sidqi əz-Zəhavi" (1983), "İraqda neoklassik poeziya" (1998), "Əliqılınclı zülfüqar" (2000), "Qürbətdə yaranan dostluq" (2005) və başqa kitabların müəllifidir.
Vilayət Cəfərov həmçinin tərcümə yaradıcılığı ilə də məşğul olmuş, ərəb ədəbiyyatından xeyli sayda bədii və elmi əsərləri Azərbaycan türkcəsinə çevirmişdir.

Kitabları
---------

* Ağ günlərin sorağında. Ərəb ədəbiyyatından tərcümələr, Bakı: 1983
* Cəmil Sidqi əz-Zəhavi. Bakı: 1984
* İraqda neoklassik poeziya. Bakı: 1998
* Əliqılınclı zülfüqar. Bakı: 2000
* Qürbətdə yaranan dostluq. Bakı: 2005

Mükafatları
-----------

* "Sosializm yarışının qalibi" döş nişanı (1976).
* AMEA Rəyasət heyətinin Fəxri fərmanı (Şərqşünaslıq İnstitutunun 50 illiyi münasibtilə).
* AMEA Rəyasət heyətinin Fəxri fərmanı (AMEA-nın 60 illiyi münasibtilə).
* Azərbaycan Azərbaycan –Azərbaycan təhsilinin inkişafında xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Vilayət Cəfərov vəfat etdi — Foto
2. ↑  Cəfərov Vilayət Abbasqulu oğlu79
3. ↑  Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası akademik Ziya Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun əməkdaşlarının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
**Qəmbər Nəzir oğlu Sadıqov** (1901-1937) — Sovet Quruculuğu və Hüququ İnstitutunun rektoru, Marksizm-leninizm İnstitutunun direktoru, AK(b)P MK sovet ticarəti şöbəsi müdirinin müavini.Torpaqşünaslıq elmi-tədqiqat institutunun direktoru.

Ailəsi
------

Sadıxova Qeysi Nəsir qızı ilə ailə qurmuşdu. O, 1912-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuş, Bakı şəhəri Şaumyan küçəsi ev 14, mənzil 25 ünvanında yaşamışdır. Ailə tərkibi: oğlu Zaur Qəmbər oğlu – 1932-ci il, qızı Sima Qəmbər qızı – 1934-cü il, bacısı Ənvər Nəsir qızı 30 yaş, anası Maya Şükür qızı 60 yaşında. Həyat yoldaşı Sadıqov Qəmbər Nəzir oğlu (1901) Marksizm – Leninizm İnstitutunun direktoru olmuşdur. 12 oktyabr 1937-ci ildə SSRİ Ali Məhkəmə Hərbi Kollegiyanın Səyyar Sessiyasının qərarı ilə əksinqilabi trotski-terrorçuluq fəaliyyətinə görə I kateqoriya ilə həbs edilmişdir.

Sadıqova Qeysi Nəsir qızı SSRİ MİK-nin 4 iyul 1934-cü il qərarına əsasən 15 oktyabr 1937-ci ildən hesablanmaqla cəzasını İslah-Əmək Düşərgəsində çəkməklə 8 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdir. Uşaqlarının tərbiyəsi ilə baldızı Sadıxova Zəhra Nəsir qızı məşğul olmuşdur. Azərbaycan SSR Ali Məhkəmənin Cinayət İşləri üzrə Məhkəmə Kollegiyanın 19 noyabr 1956-cı il qərarına əsasən Sadıqova Qeysi Nəsir qızına bəraət verilmişdir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-01-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-28.
**Vilen Vaqarşoviç Azatyan** (*rus.* Вилен Вагаршович Азатян; 24 mart 1931, İrəvan) — Rusiya kimyaçısı, Rusiya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (2000-ci ildən). O, fiziki kimya, partlayış və piroliz, bu proseslərə nəzarətin əsaslarının və üsullarının işlənib hazırlanması sahəsində mütəxəssisdir.

Həyatı
------

Vilen Vaqarşoviç Azatyan 25 mart 1931-ci ildə Ermənistan SSR-in İrəvan şəhərində anadan olmuşdur. O, 1954-cü ildə Moskva Dövlət Universitetinin kimya fakültəsini bitirmişdir. Azatyan 1978-ci ildə "Budaqlanmış zəncirli proseslərin yeni qanunauyğunluqları və nəzəriyyənin yeni aspektləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. O, 1982-ci ildən Rusiya Elmlər Akademiyasının Struktur Makrokinetika İnstitutunda Zəncirvari və Heterofaz prosesləri laboratoriyasının müdiridir. Azatyan 1985-ci ildə professor elmi adına layiq görülmüşdür. O, 2000-ci ildə Rusiya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilmişdir. Azatyan 2008-ci ildə Ermənistan Milli Elmlər Akademiyasının xarici üzvü seçilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Энциклопедический словарь. 2009. АЗАТЯН Вилен Вагаршович.
2. ↑  "Персональная страница - Азатян Вилен Вагаршович - Персональные данные". ism.ac.ru. 3 August 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 may 2022.
3. ↑  "Национальная академия наук Республики Армения". sci.am. 30 September 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 may 2022.

Xarici keçidlər
---------------

* "Азатян Вилен Вагаршович (ИС АРАН)". isaran.ru. İstifadə tarixi: 2017-7-22.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | All-Russian Mathematical Portal |
| Normativ yoxlama | VIAF: 73155286634887180002 · WorldCat VIAF: 73155286634887180002 |
**Rüstəmzadə Vilayət Məhəmməd oğlu** (12 avqust 1937, Bala Muğanlı, Lüksemburq rayonu) — şair, tərcüməçi, ədəbiyyatşünas. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1968).

Həyatı
------

1937-ci il avqustun 12-də Gürcüstanın Borçalı rayonunun Bala Muğanlı kəndində anadan olmuşdur. Marneuli Dövlət Pedaqoji Məktəbini, Moskvada M.Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunu (1964) bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə "Azərnəşr"də tərcüməçi-redaktor kimi başlamışdır. Sonra M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin aspirantı olmuşdur (1968-71). Bir müddət Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyinin aparatında çalışmış, M.F.Axundov adına Pedaqoji Rus dili və Ədəbiyyatı İnstitutunda, Azərbaycan Dövlət Universitetində SSRİ xalqları ədəbiyyatını tədris etmişdir. "Azərbaycan" jurnalında tənqid və ədəbiyyatşünaslıq şöbəsinin, "Azərnəşr"də, "Yazıçı" nəşriyyatında bədii tərcümə redaksiyasının müdiri, Azərbaycanın Xarici Ölkələrlə Dostluq və Mədəni Əlaqələr Cəmiyyətinin orqanı (yeddi dildə nəşr edilən) "Sovet Azərbaycanı" qəzetinin baş redaktoru, "Azərnəşr"də böyük redaktor, Azərbaycan Tərcümə və Mədəni Əlaqələr Mərkəzinin məsul katibi, "Türk dünyası" jurnalının baş redaktorunun birinci müavini, "Amal" qəzetinin baş redaktorunun birinci müavini vəzifələrində işləmişdir.

* SSRİ xalq artisti İsmayıl Dağıstanlı qayınatasıdır.

Yaradıcılığı
------------

İlk mətbu şeiri - "Tut kötüyü" 1956-cı ildə Marneulidə - "Stalin yolu" qəzetində çap olunmuşdur.

Kitabları
---------

* "Oxu, bülbülüm, oxu",
* "Qəlbimin gözü ilə" (şeirlər), Bakı: "Yazıçı" 1979. 134 səh. 4000 tiraj
* "Ağlama məhəbbətim, ağlama"

Tərcümələri
-----------

* Rəsul Həmzətov, "Mənim Dağıstanım" kitabı
* Rəmz Babacan, "Dirilik suyu" poeması

İstinadlar
----------

1. 1 2  ""ÜRƏYİMİZDƏSƏN" — **anl.az** saytı". 2019-09-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-25.
2. ↑  Nahid Hacızadə, "Ürəyimizdəsən", "Ədalət" qəzeti.- 2011.- 9 aprel.- Səh. 18.
3. ↑  "Azərbaycan yazıçıları" ensiklopedik sorğu kitabı

Ədəbiyyat
---------

* Zəlimxan Yaqub, "Bizim Vilayətimiz"[*ölü keçid*]. **medenihayat.com** saytı
* Yasif Nəsirli, Tək məzar. **anl.az** saytı və "Ayna" qəzeti. - 2009. - 17 oktyabr. - Səh.15.
* Möhbəddin Səməd, TƏNHA VƏ İŞIQLI ADAM Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine. **azyb.net** saytı

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan şair və yazıçılarının siyahısı
**Vilhelm Cozef Burger** (*alm.* Wilhelm Joseph Burger‎; 15 mart 1844, Vyana – 7 mart 1920 və ya 10 mart 1920, Vyana) – Avstriya fotoqrafı.

Həyatı
------

Vilhelm Burger 1844-cü ildə Vyanada orta sinif bir ailədə doğulmuşdur. Klassik təhsil alsa da, incəsənətə böyük maraq göstərmişdir. 1855–60-cı illərdə Vyanada Təsviri İncəsənət Akademiyasında təhsil almışdır. Təhsilini davam etdirmək üçün Münhenə köçmüş və dayısının təsiri ilə fotoqrafiyaya maraq göstərmişdir. 1863-cü ildə Vyanaya qayıdaraq Vyana Universitetində fotoqrafiya təhsili almışdır. 1868-ci ilə qədər mühazirələr vermiş və məqalələr yazmışdır.

Burgerin fotoqrafiya bacarıqları sarayın diqqətini çəkmiş və o, 1868-ci ildə Avstriya-Macarıstan tərəfindən Yaponiya, Çin və Siamla əlaqələri gücləndirmək üçün göndərilmiş Uzaq Şərq missiyasının fotoqrafı təyin edilmişdir. Burger Uzaq Şərqdə bir çox mənzərə və portret fotosu çəkmişdir. 1870-ci ilin martında Avstriyaya qayıtmış və saray fotoqrafı olmuşdur. 1872-ci ildə Avstriya-Macarıstanın Arktika ekspedisiyasının, daha sonra isə Kiçik Asiya ekspedisiyalarının fotoqrafı təyin edilmişdir. Burger yeni texnikalar yoxlamış və bacarıqlarını təkmilləşdirməyə çalışmışdır. 1920-ci ildə ölmüşdür.

Qalereya
--------

* Vyana.Vyana.
* Arktika ekspedisiyası.Arktika ekspedisiyası.
* Siam hökmdarı Monqkut.Siam hökmdarı Monqkut.
* Sayqon.Sayqon.
* Honkonq.Honkonq.
* Əlcəzair.Əlcəzair.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118665138 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
2. 1 2  online image library Nederlands Fotomuseum.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Hannavy

Ədəbiyyat
---------

* *Hannavy, John.* Encyclopedia of Nineteenth-Century Photography (ingiliscə). Routledge. 2008. səh. 229-230. ISBN 0-415-97235-3. İstifadə tarixi: 11 oktyabr 2022.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 16530703f · GND: 118665138 · ISNI: 0000 0000 8045 7780 · LCCN: no2018123900 · NTA: 070753385 · NUKAT: n2017176498 · VIAF: 121910647 · ULAN: 500037010 · WorldCat VIAF: 121910647 |

 |
**Mustafa İslamoğlu** (d. 28 oktyabr 1960, Dəvəli, Kayseri)— Türk ilahiyyatçı, şair. Ədəbiyyat, İslam hüququ, İslam tarixi, təfsir kimi sahələrdə tanınmış alim.

Həyatı
------

Mustafa İslamoğlu 28 oktyabr 1960-cı ildə Türkiyənin Kaysеri vilayətinin Dəvəli şəhərində ziyalı ailəsində dünyaya gəlmiş, orta təhsilini də еlə orada almışdır. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra Yüksək İslam İnsti-tutunda, daha sonra isə Misirin məşhur əl-Əhzər Univеrsitеtin-də iki iхtisas üzrə (İslam hüququ və təfsir) ali təhsilə yiyələn-mişdir.

M.İslamoğlu tələbəlik illərindən fəlsəfi-tеoloji-əхlaqi mövzularda еlmi tədqiqat işləri ilə məşğul olmağa başlamış (1982-1989) və "Dеrgah" (1982-83) jurnallarında yayımlamışdır.

Mustafa İslamoğlu filosof, mədəniyyətşünas, ilahiyyatçı, yazıçı və şairdir. Yazıçı-publisistin "Yeni Şafak", "Anadolu’da Vakit", "Akit", "Selam", "Aylık Dergi", "Ribat", "Meydan" kimi qə-zеt və jurnallarda çap еdilən aktual mövzulara həsr olunmuş məqalələri "Makalat", "Şafak Yazıları", "Dağarcık", "Yokluğunda Düşülmüş Notlar", "Savaş Kesmeyen Sözler", "Sözün Gücü mü", "Gücün Sözü mü", "Yerliler ve Yersizler", "Ayetlerin işığında" adlı əsərlərdə toplanıb, kitablar şəklində çap еdilmişdir.

M.İslamoğlu fəlsəfi, tеoloji, sosioloji, kulturoloji, tariхi, ədəbi və s. mövzulara dair 30-dan artıq еlmi və еlmi-publisistik əsərin müəllifidir.
**III Tiqran** (*erm.* Տիգրան Գ; e. ə. I əsr, Qəmərli – e. ə. I əsr, Qəmərli) — E.ə. 20–8-ci illər arasında Böyük Ermənistanın kralı olub II Artavazdın oğludur. Miladdan əvvəl 34-cü ildə Roma triumviri Mark Antoni cani hesab etdiyi II Artavazdı oğulları və arvadları ilə birlikdə əsir tutub Misirə göndərmiş və eramızdan əvvəl 31-ci ildə onun başını kəsərək öldürtdürmüşdür. Elə həmin ildədə Mark Antoni və VII Kleopatranın özlərinin də öldürülməsindən sonra Tiqran, qardaşı Artaşes və ailənin digər üzvləri ilk Roma imperatoru Oktavian Augustus tərəfindən idarə olundular. Tiqran, eramızdan əvvəl 20-ci ilə qədər təhsil aldığı Romada yaşamışdır. Eramızdan əvvəl 20-ci ildə Tiqranın böyük qardaşı Böyük Ermənistanın kralı II Artaşes öldürüldü. İmperator Augustus Tigranı Böyük Ermənistanın kralı təyin etdi. Hökmdarlığının ilk yarısında o, Romalıların vassalı kimi hökm sürmüş, lakin daha sonra erməni krallarının Romaya qarşı ənənəvi siyasətinə qayıtmış və yenidən Romanın rəqibinə çevrilmişdir. Bu, hökmranlığının sonunda şərq hökmdarlarından nümunə götürərək saqqal buraxmasından da aydın görünürdü. Tiqran taxtı atası kimi Roma imperiyası əleyhinə siyasət xəttini davam etdirən oğlu IV Tiqrana buraxmışdır.

İstinadlar
----------
**Mustafa İrgat** (22 yanvar 1950 – 3 mart 1995), Türk şair və sinema yazarı.

 Həyatı
-------

22 Yanvar 1950-ci ildə İstanbulda dünyaya göz açmışdır. Saint-Joseph Kollecində təhsil almışdır. İlk şeiri "Yeni Dərgi"də dərc olundu (1971). "Sokak" və "Beyaz" dərgilərində şeir, "Yeni Sinema", "Nokta" və "Gündem"də film yazıları çıxdı. Şəkil çəkdi. "Aidsiz Kimlik Kitabı" (1993) şeirlərindən, "Duhuldəki Deney" (1995) adlı kitabı film yazılarından ibarətdir. Mustafa İrgat 3 Mart 1995-ci ildə İsanbulda vəfat etdi.

Mükafatları
-----------

*"Aidsiz Kimlik Kitabı"* ilə 1995 "Orxon Murad Arıburnu Şeir Mükafatı"

Kitabları
---------

### Şeir

* *Aidsiz Kimlik Kitabı* (YKY, 1993)
* *Sonu Zor* (Çapa Hazırlayan Əhməd Güntan, YKY, 2011)

### Film Yazıları

* *Duhuldəki Deney* (YKY, 1995)

 Mənbə
------

* Ykykultur.com.tr - Mustafa İrgat`ın Biyografisi[*ölü keçid*]

Dış bağlantılar
---------------

* *D'okunmada Mademki*: Mustafa Irgat hakkında yazılanlar ve yazıları.
**III Tiberi** (*yun.* Τιβέριος)(VII əsr – 15 fevral 706, Konstantinopol) — Bizans imperatoru.

Həyatı
------

Haqqında yetərli məlumat yoxdur. 698-ci ildə imperator Leontinin şimali Afrikaya göndərdiyi donanmada xidmət etdiyi, əslən alman olduğu bilinir. Bu yürüşdə məğlub olan Bizans donanması Konstantinopola geri dönərkən, Tiberinin rəhbərliyi altında Krit adası yaxınlığında üsyan etdi. Hələ yolda ikən onu imperator elan etdilər və paytaxtdakı dəstəkçilərinin də köməyilə döyüşmədən Konstantinopola daxil oldular. Ələ keçirilən imperator Leontinin burnu və dili kəsilərək paytaxtda bir kilsəyə həbs olundu.

Hakimiyyəti ələ aldıqdan sonra şərqi Anadoludakı ərəb nüfuzunun azalmasıyla məşğul oldu. 700-cü ildə göndərdiyi orduyla bölgəni yenidən Bizans hakimiyyətinə qatdı. Sərhəd bölgələrindəki qalaları təhkim etdirdi. 703 və 704-cü illərdə ərəblərin Kilikiyaya etdiyi ardıcıl hücumları dəf etdi.

Digər yandan vaxtilə imperator Leontinin devirib sürgün etdiyi II Yustinianı tamamilə aradan qaldırmaq niyyətində idi. Bunu anlayan Yustinian qaçıb Xəzər xaqanı Busirə, daha sonra isə Bolqar çarı Tervel xana sığındı. Onunla birlikdə topladığı bulqar ordusuyla 705-ci ilin yazında Konstantinopolu mühasirəyə aldı. Ancaq keçmiş imperator Yustinian gizli bir su yoluyla şəhərə daxil oldu.

Taxtdan endirilən Tiberi qaça bilsə də, ertəsi il ələ keçirilib Konstantinopola gətirildi. 15 fevral 706-cı ildə sələfi Leontiylə birlikdə zəncirlənərək şəhər meydanında edam olundu. Hər ikisinin cəsədləri dənizə atıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Norwich, John J. (1991). *Byzantium: The Apogee*. Alfred A. Knopf, Inc. ISBN 0-394-53779-3
2. ↑  Alexander, Paul Julius (1985). *The Byzantine Apocalyptic Tradition*. University of California Press. p. 66 (note 21). ISBN 9780520049987
3. ↑  Cooper, Eric; Decker, Michael J. (2012). *Life and Society in Byzantine Cappadocia*. Springer. p. 42. ISBN 9781137029645
Təbii yayılması:
----------------

Mərkəzi və Qərbi Çində yayılmışdır. Avropada 1790-cı ildən becərilir.

Botaniki təsviri:
-----------------

2-3 m hündürlükdə şar formalı koldur. Açıq boz rəngli, hamar qabıqla örtülmüşdür. Cavan zoğlarının uc hissələri əvvəlcə tüklü olur, sonradan çılpaqlaşır, qışa yaxın dövrdə isə tünd yaşıl, çox işıq olan tərəfdə isə qonur rəngli olub, tək-tək mərciməklərə malikdir. Yarpaqları enli-ellipsvari və ya tərs- yumurtavaridir. Təpə tərəfdən tünd yaşıl, alt tərəfdən açıq yaşıl rəngli, yaxşı gözəçarpan damarlanmaya malik, uzunluğu 15-20 sm, eni isə 8-10 sm-ə çatır. Çiçəkləri ensiz piyaləvari formalı, qoxusuz xaricdən qırmızımtıl, daxildən isə ağ rəngdə olub, qısa və yoğun çiçək saplağı üzərində yerləşmişdir. Çiçəkyanlıqları 6-9 hissədən ibarətdir. Xarici ləçəkləri neştərşəkilli olub, uzunluğu 2-3 sm, eni isə 0,8-1 sm-ə bərabərdir. Daxili ləçəkləri isə uzunsov, tərs-yumurtavari və şişkindir. Uzunluğu 9,5-10,5 sm, eni isə 2,5-3,5 sm-dir. Erkəkcikləri çoxdur, uzunluğu 9 sm-ə çatır. Çiçəkləmə mart-aprel, bəzən isə may aylarında - yarpaqlar əmələ gələn dövrdə başlayır. Meyvələrinin uzunluğu 6,5-8 sm, qalınlığı 2-2,5 sm olub, sentyabr-oktyabr aylarında yetişir. Toxumlarının uzunluğu 10 mm, eni isə 5 mm-ə çatır. Çox hallarda kütləvi çiçəkləmədən sonra yayda (avqust) və yaxud payızın əvvəllərində yenidən çiçəkləyir. Çox nadir hallarda az miqdarda meyvə verir.

Ekologiyası:
------------

Rütubətli torpağı sevir. Şaxtaya davamsızdır.

Azərbaycanda yayılması:
-----------------------

Bakı, Gəncə, Zaqatalada mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi:
-----------

Abşeronda və bəzi rayonlarda bağ və parklarda mədəni şəraitdə becərilir.

Mənbə
-----

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T.S.Məmmədov

Məlumat mənbələri
-----------------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. "Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.

İstinad
-------

* Флoрa Aзeрбaйджaнa. т.5. 1954; Флoрa Kaвkaзa. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycan flora-sının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008;
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q942031
* Wikispecies: Magnolia liliiflora
* BioLib: 125455
* EoL: 1154973
* EPPO: MAGLI
* GBIF: 3153228
* GRIN: 23115
* iNaturalist: 125761
* IPNI: 554759-1
* IRMNG: 10243483
* IUCN: 191488
* NCBI: 3403
* PfaF: Magnolia liliiflora
* Plant List: kew-117687
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:554759-1
* Tropicos: 19300009
* WCSP: 117687
* WFO: wfo-0000233250

 |
**Zamenhof günü** və ya **Esperanto günü** ― süni dil olan Esperantonun yaradıcısı Lüdviq Lazar Zamenhofun doğum günü şərəfinə qeyd edilən gündür.

Tarixi
------

Zamenhofun ana dili İdiş dili idi, rusca və polyakca da ana dili kimi danışa bilirdi. Zamanla İvrit dilində də danışmağa başladı. Latınca, fransızca, almanca, yunanca, italyanca və ispan dilini də öyrəndi. Müharibəsiz bir dünya fikriylə böyüyən Zamenhof Esperanto dilini hələ məktəbdəykən 1873-cü ildən yaratmağa başladı və yaradacağı dilin beynəlxalq yardımçı bir dil olacağına inanırdı. 

15 dekabr 1878-ci ildə 19 yaşlı Lüdviq Lazar Zamenhof ad günü qonaqlığında dostlarına beynəlxalq dilinin ilk versiyası olan "Lingwe uniwersala"nı təqdim etdi. 1887-ci ilə qədər bu dili inkişaf etdirdi və 1887-ci ildə "International Language: Introduction and Complete Textbook" kitabını rus dilində "Doktoro Esperanto" imzasıyla çap etdirdi. 

Zamenhof günü eyni zamanda Esperanto Mədəniyyəti günü olaraq da qeyd edilir. Bu məqsədlə toplantılar, görüşlər keçirilir, Zamenhof və Esperanto mədəniyyəti haqqında məlumatlar verilir. Esperanto dilinin əsas yazarlarından biri olan Xulyo Baği Zamenhof gününün həm də "Esperanto Kitab Günü" olaraq qeyd edilməsini təklif edib, çünki bu xüsusi gündə yeni nəşr olunan kitabların təqdimatı keçirilir, kitabların satışı və oxunması sayəsində Esperanto ədəbiyyatı da qeyd edilir. 

15 dekabr 2009-cu ildə Zamenhofun 150-ci ildönümünü münasibətilə Polşada yeni bir Zamenhof Mərkəzi açıldı. Həmçinin, Nyu-Yorkda simpozium keçirildi. Zamenhofun 150 illiyi şərəfinə Google 33 fərqli dil versiyasında loqosunu Esperanto bayrağı ilə bəzədi.

Həmçinin bax
------------

Esperanto
Lüdviq Lazar Zamenhof

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-08-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-13.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-03-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-08.
**Flavio Aleks Valensio** (*port.* Flávio Alex Valêncio; 27 iyul 1983, Jardin, Matu-Qrosu-du-Sul ştatı, Braziliya) — braziliyalı keçmiş futbolçu.

Həyatı
------

Flavinyo 1983-cü ildə Braziliyada anadan olub. Gənc illərində futbolla məşğul olan Flavinyo ilk öncə həvəskar klublarda oynayıb.

Karyerası
---------

Peşəkar futbola 2000-ci ildə CENE klubunda başlayan futbolçu 3 ildən sonra Çinə üz tutub. Burada Seonqnam klubunun şərəfini qoruyan futbolçu bir illik fasilədən sonra yenidən doğma komandasına qayıdıb. 2005-ci ildə Sao Paulunu təmsil edən Arasatubaya transfer olub. Ancaq orada da çox davam gətirə bilməyən Flavinyo elə həmin il Paranaya keçib. Bu komandanın heyətində 10 oyunda meydana çıxan yarımmüdafiəçi fərqlənə bilməyib. Bir illik Parana macərasından sonra Aleks Valensio Mineyrusla müqavilə imzalayıb. Burada da bəxti gətirməyən braziliyalı mövsümün gedişində Qama klubuna keçib. Orada da 9 oyun keçirən Flavinyo heç nə ilə yadda qalmayıb.

2007/08 mövsümünü Ulbra klubunda keçirən futbolçu 1 il sonra 2009-cu ildə Flavinyo Braziliyanın Brasileiro Série B liqasında oynayan Qremio Barueri klubuna keçib və burada 65 oyuna 7 qol vurub. 2010-cu ildə Flavinyo Azərbaycan Premyer Liqasında oynayan Neftçi Bakı klubuna keçib və burada üç mövsüm ard-arda Azərbaycan çempionatının qalibi olub və bir dəfə Azərbaycan kubokunu qazanıb.

Uğurları
--------

Azərbaycan Neftçi Bakı
* **Azərbaycan Premyer Liqası**
	+ *Çempion* (3):2010/2011, 2011/2012, 2012/2013

Azərbaycan Neftçi Bakı
* **Azərbaycan Kuboku**
	+ *Qalib* (2): 2012/2013, 2013/2014
	+ *Finalçı* (2): 2011/2012, 2014/2015

### Şəxsi

* Azərbaycan Premyer Liqası ayın oyunçusu (3):oktyabr 2010, mart 2011, noyabr 2011

İstinadlar
----------

1. ↑  Braziliya çempionatında 41 oyun, 4 qol
2. 1 2  "Flavinyo-30 yaş". 2014-03-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-21.
3. ↑  "Topaz Premyer Liqası / Ayın oyunçusu". 2013-11-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-12-27.

Xarici keçidlər
---------------

* Profili
**Flissinqski burnu** — Avropanın ən ucqar şərq nöqtəsidir. Şimal adasının şimal-şərqində yerləşir.

Burunun hündürlüyü 28 metr təşkil edir. Burun Avariynı körfəzini və Andromed buxtasını bir-birindən ayırır.
Burundan bir qərən cənubda dənizə Andromed çayı tökülür. Şimal hissəsində adanın ən iri çayı olan Ovrajitaya çayı tökülür.

Açılış tarixi
-------------

Burun ilk dəfə Villem Barensin ekspedisiyası tərəfindən 1596-cı ildə aşkarlanır və xəritəyə salınır. Burun Hollandiya şəhəri olan Flissinq şəhərinin şərəfinə adlandırılır. 1596 ilin sentyabrında ekspedisiya gəmisi sahildə buzlara sıxılaraq və bu səbəbdən onlar sahildə qışlamalı olurlar. Onlar qışı suiti və ağ ayı ovlamaqla keçirirlər. Növbəti ildə gəminin buzlar arasında ilişib qalması səbəbindən onlar qayıqlarla geri qayıtmalı olurlar. Yolda ikən Barens Sinqa xəstəliyindən vəfat edir.

Barensin həyatına həsr olunmuş "Yeni Torpaq (film, 2011)" adlı sənədli film çəkilmişdir. Film ekspedisiya üzvlərindən olan Herrit de Veeranın memuarları əsasında çəkilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Qrdin burnu
* Jelaniya burnu

İstinadlar
----------

1. ↑  "Topoqrafik xəritə". 2020-02-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-08.
**Dodaqdəyməz** (*türk.* Ləbdəyməz) — aşıq şeiri şəkli. Təcnisin əsas növlərindən biridir. Əsasən, qoşma formasında olur.

Dodaqdəyməzin başlıca xüsusiyyəti şeirdə qoşa dodaq samitləri (m, b, p), bəzən isə diş və dodaq samitləri (z, v, f) olan sözlərin işlədilməməsidir. Belə şeirlərin qoşulması çətin olduğundan bu formaya az müraciət edilir. Dodaqdəyməzdə süni kəlmələrdən, təhrif olunmuş ifadələrdən istifadə edilməməlidir. Dodaqdəyməz yüksək sənətkarlıq nümunəsi hesab edilir. Aşıq Ələsgərin "A yağa-yağa", "Çata-çat", "Nə yaxşı-yaxşı", "Ay eylər qıj-qıj" və s. şeirləri dodaqdəyməzin ən gözəl nümunələrindəndir.

Ay eylər qıj-qıj
----------------

Qeyr eyləyər, çən çəkilər dağlara, Qəhrindən yelləri ay eylər qıj-qıj!  

Qarşı gəlsə həsrət çəkən yar yara, Ağlı çaşar, ay eylər qıj-qıj!  

  

Aşıq çaşsa, dildə "qar"a "qar" qalar, Dağlar sinəsində qara qar qalar, Gəştə çıxsa ərşə qara qarğalar, Çalar qanadların, ay eylər qıj-qıj!  

  

Yazıq Ələsgər, əlin yetsə, nə nara, Nə həsrət çək, nə ah eylə, nə nara, Nə insandı, səngi salar nə nara, Qaynadar dərya tək, ay eylər qıj-qıj!

İstinadlar
----------

1. ↑  *Məhərrəm Qasımlı, Mahmud Allahmanlı.* "Aşıq şeirinin poetik biçimləri və çeşidləri" (az.). Elm və təhsil. 2018. 2021-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-13.

Mənbə
-----

* ASE, III cild.
* Bədii ədəbiyyat, ədəbiyyatşünaslıq və onun sahələri Arxivləşdirilib 2008-01-23 at the Wayback Machine
* Şifahi xalq ədəbiyyatı Arxivləşdirilib 2011-08-07 at the Wayback Machine
* Azərbaycan türklərinin xalq yaradıcılığı

| ⛭Ədəbi janrlar |
| --- |
| Nəsr | Oçerk • Povest • Esse • Xatirə • Felyeton • Pyes • Təmsil • Hekayə (Novella • Mənzum hekayə) • Roman (Dilogiya • Trilogiya • Epopeya) • Səyahətnamə |
| Nəzm | Poema • Dastan • Məsnəvi • Qəzəl • Qəsidə • Qitə • Rübai • Mürəbbe • Tuyuq • Bayatı • Gəraylı • Qoşma (Təcnis • Dodaqdəyməz • Qıfılbənd) • Müxəmməs (Təxmis) • Müsəddəs • Müsəbbe • Müsəmmən • Müəşşər • Müstəzad • Tərkibbənd • Tərcibənd |
| Dram | Faciə • Dram • Komediya |
**Dodo mağara kilsəsi** (*gürc.* დოდოს რქა) — Keşikçidağ monastır kompleksinə daxil olan tarixi-memarlıq abidəsidir. Kilsənin əsası VI əsrin I yarısında David Qarecinin tələbələrindən biri olan Dodo tərəfindən qoyulmuşdur.

Tarixi
------

Kilsənin əsası VI əsrin I yarısında David Qarecinin tələbələrindən biri olan Dodo tərəfindən qoyulmuşdur. Onun tarixi aid olduğu monastırın ümumi tarixi ilə birbaşa əlaqəlidir. XII-XV əsrlərdə tikili monastır və monastır kilsəsi kimi fəaliyyət göstərmişdir. XIII-XVIII əsrlərdə kompleks monqollar, Teymurilər, Səlcuqlular və Səfəvilərin hücumlarına məruz qalmış, dəfələrlə yağmalanmış və tərk edilmişdir.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Kilsə müxtəlif dövrlərə (VI-XVIII əsrlərə) aid mağaralar kompleksindən ibarətdir. Kilsənin əsas zalı XI-XIII əsrlərə aid edilir. Qayanın küncündə yerləşən kiçik sövmə kilsənin ən mühüm və qədim hissəsi olmaqla ziyarətgah kimi istifadə olunur.

Kilsənin əsas zalı mühüm tarixi və mədəni əhəmiyyətə malik olan freskalarla bəzədilmişdir. Mərkəzi altar freskasında Xeyir-dua verən İsa təsvir edilmişdir. O, sol əlində üzərində gürcü əlifbası ilə yazı yazılmış qapalı kitab tutmuşdur. Məsihdən aşağıda arxangellər Mikayıl və Cəbrayıl, o cümlədən xeruvimlər təsvir edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "დოდოსრქა". about.ge. 2019-08-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 iyul 2019.
2. 1 2 3  "დოდო გარეჯელის ტაძრის სასწაულები". ekofact.com. 2019-08-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 iyul 2019.

Ədəbiyyat
---------

* Чубинашвили Г. Н. Пещерные монастыри Давид-Гареджи, Тб. 1948. (rus.)

| ⛭Keşikçidağ monastır kompleksi |
| --- |
| Qabırrıçayın sağ sahili | David Qareci lavrası  • Müqəddəs İohann monastırı  • Parşurt monastırı  • Dodo mağara kilsəsi  • Bertuban monastırı  • Əzabkeşlərlar monastırı  • Çiçikuri monastırı  • Tetrsenakebis monasıtırı  • Udabno monastırı  • Mağara monastırı  • Kolagir monastırı  • Əzabkeşlər pasxası kilsəsi  • Veranqareci monastırı  • Pukukuncar monastırı |
| Qabırrıçayın sol sahili | Kiçik qazan monastırı  • Böyük qazan monastırı |
| Həmçinin bax | Keşikçidağ Dövlət tarix-mədəniyyət qoruğu |
Məzmun
------

Filmdəki hadisələr bilavasitə həyat materialı üzərində qurulmuşdur. Problem bizim ətrafımızdakı adamlara münasibətimizlə bağlıdır. Çünki bəzən biz ətrafımızdakı adamların qiymətini lazımınca verə bilmirik

İnsanları xeyirxah, diqqətli olmağa çağıran bu kinolent həyata inamın itməsi, bunun acı nəticəsi haqqındadır.

Film haqqında
-------------

Film Aydın Dadaşovun quruluşçu rejissor kimi kinoda ilk işidir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Aydın Dadaşov
**Quruluşçu rejissor:** Aydın Dadaşov
**Quruluşçu operator:** Rafiq Əliyev
**Quruluşçu rəssam:** Rafiq Nəsirov
**Bəstəkar:** Cəmil Əmirov
**Rejissor:** Yusif Əlizadə
**Səs operatoru:** Akif Nuriyev
**Montaj edən:** Nelli Dadaşova
**Geyim rəssamı:** Tatyana Əmirova
**Rejissor assistenti:** Elman Şeydayev, R.Əyyubov
**Rəssam assistenti:** X.Əminağayeva
**Qrim rəssamı:** Rəna Əliyeva
**Quraşdırılmış səhnələrin operatoru:** Həmzə Əhmədoğlu
**Çalır:** Cəmil Əmirovun İdarəsi ilə İnstrumental Ansambl
**Bədii rəhbər:** Eldar Quliyev
**Redaktor:** Eldəniz Quliyev
**Filmin direktoru:** Nadir Əliyev
### Rollarda

Ötkəm İsgəndərov — Fərman
Arzu Əliyeva — Gülsüm
Lətifə Əliyeva — Fatma xala
Tofiq Hüseynov — Rəhman
Zilli Namazov — Zilli
Şahmar Qəribli (Şahmar Qəribov kimi) — Kərim
Ramiz Məmmədov — sürücü
Adil İsmayılov — bufetçi
Rəhman Rəhmanov — satıcı
Nadir Əsgərov — çayçı
Nuriyyə Əhmədova — qohum
Əhməd Əhmədov
T.Məmmədova
O.Dadaşov
S.Quliyeva
Aqşin Feyzullayev
Gülsolmaz Qafarova
Məmmədkamal Kazımov — Xasay
### Filmi səsləndirənlər

Nəcibə Hüseynova — Fatma xala (Lətifə Əliyeva) (titrlərdə yoxdur)
Sadıq Hüseynov — Xasay (Məmmədkamal Kazımov) (titrlərdə yoxdur)

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 319.

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
**Rufino Tamayo** (tam adı: **Rufino del Carmen Arellanes Tamayo**; d. 25 avqust 1899 – 24 iyun 1991) — Sapoteki irsinə mənsub olan Meksikalı rəssam, Meksikanın Oaxaka şəhərində anadan olmuşdur. Tamayo 20-ci əsrin ortalarında Mexiko və Nyu-Yorkda fəaliyyət göstərmiş və sürrealizmin təsiri ilə abstrakt fiqurlarını təsvirlərini yaratmışdır.

Erkən həyatı
------------

Valideynlərinin ölümündən sonra Tamayo xalası ilə yaşamaq üçün Mexikoya köçdü. Orada olarkən, o, özünü kiçik bizneslə məşğul olan ailəsinə həsr etdi. Lakin bir müddət sonra, 1917-ci ildə xalası onu incəsənəti öyrənmək üçün San-Karlosdakı Milli Rəssamlıq Məktəbinə apardı. Şagird kimi o dövrdə olan digər məşhur cərəyanlar arasında Kubizm, İmpressinoizm və Fovizm cərəyanlarından təsirləndi. Burada Tamayo gənc bir rəssam kimi təhsil alsa da, sonralar bu təhsildən razı qalmadı və özü fərdi şəkildə məşğul olmağa başladı. 1921-ci ildə Etnoqrafik Rəsimlər Bölməsində çalışmağa başladı, daha sonra isə bu bölmənin rəhbəri təyin olundu.

Karyerası
---------

30-cu illərdə o, monumental əsərlərin yaradılması ilə bağlı bir sıra sifarişlər aldı. Bu əsərlərdə muralist tendensiyaların təsiri açıq-aydın şəkildə hiss olunurdu. Eyni zamanda, Rufino Tamayo öz xüsusi bədii üslubunun inkişafında Amerika xalqlarının incəsənətinin güclü təsiri altında idi.  Rufino Tamayo  əsərlərində daha çox Meksikalıları və onların qayğılarını əks etdirir. Əsərlərində istifadə etdiyi qədim Meksika simvolları və mistik şəkillər tənhalıq, dava və mübahisələr, kədər və digər hisslər isnaların problemlərini daha aydın şəkildə ifadə etmək üçün təsvir edilir. Rufino Tamayo muralist rəssamların ikinci generasiyasına aid edilir.

Rufino Tamayonun rəsm əsərlərində Pablo Pikasso və Jorja Brakanın təsiri daha qabarıq şəkildə hiss olunur.

Əsərləri
--------

* Pəncərə (1932)
* Rufino və Olqa (1934)
* İki üzgüçü (1934)
* Heyvanlar (1941)
* Şir və at (1942)
* Alovla oynayan uşaqlar (1947)
* Gün və gecə (1954)
* Natürmort (1954)
* Amerika (1955)
* Evlilik  (1958)
* Ayda it (1973)
* Oxuyan üç personaj (Üç Şənlik) (1981)
* Çiçəkli kişi (1989)
* Ay və Günəş (1990)
* Meksika bu gün

Həmçinin bax
------------

* Joan Miro
* Nadir Afonzo
* Oqust Erben

İstinadlar
----------

1. ↑  Museum of Modern Art online collection (ing.).
2. 1 2  Sullivan, 170-171
3. ↑  Ades, 357
4. 1 2 3  Carlos Suarez De Jesus (2007). "Mexican Master" Arxivləşdirilib 2007-11-01 at the Wayback Machine. The Miami New Times. Retrieved October 1, 2007.
5. ↑  The Adani Gallery (2007). "Rufino Tamayo" Arxivləşdirilib 2022-01-17 at the Wayback Machine. The Adani Gallery. Retrieved October 1, 2007.

Xarici keçidlər
---------------

* Nyu-York Taymz jurnalında
**"SPİD. Seks. Zdorovye"** (*rus.* СПИД. Секс. Здоровье) — 1991-ci ildən nəşr olunmağa başlayan elmi-populyar jurnal.

Haqqında
--------

"SPİD. Seks. Zdorovye" jurnalı 1991-ci ildə — Rusiyada "seksual inqilab"ın ən pik dönəmində professor Aza Rəhmanova tərəfindən təsis edilmişdir. Ölkədə cinsiyyət problemləri haqqında danışan az saylı nəşrlərdəndir.

Jurnalın əsas təyinatı – HİV/QİÇS sahəsində fundamental bilikləri, bu sferada dünya elminin son nailiyyətlərini işıqlandırmaq, HİV-infeksiyadan əziyyət çəkən insanların talelərindən danışmaq, onlara insansevər münasibət formalaşdırmaq, böyüyən nəsilə seksual mədəniyyət barədə biliklər aşılamaq və cəmiyyəti sağlam həyat tərzinə istiqamətləndirməkdən ibarətdir.

Jurnal ildə 4 dəfə — mart, may, sentyabr və dekabr aylarında dərc edilir.

Mükafatları
-----------

"SPİD. Seks. Zdorovye" jurnalı UNICEF və Rusiya Federasiyasının Səhiyyə Nazirliyinin fəxri fərmanları da daxil olmaqla, dəfələrlə HİV profilaktikası sahəsində Rusiya və beynəlxalq müsabiqələrin laureatı olub.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Pçelin, 2008. səh. 30
2. 1 2  "О Журнале". Aidsjournal.ru. 2022-01-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 aprel 2020.

Ədəbiyyat
---------

* *Pçelin, V. A.* А.Г. Рахманова: «Не представляю, как я могу быть за пределами своей работы» (PDF) (rus) (300). "ŞAQİ professional". 2008. 98. Archived from the original on 2015-11-20.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı
**SNP körpüsü** (slovak. Most SNP) — Dunay çayı üzərində, Bratislavada bir körpü.

SNP körpüsü tək asma dirəkli yol körpüsü olaraq dizayn edilmişdir. Bu Bratislavanın Dunay çayında heç bir dəstəyi olmayan və şəhərdəki ən böyük körpüsüdür. 2001-ci ildə Slovakiyada "körpü binası" kateqoriyasında əsrin tikinti elan edilmişdir. Körpü Ümumdünya Uzun Qüllələr Federasiyasına aiddir və bu federasiyanın ən aşağı az hündürlüyü olan binasıdır. Bu siyahıda 28-ci yerdədir. Hündürlüyü 100 metrdən az olan yeganə binasıdır. Körpü gülləsi onun yeganə dayağıdır.

Tarixi
------

Körpü 1967-1972-ci illərdə memarlar Cosef Lasko, Ladislav Kuşnir, İvan Slamen, Arpad Tesar və Cosef Zvarın layihəsinə əsasən «Dopstav Bratislava» və «Gutne montaj Ostrava» təşkilatları tərəfindən inşa edilmişdir. Körpü 26 avqust 1972-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Tikinti üçün Bratislavanın əhəmiyyətli bir hissəsi, xüsusən də Bratislava sakinləri tərəfindən narazılıqla qarşılanan demək olar ki, bütün yəhudi məhəlləsi məhv edilmişdir. Buna baxmayaraq Petrjalkanın böyük bir yaşayış bölgəsində nəqliyyat vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdı (və buna görə inkişaf sürətləndi). 2005-2006-cı illərdə güclü çirklənmə səbəbindən piyada və velosiped yollarının üzəri örtülmüşdür. 2006-cı ildə belə bir örtük dayaqlara da tətbiq edildi.

Göstəriciləri
-------------

Polad körpü hündürlüyü 84.6 m olan bir dayaq üzərində asılıb. Körpünün ümumi uzunluğu 430.8 m, aralıqlar üçün düzülmə 74.8 + 303 + 54 m-dir. Körpünün çəkisi 7537 tondur. Torpaqdan yuxarıya qədər ümumi hündürlük 95 m, günbəzin diametri 32 m-dir. Qurğunun şüası iki hissəli, eni 12,6 m, hündürlüyü 4,6 m, uzunluğu 4,2 m olan konsollar onun hər iki tərəfindən asılmışdır. Beləliklə körpünün ümumi eni 21 m-dir. Körpüdə nəqliyyat vasitələrinin hərəkəti üçün dörd zolaq var. Hər tərəfin altında piyada və velosiped yolları vardır. Səkilərin eni 3,2 metrdir. SNP Körpüsü 1972-ci ildə açıldıqdan dərhal sonra dünyada asma körpülər siyahısında 4-cü yeri tutdu. Bir dəstəkli və ya bir asma dirəyi olan asma körpülərin alt kateqoriyasında yenə də dünya lideri olaraq qalır. Bir meylli dəstəyi olan körpülər kateqoriyasında üçüncü yerdədir.

Maraqlı fakt
------------

Əsas cazibə əvvəllər 85 m yüksəklikdəki dirəyin üstündəki yerləşən UFO watch.taste.groove adlanan restorandır (əvvəllər "Bystrica" adlandırılan). O müşahidə göyərtəsinə bağlıdır. Qaldırıcı körpünün sol dəstəyində yerləşir, sağda isə 430 addımlı basğıc var. UFO şəhərin turistik cazibə hesab olunur, hər il onu 200 min ziyarətçi ziyarət edir. Körpünün içərisində köhnə şəhər və Petrzalkaya su verən su təchizatı sistemi var.

Körpünün işıqlandırılması əvvəllər körpünün kəməri üzərində yerləşən 3 min lampa tərəfindən həyata keçirilirdi. İndi bunun üçün 52 xüsusi lampadan istifadə edilir.

SNP körpüsü Riqada, Qərb Dvina çayı boyunca asma körpünün inşası üçün bir model olaraq xidmət etmişdir.

Bratislavadakı SNP Körpüsünün panoraması

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  Construction and design of cable-stayed bridges. W.Podolny, J. Scalzi. 1989  (ing.)
*Natrium hidrofosfat* – qeyri-üzvi birləşmədir, ortofosfat turşusunun və qələvi metalı natriumun turş duzudur.

Fiziki xassələri
----------------

Natrium hidrofosfat rəngsiz kristallar əmələ gətirir. Suda yaxşı, etanolda zəif həll olunur. Sulu məhlullar anionda hidroliz nəticəsində 
bir qədər qələvi reaksiya verir. Bir neçə kristalhidrat əmələ gətirir Na2HPO4•nH2O, burada n=2,7,12, kristallaşma suyunda 
müvafiq olaraq 95,48,1 və 35,1°C-də əriyir.

Alınması
--------

* Durulaşdırılmış ortofosfat turşusunu durulaşdırılmış natrium hidroksid məhlulu ilə neytrallaşdırma nəticəsildə:

{\displaystyle {\mathsf {H\_{3}PO\_{4}+2NaOH\ {\xrightarrow {}}\ Na\_{2}HPO\_{4}+2H\_{2}O}}}

  

* Natrium dihidrofosfatın natrium hidroksidin məhlulu ilə reaksiyası nəticəsində:

{\displaystyle {\mathsf {NaH\_{2}PO\_{4}+NaOH\ {\xrightarrow {}}\ Na\_{2}HPO\_{4}+H\_{2}O}}}

Kimyəvi xassələri
-----------------

* Kristalhidrat qızdırıldıqda su itirir:

{\displaystyle {\mathsf {Na\_{2}HPO\_{4}\cdot 12H\_{2}O\ {\xrightarrow {95-100^{o}C}}\ Na\_{2}HPO\_{4}+12H\_{2}O}}}

  

* Qızdırıldıqda natrium pirofosfat alınır:

{\displaystyle {\mathsf {2Na\_{2}HPO\_{4}\ {\xrightarrow {120-300^{o}C}}\ Na\_{4}P\_{2}O\_{7}+H\_{2}O}}}
* Ortofosfat turşusu ilə reaksiyaya daxil olaraq natrium dihidrofosfat alınır:

{\displaystyle {\mathsf {Na\_{2}HPO\_{4}+H\_{3}PO\_{4}\ {\xrightarrow {}}\ 2NaH\_{2}PO\_{4}}}}
* Qələvilərlə reaksiyaya daxil olur:

{\displaystyle {\mathsf {Na\_{2}HPO\_{4}+NaOH\ {\xrightarrow {}}\ Na\_{3}PO\_{4}+H\_{2}O}}}

  

* Natrium hidrofosfat dəyişmə reaksiyasına daxil olur:

{\displaystyle {\mathsf {4Na\_{2}HPO\_{4}+3CaCl\_{2}\ {\xrightarrow {}}\ Ca\_{3}(PO\_{4})\_{2}\downarrow +6NaCl+2NaH\_{2}PO\_{4}}}}
{\displaystyle {\mathsf {Na\_{2}HPO\_{4}+CaCl\_{2}\ {\xrightarrow {}}\ CaHPO\_{4}\downarrow +2NaCl}}}
{\displaystyle {\mathsf {2Na\_{2}HPO\_{4}+3AgNO\_{3}\ {\xrightarrow {}}\ Ag\_{3}PO\_{4}\downarrow +3NaNO\_{3}+NaH\_{2}PO\_{4}}}}

Tətbiqi
-------

Natrium hidrofosfat qida sənayesində E339 əlavə kimi, pendirin hazırlanmasında emulqator kimi, südün jele halına gəlməsinin qarşısını almaq üçün istifadə olur. Makarona əlavə edilməsi, yeməyin hazırlanmasını sürətləndirir. Farmakologiyada tətbiq olunur.

Toksikliyi
----------

Natrium hidrofosfat zəhərli xüsusiyyətlərə malik deyil. Bu birləşmənin qeydə alınmış preparatları insanlar üçün 4-cü təhlükə sinfinə aiddir.

Mənbə
-----

* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
* Лидин Р.А. и др. Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. — 3-е изд.
* Qeyri-üzvi kimya praktikumu. Bakı 2019.
Natrium dihidrogen pirofosfat (Na2H2P2O7) – qeyri-üzvi birləşmədir, pirofosfor turşusunun və qələvi metalı natriumun turş duzudur.

Fiziki xassələri
----------------

Natrium dihidrogen pirofosfat — rəngsiz kristallardı, soyuq suda orta dərəcədə həll olunur, isti suda parçalanır. Na2H2P2O7• 6H2O formasının kristalhidratını əmələ gətirir.

Alınması
--------

1. Natrium dihidrogen fosfatın qızdırdıqda parçalanması zamanı alınır:

{\displaystyle {\mathsf {NaH\_{2}PO\_{4}\ {\xrightarrow {160^{o}C}}\ Na\_{2}H\_{2}P\_{2}O\_{7}+H\_{2}O}}}
2. Pirofosfor turşusu məhlulunun durulaşdırılmış natrium hidroksid məhlulu ilə neytrallaşdırılması:

{\displaystyle {\mathsf {H\_{4}P\_{2}O\_{7}+2NaOH\ {\xrightarrow {}}\ Na\_{2}H\_{2}P\_{2}O\_{7}+2H\_{2}O}}}
3. Soyuq qatı sirkə turşusunun, natrium pirofosfatının doymuş məhluluna təsiri nəticəsində:

{\displaystyle {\mathsf {Na\_{4}P\_{2}O\_{7}+2CH\_{3}COOH\ {\xrightarrow {0-10^{o}C}}\ Na\_{2}H\_{2}P\_{2}O\_{7}+2CH\_{3}COONa}}}

Kimyəvi xassələri
-----------------

1. Kristalhidrat vakuumda qızdırıldıqda su itirir:

{\displaystyle {\mathsf {Na\_{2}H\_{2}P\_{2}O\_{7}\cdot 6H\_{2}O\ {\xrightarrow {80^{o}C}}\ Na\_{2}H\_{2}P\_{2}O\_{7}+6H\_{2}O}}}
2. Qızdırıldıqda, yavaş-yavaş suyu itirərək digər fosfatlara çevrilir:

{\displaystyle {\mathsf {Na\_{2}H\_{2}P\_{2}O\_{7}\ {\xrightarrow {220-250^{o}C}}\ 2NaPO\_{3}+H\_{2}O}}}
{\displaystyle {\mathsf {2\,Na\_{2}H\_{2}P\_{2}O\_{7}\ {\xrightarrow {650^{o}C}}\ Na\_{4}P\_{2}O\_{9}+H\_{4}P\_{2}O\_{5}}}}
3. İsti suda parçalanır:

{\displaystyle {\mathsf {Na\_{2}H\_{2}P\_{2}O\_{7}+H\_{2}O\ {\xrightarrow {100^{o}C}}\ 2\,NaH\_{2}PO\_{4}}}}
4. Qələvilərlə reaksiyaya girərək normal duzlar alınır:

{\displaystyle {\mathsf {Na\_{2}H\_{2}P\_{2}O\_{7}+2NaOH\ {\xrightarrow {}}\ Na\_{4}P\_{2}O\_{7}+2\,H\_{2}O}}}

Tətbiqi
-------

Natrium dihidrogen pirofosfat müxtəlif sənaye sahələrində geniş istifadə olunur:sterilizasiya zamanı konservləşdirilmiş dəniz məhsullarının rəngini qorumaq üçün istifadə olunur;
oksidləşmə nəticəsində kartofdan hazırlanan yarımfabrikatları qaralmadan qorumaq üçün istifadə olunur; dəri və xəz istehsalında ləkələri çıxarmaq üçün; süd sənayesində;
neft sənayesində;
kosmetik sənayedə (saç boyaları, diş pastaları və s.).

Mənbə
-----

* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
* Лидин Р.А. и др. Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. — М.: Химия, 2000. — 480 с.

1. ↑  CID9837369 (ing.).