recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Opel Astra markalı SW tipli avtomobil
Station wagon (SW); 3-5 qapılı, daşıma qabiliyyəti yüksək, damı avtomobilin arxa ucuna qədər uzanan bir avtomobil növü. Arxa qapıdan (baqaj qapağı) daxil olan Oturacaqların arxasında geniş yerə malikdir və bura arxa qapı (baqaj qapağı) vasitəsi ilə daxil olmaq mümkündür.

Adlandırma
----------

İngilis dilinin Amerikan aksentində Station Wagon anlayışı "stansiya vaqonu (qutusu)" mənasını verir və mənşəyi stansiyalar arasında sərnişin və yük daşınması üçün istifadə olunan avtomobillərə əsaslanır. İngilis dilinin Britaniya aksentində istifadə edilən "estate" sözü malikanə mənasını verir və adını malikanələr arasında mal və sərnişin daşınması üçün istifadə olunan nəqliyyat vasitələrindən almışdır.

Bəzi markaların SW modellərinə verdiyi adlar
--------------------------------------------

* Touring (BMW)
* Estate (Mercedes-Benz)
* Combi (Skoda)
* Wagon
* Space Wagon (Mitsubishi)
* Avant (Audi)
* Variant (Volkswagen)
* Sports Tourer (Opel)
* Nevada (Renault)
* Grand Tour (Renault)
* Sport Tourer (Renault)
* Sporty Wagon (Kia)
* Cross Wagon (Hyundai)
* MCV (Dacia)
* Kartal (Tofaş)
* Universal (Lada)
* Weekend (Fiat)
**Palıdyarpaq zirinc** (*lat.* Berberis ilicifolia) — bitkilər aləminin qaymaqçiçəklilər dəstəsinin zirinckimilər fəsiləsinin zirinc cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Çilidə və Argentinada yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 3 m-ə çatan koldur. Cavan budaqları qırmızı-qəhvəyi, yaşıl budaqları isə boz-sarı rəngli olub üzəri tükcüklərlə örtülmüşdür. Budaqlarının üzərində 0,4-1,2 sm uzunluğunda tikanlar yerləşir. Yarpaqları yarımdairəvi, uzunluğu 2-5 sm, eni 1-2 sm-dir. Üst tərəfdən parlaq, boz-yaşıl, alt tərəfdən isə açıq yaşıldır. Yarpaqlarının kənarı mişardişli, uc hissəsi isə tikanlıdır. Avqustdan dekabr ayına qədər ardıcıl çiçəkləyir, 3-7 ədəd çiçəkləri salxım çiçək qrupunda toplanmışdır. Çiçəkləri sarı rəngli, 7-14 ləçəklidir. Çiçəyinin uzunluğu 0,5-1 sm-dir. Meyvələri noyabr ayından mart ayına qədər yetişir, yarımdairəvi formada, 1 sm uzunluğundadır. Meyvələrinin içərisində uzunluğu 5-6 mm olan 4-6 ədəd toxum yerləşir. Toxumla çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

Abşeronun mühit amillərinə davamlıdır. Rütubətli rayonlarda yayılmışdır. Kölgədə bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Mərkəzi Nəbatat Bağında introduksiya edilmişdir. Qəbələdə, Ordubadda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Dekorativ və yeməli bitkidir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q818761
* Wikispecies: Berberis ilicifolia
* EoL: 5514892
* EPPO: BEBIF
* GBIF: 3981959
* GRIN: 6879
* iNaturalist: 489502
* IPNI: 60446839-2
* NCBI: 186727
* Plant List: kew-2673936
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:60446839-2
* Tropicos: 3500002
* WFO: wfo-0000563314

 |
Rels yolu
**Rels** — kötüklərin üzərində qoyulmuş xüsusi en kəsiyə malik polad tirlərdir. Onlar adətən iki srada quraşdırılaraq dəmiryolu nəqliyyatının, həmçinin şaxtalarda xüsusi vaqonların və kranların hərəkətinə xidmət edir.

Rels ilk dəfə dəmir yolunda tətbiq olunduğundan onun adı da bu nəqliyyat növü ilə bağlıdır. Bərkitmə, kərənlər, balastlar və qoruyucu örtüklə o, dəmir yolunun üst qatını təşkil edir. Relsin iki əsas funksiyası vardır: çarxların təzyiqini qəbul edib və kərənlərə ötürmək. 

Yük götürmək üçün relsin profili böyük əhəmiyyət kəsb edir. Profildən asılı olaraq yaranan müqavimət momenti relsə təsir edən əyilmə-dartılma-gərginliyini, həmçinin onun uzunömürlülüyünü müəyyən edir. Qatarların sürətləri artdıqca yaranan dinamik qüvvələrin meyillənməsi də artır. Profil ölçüləri dəyişmədikdə bu ona təsir edən gərginliyin artmasına gətirib çıxarır. Onları yalnız buraxılabilən gərginliyin sərhəd qiymətinə qədər yükləmək olur. Gərginlik buraxılabilən qiymətin yuxarı həddinə çatdıqda başqa profil götürmək məsləhət görülür. Bu halda yeyilmənin qiyməti ikinci dərəcəli rol oynayır.

Yönəldicilik baxımından relslərin materialının xassələri, əsasən yeyilmənin qiyməti ensiz qövslərdə möhkəmliyə müəyyən dərəcədə təsir göstərir. O, təkərlərin relslə təmasda olduğu zonalarda səthin zədələnməsini və çarxların yan tillərinin dağılmasına gətirb çıxara bilir. Ona görə də, ensiz qövslər olan sahələrdə daha yüksək keyfiyyətli poladlardan hazırlanmış relslərdən istfadə etmək tövsiyə olunur.

Son illərdə işlənmiş çoxlu sayda rels profillərindən enli ayağa malik olan daha geniş yayılmışdır. Onun en kəsiyi simmetrik olub, boyun, ayaq və keçdidən ibarətdir. Müxtəlif relslər bir metrəyə düşən çəkilərinə görə fərqləndirilirlər.

Relslərdə istismar zamanı yaranan riflər son illər aparılan tədqiqat mərkəzində durur. Rif dedikdə hündürlüyü 0,1-0,3 mm, addımı 3–6 mm olan dalğavarilik başa düşülür. Yüksək sürət qatarlarında riflər yüksək tezlikli səslər yaradır və titrəmələr sayəsində bərkidici vasitələrin boşalmasına gətirib çıxarırlar. Əgər relslərin dəyişdirilməsi nəzərdə tutulmayıbsa, onda riflər pardaqlama yolu ilə aradan qaldırılır.
**Palmera arxipelaqı** (*ing.* Palmer Archipelago) — Antarktik yarımadasından qərbdə yerləşən adalar qrupu. Adalar yarımadadan Jerlaş boğazı ilə ayrılır. Arxipelaqa daxil olan iri adalar: Brabant adası, Anvers adası, Tauer adası, Triniti adası, Hosizn adası, Lej adası və Vinkl adası. Arxipelaqa ümumilildə 13 ada daxildir.

Tarix
-----

Arxipelaq Adrien de Jerlaş tərəfindən adlandırılmışdır (Belçika Antarktika ekspedisiyası rəhbəri (1897—1899)). O, adaları 1821-ci ildə ziyarət etmiş amerikalı dənizçi Nataniel Palmerin şərəfinə adlandırmışdır. Ola bilsin ki, o 1821-ci ilin noyabrında adaları tam şəkildə müşahidə edmişdir.

Arxipelaqda çoxlu sayda qütb stansiyaları mövcuddur. Amerikanlara məxsus Palmera stansiyası Anvers adasında, Argentinaya məxsus olan Melixor Qamma adasında, Çiliyə məxsus olan Yelço Doumer adasında yerləşir.

Şəkil
-----

* Vinkl adasıVinkl adası

1. ↑  "Palmer Archipelago: Antarctica". Geographical Names. 2019-09-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-07.
2. ↑  William James Mills. Exploring polar frontiers : a historical encyclopedia. — ABC-CLIO, Inc, 2003. — P. 499. — 844 p. — ISBN 1-57607-422-6.
**Paltau çayı** — Bostanlık rayonundan axan dağlıq çaydır (saydır). Özbəkistan Respublikasının Daşkənd vilayətində yerləşən çaydır. Çatkalanın sağ qolunu əmələ gətirir. Yazın sonunda və başlanğıcda Çarvak su anbarına tökülür. Paltau çayının sahilində olan Obi-Raxmat mağarası arxeoloji tapıntıları ilə məşhurdur. Çayın sağ sahilində yerləşmişdir.

Təsviri
-------

Çayın mənbələri Kokyusk dağ silsiləsinin qollarında yerləşmişdir. Çayın mənbəyi bilavasitə dövlət sərhədinə (Qırğızıstanla) yaxındır. Axının əsas istiqaməti cənub-qərb istiqamətindədir. Paltau çayının yuxarı axını ilə Çatkala iki kilometrlik avtomobil körpüsü salınmışdır. Obi-Raxmat mağarası yaxınlıqda yerləşmişdir. Paltau çayı dərəsinin yamaclarında qəsəbə yerləşir. Sakinləri təbii təsərrüfatla məşğul olurlar. Paltau çayına mövsümi çaylar tökülür.

Dərənin yamaclarında qarışıq meşə yerləşir. Tozağacı ağaclıqları, meyvə-giləmeyvə ağacları, müxtəlif güllər və dərman otları xalça kimi örtük əmələ gətirir. Paltau və onun axınlarının yerləşdiyi vadidə yayda çoxlu göbələk növünə rast gəlmək olar.

Suyun ən yüksək səviyyəsi aprel-may ayında müşahidə olunur. Yastı gil alt və orta hissədə Paltau vadisini örtür. Təxminən mənbədən 4 kilometrdə çay sərt əyriliyi çevrilir. Burada qayaların arasında şəlalə yerləşir.

Qayalarda XX əsrin 30-40-cı illərinin geoloji-kəşfiyyat mədən dəhlizləri qurulmuşdur. Flüorititin yayıldığı yataqlar burada yerləşir. Çox nadir minerallardan hesab olunur.

Obi-Raxmat mağarası
-------------------

 *Əsas məqalə: Obi-Raxmat mağarası*
Obi-Raxmat mağarası Paltau çayının vadisində 1962-ci ildə aşkar olunmuşdur. Çarvak su anbarının tikintisindən əvvəl arxeoloji qazıntılar zamanı aşkar olunmuşdur. Tapıntının güman edilən yaşı ən azı 50 min ildir. Göstərilmiş vəziyyətdə abidənin aşkar edilməsi vaxtı 500 daş aləti tapılmışdır.

Turizm
------

Hal-hazırda Paltau vadisinə giriş yalnız dövlət sərhədinə yaxınlığa görə xüsusi icazələr üzrə mümkündür.

Sovet vaxtında Paltau çayı vasitəsilə Koksa, Kulosya, Xarquş, İrqaylık çaylarına marşrutlar təşkil olunurudu. Kulosi vadisinə marşrut onlardan ən sadəsidir.

Çayın yuxarılarında yerləşən Kunqurbuka və Desyati aşırımları turistlərin diqqətini cəlb edir. Bu aşırımlar Çatkalanın başqa axınlarına aparan yolu əmələ gətirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Саями в Средней Азии именуют овраги с постоянными или временными водотоками, а также сами водотоки (в частности, сравнительно небольшие реки, испытывающие резкие сезонные колебания в полноводности либо полностью пересыхающие).
2. ↑  Колбинцев, 1977
3. 1 2 3  Шабанова,Салихов, 1988
4. ↑  В разных источниках указывается различная высота водопада — от 15 до 40 метров
5. ↑  Назван так в память погибших во время пурги в октябре 1969 года группы ташкентских туристов.

Mənbə
-----

* Топографическая карта Генерального штаба, квадрат К42-23.
* В.Борисович «Рудокопы Бричмуллы» — на сайте orient-tracking.com
**Buyabes**, Buyabess (fransız dilində:Bouillabaisse), Fransanın Aralıq dənizi sahilləri üçün xarakterik olan Fransa mətbəxinə aid balıq şorbası, Rusiyada Marsel uxası adı ilə tanınır. Ən çox Marseldə yayılmış bu yemək Fransanın Provans əyalətinin original balıq şorbasıdır.

Tarixi
------

Marsel balıqçılarının ənənəvi yeməyi olan və balıqdan hazırlanan bu yemək satışdan sonra axşama qalan balıqdan hazırlandığına görə ucuz şorba hesab olunurdu. Lakin sonralar Fransanın Aralıq dənizi sahillərində turizmin inkişafı ilə əlaqədar olaraq Marsel restoranlarının mətbəxində bahalı dəniz məhsullarından hazırlanan Buyabes şorbaları mühüm yer tutdu. Hazırda Provans restoranlarında müştərilərə 150–200 avroya təklif olunan Buyabes şorbalarına daha tez-tez rast gəlinir.

Qədim Fransa əfsanələrinə əsasən qədim yunan ilahəsi Afrodita hər gün əri Hefestə Buyabes şorbası hazırlayırdı..

Mənbə
-----

* Путешествие Десятой Музы. Красноярск, 1994 год.

İstinadlar
----------


1. ↑  *Татьяна Пирожкова*. Готовим рыбу: как правильно выбирать и разделывать Arxivləşdirilib 2010-11-24 at the Wayback Machine 2010
2. ↑  Первый канал. Тур де Франс: 7-я серия Arxivləşdirilib 2010-10-10 at the Wayback Machine 2010
Dalğıc su altında

**Dayvinq** və ya **dalğıclıq** — xüsusi avadanlıqlarla uzun müddət su altında qalma üzrə idman növü.

Tarixi
------

İnsanlar qədimdən su altında uzun müddətlər qalmağa çalışmışlar. E.ə. 500 illərinə aid şəkillərdə heyvan dərilərindən hazırlanmış tuluqdakı havanı tənəffüs edərək su altında olan Qədim Yunan dalğıclar təsvir edilmişdir. Xüsusilə, batan gəmilərdəki yüklərin çıxardılması ehtiyacı insanları daha dərinə enmək və orada daha uzun müddət qala bilmək üçün yeni icadlar etməyə məcbur etmişdir. Bu zaman su altında qalanlar xüsusi zənglərdən istifadə etməyə başlamışlar.

Jül Vernnin "20 000 lye su altında" kitabında su altə aparatlardan bəhs edilir. Ancaq dalğıclıqda ən böyük inqilab 1943-də Fransız ixtiraçı Kapitan Kustonun (Jak-İv Kusto) inkişaf etdirdiyi requlyator sayəsində olmuşdur. Kustonun "su ciyəri" adını verdiyi aparat yüksək təzyiqli bir balon və tək pilləli requlyatordan ibarət idi. O insanın su səthindəki havaya heç bir ehtiyacı olmadan su dərinliyinə enib uzun müddətlər orada qala bilməsinə imkan vermişdir.

Ədəbiyyat
---------

* *İbrahimov Ağalar*. **Sualtı dünya**. Bakı: "Ozan", 2005, səh. 152.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti (az.). Elm nəşriyyatı. 2021. səh. 149. ISBN 978-9952-523-37-9. ştam
2. ↑  Yeni sözlər və yeni mənalar lüğəti (az.). AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. 2016. səh. 60.
3. ↑  "Dalğıc üçün hazırlıq". 2022-07-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-11.

| ⛭İdman növləri |
| --- |
| Alpinizm  ·  At yarışı  ·  Avarçəkmə  ·  Avtoidman  ·  Basketbol  ·  Beysbol  ·  Bilyard  ·  Boks  ·  Boulinq  ·  Buzüstü xokkey  ·  Cüdo  ·  Dalğıclıq  ·  Fiqurlu konkisürmə  ·  Fitnes  ·  Futbol  ·  Gimnastika  ·  Güləş  ·  Həndbol  ·  Xizəkçilik  ·  Körlinq  ·  Kriket  ·  Qolf  ·  Lakros  ·  Marafon  ·  Oxatma  ·  Paraşütlə atlama  ·  Raftinq  ·  Reqbi  ·  Skeytbordinq  ·  Stolüstü tennis  ·  Su polosu  ·  Suya tullanma  ·  Tennis  ·  Triatlon  ·  Üzgüçülük  ·  Velosiped idmanı  ·  Voleybol  ·  Yelkənli qayıqsürmə ·  Yüngül atletika |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İdman** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Aviasiya muzeyi**, **hava muzeyi** və ya **hava və kosmos muzeyi** — aviasiyanın tarixini və artefaktlarını nümayiş etdirən muzey. Faktiki, replika və ya dəqiq reproduksiya təyyarələrinə əlavə olaraq, eksponatlara aviatorların istifadə etdiyi fotoşəkillər, xəritələr, modellər, dioramalar, geyimlər və avadanlıqlar daxil ola bilər.

Aviasiya muzeylərinin ölçüləri bir və ya iki təyyarənin yerləşdiyi yerdən tutmuş yüzlərlə təyyarəyə qədər dəyişir. Onlar milli, regional və ya yerli hökumətlərə məxsus ola bilər və ya şəxsi mülkiyyətə malik ola bilərlər. Bəzi muzeylər aeronavtika və astronavtika arasındakı sıx əlaqəni nümayiş etdirərək, kosmik tədqiqatların tarixinə və artefaktlarına da müraciət edir.

Bir çox aviasiya muzeyləri hərbi və ya mülki aviasiyaya və ya müəyyən bir dövrün aviasiya tarixinə, məsələn, ilkin təyyarələrin meydana gəldiyi aviasiya tarixinə, Dünya Müharibəsi arasındakı dövrə onun ardınca gələn İkinci Dünya Müharibəsi dövrü və ya "qızıl dövr" təyyarələrinə və ya xüsusi bir aviasiya növünə, məsələn, uçuşa diqqət yetirir.

Aviasiya muzeyləri öz təyyarələrini yalnız yerdə nümayiş etdirə və ya bəzilərini uçura bilərlər. Təyyarələrini uçurmayan muzeylər ya təyyarənin uça bilməyəcəyi, ya da çox nadir və ya qiymətli hesab edildiyi üçün bunu etməməyə qərar vermiş ola bilərlər. Muzeylər öz təyyarələrini hava şoularında və ya digər aviasiya ilə bağlı tədbirlərdə uçura bilərlər, onların uçması riskini qəbul edə bilərlər.

Bəzi muzeylərdə dövri nəşrlər, texniki təlimatlar, fotoşəkillər və şəxsi arxiv dəstləri mövcuddur. Bunlar tez-tez məqalələr və ya kitablar yazarkən istifadə edilməsi məqsədi üçün aviasiya tədqiqatçılarına və ya təyyarənin bərpası üzərində işləyən təyyarələrin bərpası üzrə mütəxəssislərə təqdim olunurlar

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Canada Aviation Museum.* "Our Mission and Vision". n.d. 27 December 2008 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-01-12.
2. ↑  *Canadian Warplane Heritage Museum.* "Canadian Warplane Heritage About Us". n.d. 17 December 2008 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-01-12.
3. ↑  *Vintage Wings of Canada.* "About Vintage Wings of Canada". 2022-02-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-24.
4. ↑  *Canada Aviation Museum.* "Library and Archives Holdings". n.d. 27 December 2008 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-01-13.
5. ↑  "Royal Air Force Museum UK". 2011-02-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-30.
Sava çayının hövzəsi
**Posavina** (xorv. Posavina, bosn. Posavina, *serb.* Посавина, sloven. Posavje/Posavina) — Sava çayının hövzəsinə yerli dildə verilən ad. Bu regiona Sloveniya, Xorvatiya, Bosniya və Herseqovina və Serbiyanın ərazisindən axan iri çaylar daxildir. Ortadunay düzənliyindən kənarda yerləşir. Bölgədə ərazisinin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 100 metr təşkil edir. Ərazinin eni 4–45 km, uzunluğu isə 400 km-dir.

Bölgənin şərəfinə çoxlu sayda toponimlər vardır: Xorvatiyada dairələrdən biri — Brodsko-Posavska dairəsi, Bosniya-Hersoqovinada isə kantonlardan biri — Posavski kantonu. Bu bölgənin şərəfinə şəhər meydanı (xorv. hrvatski posavac hrvatski posavac "xorvat posavası") və toyuq növü (Posava kəkilli toyuğu) belə vardır.

Tarixi
------

Bölgənin ilk dəfə adı IX əsrdə Frank imperiyası sərhəddində olması ilə çəkilir.

18-ci əsrin ilk yarısında Savsko-Dunay (Posavisa-Podunave) Habsburg monarxiyası ilə hərbi sərhəd rolunu oynayırdı. Bu bölgə Xorvatiya və Slavoniya Krallığının razisini əhatə edirdi — Slavoniyanın və Sremanın cənubu, Novo-Qradişkadan Drinin Savaya tökldüyü yerə qədər ki ərazi.

1929–1939-cu illərdə Posavinanın əksəriyyəti Sava çayının adı Yugoslaviya Krallığı ərazisinə daxil idi — Savska banovinası adlı Xorvat vilayətlərinin biri. Bu vilayətin mərkəzi Xorvatiyanın paytaxtı olan Zaqreb olmuşdur. 1939-cu ildə Sava banovina Primorskaya banovinası ilə birləşdirilmişdir.

1941-ci ilin aprel ayında Xorvatiyada müstəqil dövlət qurulduqdan sonra Posavina ona birləşdirilir. Bu dövlətin ərazisinə daxil olan böyük vilayətlərdən biri Posave adlanırdı (xorv. Velika župa PosavjeVelika župa Posavje). onun ərazisinə Brod, Jupaya, Bryuçko, Derventa, Qradaças və Bielina kantonıları daxil idi. onun mərkəzi sava çayının sağ sahilində yerləşən Brod şəhəri idi.

Bosniya müharibəsi zamanı Bosniya Posavinanın bir hissəsi böyük zərər gördü: bir çox yaşayış məntəqəsi məhv edildi və ya yandırıldı, əhali bölgədən qovuldu. Buna görə müharibədən sonra bölgə üzrə əhalinin sıxlığı olduqca azdır.

Mənbə
-----

* ICTY : THE PROSECUTOR OF THE TRIBUNAL AGAINST MILAN SIMIC, MIROSLAV TADIC, SIMO ZARIC
* Journal of Croatian Studies
* Helsinki Committee fo Human Rights Bosnia and Herzegovina
* Human Rights Watch — 1994 rapport Bosnia
* Project Seka

Ədəbiyyat
---------

* Ivan Crkvenčić: *The Posavina Border Region of Croatia and Bosnia-Herzegovina: Development up to 1918 (with special reference to change in ethnic composition),* in *Društvena istraživanja – Časopis za opća društvena pitanja,* No. 1–2, 2004, Institut društvenih znanosti Ivo Pilar, Zagreb, S. 293–314
* Ivan Crkvenčić: *The Posavina Border Region of Croatia and Bosnia-Herzegovina: Development up to 1918 (with special reference to change in ethnic composition),* in *Društvena istraživanja – Časopis za opća društvena pitanja,* No. 3, 2004, Institut društvenih znanosti Ivo Pilar, Zagreb, S. 579–595
* Nada Klaić: *Ljudevit Posavski*. In: *Enciklopedija Jugoslavije,* 1. Ausgabe, Zagreb 1962.
Ksilofon musiqi aləti
**Ksilofon** (yunanca *yun.* ξύλον — ağac + φωνή — səs) — müəyyən səslənmə yüksəkliyi olan zərb musiqi alətidir. Özündə müəyyən notlara köklənmiş uzunsov yonulmuş ağac parçalarının sıra ilə düzülmüş formasını ehtiva edir. Bu taxta bloklar üzərinə kürəvari başlıqları olan çubuqlarla və ya çox da böyük olmayan qaşığabənzər xüsusi çəkicciklərlə ( musiqiçilərin öz aralarında bu çəkicciklərə "keçi ayaqları" da deyilir) vurmaqla səs əldə edilir.

Ksilofonun tembri forte-də kəskin, şıqqıltılı, piano-da isə yumşaqdır.

Alətin tarixçəsi
----------------

Ksilofonun mənşəyi çox qədimdir. Bu tipdə olan alətlərin ən sadə növünə müxtəlif xalqların Afrika, Cənub-Şərqi Asiya ,Latın Amerikası bu günə kimi də rast gəlinir.

Ksilofon haqda ilk qeydlər XVI əsrin başlanğıcına aiddir: Arnolt Şlik musiqi alətləri haqqında risaləsində bunabənzər aləti *hueltze glechter* adı ilə təqdim edir. XIX əsrə qədər Avropa ksilofonu kifayət qədər primitiv alət idi, zəncir kimi bir-birinə bəndlənmiş təxminən iyirmiyə yaxın taxta blokdan ibarət idi və hamar səth üzərində bərabər sərilirdi.Bu cür alətin daşınması rahatlığı səyyar, köçəri musiqiçilərin ona diqqətini artırmışdı.

Ksilofonun təkmilləşdirilməsi 1830-cu illərə aiddir. Belorus musiqiçisi Mixoel İosef Quzikov bu alətin diapazonunu iki+yarım oktavaya qədər genişləndirmiş, həmçinin, taxta blokları xüsusi tərzdə 4 sıraya düzməklə konstruksiyanı dəyişmişdir. Ksilofonun bu modeli sonralar 100 ilə yaxın istifadə olunmuşdur.

Ksilofonun musiqidə rolu
------------------------

Ksilofonun orkestrdə ilk məlum istifadəsi faktı 1810-cu ildə Ferdinand Kauer adlı bəstəkarın yazdığı Yeddi variasiya əsəridir. Ksilofonu həm də öz əsərlərinə fransız bəstəkarı Kastner daxil edirdi. Ksilofonun işləndiyi ən məşhur əsərlərdən biri Sen-Sans,Kamilın "Ölüm rəqsi" simfonik poemasıdır. (1872)

İstinadlar
----------
**Bənd** — şeirin bir neçə misradan ibarət qismən bitkin parçalarına deyilir.
Şair şeirdə danışacağı fikri müəyyən bitkin hissələrə verir. Şeirdə bəndələri bir-birilə əlaqəsiz təsəvvür etmək olmaz. Ayrı-ayrı bəndlərdəki misralar bir-birini tamamladığı kimi, şeirin bəndləri də məzmunca bir-birilə bağlanmalıdır.

Şeir növlərinin müəyyənləşməsində bənddəki misraların sayı əsas şərtdir. Bununla bərabər, bir sıra şeir şəkillərindəki bəndlər misraların sayı etibarı ilə eynidir. Belə ki, hər bəndi dörd misradan ibarət olan şeirlərin mürəbbe (dördlük), qoşma, gəraylı kimi şəkilləri vardır. Klassik şeir janrları olan mürəbbelərin hər bəndi dörd, müxəmməslərin beş, müsəddəsin altı, müsəbbelərin yeddi misradan ibarət olmuşdur. Şeir növləri əsasən bənddəki misraların sayına görə təyin olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Baba Babazadə. Ədəbiyyatda lirik növ (dərs vəsaiti). Bakı: «Bakı Universiteti» nəşriyyatı, 2008, 178 səh" (PDF). 2016-03-11 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-10.

Həmçinin bax
------------

* Beyt
* Misra

Ədəbiyyat
---------

* Şəmistan Mikayılov, Ədəbiyyat nəzəriyyəsi. IX-XI siniflər üçün dərs vəsaiti. III nəşr. Bakı, "Maarif", 2002. səh.46
**Bəndək** - Atropatena (qədim Azərbaycan), Parfiya və Sasanilər dövlətində qullara verilən addır. Bu ölkələrdəki quldarlıq sistemi haqqında məlumat verən ilk mənbələrdən biri "Madaktani hazar datasdan"dır. Orada bəndək və anşəhrik terminləri qul anlamında işlədilmişdir. Hər üç ölkədə də əkinçilikdə qul əməyindən geniş istifadə olunurdu. Lakin artıq III əsrdən quldarlıq sistemi getdikcə zəifləyərək dağlmağa başlayır.

Sasanilərin hüquq məcəlləsinə görə, bir çox əyalətlərdə, o cümlədən Azərbaycanda başqasına tabe olan və ondan asılı olan şəxsə bəndək deyilirdi. İran tarixçiləri Parfiya və Sasanilər dövrünə aid olan bəndək terminini qul kimi tərcümə edirlər. Lakin istər bəndək, istərsə də *anşəhrik* hüquqi nöqteyi-nəzərdən Romada olan quldan fərqlənirdi. Quldarlıqdan feodalizmə keçid dövründə azat və dastakert terminlərinə də təsadüf edilir. "Madaktani hazar datasdan"da qul əməyi ilə becərilən torpaq sahəsinə dastakart və yaxud dastakord deyilir.

Həmçinin bax
------------

* Atropatena
* Sasanilər imperiyası
**Kserofitlər** — rütubət qıtlığı şəraitində bitən bitkilər. Kserofitlər susuz şəraitə uyğunlaşmağa imkan verən bir sıra xüsusiyyətlərə malikdir. Bunlardan bəziləri (sukkulentlər) ilin əlverişli vaxtlarında rütubət ehtiyatı toplayır, digərlərində (saksaullar) isə uzunluğu 20–25 *m-*ə çatan və dərin sulu horizontlarından su sormağa imkan verən güclü kök sistemi inkişaf edir. Kserofitlər əksəriyyətində buxarlanmanı yavaşıdan sistem olur: xırda yarpaqlar (bəzən tikan şəkilli, məsələn: kaktuslarda), qalınlaşmış yarpaq kutikulaları, intensiv büzüşmə, mum qaysağı, yarpaqların til tərəfinin günəşə doğru çevrilmə qabiliyyəti, içəri batmış ağızcıq və b.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Britannica (onlayn) · Universalis |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2780531443 · NKC: ph161667 |
**Xaliq Azadi** (*Məmmədov Xaliq Teymur oğlu*; 13 aprel 1964, Çayrəsullu, Gədəbəy rayonu) – şair, yazıçı, Rusiya Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Xaliq Azadi 13 aprel 1964-cü ildə Gədəbəy rayonunda, Şınıx mahalının Çayrəsullu kəndində anadan olub. Orta məktəbi 1981-ci ildə bitirib. Hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra, Rusiyanın Krasnoyarsk vilayətinə gedib. Politexnik İnstitutunun axşam şöbəsində təhsil almaqla bərabər sərnişin daşıma nəqliyyatında avtobus sürücüsü işləmişdir.

1991-ci ildən Rusiyada (*rus.* «Сибирские огни») dərc olunmağa başlayıb. 1994-cü ildə "Köhnə evimiz" (rus dilində) şeiri ilə şəhər müsabiqəsinin qalibi olmuş, mükafata layiq görülmüşdür. 

Jurnal və qəzetlərdə 30-dan çox bədii və publisistik yazıların müəllifidir. Hal-hazırda yeddi şeir kitabı, bir romanı, altı povesti, çoxsaylı hekayələri oxucuların ixtiyarındadır. 

Ailəlidir, iki övladı var. 

Rusiya Yazıçılar Birliyinin (РСП) üzvüdür.

Kitabları
---------

### Azərbaycan dilində

* Arxadan gələn səs
* Çağıraydı məni
* Bəydəmirli
* Deyilməmiş sözlər
* Sükutun səsi
* Bir ömrün nağılı
* Qəm yağışı
* Gecikmiş məktub

### Rus dilində

* Ostavlennıye v dalyokom proşlom
* Dojd peçali
* Nastya
* Opozdavşeye pismo

İstinadlar
----------
**Mehracnamə** — klassik ədəbiyyatda, xalq poeziyasında Məhəmməd peyğəmbərin merac səfəri ilə bağlı yazılmış şeirlərdir. Merac, mirac – "yüksəlmə", "qalxma" deməkdir. Leylət əl-Merac – Məhəmməd peyğəmbərin merac etdiyi gecə (Qəməri təqvimi ilə 7-ci ay – Rəcəbin 27-si) dini bayram kimi İslamda qeyd edilir. Ona Rəcəb bayramı deyilir. Dini rəvayətə görə, həmin gecə Məhəmməd peyğəmbər göyün üzü ilə Qüdsə əfsanəvi səyahət etmişdir. Oradan isə "nur pilləkəni" ilə qalxaraq Allahla görüşüb söhbət etmişdir.

Meraca bəzən "pilləkən gecəsi" də deyirlər. Şərq, eləcə də türk xalqlarının ədəbiyyatında məhz meracla bağlı şeirlər yaranmışdır ki, bu silsilədən yaranan nümunələri meracnamələr kimi bir anlamda təhlil etmişlər.

Yunis İmrənin "Ya Rəbbi Səttarül-Eyyub, səndən dilərəm ümmətim" və s. bu silsiləyə daxildir.

Merac mövzusu aşıq yaradıcılığında tez-tez xatırlanır. Məhəmməd peyğəmbərin meraca getməsinin təəssüratları (hansı atı minməsi, hansı gündə səfərə çıxması, kimlərlə rastlaşması və s.) müxtəlif aşıq
deyişmələrində sorğu mövzusu olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Məhərrəm Qasımlı, Mahmud Allahmanlı.* "Aşıq şeirinin poetik biçimləri və çeşidləri" (az.). Elm və təhsil. 2018. 2021-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-13.
**Xaliq Bahadır oğlu Hacıyev** (*Xaliq Bahadır*; 1 iyun 1952, Azadkənd, Saatlı rayonu) — Azərbaycan siyasətçisi və yazıçısı.

Həyatı
------

Xaliq Bahadır 1952-ci il iyunun 1-də Saatlı rayonunun Azadkənd kəndində doğulub. 1967-ci ildə Krasnoselsk kənd orta məktəbini bitirib.

1973-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakultəsinə girib, 1979-cu ildə filoloq ixtisası üzrə universiteti bitirib. 1982-ci ildə Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində redaktor kimi çalışıb. AXC hakimiyəti dönəmində Azərbaycan Teleradio Verilişləri Şirkətində televiziyanın informasiya studiyasının direktoru (1992–1993-cü illər) olub. 1993–1994-cü illərdə televiziyanın ədəbi dram verilişləri redaksiyasında İncəsənət şöbəsinin müdiri görəvində çalışıb.

1989-cu ildə "Azadlıq" qəzetini yaradanlardan olub, orada İnformasiya şöbəsinin müdiri kimi çalışıb. 1994-cü ilin mayından "Azadlıq" qəzetində köşə yazarlığı edib.

Xalq Hərəkatının yaranmasında aktiv qatqısı olub.

AXC Ali Məclisinin üzvü, Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası Rəyasət Heyətinin üzvü olub. 2012-ci ildə partiyadan ayrılıb.

"Baxıb Türkün bayrağına", "Türklük" kitablarının yazarıdır. İki kitabı — "Göyüm, qırmızım, yaşılım-Azərbaycanım", "Çalınan Azərbaycan" kitabları çapını gözləyir.

Ailəlidir, 3 uşağı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Xaliq Bahadır AXC-nın 27 il əvvəlki qərarını açıqladı:"Milli Məclisin sədri Tofiq Qasımov olmalı idi"" (az.). azpost.info. 25 sentyabr 2019. 2022-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-19.
**Xalid Dudayeviç Oşayev** (çeç. Ошаев, Халид Дудаевич ; 20 dekabr 1897  (1 yanvar 1898), Terek vilayəti – 12 dekabr 1977 və ya 3 sentyabr 1977) — Çeçen yazıçısı, alimi və dramaturqu.

Həyatı
------

Xalid Oşayev 1897-ci ildə Vozdvijenskaya qəsəbəsində (indi mövcud deyil, müasir Çeçenistan ərazisində yerləşirdi) işçi ailəsində anadan olub. 1916-cı ildə Qroznı real məktəbini bitirmiş, sonra Petroqradda Meşəçilik İnstitutunda oxumuşdur. 1921–1922-ci illərdə Çeçen İnqilab Komitəsinə rəhbərlik edib. Sonra Vladiqafqazdakı Dağ Pedaqoji İnstitutunun direktoru oldu. 1925–1930-cu illərdə Oşayev Çeçenistanda vilayət xalq maarif şöbəsinin müdiri olmuşdu.

Xalid Oşayevin ilk əsərləri 1926-cı ildə nəşr edilmişdir. Oşayev Rusiyada vətəndaş müharibəsindən bəhs edən "Odlu illər" ("Alun Şeraş") adlı dörd kitabda romanın müəllifidir. O, həm də qan davasına qarşı mübarizədən bəhs edən "Vendettanın ölümü" hekayəsinin həmmüəlliflərindən biridir. Oşayevin "Aslanbek Şeripov" (Vətəndaş Müharibəsi haqqında), "Gənə", "Mübarizə davam edir", "Selasat", "İki Zaybull", "Kim günahkardır", "Bir əlində iki qarpız", "Zulay" pyesləri tamaşaçılar arasında populyardır. Bədii əsərlərlə yanaşı, Oşayev çeçen folkloruna dair bir sıra elmi məqalələr yazmışdır.

X. Oşayev ədəbi yaradıcılıqla yanaşı elmi axtarışlarla da məşğul olub. Belə ki, o Brest qalasının müdafiəsində iştirak etmiş həmyerlilərinin axtarışı və şəxsiyyətinin müəyyən edilməsi üzrə məsuliyyətli işlə məşğul olmuşdur. Oşayev Brest müdafiəsində iştirak etmiş çeçenlər haqqında 1968-ci ildə nəşr olunmuş "Brest od yumruğudur" bədii və sənədli hekayəsini yazmışdır. Xalid Oşayevin bu əsəri 1990-cı ildə yenidən nəşr edilmişdir.

1925-ci ildə Oşayev latın qrafikası əsasında çeçen əlifbası tərtib etmişdir. 1937-ci ildə Oşayev həbs olunana qədər bu əlifbadan istifadə edildi. 1925-ci ildə Oşayevin təşəbbüsü ilə Çeçen-İnquş respublika diyarşünaslıq muzeyi yaradıldı. 1931-ci ildə Oşayev Çeçen-İnquş Elmi-Tədqiqat Tarix, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun yaradılması təşəbbüsü ilə çıxış etdi və onun ilk rəhbəri oldu.

Əsərləri
--------

* Alovlu İllər: Tarixi Roman. Çeçen Ədəbiyyatı Kitabxanası. 3 (Çeçen Ədəbiyyatına Dəstək Fondu). 2009. ISBN 5918210024.
* Çeçen-İnquş alayı haqqında bir söz: sənədli və bədii əsərlər toplusu. El-FA. 2004.
* Alovlu İllər: Tarixi Roman. Çeçen Ədəbiyyatı Kitabxanası. 1988.
* Alovlu İllər: Tarixi Roman. Çeçen Ədəbiyyatı Kitabxanası. 1970.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Library of Congress Authorities (ing.). Library of Congress.
2. 1 2  Ошаев, 2001

Ədəbiyyat
---------

* *Муса Гешаев.* Знаменитые чеченцы. 1 (2000 nüs.). Гр.: Седа. 1999. 396–431.
* *Майрбек Ошаев.* О Халиде Дудаевиче Ошаеве // Вестник «Лам». № 6.  — 2001. avqust.

Xarici keçidlər
---------------

* Чентиева М. Д. Ошаев // Краткая литературная энциклопедия / Гл. ред. А. А. Сурков. — М. : Советская энциклопедия, 1962–1978.
* Ошаев Халид Дудаевич / М. Б. Гешаев // Океанариум — Оясио. — М. : Большая российская энциклопедия, 2014. — С. 753. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004–2017, т. 24). — ISBN 978-5-85270-361-3.
* К переписке Хаджи-Мурата Мугуева и Халида Ошаева
GSM logo uyğun telefonlar və avadanlıq müəyyən etmək üçün istifadə olunur.
**GSM - Mobil rabitə üçün qlobal sistem** - *(ing.GSM-(Global System for Mobile Communications), ru.GSM-(глобальная система для мобильной связи))* -– kanalların zamana (TDMA) və tezliyə (FDMA) görə ayrılmasına əsaslanan rəqəmsal mobil rabitənin qlobal standartı. Ötən əsrin 80-ci illərinin sonunda Avropa Telekommunikasiya Standartları İnstitutunun (European Telecommunications Standards Institute, ETSI) himayəsi altında işlənib hazırlanıb. 

GSM ikinci nəsil (2 Generation) şəbəkələrə aiddir (1G – analoq hücrəsəl rabitə, 2G – rəqəmsal hücrəsəl rabitə, 3G – çoxamaclı kompüter şəbəkləri, o cümlədən İnternet vasitəsilə kommutasiya olunan genişzolaqlı rəqəmsal hücrəsəl rabitə). Hücrəsəl telefonlar 4 tezlik diapazonu üçün buraxılır: 850 MHs, 900 MHs, 1800 MHs, 1900 MHs.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
**Selsi şkalası** (şərti işarəsi: **°C**) — Beynəlxalq Vahidlər Sistemində (BS) Kelvin şkalası ilə bərabər geniş istifadə olunan istilik ölçü vahidi.

Selsi şkalası 1742-ci ildə bu temperatur ölçü sistemini ilk dəfə təklif etmiş İsveç alimi Anders Selsinin (1701-1744) şərəfinə adlandırılmışdır. Onun təklif etdiyi şkalada suyun donma temperaturu 0°, qaynama temperaturu isə 100° müəyyən edilmişdi.

Lakin sonradan digər məşhur İsveç alimi Karl Linney (1707-1778) (bəzi mənbələrə görə isə Martin Ştremer) bu şkalanı bizim bu gün adət etdiyimiz şəklə salmışdır. Belə ki, o suyun donma temperaturunu 0°, qaynama temperaturunu isə 100° kimi təklif etmişdir.

Bu şkalanın tətbiqi barədə ilk yazılı qeyd 1745-ci ildə Karl Linneyin öz tələbəsi Samuel Naklerə yazdığı məktub hesab edilir. Məktubda Linney Uppsala Universitetinin Botanika bağında qeydə aldığı temperatur fərqləri barədə tələbəsini məlumatlandırır.

Əvvəllər Selsi şkalasında dərəcənin təyin olunması standart atmosfer təzyiqinin müəyyən edilməsindən asılı idi, çünki, suyun donma və qaynama temperaturları atmosfer təzyiqi ilə birbaşa bağlıdır. Bu hal hər hansı ölçü vahidinin standart olaraq qəbul edilməsi üçün əlverişli deyil.

Buna görə də Kelvin şkalasının temperaturun ölçülməsi üçün əsas ölçü vasitəsi kimi qəbul edilməsindən sonra Selsi şkalasında 1 dərəcənin müəyyən edilməsi qaydası dəyişmişdir. Yeni qaydaya görə Selsi şkalasında 1 dərəcə 1 Kelvinə bərabərdir. Selsi şkalasında 0 dərəcə elə müəyyən edilmişdir ki, suyun üçlü nöqtəsi (suyun eyni anda maye, qaz və bərk halda ola biləcəyi temperatur) 0,01° S-yə bərabərdir. Nəticədə Selsi və Kelvin şkalaları arasında bir-birinə nəzərən 273,15 vahid fərq vardır.

*°S = K – 273,15*

Digər temperatur ölçü sistemləri ilə müqayisə
---------------------------------------------

Həmçinin bax
------------

* Farenheyt şkalası
* Santiqrat

| ⛭BS vahidləri |
| --- |
| Baza vahidləri | 
* amper
* kandela
* kelvin
* kiloqram
* metr
* mol
* saniyə

 | Sİ logo |
| Törəmə vahidləri | 
* bekerel
* kulon
* selsi
* farad
* qrey
* henri
* hers
* coul
* katal
* lumen
* lyuks
* nyuton
* om
* paskal
* radian
* siemens
* sievert
* steradian
* tesla
* volt
* vatt
* veber

 |
| Sİ ilə istifadəsiqəbul edilmiş vahidlər | 
* astronomik vahid
* dalton
* sutka
* desibel
* dərəcə
* elektron volt
* hektar
* saat
* litr
* dəqiqə
* bucaq saniyələri
* neper
* ton
* atom vahidləri
* təbii vahidlər

 |
| Həmçinin bax | 
* Vahidlərin çevrilməsi
* Sİ prefiksləri
* 2005–2019 tərifləri
* 2019 yenidən tərifi
* Ölçü sistemi
* Etalon

 |
| 
* Category Kateqoriya

 |
**Vidadi küçəsi** — Bakı şəhərinin Səbail və Nəsimi rayonu ərazisində yerləşən bir zolaqlı və bir istiqamətli sonu piyadalar zonasına keçən dahi Azərbaycan şairi Molla Vəli Vidadinin adını daşıyan küçə.

Tarixi
------

Əvvəllər o, "Tserkovnaya" adlanırdı Yalnız 1923-cü ildə bolşeviklər küçənin adını dəyişərək ona məşhur maarifçi şairin (doğrudur, bir dövrdə o, həmin dövr üçün daha "məqbul" sayılacaq Proletarskaya da adlanıb — red.) adını veriblər. Küçənin "Tserkovnaya" adı daşıması isə yalnız Bakının deyil, bütün Azərbaycanın ən qədim rus kilsəsinin — Mixail Arxangel pravoslav kilsəsinin məhz bu küçədə yerləşməsilə (kilsə bu gün də yerindədir) əlaqədar idi. O, 1841–1849-cu illər arasında tikilib və Zərgərpalan (keçmiş Spasskaya) küçəsinin tinində yerləşir..

Küçə uzun müddət "Tserkovnaya" adlanıb və bir məqam olmasaydı, bu ad çoxdan unudulmuşdu. 1936-cı ildə İttifaqda kütləvi edamların müjdəçisi kimi, dini obyektlərə qarşı dövlət vandalizmi həyata keçirilirdi. Bakıda da bir çox məscid və kilsələr, xüsusilə onların ən böyükləri sökülmüşdü. Bu kilsəni isə sadəcə bağlamışdılar və ondan yataqxana kimi istifadə edilirdi. Kilsə yalnız müharibədən sonra açıldı. İnqilabdan əvvəlki dövrdə Tserkovnaya küçəsi bugünkündən bir qədər kiçik idi. O, Verxnıy Naqornıy (hazırda Abdulla Şaiq) küçəsindən başlayırdı və Təzə pir adlanan ərazinin bir hissəsindən keçir, "Bolşoy Morskoy" küçəsinədək (SSRİ dövründə Kirov prospekti, hazırda Bülbül küçəsi) uzanırdı.

Bu küçənin tikintisinə lap çoxdan, XIX əsrin 20-ci illərinin sonlarından başlanılmışdı. O, İçərişəhərin Şamaxı qapılarından başlayır və Bazarnı küçəsinə (sonradan Hüsü Hacıyev küçəsi, hazırda Azərbaycan prospekti) tərəf uzanırdı. Burada Şamaxıdan və İsmayıllıdan gələn insanlar ticarətlə məşğul olurdular.

"Tserkovnaya" — Vidadi küçəsində hər zaman müxtəlif dinə, sosial statusa malik insanlar yaşayıb və onun memarlıq üslubunun ala-bəzəkliyi, müxtəlifliyi də bunu göstərir.

Vidadi küçəsində avtomobillər demək olar ki, hərəkət etməməyib, yeri akasiya ağaclarının çiçəklərinin qar dənəcikləri örtüb. Bu küçəyə daxil olan zaman həmişə ikimərtəbəli evlərin arasında isti yeni çörək ətrinə qarışmış göyərti qoxusu duyulub.

Tanınmış sakinləri
------------------

**İdmançılar**

* Rüfət İsrafilbəyov — boksçu
* Rauf Cabbarov — boksçu

**Aktyorlar**

* Anatoli Falkoviç — aktyor

**Digər şəxslər**

* Qəmər Almaszadə — balerina
* Murad Kajlayev — bəstəkar və dirijor

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  "BÖYÜK TARİXİ OLAN KİÇİK KÜÇƏ". regionplus.az. 20 February 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 September 2015.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Vidadi küçəsi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Orleanlı Blanş** (*fr.* Blanche d'Orléans; 1 aprel 1328 – 8 fevral 1393, Vensen, Fransa metropoliyası) — Fransa kralı IV Çarlzın qızı, ilk Orlean hersoqinası. Eyni zamanda o, Kapetinqlər sülaləsinin son nümayəndəsidir.

Blanş, Fransa kralı IV Çarlzın yetkinlik yaşına çatan yeganə qızı və varisi olaraq 1328-ci ildə dünyaya gəldi. Ancaq dünyaya gələndə artıq atası vəfat etmiş, səltənət parçalanmışdı. Belə ki, Navarra taxt-tacına əmisi X Lüdovikin qızı Janna, Fransa taxt-tacına isə atasının əmisi oğlu Valualı Filipp sahiblənmişdi. Beləcə, Kapetinqlər sülaləsinin kişi şəcərəsi sonlanmış, Fransa taxt-tacı onun alt-qolu olan Valua sülaləsinin əlinə keçmişdi.

Ancaq Valua sülaləsinin hakimiyyətə gəlməsi bəzi yerli əsilzadələri narazı salmışdı. Bu səbəblə, mərhum kralın yeganə varisi olan qızı Blanşın evliliyi mühüm məsələ idi. Yeni kral VI Filipp 8 yanvar 1345-ci ildə onu öz kiçik oğlu Orlean hersoqu Filipplə evləndirdi. Hersoqun evlilikdən kənar övladları olsa da, bu evlilikdən cütlüyün övladı olmadı. Buna görə də 1376-cı ildə vəfat edən Orleanlı Filippin bütün mülk və ünvanları səltənətə tərəfindən müsadirə edildi.

Orleanlı Blanş 1393-cü ildə vəfat etdi və cənazəsi Sen-Deni Bazilikasına dəfn olundu.

Mənbə
-----

* Jean-Marc Cazilhac: *Jeanne d'Evreux, Blanche de Navarre : Deux reines de France, deux douairières durant la Guerre de Cent ans*, Editions L'Harmattan, 2010, 178 p. p. 20
* d'Avray, David (2015). *Papacy, Monarchy and Marriage 860–1600*. Cambridge University Press
* Woodacre, Elena (2013). *The Queens Regnant of Navarre: Succession, Politics, and Partnerships, 1274-1512*. Palgrave Macmillan

İstinadlar
----------

1. ↑  Bradbury, Jim (2007). *The Capetians: The History of a Dynasty*. Continuum International Publishing Group. ISBN 978-0826435149
**Samanta Eqqar** və ya **Viktoriya Luiza Samanta Mariya Elizabet Tereza Eqqar** (*ing.* Samantha Eggar və ya *ing.* Victoria Louise Samantha Marie Elizabeth Therese Eggar) — Böyük Britaniya aktrisası.

Həyatı
------

Samanta Eqqar Londonun şimalında yerləşən Hampsted rayonunda anadan olmuşdur. Onun atası Britaniya briqada generalı Ralf Eqqar, anası isə Müriel idi. Onun uşaqlığı Bakinqemşir qraflığında keçmişdir. 5 yaşında o, qadın monastırına getmiş və 17 yaşına qədər orada qalmışdır. Səhnəyə məhəbbət isə məktəb pyeslərindən və konsertlərindən sonra başlamışdı.

Samantanın anası qızının Kral İncəsənət Akademiyasında təhsil almasının əleyhinə idi, lakin onun rəssamlıq məktəbini, sonra isə Londonda Vebber Duqlasın Dram İncəsənət məktəbini bitirməsinə razılıq verdi. Onun ilk pyesi Şekspirin "Yay gecəsində yuxu" əsəri oldu.

1961-ci ildə London Kral Teatrında Samantanı kino prodüseri görür və onu "Vəhşilər və susuzlar" filminə dəvət edir.

Samanta Eqqarın 1965-ci ildə Miranda Qrey rolunda çəkildiyi "Kolleksiyaçı" filmi ona şöhrət qazandırır. O, hətta bir neçə nüfuzlu kino mükafatlarına namizəd olur. 60-cı illərdə Samanta Keri Qrantla "Get, amma qaçma" komediyasında və Reks Harrisonla "Həkim Dullitl" filmlərində çəkilmişdir. 1970-ci ildə "Molli Maquayres" filmində onunla birlikdə Şon Konneri və Riçard Harris də çəkilmişdir. 1972-ci ildə aktrisa CBS kanalının çəkdiyi "Anna və kral" teleserialında əsas qadın qəhrəmanını oynadı. Kral rolunu isə aktyor Yul Brinner ifa edirdi.

Samanta Eqqar qonaq aktrisa olaraq "Santa-Barbara", "Ulduz yolu: Yeni nəsil", "Qətli o yazdı", "Kolombo", "Otel", "Sevgi gəmisi" kimi teleseriallara dəvət olunmuşdur. 2005-2006-cı illərdə o, "Baş komandan" teleserialında ikinci dərəcəli rollardan birinə çəkilmişdir.

Şəxsi həyatı
------------

Samanta 1964-cü ildə Amerika aktyoru Tom Sternlə ailə qurmuşdur. Onların qızı Cenna aktrisa, oğlu Nikolas isə kinoprodüserdir. Bu cütlük 1971-ci ildə boşanmışdır.

Filmoqrafiya
------------

1. Kolleksiyaçı (film, 1965) / The Collector

İstinadlar
----------

1. ↑  "Samantha Eggar Biography". 2013-07-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-07-10.

Xarici keçidlər
---------------

* Samanta Eqqar — IMDb səhifəsi


Vikianbarda ***Samanta Eqqar*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Kanada buzlağı** — Antarktidanın cənubunda, Viktoriya Torpağıda yerləşək kiçik buz kütləsi.

Coğrafiyası
-----------

Buzlaq 77º37' cənub paraleli və 162º59' şərq meridianı aralığında yerləşir. Kanada buzlağı Kommanvelz və Loftus buzlağlarının da başladığı McLennan dağının zirvəsinin altında, 1900 m yüksəklikdə başlayır. Şimal qərb istiqamətindən gələrək Friksel gölünün qərbindən Teylor vadisinə axaraq dəniz səviyyəsinə bir neçə metr qalmış sona çatır. Kiçik Hore gölünün şərq sərhədini təşkil edir.

Kəşfi
-----

Kanada buzlağının, cənab Robert Falkon Skottun rəhbərliyi altında ingilis Terra Nova elmi gəzintisi sırasında (1910–1913) xəritəsi hazırlanmışdır. Buzlağın adı, bu qrupun üzvü olan və bu bölgəni araşdıran Kanadalı fizikaçı Çarles Raytın irəli sürdüyü təklifdən sonra qoyulub.

İstinadlar
----------

1. ↑   (ing.) "Canada Glacier, Lake Fryxell, Taylor Valley, Victoria Land" Arxivləşdirilib 2016-01-29 at the Wayback Machine (PDF). Management Plan for Antarctic Specially Protected Area No. 131: Measure 1, Annex C. Antarctic Treaty Secretariat. 2013–03-08.

Xarici keçidlər
---------------

* Milli Elmlər Fondu (şəkillər) Arxivləşdirilib 2006-03-26 at the Wayback Machine
* Kanada buzlağı şəkilləri Arxivləşdirilib 2006-09-03 at the Wayback Machine
*
**Əkiz Qüllələr**, Ramat-Qan, İsrail şəhərində Diamond Exchange District sahəsində Jabotinsky Yolu iki eyni ofis qüllələr var. 14 mərtəbəli hər var və 1991-ci və 1994 arasında inşa edilmişdir.
Onların tikintisi əvvəl, Asis konfet fabriki həmin ərazidə yerləşən və 1989-cu ilin noyabr 1929-cu ildə qoyulmuşdur, özəl investorlar bir qrup 6 milyon dollar simvolik məbləğ üçün şirniyyat fabriki torpaq alıb. Alış iki qüllələr Yaski Sivan memarlar tərəfindən planlaşdırılıb Twin Towers Inc Müəssisələr Towers Holdings Inc vasitəsilə, və 26,000 kvadrat metr inşa boşluk edilmişdir.
Binaların cəbhədə bir post modernist üslubunda reflective şüşə pəncərə ilə əhatə olunur. Lobbisinin (Floor E1) bir və Jabotinsky Road (Floor E2) bir iki qüllələr qüllələr hər iki girişi olan qala 1. girişində yeraltı park bölüşürlər. Iki qüllələr arasında, onun ortasında bir hovuz ilə bir yer var.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *İsrail ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Şiraz Qonaqlığı** və ya **Şiraz şənliyi** ― 1763-cü ildə İran şahı Kərim xan Zənd, Xoy xanı Şahbaz xan, Qarabağ xanı Pənahəli xan, Naxçıvan xanı Hacı xan, Qaradağ xanı Kazım xan və Sərablı Əli xan arasında baş vermiş xəyanət.

Xəyanəti Kərim xan Zənd təşkil etmişdir. Kərim xan Zənd öz qardaşı edam olunan yerdəcə Fətəli xan Əfşarı edam etdirmişdir. Bu münasibətlə ziyafətə dəvət edilən xanlar isə faktiki olaraq öz xanlıqlarından təcrid edilmiş və Kərim xan Zəndin əsiri olmuşlar. Xanlar Şiraza Çatdıqdan sonra "ziyafətin" əsl mahiyyəti bir daha aydınlaşdı. "Şiraz qonaqlığı"nda Kərim xanın məqsədi - bu yolla xanları vətənlərindən uzaq salmaq və beləliklə onları özündən asılı vəziyyətə salmaq idi. "Şiraz qonaqlığı" nəticəsində Qarabağ və Qaradağ xanlıqları bir müddət Kərim xan Zənddən asılı vəziyyətə düşürlər. Girov götürülmüş Azərbaycan xanları "qonaqlığ"ın zahiri cəhətlərinə aldanmayaraq öz xanlıqları ilə əlaqə saxlamağa və onu möhkəmləndirməyə səy göstərir, müxtəlif yolla xilas olub vətənə qayıtmağa çalışırdılar. Beləliklə, "Şiraz qonaqlığı" gözlənilən nəticələri vermədi. Bu və başqa ("Qızılqaya xəyanəti(1752)") faktlar göstərir ki, həmin dövrdə Azərbaycanda millətçilik ön planda deyildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qacarın qətli". 2022-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-24.
2. ↑  "Kərim xan Zəndin "Şiraz qonaqlığı"nı təşkil etməsi". 2022-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-24.
**Salayev İltifat Saleh oğlu** — şair, 1988-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü.

Həyatı
------

İltifat Saleh 1935-ci il iyunun 10-da Azərbaycanın Lənkəran rayonunun Boladi kəndində kolxozçu ailəsində anadan olmuşdur. Burada kənd orta məktəbini bitirmişdir (1954). ADPİ-nin tarix-fılologiya fakültəsində təhsil almışdır (1956-1961).

Əmək fəaliyyətinə Lənkəran rayonunda, Port-İliç şəhər orta məktəbində müəllim kimi başlamışdır (1961-1971). Eyni zamanda Mərkəzi Dövlət arxivinin Lənkəran filialının əməkdaşı olmuşdur (1968-71). Lənkəran rayon zəhmətkeş deputatları sovetinin sədr müavini (1971-1975), Port-İliç şəhər zəhmətkeş deputatları sovetinin sədri (1975-1977), tarix və mədəniyyət abidələrini Könüllü Mühafızə Cəmiyyəti Lənkəran şöbəsinin təlimatçısı (1977-1978), Lənkəran rayon radio verilişlərinin redaktoru (1978), məsul redaktoru (1978-1987) vəzifələrində çalışmışdır.

Hazırda Port-İliç şəhər orta məktəbində tədris hissəsi üzrə müdir müavini işləyir (1987-ci ildən). Eyni zamanda Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Lənkəran bölgəsi üzrə məsul katibidir (1995-ci ildən).

1960-cı ildən mətbuatda öz şerləri ilə çıxış edir. "Zənglərin səsi" (1989) və "Sənə demədiklərim" (1996) şerlər toplusu nəşr olunmuşdur. "Sabir poeziyası" və "Azərbaycan" almanaxlarında şeirləri çap edilmişdir.

Əsərləri
--------

* 1.Səni görmək üçün (şeirlər). Bakı: Gənclik, 1978, 40 səh.
* 2.Ay işığı (şeirlər və poema). Bakı: Yazıçı, 1983, 100 səh.

Yaradıcılığı
------------

Həmçinin Bax
------------
Koordinat:Sky map 12s 25d 58,2sn; +18º 18' 12″

**NGC 4397**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. **\*3** tipli  qalaktikadır. Alman astronomu Vilhelm Tempel tərəfindən 1877-ci ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  SIMBAD Astronomical Database.
2. ↑
3. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
4. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS Arxivləşdirilib 2007-08-08 at the Wayback Machine
* 

* WikiSky-da NGC 4397: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 4373 |
NGC 4374 |
NGC 4375 |
NGC 4376 |
NGC 4377 |
NGC 4378 |
NGC 4379 |
NGC 4380 |
NGC 4381 |
NGC 4382 |
NGC 4383 |
NGC 4384 |
NGC 4385 |
NGC 4386 |
NGC 4387 |
NGC 4388 |
NGC 4389 |
NGC 4390 |
NGC 4391 |
NGC 4392 |
NGC 4393 |
NGC 4394 |
NGC 4395 |
NGC 4396 |
**NGC 4397** |
NGC 4398 |
NGC 4399 |
NGC 4400 |
NGC 4401 |
NGC 4402 |
NGC 4403 |
NGC 4404 |
NGC 4405 |
NGC 4406 |
NGC 4407 |
NGC 4408 |
NGC 4409 |
NGC 4410 |
NGC 4411 |
NGC 4412 |
NGC 4413 |
NGC 4414 |
NGC 4415 |
NGC 4416 |
NGC 4417 |
NGC 4418 |
NGC 4419 |
NGC 4420 |
NGC 4421 |
NGC 4422



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |