recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Karavon** (tatar. Каравон) — yerli ənənə, ansambl, Ümumrusiya rus folkloru festivalı, Tatarıstan Respublikasında rus xalq bayramı.

Tarixi
------

2003-cü ildən bəri, Tatarıstan Respublikası Prezidentinin Fərmanı ilə bu, tətil günüdür  və hər il Laişevski rayonunun Nikolskoye kəndində eyni adlı respublika rus folklor festivalı ilə birlikdə keçirilir. 1993-cü ildən bəri Tatarıstan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin himayəsindədir.

Yerli folklorşünaslara görə, tətilin üç yüz ildən çox yaşı var və kökləri XVI əsrdə, üç gün ərzində may ayında "Müqəddəs Nicholas Wonderworker Günü" adlı bir patron ziyafəti olaraq qeyd edildiyi zaman.

Rusiyanın Tatarıstan, Udmurtiya, Mari El və digər bölgələrindən folklor qrupları (bir neçə min nəfər) Laishevsky rayonunun Russkoye Nikolskoye kəndinə gəlir. Əksəriyyəti rus milli geyimlərini geyinirlər. Festival iştirakçıları festival qonaqlarına Volqa Pravoslav inancının ənənələri əsasında etno-teatrlaşdırılmış tamaşalar, mahnı və rəqslər təqdim edəcəklər. Antik dövrlərdən bəri əl sənətləri emalatxanaları nümayiş olunur. Yarmarka kəndin mərkəzi küçəsi oldu. Küçənin mərkəzində, Müqəddəs Nikolay Kilsəsinin ətrafında, tətilin simvolu böyük bir araba - bir karvandır. Karvandakı rəqqaslar, mahnı oxuyan barmaqlarını sıxaraq, "ördək pilləsi" ilə günəşin ətrafında gəzirlər, ya dairəni artırırlar, ya da daraldırlar.

Tətilin əvvəlində həmişə yerli kilsədə kilsə ibadəti təşkil olunurdu. Xidmətin sonunda kəndlilər evlərinə bayram süfrələrinə getdilər. Bundan sonra şənliklər və küçədə dəyirmi bir rəqs təşkil edildi. Köhnə ənənəyə görə, dəyirmi rəqsin iştirakçıları bir-birlərinin balaca barmaqlarını tutaraq "karvan" (və ya "ördək") addımla getdilər, sonra azaldılar, daha sonra dəyirmi rəqsi artırdılar, "günəşdə" döndürdülər. Bu zaman, tez-tez bütün dünya tərəfindən qeyd olunduğu toylar oynanırdı.

Bayram müntəzəm olaraq qeyd olunurdu, lakin 1950-ci illərdə Sovet hakimiyyəti tərəfindən dini bir bayram kimi qadağan edildi. Bu bayram kəndin köhnə sakinləri və ənənə daşıyıcılarının iştirakı ilə mədəniyyət ocağının işçiləri tərəfindən 1988-ci ildə yaradılan "Karavon" folklor ansamblı sayəsində yalnız 90-cı illərdə canlandı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Закон Республики Татарстан о праздничных и памятных днях Республики Татарстан". Портал муниципальных образований Республики Татарстан. 2013-01-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-03.
2. ↑  "Каравон. Праздничные и памятные дни". Официальный портал Республики Татарстан. 2013-01-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-03.
3. 1 2 3  *Юлдуз Крепостина, Александра Захарова.* "В Татарстане проходит фольклорный фестиваль "Каравон"". Голос России. 26.05.2012. 2013-01-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-03.

Xarici keçidlər
---------------

* Юбилейный поволжский фестиваль русского фольклора "Каравон" пройдет 26 мая. Татар-Информ. 15 Мая 2012.
* «Каравон» отпраздновали в татарстанском селе Никольское. Татар-Информ. 26 Мая 2012.
Ağır metallar - xüsusi çəkisi 4,5 q/sm3-dən artıq olan kimyəvi elementlər. 40-dan artıq - qurğuşun, kadmium, civə, sink, molibden, manqan, nikel, kobalt, mis, vanadium, qalay və başqaları.

Ümumi məlumat
-------------

Ağır metalların tərkibində insan həyat üçün vacib olan metallar (sink, dəmir, manqan, mis) və orqanizm üçün toksik maddələr (kadmium, civə, qurğuşun, nikel, xrom, arsen) var. Lakin həyat üçün vacib ağır metalların konsentrasiya artıq olduqda onlar insan üçün təhlükəli olurlar. İnsan sağlamlığına təhlükəliyə görə ağır metallar 3 qrupa bölünür:

1. I sinif - arsen, kadmium, civə, berillium, selen, qurğuşun, sink
2. II sinif - kobalt, xrom, mis, molibden, nikel, stibium.
3. III sinif - vanadium, barium, volfram, manqan, stronsium

Ağır metallar ətraf mühitə çirkab suları, sənaye müəssisələrinin və avtonəqliyyatın qazşəkilli tullantıları kimi daxil olur.

Xarici keçid
------------

* Ağır metalların içindəki ağır sonumuz

Həmçinin bax
------------

* Metallar

İstinad
-------

1. ↑  Məmmədov Q.Ş, Xəlilov M.Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı ELm, 2008
**Lehimləmə** əritmə ilə birləşdirmə emal növünə aid olub, termiki təsirin köməyi ilə lehimləyici materialı əridərək maye faza və ya səthi diffuziya yaratmaqla hissələri birləşdirmək üçün tətbiq edilir. Burada lehimləmə temperaturu birləşdirilən materialların ərimə temperaturundan aşağı olur. Əsasən metallar (çuqun, polad, mis, sink və əlvan metallar) lehimlənirlər. Proses zamanı əlavə material – lehim əridilərək hissələrin səthləri ilə təmasa girir və bərkidikdə onlar arasında atomar birləşmə yaradır. Birləşmənin keyfiyyəti hissələr arasındakı məsafədən (0,03÷2 mm), səthin təmizliyindən və qızdırmanın bərabər paylanmasından asılıdır.

Əl ilə lehimləmə
Lehimlənmiş hissələr.
Lehimin əriməsindən asılı olaraq prosesi iki hissəyə bölürlər: 

* Yumşaq lehimləmə (ərimə temperaturu <450°),
* Bərk lehimləmə (ərimə temperaturu >450°),
* Yüksək temperaturlu lehimləmə (ərimə temperaturu >1000°).

Lehimləmə yerinin formasından asılı olaraq bölünür:

* Birləşdirmə,
* Örtükçəkmə.

Birləşdirmə lehimlənməsində hissələr arasında lehim qatı çəkilir. Aralıq məsafəsi böyüdükcə lehimin keyfiyyəti diffuziyanın zəifləməsi nəticəsində aşağı düşür. Əlverişli aralıq məsafəsi 0,05 ilə 0,25 mm arasında yerləşir. Səthin kələkötürlüyü Rz<10...25 mkm məsləhət görülür. 
Örtükçəkmədə aşağı keyfiyyətli materialların xüsusi xassələrini (yeyilməyə və ya istiliyə davamlığı) yaxşılaşdırmaq üçün onların üzərinə lehimlə qat çəkilir. 
Prosesin üstün cəhəti onun nisbətən aşağı temperaturda aparılması və bununla materialın fiziki-mexaniki xassələrinə mənfi təsirin az olmasından ibarətdir. Müxtəlif istilikkeçirmə xassələrinə malik olan hissələri (bərk xəlitə lövhələrinin alətin tutqacında, poladın əlvan metalla birləşməsi) birləşdirən zaman yarana biləcək gərginliyi aradan qaldırmaq üçün məsafəni böyütmək lazımdır. 
Lehim kimi qalay-qurğuşun (Sn 90 % Pb 10 % t° 220 °C), qalay-gümüş ( Sn 2%, Ag 72% с t° 779°С), mis-sink (Cu 48% Zn , t°865°С) kimi ərintilərdən istifadə olunur.

Istinad
-------

* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
**Zabitlər evi** (*gürc.* ოფიცერთა სახლი) – Tbilisi şəhərində, Rustaveli prospekti 16 ünvanında yerləşən tarix-memarlıq abidəsi.

Tarixi
------

Neoklassik üzlublu Zabitlər evi binası 1916-cı ildə memar David Çisliyevin layihəsi əsasında inşa edilmişdir. Binanın interyerlərinin həll olunmasında məşhur Gürcüstan heykəltəraşı Yakov Nikoladze də iştirak etmişdir. Həmçinin binaın üçüncü mərtəbəsinin künc eyvanını bəzətən kariatidlər də onun tərəfindən hazırlanmışdır.

1918-ci ildə binanın zirzəmisində yaradılmış tarixi *"Arqonavtlar qayığı"* (*rus.* Лодка аргонавтов) kafesi gürcü rəssamlarının görüş yerinə çevrilmiş, Kirill Zdaneviç, Lado Qudiaşvili, Aleksandr Bajbeuk-Melikov kimi sənətkarlar tez-tez burda göüşmüşlər.

Hazırda binada Galleria TMS və "Erisoni" Dövlət Akademik Gürcü Xalq Mahnı və Rəqs Ansanblı gəaliyyət göstərir.

Maraqlı faktlar
---------------

Şahmat üzrə dünya çempionu Tiqran Petrosyan uşaqlıq illərində - 1929-1946-cı illərdə bu binada yaşamışdır. Binanın üzərində idmançının xatirəsini əbədiləşdirən xatirə lövhəsi vurulmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Числиев (Числян) Давид Георгиевич". 2018-07-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-19.
2. ↑  "на доме № 16 по проспекту Руставели установлена мемориальная доска 9-го чемпиона мира по шахматам, тбилисского армянина — Тиграна петросяна". 2019-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-19.

Ədəbiyyat
---------

* «საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი», 2006 წელი, ISBN 99940-0-923-0
**Nikolay Nikolayeviç Yudeniç** (*rus.* Николай Николаевич Юденич; 18 (30) iyul 1862, Moskva – 5 oktyabr 1933[…], Kann) — Rusiya hərbçisi, əksinqilabçı, monarxist.

Həyatı
------

Nikolay Nikolayeviç Yudeniç 1862-ci ildə Moskva şəhərində anadan olmuşdu. 1881-ci ildə hərbi məktəb bitirmişdi. 1917-ci ildən sonra əksinqlabi hərakata qoşulmuşdu.

Denikinin Könüllülər ordusunun tam ləğvi ərəfəsində Moskva yenidən diplomatik təzyiqlərə başladı. 1920-ci ilin yanvarın 2-də Çiçerin radioteleqrafla Azərbaycan xalqına və Azərbaycan hökumətinə müraciət etdi. Bu müraciət-nota da yuxarıdakı sənəd kimi daha çox təbliğat xarakteri daşıyırdı. Yudeniç və Kolçakı məhv etdikdən sonra Rusiyanın fəhlə-kəndli Qızıl Ordusunun General Denikinə qarşı uğurlu mübarizəsini qeyd edən Çiçerin Denikinlə müharibədə ittifaq yaradılmasını tələb edir, notanı (müraciəti) xəbərdarlıq notunda bitirirdi: ―Biz Azərbaycanı və Azərbaycan xalqını nə qədər ki, gec deyil, Deninkinə qarşı mübarizəyə başlamağa çağırırıq. Azərbaycan dövlətinin maraqlarının və onun zəhmətkeş siniflərinin sosial-siyasi maraqlarının düzgün başa düşülməsi Azərbaycanı bizim təklifimizə razılıq verməyə məcbur etməlidir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Юденич Николай Николаевич // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
2. ↑  Nikolay Yudenich // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #119112353 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
**Çempion** — BSK Film kinostudiyasının istehsalı olan rejissorlar Ketçe və Devrim Yalçının 2019-cu ildən çəkdiyi Türkiyə idman serialıdır.

Məzmunu
-------

Artvinli olan və "Qafqaz" ləqəbilə məşhur Fərat Bölükbaşı boks finalında ürək xəstəliyi olan boksyor ilə döyüşür. Boksyoru ürək xəstəliyi ola-ola rinqə çıxardırlar. Fərat Bölükbaşı xəstə boksyora qalib gəlir və çempion olur. Boksyor isə rinqdəcə ölür. Bu zaman hamilə xanımı da uşağını dünyaya gətirir və bu zaman ölür. Vəfat edən xanım ağır xəstə olduğundan bu xəstəlik uşağına da sirayət edir. Serialda anadan yetim bir uşaq və Çempionun həyatın sərt qanunları ilə mübarizəsindən danışır.

Serial haqqında
---------------

Serialda Tolgahan Sayışmanın körpə oğlu Efehan Sayışman da çəkilmişdir. 

Serial Efehan Sayışmanın ilk işidir.

Veriliş cədvəli
---------------

| Mövsüm | Veriliş günü və saatı | Mövsümün başladığı tarix | Mövsümün bitdiyi tarix |
| --- | --- | --- | --- |
| 1-ci mövsüm | Cümə axşamı;Bazar;Cümə axşamı saat 21:00-01:00 | 12 sentyabr 2020 | 13 avqust 2020 |

Serialın heyəti
---------------

Əsərin müəllifi:Başak Angigün

Rejissor asistenti:Halise Tuğba Ayan

Post Production:Halil Karagöl, Cengiz Demir

Final Miks:Bülent Taban

İşıqçı:Hüseyn Koç

Kostyumçu:Melike Palak

Dram kordinatoru:Itır Özoflu

İstifadəçi prodüser:Rezzan Diniz

TRT İstehsal Meneceri:Müslüm Şahin

İdarəçi prodüser:Uğur Atukman Taban
**Paracheirodon axelrodi** (*lat.* Paracheirodon axelrodi) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin şüaüzgəclilər sinfinin xarasikimilər dəstəsinin xarasilər fəsiləsinin paraxeyrodon cinsinə aid heyvan növü.

Qırmızı neon və ya kardinal tetra ( lat.Paracheirodon axelrodi ) — xarasinkimilər fəsiləsinin tropik şirin suda yaşayan şüalı balıq növüdür. Ən məşhur və gözəl akvarium balıqlarından biridir.

Adını amerikalı ixtioloq Herbert R. Axelrodun şərəfinə almışdır.

Təsviri
-------

Dişilər erkəklərə nisbətən daha iri olub uzunluğu 5 sm-ə, erkəklərin uzunluğu isə 2,5-3,0 sm-ə qədərdir. Belləri zeytuni-bej rəngdədir. Gözlərindən yağ üzgəcinə qədər neon kimi parıldayan parlaq mavi zolaq var, bu zolağın altında isə enli qırmızı zolaq yerləşir. Qarınları ağımtıldır. Dişilər erkəklərdən daha dolğundur və anal üzgəclərinin kənarı daha qabarıqdır.

Erkək və dişilər arasında fərqlər

Arealı
------

Cənubi Amerikanın Orinoko və Rio Neqro çaylarının hövzələrində yayılmışdır. Su bitkiləri ilə örtülmüş, durğun, dayaz, + 23 ... + 27 ° C, pH 4.0-6.0 və sərtliyi 5-12 ° dH olan sularda yaşayır. Pelagik, miqrasiya etməyən, sürü halında yaşayan balıq növüdür.

Qidalanması
-----------

Kiçik qurdlar və xərçəngkimilərlə qidalanır.

Akvariumda saxlanması
---------------------

Qırmızı neon ən sakit və sülhsevər balıqlardan biridir. Bu balıqları minimum 6-8 balıqlıq sürü şəklində saxlamaq lazımdır ki, başqa balıqların arasında itməsinlər və akvariumda daha gözəl görsənsinlər. Qohum növlərdən olan və ya oxşar xarakterə malik balıqlarla yaxşı yola gedirlər. Akvariumun orta laylarında üzməyi sevirlər. Tünd rəngli qruntu olan akvariumda 8-10 qırmızı neon çox effektiv görünür. Qırmızı neonları saxlamaq üçün elə də böyük akvarium lazım deyil, 50 litirlik akvarium kifayət edər. Lakin akvariumda çoxlu bitki və qaranlıq sahələr olmalıdır, çünki qırmızı neonlar gizlənməyi sevirlər. Optimal temperatur 23-25 C° olmalıdır. Ayda iki dəfə suyun ¼ hissəsini dəyişdirmək lazımdır. Çox da tələbkar balıqlar deyillər. Hər növ yemlə yemləmək olar. Lakin qırmızı neonlara yem alarkən balıqların ağız ölçüsünü nəzərə almaq lazımdır.

Sinonimləri
-----------

* *Cheirodon axelrodi*
* *Hyphessobrycon cardinalis*

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q590731
* Wikispecies: Paracheirodon axelrodi
* BOLD: 302841
* EoL: 213459
* FishBase: 8195
* GBIF: 2353911
* iNaturalist: 172380
* IRMNG: 10152263
* ITIS: 163037
* NCBI: 268476
* WoRMS: 1014021

 |
**Monometalizm** (yunan dilindən *μόνος* – bir və latın dilindən *metallum* – metal) — pul sistemi. Bu sistemdə müəyyən bir metal ümumi ekvivalent rolu oynayır və pul tədavülünün əsasını təşkil edir. Hansı metalın bu rolu oynamasından asılı omayaraq mis, gümüş və qızıl monometalizmi ola bilər. Monometalist sistemdə tədavülün əsasını təşkil edən qızıl və gümüş sikkələrlə yanaşı, digər metal sikkələr də tədavüldə olur. Kapitalizmin inkişafı ilə onun tələbatına daha uyğun pul sistemi qızıl monometal olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Монометализм // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 51.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Britannica (onlayn) |
**Vəndam qalası** — Qəbələ rayonunun Vəndam kəndi ərazisində yerləşir. Söhbət kəndin şimalındakı Kiçiktəpə dağının üstündəki yastanda olan qədim tikinti qalıqlarından gedir. Hər tərəfdən dərin dərələrlə əhatə olunan bu ərazini Vəndam sakinləri "Qalaüstü" adlandırırlar.

Təqribən 1 hektara yaxın sahəni tutan abidə Kiçiktəpənin yastan hissəsini bütünlüklə əhatə edir. Abidənin quruluşu ərazinin relyefinə uyğunlaşdırılmışdır. Belə ki, dağın yastanı oval formada olduğundan, qala da oval formada tikilmişdir. Onun şimaldan cənuba doğru uzunluğu 160 m-dir. Ərazisi mərkəzi hissədən başlayaraq cənuba və şimala doğru getdikcə daralır. Beləliklə, abidənin mərkəzi hissəsində eni 60 m, cənub tərəfdə 10 m, şimal hissədə isə cəmisi 4 m-dir.

Çay daşından və əhəng məhlulundan istifadə etməklə inşa olunmuş qala divarlarının bir sıra yerləri uçaraq dərəyə yuvarlanmışdır. Yarısalamat vəziyyətdə qalan yerlərdə onun hündürlüyü 1 m, qalınlığı isə 1,8 m-dir. Abidədə 5 yerdə qala bürcü olduğu güman edilir. Onların hamısı düzbucaqlı formasındadır. Qala bürcləri əsasən relyefə uyğun olaraq döngələrdə tikilib. Qalanın çox da geniş olmayan giriş qapısı cənub tərəfdəndir. O, ölçülərinə görə daha çox Xaçmaz Govur qalasının giriş qapısına bənzəyir. Qala darvazasının yanlarındakı bürclər isə forma və ölçülərinə görə Kəldək və Küngüt qalalarının bürclərinə uyğun gəlir.

1964-cü ildə arxeoloq F. V. Qədirov tərəfindən Vəndam qalasında iki yerdə kiçikmiqyaslı kə.fiyyat qazıntısı qoyulmuşdur. Qala qapısı qarşısında 8×1,5 m ölçüdə olan qazıntı nəticəsində qala qapısının eninin 1,8 m olduğu müəyyənləşdirilmişdir. 3×2 m ölçüdə götürülən ikinci qazıntı sahəsi üçün qalanın mərkəzi hissəsində yer seçilmişdir. Tədqiqat zamanı orada təqribən 40 sm qalınlığında yanıq təbəqə aşkar edilmişdir. Həmin təbəqə götürüldükdən sonra qazıntı davam etdirilərkən, orada xeyli miqdar şirsiz keramika qalıqları aşkar edilmişdir. Əsasən məişət qablarının fraqmentlərindən ibarət olan bu tapıntılar içərisində dulus dəzgahında istehsal edilən nümunələrə vəşirli qab fraqmentlərinə təsadüf olunmamışdır. Oradan tapılmış keramika nümunələri Mingəçevirin 2 və 3 saylı yaşayış yerlərinin alt qatlarından, habelə, Tərkəş və Qarovultəpədən məlum olan nümunələrlə oxşarlıq təşkil edir. Bütün bunlar isə bəhs edilən qala-istehkamın təqribən V–VI əsrlərdə tikildiyini və VIII əsrin ortalarınadək istifadə olunduğunu ehtimal etməyə əsas verir.
**Ağır minerallar** — xüsusi çəkisi 2,75-2,85-dən yüksək olan minerallardır. Qırıntı süxurların kiçik bir hissəsini təşkil edirlər; böyük müxtəlifliklə fərqlənirlər.

Ağır mineral assosiasiyaları qırıntı süxurlarda, karbonatlı süxurların və duzların həll olmayan qalıqlarında, başqa çökmə süxurların və müasir çökmələrin tərkibinə daxil olan müxtəlif ağır mineral kompleksləridir. Ağir mineral assosiasiyaları daşınma mənbələrinin tərkibini (terrigen minerallar), daşınma mənbələrinin uzaqlığını (terrigen mineralların azalması), çöküntütoplanma mühitinin geokimyəvi şəraiti (singenetik və diagenetik minerallar) və çökmələrin litifikasiya dövründə minerallarda baş verən törəmə dəyişilmələrinin intensivliyini (epigenetik minerallar) səciyyələndirirlər. Ağır mineralların azalması təkcə daşınma mənbəyinin uzaqlığı ilə deyil, habelə onların kompleksinin postsedimentasion dəyişilmələrilə də izah edilə bilər.

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
**Denis Urubko** (29 iyul 1973, Nevinnomıssk, RSFSR, SSRİ) — Rus əsilli Qazaxıstanlı alpinist. 2009-cu ildə o, 14 səkkizminliyin hamısını fəth etmiş on beşinci, oksigen balonu istifadə etmədən fəth edən səkkizinci şəxs kimi tarixə düşüb.

2006-cı ildə Urubko yeni sürət rekordunu müəyyənləşdirməklə yanaşı Elbrus dağına sürətli dırmanma yarışında qalib gəlib. O Azau məntəqəsindən zirvəyə 3 saat, 55 dəqiqə, 58 saniyəyə çatıb. Bu fəthdə o təxminən saatda 800 metr şaquli qalxma sürəti ilə 3250 metr məsafəyə şaquli istiqamətdə dırmanıb. Denis Urubko bu zirvəni növbəti tamamlayan iştirakçıdan təxminən 40 dəqiqə tez bitirib. O həmçinin Xan-Tenqri dağ festivalında da qalib gəlib.

Urubko qışda iki 8000 metrdən yüksək zirvəni fəth edib. 2009-cu ildə Simone Moro ilə birlikdə Makalunu və 2011-ci ildə Kori Riçards və Simone Moro ilə birlikdə Gaşerbrum II zirvəsini fəth edib. Urubko həmçinin *Ço-Oyu, Manaslu və Broud* zirvələrini fəth etmək üçün yeni marşrutlar açıb. Ümumilikdə o, 8000 metrlik zirvələri 19 dəfə əth edib. Denis Urubko keçmiş SSRİ-də beş yeddiminlik zirvəni fəth etdiyinə görə Qar bəbiri mükafatına layiq görülüb. O bu nailiyyətini oksigen balonundan istifadə etməyərək 1999-cu ilin yayında cəmi 42 gündə tamamlayıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Urubko Crushes Mt. Elbrus Course. climbing.com". 2021-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-24.
2. ↑  "Khan Tengri Mountain Festival". 2camels.com. 2011-05-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-24.
3. ↑  "Climbers - First 14". 8000ers.com. 2019-02-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-24.

Xarici keçidlər
---------------

* Qazaxıstan rekordlar kitabı Arxivləşdirilib 2015-02-04 at the Wayback Machine
* Səkkizminlikləri qazaxıstanlıların fəth etmə xronologiyası
**Rafiq Salmanov** (d.20 aprel 1949, Bakı ş.)-(ö.29 noyabr 2018, Bakı ş.) — Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, YUNİSEF və "Qızıl qələm" mükafatları laureatı, "Azərbaycan pioneri", "Vışka", "Xalq qəzeti" qəzetlərində, "Azərbaycan qadını" jurnalında fotomüxbir.

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

Rafiq Salmanov 1949-cu ildə Bakıda anadan olub. Orta məktəb illərindən bədii yaradıcılığa maraq göstərib. İncəsənət sahəsində ixtisas təhsili aldıqdan sonra bir müddət paytaxtın mədəni-maarif ocaqlarında çalışıb.

Bədii fotoqrafiya sahəsində ərsəyə gətirdiyi seçilən nümunələr, mədəniyyət mövzusunda ilk qələm təcrübələri və qəzet-jurnal redaksiyaları ilə sıx əlaqələri çox keçmədən Rafiq Salmanovu jurnalistikaya gətirib. Bu sahədə çoxillik fəaliyyətə "Azərbaycan pioneri" uşaq qəzetində başlamış fotojurnalist sonrakı illərdə fəaliyyətini "Azərbaycan qadını" jurnalında və "Vışka" qəzetində davam etdirib. Fotojurnalistika sahəsində uğurları və musiqi incəsənəti ilə bağlı silsilə yazıları ilə diqqəti cəlb etmiş R.Salmanov müstəqilliyin ilk dövründən "Xalq qəzeti"nin redaksiyasına dəvət alıb, ömrünün sonunadək burada çalışmışdır.

F. Salmanovun incəsənətlə bağlı yazılardan ibarət 4 kitabı Azərbaycanda jurnalist tədqiqatının ən yaxşı örnəkləri sırasında yer alıb, çoxsaylı foto nümunələri isə ölkədə və xaricdə sərgilənmişdir. Jurnalist və müsiqiçi kimi Rafiq Salmanov Heydər Əliyev Fondunun gerçəkləşdirdiyi muğam müsabiqələrinin və digər incəsənət layihələrinin təbliğçilərindən olub.

Jurnalistika və mədəniyyətimizin inkişafında göstərdiyi xidmətlərə görə Rafiq Salmanova Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar mədəniyyət işçisi" adı verilib, yaradıcılıq uğurları müxtəlif mükafatlara layiq görülmüşdür.

Mükafatları
-----------

* "YUNİSEF"
* "Qızıl qələm"
* "Əməkdar mədəniyyət işçisi"

Həmçinin bax
------------

* Fotojurnalistika
* Qızıl qələm mükafatı

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi
2. 1 2 3  Azərbaycan incəsənəti

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Mətbuat Şurasının jurnalist O. Cəfərovla görüşü
* RAFİQ SALMANOVUN 60 İLLİK YUBİLEYİ
* Tanınmış fotojurnalist Rafiq Salmanov
Sayfon Filter
* Yaradıcısı - Eidetic
* İstahsalçı kompaniya - 989 studio
* İstehsal tarixi - 9 iyul 1999
* Janr - şuter 3-cü şəxsdən
* Platforma - Play Station Play Station 2
* Daşıyıcı - CD
* İdarəedici - coystik

Sayfon Filter stels-action janrında olan şuterdir. Seriyanın 1-ci hissəsidir. Oyunun digər stels-actwion tipli Metal Gear Solid ilə demək olar eyni vaxtda çıxması onun populyarlığına təsir etmişdir. Buna baxmayaraq oyun geymerlər tərəfindən rəğbətlə qarşılanıb.

Süjet
-----

Oyunun baş qəhrəmanı məxfi agent Qabriel Loqandır. O,beynəlxalq terrorist Erik Romerə qarşı mübarizə aparır. Lakin tezliklə Loqana aydın olur ki, Romer "Sayfon Filter" adlı təhlükəli virus hazırlayıb. Beləliklə, Loqan digər agentlərlə birlikdə dünyanı xilas etmək üçün mübarizəyə başlayır.

Oyun olduqca zəngin və maraqlı sujet xəttinə malikdir. Tez yadda qalan surətlər, çoxlu sayda rəngarəng silahlar və bir-birindən maraqlı mərhələlər insanı bir an belə rahatlaşmağa qoymur. Təsadüfi deyil ki, bu oyun bir çox ölkədə, o cümlədən Azərbaycanda da böyük populyarlıq qazanmışdır.
Vikipediyada bu təxəllüslü müxtəlif şəxslər haqqında məqalələr var, bax: Qaraçorlu. 

**Cəfərqulu xan Rza xan oğlu Qaraçorlu** (1800-?) — Qaraçorlu elinin hakimi, Qacarlar ordusunun sərkərdəsi, Əmir Tuman.

Həyatı
------

Cəfərqulu xan Rza xan oğlu 1800-cü ildə Qaradağ vilayətinin Məvazixan mahalında anadan olmuşdu. Atasından sonra Qaraçorlu elinin hakimi olmuşdu. Qacarlar ordusunun sərkərdəsi idi. Əmir Tuman (general-mayor) rütbəsi daşıyırdı. İran-Əfqan müharibəsində iştirak etmişdi.

Cəfərqulu xan Qaraçorlu Herat savaşında yaralanmışdı. Lakin o yarasına fikir verməyib sonadək qəhrəmanlıqla vuruşdu. Məhəmməd şah Qacar bu igidə altın və at bağışladı.

Bu ünlü Qaraçorlu əmiri qacarların siyasi həyatında mühüm rol oynamışdı.

...1848-ci ildə "Məhəmmədiyyə" qəsrində Məhəmməd şah Qacar dünyasını dəyişdi. Şahzadələr arasına qarışıqlıq düşdü. Vəliəhd Nasirəddin mirzə Təbrizdə olduğundan paytaxtdakılar taxt-tacı ələ keçirmək istəyirdilər. Şahzadələr birləşib xəzinəni arvadın çıxarmaq istəyirdilər ki, pulla köçəri tayfalardan qoşun toplayıb şahlığa yiyələnsinlər. Nasirəddin mirzənin anası Məhdi Ulya xanım Cəfərqulu xan Qaraçorlunun üstünə qaçıb xahiş etdi ki, bu işə əncam çəksin. Cəfərqulu xan yüz əlli nəfər atlı götürüb xəzinəni qorumağa başladı. Şahzadələr işə Cəfərqulu xanın qarışdığını görüb dinməzcə yerlərində əyləşdilər...

Ailəsi
------

Cəfərqulu xanın Surxay xan adlı oğlu vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Qarşı yatan Qaradağ. Bakı: "Ozan", 1998, 192 səh.
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Nəcəfqulu xan.

**Nəcəfqulu xan** (Əhər, Şərqi Azərbaycan ostanı – 1813) — Toxmaqlı oymağının məşhur simalarından biri. Qaradağ xanı (1783-1786). Kazım xan Qaradağlının oğlu.

Həyatı
------

Əhər şəhərində doğulub. Mükəmməl saray təhsili almışdı. Nəcəfqulu xan bir müddət qardaşı Mustafaqulu xanın əvəzinə xanlıq etmişdi. Mustafaqulu xan zindandan çıxdıqdan sonra onu tutdurub Şuşa qalasına göndərmişdi. Bir müddətdən sonra zindandan azad olunub Qaradağa qayıtdı. 1791-ci ildə qardaşı tərəfindən Ağaməhəmməd xana girov verildi. Nəcəfqulu xan sonralar Ağaməhəmməd şah Qovanlı-Qacarın yaxın adamlarından birinə çevrildi. Şahın ətrafında olanlar bu yaxınlığı qəbul edə bilmədilər. Şərləyib şahın nəzərindən saldılar. Ağaməhəmməd şah Nəcəfqulu xanın arvad-uşağıyla bərabər Marağa zindanına salınmasını əmr etdi. Bir müddət də Marağa zindanında yatan Nəcəfqulu xan kor oldu. 1797-ci ildə Ağaməhəmməd şahın öldürülməsindən sonra Marağa zindanından azad edildi. Qaradağa qayıtmayıb Təbrizdə məskunlaşdı. Fətəli şahın ağalıq illərində şahzadə Abbas mirzə Naibəssəltənə ona Təbriz civarında, Ərvənəq mahalındakı Dizəc Xəlilli kəndini bağışladı. Nəcəfqulu xan həmin kəndin gəliri ilə dolanırdı.

Nəcəfqulu xan gözəl təbli şair idi. Sərşar təxəllüsü ilə türk, fars və ərəb dillərində şeirləri var. Nəcəfəli xan 1818-ci ildə Təbriz şəhərində vəfat edib.

Qarabağ içrə istər lalə könlüm bəs Qaradağı,  

Çəkər bu həsrət odu sinəmə hər dəm qara dağı.

Bu gülşəq içrə xar oldu günlü könül quşu,  

Qaçan bülbül görər ağ gün əgər olsa qara bağı.

Nə qəm düstaqlıqdan şiri üçün zəncir eyb olmaz,  

Qəfəsdə bülbülü, tutini saxlayırlar nə kim, zağı.

Sirişki-laləgündən qəsdim ər gülzarlıq olsa,  

Edər baği-İrəm rəşgi gözüm bir ləhzə dəhr ağı.

Əgər düşmənlərim yağı olubsa səhldir billah,  

Bənə bu dostlarım bilmən neçun, yarəb, olub yağı?

Bu Sərşarın məzarında bitən lalələrin cana,  

Qara dağı edər zahir bu bikəs həm Qaradağı.

Mənbə
-----


Vikimənbədə ***Müəllif:Nəcəfqulu xan Qaradağlı (Sərşar)*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

* Ənvər Çingizoğlu. Qarşı yatan Qaradağ. Bakı, "Ozan", 1998.– 192 səh.
* Ənvər Çingizoğlu,Qaradağlılar. Bakı, "Şuşa" nəşriyatı, 2008. – 160 səh.
* Ənvər Çingizoğlu, Qaradağ xanlığı, Bakı, "Mütərcim", 2011. – 212 səh.

Həmçinin bax
------------

* Qaradağ xanlığı

İstinadlar
----------
**Cəfərabad rayonu (Pakistan)** —Pakistanın Bəlucistan əyalətinin cənub-şərqində yerləşən rayon. Cəfərabadın inzibati mərkəzi Dera Allah Yardır. Əvvəllər Chatpat bölməsi olaraq bilinən bölgə 1970-ci ilə qədər Yakobabad rayonunun və 1975-ci ilə qədər Sibi rayonunun bir hissəsi idi. 1987-ci ildə öz bölgəsinə çevrildi. Cəfərabad rayonu üç bölgəyə (tehsil) bölünür. 15-ci əsrin sonlarında Cəfərabad Laşarisin tərkibində idi. Bu bölgənin əsas tayfaları bunlardır: Camali, Xoso, Rind, Marri, Buqti, Bulledi, Maqsi, Menqal və digər icmalar Qola, Umrani, laşari, Domki, Kanrani, Gacani, Siapad Brohi və s.

2017-ci il siyahıyaalınmasına görə, rayonun ümumi əhalisi 513,813 nəfərdir. Əsas dili Bəluc (62%), 24% ilə Sindhi və 11% ilə Saraikidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Tehsils & Unions in the District of Jaffarabad – Government of Pakistan Arxivləşdirilib 26 mart 2012 at the Wayback Machine
2. ↑  "DISTRICT WISE CENSUS RESULTS CENSUS 2017" (PDF). www.pbscensus.gov.pk. 29 August 2017 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 September 2017.
**Sankt-Qallen** (*alm.* St. Gallen‎, Şablon:Dil-als [saŋ.ˈg̊ːalə], *fr.* Saint-Gall, it. San Gallo) — İsveçrənin şərqində yerləşən şəhər, Sankt-Qallen kantonunun paytaxtı. Şəhər Konstans gölünün yaxınlığında dəniz səviyyəsindən təxminən 700 metr yüksəklikdə yerləşir və İsveçrənin ən yüksək şəhərlərindən biridir.

Müqəddəs Qallın şərəfinə adlandırılmışdır. Kitabxananın barok zalı olan monastır binaları YUNESKO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilmişdir.

Şəhər VII əsrdə qurulmuşdur və şərqi İsveçrənin mədəni və iqtisadi mərkəzidir. Müasir şəhərə köhnə şəhər məhəlləsi (1798-ci ilə qədər - imperiya şəhəri və Sankt-Qallen Respublikası) və əvvəllər kommunalara aid olan bir sıra ətraf kəndlər (Hafnersberg, Rotmonten, Bruggen, Lachen, Sankt-Fiden və s.) daxildir. Ştraubentsel və Tablat və 1918-ci ildə şəhərə daxil edilmişdir.

Müqəddəs Qallen şəhərinin gerbi qızıl boyunbağı ilə arxa ayaqları üzərində dayanan ayıdır. İmperator III Frederik 1475-ci ildə şəhərə Burqundiya ilə müharibələrdə göstərdiyi dəstəyə görə minnətdarlıq əlaməti olaraq şəhər gerbindəki ayını qızıl boyunbağı ilə bəzəməyə icazə verdi.

İqlimi
------

Sankt-Qallen küləyin istiqamətindən asılı olaraq dəyişkən hava rejimi olan mülayim iqlim qurşağında yerləşir. Şimal və ya şimal-şərq küləyi ilə (xüsusilə payız-qış dövründə) soyuq hava, əksər hallarda sıx dumanla başlayır, onun formalaşması Konstans gölünün yaxınlığı ilə asanlaşdırılır. Qışda şəhərə qar şəklində yağıntı düşür, aprel ayına qədər kölgəli yerlərdə ola bilər.

Yayda şəhərdə uzun sürən yağışlar, o cümlədən axşam tufanları müşahidə olunur. Cənub küləyi şəhərə günəşli və isti hava gətirir. Cənub küləyi ilə havanın temperaturu bir neçə saat ərzində 10 ° C və ya daha çox yüksələ bilər.

Şəhərdə havanın orta temperaturu 7,4 °C, iyulun orta temperaturu 16 °C, yanvarda -1,8 °C. Orta yağıntı ildə 1250 mm, yağıntının çox hissəsi yayda düşür.

Həmçinin bax
------------

* İsveçrə şəhərləri

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  Arealstatistik Standard - Gemeinden nach 4 Hauptbereichen. İsveçrə Federal Statistika İdarəsi.
3. ↑  .

Xarici keçidlər
---------------

* Официальный сайт Санкт-Галлена (alm.) (ing.)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Britannica (onlayn) · İsveçrə tarixi |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNE: XX454270 · BNF: 11950003x · GND: 4051594-1 · ISNI: 0000 0001 2321 910X · LCCN: n80004388 · NKC: ge128570 · NLA: 36585741 · VIAF: 127834916 · WorldCat VIAF: 127834916 |

 |
**Əziz Əkbər (Ələkbər) oğlu Əzizli** (30 sentyabr 1933, Bakı – 22 oktyabr 2005, Bakı) — Azərbaycan bəstəkarı, truba ifaçısı, dirijor, pedaqoq.

Həyatı
------

Əziz Əzizli 1933-cü il sentyabrın 30-da Bakıda anadan olub.

1957-ci ildə Ü.Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının ifaçılıq fakültəsini (tromba - E.Əfəndiyevin sinfi), 1966-cı ildə isə bəstəkarlıq kafedrasını (professor Q.Qarayevin sinfi) bitirmişdir. Uzun illər A.Zeynallı adına Bakı Musiqi Texnikumunda çalışmış, Azərbaycan Televiziyasının estrada-simfonik orkestrinin bədii rəhbəri olmuşdur.

Ə.Əzizli 3 simfoniya (1986, 1988, 1989), Skripka və orkestr üçün Konsert (1985), Truba və simfonik orkestr üçün Konsert (1987), "Əfsanəvi şəhər" kantatası, "Bizim üfüqlər", "Qadın ürəyi" simfonik poemaları, "Mart ayında musiqi", "Görüşənədək", "Belə də olar" və s. estrada orkestri üçün əsərlər, a capella xoru üçün 12 pyes (1991), 4 saylı simli Kvartet (1992), "Nəbi" operası (libretto - S.Rüstəm, F.Mehdiyev, 1993) və s. əsərlərin, B.Vahabzadə, N.Xəzri, F.Qoca, Y.Həsənbəy, R.Zəka, H.Ziya, C.Novruz və b. şairlərin sözlərinə yazılmış mahnıların müəllifidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əzizli Əziz Əkbər oğlu (1933 - 2005)". 2020-07-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-25.
2. ↑  "Əzizli Əziz Əkbər oğlu". 2022-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-25.
**Voljsk-Kama bankının binası** — Rostov-na-Donu şəhərinin ərazisində, Bolşoy Sadovnaya küçəsi, ev 55 ünvanında yerləşən bina. Bina Aleksadr Nikolayeviç Beketovun layihəsi əsaaında 1906–15-ci illər ərzində inşa edilmişdir. Binada sovet dönəmində pionerlər evi yerləşirdi. Bina modern stilində inşa edilmişdir. Voljsk-Kama bankının binası regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdir.

Tarixi
------

Voljsk-Kama bankı XIX əsrin sonları Rusiya ərazisinə ən güçlü banklarından idi. Bank 1892-ci ildə Rostovda özünə filial açır. İlk əvvəllər bank özünə bina kirayələyir. 1897-ci ilə qədər bankın filialı Yaşenkonun gəlirli binasında yerləşirdi. Sonradan Qenç-Olquev binasına köçürülür. Bank özünə bina inşa etmək məqsədi ilə xarkovlu mühəndis Aleksadr Nikolayeviç Beketovu dəvət edilir. Birinci mərtəbədə ticarət obyekləri yerləşirdi. Digər ərazilər isə bankın istifadəsində idi. Sankt-Peterburqda buraxılan Zodçi jurnalı 1910-cu ildəki tirajlarından birində ofis xidmətləri üçün nəzərdə tutulan modern stilində inşa edilən ən yaxşı bina olaraq adlandırmışdı.

Sovet hakimiyyəti digər binalar kimi, bu binada milliləşdirilmişdir. 1925-ci il məlumatına görə burada Dövlət bankının Şimali-Qafqaz kontoru yerləşirdi. 23 may 1936-cı ildə binada təntənəli şəkildə Pionerlər Sarayı yerləşirdi.

İkinci dünya müharibəsi zamanı bina demək olar ki, zərər görməmişdir. Ancaq dam azca zərər görmüşdür. 1947-ci ildə Leonid Fyodoroviç Eberq binanın yenidən təmiri ilə məmğul olmuşdur.

1999-cu ildə binanın fasadı təmir edilmişdir. Binanın üzərində Voljsk-Kama bankı yazılan emblem hələdə qalır.

Arxitektura
-----------

Bina dörd mərtəbədən ibarətdir. Əsas fasadı Bolşaya Sadovnaya küçəsinə baxır. Modern stilində inşa edilmişdir.

Mənbə
-----

* Проект и строительство конторы Госбанка Arxivləşdirilib 2018-01-18 at the Wayback Machine (rus.)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rostov-na-Donu". Rostov vilayətinin rəsmi saytı. 2013-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-28.
2. ↑  "Здание правления Волжско-Камского банка в г.Ростове-на-Дону". voopiik-don.ru. 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-08.
3. ↑  "О Дворце". Дворец Творчества Детей и Молодежи. 2018-10-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-08.
**Sankt-Yakob Park stadionu** – İsveçrədə, Bazel şəhərində stadion.

Bazel klubunun ev oyunlarını keçirdiyi "Sankt-Yakob Park" stadionu Avropada məşhur arenalardandır. Bazel şəhərində yerləşən və 42500 tamaşaçı tutumuna malik "Sankt-Yakob Park" UEFA-nın 4 ulduzlu stadionlarındandır. Komanda yarandığın ildə, yəni 1893-cü ildən ev oyunlarını burada keçirsə də, stadion 12 il öncə köhnə arena – "Yoqqeli"nin yerində tikilib.

Ölçüsü 68x105 m olan "Sankt-Yakob Park"da son Avropa çempionatının (AÇ) final mərhələsində 6 oyun keçirilib. Bunlardan ikisi qrup, ikisi 1/4, biri isə yarımfinal oyunu olub. Turnirin final mərhələsinin qarşılaşmaları üçün yenidənqurma işlərindən sonra 2001-ci ildə açılışı olan arenada bütün tribunaların üstü örtülüdür.

Bazel klubunun stadionu AÇ-nin final mərhələsinin tarixinə düşüb. Belə ki, təşkilatçılar meydanın ot örtüyünü elə turnirin gedişində dəyişməli oldu. Bu, iyunun 11-də Türkiyə yığmasının İsveçrə ilə görüşü zamanı baş verib. Güclü leysanın yararsız hala saldığı stadionun ot örtüyünü UEFA-ya 200 min avroya başa gəlib. Həmin görüşdə hesabda geridə olan türkiyəlilər əzmkar, vacib qələbə (2:1) qazana biliblər.

Sözügedən qitə birinciliyinin ən sürpriz nəticələrindən biri də məhz "Sankt-Yakob Park"da reallaşıb. Söhbət iyunun 21-də Rusiya və Niderland arasında keçirilmiş final oyunundan (3:1) gedir. Ruslar əlavə vaxtda vurduğu iki qolla, gözlənilməz qələbə qazanaraq, turnirin favoritlərindən birini mübarizədən kənarlaşdırıb. Bu, Rusiyanın dünya və Avropa çempionatının pley-off mərhələsində ilk qələbəsi kimi yadda qalıb. Ruslar yarımfinalında uduzmalarına baxmayaraq, məhz Bazel klubunun stadionundakı qalibiyyət sayəsində AÇ-nin bürünc medallarına yiyələniblər.

| Tarix | Saat (CET) | Komanda | Nəticə | Komanda | Mərhələ | Tamaşaçı |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 7 iyun 2008 | 18.00 | İsveçrə İsveçrə | **0** – **1** | Çexiya Çexiya | A qrupu | 39,730 |
| 11 iyun 2008 | 20.45 | İsveçrə İsveçrə | **1** – **2** | Türkiyə Türkiyə | A qrupu | 39,730 |
| 15 iyun 2008 | 20.45 | İsveçrə İsveçrə | **2** – **0** | Portuqaliya Portuqaliya | A qrupu | 39,730 |
| 19 iyun 2008 | 20.45 | Portuqaliya Portuqaliya | **2** – **3** | Almaniya Almaniya | ¼ final | 39,374 |
| 21 iyun 2008 | 20.45 | Niderland Niderland | **1** – **3** ə.v | Rusiya Rusiya | yarımfinal | 38,374 |
| 25 iyun 2008 | 20.45 | Almaniya Almaniya | **3** – **2** | Türkiyə Türkiyə | yarımfinal | 39,374 |

Sankt-Yakob Park stadionu

Mənbə
-----

* Azərbaycan çempionu üçün növbəti stadion: "Sankt-Yakob Park"

Xarici keçidlər
---------------

* Basel United Saytı Arxivləşdirilib 2001-05-20 at the Wayback Machine
* FC Bazel Saytı
**Regimantas Vaytkusoviç Adomaytis** (lit. Regimantas Adomaitis; 31 yanvar 1937, Şyaulyay – 20 iyun 2022, Vilnüs) — Sovet və Litva aktyoru, SSRİ xalq artisti (1985).

Həyatı
------

Regimantas Adomaytis 31 yanvar 1937-ci ildə (başqa mənbəyə görə 31 martda) Şyaulyay şəhərində anadan olmuşdur. 1954-cü ildə Vilnüs Dövlət Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuşdur. 1959-cu ildə buradakı təhsilini bitirmişdir. Artıq 1958-ci ildən o, Vilnüs Konservatoriyasının aktyorluq fakültəsində oxuyurdu. 1962-ci ildə aktyorluq üzrə diplom almışdır.

1962–1963-cü illərdə Kapsukas şəhərinin dram teatrında işləmişdir. 1963-cü ildə Kaunas Dövlət Akademik Dram Teatrının heyətinə daxil olmuş və 1967-ci ilə qədər burada işləmişdir. 1967-ci ildən bu günə qədər Litva Akademik Milli Dram Teatrının aktyorudur.

Vilnüs Filarmoniyasının müğənnisi Eugeniya Bayoritenin həyat yoldaşı olmuşdur.

Ömrünün son illərində ağır xəstə olmuşdur. 20 iyun 2022-ci ildə vəfat etmişdir. Litva Prezidenti Gitanas Nauseda məşhur aktyorun vəfatı ilə əlaqədar başsağlığı vermişdir.

Filmoqrafiya
------------

1. Kral Lir (film, 1970)

Mükafatları
-----------

Litva Sovet Sosialist Respublikası Litva SSR-in əməkdar artisti (1973)
Litva Sovet Sosialist Respublikası Litva SSR-in xalq artisti (1979)
Almaniya Demokratik Respublikasının Milli mükafatı (1981)
Litva Sovet Sosialist Respublikası Litva SSR-in Dövlət Mükafatı (1982)
SSRİ SSRİ xalq artisti (1985)
Litva Litva Böyük Knyaz Qədiminas Ordeninin III dərəcəsi (1997)

İstinadlar
----------

1. 1 2  Regimantas Adomajtis // filmportal.de. 2005.
2. ↑  "Регимантас Адомайтис (Regimantas Adomaitis) — Биографии, мемуары, истории". 2010-11-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-07-10.
3. ↑  *Sputnik Литва.* "Умер известный литовский актер Регимантас Адомайтис". Sputnik Литва (rus). 20220620T1340+0300. 2022-06-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-06-20.

Xarici keçidlər
---------------

* Regimantas Adomaytis — IMDb səhifəsi

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Česko-Slovenská filmová databáze · Filmportal · IMDb · Kinopoisk |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook · Müasir Ukrayna |
| Normativ yoxlama | GND: 1043330364 · ISNI: 0000 0001 3188 7765 · LCCN: n85267372 · VIAF: 305407278 · WorldCat VIAF: 305407278 |
**Volqa-Don 2 (Volqa-Don 2 kanalı)** — Volqaqrad su anbarından (Volqa çayından) Don çayına suyun ötürülməsi üçün təyin edilmiş İrriqasiya kanalı layihəsi.

Haqqında
--------

Kanalın əsas tikinti məqsədi Volqa-Don gəmiçilik kanalının funsionallaşdırılmasında don sularının xərclərini kompensasiya etməyin zəruriliyi olub. Cənubi Volqaqraddan başlayan mövcud Volqa-Don gəmiçilik kanalından fərqli olaraq Volqa-Don 2 Yerzovka qəsəbəsindən başlamalı və Qraçi və Panşinodan qərbə doğru hərəkət edirdi. Tikinti 1980-ci illərdə başlayıb və ölkənin iqtisadi vəziyyətinin pisləşməsi ilə bağlı olaraq 1990-cı ildə dayandırılıb. "Kommersant-Vlast" jurnalının məlumatına görə tikintinin smetasının qiyməti 279, 7 milyon rubl olub, lakin onun konservasiyası vaxtı müxtəlif mənbələrə görə bu məbləğ 130-dan 141, 7 milyon rubla qədər olub. Dəyərləndirməyə görə işlər dayandırılana qədər kanalın 20%-i tikilib başa çatdırılmışdır.

Kanalın tikilən hissəsi kosmosdan 48°56′47″ şm. e. 44°37′14″ ş. u.-da yaxşı görünür. KİV vasitələrinin məlumatlarına görə 2000-ci ildə tikinti işlərinin böyük hissəsi - beton plitələr, metal armaturlar və b. kanalın tikilən hissəsində dağıdılmışdı; şyuzlarından nə dəmir qapı, nə beton, hətta dəmir tellər belə qalmamışdır. 2000-ci ildə keçmişdə tikilən kanallardan Yerzovka kanalında hələ də qorunub saxlanılan hissələr vardı və Volqaqradda işləyirdi. Yerzovka ilə Volqaqrad arasındakı məsafə 20 km təşkil edir. 

2000-ci illərdə Volqa-Don 2 adı ( o cümlədən də Volqadon - 2) digər müzakirə olunan layihə ilə müqayisədə daha çox işlənirdi.

Xarici keçidlər
---------------

* İnşa edilməmiş kanalın tarixi
* Dəfn edilmiş milyonlar. Volqa-Don 2 kanalının tikintisi niyə başa çatdırmayıblar?
* Volqa-Don 2 kanalı

Həmçinin bax
------------

* Volqa

* Volqa-Xəzər kanalı

* Don çayı

* Volqa-Don kanalı

İstinadlar
----------

1. ↑  Xəzər dənizindən Qara dənizə» Arxivləşdirilib 2019-05-04 at the Wayback Machine. Müəllif: İvan Krımov, Moskva Dövlət Su Nəqliyyatı Akademiyasının baş müəllimi. «Marskiye vesti» (Dəniz xəbərləri), 2008-ci ildə dərc olunub.
2. ↑  «Tikintisinə 750 milyon rubl xərclənmiş II Volqa-Don kanalının tikintisi 10 il əvvəl dayandırılmışdı» Arxivləşdirilib 2011-07-16 at the Wayback Machine (14 noyabr 2000-ci il)
3. ↑  «Volqa-Don-2 yaxud "Avrasiya"?» Arxivləşdirilib 2012-09-13 at Archive.today Rusiya Dəmir Yolu-Əməkdaş, 30.07.2007
**Cəfərxanlı yaşayış yeri** — Azərbaycan Respublikasının Cəlilabad rayonunun Cəfərxanlı kəndi yaxınlığında, İncəçayın sağ sahilində yerləşən qədim yaşayış yeri.

Ümumi məlumat
-------------

Yaşayış yerinin yerləşdiyi ərazinin dəfələrlə şumlanması abidənin dağılmasına və planının itməsinə səbəb olmuşdur. Arxeoloji tədqiqatlarla, yaşayış yerinin 2 hektardan artıq sahəni əhatə etdiyi müəyyən edilmişdir. Yaşayış yerinin bəzi hissələrində gil qatları, daş və çiy kərpicdən tikinti qalıqları görünməkdədir. Kəşfiyyat qazıntıları ilə daşdan əmək alətləri və keramika məmulatı aşkar olunmuşdur.

Yaşayış yerindən aşkar olunmuş keramika üç qrupa bölünür. Birinci qrupa daxil olan küpə, çölmək və banka tipli qablar cilalama üsulu ilə, həndəsi motivdə naxışlanmışdır. Bəzi qabların gövdəsi konnelyur ornamentlidir. İkinci qrupa sarıqəhvəyi rəngli, qaba hazırlanmış qalın divarlı qablar daxildir. Gilinin tərkibinə qum və çınqıl qatılan bu qabların əksəriyyəti uzun boğazlı, genişağızlı küpələrdir. Qabların boğazı çəpinə çərtmələr və sünbülşəkilli ornamentlə naxışlanmışdır. Üçüncü qrupa monoxrom boyalı qablar daxildir. Onlar qırmızı rəng üzərindən qara rənglə lanmışdır.

Yaşayış yerinin dövrünün müəyyənləşdirilməsində Orta Tunc dövrünün erkən mərhələsində meydana çıxan və Kür-Araz mədəniyyəti ilə bağlantılı olan dirsəkşəkilli qulplar əhəmiyyətlidir. Bəzi qulpların yuxarı hissəsi zoomorf fiqurlarla tamamlanır. Aşkar olunmuş materiallar Cəfərxanlı yaşayış yerini e.ə. III-II minilliklərin qovşağına aid etməyə imkan verir.

Mənbə
-----

* Vəli Baxşəli oğlu Baxşəliyev. Azərbaycan arxeologiyası (Ali məktəb tələbələri üçün vəsait). I cild. Bakı: Elm, 2007
**Şu (Çu)** — regional tabeli şəhər, eyni zamanda Qazaxıstanın Cambul vilayətinin Şu rayonunda yerləşən Taraz şəhərindən sonra vilayətdəki ən böyük yaşayış məntəqəsidir.

1993-cü ilə qədər — Çu şəhəri, 4 may 1993-cü il, Qazaxıstan Ali Şurası Rəyasət Heyətinin qərarı ilə Çu şəhərinin adının rus dilində transkripsiyası Şu olaraq dəyişdirildi. Şəhər əhali sayına görə vilayətin mərkəzi şəhəri olan Tarazdan (Cambul) sonra ikinci şəhərdir.

Tarixi
------

Şu şəhərinin tarixi bir dəmir yolu stansiyasından başlayır. 1928-ci ildə bu yerdə Türküstan-Sibir dəmir yolu çəkildi. Bu ərazidə az yaşayış məntəqəsi olduğundan stansiyanın yaxınlığında yaşayış qoşquları görünməyə başladı. 1929-cu ildə bir lokomotiv deposu meydana çıxdı. Stansiyanın inkişafı ilə infrastruktur inkişaf etməyə başladı: məktəblər, uşaq bağçaları, xəstəxanalar və s. tikilir. Mərkəzdə həm ticarət yeri, həm də iş yeri olan bir bazar açılır. 1937-ci ildə Çu işçi kənd statusu aldı. 1953-cü ildə Çu stansiyası qovşağa çevrilir. 1960-cı ildə Çu regional əhəmiyyətli bir şəhərə çevrildi, bundan sonra eyni adlı bölgənin inzibati mərkəzi oldu. 4 may 1993-cü ildə Qazaxıstan Ali Şurası Rəyasət Heyətinin Fərmanı ilə Çu şəhərinin adının Rus dilinə köçürülməsi Şu olaraq dəyişdirildi.

Təhsil
------

Şəhərdə 11 məktəb fəaliyyət göstərir:

Qani Muratbayeva adına məktəb, Jambil adına 306 nömrəli gimnaziya, Turara Riskulova adına məktəb, Tole bi adına məktəb, "Jibek jolı" (*İpək yolu*) liseyi, A.Makarenko adına 19 saylı məktəb, Abay adına məktəb, S.Altınsarin adına məktəb, Seyfulin adına məktəb, Şu Tibb kolleci, Şu dəmir yolu texnikumu, 40 saylı orta məktəb, V.İ.Lenin adına məktəb.

7 uşaq bağçası, şəhər kitabxanası, Puşkin adına kitabxana.

Qalereya
--------

* Şəhər poliklinikası və Böyük Vətən müharibəsində həlak olanlara abidəŞəhər poliklinikası və Böyük Vətən müharibəsində həlak olanlara abidə
* D/YD/Y
* Stansiyanın şimalındakı liftStansiyanın şimalındakı lift

İstinadlar
----------

1. ↑  "Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на начало 2019 года". Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан. 2020-06-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-21.
2. ↑  Постановление Президиума Верховного Совета Республики Казахстан от 4 мая 1993 года № 2001 "Об упорядочении транскрибирования на русском языке казахских топонимов, наименовании и переименовании отдельных административно-территориальных единиц Республики Казахстан".
**Monofiliya** (q.yun. μόνος – tək; φῦλον – tayfa, cins, növ) — müəyyən qrup orqanizmin ümumi əcdaddan əmələ gəlməsi. Üzvi aləm təkamülünün əsas prinsipi. Həyat ağacı ümumi kökdən başlanğıc alır və 2 gövdəyə (bitkilər və heyvanlar aləmi) ayrılır. Bunların hər birindən iri gövdələr – tiplər əmələ gəlir, o da tədricən siniflər, dəstələr, fəsilələr və nəhayət cinslərə budaqlanır. Cinslər ayrı-ayrı budaqlar dəstəsindən ibarət növlərdən təşkil olunmuşdur. Çarlz Darvin bitki və heyvan yetişdirmək sahəsindən dəlillər gətirməklə monofiliyanı əsaslandırmışdır. O, müasir ev göyərçinlərini tədqiq edərək göstərdi ki, onların əcdadı vəhşi göyərçindir (*Columba livia*). Darvindən sonra müxtəlif bioloji fənlərin dəlilləri əsasında heyvanlar və bitkilər aləminin təbii qruplarının əksəriyyətinin əmələ gəlməsində monofiliya bir daha sübut edilmişdir. Müxtəlif insan irqlərinin vahid bir mənşədən başlanğıc alması da monofiliyaya misaldır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Монофилија // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 52.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Monofiliya*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  
Xəta: şablon boşdur

* *Abbey, Darren.* "Graphical explanation of basic phylogenetic terms". University of California, Berkeley. 1994–2006. İstifadə tarixi: 9 sentyabr 2021.
* *Carr, Steven M.* "Concepts of monophyly, polyphyly & paraphyly". Memorial University. 2002. İstifadə tarixi: 9 sentyabr 2021.
* *Hyvönen, Jaako.* "Monophyly, consensus, compromise" (PDF). University of Helsinki. 2005. İstifadə tarixi: 9 sentyabr 2021.
* "Phylogenetic Trees and Classification". Digital Atlas of Ancient Life. Paleontological Research Institution.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük rus |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 12326286 |
**Rafiq Sədrəddinov** — Azərbaycanlı jurnalist.

Həyatı
------

Rafiq Niyazi oğlu Sədrəddinov 1945-ci il avqustun 14-də Şəki şəhərində doğulub. Jurnalistikaya 1969-cu ildə "Kimyaçı" qəzetinin məsul katibi olaraq qədəm qoyub. Bir il sonra "Kommunist Sumqaita" qəzetinə ədəbi işçi vəzifəsinə qəbul olunub, sonra redaktor kimi fəaliyyət göstərib.

Rafiq Sədrəddinov idman jurnalistikasında da çalışıb. Müxtəlif illərdə sovet dövrünün məşhur yerli mətbu orqanları olan "İdman", "Bakinski raboçi" qəzetlərində çalışıb, habelə Moskvada çıxan "Sovetski sport", "Qudok" kimi məşhur nəşrlərin Azərbaycan üzrə xüsusi müxbiri işləyib.

1987-ci ildə "Pravda" qəzetinin Azərbaycan bölməsinə baş müfəttiş təyin edilib. 1990-cı ildən "Tərəqqi" qəzetinin redaktoru, 1992-ci ildən "Mir futbola" qəzetinin redaktor müavini, 1999-cu ildən isə "Naş vek" qəzetinin baş redaktor müavini kimi fəaliyyət göstərib.

Son iş yeri "Kaspi" qəzeti olub.

13 sentyabr 2013-cü ildə vəfat edib.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Jurnalist ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

İstinadlar
----------

1. ↑  "Nekroloq". 2013-09-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-13.