**Surxay bəy Əzim oğlu Şahsuvarov** (19 iyul 1900, Minkənd, Zəngəzur qəzası – 1945, Bakı) — Cümhuriyyət tələbəsi, Frayberq Dağ-Mədən Akademiyasının tələbəsi, mühəndis.

Həyatı
------

Surxay bəy Əzim oğlu 1900-cü ildə Zəngəzur qəzasının Şahsuvarlı kəndində doğulmuşdu. Atası vəfat edəndə 8 yaşı vardı. Dayısı Rəsul bəyin himayəsi ilə 1910-cu ildə iki illik məktəbi bitirdi. Sonra əmisi Nurməmməd bəyin yanına üz tutdu. Qori Müəllimlər Seminariyasını bitirdikdən sonra Gəncədə rus dili müəllimi işləyən Nurməmməd bəy Şahsuvarov qardaşı oğluna kömək əlini uzatdı, ona atalıq etdi. Surxay Gəncə Oğlan Gimnaziyasına daxil oldu. Buranı bitirdikdən sonra isə 1913-cü ildə birinci Tiflis Oğlan Gimnaziyasına qəbul edildi və 1918-ci ildə təhsilini əla qiymətlərlə başa vurdu. S. Şahsuvarovun kamal şəhadətnaməsinin surəti hazırda arxivdə saxlanılır.

Riyaziyyat, fizika, coğrafiya, alman, latın və fransız dili fənlərinə mükəmməl yiyələnmiş Surxay Şahsuvarov 15 aprel 1920-ci ildə Frayberq Dağ-Mədən Akademiyasına qəbul olunmuşdur. 19 dekabr 1924-cü ildə bu ali məktəbi bitirərək Dağ mühəndisi üzrə diplomu almışdır. Arxiv sənədlərindən o da görünür ki, Azərbaycanda Sovet hökumətini qurulması ilə bağlı olaraq o stipedniyadan məhrum olmuş və böyük maliyyə problemləri ilə qarşılaşmışdır. O dəfələrlə Rektoratdan onun təhsillə bağlı rüsumlardan azad olunmasını yazılı şəkildə xahiş etmişdir. Bu çətinliklərə rəğmən Surxay ali təhsilini uğurla başa vurmuşdur.

Frayberq Akademiyasının azərbaycanlı məzunu yarım il Almaniyanın Selə neft mədənində mütəxəssis-fəhlə işlədi. 1925-ci ilin iyun ayında Bakıya qayıdan mütəxəssis-fəhlə "Azərneft" rəhbərliyinin sərəncamı ilə Bibiheybət Qazma kontorunda mühəndis işlədi. 1927-ci il oktyabrın 1-də elmi-pedaqoji fəaliyyətdə məşğul olmaq fəaliyyətlə məşğul olmaq məqsədilə Nəriman Nərimanov adına Texnikumda dərs deməyə başladı.

Hərtərəfli bilik sahibi olan mühəndis və pedaqoq Nərimanov texnikumunda işləməklə yanaşı Azərbaycan Sənaye Institunun Ümumi Geologiya kafedrasında assistent vəzifəsində də fəaliyyət göstərdi. 1932-ci ilin iyun ayıda Surxay Şahsuvarovu Azərbaycan Neft Kəşfiyyatı idarəsinə işə dəvət etdilər. O, Azərbaycan Sənaye institutunda əvəzçilik yolu ilə pedaqoji işini davam etdirdi. Lökbatan neft mədənlərində əvvəlcə geoloq, sonra isə baş geoloq vəzifələrində çalışdı.

Pedaqoji fəaliyyəti elmi işlə əlaqələndirən geoloq "Xəzər dənizinin müxtəlif dövrlərdə su balansı" mövzusunda dissertasiyasını müvəffəqiyyətlə müdafiə edərək, geologiya-minerologiya elmləri namizədi adını aldı.

Qeyd etmək lazımdır ki, Cumhiriyyət tələbəsinin dissertasiyası Xəzər dənizinin səviyyəsinin artması problemi ilə məşğul olan alimlərin ilk elmi mütəxəssisdir. Təəssüflər olsun ki, bu dissertasiya indiyədlək monoqrafiya şəklində çap olunmayıb.

Beləcə, Azərbaycan Sənaye Institutunun geoloji kəşfiyyat fakültəsinin dekanı, dosent Surxay Əzim oğlu Şahsuvarov doktorluq dissertasiyasını müdafiə etməyə hazırlaşarkən… Azərbaycanın gələcək akademik oğlunu millətimizin düşmənləri "Almaniyanın mənafeyinə casusluq fəaliyyətinə görə" qondarma ittihamla həbsə aldılar.

1942-ci il iyul yının 19-da S. Şahsuvarovun 42 yaşı tamam oldu. Böyük vətənpərvər alim ömrünün 43-cü ilində dəmir barmaqlıq arxasına salındı, ailəsi də əzablara düçar oldu. Surxay bəyin ömür-gün yoldaşı, 1938-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun müalicə-profilaktika fakültəsini bitirdikdən sonra "Kirov İnstitutu"nda işləyən Qönçə iki ciyər-paraya-Tofiq və Adilə həm də atalıq da etdi.

Məşhur geoloq və pedaqoqu Bakıdakı Neftçilər Xəstəxanasında müalicəyə başladılar. O, 1945-ci ilin noyabr ayının 3-də yatdığı çarpayıda dünyasını dəyişdi…

Ailəsi
------

Surxay bəy Qönçə xanımla ailə qurmuşdu. Bu gün Cumhuriyyət tələbəsinin ikinci oğlu Tofiq və Adil Şahsuvarov olmuşdur.

Böyük oğlu Tofiq Şahsuvarov Bakı Univesitietinin geologiya-coğrafiya fakültəsini bitirdikdən sonra aspiranturanı da müvəfəqiyyətlə başa vurub, namizədlik dissertasiya müdafiə etdi. Bir neçə il fakültənin dekanı oldu. Hazırda isə Ümumi geologiya kafedrasının professorudur.

Qardaşı Adil Şahsuvarov da ata yolunu davam etdirmişdir. Ali məktəbi qurtardıqdan sonra uzun illər Azərbaycan Geologiya-İstehsalat Birliyinin Hidrogeologiya ekspediyasının baş mühəndisi vəzifəsində çalışmış, pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur.

Xatirəsi
--------

29 may 2018-ci ildə Azərbaycan Tarix Muzeyində "Şahsuvarovlar nəslindən üç varis" adlı tədbir keçirilib. Tədbirdə Surxay bəy Şahsuvarovla yanaşı, Nurməmməd bəy Şahsuvarov və Mürsəl bəy Şahsuvarovun Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin həyatındakı xidmətlərindən bəhs edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  *CBC TV.* "Şahsuvarovlar nəslinin üç varisinə həsr olunmuş tədbir keçirilib" (az.). Youtube.com. 30.05.2018. 2021-08-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-30.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Şahsuvarovlar. "Soy" dərgisi, 3 (11) 2008.

| ⛭Təhsil aldıqları ölkələrə görə cümhuriyyət tələbələri |
| --- |
| Almaniya | Abbas bəy Əliyev • Abdulla Əfəndiyev • Abdulla Rəhimzadə • Adil bəy Ağabababəyov-Muğanlinski • Ağacəfər Əbdürrəhmanov • Ağahəsən Mustafayev • Ağalar İsgəndərov • Behbudəli Zeynalov • Bəhram Abdinov • Bəhram Hüseynov • Cavad bəy Almuradov • Cəfər Kazımov • Əbdülhəmid ağa Cavanşir • Əbdürrəhman Tağıyev • Ələkbər bəy Əliyev • Əlibala Xudaverdiyev • Əlihüseyn Hüseynov • Əliyusif Cəfərov • Əsildar bəy Ağabababəyov-Muğanlinski • Əşrəf Əliyev  • Firudin Əliyev • Həmid Ataman • Hənifə Pirverdiyev • Hilal Münşizadə • Hüseyn Nağıyev • Hüseyn Şıxıyev • Hüseynbala Məmmədov • İsgəndər Rzazadə • İsgəndər bəy Sultanov • İsmayıl Axundov • Qəhrəman Məmmədov • Lətif Qədimi • Məhiş bəy Səfərov • Mir İsmayıl Seyidzadə • Mir Məmmədrza Seyidəliyev • Mir Sadıq Sadıqov • Mirzə Hacızadə • Mirzəhüseyn Quliyev • Məhəmməd Ağarəhimov • Məmməd bəy Hacıyev • Məmmədəli Rəhimli • Məmmədəmin Əfəndiyev • Murad Teymurxanov • Mürsəl bəy Şahsuvarov • Nüsrət Rzayev • Rzaqulu Həsənov • Salman Hüseynov • Səməndər Axundzadə • Surxay bəy Şahsuvarov • Yusif Salahov • Yusif bəy Ağasıbəyli • Zal Məmmədov • Zəkəriyyə Xiromanov | 

 |
| Fransa | Abbas Atamalıbəyov • Abbas bəy Muradov • Aslan bəy Vəzirzadə • Balağa Ağayev • Bayram Hacıyev • Cəbrayıl Rəhimov • Ələkbər Cabbarov • Əli Yusif • Əliyar Əmircan • Əhməd Şahnəzərov • Əjdər bəy Axundov • Fərman bəy Nərimanbəyli • Xaspolad bəy Hacıyev • İsrafil Əşrəfov • Məmmədrəşid Bosnalızadə • Miri bəy Vəzirov • Mirzə Mənsur Umudov • Mirzeynalabdin Mirqasımzadə • Mustafa Mustafayev  • Mustafa ağa Vəkilov • Rəşid bəy Topçubaşov • Süleyman Muxarski • Tağı Rzayev • Teymur bəy Aslanov • Zaur bəy Daqirov • Zeynalabdin Hüseynov |
| İngiltərə | Ağa Abdulla Dadaşov |
| İtaliya | Ağaəli Abdullayev • Əhməd Rəcəbli • İsgəndər Vəliyev • Məmməd bəy Muradov • Zeynal bəy Əlizadə • Zeynalabdin Əliyev |
| Rusiya | Ağasəfər Mustafayev • Baxşəli bəy Sultanov |
| Türkiyə | Abdulla Tahirzadə • Cəmil bəy Musayev • Əbdül Əbdülzadə • Əli Kərimov • Əlimuxtar Həsənov • Hacı Səədi • Məhəmməd Ağaoğlu • Məmməd bəy Xələfbəyov • Məmmədzəki Dursunzadə |
| Ukrayna | Abdulla Bağırlı • Ağabala Məmmədov • Əbdülsəməd Məmmədyarov • Hüseynqulu Səlimov • İsmayıl Yüzbaşov • Mahmud Nəbiyev • Məcid bəy Qaracaəmirli • Nəbi Məmmədov • Teymur bəy Vəkilov • Umbay Əmirov |