recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Angeln yarımadası** (*alm.* Angeln‎, dan. Angel, *lat.* Anglia) — Yutlandiyanın şərqində yerləşən yarımada. Şimaldan Flensburq, cənubdan Şley fiordları ilə əhatələnir. Müasir Almaniyanın şimal-şərqində yerləşən Şlezviq-Holşteyn vilayətinə daxildir.

Anqlların ehtimal edilən tarixi vətənidir. Xalqların böyük köçü dövründə, III əsrdən başlayaraq V əsrin ortalarına kimi qonşu alman tayfaları sakslar, yutlar, frizlər o zaman əsasən xristianlaşdırılmış Roma kelt qəbilələri ilə birlikdə Böyük Britaniya adalarına köçürüldülər. Yerli əhalini sıxışdıran anqllar orada üç krallıq yaratdı: şimali anql — Nortumbriya, orta anql — Mersiya və Şərqi İngiltərə. Eramızın VII—X əsrlərində anqllar və sakslar vahid anqlosaks adı altında müasir ingilis millətini əmələ gətirmişdir.

Coğrafiya
---------

Şimaldan Danimarka ilə sərhədlənir. Relyefi buzlaq dövrünə auid moren təpələrdən ibarətdir. Ərazidə əsasən fıstıq meşələri ilə örtülmüşdür.

İqtisadiyyat
------------

Yarımada ərazisində kənd təsərrüfatı yayılmışdır. Əsasən ev donuzu və anqler cinsi inəklər saxlanılır.

Mənbə
-----

* Bede, ca 731 A.D. Ecclesiastical History of the English Nation
* Anglo-Saxon Chronicle, ca 890 A.D. Arxivləşdirilib 2006-04-21 at the Wayback Machine
* Angeln cattle
* Tourism in Angeln
* Cinarchea (Archaeological films of Schleswig-Holstein) Arxivləşdirilib 2006-09-10 at the Wayback Machine
* County and Municipal Flags (Schleswig-Holstein, Germany)
* Genealogy in Schleswig-Holstein, Germany
Məzmun
------

Komediya janrında yaradılmış bu film Abşeron qəsəbələrindən birinin adamları haqqındadır. Burada təsvir olunan hadisələr bir gün ərzində cərəyan edir. Və bu qısa müddət ərzində biz öz ənənələrinə, öz həyat tərzinə malik dənizkənarı qəsəbənin adamları ilə tanış oluruq. Bu, milis nəfəri Mirpaşa (*Süleyman Əhmədov*), klub müdiri Ziya (*Davud İmanov*), qoca Mirəli (*Süleyman Ələsgərov*), gənc Əlibaba (*Telman Adıgözəlov*) və başqa sakinlərdir. Filmdə doğma torpağa sədaqət, prinsipial həyat mövqeyi, düzlük, doğruçuluq kimi məsələlərə toxunulur.

Film haqqında
-------------

* Film Mərkəzi televiziyanın (Moskva) sifarişi ilə çəkilmişdir.
* Film 2-ci kateqoriyaya layiq görülüb.
* Filmin rus dilində ilk adı belə olub: "Kuritsa pod qipnozom" (hipnoz altındakı toyuq).

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Eldəniz Quliyev
**Quruluşçu rejissor:** Leyla Səfərova
**Quruluşçu operator:** Kənan Məmmədov
**Quruluşçu rəssam:** Firəngiz Qurbanova
**Bəstəkar:** Aqşin Əlizadə
**Səs operatoru:** Akif Nuriyev
**Rejissor:** Süleyman Əhmədov
**Qrim rəssamı:** Rəna Əliyeva
### Rollarda

Telman Adıgözəlov — Əlibaba
Süleyman Əhmədov — Mirpaşa
Süleyman Ələsgərov — Mirəli
Nuriyyə Əhmədova — Suğra
Davud İmanov — Ziya
Bəxtiyar Kərimov — Rəhman
Fikrət Məmmədov — Rafiq
Mayak Kərimov — Hüseyn
Liya Seyidova — Gənc qız
Yelena Stroyeva — Akademikin arvadı

Sponsor
-------

* Mərkəzi Televiziya (Moskva)

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 311-313; 336.

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
**Köləmən Abdulla Paşa** — (1846-1937) Türk əsgəri.

Həyatı
------

1846-cı ildə Trabzonda anadan olmuşdur. Hərbi Akademiyanı bitirdikdən sonra 1881-ci ildən orduda xidmət etməyə başladı və kapitan rütbəsinə yüksəldi. Hicaz və Yəməndə xidmət etməyə başaldı. İstanbula qayıtdıqdan sonra Hərbi Akademiyada müəllim kimi fəaliyyət göstərdi. Von der Qoltzun tərcüməçisi və yardımçısı idi. Vyana hərbi nümayəndə kimi də göndərilmişdi.

Anadolundakı erməni üsyanını yatırmaq ona həvalə edilmişdi. Musul qubernatoru idi. Daha sonralar isə müvəqqəti olaraq bir sıra xarici ölkələrə səfir kimi göndərilmişdi.

Fəaliyyəti
----------

1908-ci ildə II Məşrutiyətin elanından sonra Dördüncü ordunun komandiri oldu. 1910-cu ildə onun dərəcəsi aşağı salınaraq leytenant oldu. 1911-ci ildə dərəcəsi birinci dərəcəyə salındı. Ancaq daha sonra isə Albaniyada ordu komandiri və Anadoluda Qərb ordusunun komandiri təyin edildi.

Balkan müharibələri başladığı bir vaxtda bu müharibəyə qarşı olmasına baxmayaraq Şərqi Frakiyada Şərq Ordusu komandiri təyin edildi. Komandir kimi təyin edildiyi zaman müharibənin taleyi ilə bağlı aşağıdakı bəyanatı verdi:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Balkan dövlətlərindən Bolqarıstan ilə belə müharibə aparacaq bir vəziyyətdə deyilik. Silahlı qüvvələrimizin vəziyyəti yaxşı deyil. Düşməni Çatalcada dayandıra bilsək müvəffəqiyyət qazanmış olarıq. | "|

Həmçinin bax
------------

* Həsən İzzət Paşa
* Balkan müharibələri
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi
* Osmanlı-Yunan müharibəsi (1897)

Mənbə
-----

* 1328 Balkan Harbinde Şark Ordusu Kumandanı Abdullah Paşanın hatıratı, Erkân-ı Harbiye Matbaası, 1917.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Kölemen Abdullah Paşa". Beyaztarih.com. 28 October 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 October 2018.

Xarici keçidlər
---------------

* "National Scapegoat" - The Montreal Gazette
* "Commander's Plight" - The Montreal Gazette
* "The War in Egypt" - Nelson Evening Mail
**Bərdə Dövlət Rəsm Qalereyası** — 1989-cu ildən fəaliyyətə başlayıb.

Tarixi
------

2008-ci ildən yeni binaya köcürülən Rəsm Qalereyası Bərdə şəhər Heydər Əliyev prospekti 95 ünvanında yerləşən ümumi sahəsi 173 kv.metr olan 2 otaqdan ibarətdir. Ekspozisiya-sərgi sahəsi 152 kv.metr , fonda saxlama sahəsi 21 kv.metrdir. Qalereyanın fondunda peşəkar, gənc və həvəskar rəssamların 50-ə yaxın əl işləri və rəsm əsərləri saxlanılır.

Fəaliyyəti
----------

Qalereyada həvəskar gənclərdən və məktəbli şagirdlərdən ibarət , həftədə 2 dəfə olmaqla rəsm dərnəyi fəaliyyət göstərir. Bundan başqa xalçaçılıq sənətini yaşatmaq və gələn ziyarətcilərə göstərmək ücün xalça toxuma təbliğ olunur. Yay mövsümündə açıq havada turistlərə müxtəlif mədəni xidmətlərin və sərgilərin keçirilməsi ücün Qalereyanın qarşısından istifadə etmək daha məqsədə uyğundur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bərdə Rəsm Qalereyası". vymaps.com. 2021-10-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18.03.2021.
2. ↑  "Bərdə Dövlət Rəsm Qalereyası". azgallery.az. 2021-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18.03.2021.
3. ↑  "Bərdə Dövlət Rəsm Qalereyası". barda.mctgov.az. 2020-09-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18.09.2021.

Xarici keçidlər
---------------

* "BƏRDƏ RƏSM QALEREYASI". www.govserv.org. İstifadə tarixi: 18.03.2021.
**Piyrisar adası** — ada Estoniya ərazisində, Çud gölündə yerləşir. Şirin sulu Çud-Pskov gölünün sahəsinə görə Kolpina adasından sonra ikinci ən böyük adasıdır. Estoniyanın Tartumaa qəzası, Piyrisar volostuna daxildir.

Coğrafiya
---------

Piyrisar adası Çud gölünün cənubunda yerləşir. Göldə olan 22 adadan biridir. Sahəsi 7.76 km²-dir. Gölə axan ən böyük çay olan Emayiqı çayının ağzından 15 km məsafədədir. Gölün qərb sahilindən Paroxodnı kanalı ilə ayrılır. Adandan Estoniya sahillərinə qədər olan məsafə təxminən 2,5 km, Rusiyaya qədər isə 5.5 km-dir. Ada düzəndir, göldən orta hündürlük 1-2 metrdir. Adanın şərq hissəsi 4.2 metrə qədər yüksəlir. Adada Piiri, Tooni və Saare kəndləri yerləşir. Adanın qalan hissəsi aşağı və çox bataqlıqdır, buna görə şimal-qərb sahilləri tez-tez daşqınlardan əziyyət çəkirlər. Adanın əsas problemi, eləcə də dayaz Çud gölü ilə əlaqədar olaraq, naviqasiya kanallarının, xüsusən həm sərnişin, həm də yük gəmilərinin gəldiyi yolların lillə dolmasıdır. Estoniyanın materik hissəsi ilə əlaqə «Koydula» bərəsi tərəfindən təmin edilir. Gediş 40 dəqiqə davam edir.

Tarixi və əhalisi
-----------------

Ada Şimal müharibəsi (1700-1721) dövründə köhnə rus etiqatçıları tərəfindən məskunlaşdırılmışdır. Bununla da Patriarx Nikonun islahatlarından yayınmağa və nizami orduya qoşulmamağa çalışmışdılar. Müasir adanın sakinlərinin əksəriyyəti ruslardır. Onlar hələ də bu inanca aiddirlər. Adada boş qalan Həvari Pyotr və Pavlun kilsəsi var (1927-1933). Adanın əsas dili rus, rəsmi dili estondur.

Alman Hərbi Hava Qüvvələri 1944-cü ilin fevral ayında adaya ən çox ziyan vurmuşdur.

Ada sakinlərinin sayı 1920-ci ildəki 700-dən 2010-cu ildə 73-ə düşmüşdür. Piyrisar tarixəndə yüksək işsizlik nisbəti ilə gənclərin (əsasən Leninqrad, Tartu və Tallinə) ən intensiv axını 1970-80-ci illərdə müşahidə edilmişdir.

Yaşayış məntəqələri
-------------------

Adada üç kənd vardlr: Piiri, Saare və Tooni. Bunların hamısı Piyrisar volostuna daxildirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Топографическая карта O-35-XVI — 1 : 200 000". 2020-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-28.
2. ↑  "ПИЙРИССААР". Заповедные территории. 2020-02-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-28.
3. ↑  "Росгисцентр". 2013-02-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-01.
4. ↑  "Чудское озеро". 2014-09-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-08-22.
5. ↑  "Меч духовный // Старообрядческая газета" (PDF).[*ölü keçid*]
**Mirheydər Feyzullin** (tam adı: *Mirheydər Mustafa oğlu Feyzullin*, başq. Мирхәйҙәр Мостафа улы Фәйзуллин, tatar. Мирхәйдәр Мостафа улы Фәйзуллин *rus.* Мирхайдар Мустафович Файзуллин; təxəllüsü: **Mirheydər Feyzi**, başq. Мирхәйҙәр Фәйзи, tatar. Мирхәйдәр Фәйзи, *rus.* Мирхайдар Файзи; 19 oktyabr 1891, Orsk qəzası[d], Orenburq quberniyası[d] – 9 iyul 1928, Baymaq, Başqırd MSSR, RSFSR, SSRİ) — Başqırdıstan və Tatarıstan yazıçısı, şairi, dramaturqu və publisisti.

Həyatı
------

Mirheydər Mustafa oğlu Feyzullin 19 oktyabr 1891-ci ildə Rusiya imperiyasının Orenburq quberniyasının Orsk mahalında anadan olmuşdur. Onun atası – Mustafa Feyzullin Orenburq sahibkarı Hüseynovun fermasını idarə edirdi. Bir müddət sonra o, ailəsi ilə birlikdə Orska köçür.

Mirheydər Feyzullin 1902–1905-ci illərdə Orsk şəhərindəki yerli bir mədrəsədə, 1905-ci ildən isə "Hüseyniyyə" mədrəsəsində təhsil almışdır. 1907-ci ildə səhhəti ilə bağlı problemlərə görə təhsilini yarıda buraxmışdır.

O, 14 yaşında olarkən ilk pyesini yazmışdır. 1912-ci ildə onun ilk kolleksiyası – "Şeirlərim" nəşr olunmuşdur. Kolleksiyanın tərkibində olan pyeslər – "Çiçəklərin arasında", "Bəzədilmək", "Gənclər aldatmayacaq".

Mirheydər Feyzullin 1911–1916-cı illərdə Orsk, İske Baltas, Börü mahallarını gəzmiş, başqırd və tatar folklorundan nümunələri kitaba yazmışdır.

1919–1922-ci illərdə o, Yulık kəndində Rəmiyev qardaşları tərəfindən açılan bir kitabxanada işləmişdir.

Mirheydər Feyzullin 1922-ci ildə Teməs kəndinə köçmüş, orada "Qızıl Ural" ("Ҡыҙыл Урал") qəzetinin redaktoru kimi çalışmışdır. O, 1923–1926-cı illərdə Kazan şəhərindəki mərkəzi kitabxananın dərslik departamentində işləmişdir.

O, 1926-cı ildə vərəm xəstəliyinə tutulmuş, müalicə olunmaq üçün Krıma getmişdir. O daha sonra Başqırdıstana qayıtmış, Tubinsk və Baymaq kitabxanalarında işləmişdir.

Mirheydər Mustafa oğlu Feyzullin 9 iyul 1928 SSRİ-nin RSFSR-nın Başqırd MSSR-nın Baymaq şəhərində 36 yaşında vəfat etmişdir.

Mənbə
-----

### Ədəbiyyat

* Сайланма әсәрләр: 2 томда. Kazan: Галиябану. 1957.
* Мирхайдар Файзи Драмы. Moskva. 1961.

Xarici keçidlər
---------------

* **Tufan Minnullin** — *Белем.ру* saytında.
**Mirhəsən Miriş oğlu Mirişli** — Azərbaycan teatr aktyoru, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1955).

Həyatı və təhsili
-----------------

1903-cü ildə Naxçıvan şəhərində dünyaya gəlmişdir. İlk təhsilini Naxçıvanda almış burada ilk əczaçılardan olmuşdur. Uzun müddət bu sahədə fəaliyyət göstərmişdir. Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin deputatı olmuşdur.

Aktyor fəaliyyəti
-----------------

Sonradan həyatını teatrla bağlamış və Cəlil Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrının aktyoru olmuşdur. Teatrın səhnəsində müxtəlif obrazları ilə yadda qalmışdır. S. Rəhmanın "Toy" əsərində Kərəmov, S. Vurğunun "Vaqif" əsərində Vəzir, Üzeyir Hacıbəyovun "O olmasın bu olsun" əsərində Rüstəm bəy, Ə. Abbasquliyevin "Günəş doğur" əsərində Şahqulu, M. S. Ordubadinin "Beş manatlıq gəlin" əsərində Kərbəlayi Həsənalı obrazlarını yaratmışdır.

Mükafatları
-----------

* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 30 aprel 1955
* "Naxçıvan MSSR əməkdar artisti" fəxri adı — 1944
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Naxçıvan Ensiklopediyası. II cild (Təkmilləşdirilmiş və yenidən işlənmiş ikinci nəşr). Naxçıvan: AMEA Naxçıvan bölməsi. V. Y. Talıbov. 2005. səh. 42. ISBN 5-8066-1468-9.
**Mirkamil Rəhimov** (tam adı: *Mirkamil Pirəli oğlu Rəhimov*; 18 iyun 1956, Bakı – 30 mart 2016, Bakı) — Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi idman şöbəsinin keçmiş müdiri, respublikanın "Əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimi".

Həyatı
------

18 iyun 1956-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1970-ci ildən başlayaraq idmanın sərbəst güləş növü ilə yaxından məşqul olub və idman ustalığına namizəd normasını yerinə yetirib. 1973-cü ildə S.M.Kirov adına Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunun pedaqoji fakultəsinə daxil olub.

1977-ci ildə institutu müvəfəqiyyətlə bitirdikdən sonra, Rusiyanın Xabarovsk vilayətinin Svobodnı şəhərində bir il hərbi xidmət keçib. Hələ tələbəlik illərində Azərbaycan SSR Avtomobil Nazirliyinin 2708 nömrəli avtomobil dəstəsində istehsalat gimnastikası üzrə təlimatçı vəzifəsində əmək fəaliyyətinə başlayıb. Ordu sıralarında xidmətini bitirdikdən sonra yenidən öz iş yerinə qayıdıb.

"Bədən tərbiyəsi və idman əlaçısı" adına layiq görülən M.Rəhimov 1987-ci ildə Həmkarlar ittifaqları idman cəmiyyətinin Bakı şəhər Şurasında baş təlimatçı vəzifəsinə təyin olunub. 1992-ci ildə Azərbaycan Respublikası Dövlət İdman Komitəsində Kütləvi Bədən Tərbiyəsi və Sağlamlıq İdarəsinin rəisi, sonralar isə, Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin İdman Şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışıb.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 yanvar 2006-cı il tarixli Sərəncamı ilə "*Əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimi*" fəxri adına layiq görülüb. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 oktyabr 2007-ci il tarixli Sərəncamı ilə "*Tərəqqi*" medalı, 02 mart 2015-ci il tarixli Sərəncamı ilə 3-cü dərəcəli "*Vətənə xidmətə görə*" ordeni ilə təltif edilib.

Mirkamil Rəhimov Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin İdman Şöbəsinin müdiri, Azərbaycan Uşaq-Gənclər Futbolu Federasiyasının prezidenti idi. Uzun sürən xəstəlikdən sonra, 30 mart 2016-cı il tarixdə ömrünün 60-cı ilində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Gözəl insan və əsl idman mütəxəssisi Mirkamil Rəhimov bu gün dünyasını dəyişib". 2019-09-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-25.
2. ↑  "​Mirkamil Rəhimov dəfn edilib". 2019-09-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-25.
**Mustafa Asım Turqut** (1870-1937) — Osmanlı İmperiyasının son dövründə xidmət edən türk siyasətçisi.

Həyatı
------

Mustafa Asım bəy 1870-ci ildə anadan olmuşdur. 1908-ci ildə II Konstitusiya monarxiyasının elanından sonra Stokholma səfir vəzifəsinə təyin edildi. 1908-ci ildən 1909-cu ilin fevral ayına kimi bu vəzifəni icra etdikdən sonra 1909-cu ildə Sofiyaya səfir təyin edildi. 1909 və 1911-ci ilin iyun ayları arasında bu vəzifədə xidmət etdi, 1911-ci ildə isə Xarici İşlər Naziri oldu. 1911-ci ilin oktyabr ayından 1912-ci ilin iyul ayına qədər bu vəzifədə təxminən bir il işləmişdir.

Birinci Dünya müharibəsindən sonrakı dövr
-----------------------------------------

1914-cü ilin yanvarından 1916-cı ilin fevralına qədər Birinci Dünya müharibəsi dövründə Osmanlı İmperiyasının Tehrandakı səfiri idi. Daha sonra isə, Vyanada səfir olan Mustafa Asım vəzifəsindən ayrıldıqdan sonra bir müddət Vyanada yaşamağa davam etdi. Respublikanın elanından sonra 1932-ci ildə Türkiyəyə geri döndü.

1937-ci ildə vəfat edən Mustafa Asım Turqut məşhur qadın üzgüçü olan Leyla Asım Turqutun atası idi.

Həmçinin bax
------------

* Leyla Asım Turqut

İstinadlar
----------
**Mustafa Kamal Karan** və ya **Kamal Qarani** (1923, Amasya – 2008, Ankara) — Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı, Cümhuriyyət Xalq Partiyasının üzvü, iş adamı, təsərrüfatçı. Hacı Mahmud Əfəndinin nəvəsidir.

Həyatı
------

Azərbaycan əsilli Kamal Məhəmməd oğlu Karan 1923-cü ildə Osmanlı İmperiyasının Amasya şəhərində anadan olmuşdur. İstanbul İqtisadiyyat və Ticarət Universitetinin Diplomatiya və Beynəlxalq əlaqələr ixtisasını bitirmişdir. Universiteti bitirdikdən sonra Türkiyə ordusunda xidmət etmişdir. Təbiət etibarilə məqsəd yönlü şəxs idi. Elmli, siyasi məsələləri bilən, dəyanətli və müdrik bir siyasətçi idi. Atası Məhəmməd Əfəndi Türkiyənin siyasi həyatında da yaxından iştirak edərək, Mustafa Kamal Atatürklə görüşmüş və hətta oğlunun da adını böyük öndərə hörmət əlaməti kimi Kamal qoymuşdur. Təqaüdə çıxdıqdan sonra Ankarada yaşamışdır. 2008-ci ildə Ankara şəhərində vəfat etmişdir.

Ailəsi
------

Seyidovlar nəslindəndir. Şeyx, təsəvvüf alimi Hacı Mahmud Əfəndinin nəvəsi, İlahiyyat alimi Məhəmməd Əfəndinin oğludur. 1 oğlu, 1 qızı var. Oğlu Mehmet alim, qızı kimya müəlliməsidir. Əmisi oğlu İbrahimin (Veys Əfəndinin ortancıl oğlu) qızı Medihe ilə ailə həyatı qurmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

Kamal Qarani Mustafa Kamal Atatürkün qurduğu və İsmət İnönünün başçılıq etdiyi Cümhuriyyət Xalq Partiyasına (CHP) daxil olub və Amasyadan millət vəkili seçılmişdir Amasyada və Ankarada böyük təsərrüfatı olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-03.

Mənbə
-----

* Fikrət Seyidov. Aslanbəylidən başlanan xatirələr. Bakı: 2000, 350 səh.

Xarici keçidlər
---------------

*
**Mikrosığorta** — Ümumqəbuledilmiş sığorta təcrübəsinə uyğun olaraq əhalinin az gəlirli təbəqəsi üçün sığortalana bilən risklər üzrə təklif olunan, cüzi sığorta haqqı müqabilində adi sığortaya nisbətən daha az məbləğdə sığorta təminatını nəzərdə tutan və lisenziyalaşdırılmış şəxslər tərəfindən həyata keçirilən sığorta mexanizmi.

Azərbaycanın sığorta bazarında hələ ki, (2015-ci ilin ortalarına olan məlumat) tətbiq edilməyən mikrosığorta beynəlxalq təcrübədə ilk olaraq, əsasən yoxsul əhalinin daha çox olduğu ölkələrdə – Hindistanda, Braziliyada, Filippində, bəzi Afrika ölkələrində geniş yayılmışdır.

Mikrosığorta xidmətlərinin təqdim olunması zamanı sığortaçılar daha az sığorta haqları aldıqlarına görə daha az əldəetmə xərcləri sərf etmək üçün adi sığorta əməliyyatlarına xas olmayan üsullardan istifadə edirlər. Məsələn, şəxs mobil telefonla SMS göndərməklə 1000 dollar məbləğində həyat sığortası təminatı əldə edir. Yaxud kəndli gübrə aldığı zaman 20 dollarlıq gübrənin qiymətinin üzərində əlavə 1–2 dollar ödəməklə, becərmək istədiyi məhsulu 500–600 dollar məbləğində sığorta etdirmiş olur. Sığortaçılar eyni qayda ilə poçt şöbələri, bilet satıcıları vasitəsilə mikrosığorta xidmətlərini təqdim edirlər.

Mikrosığorta müqavilələri üzrə hadisələr baş verdikdə də sığorta şirkətləri ciddi araşdırmalar aparmır, çünki araşdırmaya sərf olunacaq əmək və vaxtın dəyəri onsuz da çox olmayan sığorta ödənişi həcminə yaxın olur.

Mənbə
-----

* "SIĞORTA TERMİNLƏRİ LÜĞƏTİ" Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi və beynəlxalq təcrübənin müqayisəsində. Zəka Aqil oğlu Mirzəyevin redaktəsi ilə müəlliflər qrupu, Bakı-2011, 104 səhifə.

Xarici keçidlər
---------------

* SIĞORTA TERMİNLƏRİ LÜĞƏTİ
**Hyuston Müasir İncəsənət Muzeyi** - (CAMH / The Contemporary Arts Museum Houston) — ABŞ-nin Texas ştatında yerləşən Hyustonda müasir incəsənətə həsr olunmuş muzey.

Muzeyin öz kolleksiyası yoxdur, onun fəaliyyətinin əsas məqsədi beynəlxalq, milli və regional müasir incəsənətin ən yaxşı əsərlərinin ictimaiyyətə tanıdılmasına xidmət etməkdir.

Tarixi
------

Hyuston Müasir İncəsənət Muzeyi Hyuston şəhərinin mərkəzində polad konstuksiyalı'«Museum District» binasında yerləşir. Müasir incəsənət muzeyləri üçün ən yaxşı bina kimi arxitektor Qunnars Birkerts tərəfindən layihələşdirilmiş bu muzey öz qapılarını tamaşçılar üçün 1970-ci ildə açmışdır.

Sərgi fəaliyyəti
----------------

1980-cı illərin əvvəllərində Hyuston Müasir İncəsənət Muzeyinin fəaliyyəti nəticəsində Yeni Dünyanın (Amerika) keçmişini əks etdirən fotobiennalı (fotoqrafiya sərgisi) - «FotoFest» meydana gəldi .

Xarici keçid
------------

* Официальный сайт Хьюстонского музея современного искусства

İstinadlar
----------


1. ↑  *Толстова А.* FotoFest-2012 будет посвящён России Arxivləşdirilib 2012-01-29 at the Wayback Machine // Коммерсантъ-Online. — 2011. — 20 янв.
**Hyüygens** – eyni Hollandiyalı astronom, riyaziyyatçı və fizikin şərəfinə adlandırılmış Mars krateri.
Buranın Krateri təxminən 467.25 km (290.34 mil) diametri [304] W 13.88 ° S, ilə seçilirdi. Alimlərin Mars ətrafında orbitə göndərilməsinin səbəbi o idi ki, bura su axmırdı. Alimlərin orbitə getmələri ilə su bir daha planetin səthinə axdı. Bir zamanlar suyun olduğu bir yerdə sadə orqanizmlər yaşayırdı. Bir müddət planetimizə su axmadığına görə planetə xeili ziyan vurmuşdur.Ümumilikdə sunun insan həyatında rolunun necə vacib rol oynadığını bilirik.Yaşamaq üçün orqanizmə elə o qədər də su qəbul etmək lazım gəlir.İnsan vücudunun yarsı demək olar ki, su ilə təşkil olunub. Elə bunun qarşısını almaq üçün alimlər **TEMİS** ilə planetə su çəkdilər.

Karbonatlar (kalsium və ya dəmir karbonatlar) Huyqensin ağzında bir kraterdə aşkar edilmişdir.Bu minerallar Marsın bol nəmini sübut edir. Bir çox su var idi. Orbiter üçün Mars Kompakt Rekonessanslı Görüntüləmə Spektrometresi (CRISM) aləti ilə tapıldı.Əvvəllər alət ilə gil mineralları aşkar edilmişdir. *Karbonatlar gil minerallarına* yaxın idi. Həm bu bataqlıqlarda Mars çox isti idi . O zaman karbonatların meydana gəlməsi olardı. Dəfn ediləcəkdi. İki qat təsirləri indi minerallara məruz qalmışdır. Yer böyük əhəngdaşı yataqlarına malik olmuşdur..

Şəkillər
--------

* Huygens Crater – place where carbonate was discovered is noted.Huygens Crater – place where carbonate was discovered is noted.
* Branched valleys on the rim of Huygens Crater, as seen by THEMIS.Branched valleys on the rim of Huygens Crater, as seen by THEMIS.
* Possible dikes on floor of Huygens Crater, as seen by HiRISE under the HiWish program.Possible dikes on floor of Huygens Crater, as seen by HiRISE under the HiWish program.

Həmçinin bax
------------

* Marsın iqlimi
* Marsın geologiyası
* Hirize proqramı
* Hidrotermal dövriyyə
* Təsiri krater
* Təsir hadisəsi
* Marsdakı kraterlərin siyahısı
* Marsdakı qaynaq ehtiyatları
* Planet nomenklaturu
* Marsda su

İstinadlar
----------

1. ↑  "Gazetteer of Planetary Nomenclature | Danielson". usgs.gov. International Astronomical Union. 28 January 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 June 2017.
2. ↑  *Wray, James J.; Murchie, Scott L.; Bishop, Janice L.; Ehlmann, Bethany L.; Milliken, Ralph E.; Wilhelm, Mary Beth; Seelos, Kimberly D.; Chojnacki, Matthew.* "Orbital evidence for more widespread carbonate-bearing rocks on Mars". Journal of Geophysical Research: Planets. 121 (4). 2016: 652–677. doi:10.1002/2015JE004972.
3. ↑  "Some of Mars' Missing Carbon Dioxide May be Buried". 2011-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-20.
**Bua-de-Vo qəbiristanlığı** (*fr.* Cimetière du Bois-de-Vaux) — İsveçrənin Lozanna şəhərinin mərkəzi nekropollarından biri.

Qəbiristanlıq milli əhəmiyyətli mədəni irs kimi tanınır (*fr.* bien culturel suisse d'importance national).

Tarixi
------

Qəbiristanlığın açılması qərarı XX əsrin əvvəllərində, Lozannanın digər qəbiristanlıqlarında dəfn üçün, demək olar ki, yer qalmadığı üçün qəbul edildi. Yeni nekropolun memarlıq dizaynı üçün müsabiqə elan edildi, qalib Alfons Laverryer oldu. Parisdəki Per-Laşez qəbiristanlığından ilham alan Laverryer, 1922-ci ildən 1951-ci ilə qədər qəbiristanlığın ümumi konsepsiyası üzərində işləmişdir: Bua-de-Vonun mərkəzində fəvvarə və güllüyü olan park sahəsi düzəltdi, eyni zamanda öz məzarının və bir sıra digər məzar daşlarının layihəsini hazırladı.

Hazırda dəfnlərin ümumi sayı 26 minə çatır. Müasir Olimpiya Oyunlarının qurucusu Pyer de Kuberten və Koko Şanel də daxil olmaqla bir çox məşhur insanlar burada dəfn olunmuşdur.

Şəhərdə dəfn edilməsini istəyən ABŞ yepiskopu Çarlz Brent 1929-cu ildə Lozanna şəhərində vəfat edəndə, hakimiyyət qəbiristanlıqda tanınmış əcnəbilərin dəfn edilməsi üçün bir yer ayırmışdı.

Görkəmli qəbirlər
-----------------

* Ejen Violle-de-Dük (1814–1879), 18-ci ərazi, hissə 101
* Pyer de Kuberten (1863–1937), 9-cu ərazi, hissə 153-154
* Koko Şanel (1883–1971), 9-cu ərazi, hissə 130

İstinadlar
----------

1. 1 2  Swiss Inventory of Cultural Property of National Significance, February 2017. Swiss Federal Office for Civil Protection, 2017.
2. ↑  "Bois-de-Vaux cemetery". lausanne-tourisme.ch (ingilis). 2020-04-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-20.
3. ↑  Alexander Clinton Zabriskie *Bishop Brent, crusader for Christian unity* (1948), p. 196.
4. ↑  David Arscott, *The Olympics, A Very Peculiar History* (2011), p. 40
5. ↑  *Swiss News* (1998), p. 43: "Chanel's grave in the Bois de Vaux Cemetery, Lausanne, is in plot No. 130 0/9."
**Buasye armudu** (*lat.* Pyrus boissieriana) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin armud cinsinə aid bitki növü.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

5m-ə qədər hündürlüyündə ağac və ya koldur. Yarpaqları dairəvi-yumurtavari və ya ovalşəkillidir, küt, itidişli, 2-3 sm uzunluğunda və enindədir. Üstdən tükcüksüz, parlaq, yaşıl, quruyan zaman qaralan, alt hissədən damarlar boyu seyrək tükcüklüdür; saplağı nazikdir. Çiçəkləri xırda şüalı, qalxanvari çiçək qrupunda yerləşəndir. Meyvələri xırdadır, 1-1,5 sm diametrindədir; kürəvari və ya nisbətən yastı, xırda, sarımtıl, vəzilidir, parıldayan, qırmızımtıldır; meyvə saplağı nazik, meyvədən 2-3 dəfə böyükdür.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Aprel ayında çiçəkləyir. Meyvələri avqustda yetişir. Tozlanması — entomofildir. Toxum vasitəsilə çoxalır. Lənkəran dağlarında (arabir), aşağı meşə qurşağında və başlıca olaraq talalarda rast gəlinir.

Yayılması
---------

İranın şimalında, Azərbaycanın cənub-şərqində — Astara və Lənkəran rayonları ərazilərində (Lənkəran ovalığı (Astara rayonu — Ələzəpin, Maşxan kəndləri; Lənkəran rayonu — Yuxarı Apu və Xanbulan kəndləri) və Lənkəran dağlıq hissəsi) və Türkmənistanın dağ rayonlarında yayılmışdır.

Ekologiyası
-----------

Buasye armudu quraqlığa davamlı ağacdır. Daşlı-qayalı quru yamaclarda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Qafqazda və Türkmənistanda armudun məhsuldar sortlarından üçün peyvənd kimi istifadə edilir. Bu növün adi armudla hibridləri vardır.

Sayı və tendensiyası
--------------------

İtmə təhlükəsi altında olan yeganə lokaliteti mövcuddur, populyasiyanın sayı sürətlə azalır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Gəmiricilər və quşlar tərəfindən meyvələri yetişmədən əvvəl yeyilir. Mal-qara tərəfindən otarılması təbii bərpanı çətinləşdirir.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Hirkan Milli Parkında mühafizə olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q7263788
* Wikispecies: Pyrus boissieriana
* GBIF: 5362770
* GRIN: 30459
* IPNI: 730723-1
* IRMNG: 10179514
* ITIS: 836801
* NCBI: 1565113
* Plant List: rjp-2141
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:730723-1
* Tropicos: 27804713
* WFO: wfo-0000992365

 |
**Brüster qanunu** — dielektrikin (qaytarıcı səthin) *n* sındırma əmsalı ilə pol yarlaşma bucağı arasındakı əlaqəni gös tərən qanun; bu bucaq altında dielektrikin səthinə düşən polyarlaşmamış (təbii) işıq əks olunduqda (qayıtdıqda) tam polyarlaşır. Bu zaman işıq dalğasının elektrik vektorunun düşmə müstəvisinə perpendikulyar (yəni ayırıcı müstəviyə paralel) olan yalnız *Es* komponenti əks olunur. Düşmə müstəvisindəki *Ep* komponenti isə əks olunmur, sınır. Bu, *tgφB=n* olduqda baş verir.

*φB* Brüster bucağı adlanır. 

Sınma qanununa görə *sinφB/sinψ=n* (*ψ* – sınma bucağı) olduğundan, Brüster qanunundan *cos φB= sinψ* və ya *φB+ ψ=90°* alınır, yəni sınan və əks olunan şüa lar arasındakı bucaq 90°-yə bərabərdir. 

Qanun David Brüster tərəfindən 1815-ci ildə müəyyən edilmişdir. Brüster qanununun fiziki izahı aşağıdakı kimidir. 

Düşən dalğanın elektrik sahəsi (Edüş.) dielektrikdə sınan dalğanın elektrik vektorunun (Esın.) istiqaməti ilə üst-üstə düşən istiqamətdə elektronların rəqsini yaradır. Bu rəqslər ayırıcı səthdə əks olunan dalğanı (Eəks ol.) həyəcanlandırır. Xətti rəqs edən elektronlar isə rəqs istiqamətində şüa saçmır. Beləliklə, əks olunan dalğada yalnız düşmə müstəvisinə perpendikulyar olan müstəvidəki elektrik sahəsinin (Eəks ol.) rəqsləri olacaq. 

Brüster qanunu çox ciddi ödənmir: belə ki, əks olunan işıqda Edüş.-nin digər komponenti (Ep) də olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 5-ci cild: Brüssel – Çimli-podzol torpaqlar (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2014. səh. 8. ISBN 978-9952-441-10-9.
Koordinat:Sky map 20s 5d 48,9sn; -47º 58' 20″

**NGC 6861A**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Teleskop bürcü istiqamətində yerləşir. **Sbc** tipli  qalaktikadır.  Ceyms Dunlop tərəfindən 1826-cı ildə 22.86 sm (9 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS Arxivləşdirilib 2007-10-22 at the Wayback Machine
* 

* WikiSky-da NGC 6861A: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 6837 |
NGC 6838 |
NGC 6839 |
NGC 6840 |
NGC 6841 |
NGC 6842 |
NGC 6843 |
NGC 6844 |
NGC 6845 |
NGC 6846 |
NGC 6847 |
NGC 6848 |
NGC 6849 |
NGC 6850 |
NGC 6851 |
NGC 6852 |
NGC 6853 |
NGC 6854 |
NGC 6855 |
NGC 6856 |
NGC 6857 |
NGC 6858 |
NGC 6859 |
NGC 6860 |
**NGC 6861** |
NGC 6862 |
NGC 6863 |
NGC 6864 |
NGC 6865 |
NGC 6866 |
NGC 6867 |
NGC 6868 |
NGC 6869 |
NGC 6870 |
NGC 6871 |
NGC 6872 |
NGC 6873 |
NGC 6874 |
NGC 6875 |
NGC 6876 |
NGC 6877 |
NGC 6878 |
NGC 6879 |
NGC 6880 |
NGC 6881 |
NGC 6882 |
NGC 6883 |
NGC 6884 |
NGC 6885 |
NGC 6886



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Bərdə Dövlət Dram Teatrı** — Azərbaycanda fəaliyyət göstərmiş dram teatrlarından biri.

Teatr 1944-cü ilin sonlarında yaradılıb və fəaliyyətə 1945-ci il may ayının 1-də başlayıb. Mürşüd Haşımlı, Ağası Zeynalov və Oqtay Xəlilov bədii rəhbər, Alp Ağamirov və Yusif Məmmədov aktyor-rejissor, Abbas Babayev rəssam, İsfəndiyar Abdullayev musiqi hissə müdiri olublar.

1948-ci ildə SSRİ Nazirlər Sovetinin qərarı ilə bütün teatrlar özünümaliyyələşdirmə sisteminə keçdi. Maddi çətinliklərlə qarşılaşan Bərdə Teatrı 1948-ci ilin mart-aprel aylarında bağlandı və əmlakın əsas hissəsi Ağdam Dövlət Teatrına verildi. Truppanın bir sıra aktyorları və rekvizitin, butaforun, geyimin az bir hissəsi Bərdə rayon mədəniyyət evinin sərəncamına keçdi .

Truppanın üzvləri
-----------------

* Süleyman Quliyev
* Nəkəddin Quliyev
* Çıraq İsmayılov
* Əvəz İsmayılov
* Əyyub Qəhrəmanov
* İsfəndiyar Abdullayev
* Nüsrət Muxtarov
* Mikayıl Nuriyev
* Musa Cəfərov
* Əyyub Qəhrəmanov
* Kəriş Hacıyev
* Xuduş Məmmədov
* Əhməd Əhmədov
* Abbas Köçərli
* Ayaz Köçərli
* Tamara Əliyeva
* Zemfira Şərifova
* Şura Şərifova
* Səlimə Atakişiyeva
* Xanım Ağayeva
* Qumru Hacıyeva
* Tahirə Quliyeva
* Hökümə Babayeva
* Adilə Muxtarova
* Hökümə Zeynalova
* Gülnaz Yusifova

Teatrın əsas repertuarı
-----------------------

Teatrın əsas repertuarı: "Aydın", "Sevil", "Yaşar" (Cəfər Cabbarlı), "Toy" (Sabit Rəhman), "Eşq və intiqam" (Süleyman Sani Axundov), "İntizar" (Mehdi Hüseyn və İlyas Əfəndiyev), 

Musiqili tamaşalardan: "Ər və arvad", "Məşədi İbad" (Üzeyir Hacıbəyov), "Beş manatlıq gəlin" (Məmməd Səid Ordubadi və Səid Rüstəmov), "Durna" (Süleyman Rüstəm və Səid Rüstəmov);.

İstinadlar
----------

1. ↑  İlham Rəhimli.*Azərbaycan Teatr Ensiklopediyası* Bakı. 2016
2. ↑  "Bərdə Dram Teatrı". 2021-05-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-01.
Bir gəncə aid Roma-Misir tabut portreti
Moche dulusçuluq portreti, Larco Muzeyi, Lima, Peru
**Portret** (*fr.* portrait) - şəkil, fotoşəkil, heykəl və bənzəri sənət növlərində bir adamın üzünün və üz ifadəsinin çəkilməsi ilə yaradılan əsərdir. Bu əsərlərin məqsədi insanın görünüşünü, şəxsiyyətini və ruh halını əks etdirməkdir. Bu səbəblə fotoşəkilçilikdə portretlər enstantane olaraq deyil, müəyyən bir inşa daxilində adamın poza verməsiylə çəkilir. Avtoportret ümumiyyətlə, çəkilən adam rəssama ya da fotoşəkilçiyə doğru baxar və bu sayədə kişinin tamaşaçıya ən müvəffəqiyyətli şəkildə köçürülməsi təmin edilər.

Xüsusiyyətləri
--------------

Krallar və imperatorlar kimi əhəmiyyətli kəslərə aid olmayan ən köhnə portretlərdən bəziləri, Feyyum mumiya portreleridir. Misirin Feyyum bölgəsindəki məzarlarda, mumiyaların qoyulduğu tabutlara çəkilən bu portretlər, quru iqlim şəraiti sayəsində bu günə çatmışdır. Bunlar, müxtəlif freskler xaricində, bu günə çatmış olan tək Roma dövrü portret növüdür.

Roma heykəl sənəti daxilində portretlər, xüsusilə tərifləyici olmayan həqiqi təsvir çəkilməkdə idi. IV əsr zamanlarında, insanların görünüşləri, idealizə edilmiş formalarda çəkilməyə başladı. Avropada həqiqi portret anlayışına qayıdış, Orta Dövrün sonlarında, Burgonya və Fransada reallaşdı.

Antik sivilizasiyalar arasında portretlər çıxaran bir neçə mədəniyyətdən biri də Perudakı Moche uyqarlığıydı. Bu əsərlərdə kəslərin anatomik xüsusiyyətləri detallı şəkildə və qəti düzgünlükdə çəkilirdi. Portretləri edilən kəslər idarəçi seçmə zümrə, rahiblər, döyüşçülər və məşhur sənətçilərdi. Bu kəslər, həyatlarının müxtəlif mərhələlərində çəkilirdi. Tanrıların portretləri də edilərdi. Bu əsərlərdə mövzular, saç stilləri, ilişər və üz makiyajları kimi detallara əhəmiyyət verilərdi.

Qərb sivilizasiyasına aid ən bilinən portretlərdən biri, Leonardo da Vinçinin şəxsiyyəti naməlum bir qadının portreti olan Mona Lisa əsəridir. Bilinən ən köhnə portret isə, 2006-cı ildə Fransadakı Angoulême yaxınlarında iştirak edən Vilhonneur mağarasında kəşf edilən və 27.000 illik olduğu təxmin edilən divar şəkilidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  [Donnan, Christopher B. Moche Portraits from Ancient Peru University of Texas Press, 2004. ISBN 0-292-71622-2.]
**Kimyəvi kinetika** — kimyanın əsas sahələrindən biri olub, kimyəvi reaksiyaların sürətinin və onun müxtəlif amillərindən — reaksiyaya daxil olan maddələrin qatılığından, temperaturdan, təzyiqdən (qazlar üçün), katalizatorların təsirindən və s. asılılığı öyrənir.

Reaksiyanın sürəti
------------------

Kimyəvi reaksiyaların hamısı eyni sürətlə getmir. Bəzi kimyəvi reaksiyalar çox böyük sürətə malik olduğundan , demək olar ki, ani vaxtda başa çatır. Məsələn, partlayıcı maddələrin reaksiyası saniyəönin on mində bir hissəsi ərzində qurtarır. Bununla yanaşı elə reaksiyalar da vardır ki, onların axıra çatması üçün saatlar, sutkalar və hətta illərlə vaxt lazım olur.

Kimyəvi reaksiyanın sürəti hər şeydən əvvəl reaksiyaya daxil olan maddələrin təbiətindən və həmçinin onların qatılığından, temperaturdan, katalizator istirakından və s.-dən asılıdır. Bu sürəti vahid həcmdə (homogen sistemdə) zaman vahidi ərzində cərəyan edən reaksiya həcmi ilə ölçülür. Daha dəqiq deyilərsə, reaksiyanın sürəti reaksiyaya daxil olan və ya reaksiya nəticəsində əmələ gələn maddələrin qatılığının (əsasən mol/l-lə) zaman vahidi (dəqiqə və ya saniyə) ərzində dəyişməsi ilə xarakterizə olunur.

{\displaystyle A+B\to C+D,}
{\displaystyle v={\frac {\partial C}{\partial t}}=-{\frac {\partial A}{\partial t}}.}

Mənbə
-----

* Z.Qarayev "Qeyri-üzvi kimya", Maarif-1975
**Tamilla Mirsüca qızı Ağamirova** (*rus.* Тамила Суджаевна Агамирова; 21 may 1928, Bakı – 31 avqust 2021, Nikolina Qora[d]) — Azərbaycan-rus teatr və kino aktrisası, RSFSR xalq artisti (1988), Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1960).

Həyatı
------

Tamilla Ağamirova 1928-ci il mayın 21-də Bakıda anadan olub. Bakı Teatr Məktəbi və MXAT məktəb-studiyasını bitirib. 1952-ci ildən "Romen" Moskva Musiqili-Dram Teatrının qabaqcıl aktrisasıdır. Dünyada yeganə olan qaraçı teatrının səhnəsində bir çox parlaq obrazlar canlandırıb. Və indiyədək aktiv ictimai fəaliyyətlə məşğul olur. O, Təhlükəsizlik, Müdafiə və Hüquq Qaydası Akademiyasının professoru, "Maski" Fondunun vitse-prezidenti, Beynəlxalq Akademiya Teatrının fəxri magistridir.

Tamilla Ağamirova 26 avqust 1960-cı ildə "Azərbaycan SSR əməkdar artisti", 1982-ci ildə "RSFSR əməkdar artisti", 1988-ci ildə isə "RSFSR xalq artisti" fəxri adlarına layiq görülüb. Bir sıra orden və mükafatlarla təltif olunub.

Yaradıcılığı
------------

1957-ci ildə Qriqor Kozintsovun "Don Kixot" filminin televiziya ekranlarına çıxması ilə Bakıdan olan gənc aktrisa Tamilla Ağamirova üçün uğur zirvəsinə gedən yol açıldı. Filmdə gözəl qrafinya Altisidora rolunu canlandıran aktrisa tezliklə geniş tamaşaçı auditoriyası qazandı və bir sıra filmlərdə baş rola dəvət edildi. Bunların sırasına "Onun böyük ürəyi" (1958, rejissor Əjdər İbrahimov) filmində Səmayə, "Əsl dost" (1959, Tofiq Tağızadə) filmində Bilqeyis, "Koroğlu" (1960, Hüseyn Seyidzadə) filmində Alagöz, "Matteo Falkone" (1960, Tofiq Tağızadə) filmində Cüzeppa, "Zəncirlənmiş adam" (1964, Kamil Rüstəmbəyov) filmində Fatma, "Yenilməz batalyon" (1965, Hüseyn Seyidzadə) filmində musiqi müəllimi obrazlarını aid etmək olar.

Ailəsi
------

Tamilla Ağamirovanın həyat yoldaşı Nikolay Sliçenko idi. O, SSRİ xalq artisti, "Romen" teatrının bədii rəhbəri, qaraçı mahnı və romansların dünyaca məşhur ifaçısıdır. Tamilla xanım inqilabçı Mirsüca Ağamirovun qızı olmuşdur.

31 Avqust 2021 -ci ildə həyat yoldaşı Nikolay Sliçenkonun ölümündən iki ay sonra 94 yaşında vəfat etmişdir.

Filmoqrafiya
------------

* Don Kixot (film, 1957)
* Onun böyük ürəyi (film, 1958)
* Əsl dost (film, 1959)
* Matteo Falkone (film, 1960)
* Koroğlu (film, 1960)
* Zəncirlənmiş adam (film, 1964)
* Yenilməz batalyon (film, 1965)

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  Tamilla Ağamirova: "Bakı mənim üçün müqəddəs şəhərdir"
3. ↑  "PublikaAz-la müsahibə. Mixaylonun və Koroğlunun sevgilisiydi, qaraçıya ərə getdi - YUBİLEY". 2013-10-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-11-04.
4. ↑  ""Qaraçılar kralı"nın azərbaycanlı xanımı". 2021-09-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-01.
**Sərkərtəpə** - Xaçmaz rayonunun Sərkərli kəndi ərazisində yerləşən Tunc dövrünə aid yaşayış yeridir.

Ümumi məlumat
-------------

1982-1986-cı illərdə Xaçmaz rayonu Sərkərli kəndi ərazisində yerləşən qədim yaşayış yerində aparılan qazıntılar zamanı Tunc dövrünə aid tikililərin arxitekturasını müəyyən dərəcədə bərpa etmək mümkün olmuşdur. Burada saman qarışığı olan çiy kərpicdən tikilmiş dairəvi planlı yaşayış binasının qalıqları aşkar olunmuşdur. Axtarışlar zamanı müəyyən edilmişdir ki, bütün evlərin içərisində gildən düzəldilmiş dairəvi formalı, yuxarıya doğru bir qədər genişlənən ocaqlar tikilirdi. Evlərin döşəməsi çiy kərpiclə düzülmüş və gillə suvanmışdır. Erkən Tunc dövrünə aid mədəni təbəqənin qalınlığı 4 metrdir. Yaşayış yerində aparılan araşdırmalar zamanı Erkən Tunc dövrünə aid ziyarətgah aşkar olunmuşdur.

Sərkərtəpədən aşkar olunan ziyarətgah İlk Tunc dövründə yaşayan insanların dini görüşlərinin öyrənilməsi üçün xüsusilə əhəmiyyətlidir. Ziyarətgah daxili quruluşuna görə II Kültəpədən aşkar olunan ziyarətgahlara bənzəyir. Lakin Sərkərtəpə ziyarətgahı daha yaxşı saxlanması ilə fərqlənir.Onun mərkəzi hissəsində dairəvi ocaq, ocağın yaxınlığında dairəvi formalı altı buynuzşəkilli çıxıntısı olan manqal, şimal divarı yaxınlığında qurbangah, qurbangahın yaxınlığından isə buynuzşəkilli çıxıntılara malik sitayiş qurğuları aşkar olunmuşdur.

Tədqiqatçıların fikrinə görə, Sərkərtəpədən aşkar olunan keramik məmulatlar üzərindəki müxtəlif motivli naxışlar, o cümlədən Ay, Günəş, at təsvirləri qədim insanların ideoloji görüşlərini əks etdirmişdir. Aşkar olunan tapıntılar burda yaşayan qədim insanların həyatında məhsuldarlığın mənbəyi hesab olunan öküz kultu ilə bərabər, səma cismlərinə sitayişin də mühüm yer tutduğunu göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Baxşəliyev, Vəli.* Azərbaycan arxeologiyası, I cild. Bakı: Azərbaycan Мilli Elmlər Akademiyasının Naxçıvan Bölməsi, Naxçıvan Dövlət Universiteti. 2006. 94.
2. ↑  *Baxşəliyev, Vəli.* Azərbaycan arxeologiyası, I cild. Bakı: Azərbaycan Мilli Elmlər Akademiyasının Naxçıvan Bölməsi, Naxçıvan Dövlət Universiteti. 2006. 95.
Erkək Bulmastif
**Bulmastif** — xidmət-qarovul itləri cinsi.

Tarixi
------

Böyük Britaniyada XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində mastiflərin buldoqlarla çarpazlaşdırılmasından alınmışdır. İlk rəsmi standartı 1925-ci ildə qəbul edilmişdir.

Təsviri
-------

Bala Bulmastiflər
Bədəni möhkəm sümüklü, güclü, əzələləri aydın görünən, döş qəfəsi geniş, başı çox iridir. Cidov hünd. 61–68,5 *sm*, kütləsi 45–59 *kq-*dır. Rəngi kürən, pələng xallı, yaxud açıq-sarı, üzündə mütləq qara "maska" olur. Bulmastif mastifin qarovulçəkmə, buldoqun isə cəldlik, çeviklik və cəsarətlilik keyfiyyətlərini özündə birləşdirir. Güclü və çox anlaqlıdır.

Məşhur Bulmastiflər
-------------------

* Brutus – Bob Dilanın iti, 1980-ci illərdə
* Butkus – Silvester Stallonun iti
* Roki – Roloff ailəsinin iti (*Kiçik insanlar, böyük dünya*)
* Svaqqer – Klivland Braunsun canlı tilsimi
* Madg – Henri və Madg (uşaq kitabı)

Bala Bulmastif

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Bulmastif// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 71.
2. ↑  "ReadWriteThink: Lesson Plan: Word Study With*Henry and Mudge*". 2010-01-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-04.
3. ↑  Henry and Mudge

Xarici keçidlər
---------------

* Bullmastiff at DMOZ Arxivləşdirilib 2020-08-09 at the Wayback Machine
**Orxan Seyfi Orxon** (*türk.* Orhan Seyfi Orhon; d. 23 oktyabr 1890, İstanbul - ö. 22 avqust 1972, İstanbul) — türkiyəli şair, jurnalist, yazıçı, naşir, siyasətçi. Türk ədəbiyyatı tarixinə "Beş Hecaçılar" olaraq keçmiş ədəbi cərəyanın şairlərindən biridir. İyirmidən çox şeirinə müxtəlif bəstəkarlar tərəfindən musiqi bəstələnib.

"Akbaba" yumoristik jurnalının və "Çinaraltı" fikir və sənət jurnalı daxil olmaqla, bir çox jurnalların naşiridir.

Həyatı
------

Orxan Seyfi Orxon 1890-cı ildə İstanbul, Çengelköydə anadan olub. Orta təhsilini 1905-ci ildə Beylerbeyi Rüşdiyesi və 1909-cu ildə Mercan İdadisinde aldı. Təhsil aldığı müddətdə şeirlə maraqlanırdı. Ədəbiyyat müəllimi Cəlal Sahir bəy onu ruhlandırırdı. Əbdülhaq Hamid Tərxan və Tofiq Fikrətin təsiri ilə şeirlər yazdı. 
O, 1903-cü ildə əruz vəznində yazdığı "Fırtına və qar" şeiri ilə tanındı. Tibb fakültəsində ali təhsilinə başlayan Orxan Seyfi Orxon anesteziyada halı pisləşdiyi üçün tibb təhsilindən imtina etdi və hüquqa yönəldi. 

Darülfünun Hüquq məktəbini oxuyarkən "Hıyaban" adlı jurnalı çap etdirərək nəşriyyata başladı. 1914-cü ildə Hüquq məktəbini bitirdi və Məclis-i Məbusanda işə başladı. Bu dövrdə türkçü ziyalılarla görüşdü və araşdırmalarını türkçülük idealı çərçivəsində davam etdirdi. Ziya Göyalpın xəbərdarlığı ilə əruz vəznindən heca vəzninə keçdi.

### Mütarikə illəri

Orxan Seyfi Orxon 1918-ci ildə İstanbulun işğal edilib Məclis-i Məbusanın bağlanması ilə jurnalistikaya başladı. Digər tərəfdən də müəllim olaraq fəaliyyət göstərdi. Şeir məqalələri "Türk qadını", "Böyük məcmuə", "Sərvəti Fünun", "Ümid" və "Sabah" jurnallarında işıq üzü gördü. Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi ərəfəsində "Aydede" jurnalında yumoristik məqalələri çap edildi.

İctimai hadisələri satirik bir üslubda yazdığı şeirlərini 1919-cu ildə "Pəri qızı və Çoban hekayəsi" adlı kitabda yığdı. Orxan Seyfi 1922-ci ildə o vaxta qədər nəşr olunan qəzet və jurnal məqalələrini "Fiskeler" adlı yumoristik kitabında topladı.  
Həmçinin 1922-ci ildə "Pəri qızı və Çoban hekayəsi" adlı kitabına yeni şeirlər də əlavə edərək "Könüldən səslər" adlı kitabını nəşr etdirdi.

Vəfatı
------

Orxan Seyfi Orxon 1972-ci ildə İstanbulda dünyasını dəyişdi. O, Zəncirliquyu qəbiristanlığında dəfn edildi.

Həmçinin bax
------------

* Türkiyə ədəbiyyatı

İstinadlar
----------

1. ↑  *Necati Tonga.* "İki bacanağın iki kardeş mecmuası:Akbaba VE Çınaraltı" (PDF) (türk). turkoloji.cu.edu.tr. 4 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
2. 1 2  *Alim Kahraman.* "ORHON, Orhan Seyfi" (türk). islamansiklopedisi.org.tr. 27 sentyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Orhan Seyfi Orhon" (PDF) (türk). isamveri.org/pdfdkm. 3 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
4. ↑  *Harun Ceylan.* "ORHAN SEYFİ ORHON'UN Fiskeler ADLI KİTABI ÜZERİNE BİR İNCELEME" (türk). turkiyat.gazi.edu.tr. 8 iyul 2013 tarixində arxivləşdirilib.
**Bekim Seyranoviç** (bosn. Bekim Sejranović; 30 aprel 1972, Brçko[d], Yuqoslaviya SFR – 21 may 2020, Banya Luka, Bosniya və Herseqovina) — Bosniya, Xorvat və Norveç yazıçısı

Bioqrafiya
----------

30 aprel 1972-ci ildə Yuqoslaviyaın Bosniya və Herseqovina Respublikasına daxil olan Brçko şəhərində anadan olub.

1985-ci ildə Riyekaya köçür, burada dənizçilik məktəbində oxuyur və xorvat dilini öyrənir. 1993-cü ildən Osloda (Norveç) yaşayır və işləyir, burada Oslo Universitetinin Tarix və Fəlsəfə fakültəsində Cənubi Slavyan ədəbiyyatı üzrə magistr dərəcəsi alıb.

O, 21 may 2020-ci ildə Banya Lukada 49 yaşında vəfat edib. Bu xəbəri alan Bosniya və Herseqovinanın Praqadakı (Çexiya) səfirliyi həmin gün matəm əlaməti olaraq Bosniya və Herseqovinanın bayrağını endirib.

Yaradıcılığı
------------

Seyranoviç İnqvar Ambernsen və Frode Qrittenin əsərlərini norveç dilindən tərcümə edib, Norveç novellalarından ibarət "Böyük səhra mənzərəsi" antologiyasını hazırlayıb və tərcümə edib.

O, "Janko Poliç Kamovun "The Drained Hold" romanında modernizm" tədqiqatının müəllifidir. "Fasung" hekayələr kitabını, həmçinin "Heç yerə, heç yerdən" və "Ən gözəl son" romanlarını yazıb. Xorvatiya Yazıçılar Birliyinin üzvü olmuşdur.

2011-ci ildə yapon rejissoru Moku Teraoka ilə birlikdə "Tokiodan Moravaya" sənədli filminin qurulmasında (ssenarisində) iştirak etmişdir.

Ölümündən əvvəl yazılan və nəşr olunan sonuncu kitabı "Susak adasındakı Miss Mizer" idi. Əsər "EPK Rijeka 2020" layihəsinin bir hissəsi kimi yazılmışdır, bu müddət ərzində yazıçı 2019-cu ilin yazında bir ayını Susak adasında keçirmişdir.

Mükafatları
-----------

2009 — "Heç yerə, heç yerdən" romanına görə Bosniya və Herseqovina, Xorvatiya, Serbiya və Monteneqroda nəşr olunan ən yaxşı romana görə Meşa Selimoviç mükafatını alır.

Biblioqrafiya
-------------

Yank Poliç Kamovun "The Drain Hold" romanında modernizm, tədqiqatı.

"Fasunq", qısa hekayələr toplusu.

"Heç yerə, heç yerdən" romanı.

"Ən yaxşı son" romanı, Sarayevo 2010 ISBN 978-9958-30-069-1

Səndəllər, romanı.

"Sizin oğlunuz heklberri Finn "romanı, Sarayevoya səyahət haqqında kitab 2015. ISBN 978-9958-30-274-9.

Köçərinin gündəliyi romanı, Booka Belgrade 2017. ISBN 978-86-88335-84-3.

Filmoqrafiya
------------

"Tokiodan Moravaya" (səyahət, Bekim Seyranoviç (yazıçı) və Moku Teraoka (rejissor), 2011)

İstinadlar
----------

1. 1 2  Bekim Sejranović // .
2. ↑  "Biografija Bekima Sejranovića na službenoj stranici Hrvatskog društva pisaca". 9. 4. 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14. 12. 2014.
3. ↑  "U 48. godini umro Bekim Sejranović, jedan od najčitanijih BiH književnika, studirao je u Rijeci, magistrirao u Oslu, pamte ga i Splićani". slobodnadalmacija.hr. 5 серпня 2017. 23 квітня 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-07.
4. ↑  "Riječka premijera filma *Od Tokija do Morave*". 30 грудня 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 квітня 2021.
5. ↑  "Dio romana *Sandale* na portalu časopisa". 2021-04-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-15.
İlk dəfə Krımda təsvir edilmişdir. Bolqarıstan, İran və Türkiyənin sərhəd dağlarında yayılmışdır. Hündürlüyü 0,5–1 m-ə çatan, budaqları yerə sərilmiş, çətiri geniş konus və ya yumurtaşəkilli olan koldur. Qabığı boz-qonur, lifli, zoğları qırmızı-qonurdur. Iynəyarpaqları qısa, qızılı-sarı rəngli (qışda sarı-qonurdur), xırdadır, uzunluğu 10–20 mm, eni isə 1,5 mm-ə qədərdir. Qozaları çox qısa ayaqcıqlar üzərindədir və ya saplaqsızdır, kürəvi formada, qara rəngdə olub, üzərində göyümtül ləkə vardır; adətən yarpaqlarından qısadır və ya bəzən yarpaqları boydadır. Tulcuqlarının təpəsi aydın görünən çapıqlıdır və sivri ucla qurtarır. Qozaları yumru, diametri 0,6-0,9 sm-dir. Toxumları 2-3 ədəd, açıq-qonurumtul, qeyri-müntəzəm üçüzlü və qırışıqdır.

Ardıc Türyançay, Laçın, Zəngilan, Tovuz, Naxçıvan MR, Talış dağları, Abşeron-Qobustan yaylasında təsadüf olunur. Toxumla çoxalır. Torpağa və rütubətə tələbkar deyildir. Alpinarilərdə, kiçik bağlarda, qruplarda örtük bitkisi və bağ kompozisiyalarının elementi kimi əkilmək üçün məsləhət görülür.

İstinadlar
----------