**Ameriqo (Ameriko) Vespuççi** (it. Amerigo Vespucci, *lat.* Americus Vespucius; 9 mart 1454, Florensiya, Florensiya Respublikası – 22 fevral 1512, Sevilya, Kastiliya krallığı) — florensiyalı səyyah, kartoqraf.

Həyatı
------

Ameriqo Vespuççi 9 mart 1454-cü ildə Florensiyada anadan olmuşdur.

Xristofor Kolumbun "Amerikanı" kəşf etməsi portuqalları ciddi narahat etməyə başladı. Verdikləri "hədiyyə"ni geri qaytarmaq bir nömrəli problemə çevrilmişdi, lakin ispanlar Amerika qitəsini öyrənməkdə davam edirdilər. Yeni Dünyanın tədqiq edilməsində artıq Ameriqo Vespuççi görkəmli şəxsiyyət sayılırdı. Yazılarına əsaslansaq o, 4 dəfə – 1497, 1499, 1501, 1503-cü illərdə Amerikada olmuşdur.

Ancaq bu gün də Ameriqo Vespuççinin Yeni Dünyaya səyahətini şübhə altına alanlar vardır. Bir sıra tədqiqatçılar 1497-ci ildə Oxedlə birlikdə etdiyi səyahəti dəqiq sayırlar. Buna baxmayaraq coğrafiya tarixində ən görkəmli yer tutan səyyahlardan biri Ameriqo Vespuççi sayılmaqdadır. 1499-cu ildə ispan ekspedisiyası tərkibində "Hindistan"a səfərə çıxan Vespuççi Amazon çayının şimal hissəsinə yaxınlaşır. Daha sonra Karib dənizində sahil boyu üzməklə böyük bir ölkə ətrafında hərəkət etdiklərini anlayırlar. Yeni Dünyaya səyahətdən qayıtdıqdan sonra Vespuççi daha əlverişli saydığı Portuqaliya donanmasına keçir. 1501-ci ildə yenidən qərbə portuqal gəmisində üzür. Astronom kimi ekspedisiyada iştirak edən Vespuççi Rio-de-Janeyro (Yanvar çayı) çayının mənsəbinə çatır. 220 cənub enliyinə çatmaqla açıq okeana dönərək Afrika istiqamətdə üzürlər. Daha sonra isə paytaxt Lissabona yola düşürlər. Ekspedisiya üzvləri kəşf olunmuş qurunun Asiya olmadığına əmin olurlar. Çünki, Asiyanın bütövlükdə şimal yarımkürəsində yerləşməsi məlum idi.

1503-cü ildə Vespuççi bir daha "Yeni Dünya"ya səyahət etməklə kəşf olunmuş torpaqların Hindistan olmadığını dəqiqləşdirdi və İtaliyada yaşayan dostuna yazdığı məktubla bu qurunun "Yeni Dünya" adlandırılmasını məsləhət görürdü. 1507-ci ildə Vespuççinin "Yeni Dünya"ya üzməsi haqda iki məktubu fransız və latın dillərinə tərcümə olunur. 1507-ci ildə həcmcə çox da böyük olmayan "Kosmoqrafiyaya giriş" ("Dünyanın təsviri") kitabı çap olunur. Kitabın içərisinə Vespuççinin yazdığı iki məktub da əlavə olunur. İlk dəfə olaraq "Amerika" adına bu kitabda rast gəlinir. 1507-ci ildə Latarengiyalı coğrafiyaşünas Martin Valdzemyüller kəşf olunmuş materikin Amerika adlandırılması təklifini irəli sürür və bu münasibətlə yazırdı: "Yer kürəsinin bu hissəsinin dərin zəka sahibi olan Ameriqonun adına verilməsinin əksinə çıxan və onu qadağan edən bir adam görmürəm".

1538-ci ildə dünyanın xəritəsi, 1541-ci ildə isə Holland kartoqrafı Herart Merkatorun qlobusunda artıq şimal materiki də cənubla birlikdə Amerika adlandırıldı. Bir çox alimlərin təzyiq və etirazlarına baxmayaraq XVI əsrin ikinci yarısında bu ad tərtib olunan bütün xəritələrdə öz əksini tapdı.

Ameriqo Vespuççi 22 fevral 1512-ci ildə 58 yaşında İspaniyanın Sevilya şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Istituto dell'Enciclopedia Italiana* Vespucci, Amerigo // Enciclopedia on line (it.).
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.

Xarici keçidlər
---------------

* Америго Веспуччи — Peoples. RU saytındakı bioqrafiyası.
* Ameriqo Vespuççinin məktubu

Vikianbarda ***Ameriqo Vespuççi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Qutenberq layihəsi |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | İtalyanların bioqrafiyası · Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · İspan bioqrafik · Kruqosvet · Laruss ensiklopediyası · American National Biography · Appletons' (1887—1901) · Britannica (11-th) · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Notable Names Database · Treccani · Universalis |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave · gravsted.dk · WikiTree |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BAV: ADV10255502 · BIBSYS: 90629779 · BNC: a19952491 · BNE: XX958919 · BNF: 12234845j · CiNii: DA06758195 · CONOR: 133263459 · GND: 118768247 · ICCU: CFIV054607 · ISNI: 0000 0001 2119 7904 · LCCN: n50013949 · LNB: 000183220 · NDL: 00621597 · NKC: xx0025311 · NLA: 35383329 · NLG: 66315, 112130 · NLP: A12190093 · NSK: 000003486 · NTA: 070757720 · NUKAT: n95206741 · PTBNP: 53147 · LIBRIS: 268268 · SUDOC: 031056806 · VIAF: 8183531 · WorldCat VIAF: 8183531 |

 |

| ⛭Amerikanı kəşf edənlər |
| --- |
| Kolumba qədər | Qunbyorn Ulfson  • Byarni Heryolfsson  • Kürən Erik  • Leyf Eriksson  • Xuan Vaz Korte-Real |  |
| Böyük kəşflər dövrü | Xristofor Kolumb  • Xyan de la Kosa  • Alonso de Oxeda  • Ameriqo Vespuççi  • Con Kabot  • Pedro Alvarez Kabral  • Qonçalo Koelyo  • Xuan Ponse de Leon  • Fernan Magellan  • Giovanni da Verrazzano  • Sebastyan Kabot  • Jak Kartye |
| Konkistadorlar | Dieqo Velaskes de Kuelyar  • Vasko Nunyes de Balboa  • Dieqo de Almaqro  • Fransisko Pizarro  • Xuan de Qrixalva  • Ernan Kortes  • Pedro de Alvarado  • Ernando de Soto  • Xuan Rodrigez Kabrillo  • Pedro de Valdivia  • Fransisko de Orellana  • Sebastian de Belalcazar  • Qonsalo Himenez de Quesada  • Pedro de Mendoza  • Fransisko Vaskes de Koronado  • Pedro Sarmiento de Qamboa |
| Xəritə çəkənlər | Martin Valdsimüller  • Frensis Dreyk  • Martin Frobişer  • Con Deyvis   • Henri Hudzon  • Riçard Hakluyt  • Con Smit  • Samuel de Şamplen  • Vilyam Baffin  • Jak Merkett  • Rene-Rober Kavelye de La Sal  • Vitus Berinq  • Ceyms Kuk  • Alessandro Malaspina  • Qriqori Şelixov  • Corc Vankuver  • Aleksandr Makkenzi  • Con Franklin  • Çarlz Vilks |