recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bağdad Batareyası** — 1936-cı ildə arxeoloq Vilhelm Koniq tərəfindən Bağdad yaxınlığındakı bir Parfiya ərazisində kəşf edilmiş bir növ saxsıdır. Koniq saxsının içindəki mis silindr və bu silindrə sabitləşdirilmiş bir dəmir çubuq tapıntının qədim dönəmdə Voltaik bir batareya olduğunu isbat edir. Bu tapıntı Cenevrə və Xildesxaym kimi muzeylərin sərgisi nəticəsində gündəmə gəlmişdir. Məhz bu, elektrokimyəvi reaksiya olaraq bilinən hadisədir və günümüzdə istifadə edilən batareyaların işləmə mexanizmindən heç də fərqlənmir. Bağdad batareyasını əsas götürərək düzəldilən modellərdə aparılan sınaqlar zamanı 1.5–2 volt arasında enerji əldə edilmişdir.

Tapıntının təsviri
------------------

Bağdad batareyası adı ilə tanınan saxsı 14 sm uzunluğundadır. Vazoya oxşar formalı bu saxsının ən böyük radiusu 8 sm-dir. İçindəki altıbağlı mis silindrin uzunluğu 9 sm, radiusu isə 26 mm-dir. İçərisində asfaltabənzər bir maddə ilə sıxlaşdırılmış və olduqca çox paslamış bir dəmir çubuq vardır.

Bu mis silindr su keçirməz deyil, içərisi turşu dolu olsa idi mis silindr də dolacaqdı.

Tapıntının tarixləndirilməsi
----------------------------

Koniq kəşfini tanıtdığı məqaləsində Parfiya İmperiyası dövrünə aid olduğunu dilə gətirir. Ona görə bu saxsının miladdan əvvəl 250, miladdan sonra 224 illəri arasında düzəldildiyi deyilməkdədir. Britaniya Muzeyi iş adamı St John Simpson, bu saxsının bu dövrlərə aid olmadığını və bu fikrin dəqiq olmadığını irəli sürmüşdür. Parfiya İmperiyasından əlavə bu saxsının Sasani dövrünə aid olduğu da deyilir.
Leninqradın hava hücumundan müdafiəsi, 1941-ci il
"Leninqradın müdafiəsinə görə" medalı
**Leninqradın blokadası** (8 sentyabr 1941-27 yanvar 1944) İkinci Dünya müharibəsində zamanı Leninqrad
(indiki Sankt-Peterburq) şəhərinin alman-fin qoşunları tərəfindən 872 gün davam edən hərbi blokadası.

Tarixi
------

Leninqradı zəbt etmək almanların strateji və siyasi məqsədlərində mühüm yer tuturdu. Müharibənin ilk günlərindən Leninqrad ətrafında bir neçə zolaqdan ibarət müdafiə sistemi yaradıldı. Müdafiə sədlərinin tikintisində şəhərin 100 minlərlə sakini iştirak edirdi. Sovet qoşunlarının müqavimətinə baxmayaraq alman qoşunları 1941-ci il sentyabrın 8-də Leninqradın qurudan yolunu kəsməyə nail oldular. Şəhərin blokadası başlandı. Şəhərlə əlaqə yalnız Ladoqa gölü və hava vasitəsi ilə saxlanılırdı. Hitler komandanlığı şəhəri bombardman edir və atəşə tuturdu. Blokada yalnız 1943 ilin yanvarında yarıldı. Həmin ay Leninqrad və Volxov cəbhələrinin birgə əməliyyatları ilə 8–11 km enində "dəhliz" açıldı (şəhər buradan təchiz edilirdi). Blokada qəti olaraq 1944-cü ilin yanvarında götürüldü. 1942-ci il dekabrın 22-də "Leninqradın müdafiəsinə görə" medalı təsis edilmiş, bu medalla 1,5 mln. adam təltif olunmuşdur. Azərbaycan döyüşçüləri də (H. Əliyev, H. Bağırov, Səmədov qardaşları, həmçinin M. Abbasov, M. Hüseynov, C. Əmirov və bir çox b.) mərdlik nümunələri göstərmişlər.

Xatirə
------

* 1974-1975-ci illərdə Qələbə meydanında Leninqradın müdafiəçilərinə heykəl qoyulmuşdur.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Leninqradın blokadası ilə əlaqəli mediafayllar var.

İstinadlar
----------



1. ↑  "Финские войска в блокаде Ленинграда | ВОЕННО-ИСТОРИЧЕСКИЙ ЖУРНАЛ" (rus). history.milportal.ru. 2017-07-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-19.
2. ↑  "Блокада Ленинграда. 08.09.1941 — 27.01.1944". 2018-11-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-24.
Arşakilər imperiyasının maksimum hüdudlarında ərazisi.
**Parfiya** (q.fars 𐎱𐎼𐎰𐎺, *Parθava*; parf 𐭐𐭓𐭕𐭅, *Parθaw*; pəhl. 𐭯𐭫𐭮𐭥𐭡𐭥, *Pahlaw*) — Xəzər dənizinin cənub-şərqində yerləşən qədim vilayət. E.ə. 1500-cü ildən gec olmayaraq İrandilli tayfalar tərəfindən məskunlaşmışdır. E.ə. VI əsrdən Makedoniyalı İsgəndər tərəfindən fəth edilənə qədər Parfiya Əhəmənilər dövlətinin satraplıqlarından biri kimi siyahıya alınmış, sonra Selevkilər dövlətinin tərkibində olmuşdur. E.ə. 250-ci ildən b.e. 227-ci ilə qədər Parfiya ərazisində Parfiya dövləti mövcud olmuşdur. Selevkilər dövləti tənəzzül etdikcə Parfiya özü də güclənmiş və genişləmişdir. Öz zirvəsində Parfiya dövləti Babilistandan İran vasitəsilə Hind vadisinə qədər uzanırdı. Parfiya çarlığı təqribən 227-ci ildə Sasanilər dövlətinin yaranması ilə öz mövcudluğunu itirmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Bağdad Batareyası

İstinadlar
----------

1. ↑  "ПАРФИЯ • Большая российская энциклопедия - электронная версия". 2023-06-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-22.
2. ↑  Парфия // Энциклопедия Кольера. Открытое общество. 2000.
**Luştisa** (mont. Luštica, *serb.* Луштица) — Adriatik dənizinə daxil olan Kotor körfəzində, Monteneqro qərbində qərarlaşan yarımada. Maksimal hündürlüyü 582 m olan Obosnik dağıdır (mont. Obosnik / Обосник).

Coğrafiyası
-----------

Yarımada Adriatik dənizi ilə Tivat körfəzi arasında qərarlaşır.

Yarımadada yerləşən meşəliklərdə çöl donuzu, manqust, Çaqqal, quşlardan Çay qaraquşu və bülbül yayılmışdır. Meşəliklərdə avropa zeytunu üstünlük təşkil edir.
Burada bir necə iri yaşayış məntəqəsi vardır ki, onların da ən böyüyü Kraşiçidir.

Tarixi
------

Tarixi boyu yarımada böyük əhəmiyyət kəsb etmişdir. Səbəb isə onun Kotor körfəzinə açılan pəncərə olması idi.

Burada ilk əvvəllər Avtriya-Macarıstana sonradan isə Yuqoslaviyaya məxsus olan həbi istinadgahlar olmuşdur.

Turizm
------

Hazırda layihəyə əsasən yarımada turizm məkanına çevrilməlidir. Burada villa və qolf meydançaları inşa edilir. Burada əlverişli çimərliklər mövcuddur. Onlar arasında ən məşhuru Janisedir (mont. Žanjice).

İstinadlar
----------



| ⛭Avropa yarımadaları |
| --- |
| Avropa | Alyaud yarımadası • Appenin yarımadası • Balkan yarımadası • Dars yarımadası • Loxaniemi yarımadası • Kola yarımadası • Pireney yarımadası • Skandinaviya yarımadası • Kerç yarımadası • Kibron yarımadası • Krım • Kotentin yarımadası • Gelibolu yarımadası • Yutlandiya • Ruskiy Zavarot • Srednıy yarımadası • Yaqorski yarımadası • Paşaeli yarımadası • Sterneneyland • Vrmas yarımadası • Kopli yarımadası • Yuminda yarımadası • Portlend • Luştisa yarımadası • Au yarımadası • Nemes yarımadası • Rıbaçi yarımadası • Myukrimyuksensaari yarımadası |
**Builər** — bueylər, buyailər, buçjunlar, bujaolar, puyilər, pumanlar (özlərini buxqyaix, hərfi mənada – insan adlandırırlar; Çin dilində buyiszular, qədim adları çjunszya, tuszya– yerli; iszular, bendilər, şuyxular) — Cənubi və Cənub-Qərbi Çində çjuandun xalqlarından biri.

Yayılmaları
-----------

Şitu kəndində bui etnik azlığının yerləşməsi
Əsasən, bui və myao xalqlarının Syannan və Syansi muxtar qəzalarında (Quyçjou əyaləti), həmçinin Yunnan və Sıçuan əyalətlərində yaşayırlar. Sayları Çində 3,3 mln. nəfər (2005), Vyetnamda 2 min nəfərdir. Builər tay dillərinə aid, cənub, mərkəz və qərb dialektləri olan bui dilində danışırlar; Çin dili də yayılmışdır.

Yazısı 1956-cı ildən latın qrafikası əsasındadır, bundan əvvəl Çin yazısını tətbiq etmək cəhdləri olmuşdur. Ənənəvi inanclarını saxlayırlar, dindarların bir qismi xristiandır (19-cu əsrin sonlarından). Builər mənşə, dil və özlərinə verdikləri ad baxımından çjuanlara yaxındırlar. Qədimdə çjuanlar, taylar və digərləri ilə yanaşı sioular, loyuelər, bayyuelər, eramızın 1-ci minilliyinin sonlarından manlyaolar, lilyaolar, 2-ci minilliyin ortalarından çjunszyalar, çjunszyamyaolar və s. adlar altında məlum olmuşlar. Ənənəvi mədəniyyətləri Şərqi Asiya xalqları üçün səciyyəvidir.

Kənd təsərrüfatı
----------------

Bui qadını öz evinin önündə
Əsas məşğuliyyətləri terraslı suvarma əkinçiliyidir. Hörmə, toxuculuq, batik istehsalı, tikmə (insan, gül, heyvan təsvirləri), daş və ağac üzərində oyma, dəmirçilik inkişaf etmişdir. Kişi və qadın geyimləri: kofta, yaxud gödəkcə və şalvar, çalma, gümüş bəzək əşyaları; paltarlarında göy rəng üstünlük təşkil edir. Beyyandanşan rayonunda qadın geyimlərində yaş fərqləri saxlanılmışdır: qızlarda –şalvar və enli kəmərlə bağlanan qısa xələt, hörükləri başlarının ətrafına bərkidilir; qadınlarda tikişsiz uzun yubka və baş örtüyü.

Sınaq nikahı adəti saxlanılmışdır: ilk uşağı dünyaya gələnədək qadın valideynlərinin evində yaşayır, uşaqsız nikahlar isə pozulur. Ruhların və əcdadların kultları inkişaf etmişdir. Hər kənddə toyuq içalatı əsasında gələcəkdən xəbər verən falçı var. Bayramları ümumçin bayramlarıdır, əsas bayramları – Yeni ildir. Qoşa rəqs-pantomimalar yayılmışdır. 19–20-ci əsrlərdə ağacdan düzəldilmiş maskalar da çıxış edən aktyorlarla musiqili dram formalaşmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Bubilər

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  **Builər**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M. K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V cild. — Səhifələrin sayı: 592. — Səh.: 56. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Builər etnik azlıqlar
* Çin dövlətində etnik qrupların xəritədə yerləşməsi Arxivləşdirilib 2016-01-01 at the Wayback Machine
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Bəhmən.

**Bəhmən Quliyev** (*Quliyev Bəhmən Hidayət oğlu*; d. 14 fevral 1969. Qırıxlı, Xanlar rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Tibb elmləri doktoru, Professor. İ.İ.Meçnikov adına Şimal‑Qərb Dövlət Tibb Universitetinin urologiya kafedrasının professoru.

Həyatı
------

Quliyev Bəhmən Hidayət oğlu 1969-cu il fevralın 14-də Azərbaycan Respublikasının Göygöl rayonunun Qırıxlı kəndində anadan olub. 1986-cı ildə Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseyi fərqlənmə ilə bitirib və təhsilini davam etdirmək üçün Leninqrada göndərilib. 1993-cü ildə İ.P.Pavlov adına Sankt-Peterburq Tibb Universitetinin müalicə fakültəsini bitirib. O, 1993-1996-cı illərdə "urologiya" ixtisası üzrə internatura və klinik ordinaturada təhsil alıb. 1996-cı ildən Rusiyanın Şimal-Qərb bölgəsinin ən böyük stasionarlarından biri olan 2 saylı şəhər çoxprofilli xəstəxanasının urologiya şöbəsinin ordinatoru vəzifəsində çalışır. 2010-cu ildə bu şöbənin bazası əsasında Rusiyanın bütün regionlarının, eləcə də MDB ölkələrinin xəstələrinə yüksək ixtisaslı yardım göstərən Elmi-Praktik Urologiya Mərkəzi yaradılıb. B.Quliyev bu elmi-praktik mərkəzin direktor müavinidir. 2003-cü ildə ona tibb elmləri namizədi, 2008-ci ildə tibb elmləri doktoru elmi dərəcəsi verilib. 2006-cı ildə "urologiya" ixtisası üzrə ali ixtisas dərəcəsi alıb. 2010-cu ildən B.Quliyev İ.İ.Meçnikov adına Şimal-Qərb Dövlət Tibb Universitetinin urologiya kafedrasının professorudur.

Karyera və Üzvlük
-----------------

* Müqəddəs Fedorovun adı. Sankt-Peterburq Elmi Uroloqlar Cəmiyyətinin həqiqi üzvü
* Rusiya Uroloqlar Assosiasiyasının üzvü
* Rusiya Onkoloqlar Assosiasiyasının üzvü
* Avropa Urologiya Assosiasiyasının üzvü
* Dünya Endourologiya Assosiasiyasının üzvü
* Ümumdünya Urologiya Assosiasiyasının üzvü
* Urologiya bülleteni" jurnalının redaksiya heyətinin üzvü

İstinadlar
----------

1. ↑  "Quliyev Bəhmən Hidayət oğlu - Urologiya". Mariin.ru (rus).
2. ↑  *Bağıyeva, Mətanət.* Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar. Qısa bioqrafik məlumat kitabçası (PDF) (az.). Bakı: "Papirus NP". 2016. ISBN 978-9952-8299-1-4. 2017-10-21 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-10-21.
3. ↑  "Meçnikov adına Şimal-Qərb Tibb Universitetinin Urologiya kafedrasının professoru". Robot-davinci.ru (rus).
**XI Georgi** yaxud **II Şahnəvaz xan** (**Gurgin Xan)** — V Vaxtanqın böyük oğlu idi.

Həyatı
------

1651-ci ildə anadan olmuşdu. 25 yaşında Kartlidə çar olmuşdu. XI İnnokenti ilə əlaqəyə keçən çar katolik olmaq haqda düşünürdü. 1688-ci ildə Şah Süleyman Səfəvi tərəfindən vəzifəsindən uzaqlaşdırılaraq yeri I İrakli Baqrationiyə verildi. Qardaşı I Arçilin yanına qaçan Georgi onu İmeretiya taxtına çıxardı.

Hakimiyyət uğrunda mübarizə
---------------------------

Çarlıqdan uzaqlaşdırılmış II Şahnəvaz xan 4 il Nəzərəli xanla mübarizə aparsa da özbaşına heç nəyə nail ola bilmədi. Ona bu döyüşlərdə keçmiş Gəncə bəylərbəyi Abbasqulu xan kömək edirdi. 1699-cu ildə Georgi yeni şah olan Şah Sultan Hüseyn Səfəvi Kirman bəylərbəyliyi vəzifəsinə gətirildi. 1703-cü ildə yenidən çar oldu. Mir Veys xan üsyanını yatırmaq üçün Əfqanıstana gedən çar üsyanı yatıraraq Mir Veysi şah sarayına gətirdi. Lakin sarayda olan hərcmərclikdən və saray intriqalarından istifadə edən Mir Veys Məkkəni ziyarət etmək adı ilə şah sarayını tərk edir. Daha sonra geri qayıdan Mir Veys özünü yaxşı kimi qələmə verir və bir ziyafət təşkil edərək çar Georgini və onun silahdaşlarını dəvət edir və onun bütün adamlarını burada qətlə yetirir. Qətlə yetirilmiş çarın paltarlarını geyinib Qəndəhara daxil oldu.

Gürgin xan kimi
---------------

XVIII əsrin əvvəllərində yaranmış ağır vəziyyət, halinin qarşılasdığı çətinliklər, İran tarixinin bu dövründə baş vermiş hadisələr bu tarixi əlamətdar etmişdir. Belə hadisələrdən biri Şah Sultan Hüseynin taxtdan salınması, onun və səfəvi sahzadələrinin öldürülməsi oldu. Aciz Sultan Hüseyn atasının vəsiyyətinə zidd olaraq, taxta əyləşdirildikdən sonra 1694-cü ildə Şahnəvaz xan ləqəbli gürcü Gürgin (Georgi) xanı Qəndəhara hakim göndərdi. Xristian olan bu səxs əhaliyə zülm etməyə və tamahkarlıqla məsğul olmağa başladı. Bu da sonralar təriqət ayrılığı cəhətdən çəkişmələrə yol açdı. Gürgin xan Qəndəharda 5 il hakim olmuş və bu müddətdə öz siyasətini heç dəyişməmişdi. Qəndəhar əhalisi onun əlindən bezmişdi.

Ailəsi
------

Çar Baqrationi-Davidaşvili ailəsindən Tamara ilə evlənmişdi, bu evlilikdən 2 övladı: Baqrat və Mariam doğulmuşdu. Başqa bir evlilikdən olan qızı Rodami isə İmereti çarı VII Georgi ilə evlənmişdi.


Vikianbarda XI Georgi ilə əlaqəli mediafayllar var.
Mexaniki şahmat saatı
**Şahmat saatı** — şahmat yarışlarında vaxtı ölçən cihaz.

Tarixi
------

Mançester şahmat klubunun üzvü Tomas Brayt Uilsonun kəşf etdiyi şahmat saatlarından ilk dəfə 1883-cü ildə keçirilmiş beynəlxalq şahmat turnirində istifadə olunmuşdur. Bu, şahmat görüşlərinin daha maraqlı və gərgin mübarizə şəraitində keçməsinə səbəb olmuşdur.

Əvvəllər görüşlər saatın nəzarəti olmadan keçirildiyi üçün çox çəkirdi. Bəzi şahmatçılar rəqiblərinin saatlarla fikirləşməsinə tab gətirmirdilər. Hətta ingilis şahmatçısı Staunton həmvətənlisi Vilyamla görüşərkən hesabda irəli çıxsa da (6:2), hər bir gediş üzərində rəqibin saatlarla fikirləşməsinə dözməyərək, matçda təslim olduğunu bildirmişdir.

1851-ci ildə Londonda keçirilmiş birinci beynəlxalq turnirin qaydalarında dəyişikliklər edildi. Belə ki, şahmat stollarının yanında xüsusi nəzarətçilər əyləşərək, görüş zamanı baş verən hadisələri qeydə alırdılar. Bəzən rəqiblər yuxuya getdikləri üçün görüşlər yarımçıq qalırdı.

Sonralar Nürnberqdə keçirilmiş beynəlxalq turnirdə çox fikirləşən şahmatçıları cərimə etmək qərara alındı. Lakin iştirakçılardan alınan cərimə böyük məbləğə çatmışdır. Bu da şahmatçıları müflis olmaq təhlükəsi qarşısında qoymuşdur.

Şahmat oyunlarının çox çəkməməsi üçün qum saatlarından istifadə olunmağa başladı. Uilsonun kəşfindən sonra isə görüşlərdə hazırkı saatlar işə düşdü. Qrossmeyster və ustalara 40 gediş üçün 2,5 saat verilir.

Neçə-neçə qiymətli görüşlərin seytnotun qurbanı olduğuna baxmayaraq, şahmat yarışlarını saatlar olmadan təsəvvür etmək olmaz.

Mənbə
-----

* **Azər Zeynallı, Pərviz Əliyev**, *"Şahmat aləminə səyahət"*, Bakı, "İşıq", 1986, səhifə 9.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şahmat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Superionlar bərk elektrolitlər sinfinə aid olan yüksək keçiriciliyə malik ion birləşmələridir. Bu maddələr otaq temperaturunda maye elektrolitlərin və ya ərimiş duzların keçiriciliyinə bərabər yüksək elektrik keçiriciliyinə malikdirlər (10−1 — 10−3 Ом−1.см−1), buna səbəb ionların kristallik qəfəsdə yerdəyişməsinin mümkünlüyüdür. Ion keçiriciliyi bu birləçmələrdə müxtəlif- bir, iki, üç valentli kationların (Ag+, Cu+, Li+, Na+, K+, Rb+, Tl+, Cs+, Ca2+, Zn2+, Mg2+, Pb2+, Al3+, Sc3+, Ce3+, Eu3+) və anionların (F-, Cl-, Br-, O2-, S2-) yerdəyişməsi ilə baş verir. Bu materiallar arasında bəzən yük daşimaqda aktiv olan iki və üc növ ionlar, hətta qarışıq- ion və elektron keçiriciliyi mövcuddur. Superin kristalların kristallik qəfəsində bir və ya bir neçə növ atomlar üçün uzaq nizamlılıq pozulmuş olur, ona görə də bu birləşmələrin kristal qəfəsi defektli sayılır. Bununla yanaşı, qəfəsdə olan daha energetik kimyəvi əlaqəli digər atomlar üçün bu nizamlılıq gözlənilir, bu alt qəfəs — sərt alt qəfəs adlanır. Superion halına gətirib çıxaran defektlərin xarakterindən asılı olaraq 3 tip superion materiallar mövcuddur:

I tip kristallar alt qəfəslərdən birində nizamlılığın pozulması mövcud olan kimyəvi tərkibi isə stabil qalan maddələrhesab olunur. Belə materiallara misal AgI göstərilə bilər. Bu maddələrin kristal qəfəsində nizamlılığın pozulması Ag alt qəfəsində baş verir. AgI kristallarının 1470С qızması zamanı ilk dəfə olaraq ion keçiriciliyinin kəskin (bir neçə min dəfə) artdığı müşahidə olunur. II tip superion maddələr o maddələrdi ki, bunlarda hər hansı bir alt qəfəsin pozulması qəfəsə böyük qatılıqda aşqarların daxil edilməsi ilə mümkün olur. Belə maddələrə tərkibində müxtəlif valentlik halında olan olan metalların oksidlərinin bərk məhlulları aid edilə bilər. Belə maddələrə misal kimi dəmir oksidləri qarışıqlarını (Fe0+Fe2O3) göstərmək olar. III tip superion materiallar tərkibində qəfəsə xüsusi olaraq yeridilmiş və böyük yüyürüklüyə malik aşqar ionları olan maddələrdir. Superion halının yaranması mexanizmi sonacan tam öyrənilməsə də yüksək keçiriciliyə malik superion keçirici maddələr artıq tətbiqini tapmışdır. Bu maddələr əsasən bərk elektrolitlər kimi istifadə olunur. Mövcud superion keçiricilər arasında Li+və Na+ kationları əsasında yaradılmış ion keçiriciləri daha perispektivlidir, onlar enerji cəhətdən daha sərfəli sayılırlar. Superion keçiricilərin texnologiyasının üstün cəhətlərindən biri də onların monokristal, polikristal, keramika və nazik təbəqələr formasında hazırlanmasının mümkünlüyüdür. Hazırda superion materiallar əsasında böyük tutumlu kondensatorların yaradılması üzrə işlər aparılır. Bu işlər tamamlanan zaman kiçik ölçülü və böyük tutuma malik elektrik kondensatorların yaradılması mümkün olacaqdır.

İstinadlar
----------
**Ersin Beyaz** (1977, Şiran, Gümüşhane ili) — memar və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

Həyatı
------

Ersin Beyaz 1977-ci ildə Gümüşhane ilinin Şiran ilçəsində anadan olub. İbtidai, orta və lisey təhsilini İstanbulda alıb. Haliç Universiteti Mühəndislər Bölməsindən məzun olub.

İnşaat sahəsində fəaliyyət göstərən ailə müəssisəsində İdarə Heyətinin üzvü olub. Mühəndis və Memarlar Palataları İttifaqının (TMMOB) Daxili Memarlar Palatasının üzvü, Gümüşhane Mühəndislər və Memarlar Platformasının üzvü, Gümüşhane Sənayeçi və İş Adamları Dərnəyinin üzvü, Beyazlar Təhsilə Yardım və Tərəqqi Vəqfi İdarə Heyətinin üzvü olub.

2017-ci ildə İYİ Partiyanın İstanbul il şöbəsinin qurucu sədri olub. 2018-ci ildə İYİ Partiya sədrinin baş müşaviri, 2019-2020-ci illərdə isə İYİ Partiya İdarə Heyətinin üzvü vəzifələrində çalışıb.

2023-cü ildə İYİ Partiyanın namizədi olaraq İstanbul ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM İctimai İşlər, Rayonlaşdırma, Nəqliyyat və Turizm Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

Evli və 3 uşaq atasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  *TBMM.* "Ersin BEYAZ". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. 2024-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10.01.2024.
**Mehmet Aşıla** (1961, Çorum ili) — təqaüdçü və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

Həyatı
------

Mehmet Aşıla 1961-ci ildə Çorum ilində anadan olub. İbtidai, orta və lisey təhsilini Çorumda alıb. Anadolu Universiteti Biznesin idarə edilməsi Bölməsindən məzun olub.

Uzun illər torpaq sənayesi sahəsində çalışıb. Nəcməddin Ərbakan Vəqfinin il şöbəsinin sədri olub.

Uzun illər Rifah Partiyası, Fəzilət Partiyası və Səadət Partiyasının üzvü olub. Fəzilət Partiyasından Çorum Bələdiyyə Məclisinin üzvü seçilib. Səadət Partiyasında bir müddət il şöbəsinin sədri olub. Yenidən Rifah Partiyasının qurucularından olub. Yenidən Rifah Partiyasında İdarə Heyətinin üzvü və sədr müavini vəzifələrində çalışır.

2023-cü il mayın 14-də Yenidən Rifah Partiyasının namizədi olaraq Ədalət və İnkişaf Partiyası siyahısından Kocaeli ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM İctimai Təsərrüfat Müəssisələri Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

Evli və 4 uşaq atasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  *TBMM.* "Mehmet AŞILA". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. 2024-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10.01.2024.
Videooyun coystikinin elementləri: 1. çubuq, 2. özək, 3. tətik, 4. əlavə düymələr, 5. avtoatış düyməsi, 6. drossel, 7. hat switch (POV hat), 8. vakuum ayaqcıqları.
**Coystik** (*ing.* Joystick; "oyun çubuğu") — adətən, kompüter oyunlarında istifadə olunan populyar qurğu. Coystikin, adətən, kvadrat və ya düzbucaqlı plastmas korpusu olur və ora şaquli tutacaq bərkidilir. Tutacağın neytral vəziyyətdən müxtəlif istiqamətlərə hərəkət etdirilməsi ekranda kursorun və ya obyektin nisbi hərəkətini idarə edir, tutacağı buraxdıqda isə obyekt dayanır. Düymələr proqramın müxtəlif funksiyalarını aktivləşdirir və ya başladır. İstehsalatın avtomatlaşdırılmış idarəolunması sahəsində obyektin mütləq yerdəyişməsini idarə etmək üçün, adətən, coystikdən istifadə olunur. Bəzi modellərdə coystiklərdə təzyiq vericisi montaj edilir. Bu halda istifadəçi dəstəyi nə qədər qüvvətli sıxırsa, kursor displeyin ekranında o qədər cəld hərəkət edir.

Oyun manipulyatorlarının "ulu babası" olan bu qurğudan simulyatorlarda, arkad tipli kompüter oyunlarında, oyun konsollarında geniş istifadə olunur. Bəzi coystiklərdə tutacaq hərəkət etməklə yanaşı, öz oxu ətrafında fırlana da bilir. Coystiklərin analoq və rəqəmsal növü vardır.

Elektron oyunlarda tətbiqi
--------------------------

İlk ev kompüterlərində istifadə edilən CH Products Mach 2 analoq coystiki.
Televiziya videooyunlarının və 1972-ci ildə çıxan Magnavox Odyssey oyun konsolunun yaradıcısı Ralf Baer ilk videooyun coystikini 1967-ci ilə yaradıb. Həmin coystiklər ekranda göstərilən obyektin şaquli və üfüqi hərəkətini təmin edirdilər. Atəşaçma düyməsi olan ilk məlum elektron oyun coystiki Sega şirkətinin 1969-cu ildə buraxdığı *"Missile"* şuter simulyator oyunu olmuşdur. 1970-ci ildə oyun Şimali Amerikada Midway Games tərəfindən *S. A. M. I.* adı ilə satışa çıxarıldı.

Həmçinin bax
------------

* Baş barmaq təkərciyi

İstinadlar
----------

1. ↑  *Edwards, Benj.* "Video Games Turn Forty". 1UP.com. 2004-07-17. 2011-06-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-05-13.

Vikianbarda Coystik ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Öndər Aksakal** (1960, Antalya ili) — inşaat mühəndisi və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

Həyatı
------

Öndər Aksakal 1960-cı ildə Antalya ilində anadan olub. Səlcuq Universiteti Memarlıq Bölməsindən məzun olub.

12 sentyabr 1980-ci il hərbi çevrilişindən sonra həbs edilib və 5 il müddətinə azadlıqdan məhrumetmə cəzası, həmçinin 15 il müddətinə siyasi fəaliyyətlə məşğul olmaq qadağası alıb.

Uzun illər Aydın ilində mühəndis, inşaat - podratçılıq, turizm, nəqliyyat və LPG sahələrində çalışıb.

2003-cü ildə DSP Aydın il şöbəsinin sədri, 2004-cü ildə isə DSP Məclisinin üzvü seçilib. 2009-cu ildə DSP sədrinin müavini vəzifəsində çalışıb. 2015-ci ildən isə DSP sədridir.

2023-cü il mayın 14-də DSP namizədi olaraq Ədalət və İnkişaf Partiyası siyahısından İstanbul ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib.

İngiliscə bilir. Evli və 2 uşaq atasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  *TBMM.* "Mehmet Önder AKSAKAL". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. 2024-02-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10.01.2024.
**Mail Rəhimov** (*azərb*. Rəhimov Mail Səməd oğlu‎; 1 oktyabr 1943, Zəngibasar rayonu) — İqtisad elmləri namizədi, Azərbaycan Respublikasının İqtisadi siyasət məsələləri üzrə Dövlət müşaviri xidmətinin İqtisadi siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri

Həyatı
------

Mail Rəhimov 1 oktyabr 1943-cü ildə Ermənistan SSR-nin Zəngibasar rayonunun Şura kəndində anadan olub. Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunu bitirib.

1966-cı ildə Dövlət Plan Komitəsi yanında Elmi Tədqiqat İqtisadiyyat İnstitutunda işləməyə başlayan M. Rəhimov burada iqtisadçı vəzifəsindən bölmə müdiri vəzifəsinə qədər yüksəlib. 15 il bu müəssisədə işlədikdən sonra 1981-ci ildə o, Dövlət Plan Komitəsinin Xalq təsərrüfatının planlaşdırılması şöbəsinə rəis müavini təyin olunur. Daha sonra M. Rəhimov 1986-cı ildə Dövlət Plan Komitəsi yanında Elmi Tədqiqat İqtisadiyyat İnstitutuna şöbbə müdiri olub.

M. Rəhimov 1986–1991-ci ilə qədər Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun Maşınqayırma sənayesinin iqtisadiyyatı və idarə edilməsi kafedrasının dosenti olub.

1991-ci il oktyabrın 25-də M. Rəhimov Prezidentin İcra Aparatında məsləhətçi vəzifəsinə təyin edilmişdir. İki ay bu vəzifədə çalışan M. Rəhimov həmin ilin dekabrında Prezidentin İcra Aparatının İqtisadiyyatın idarə edilməsinin təşkili məsələləri şöbəsinə müdir təyin olunur.

O, 1992-ci il mayın 12-də Prezidentin İcra Aparatının Sosial-iqtisadi inkişaf şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təyin edilmişdir. M. Rəhimov bu vəzifədə 1993-cü ilin mayına qədər çalışmışdır.

M. Rəhimov 1993-cü il iyunun 4-də Azərbaycan Respublikasının Milli Bankının İqtisadi tədqiqatlar və pul-kredit siyasəti idarəsinin rəisi təyin olunub. Burada 1993-cü ilin dekabrına qədər çalışan M. Rəhimov həmin ilin dekabrında Prezidentin İcra Aparatının İqtisadi siyasət şöbəsinə böyük məsləhətçi təyin olunmuşdur. M. Rəhimov 1996-cı ilin iyununda Prezidentin İcra Aparatının İqtisadi siyasət şöbəsinin müdiri təyin olunub.

2005-ci ildən Azərbaycan Respublikasının İqtisadi siyasət məsələləri üzrə Dövlət müşaviri xidmətinin İqtisadi siyasət məsələləri şöbəsinin müdiridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ADMİNİSTRASİYA: Struktur: Rəhimov Mail Səməd oğlu" (az.). president.az. 2014. 2015-04-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-27.

Xarici keçidlər
---------------

* *Xaqani Səfəroğlu.* "Prezident Administrasiyasında kimlər işləyir? - Karyera tanıtımı - II HİSSƏ" (az.). modern.az. 10.04.2012. İstifadə tarixi: 2015-05-27.
**Möminə Xatun** (v. 1175, Naxçıvan) — Səlcuqlu sultanı II Toğrulun həyat yoldaşı olmuşdur. II Toğruldan Arslan adlı bir oğlu olmuşdur. 1135-ci ildə II Toğrulun ölümündən sonra hakimiyyətə keçən Sultan Məsud onu Şəmsəddin Eldəniz ilə evləndirmişdir. Şəmsəddin Möminə Xatunla evlənmədən öncə, oğlu Arslanın atabəyi olduğu dövrdə də onun etimadını qazanmış, onun məsləhətlərini nəzərə alaraq saray çəkişmələrinə qarışmamışdır. Möminə Xatunun ikinci evlilikdən iki oğlu — Məhəmməd Cahan Pəhləvan və Qızıl Arslan və adı bilinməyən bir qızı olmuşdur. Hakimiyyət işlərində hər iki ərinə məsləhət verən bu xanım həmçinin Şəmsəddinin oğlu Arslanla münasibətlərində vasitəçi rolu oynayaraq ara müharibələrin qarşısını almışdır. 571-ci il rəbiüləvvəl ayının ortalarında (19.09.-18.10.1175) ərindən bir ay əvvəl Naxçıvanda vəfat etmişdir. Şəmsəddin Eldəniz onun qəbri üstündə məqbərə tikdirməyə başlamış, lakin bu işi oğlu Məhəmməd Cahan Pəhləvan tamamlamışdır. Salnaməçi Sədrəddin əl-Hüseyni "Əxbar əd-doulət əs-Səlcuqiyyə" ("Səlcuqilə dövləti haqqında məlumat") əsərində onun haqqında qeyd edirdi:

> Möminə xatun həmişə Şəmsəddin Eldənizi ölkə səyahətlərində müşayiət edirdi; dövlət əhəmiyyətli məsələlərin həllində onun fikri ilə hesablaşırdılar. Möminə xatun xalq arasında da böyük hörmətə layiq idi, çünki ölkə vətəndaşlarının tale və maraqlarına biganə deyildi; mədəniyyətin, maarifin inkişafına köməklik edirdi. Bu ağıllı və hörmətəlayiq qadının şərəfinə Naxçıvanda nadir və möhtəşəm məqbərə tikilmişdir.
> 
>

Filmoqrafiya
------------

* Atabəylər: Şəmsəddin Eldəniz (film, 2022)

Həmçinin bax
------------

* Möminə Xatun türbəsi
* Şəmsəddin Eldəniz

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ziya Bünyadov.* Azərbaycan Atabəylər Dövləti (1136-1225-ci illər). Bakı: Şərq-Qərb. 2007. ISBN 978-9952-34-066-2.  (#accessdate\_missing\_url)
2. ↑  "CƏMİYYƏTİN QENDER ŞƏKLİ İNTİBAH ŞƏRTLƏRİNDƏ: ŞƏRQ VƏ AVROPA" (PDF). Azərbaycan Gender İnformasiya Mərkəzi. 2021-03-03 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 21 avqust 2016.
3. ↑  "Azərbaycanda Atabəylər dövləti ilə bağlı serial çəkilir". 2022-11-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-25.
**Qeyri-müsəlman** — islam hüququnda və dünyagörüşündə müsəlman olmayanları təsvir etmək üçün istifadə edilən termin. İslam prinsipləri ilə idarə olunan dövlətlərin idarəsi altında yaşayan, islamdan başqa əqidəyə malik olan fərdlər və icmalar həmçinin, zimmilər kimi təsnif edilir.

Osmanlı imperiyasında
---------------------

İslam hüququ ümumiyyətlə dörd dinin mənsublarını "kitab əhli" hesab edir, baxmayaraq ki, imamların fərqli baxışları var. Bunlar xristianlar, yəhudilər, zərdüştilər və sabilərdir. Yenə islam şəriətinin müddəalarına əsasən, "kitab əhli" müsəlman ölkəsində yaşayarsa, onların varlığı və təhlükəsizliyi islam dövlətinin öhdəsində olur və onlara "əhli-zimmət", yaxud sadəcə olaraq zimmi deyilir. Osmanlı torpaqlarında yaşayan qeyri-müsəlmanlar da bu statusda idilər. Bu dörd dini qrupdan zərdüştilərə Osmanlı torpaqlarında heç vaxt rast gəlinməmişdir, sabilər isə demək olar ki, yox idi. Qalan iki qrupdan ən çoxsaylısı xristianlar idi. Yəhudilər xristianlardan daha az olsalar da, onların ölkə daxilində iqtisadi təsiri kifayət qədər böyük olmuşdur. Osmanlı imperiyasında yaşayan qeyri-müsəlmanları din, məzhəb və etnik vəziyyətinə görə aşağıdakı kimi təsnif etmək olar:

| Xristianlar | Yəhudilər | Sabiilər |
| --- | --- | --- |
| Katoliklər | Qeyri-katoliklər |
| Latınlar | Ortodokslar | Rəbbanilər | Sabiilər |
| Katolik ermənilər | Qriqorianlar | Kəraimlər |
| Katolik gürcülər | Ortodoks aysorlar | Samirilər |
| Katolik aysorlar | Melkitlər |
| Xaldeylər | Mandeylər |
| Koptlar |
| Yunanlar |

Etnik olaraq rumlar, yunanlar, bolqarlar, slavyanlar, albanlar, rumınlar , qaqauzlar, macarlar, polyaklar, qaraçılar, ermənilər, gürcülər, aysorlar, xaldeylər, ərəblər, yəhudilər, qibtilər və həbəşlər qeyri-müsəlman ölkənin bir hissəsini təşkil edirdilər.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bozkurt, Gülnihal.* Gayrimüslim Osmanlı Vatandaşlarının Hukuki Durumu. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları. 1996. ISBN 9789751601667.
**Şeyxəli mirzə Qovanlı-Qacar** (1795-?) — İran şahzadəsi, vali.

Həyatı
------

Şeyxəli mirzə Fətəli şah oğlu (anası Məryəm bəyim Şeyxəli xan qızı Zənd) 1795-ci ildə anadan olub. Saray təhsili almışdı. Şeyxəlmülk ləqəbi ilə təltif edilmişdi. Atasının şahlığı dönəmində Borucird, Məlair və Tusurqanın hakimi olmuşdu. Məhəmməd şahın hakimiyyəti dönəmində tutulub Təbrizə göndərilmişdi.

Yaradıcılığı
------------

Şeyxəli mirzə şair idi. Şapur təxəllüsü ilə dillər əzbəri şeirlər yazmışdı. Şeirlərinin əksəriyyəti fars dilindədir.

Ailəsi
------

Şeyxəli mirzə Şahrux şah Qırxlı-Avşarın qızıyla, Mirzə Məhəmmədhətim xan Türkmənin bacısıyla, Hadi xan Türkmənin bacısıyla, Əmir Mirzə Məhəmməd xan Dəvəli-Qacarın qızıyla, Əbdüllətif Məlairinin qızıyla və gürcü qızıyla dünya evinə girmişdi.Nəsirəli mirzə, Əhməd mirzə, Alparslan mirzə, Qızıl Arslan mirzə, Sultan Səncər mirzə, Məhəmmədrəhim mirzə, Sultan Yusif mirzə, Ishaq mirzə, Toğrultəkin mirzə, Felullah mirzə, Məhəmmədzaman mirzə, Məhəmmədcəfər mirzə, Şahmurad mirzə, Məhəmmədkərim mirzə, Imamqulu mirzə, Məhəmmədhadi mirzə, Məhəmmədtahir mirzə, Sultan Yaqub mirzə, Vəliməhəmməd mirzə, Cəlaləddin mirzə, Əliqulu mirzə, Əbdüllətif mirzə, Əbdürrəşid mirzə, Məhəmmədsəfi mirzə, Iskəndər mirzə adlı oğulları vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Qacarlar və Qacar kəndi. Bakı: "Şuşa", 2008, 334 səh.

Həmçinin bax
------------

* Fətəli şah
* Qacarlar
Hugo Hotel
**Hugo Hotel** — San-Fransiskonun *South of Market* bölgəsində yerləşən və 26 ildir ki, möhtəkirlər tərəfindən vakant kimi verilən, Brayn Qoqqin tərəfindən  *Defenestration of Furniture* incəsənət qurğusunun yerləşdiyi, 1997-ci ildə inşa edilən oteldir. Otel Teo V.Lenzen tərəfindən hazırlanmışdır və 200-214 Altıncı Küçədə yerləşir.

2009-cu ildə bina ekspropriasiya vasitəsilə San-Fransisko Şəhər və Qraflıq tərəfindən satın alınmışdır. Otel təmir məqsədilə 2015-ci ildə dağıdıldı. Tikintinin 2017-ci ilin yanvar ayında başa çatdırılması nəzərdə tutulub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Furniture gallery in the sky". CNN. 17 March 1997. 22 July 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 September 2012.
2. ↑  "Architect: 1909". TimelinesDb. 3 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 September 2012.
3. ↑  *Tom Carter.* "The Hugo: City's first eminent domain case in 25 years" (PDF). Central City Extra. February 2009. 10 May 2012 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 September 2012.
4. ↑

Xarici keçidlər
---------------

* Brian Goggin's *Defenestration* website
**İriana Cokovi** (1 oktyabr 1963, Surakarta, Mərkəzi Yava) — 20 oktyabr 2014-cü ildən İndoneziyanın birinci xanımı və İndoneziyanın indiki prezidenti Coko Vidodonun xanımı.

Karyera
-------

Həyat yoldaşı Coko Vidodo Cakartanın qubernatoru olarkən İriana İndoneziyada milli qadın hərəkatı olan Ailə Rifah Təhsil Təşkilatının (Pembinaan Kesejahteraan Keluarga və ya PKK) lideri təyin edildi. 2005-2008-ci illəri arasında Surakarta şəhərində PKK-nın lideri vəzifəsində çalışdı.

Ailə
----

İriana 24 dekabr 1986-cı ildə Solo, Mərkəz Yavada Coko Vidodoyla ailə həyatı qurdu. Qibran Rakabuminq (1 oktyabr 1987-ci il təvəllüdlü) və Kaesanq Panqarep (25 dekabr 1994-cü il təvəllüdlü) adlı iki oğlu və Kahiyanq Ayu adlı bir qızı (20 aprel 1991-ci il təvəllüdlü) var.

Qalereya
--------

İriana Cokovi

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  "First Lady: I Want To Be My Self". Jakarta Post. 23 October 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 October 2014.
3. ↑  "First Family Stays Cool, Won't Parade Wealth". The Jakarta Post. 5 March 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 October 2014.
**Rüstəm bəy Mirzə Pənahəli oğlu Mirzəyev** (1840, Şuşa – 1920, Bakı) — polkovnik, Azərbaycan Demokratik Respublikası dönəmində Bakı şəhərinin polismeystri, repressiya qurbanı.

Həyatı
------

Rüstəm bəy Mirzə Pənahəli oğlu 1840-cı ildə Şuşa şəhərində doğulmuşdu. Şəhər məktəbini bitirmişdi. Çar ordusunda xidmət etmişdi.. İbtidai təhsilini atasından almışdı. Sonra qəza məktəbində oxumuşdu. Rüstəm bəy 1918–1920-ci illərdə ADR dönəmində Bakı şəhərinin polismeystri olmuşdu. Polkovnik rütbəsi almışdı.

### Vəfatı

Rüstəm bəy Mirzəyev 1904-cü ildə vəfat edib.

Ailəsi
------

Astan bəy Mirzəyev
Rüstəm bəy Məlaikə xanım Feyzulla mirzə qızı Qovanlı-Qacarla ailə qurmuşdu. Əliş bəy, Vəliş bəy, Bəhmən bəy, Bəhram bəy adlı oğulları, Südabə xanım, Ziba xanım, Zivər xanım, Mənzər xanım adlı qızları vardı.

Qardaşı Astan bəy Mirzəyev Bayıl həbsxanasının rəisi olmuşdur. Qardaşların hər ikisi Türk Ədəmi Mərkəziyyət Partiyasının ilk üzvülərindən olmuşlar.[1] Gəncə şəhərində Zərrabi məhəlləsində anadan olmuşdur. Qardaşı kimi Yelizavetpol kişi gimnaziyasıda təhsil alımışdır.

Həmçinin bax
------------

* Mirzəyevlər

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Mirzəyevlər, "Soy" dərgisi, 8 (16), Bakı, 2008, səh.17–27.
**Subaşı** və ya **sübaşı** türk mənşəli bir söz olaraq demək olar ki, tarix boyu mövcud olmuş bütün türk dövlətlərində "komandir" mənasında işlənmişdir. Türk dilində "sü" sözünün mənası əsgər, ordu deməkdir. Orxon kitabələrində "sü begi" formasında işlədilmişdir. Qaraxanlılar orduya rəhbərlik etmək və ordunu idarə etmək üçün "sü başlamaq" ifadəsindən istifadə edirdilər. Qutadqu Bilikdə "sübaşlar er", "sübaşçısı" və "sübaşlar adamı" kimi işlədilmişdir. Qaraxanlılar, Qəznəvilər, Böyük Səlcuqlar, Anadolu Səlcuqları və Osmanlı imperiyası dövründə ərəb və fars dillərində müvafiq olaraq "sahibü'l ceyş" və "sipehsalar" kimi işlənən sözlərdən, eyni zamanda da türk dilindəki "subaşı" sözündən istifadə edilmişdir.Səlcuq bəyin titulu da subaşı olmuşdur. Subaşı və buna oxşar sözlərin işlədildiyi bütün türk dövlətlərində, bu mövqe dövlətin adət-ənənələrinə və şərtlərinə görə dəyişsə də, subaşı olmaq təbii olaraq son dərəcə vacib bir vəzifə hesab edilirdi. Subaşı vəzifəsinə təyin olunacaq şəxslərdə təbii olaraq bir sıra xüsusi xüsusiyyətlərin olması vacib hesab edilirdi. Bunlar arasında hərbi məsələlərdə, xüsusilə də hərbi taktikalarda təcrübəli olmaq, cəsarətli, cəsur, səxavətli, ləyaqətli, təvazökar, özünəməxsus siyasi və strateji baxışların olması, adət-ənənələrə sadiqlik, qələm və silahdan istifadə də bacarıqlı olmaq, elm və hikmət sahibi olmaq kimi geniş xüsusiyyətlər nəzərdə tutulurdu. 

Osmanlı imperiyasının birinci dövrlərində subaşı olmaq şəhərin mühafizə qüvvələrinin komandanı olaraq, qazı və dizdarın təyin edilməsi ilə bərabər bir şəhərin ələ keçirilməsinin rəsmiləşdirilməsi kimi qəbul edilirdi. II Məhəmmədin dövründə Məhəmmədin dövründəsubaşı vəzifəsi sancaqbəyi və qazıdan sonra gələn vəzifə olaraq görülməyə başlanmışdır. Belə bir tendensiyanın yaranmasında Bizansın dövlət idarəçiliyinin mənimsənilməsinin təsiri olduğu iddia edilməkdədir. Subaşı vəzifəsini icra edənlər XV əsrin ortalarından etibarən daha çox ələ keçirilmiş olan regionlarda ictimai asayişin təmin edilməsinə görə məsuliyyət daşıyırdılar. Onlar qəzalarda sancaqbəyinin nümayəndələri kimi çıxış edirdilər. Adətən, onlara ziyamət torpaqlarından pay verilirdi.
**Yadlaşma anlayışı**- Marksın nəzəriyyəsinin xüsusilə başlanğıc mərhələsində bariz bir prioritetə və əhəmiyyətə malikdir.

Haqqında
--------

Marksın ilkin yazılarında bu prioriteti və yadlaşma anlayışının müxtəlif məzmunlarda görmək olar. 1844-cü il Əlyazmalarını və Alman İdeologiyasını bu nöqtədə xatırlanmağa dəyər. İki cür yadlaşmadan danışmaq olar, Marksın bu çalışmalarında. Bunlardan birincisi təbiətdən qopma mənasındakı yadlaşma: insan, təbiətdən qoparaq mədəni-ictimai sahədə özünə ikinci bir təbiət qurmaq mənasında, təbiətə yadlaşır. Bu insan olması açıqlayan keyfiyyətinə müsbət qarşılanan yadlaşmadır, müəyyən bir müddət olaraq başa düşülür. İkinci yadlaşma isə, şəxsən kapitalist bazarın və kapitalist ictimai sistemin yaratdığı yadlaşmadır. Bunun nəticəsi kimi insan öz təbiətinə yadlaşır.

Beləliklə insan özünə, öz əməyinə, münasibətlərinə, dünyaya və həyata yadlaşır. Kapitalist bazarın bir elementi olaraq işləyən mexanizmlərdən biri halına gəlir. Aydın olduğu kimi yadlaşma nəzəriyyəsinin Marksın İnsanın təbiəti anlayışı yaxından əlaqəsi vardır. Marksın işlərinin sonrakı dönəmlərində (məsələn Kapitala gəlindiyində) bu anlayışı istifadə etmədiyi görülür, amma bununla birlikdə bu anlayışın ehtiva etdiyi perspektivi bir şəkildə davam etdirdiyi deyilə bilər. Əmtəə fetişizmi nosyonunun bir mənada insanın öz təbiətinə yadlaşmasının maddi təməlini ya da strukturunu açıqlamağa çalışdığını söyləmək yanlış olmaz.

Marksın ilkin əsərlərində, yadlaşma (Alm.: Entfremdung) təbii olaraq bir-birinə aid olan şeylərin ayrılmasını və ya balanslı bir uyğunlaşma içərisində olan şeylər arasındakı ziddiyyəti ifadə edər. Bu anlayışın ən önəmli istifadəsində, anlayış insanların insan təbiətinin hallarına yadlaşmasına istinad olur.

Marks yadlaşmanın kapitalizmin sistematik bir nəticəsi olduğunu nəzərdə tutmaqdadır. Nəzəriyyəsi Feuerbach'ın, Allahın insanların xarakterlərini yadlaştırdığı düşüncəsini müzakirə etdiyi Xristianlığın Özü (1841) əsərinə əsaslanır. Stirner bu analizi The Ego and Its Own - Ego və Özü (1844) çalışmasında 'insanlığın' fərd üçün bir yadlaşma idealı olduğunu açıqlayaraq daha irəli aparmış, ancaq Marks Alman İdeologiyasında (1845) onu tənqid etmişdir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Karl Marks: Yadlaşma
**Hiroşi Noma** (野間宏, *Noma Hiroşi*?, {{DVTY}} şablonu boşdur ) – Yaponiya yazıçısı. O, Yaponiyada "postmüharibə ədəbiyyatı"nın qurucusu hesab olunur.

İlk illəri
----------

Hiroşi Noma 1915-ci ildə Yaponiyanın Kobe şəhərində doğulmuşdur. 1938-ci ildə Kioto Universitetinin fransız ədəbiyyatı fakültəsindən məzun olmuşdur. Universitet illərində solçu hərəkata qoşulmuşdur. 1941-ci ildə Yaponiya ordusuna çağırılmış, lakin antimilitarizm çıxışlarına görə 6 ay həbsdə olmuşdur.

Ədəbi və siyasi karyerası
-------------------------

İkinci Dünya müharibəsindən ilk romanı "Qaranlıq şəkillər" (*Kuray e*) üzərində işləməyə başlamışdır. 1946-cı ildə nəşr olunan bu roman tənqidçilər tərəfindən Yaponiyada postmüharibə ədəbiyyatının ilk nümunəsi adlandırılmışdır.

Noma 1947-ci ildə Yaponiya Kommunist Partiyasına qoşulmuşdur. Həmin il burakuminlər və buraku azadlıq hərəkatı ilə bağlı təcrübələri əsasında çoxcildli romanını nəşr etdirmişdir. Bu əsərə görə Tanizaki mükafatına layiq görülmüşdür. Noma 1964-cü ildə partiyadan atılana qədər Yaponiya Kommunist Partiyasının mədəni tədbirlərinin aktiv iştirakçısı olmuşdur.

Noma 1952-ci ildə müharibə dövründə ordunun vəziyyətindən və yapon əsgərlərin törətdikləri vəhşiliklərdən bəhs edən "Boşluq zonası" (*Şinku çitay*) adlı romanını nəşr etdirmişdir. Nomanın digər əsərləri Tokio Fond Birjası və buddizm haqqındadır. O, buddizmin Yaponiya ruhunu əks etdirən yeganə din hesab etmişdir.

İstinadlar
----------

Ədəbiyyat
---------

Xarici keçidlər
---------------
**Yelo Bank** — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən kommersiya bankı. Bank həm fiziki, həm də hüquqi şəxslərə xidmət göstərir. 28 ildən çoxdur ki, fəaliyyət göstərən Yelo Bank LUKOYL Azərbaycan ilə birgə əməkdaşlıq çərçivəsində bank sektorunda ilk özünəxidmət mərkəzini istifadəyə verib. "Caspian Energy Club" tərəfindən təşkil olunmuş "Caspian Business Award 2021" beynəlxalq mükafatının təqdimat mərasimində Yelo Bank "İlin bankı"ı seçilib. Bank həmçinin Capital Finance International (CFI.co) tərəfindən "Ən İnnovativ Korporativ Rebrendinq Strategiyası — Azərbaycan 2020" nominasiyası qalib seçilib.

Tarixçə
-------

1994-cü ildən fəaliyyət göstərən Yelo Bank ilk olaraq "Ülpər" kommersiya bankı kimi fəaliyyətə başlayıb. Daha sonra 2002-ci ildə rebrending edərək "Nikoil Bank" adlandırılıb. 2019-cu ildə hazırda da istifadə olunan Yelo Bank adına rebrending edilib. Bankın yeni adı Yelo – ingilis sözü Yellow-nun (sarı) sadələşdirilmiş formasıdır. Yeni ad göstərilən bank xidmətlərinin fərqli bir yanaşmasını, rəngarəngliyini, rahatlığını simvolizə edir və "Parlaq Bankçılıq" şuarı altında həyata keçir.

Xidmət şəbəkəsi
---------------

Hazırda "Yelo Bank" ASC-nin 3-ü regionda olmaqla (Gəncə, Lənkəran, Bərdə) ümumilikdə 13 filialı var.. Bankın Baş ofisi Bakı şəhərində, Həsən bəy Zərdabi 81K ünvanında yerləşir. Bankda müştərilərə pərakəndə və biznes xidmətləri göstərilir, habelə mobil bankçılıq, internet bankçılıq, onlayn kredit, onlayn növbə sifarişi, onlayn ödəmə kimi məsafədən xidmətlər də mövcuddur.

Üzvlüklər
---------

Yelo Bank aşağıdakı peşəkar təşkilat və sistemlərin üzvüdür:

* Azərbaycan Banklar Assosiasiyası (ABA)
* SWIFT
* "MasterCard International"
* "VISA International" Beynəlxalq ödəmə sistemi
* Azərbaycan Amerika Ticarət Palatası (AMCHAM)

Mükafatlar
----------

* 2021 — "Caspian Energy Club" təşkilatçılığı ilə "Caspian Business Award 2021" beynəlxalq mükafatının təqdimat mərasimində "İlin bankı" mükafatı
* 2020 — Capital Finance International (CFI.co) tərəfindən "Ən İnnovativ Korporativ Rebrendinq Strategiyası — Azərbaycan 2020" nominasiyasında qalib

İstinadlar
----------

* Yelo Bankın rəsmi saytı

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-06-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-07.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-01-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-14.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-14.

Xarici keçidlər
---------------

* Yelo Bankın rəsmi Facebook səhifəsi
* Yelo Bankın rəsmi LinkedIn səhifəsi [*ölü keçid*]
* Yelo Bankın rəsmi Instagram səhifəsi
* Yelo Bankının rəsmi YouTube kanalı
* Yelo Bankın rəsmi Twitter səhifəsi

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Foto, video və audio | Instagram |
**Düylün hamamı** — Ordubad rayonunun Düylün kəndində memarlıq abidəsi.

Abidə yarım dağılmış vəziyyətdədir. Planlaşdırma quruluşuna görə оrta əsr hamamlarının təkrarıdır. Hamam girişdə böyük vestübüldən ibarətdir. Dar keçidlə hamamın sоyunma zalına girilir. Hamamın mərkəzi sоyunma zalı kəsik küncləri оlan kvadrat fоrmaya (4,5x4,5m) malikdir. Mərkəzi salоn səkkizbucaqlı fоrmadadır. Zalın divarları bоyunca 3 ədəd dərin (1,5x2m, 1,5x1,5m) taxçalar yerləşdirilib. Taxçaların üstü çatmatağ fоrmasında, zalın tavanı isə dairəvi günbəzlə örtülüb. Sоyunma zalı ilə yuyunma zalını düzbucaqlı fоrmalı vestübül birləşdirir. Yuyunma zalı düzbucaqlı quruluşda оlub dərin taxçalara ayrılır.

Hamamın xəzinəsi cənub tərəfdə yerləşir. Yuyunma оtağı və оna birləşən оtaqların altından isti hava verən kanallar gedirmiş. Hamama su saxsı bоru vasitəsilə verilirmiş. Kanallardan biri xəzinəyə digəri isə yuyunma zalı və оtaqların divarlarında yerləşdirilmiş bоrular vasitəsilə axaraq kiçik hоvuzlara tökülürmüş. Hamamı qızdırmaq üçün samandan istifadə edirmişlər. Sal daşdan və çay daşından inşa оlunmuş hamamı XVIII əsrə aid etmək оlar.

Mənbə
-----

* **"Naxçıvan abidələri ensiklopediyası"**, Naxçıvan, AMEA Naxçıvan bölməsi, 2008, səh. 87.
**Quliyev Şahlar Həsənağa oğlu** — müğənni, Azərbaycanın xalq artisti, prezident təqaüdçüsü.

Həyatı
------

Şahlar Quliyev 25 sentyabr 1946-cı ildə Cəlilabad rayonunda anadan olmuşdur. Ü. Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını (professor E. Quliyevanın sinfi) bitirmişdir. 1975-ci ildən Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet teatrının solistidir. Aparıcı səhnə ustası-yüksək kateqoriyalı solist-vokalçı kimi Şahlar Quliyev teatrın repertuarında olan əksər milli və klassik opera tamaşalarında əsas rollarda çıxış edir. "Leyli və Məcnun"da Nofəl, "Şah İsmayıl"da Aslan şah, "Aşıq Qərib"də Şahvələd, "Sevil"də Atakişi, "Arşin mal alan"da Süleyman, "Gəlin qayası"nda Xan, "Koroğlu"da Həsən xan, "Aida"da Amonasro, "Riqoletto"da Monterone, "Toska"da Skarpia, "Karmen"də Eskamilio, "Payatsı"da Tonio, "Bohema"da Şonar, "Natəvan"da Qasım bəy Zakir kimi rollar onun tərəfindən professionallıqla ifa olunur və tamaşaçı rəğbəti qazanır.

Şahlar Quliyev Şimali Kipr, Türkiyə və s. ölkələrdə Azərbaycan opera sənətini təmsil edərək uğurla çıxış etmişdir. Vaxtaşırı dövlət əhəmiyyətli tədbirlərdə çıxış edir.

2005-ci ildə Azərbaycan Xalq Artisti fəxri adına layiq görülüb, prezident təqaüdçüsüdür.

Oğlu Nofəl Şahlaroğlu filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, aktyor və aparıcıdır.

Filmoqrafiya
------------

1. Qız qalası (film, 2000)
2. Bəylik dərsi (film, 2007)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Quliyev Şahlar Həsənağa oğlu Xalq Artisti, Prezident mükafatçısı". 2013-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-12-14.
2. ↑  "Onkoloji xəstəliyə tutulan Xalq artistinin oğlu: "Onu bu vəziyyətdə görmək..." - MÜSAHİBƏ". publika.az (az.). 2020-06-24. 2022-09-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-06.

Xarici keçidlər
---------------

* Xalq artisti 70 yaşını səhnədə qeyd etdi