recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Məzmun
------

Filmdə ədəbiyyat tariximizdə dərin iz qoymuş şair, xəttat, tarixçi, təzkirəçi, pedaqoqlardann olan Mir Möhsün Nəvvab haqqında danışılır. Qarabağ ədəbi mühitinin formalaşmasına, inkişafına mühüm təsir göstərən Nəvvab xalqımızın milli-mədəni irsinin zəhginləşməsinə də böyük töhfələr vermişdir. Qeyd edilir ki, Nəvvabın yaradıcılıq fəaliyyəti təkcə şeirlə bitmir. O, rəssamlıqla, xəttatlıq sənəti ilə də məşğul olmuşdur. Nəvvabın şəxsiyyət kimi özünü təsdiqləməsində, vətənə, doğulduğu torpağa bağlı olmasında həm də mənsub olduğu soyun, kökün, nəslin böyük təsiri vardır.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Ənvər Çingizoğlu
**Rejissor:** Miri Rzayev
**Operator:** Adil Abbasov
**Montaj:** Yaqub Həsənov
**Mətni oxuyan:** Sevil Hüseynli
**Məsləhətçilər:** Zemfira Səfərova
**Redaktor:** Yaqub Əlioğlu
**Direktor:** Sahib Heybətov
### Arxiv kadrlarda iştirak edənlər

Mir Möhsün Nəvvab (şəkil) (titrlərdə yoxdur)
Hacı Hüsü (titrlərdə yoxdur)
Cəlil bəy Bağdadbəyov (titrlərdə yoxdur)

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
**Kərbəlayi Abdulla məscidi** — Bakı şəhərində, Dilarə Əliyeva küçəsi 155-də yerləşən XIX əsrə aid məscid və tarix-memarlıq abidəsi. Məscid 1894-cü ildə xeyriyyəçi Abdulla Zərbəliyev tərəfindən tikdirilib.

Məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

Haqqında
--------

Kərbəlayi Abdulla məscidinin üstündəki daş kitabəyə əsasən, məscid hicri təqvimi ilə 1336-cı (1918) ildə tikilib. Ancaq giriş qapısının üstündəki kitabədə isə tikinti tarixi hicri təqvimi ilə 1311-ci (1894) il yazılıb. Məscid xeyriyyəçi Bakı Şəhər Dumasının üzvü Abdulla Zərbəliyev tərəfindən tikdirilib.

Azərbaycanda sovet işğalından sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan KP MK-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi. Kərbəlayi Abdulla məscidinin də bu dövrdə axundlarından biri yaxınlıqdakı söyüd ağacından asılıb. Digəri isə sürgün edilib. İlk dövrlər məscid mənzil kimi istifadə edilsə də sonradan burada karton fabriki, anbar və Rus Dram Teatrının rəssamlıq sexi fəaliyyət göstərib.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra 1992-ci ildə yerli əhalinin təşəbbüsü ilə məscidin fəaliyyəti bərpa edilib. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə isə məscid yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

Məsciddə Azərbaycan Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsindən qeydiyyatdan keçmiş "Kərbəlayi Abdulla məscidi" dini icması fəaliyyət göstərir.

Memarlığı
---------

Sal daşlarından tikilən məscidin nə günbəzi nə də minarəsi yoxdur. Dəstəmazxanaya və qadınların ibadət zalına giriş ayrıdır və çöldəndir. İbadət zalının sahəsi 170 kvadrat metrdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Azərbaycan Respublikası Məscidlərinin Ensiklopediyası (PDF) (az.). Bakı: Beynəlxalq Əlhuda. 2001. səh. 54. ISBN 964-8121-59-1. 2021-07-23 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
2. ↑  *Ağamusayeva, Dilarə.* Zamanın sorağında (PDF) (az.). Bakı: Elm nəşriyyatı. 2011. 24. 2016-04-06 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2024-03-19.
3. ↑  *Vəlizadə, Tural.* Azərbaycanda xeyriyyəçilik ənənələri (az.). Bakı. 2018. 55. 2021-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-03-19.
4. ↑  *Arif Yunusov.* Ислам в Азербайджане (PDF). Bakı: Zaman. 2004. səh. 78. ISBN 9952-8052-0-9. 2023-07-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-12-14.
5. 1 2 3  "Bakı şəhəri Kərbəlayı Abdullah məscidi". sirat.az. 2022-01-25. 2023-10-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-03-19.
6. ↑  "Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust Tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmişdir" (PDF) (az.). mct.gov.az. 2001-08-02. 2021-07-07 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-12-14.
7. ↑  "Dini Qurumlar". nasimi-ih.gov.az. 2022-12-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-03-19.
**Çeyildağ palçıq vulkanı** — Ceyrankeçməz depressiyasının qərbində, Çeyildağ qəsəbəsindən 1 kilometr şimal-qərbdə eyniadlı dağın qərb hissəsində yerləşən palçıq vulkanı.

Ümumi məlumat
-------------

Palçıq vulkanı enlik istiqamətində uzanıb, mütləq yüksəkliyi 286 metrə çatır. Vulkanın kraterinin diametri 250–300 metr olub, şimaldan nisbi yüksəkliyi 2–3 metr olan qədim valla əhatə olunur. Vulkanın yamaclarını radial istiqamətdə uzanan və kraterdən ətraflara doğru genişlənən çoxlu miqdarda yarğan kəsib parçalayır. Bu yarğanların bir qrupu Küdrüdərənin sağ qolunu təşkil edib, vulkanın şimal, şimal–qərb yamaclarını parçalayır. Onun cənub yamacını parçalayan yarğanlar isə Çeyil yarğanının sol qolunu təşkil edir. Palçıq vulkanı tektonik cəhətdən eyni adlı antiklinalın tağ hissəsində uyğun gəlir. Vulkan relyefdə geniş yastan yaradıb, Çeyildağ (252 metr) yüksəkliyindən bir qədər şərqdə başlayıb qərbdə Zəhərdağa (677 metr) kimi davam edir. Geoloji ədəbiyyatda palçıq vulkanının ən böyük püskürmələrindən biri 1870-ci ildə baş verdiyi qeyd olunur.

Relyefi
-------

Çeyildağ palçıq vulkanın müasir relyefi arid-denudasiya və eroziya-denudasiya proseslərinin nəzarəti altında formalaşır. Yamaclarda həmçinin gilli karst formaları inkişaf etmişdir. Gilli karst formaları Küdrüdərə boyu daha çox yayılmışdır. Bu relyef formaları ən çox qədim brekçiyalar üzərində inkişaf edir.

Landşaftı tipləri
-----------------

Çeyildağ palçıq vulkanı və onun ətraf sahələrində brekçiyaların yaşından və yamacların səmtindən asılı olaraq müxtəlif landşaft kompleksləri formalaşmışdır. Cavan brekçiya axınları, qrifon, sopka və salzalar sahəsində relyefin çox cavan olması sayəsində bitki örtüyü əmələ gələ bilməmişdir. Vulkan yamaclarında partlayışla əlaqədar olaraq yaranmış çat blokları üzərində seyrək gəngiz, efemer, çoxlu miqdarda göl çuxurlarında isə şoranlıq yaranmışdır. Zəif parçalanmış vulkan yamaclarında cavan brekçiyalar üzərində gəngiz, efemer, parçalanmamış vulkan yamaclarında yovşan, gəngiz landşaftı formalaşmışdır.

Bitki örtüyü
------------

Vulkan yamaclarının səmtindən, brekçiyaların yaşından, parçalanma dərəcəsindən asılı olaraq burada yayılmış bitki örtüyü ayrı-ayrı sahədə bir-birindən fərqli məhsuldarlığa malikdir. Cənub yamacda bitki örtüyü gəngiz və yovşandan, qismən efemerdən ibarətdir. Vulkanın şimal, şimal-şərq səmtidəki yamaclarda ən çox yovşan, efemer, gəngiz inkişaf etmişdir. Palçıq vulkanı və onun ətraf landşaft komplekslərindən qış və yaz otlaqları kimi istifadə olunur. Burada landşaftın fəsillər dəyişməsi aydın müşahidə olunur. Bütün landşaft kompleksləri yaz və payızda efemerlərin inkişafı ilə əlaqədar olaraq daha zəngin görkəm alır. Yayda isə bitki örtüyü yovşan, gəngiz və şorangədən ibarət olur.

Həmçinin bax
------------

* Ceyrankeçməz
* Torağay palçıq vulkanı

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  M.Müseyibov. Azərbaycanın fiziki coğrafiyası (ümumi hissə). Universitetlər üçün dərslik. Bakı: 1998, səh.400

Xarici keçidlər
---------------

* Palçıq vulkanları yeni turizm zonaları ola bilər
Birinci Dünya Müharibəsində iştirak edən İttifaq dövlətlərinin liderləri, soldan sağa: Alman İmperatoru II VilhelmAvstriya-Macarıstan İmperatoru Frans İosif, Osmanlı Sultanı V Mehmed, Bolqarıstan çarı I Ferdinand. Qərbdə *Müttəfiq* (Allied) sözü Antanta dövlətlərinə aiddir.
Britaniya feldmarşalı Bernard Montqomeri, Sovet feldmarşalları və generalları Berlində Brandenburq qapısında, 12 iyul 1945-ci il.
**Alyans (ittifaq)** və ya **Müttəfiqlik** xalqlar, qruplar və ya suveren dövlətlər arasında ümumi fayda təmin edəcək qarşılıqlı maraqlara əsaslanan münasibətlərdir. Bu əlaqələr gizli və ya açıq formada həyata keçirilə bilər. Hər bir ittifaq üzvü **müttəfiq** adlandırılır. Müxtəlif növ ittifaqlar, o cümlədən də hərbi ittifaqlar, kommersiya ittifaqları və siyasi ittifaqlar yaratmaq mümkündür. Müharibə və hərbi döyüş məsələlərində terminoloji olaraq alyans sözü istifadə edildiyi zaman, **Müttəfiq qüvvələri,** həm də bu qüvvələrin bölmələrini ifadə edir. I Dünya müharibəsi və eyni zamanda da İkinci dünya müharibəsindən bəhs edən hekayələr zamanı bu terminologiyadan istifadə olunur.

Rəsmi olaraq hər hansısa bir hərbi alyans yaratmaq üçün ümumi bir düşmənə qarşı birgə döyüşəcək müttəfiqlərə ehtiyac yoxdur, bunlardan birinin yanında müharibəyə girməkdə kifayətdir. Müttəfiqlik sözünün hərbi mənada istifadəsi zamanı müharibə başlamamışdan əvvəlki müttəfiqlik münasibətləri deyil, münaqişə nəticəsində bir ittifaqın yaradılması əsasdır.

Cümlə daxilində böyük "i" hərfi ilə yazılan ittifaq (İttifaq) sözü ümumiyyətlə Birinci Dünya Müharibəsində Müttəfiq Dövlətlərlə müharibə aparmış olan İttifaq dövlətlərini ifadə edir. Eyni məna ilə nəzərdən keçirildiyi zaman, böyük "m" hərfi ilə yazılan müttəfiq (Müttəfiq) sözü də İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Berlin-Roma-Tokio oxu dövlətlərinə qarşı mübarizə aparmış olan Müttəfiq qüvvələrini ifadə edir. Eyni termin eyni zamanda da ABŞ tərəfindən Vyetnam müharibəsində Cənubi Vyetnama kömək etmiş olan dövlətləri təsvir etmək üçün istifadə olunur.

Bu gün xüsusilə də Qərb mənşəli tərcümələrdə Körfəz Müharibəsindəki BMT koalisiyası üçün Alyans qüvvələri ifadəsi ilə paralel olaraq, bu gün İraqda mövcud olan İraqdakı Çoxmillətli Qüvvələr üçün Azərbaycan dilində qarşılığı **Koalisiya qüvvələri** kimi tərcümə edilə biləcək termin istifadə olunur. Koalisiya qüvvələrinin tərifi də bir növ Alyans Qüvvələridir.

Birinci Dünya Müharibəsində iştirak etmiş olan İttifaq Qüvvələri (Üçlü Alyans) Almaniya, Avstriya və İtaliyadan təşkil olunmuşdur ki, sonradan İtaliya Müttəfiq Dövlətlərin tərəfinə keçmişdir. Bu ittifaq daha sonralar Osmanlı İmperiyası və Bolqarıstanın bu ittifaqa qoşulması ilə genişlənmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Larsen, Stanley; Collins, James.* Allied Participation in Vietnam (Vietnam Studies). Washington, D.C.: Department of the Army. 1975. OCLC 1119579. 27 yanvar 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 yanvar 2013.
**Çaqqal nəfəsi** — İranlı rejissor Babək Şirinsifətin çoxseriyalı filmi.

Məzmun
------

Kriminal melodram janrında olan serialin əsas ana xətti bir neçə paralel süjet üzərində qurulub. Film iki qadının taleyindən bəhs edir. Təsüdüfi bir qətl törətdiyi üçün həbsxanaya düşmüş Nərgiz adlı gənc qadının (33-35 yaş) həbsxanadan çıxdıqdan sonra başına gələnlər və keçmişdə biznes fəaliyyətiylə məşğul olub, lakin kimlərsə tərəfindən şərlənib həbsxanaya saldırılan Gülarə adlı yaşlı qadının öz günasızlığını sübut etmək yolunda apardığı mübarizəsi yer alıb.

Haqqında
--------

"Çaqqal nəfəsi" adlı serialda əməkdar artist Qurban İsmayılov, Gülzar Qurbanova, Rasim Cəfərov, Elgün Həmidov və digər tanınmış aktyorlar rol alıb. Ekran əsərində tanınmış teleaparıcı Səxavət Nur da debütünü edib.

Filmin ssenari müəllifi İlqar Fəhmidir. Seriala musiqini iranlı bəstəkar Hamid Sabet yazıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "İranlı kinematoqraflar Azərbaycanda teleserial çəkir". anl.az. Kaspi. 22 noyabr 2012. 6 February 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 may 2016.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı

Xarici keçid
------------

* 1-ci seriyanı izlə
***2001: Kosmik Odissey*** 1968-ci ildə Amerikalı rejissor Stenli Kubrik tərəfindən çəkilmiş elmi-fantastika filmidir. Ssenarisi Artur Klarkın qısa hekayələrindən ilhamlanan film yadplanetlilər tərəfindən yerləşdirilən və insanlıq tarixinə təsir edən bir qayanın kəşfindən sonra 5 kosmonavtın şüurlu kompüter HAL ilə Yupiterə səyahətindən bəhs edir. Film insan təkamülü, ekzistensializm, texnologiya, süni intellekt, və yerdənkənar həyat kimi mövzulara toxunur.

Filmdə kosmik səyahətin elmi cəhətdən dəqiq təsviri və misli görülməmiş vizual effektlər xüsusilə diqqət çəkir. Kubrik filmin hekayəsini dialoqdan daha çox görüntülərlə nəql edir. Filmdə Rixard Ştraus, İohan Ştraus, və Aram Xaçaturyan kimi bəstəkarların klassik musiqisi geniş yer alır.

*2001* çoxları tərəfindən dünya tarixinin ən önəmli və nüfuzlu filmlərindən biri hesab olunur. Bəziləri filmi müəmmalı və apokaliptik olaraq şərh etsə də, digərləri filmin insanlığa optimist nöqteyi-nəzərdən baxdığını irəli sürüb. 4 kateqoriyada Oskar nominasiyası alan film Vizual Effektlər kateqoriyasında mükafata layiq görülmüşdür. 1991-ci ildə ABŞ Konqres Kitabxanası tərəfindən "mədəni, tarixi, və ya estetik cəhətdən əhəmiyyətli" hesab edilən film ABŞ Milli Film Arxivində qorunub saxlanılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  2001: A Space Odyssey | Memory Beta, non-canon Star Trek Wiki | Fandom.
2. ↑  .
3. ↑  .
4. ↑  Box Office Mojo (ing.). 1999.
5. 1 2  2001: A Space Odyssey (1968) (ing.). British Film Institute.
6. 1 2  2001: A Space Odyssey.
7. ↑  .
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Pionerlər.

"Casus" romanının uğurlarından sonra Kuper daha böyük həvəslə milli Amerika romanları yazmaq qərarına gəlir və "Pionerlər" adlı əsəri üzərində işləməyə başlayır. İlk dəfə olaraq bu romanın səhifələrində sonradan Dəri Corab, Vəhşi heyvan ovçusu, Şahingöz, Uzun Karabin və Ləpirçi ləqəbləri ilə tanınacaq "ağ adam" Nataniel (Natti) Bamponun və onun "qırmızı dərili" hindu dostları Çinqaçkuk, onun oğlu Unkas göründü. Müəllif bu romanı yazarkən heç özü də bilmirdi ki, bu əsərin mövzusu gələcəkdə onun yazacağı və beş romandan ibarət olacaq "Dəri Corab" pentalogiyasının əsasını təşkil edəcəkdir. 1823-cü ildə Amerikanın və İngiltərənin kitab bazarına daxil olan "Pionerlər" romanı o dəqiqə satılıb qurtarır.

Roman haqqında
--------------

Bu romanda avtobioqrafik üsnürlər çoxdur. Belə ki, müəllifin özünün də dediyi kimi, bu romanda təsvir olunan hadisələrin cərəyan etdiyi məkan, burada iştirak edən qəhrəmanlar və personajlar yazıçıya çox yaxşı tanış idi. Bu çox güman ki, onun atası Uilyamın ilk vaxtlar yaşadığı və onun özünün də uşaqlıq illərini keçirtdiyi yerlər olmuşdur. Hətta, tənqidçilərin dediyinə görə, əsərin qəhrəmanlarından biri hakim Marmadiyuk Templ çox güman ki, Uilyamın prototipidir. Hər halda, romanda təsvir olunan əsas qəhrəmanların əksəriyyətini - hakim və onun qızını, Edvardsı, şerif Riçardı və nökər Bencameni yazıçı hələ uşaq yaşlarından çox yaxşı tanıyırdı.

Bu əsərdə sırf amerikalı qəhrəmanları olan Hiram Dultitl və həkim Elnatan Todd obrazları uzun müddət qızğın mübahisələrin obyekti olmuşdur. Xüsusilə də prototipi müəyyən olunmamış belə qəhrəmanlardan biri də bu əsərdə elə də əhəmiyyətli yer tutmayan, ancaq xüsusilə diqqəti tez cəlb edən məşhur Dəri Corab ləqəbli Nataniel Bampo olmuşdur. Bu obraz Kuperin kəşfi idi və təsadüfi deyil ki, qeyri-adi mərdanə xasiyyətlərə malik olan, hədsiz dərəcədə ədalətli və namuslu, yüksək insani keyfiyyətləri ilə tanınan bu obraz sonralar yazıçının şah əsər hesab olunan "Dəri Corab" silsilə romanlarının baş qəhrəmanı oldu.

Mövzusu
-------

Romanda hadisələr unudulmuş Templtaun şəhərində cərəyan edir. Bu şəhər Avropanın müxtəlif ölkələrindən köçən ailələri qoynuna almışdı. Burada "Vəhşi Amerika" ilə "Mədəni Avropa" qarşı-qarşıya dayanmışdır. Vəhşi sayılan hindilər idi, mədəni sayılan isə avropalılar idi. Ağdərili müstəmləkəçilər məhz bu prinsip əsasında hindi qəbilələrinə basqınlar edir, onların kökünü kəsməyə can atırdılar. 

Kuper "Pentalogiya"-ya daxil olan romanlarındakı hadisələri də məhz bu konflikt üzərində qurmuşdur.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Əsərlərin mətnləri | Qutenberq layihəsi |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | BNF: 15125017c · GND: 4678498-6 · SUDOC: 082112614 · VIAF: 177370618 · WorldCat VIAF: 177370618 |
**Mihran Damadyan** (həmçinin **Damatyan** kimi də yazılır; ermənicə : Միհրան Տամատեան; 1863, Konstantinopol, Osmanlı imperiyası – 1945, Qahirə) Osmanlı dövlətində yaşamış olan erməni inqilabçısı, siyasi fəalı, yazıçısı və müəllimi olmuşdur.

İtaliyanın Venesiya şəhərində Erməni Katolik İlahiyyat Fakültəsində təhsil almışdır. Müasir Batman əyalətində yerləşən Sasonda müəllimlik etməyə başlamışdır. Boyacıyan Hampartsum Murad Əfəndi (Medzn Murad) ilə bərabər 1894-cü ildə baş tutmuş olan Birinci Sason üsyanına rəhbərlik etmişdir. Hadisələr nəticəsində o, tutularaq həbs edilmişdir. İddia olunur ki, o, həbsdə olarkən qaçmasının qarşısını almaq üçün ayaqları sındırılmışdır. Zəncirlənərək İstanbula göndərilmiş və bir müddət orada həbsdə qalmışdır.

Sosial Demokrat Hnçak Partiyasının aparıcı üzvlərindən biri olmuşdur. O, Fransa rəsmiləri ilə aparılmış olan danışıqlar zamanı mühüm rol oynamışdır. Nümayəndə kimi o, 1920-ci ildə Çukurovada (Kilikiya) yaradılmış olan müstəqil erməni idarəçiliyinin Fransanın mandatına daxil olmasını təklif etmişdir. Adanaya gedərkən dağlıq ərazidə yolu türk quldur dəstələri tərəfindən kəsilmiş və burada o zorakılığa məruz qalmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Mihran Tamatean // Faceted Application of Subject Terminology.
2. 1 2 3 4  Միհրան Տամատյան // Հայաստանի գրադարանների համահավաք գրացուցակ.
3. ↑  Blackwell, Alice Stone. Armenian Poems, Rendered into English Verse. Boston, MA: Atlantic Printing Company, 1917
4. ↑  Revolutionary Figures by Mark D. Gavoor
5. ↑  Armenian Library & Museum of America to Honor the Forgotten Heroes of the Armenian Legion - The Armenian Reporter
6. ↑  Double Vision: Reflections on My Heritage, Life, and Profession - by Ben Haig Bagdikian, p.83
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Adına günü.

***ADıNA günü*** qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Bəhruz Qədirov tərəfindən 2010-cu ildə çəkilmişdir. Film ANS televiziyasında istehsal edilmişdir. Film 30 aprel 2009-cu il tarixində Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında baş verən qanlı terror hadisəsini araşdırır. Qanlı hadisə zamanı 12 nəfər öldürülmüş, 13 nəfər isə müxtəlif dərəcəli bədən xəsarəti almışdı. Filmdə ölənlərin və yaralananların ailə üzvləri, hadisənin şahidləri danışır, qatil Fərda Qədirov barədə faktlar açıqlanır.

Məzmun
------

El arasında həftənin bütün günlərinin hər birinin özünəməxsus adı var: duz, xas, adına və s. Bir qismi yaddan çıxıb. Adına ona görə yadda qalıb ki, biz azərbaycanlılar qırxı çıxana qədər ölülərimizi məhz bu gün yad edir, onlara ehsan süfrəsini də elə bu gündə açırıq. Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasına silahlı hücum da həftənin 4-cü, yəni adına günü oldu. 30 aprel 2009-cu il tarixində ADNA özünün qanlı tarixini yaşadı. Bu tarix ölən və yaralananların adı ilə yadda qaldı və onların adı ilə də anılacaq.

Film 30 aprel 2009-cu il tarixində Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında baş verən qanlı terror hadisəsini araşdırır. Qanlı hadisə zamanı 12 nəfər öldürülmüş, 13 nəfər isə müxtəlif dərəcəli bədən xəsarəti almışdı. Filmdə ölənlərin və yaralananların ailə üzvləri, hadisənin şahidləri danışır, qatil Fərda Qədirov barədə faktlar açıqlanır.

Film haqqında
-------------

* Film iki versiyada-2010-cu və 2011-ci illərdə çəkilmişdir. İkinci versiya birincini tamamlayır.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenari müəllifi: Rəşad Abbasov  

Rejissor: Bəhruz Qədirov  

Operator: Polad Orucov, Elxan Hüseynov, Hikmət Əsgərov, Cəfər Qasımov

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında terror hadisəsi". 2022-03-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-14.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında terror hadisəsi  

2010-cu ilin Azərbaycan filmləri  

2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
**Tirana** (alb. Tiranë) — Albaniyanın paytaxtı.

Tirana Adriatik dənizindən 40 km aralıda İşemi və Erzeni çaylarının vadisində yeləşir. Əsası 1614-cü ildə Süleyman Paşa Bardini tərəfindən qoyulmuşdur.
Etimoloqlara görə "Tirana" adının mənşəyi etrus xalq etnoniminin latın forması olan "Tirren" sözü ilə bağlıdır. Başqa mülahizəyə görə şəhər Süleyman Bardini tərəfindən Tehranın şərəfinə -Tiqran adlandırılmışdır. 1920-cil fevralın 9-dan rəsmi paytaxt statusu almışdır.
Paytaxt Tirana əvvəllər kiçik bir qəsəbə idi, hazırda isə ölkənin ən böyük şəhərlərindən biridir. Paytaxt Tirananın 750 min nəfər əhalisi var. İsgəndər Bəy meydanı şəhərin ən böyük və məşhur meydanlarından biridir. Ədhəm Bəy Məscidi və saat qülləsi meydanın gözəlliyini daha da artırır. 35 metrlik qüllədən şəhərə baxmaq insana əlavə zövq verir. Paytaxtı öz qoynuna almış Dayti dağı sanki Tirananın mühafizəçisi vəzifəsini yerinə yetirir. Saat qülləsindən qədim şəkillər asılıb. Ölkəni 40 il kommunist rejimdə idarə etmiş Ənvər Xocadan ölkədə demək olar ki, heç bir şey qalmayıb, onun heykəlləri yığışdırılıb. Ənvər Xoca ölkəni 40 il idarə edib. Hətta bu ölkədə 1967-ci ildə dinin olmadığını da rəsmən bəyan edilib. Kommunizm dövründə ölkədə minlərlə məscid və kilsə yerlə bir edilib. Ölkədə kommunizm dövründən qalmış yeganə məscid Ədhəm Bəy Məscididir. O vaxtdan bəri bağlanmış məscid 1991-ci ildə yenidən xalqın xidmətinə verilib. Bu gün minlərlə insan bu məsciddə camaatla namaz qılır.

Tirana panoraması

İstinadlar
----------

1. ↑  .

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbarda əlaqəli media-fayllar

| ⛭Avropa paytaxtları |
| --- |
| Afina  • Amsterdam  • Andorra-la-Velya  • Ankara  • Astana  • Bakı  • Belqrad  • Berlin  • Bern  • Bratislava  • Brüssel  • Budapeşt  • Buxarest  • Dublin  • Helsinki  • İrəvan  • Kişinyov  • Kiyev  • Kopenhagen  • Lissabon  • London  • Lüksemburq  • Lyublyana  • Madrid  • Minsk  • Monako  • Moskva  • Nikosiya  • Şimali Lefkoşa • Oslo  • Paris  • Podqoritsa  • Praqa  • Priştina  • Reykyavik  • Riqa  • Roma  • San-Marino  • Sarayevo  • Skopye  • Sofiya  • Stokholm  • Tallin  • Tbilisi  • Tirana  • Vaduts  • La Valletta  • Varşava  • Vatikan  • Vilnüs  • Vyana  • Zaqreb |

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Open Directory Project |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (11-ci) · Britannica (onlayn) · Universalis |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNE: XX461526 · BNF: 12460512r · GND: 4270905-2 · ISNI: 0000000114319723 · LCCN: n82213241 · NKC: ge491566 · NSK: 000582973 · SUDOC: 067106854 · VIAF: 167355723 · WorldCat VIAF: 167355723 |

 |
**Otman Bozdağ palçıq vulkanı** — Azərbaycanda, Qaradağ dəmir yolu stansiyasından 5 km şimal-qərbdə yerləşən palçıq vulkanı.

Quruluşu
--------

Yüksəkliyin mərkəz hissəsini diametri 300 metr olan vulkan krateri tutur. Kəsik konus şəklində olan kraterin kənarları 6 metr hündürlüyündə bəndlə hüdudlaşmışdır. Onun dik yamacları dərin yarüanlarla kəsilmişdir. Otman Bozdağının qrifon və salçaları iki qrupdan ibarətdir. Palçıq vulkanı rayonunun geoloji quruluşunda pliosen çöküntüləri iştirak edir.

Püskürmə fəaliyyəti
-------------------

Otman Bozdağının püskürmə fəaliyyəti haqqında maraqlı məlumatlar vardır. Məsələn, 1845-ci il yanvarın 22-də baş vermiş güclü püskürmə 3 saat davam etmişdir. Brekçiyanın tədqiqi vulkanın bir neçə dəfə – 1845, 1904, 1951, 1965-ci illərdə püskürdüyünü göstərir. 1965-ci il oktyabrın 1-də saat 11.50-də bir saat yarım davam edən növbəti püskürmə baş vermişdir. Brekçiyanın tutduğu sahə 10 km²-dən artıq olmuşdur.

Növbəti püskürmə 12 dekabr 1994-cü ildə baş vermişdir. Partlayış nəticəsində yaranmış alov sütununun hündürlüyü 60–70 m-ə çatmışdır. Yaranmış brekçiya örtüyü 5 ha sahənin tutmuş, orta həcmi 63 m³ olmuşdur. Püskürmə nəticəsində uzunluğu 450 m, eni 2 m, dərinliyi 3 m olan 3 ədəd nəhəng çat yaranmışdır.

Vulkanın qeydə alınmış 8-ci püskürməsi 2004-cü ildə olmuşdur.

### Sonuncu püskürmələr

6 fevral 2017-ci ildə vulkanda iki püskürmə baş verib. Vulkan iki fazada püskürüb. Birinci faza təxminən saat 12:20, ikinci faza isə 14:18 radələrində qeydə alınıb. Aparılan ilkin tədqiqatlar nəticəsində məlum olub ki, ikinci faza zamanı daha qüvvətli partlayış baş verib. Birinci püskürmə 3 dəqiqə 23 saniyə, ikinci isə 6 dəqiqə davam edib. İkinci partlayış zamanı alovun hündürlüyü təxminən 270-300 metrə çatıb. Vulkanının püskürməsi nəticəsində ətraf ərazilərin landşaft örtüyü yanıb. Onun krater sahəsindən qərbə və cənuba doğru eni 3-5 metr, uzunluğu kilometrlərlə ölçülən dərin çatlar əmələ gəlib. Vulkanın brekçiyası 10 hektar ərazini əhatə edib.
2018-ci ilin 23 sentyabr saat 08:53 radələrində palçıq vulkanında bir illik fasilədən sonra birinci püskürmə baş verib. İkinci püskürmə saat 09:58 radələrində qeydə alınıb. Alovun hündürlüyü 200-300 metr olmuşdur. Püskürmədən sonra ərazidə çoxlu sayda dərinliyi 40 metrə çatan çatlar əmələ gəlmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Elman Yusifov. Bioloji müxtəliflik: Abşeron yarımadasının təbiət abidələri. Bakı: Nurlar NPM, 2007.  (az.)
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Qaradağda püskürən vulkandan - Fotolar + Video Arxivləşdirilib 2017-02-09 at the Wayback Machine. qafqazinfo.az, 07.02.2017  (az.)
3. ↑  "Otman-Bozdağ palçıq vulkanında püskürmə baş verib". 2021-01-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-23.
**T. Şevçenko adına Xarkov Dövlət Akademik Ukrayna Dram Teatrı** (*ukr.* Харківський академічний український драматичний театр імені Тараса Шевченка) — Xarkovda yerləşən akademik teatr.

Tarixi
------

1934-cü ildə dağıdılmış Berezil əsasında yaradılmışdır. 1935-ci ildə teatra Taras Qriqoryeviç Şevçenkonun adı verildi. 1947-ci ildə teatra "akademik" statusu verildi.

Sosialist realist mövqelərinə istiqamətlənmə, repertuarda rus sovet dramaturgiyasının üstünlük təşkil etməsi, adına teatrın surətini çıxarması. İ. Frankonun, A. Korneyçukun Ukrayna dramaturqlarının rəhbəri kimi irəli sürülməsi, Qərbi Avropa repertuarının XIX əsr klassikləri ilə məhdudlaşdırılması yeni yaranan teatrın aparıcı xəttini səciyyələndirir. 1933-cü ilin oktyabrında Xalq Maarif Komissarlığının əmri ilə teatra sonralar Moskva Bədii Akademik Teatrının məzunu B. Nord (1952–57) M. Kruşelnitski (1933–52) sonra V. Krainiçenko ilə əvəzlənən A. Serdyuk (1957–62) rəhbərlik edirdi. Sonuncunun ölümündən (1964) sonra teatr tədricən müasir sosialist realist dramaturgiyasının, məişət klassiklərinin repertuarına, K. Stanislavskinin məktəbindən rus rejissorlarının tez-tez qastrol səfərlərinə keçdi.

2004-cü ildə "Məhəbbət ayı" və "Qoldoni. Venesiya" Andrey Joldak UNESCO mükafatına layiq görüldü və teatr truppası Avropanın ən yaxşı on truppasına daxil oldu. A. Joldakın "Romeo və Cülyetta" pyesi Ukraynada qadağan edildi, bu tamaşanın premyerası 2005-ci ilin noyabrında Berlində oldu.

Rəhbərliyi dövründə Andrey Joldak görkəmli rejissor Les Kurbasın xatirəsinə teatrı əvvəlki "Berezil" adına qaytarmağa çalışdı.

Teatrın dekoratorları: V. Meller, V. Qreçenko, D. Vlasyuk, Q. Batı, A. Kostyuçenko, V. Kravets, T. Medvid və başqaları idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Харківський Державний Академічний Драматичний Театр ім. Т.Г.Шевченка". www.theatre-shevchenko.com.ua. 2021-05-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-12.
2. ↑  "Kharkiv Ukrainian Drama Theater". www.encyclopediaofukraine.com. 2022-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-12.
3. ↑  "DIRECTOR / Svoboda Zholdak Theatre". svobodazholdaktheatre.com. 2016-10-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-12.
4. ↑  ""Antigone in New York" in Ivan Franko National Theatre, Kiev". eepap.culture.pl. 2019-05-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-12.
5. ↑  "Andrzej Szczytko". eepap.culture.pl. 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-12.
6. ↑  "Charków. Prapremiera "Kartoteki" Różewicza". www.e-teatr.pl. 2019-10-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-15.
**Boğboğa** — Abşeron yarımadasında, Sabuncu Şəhər tipli qəsəbə.-nin qərbində palçıq vulkanı. Hündürlüyü 87 m. Palçıq vulkanları püskürərkən yer səthinə çıxan su, palçıq və qaz müxtəlif səslər çıxarır. Belə vulkanlar əhali arasında boğ-boğa və ya pilpilə adlandırılır. Boğboğa sözü vulkanın çıxardığı səsə muvafiq olaraq təqlidi təkrar xarakteri daşıyır.

Boğ-boğa palçıq vulkanı üçərində triqometrik məntəqə qurulmuş təpənin çirvəsini tutur. Təpə vulkan püskürmələrinin brekçiyadan təşkil olunmuşdur. Burada külli miqdarda qrifon vardır. Qrifonlardan axan qatı neftli sular qır örtüyü əmələ gətirir.

Boü-boüa vulkanı tektonik cəhətdən Balaxanı - Sabunçu - Ramana qırışıüının qərb hissəsində yerləşib, bu strukturun şimal qalxmasını əmələ gətirir.

Şəkildən göründüyü kimi 30 il əvvəl vulkanın ətrafı boş sahələr olmuşdur.

Hal-hazırda kənd həm təbii məxsusi artım, həm də Qərbi Azərbaycandan, öz yurd-yuvalarından qovulmuş insanların hesabına genişlənərək demək olar ki, vulkanın bütün ərazisini öz altına almışdır. Hesab edirik ki, təcili olaraq bu təhlükəli halın qarşısı alınmalıdır. Təbiətin bizdən xəbərsiz öz xronometri olduğundan bu hal istənilən an faciələrlə nəticələnə bilər. Azərbaycanda belə hallar olmuşdur.

Mənbə
-----

* Yusifov, Elman. Bioloji müxtəliflik: Abşeron yarımadasının təbiət abidələri- Bakı : Nurlar NPM, 2007.

İstinadlar
----------

1. ↑  Boğ-Boğa palçıq vulkanı // Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. I cild. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. 304. ISBN 978-9952-34-155-3.

| ⛭ Azərbaycanın palçıq vulkanları  |
| --- |
| Abix  • Ağzıbir  • Ağzıbir (Bozdağ)  • Ağnohur  • Axtarma-Paşalı  • Atbatan  • Ayazaxtarma  • Ayrantökən  • Bahar  • Bəndovan  • Boğ-Boğa  • Boyanata-Sarıdaş  • Böyük Hərəmi  • Böyük Kənizədağ  • Böyük Mişovdağ  • Çeyildağ  • Daşgil  • Daşmərdan  • Dəmirçi  • Diləngəz  • Durovdağ  • Gülbəxt  • Güzdək Bozdağı  • Xərə-Zirə  • Keçəldağ  • Keyrəki  • Kolanı  • Kiçik Hərəmi  • Kiçik Kənizədağ  • Kiçik Mişovdağ  • Qalmaz  • Qaynarca  • Qaradağ Axtarması  • Qaradağ Pilpiləsi  • Qarasu adası  • Qələndəraxtarma  • Qırməki  • Qızmeydan  • Qobu Bozdağı  • Qoturdağ  • Quşxana  • Lökbatan  • Məlikçobanlı  • Nardaranaxtarma  • Otman Bozdağı  • Pirəkəşkül  • Sarınca  • Süleymanaxtarma  • Solaxay  • Şıxzərli  • Torağay  • Torpaqlı Axtarması  • Üçtəpə  • Xıdırzındə  • Zığ• Şonqar |
**İçalatçı** və ya **Qarındeşən Cek** (*ing.* Jack the Ripper) - 1888-ci ilin ikinci yarısında Uaytçapeldə və Londonun ətraf rayonlarında cinayətlər törədən naməlum qatilə və ya qatillərə verilmiş şərti addır. Cek adı Mərkəzi polis bürosuna qətli törətdiyini iddia edən bir şəxsin göndərdiyi məktubdan götürülmüş və London qəzetlərində cinayət işlərilə bağlı nəşr olunan yazılar sayəsində məşhurlaşmışdır.

Hamısı fahişə olan qurbanlardan beşinin eyni adam tərəfindən öldürüldüyü rəsmən öz təsdiqini tapmışdır. Ancaq Qarındeşən Cekin törətdiyi güman olunan təxminən iyirmiyə yaxın cinayət vardır. Cek qeyb olduğuna görə bu cinayətlərin heç birinin üstü açılmamışdır. Bu gün ingilis detektivlər və elm adamları müasir texnologiyanın köməyilə həmin cinayətlərin üstünü açmağa çalışırlar. Günümüzə qədər çatmış tək fiziki dəlil, qurbanlardan birinə aid olduğu iddia edilən şaldır.

### İstintaq

Son cinayəti işləməsindən 126 il sonra qatilin şəxsiyyəti müəyyənləşdi. Həm də bizə gəlib çatmış son dəlil olan şal bu sirri açmağa əsas səbəb olmuşdur.

DNT mütəxəssisi Jari Louhelaynen 1988-ci ildə İngiltərənin paytaxtı Londonda işlənmiş cinayəti araşdırmağa başlayır. Məşhur mütəxəssis silsilə qətllər törətmiş Qarındeşən Cek tərəfindən öldürülən Katerina Eddovesin qanlı şalı üzərində etdiyi testlər nəticəsində qatilin Polşadan olan mühacir, bərbər Aaron Kosminski olduğunu müəyyən edib.

İş adamı Rassıll Edvardsın 2007-ci ildə İngiltərədəki hərrac evlərinin birindən satın aldığı şalı araşdıran alim İngiltərənin "Mail on Sunday" qəzetinə bildirib: "Əldə etdiyim nəticədə şübhəyə yer yoxdur".

Qeyd edək ki, Londonun şərqindəki Uaytçapel şəhərində bir bərbər dükanı işlədən Kosminski "Skotland Yard" tərəfindən sorğulanan şübhəlilərdən biri idi. Ruhi xəstə olan Kosminski kifayət qədər dəlil olmaması səbəbi ilə sərbəst buraxılmışdı.

Aaron Kosminski
---------------

Aaron Kosminski Polşada anadan olub. Atası Abram Jozef Kozminski dərzi idi. Anası Golda nee Lubnowska evdar qadın idi. 1881-ci ildə O ailəsi ilə birlikdə İngiltərəyə köçdü. Onun psixiologiyasında problemlər var idi. Qarındeşən Cek hadisələrində şübhəli olsa da, psixi durumu səbəb alınaraq Qarındeşən Cek olmadığı əsas gətirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bəşəriyyət tarixinin 5 böyük sirri - FOTO". ailem.az. lent.az. 2014-07-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2016.
2. ↑  "Qarındeşən Cekin kimliyi müəyyən edilib". trend.az. Trend. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2016.[*ölü keçid*]

Vikianbarda Qarındeşən Cek ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Abrek Əli Hilivi**( **Abrek Əlixan** ; ləzg. Ярали Хьиливи ) - ləzgi abrek, 1837-ci il Quba üsyanının rəhbəri, Qazi Muhammədin dostu və sağ əli. Ləzgilərin Hil soyunun nümayəndəsi.

Bioqrafiya
----------

Abrek Əli Hilivi 1802-ci ildə Quba əyalətinin Hil kəndində anadan olmuşdur. "Vikeh Hirgal" ləqəbi ilə tanınırdı. Quba üsyanı zamanı o, cəsur hərəkətləri ilə məşhurlaşmışdır: kazakları əsir götürüb və Qubanın mühasirəsi zamanı şəhərə ilk girənlərdən biri olmuşdur. Əli üsyançı qüvvələrin məğlubiyyətinin qaçılmaz olduğunu başa düşəndə həbsdən qaçaraq Quba əyalətinin yuxarı mahallarında, Cənubi Dağıstanda və Şəki vilayətində yerləşdi. Qazıqumuq xanı Mirzə xanın xəyanətinə görə abrek və onun dəstəsi dağlara çəkilməyə məcbur oldu.

Qeydlər
-------

1. 1 2  Сумбатзаде, 1961
2. ↑  "*А. Амрахов*. Единобожие и мистизим. Том 1. Издатель «Лотос», 2019. — С. 539. ISBN:9785914711112, 5914711118". 2024-02-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-04-06.
**Filo Farnsvort** (19 avqust 1906[…] – 11 mart 1971[…], Solt-Leyk-Siti) — Amerikalı ixtiraçı və elektron televiziyanın yaradıcılarından biri idi .

İxtiralar
---------

O, daha çox elektron televiziya sistemlərindən birinin — "disektor "un ixtirasına görə tanınır. 7 yanvar 1927-ci ildə Farnsworth tərəfindən yaradılmış elektron televiziya sistemi üçün ABŞ Patent İdarəsinə ərizə verdi. İxtiranın mövzusu təsvirin elektrik siqnallarına çevrildiyi ötürücü qurğu, təsvirin qəbulunu təmin edən qəbuledici boru, ötürücü və qəbuledicinin işinin sinxronizasiya prinsipi, həmçinin parlaqlığın tənzimlənməsi sxemi olmuşdur. 1931-ci ildə Zvorykin Farnsworthun laboratoriyasına baş çəkdi. Hər iki ötürücü borunun işini müqayisə etdilər. Philo etiraf etdi ki, Zvorykinin ikonoskopu bəzi cəhətdən onun dizaynından üstündür. Öz növbəsində qonaq təəssüfləndiyini bildirib ki, onun Farnsvort sxemində təsbit olunmuş bəzi prinsiplərdən istifadə etmək hüququ yoxdur.

Daha sonra Philo Farnsworth raket idarəetmə sistemlərinin və nüvə birləşməsinə nəzarətin inkişafı üzərində işləmişdir. Ömrünün sonlarında o , füzor kimi də tanınan kiçik bir termonüvə reaktoru icad etdi .

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Gregersen E.* Philo Farnsworth // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2 3  *Bibliothèque nationale de France* Philo Taylor Farnsworth // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
3. ↑  NNDB (ing.). 2002.
4. ↑  ""Philo T. Farnsworth dies at 64, known as father of television"". 2023-10-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-03-31.
5. ↑  "History Center Rescues Farnsworth Artifacts". 2023-11-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-04-06.
6. ↑  "Family of Television Inventor Criticizes Decision to Remove Statue in Washington D. C". 2024-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-03-31.
**Lesya Ukrainka Muzeyi** (*ukr.* Музей Лесі Українки) — 1962-ci ildə açılan Ukrayna Parnas muzeylərindən biri.

Tarixi
------

Muzey yazıçının 1890–1909-cu illərdə müxtəlif vaxtlarda yaşadığı evin on otağında yerləşir. Zirzəmidə, keçmiş mətbəxdə indi qarderob var.

Sərgi iki mərtəbədə nümayiş etdirilir: yuxarıda Lesya Ukrainkanın, Kosaç ailəsinin digər üzvlərinin və şairəyə yaxın insanların həyat və yaradıcılığına dair fotoşəkillər və materiallar, habelə əlyazmalar, əsərlərin ilk nəşrləri və şəxsi əşyalar.

Birinci mərtəbədə, yazıçının bacısı İsidoranın xatirələrinə görə, beş otaqda Kosaç ailəsinin mənzilinin interyeri əks olunur: yemək otağı, qonaq otağı, Lesyanın kiçik qardaşı Nikolay Kosaçın otağı, Lesyanın otağı. Ukrainkanın özü və anası Elena Pçilkanın otağı. Məsələn, bu kameralarda Yelena Pçilkanın topladığı tikmə nümunələri, Lesyanın əri Klyment Kvitkadan gümüş qablar və Lesya Ukrainkanın səfərindən gətirilmiş suvenir vaza nümayiş etdirilir.

Muzey binasının fasadında Lesya Ukrainkanın büstü ilə vahid kompozisiya təşkil edən bürünc xatirə lövhəsi var. Müəlliflər: heykəltəraş Qalina Kalçenko, memar Anatoli İqnaşçenko.

2018-ci il aprelin 3-də gecə saatlarında muzeyin fasadından Lesya Ukrainkanın büstü olan xatirə lövhəsi cinayətkarlar tərəfindən oğurlanıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Музей выдающихся деятелей украинской культуры - Леси Украинки, Михаила Старицкого, Николая Лысенка, Панаса Саксаганского". 2015-03-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-08-16.
2. ↑  "В Киеве с фасада музея Леси Украинки украли бюст поэтессы". 2018-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-11.

Ədəbiyyat
---------

* Энциклопедия украиноведения — В 10 т. / Главный редактор Владимир Кубийович. — Париж, Нью-Йорк: "Молоде життя"-"Научное общество имени Тараса Шевченко"; 1954–1989, 1993–2000.
**Ramiz Xosrov oğlu Məmmədov** — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin general mayoru, Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının Komandanı (1993—1995).

Hərbi xidməti
-------------

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 may 1992-ci il tarixli 767 nömrəli Fərmanı ilə daxili işlər polkovniki Ramiz Xosrov oğlu Məmmədova daxili xidmət general-mayoru rütbəsi verilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 19 avqust 1993-cü il tarixli 720 nömrəli Fərmanı ilə Ramiz Məmmədov Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının Komandanı vəzifəsinə təyin edilib. 

General Ramiz Məmmədov 1993-ci ilin dekabrından başlamış 6 yanvar tarixinə kimi davam edən Horadiz Əməliyyatının təşkilatçılarından biri olmuşdur.

Ona verilən xasiyyətnamədə belə yazılıb: "*O, qanunvericiliklə Daxil İslər orqanlarına, Daxil Qoşunlara həvalə olunmuş vəzifələrin yerinə yetirilməsəsində, cinayətkarlığa qarşı mübarizənin təşkilində, ictimai qaydaların qorunmasında, ictimai təhlükəsizliyin təmin edilməsində, Daxili İslər nazirinin müavini və Daxili Qoşunların komandanı kimi kuratoru olduğu xidməti sahələrin fəaliyyətinin çevik və məqsədyönlü idarə edilməsində düzgün istiqamətləndirilməsində yüksək peşəkarlıq və təşkilatçılıq bacarığı nümayiş etdirib, dövlətin konstitusion qurluşunun mudafiəsində, əmin — amanlğın təmin edilməsində, diqqətə layiq xüsusi rolu olub*".

Azərbaycan Vətən Muharibesi Veteranlarının ictimai Birliyinin (AVMVİB) generalın yubileyi ilə bağlı təbrikində belə yazılıb: "*Genral-mayor Ramiz Məmmədov mənalı həyatının 44 ilini Daxili İslər orqanlarına, Daxil Qoşunlara və Mərkəzi Komitədə müvafiq vəzifəyə həsr edərək şərəfli yol keçib. Vətənə və xalqa sədaqətlə xidmət edib. Rəhbər vəzifələrdə işləyərkən səmərəli fəaliyyəti, təşkilatçılıq bacarığı, işguzarliğı və mənəvi keyfiyyəti ilə, ölkə prezdentinin və Daxil İşlər Nazirliyinin daimi diqqət mərkəzində olmuşdur. General-mayor Ramiz Məmmədovun səmərəli və məqsədyönlü fəaliyyəti həmişə onun bilavastə rəhbəri tərəfindən yuksək qiymətləndirildiynə görə bir sıra medalla, döş nişanları, orden və Fəxri Fərmanla mükafatlandırlıb*".

  

O, 1995-ci il iyunun 20-də Daxili Qoşun Komandanı vəzifədən təqaüdə göndərilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Crocusoft.* "E-QANUN". e-qanun.az (ingilis). İstifadə tarixi: 2024-04-18.
2. ↑  *Crocusoft.* "E-QANUN". e-qanun.az (ingilis). İstifadə tarixi: 2024-04-18.
3. ↑  "ŞƏRƏFLİ GENERAL ÖMRÜ: GENERAL- MAYOR RAMİZ MƏMMƏDOV — 82 | "Fədai" qəzeti" (rus). 2022-06-11. İstifadə tarixi: 2024-04-18.
4. ↑  *Crocusoft.* "E-QANUN". e-qanun.az (ingilis). İstifadə tarixi: 2024-04-18.
**Filip C. Fray** (və ya sadəcə **Fray**) — "*Futurama*" cizgi serialının baş qəhrəmanı. Billi Vest tərəfindən səsləndirilib. O, 1999-cu ildə pizza sifarişini yerinə yetirərkən səhvən mənzildəki dondurucu cihazın içərisində düşür. Sonra 30-cu əsrdə oyananda qardaşının soyundan gələn Professor Farnsvortun "Planet Ekspress" şirkətində işləməyə başlayır. Onun ən yaxşı dostu və otaq yoldaşı Benderdir. Fray Turanqa Lila ilə ailə həyatı qurmuşdur.

Haqqında
--------

Fray 20-ci əsrdə Nyu-Yorkda anadan olub. O, dondurucu cihazın içərisinə yıxılmazdan əvvəl pizza restoranında kuryer işləyirdi. 2999-cu ilin son saatlarında oyanan Fray tək gözlü mutant Lila və robot Bender ilə tanış olur. Bunun ardınca onların hamısı Frayın yaşayan yeganə qohumu qoca dəli elm adamı Professor Farnsvortun sahib olduğu Planet Ekspress çatdırılma şirkətində çalışamağa başlayırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Billy West: The Many (Cartoon) Voices In His Head". Fresh Air. National Public Radio. July 15, 2010. 2018-06-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-09-05. 'His voice is basically what I sounded like when I was 25. Kinda plain vanilla. I had nothing special about my voice, really. And I just thought, 'Well, I know that character so well.' ... [T]o try to do someone else's real voice is kind of tough.'
2. ↑  Leela gives Fry's age in the first season episode "My Three Suns".
**Valualı Mariya Elizabet** (*fr.* Marie-Élisabeth de Valois; 27 oktyabr 1572, Luvr sarayı[d] – 2 aprel 1578, Paris) — Fransa kralı IX Karlın yeganə övladı, Fransız şahzadəsi.

Mariya Elizabet 1572-ci ildə Parisdəki Luvr sarayında dünyaya gəldi. Atası Valua sülaləsinə mənsub Fransa kralı IX Karl, anası isə Müqəddəs Roma imperatoru II Maksimilyanın qızı Avstriyalı Elizabetadır. Doğumundan dörd ay sonra — 2 fevral 1573-cü ildə vəftiz olundu. Doğumundan 2 ay öncə baş verən Varfolomey gecəsi qətliamı səbəbilə ölkədə yaranan dini-siyasi çalxantılara baxmayaraq, körpənin xaç anası İngiltərənin protestant kraliçası I Elizabet və nənəsi Müqəddəs Roma imperatriçası Avstriyalı Mariya seçildi. Kraliça isə mərasimə gəlməyərək öz yerinə vəkilini göndərdi. Körpənin xaç atası isə Savoyya hersoqu Emmanuil Filibert seçildi.

Ancaq çox keçmədən 1574-cü ildə atası IX Karl vəfat etdi və əmisi III Henri Fransa taxt-tacını ələ keçirdi. Təxminən bir il sonra babası II Maksimilyan qızının cehizini geri ödəyərək onu Vyanaya çağırdı. 28 avqust 1575-ci ildə Ambuaz qəsrində qızıyla vidalaşan Elizabeta Vyanaya döndü və bir daha qızını görə bilmədi. Saray mürəbbiyəsi olan İzabel de Krisin nəzarətində saray təlim-tərbiyəsi alan Mariya Elizabet şəcərə baxımından çox mühüm idi. Belə ki, dörd yetkinlik yaşına çatmış övladları olmasına baxmayaraq, Mariya Elizabet Fransa kralı II Henri və xanımı Ketrin Mediçinin yeganə nəvəsi idi. Digər tərəfdən isə anası Habsburq sülaləsinə mənsub idi. Bu baxımından onun gələcəkdə kiminlə evlənməsi Fransa tarixinə yön verə bilərdi.

Bir müddət Ambuaz qəsrində yaşasa da, daha sonra Parisə köçürülən Mariya Elizabeta 2 aprel 1578-ci ildə uşaq yaşlarında anidən vəfat etdi. Azyaşlı olmasına baxmayaraq mərhum kralın yeganə övladı idi və saray əhalisi tərəfindən çox sevilirdi. Bu səbəblə ölümü hər kəs tərəfindən kədərlə qarşılandı. Körpənin cənazəsi 8 gün sonra Sen-Deni bazilikasına atasının yanına dəfn olundu.

Mənbə
-----

* Downey, Kirsten (2014). *Isabella: the Warrior Queen*. New York: Nan A. Talese/Doubleday. ISBN 9780385534116
* Fernández Álvarez, Manuel (2003). *Isabel la Católica* (in Spanish). Madrid: Espasa-Calpe, S. A. ISBN 84-670-1260-9

İstinadlar
----------



|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | The Peerage |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree · WeRelate |
**Voleybol Dünya Kuboku**nun rəsmi loqosu
**Kişilər Voleybol Dünya Kuboku** — 1965-ci ildən bu yana hər dörd ildən bir təşkil edilir. Kubok 1977-ci ildən başlayaraq davamlı olaraq Yaponiya da keçirilir. 1991-ci ildən etibarən isə olimpiya seçmələri üçün bir turnir halına gətirilmişdir.

Medal sıralamsı (kişilər üçün)
------------------------------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ölkələr |  **Qızıl**  |  **Gümüş**  |  **Bürünc**  |  **Cəmi**  |
| SSRİ SSRİ | 4 | 1 | 1 | 6 |
| Braziliya Braziliya | 2 | 0 | 2 | 4 |
| Kuba Kuba | 1 | 3 | 1 | 5 |
| İtaliya İtaliya | 1 | 2 | 1 | 4 |
| Rusiya Rusiya | 1 | 1 | 0 | 2 |
| ABŞ ABŞ | 1 | 0 | 1 | 2 |
| Şərqi Almaniya ADR | 1 | 0 | 0 | 1 |
| Yaponiya Yaponiya | 0 | 2 | 0 | 2 |
| Polşa Polşa | 0 | 1 | 0 | 1 |
| Niderland Niderland | 0 | 1 | 0 | 1 |
| Çexoslovakiya Çexoslovakiya | 0 | 0 | 2 | 2 |
| Bolqarıstan Bolqarıstan | 0 | 0 | 1 | 1 |
| Serbiya Serbiya | 0 | 0 | 1 | 1 |

**Qadınlar Voleybol Dünya Kuboku** isə 1973-cü ildən bu yana hər dörd ildə bir təşkil edilməkdədir. Kubok kişilərdəki kimi 1977-ci ildən başlayaraq davamlı olaraq Yaponiya da edilməkdədir. 1991dən etibarən isə olimpiadaya lisenziya verir.
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Aysu.

**Aysu Bankoğlu** (1989, Bartın) — hüquqşünas və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 27 və 28-ci çağırış deputatı.

Həyatı
------

Aysu Bankoğlu 1989-cu ildə Bartın ilində anadan olub. Koç Universitetinin Hüquq bölməsini bitirib. Birləşmiş Krallığın Kembric Universiteti və Birləşmiş Ştatların Kornell Universitetində təlim proqramları alıb. Koç Universitetinin Sosial Elmlər İnstitutunun İctimai hüquq bölməsində isə magistr dərəcəsi alıb.

İstanbul Vəkillər Kollegiyasında çalışıb.

Siyasətə Cümhuriyyət Xalq Partiyasında (CHP) qoşulub. CHP İctimaiyyətlə əlaqələr üzrə sədr müavini olub. 2023-cü ildən CHP Məclis üzvüdür. 2018 və 2023-cü illərdə Bartın ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı seçilib. Avropa Şurası Parlament Assambleyasının üzvüdür.

İngiliscə bilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *TBMM.* "Aysu BANKOĞLU". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. 2024-01-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10.01.2024.
**"Din və məişət"** (tatar. دنیا و معیشت — *Дин вә мәгыйшәт*; daha əvvəl tatar. دنیا و معیشت — *Дөнья вә мәгыйшәт*) — 1906–1918-ci illərdə Orenburqda tatar dilində nəşr olunmuş məcmuə (jurnal). Tatar burjuaziyasının, mürtəce və monarxist ruhanilərin fanatik qütbünün orqanı.

Tarixi
------

Birinci nömrəsi 1906-cı il dekabrın 31-də "Dünya və məişət" adı altında çıxmış, sonrakı nömrələr "Din və məişət" adlandırılmışdır. 1910–1911-ci illərdə yenə "Dünya və məişət" adı ilə çıxmışdır.

Haqqında
--------

Naşiri Molla Vəli Hüseynov (Məhəmmədvəli Hüseynov), redaktoru müəzzin Zahidulla Xayrulin olmuşdur. Dini klerikalizm mövqeyində duran jurnal yeni və mütərəqqi ideyaların əieyhinə ardıcıl mübarizə aparırdı. Jurnal mütərəqqi tatar ziyalılarının aramsız tənqidinə hədəf olmuşdu. Din və məişətin məzmunsuzluğu "Molla Nəsrəddin" jurnalının ardıcıl tənqid hədəflərindən idi. C. Məmmədquluzadə "Qənimət" felyetonunda yazırdı: "…Orenburq tatarlarının içində qəribə şairlər törəyib. Məsələn, ayıb olmasın, "Din və məişət" jurnalının birinci nömrəsində "Səddiqül Əmini" imzası ilə bir şair yazır:

Əzimətsən, əzimətsən, əzimət,
Yaşa, ey möhtərəm, "Din və məişət".
Qənimətsən, qənimətsən, qənimət,
Yaşa, ey möhtərəm, "Din və məişət".
Pəh, pəh, pəh! Hələ bu cür şairləri görə-görə "Hophop" da, "Əbu Nəsr Şeybani" də və "Məşədi Sijimqulu" da deyirlər ki, biz də şairik".

Belə şeirləri gülünc və onların məfkurəvi istiqamətini zərərli hesab edən Cəlil Məmmədquluzadə yazırdı: "Mən qorxuram, bəzi qəlbi qara cavanlarımız inanmayalar ki, iyirminci əsrimizin içində "Din və məişət" kimi falnamələrə "Səddinqül Əmini" kimi axmaqlar… uşaq oyuncağı mədhnamələr yazalar". "Əbyat" adlı başqa bir yazıda Cəlil Məmmədquluzadə "Din və məişət"-dən imam Səid bən Şərafəddin adlı birisinin qatmaqarışıq ibarələrdən tərtib olunmuş məzmunsuz şeirini misal gətirərək yazırdı: "Başını piyləyim!.. Ay belə şair".

Həmçinin bax
------------

* Vakit (qəzet)
* Tərcüman (qəzet)
* Molla Nəsrəddin (jurnal)
* Arı (jurnal)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Дин вә мәгыйшәт / دین و معیشت — Центр письменного и музыкального наследия Института языка, литературы и искусства им. Г. Ибрагимова Академии наук Республики Татарстан". 2022-03-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-31.
2. ↑  ""Din və məişət"". 2023-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-12.
3. ↑  "Molla Nəsrəddin" jurnalı, 1910, № 13

Mənbə
-----

* Татарская энциклопедия. В 6 т. / Гл. ред. М. Х. Хасанов, ответ. ред. Г. С. Сабирзянов. – Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2005. – Т.2: Г-Й. – 656 с.
* Cəlil Məmmədquluzadə Ensiklopediyası. Bakı, 2008. səh. 85.