recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Təyin** — cümlədə isimlə və ya isimləşmiş sözlərlə ifadə olunan hər hansı üzvü izah edən ikinci dərəcəli üzvə təyin deyilir.
Təyin necə?, nə cür?, hansı?, neçə?, nə qədər?, neçənci? suallarından birinə cavab verir. Məsələn: Anar intizamlı oğlandır. Sinifdə iyirmi şagird var.
Təyin daha çox sifət, feili sifət və işarə əvəzlikləri ilə ifadə olunur. Məsələn: Kəndimiz uca dağlar qoynunda yerləşir (sifətlə). Mağazadan beş dəftər aldım (sayla). Bu kitab çox maraqlıdır (əvəzliklə). Yatmış körpə səsə oyandı (feili sifət).

İsim və zərflər də sifətin xüsusiyyətlərini daşıdıqda (sifətləşdikdə) təyin vəzifəsində işlənə bilir. Məsələn: Cərrah Əli qonşumuzdur. Özümə dəri çanta aldım. Daş bina davamlı olur.

Bəzən təyin qoşmalı məsdərlə də ifadə oluna bilər. Məsələn: Yaşamaq kimi, görəsən, nemət varmı?

Təyin quruluşca sadə və mürəkkəb olur.

Nitq hissələri ilə ifadə olunan təyinlər quruluşca sadə olur. İsmi birləşmələr və feili sifət tərkibləri ilə ifadə olunan təyinlər isə quruluşca mürəkkəb olur. Məsələn: Məktəb direktoru Əli müəllim qabaq sırada oturmuşdur. Səhərdən meşəyə gedən uşaqlar axşama yaxın qayıtdılar.

Cümlədə isimlə ifadə olunan bütün üzvlərin təyini ola bilər. Məsələn: Yaşıl zəmilər göz oxşayır. Qız güllü donunu geymişdi. Biz doqquzuncu mikrorayonda yaşayırıq. Məmməd Araz istedadlı şairdir. Bu cümlələrdəki yaşıl, güllü, birinci və istedadlı təyinləri sıra ilə mübtədaya, tamamlığa, zərfliyə və ismi xəbərə aiddir.

Təyin yanaşma əlaqəsi ilə başqa cümlə üzvlərinə tabe olur.

Qeyd 1: Bizim həyətdə gözəl çiçəklər var cümləsindəki bizim təyini hal şəkilçisi ilə işləndiyindən həyətdə zərfliyinə işarə əlaqəsi ilə bağlanmışdır.

Qeyd 2: Təyin ismi birləşmələrin asılı tərəfinə ad olduğu halda, feili birləşmələrin asılı tərəfinə aid ola bilmir. Məsələn: Gələcəyə nikbin gözlə baxan Elsevərin ən böyük arzusu hüquqşünas olmaq idi cümləsindəki feili sifət tərkibi III növ təyini söz birləşməsinin asılı tərəfinə aid olub cümlənin təyinidir. Yeni tikilmiş binaya köçənlər sevincli idilər cümləsində isə yeni tikimiş birləşməsi sintaktik təhlil zamanı ayrıca təyin hesab edilmir. Bu cümlədə yeni tikilmiş binaya köçənlər birləşməsi cümlənin mübtədasıdır.
**Svinsəbənzər təlxə** (*lat.* Hemorrhois nummifer) — Suilanıkimilər fəsiləsinə aid ilan növü.

Ümumi uzunluqları 120–160 sm-dir. Böş bədən hissədən nazik boğazla ayrılır. Yuxari hissəsi boz, boz-qəhvəyi rəngdə olur. Bəzən isə bütünlüklə qara rəngdə olur.

Areal
-----

Onlar əsasən Kipr, Rodos, Ksantos adalarında, Anadolu, Yaxın Şərq, Sinay yarımadası, Şimal-şərqi Misir, Şimal-şərqi İran, Şimal İraq, Ermənistan və Mərkəzi Asiya ərazilərində yayılmışdır.

Onlar 1300 metr yükksəlikdə, qayalıqlar, daşlar arasında yayılırlar. Xüsusi ilə çay kənarlarında rast gəlinirlər. Kolluqlar, daşlar və gəmiriçilərin yuvalarında gizlənirlər.

Təhlükə zamanı sısıldayır və gizlənməyə çalışır. Tutmağa cəhd edərkən adamı dişləyirlər. Dişləməsi insanlarda azacıq zəhərlənmə verir.

Qışlamadan mart — aprelin əvvələri qayıdırlar. Kərtənkələlər, quşlar, və kiçik məməlilər ilə qidalanırlar.

Çoxalması
---------

Yumurta qoymaqla çoxalırlar. Dişi iyun-iyul ayları 5–12 yumurta qoyurlar. Sentyabrın əvvələri və sonları uzunluğu 19–22 sm olan balalar yumurtadan çıxırlar.

Ədəbiyyat
---------

* Clark, Richard 2000. Herpetological notes on the islands of Lipsi and Agathonisi, Dodecanse, Greece. Herpetological Bulletin (74): 6–7.
* Reuss, 1834: Zoologische miscellen. Reptilien, Ophidier. Abhandlungen aus dem Gebiete der beschreibenden Naturgeschichte, vol. 1, p. 129–162.
* Schlüter, U. 2010. Der Herpetofauna von Symi [Griechenland]. Elaphe 18 (4): 62–67

İstinadlar
----------

1. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
**Suqan silsiləsi** — Mərkəzi Qafqazda, Kabardin-Balkariya və Şimali Osetiya ərazisində yerləşən dağ silsiləsi. Silsilə Çereka-Balkarriya hövzəninin qərbində, Urux hövzəsinin şərqindədir. Cənubdan isə silsiləni Karasu çayının hövzəsi əhatə edir. Dağ silsiləsinin ümumi uzunluğu 23 km-dir. Baş Qafqaz silsiləsinin şimalında yerləşən Yan silsilənin bir hissəsi hesab olunur. Silsilənin şimal yamacı Kabardin-Balkariya Respublikasının ərazisinə aiddir. Suqan zirvəsi və silsilənin cənub yamacı Şimali Osetiya ərazisinə daxildir. Baş Qafqaz silsiləsi Suqan silsiləsi ilə Ştulinski boyunu ilə birləşir. Bu ərazidən Qeze-Tau Baş Qafqaz silsiləsinə ayrılır.

Silsilənin qərbindən şərqinə doğru zirvələrin hündürlüyü öncə qalxır, sonra isə enir:Gülçi-Tau (4447 m), Suqan (4487 m), Sunqabaşı (4481 m), Naxaşbita (4439 m), Suqatı (4300 m).

Suqan silsiləsindən şimala doğru tirələr ayrılır. Onların zirvələri əsas silsilənin zirvələrindən yetərincə alçaqdır. Şimala doğru uzanan beş tirə dərələr və vadilər əmələ gətirir. Onları hündürlükləri şimala doğru tədricən azalır. Şimal tirələri Qayalı silsilə ilə sərhəddir. Suqan silsiləsi ilə Qayalı silsilə arasında çox da hündür olmayan bir çox aşırımlar yerləşir.

Müasir buzlaşma
---------------

Buzlaşma əsasən silsilən şimal yamaclarını əhatə edir. Cənub yamaclarında isə çox kiçik ölçüyə malik buzlaqlara rast gəlinir. Onlar son illər demək olar ki, öz ölçülərin yetərincə itiribdir. Cənub yamacında olan ən böyük buzlaqlar Axsuu, Cənubi Suqan və Doppax buzlağıdır. Bunların hər üçü eyni zirvədə formalaşıb.

Şimal yamaclarında durum fərqlidir. Burda buzlaqların ölçüləri daha böyük və daha uzundur. Bunlardan ən böyüyü Gülçi buzlağıdır. O eyni adlı vadidə yerləşir. Şimali Suqan və Psıqansuu buzlağı Psıqansuu çayı vadisindədir. Silsilənin şərq hissəsində buzlaq yoxdur.

Marşrutlar
----------

Cənub yamacı alpinistlər tərəfindən daha çox öyrənilib. Burda çətinliyinə görə 1B-dən 5B kateqoriyasına qədər onlarca marşrut var. Şimal yamacı isə buzlaqlar və sərt qayalıqlara görə daha çətindir. Bölgə həm də sərt iqlim xüsusiyyəti ilə də diqqəti cəlb edir. Fəth olunan marşrutlar çətinliyinə görə 4–5-ci kateqoriyaya aiddir.

Ədəbiyyat
---------

* Северный Кавказ / под. ред. Е. П. Маслова. — М.: Гос. Изд-во Геогр. Лит-ры, Институт географии (Академия наук СССР), 1957. — 507 с.
* Москва "Физкультура и спорт" 1976
* Наумов А. Ф. Н34 Караугом, Дигория, Цей (Центральный Кавказ), М. "Физкультура и спорт", 1976. 200 с. с ил.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  СУГАНСКИЙ ХРЕБЕТ
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Safari (dəqiqləşdirmə).
CAR-da fotosafari
**Safari** — Müasir dövrdə ekoturizmin geniş yayılmış növlərindən biri.

Turizmin bu növü ilk olaraq zəngin təbiəti ilə seçilən Afrikada yaranıb. *"Safari"* sözü də Afrika xalqlarından olan tanzaniyalıların dilindən götürülüb, *"səyahət etmək"*, *"yolçuluq"*, *"gəzinti"* mənasını verir.

Bu cür turlar Afrikanın bir sıra ölkələrində Qərbi Avropadan və Amerikadan gələn imkanlı turistlərin maraqlarını yerli vəhşi fauna nümunələri ilə cəlb etmək üçün həyata keçirilir. Bu gün safari turizmi ovçuluq və ya fotoovçuluq, balıq tutmaq, açıq məkanda təbii halda heyvanları müşahidə etmək məqsədilə təşkil olunan turizm növü kimi məşhurdur.

Ənənəvi safarilər heyvanları nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üz-üzə qoyduğu üçün son dövrlərdə təşkilatçılar ov məqsədli turlardan imtina edərək sırf fotosafarilərə istiqamətləniblər. Fotosafariləri bədii dillə "sakit ov" da adlandırırlar.

Həmçinin bax
------------

* Şamaxı Safari Parkı

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  İlham Əliyev yeni yaradılan Şamaxı Safari Parkı ilə tanış olub Arxivləşdirilib 2021-07-26 at the Wayback Machine. president.az, 02.10.2017  (az.)
**"Səni deyirlər"** (*az-əbcəd* سني ديرلر مني ديرلر‎) — İnternetdə bir neçə gün ərzində mem olmuş, Azərbaycan dillində ifa edilən Cənubi Azərbaycan mahnısı.

Müğənni Əlirza Şərifzadənin yeni təqdim etdiyi "Səni deyirlər" mahnısı İranda yaşayan cənubi azərbaycanlıların böyük marağına səbəb olmuşdur. Mahnıda Cənubi Azərbaycan vilayətinin paytaxtı Urmiya şəhəri və Urmiya gölü vəsf edilir. Onlar bu mahnının sədaları altında küçədə, avtomobil yolunda rəqs edirlər. Gənclər daha sonra lentə alınan görüntüləri sosial şəbəkələrdə paylaşıblar. Bu mahnı "Facebook", "YouTube" və "İnstaqram"da qısa müddətdə populyarlaşıb və böyük marağa səbəb olub. Bəzi istifadəçilər bu həştəqdən istifadə edərək rəsmilərə qarşı etirazlarını da bildirirlər.

Güneyli gənclərin bu fleşmobu Urmiya gölünün qurudulması və İran rejiminin sərbəst toplaşmaq azadlığının məhdudlaşdırılmasına etiraz kimi meydana çıxıb.

Həmçinin bax
------------

* Tı kto takoy? Davay, do svidaniya!

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  İranda azərbaycanlı gənclərin fləşmobu - Video Arxivləşdirilib 2018-09-07 at the Wayback Machine. qafqazinfo.az, 04.09.2018  (az.)
2. 1 2  "İran azərbaycanlılarının #Sənideyirlər kampaniyası Bakıya da gəlib çatdı". www.bbc.com. BBC. İstifadə tarixi: 6 sentyabr 2018.
3. ↑  Sumqayıtlı uşaqlardan Güneyə DƏSTƏK -"Səni deyirlər"- VİDEO Arxivləşdirilib 2020-02-20 at the Wayback Machinexeberle.com, 05.09.2018  (az.)
4. ↑  *Adilqizi, Lamiya.* "Azerbaijanis dance to support their kin in Iran". www.eurasianet.org. www.eurasianet.org. 2021-09-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 sentyabr 2018.
**Cynanchum acutum** L.Hündürlüyü 20-150 sm olan çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi uzun, sarmaşandır.

Yarpaq
------

Yarpaqları ürəkşəkilli-üçkünc və ya yumurtaşəkilli-ürəkşəkillidir, uc hissəsi küt, qaidəsi dərin ürəkşəkillidir, çılpaq, tünd göy rəngdədir, saplağı 3-7 sm-dir.

Çiçək
-----

Çiçəkləri sıx və yaxud yumuşaq, sadə və ya budaqlanmış çətirəbənzər çiçək qrupundadır. Tacı çəhrayı və yaxud ağ rəngdədir, diametri 5–7 mm-dir, uzunluğu 4–5 mm olan uzunsov küt bölümlüdür.

Meyvə
-----

Toxumları yumurtaşəkilli, yastılaşmış uzunluğu 5–7 mm olub açıq qonur rəngdədir, uc hissədə uzun ipək kimi tüklər dəstəşəkillidir.

Çiçəkləməsi
-----------

İyun-Avqust (Sentyabr)

Meyvə verməsi
-------------

Avqust-Oktyabr

Azərbaycanda yayılması
----------------------

BQ (Quba),Samur-Şabran oval. Xəzəryanı, Abşeron, BQ şərq, Kür-Araz oval. Kür düz. Alazan-Əyriçay, Lənk. oval. KQ cənub, KQ şimal, Nax. düz. Ovalıqlarda və dağətəyi yerlərdə, nadir halda aşağı və orta dağ qurşağında.

Yaşayış mühiti
--------------

Suvarma kanallarının sahilində, kollu cəngəlləklirdə, çay və meşə kənarında, dəniz sahilində, alaqlı yerlərdə, səpələnmiş və qrup halında rast gəlinir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Zəhərli bitkidir. Yarpaqlarının parenxim hüceyrələrində kauçuk vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 212.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Eldar Şükürov.İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı,Bakı 2016

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15088594
* Wikispecies: Cynanchum acutum
* APDB: 132141
* EPPO: CYKAC
* EUNIS: 152556
* FNA: 210003025
* FoIO: CYNACU
* GBIF: 3571089
* GRIN: 12825
* iNaturalist: 438446
* IPNI: 95989-1
* IUCN: 19181578
* NCBI: 185024
* Plant List: kew-2750785
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:95989-1
* Tropicos: 2603378
* uBio: 5832377
* WCSP: 503329
* WoI: 324
* WFO: wfo-0000632748

 |
**Hacı Ağa Ələsgər** (tam adı: **Hacı Ağa Ələsgər Kərbəlayi Ağa Səfəroğlu**) — XVIII əsrdə yaşamış Şamaxı ziyalısı.

Fəaliyyəti
----------

Hacı Ağa Ələsgər 8 il Şamaxı mədrəsəsi mədrəsəsində oxumuşdur. O, həmin mədrəsədə 5 il xəlifəlik (müəllim köməkçisi) və 20 ilə yaxın müəllimlik etmişdir.

Əsəri
-----

Hacı Ağa Ələsgər 1740-cı ildə Şamaxı şəhərində "Şirvan mədrəsəsinin tarixi" əsərini yazmışdır. Müəllif həmin əsərində tələbələrin dərsə hazırlaşması, imtahan verməsi, özünəxidmət işləri, şəhərin xeyir və şər işlərində iştirakı barədə maraqlı məlumat verir. Əsərdə 1730-1740-cı illər arasında mədrəsədə ayrı-ayrı fənləri kimlərin tədris etdiyi, tədris üsulları, dərs kitabları və sair barədə qeydlər vardır. Əsərin yazıldığı 1740-cı ildə mədrəsədə 26 müəllim və 14 xəlifə çalışdığı da həmin kitabda qeyd olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Fariz Xəlilli. Şamaxı Tarix Diyarşünaslıq Muzeyi Arxivləşdirilib 2021-10-19 at the Wayback Machine. Bakı - 2009, səh. 110, history.az  (az.)
2. 1 2 3  Fariz Xəlilli. Şamaxı Tarix Diyarşünaslıq Muzeyi Arxivləşdirilib 2021-10-19 at the Wayback Machine. Bakı - 2009, səh. 111, history.az  (az.)
**Sellüloza** bitki aləmində ən geniş yayılmış
homopolisaxariddir. Karbon birləşmələrinin yarıdan çoxunu
sellüloza təşkil edir. Bu ən çox kətanda (80-90%), çətənədə,
samanda, bitkilərin oduncağında (40-50%) və pambığın lifində
(90-98%) olur. Kimyəvi düsturu aşağıda: (C6H10O5)n

  

Bitkilər ildə 1011 ona yaxın sellüloza sintez edir.
Bitkilərdə sellüloza başqa karbohidratlarala (hemisellüloza, liqinin
və s.) birlikdə olur.
Sellüloza hidroliz edilərkən D─qlükozanın β─forması
əmələ gəlir. Sellülozanın molekul kütləsi 10-20 milyon arasında
dəyişir, qlükoza qalıqlarının miqdarı 3000-dən 10 000-ə qədər
olur və zəncirvari şaxələnir. Qlükoza qalıqları biri digəri ilə
birinci və dördüncü karbonlar arasında β─1─4 qlükozid rabitələri
hesabına birləşir. 
Təbiətdə sellüloz ən geniş yayılmış maddədir. Bitkilərin hüceyrələri ondan qurulmuşdur. Pambıq, süzgəc
kağızı 90% sellülozdan ibarətdir. Oduncağın tərkibi əsasən sellüloz və liqnindən təşkil olunmuşdur:

sellüloza
Sellülozun molekul kütləsi 50000 – 500000 arasında dəyişir. Nişasta və qlükogendən fərqli olaraq
sellüloz hətta qatılaşdırıldıqda belə su ilə hidroliz olunmur və yoda təsir etmir. O yalnız fermentlərin təsiri ilə
hidroliz olunduqda sellüloz adlanan polisaxarid əmələ gətirir. Sellüloz molekulu bir-birilə 1-4 – qlikozid
rabitəsilə birləşmiş qlükopiranoz formalı monomerlərdən təşkil olunmuşdur.
Sellülozun hidrolizindən qlükoza alınır. Aralıq məhsul kimi sellobiozaya rast gəlinir.
Sellüloz nişastadan halqa ilə xətti xarakterdə olan zəncirin arasında olan β-konfiqurasiya əlaqəsi ilə
fərqlənir.
Sellüloza mikrofibrillər şəklində bitki hüceyrələri divarının
əsas quruluş materialı sayılır.
Sellüloza müxtəlif kimyəvi təsirlərə çox davamlıdır.
Yalnız Şvesyser reaktivində (mis-ammonyak kompleksi) həll olur. 
Qlükozanın ayrı-ayrı qalıqlarının stereokimyası və xaricdən budaqlanmamış uzun zəncirdəki təkcə yerləşmiş OH
qrupunun hesabına hidrogen əlaqəsinin yaranması üçün ideal şərait yaranmışdır. Nəticədə cod suda həllolmayan lif materialı alınır. Bu isə hüceyrə divarının qurulması üçün ideal haldır.
β-Əlaqəli sellüloz insan orqanizmində fermentlər tərəfindən hidroliz olunmadığı üçün qida kimi istifadə olunmur.
Lakin gövşəyən heyvanların mədəsində sellülaza fermenti olduğuna görə, onlar sellülozu qida komponenti kimi istifadə
edirlər.
Sellüloza Sveyser reaktivində, sink-xloridin qatı məhlulunda və qatı sulfat turşusunda həll olur.
Sellüloz molekulunda yerləşən üc hidroksil qrupundan etil efiri, nitrosellüloz, ksantogenatsellüloz, asetilsellüloz
almaq olur.

  

**Sellüloza** tam nitrolaşdırıldıqda tüstüsüz barıt deyilən partlayıcı piroksilin alınır. Asetilsellülozun mühüm
əhəmiyyəti vardır. O nitrosellüloz kimi odadavamlı maddədir. Asetilsellülozdan örtüklər, süni ipək və kino lentləri
hazırlanır. Qlükozanın alınmasında və etil spirtinin qıcqırdılmasında sellülozdan geniş istifadə olunur.

Ədəbiyyat
---------

* N. M. Yusifov, K. Ş. Daşdəmirov. Bioloji kimya. Ali məktəblər üçün dərslik. Bakı 2012
* A.M. Məhərrəmov, M.Ə.Allahverdiyev. Həyat fəaliyyətinin kimyəvi əsasları. Bakı: «Bakı Dövlət Universiteti» nəşriyyatı, 2009.
* Arxivləşdirilib 2017-07-21 at the Wayback Machine
**Litr** (л, l, L, ℓ) — həcmin metrik ölçü vahidi. Litr BS vahidi deyil, saat və sutka kimi "BS-yə aid olmasa da, onun vahidləri kimi istifadə edilə bilər". BS-nin standart ölçü vahidi — kub metr (m³).

Metrik ölçü sistemində litr ən çox işlədilən həcm və ölçü vahidlərindən biridir. Ancaq az adam bilir ki, bu ölçü vahidi şərab şüşələri istehsal edən fransız Klod Emil Jan-Batist Litrin adını daşıyır. Laboratoriya qablarını da ehtimal ki, ilk dəfə o hazırlayıb. Təəssüf ki, onun tərcümeyi-halı haqqında sənədlər dövrümüzədək qalmayıb. Təkcə bu məlumdur ki, onun valideynləri də şərab istehsalı ilə məşğul olublar. 1763-cü ildə 47 yaşlı Litr həcmi ölçmək üçün onun içərisindəki mayenin çəkisini təyin etmək üsulundan yararlanmağı irəli sürdü. Standart maye olaraq o, civədən istifadə etməyi məsləhət bildi. Litrin təklifi onun ölmündən sonra təsdiq olundu. Ancaq standart maye kimi civə əvəzinə su işlədildi. Ölçü və çəki üzrə 1901-ci ildə keçirilmiş 3-cü Baş Konfransın qərarına görə bir litr normal atmosfer təzyiqində və suyun sıxlığı ən çox olan temperaturda (4 dərəcə Selsi) 1kq. saf suyun həcmi kimi təyin edilirdi; 1 l. = 1,000028 kub dm. Ölçü və çəki üzrə 12-ci Baş Konfrans (1964) 1 l.=1 kub dm. olduğunu qəbul etdi. Hazırda bu ölçü vahidi standart beynəlxalq metrik ölçü vahidləri sistemində həcmin və tutumun vahidi kimi qəbul edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  6.5.6 // Quantities and units—Part 1: General (ing.). 1 ISO, 2009. P. 21. 41 p.
2. ↑  Bureau International des Poids et Mesures, 2006 Arxivləşdirilib 2007-06-21 at the Wayback Machine, p. 124. ("Days" and "hours" are examples of other non-SI units that SI accepts.)
3. ↑  "Şəkər villası" qəzeti, № 01 (86). 09–15 yanvar 2001-ci il. səh. 2

| ⛭BS vahidləri |
| --- |
| Baza vahidləri | 
* amper
* kandela
* kelvin
* kiloqram
* metr
* mol
* saniyə

 | Sİ logo |
| Törəmə vahidləri | 
* bekerel
* kulon
* selsi
* farad
* qrey
* henri
* hers
* coul
* katal
* lumen
* lyuks
* nyuton
* om
* paskal
* radian
* siemens
* sievert
* steradian
* tesla
* volt
* vatt
* veber

 |
| Sİ ilə istifadəsiqəbul edilmiş vahidlər | 
* astronomik vahid
* dalton
* gün
* desibel
* dərəcə
* elektron volt
* hektar
* saat
* litr
* dəqiqə
* bucaq saniyələri
* neper
* ton
* atom vahidləri
* təbii vahidlər

 |
| Həmçinin bax | 
* Vahidlərin çevrilməsi
* Sİ prefiksləri
* 2005–2019 tərifləri
* 2019 yenidən tərifi
* Ölçü sistemi
* Etalon

 |
| 
* Category Kateqoriya

 |
**Çində çayçılıq** — Çin Xalq Respublikasında çay plantasiyalarının salınması, çay əkini materiallarının yetişdirilməsi, yaşıl çay yarpağının istehsalı və emalı ilə məşğul olan kənd təsərrüfatı və yeyinti sənayesi sahəsi.

Çay istehsalının həcminə görə Çin Xalq Respublikası dünya bazarında ən böyük istehsalçılardandır.

Ölkə hər il xaricə 300-350 min ton çay ixrac edir.

Dünya bazarlarındakı paylarını artırmaq, yeni bazarları öyrənmək və yeni çay brendlərini formalaşdırmaq məqsədi ilə bu ölkədə 157 iri çay şirkətinin və 34 elmi tədqiqat institutunun iştirakı ilə Çin Çay İstehsalçıları Assosiasiyası yaradılmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Çayçılıq
* Panda çayı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Çayçılıq haqqında" Arxivləşdirilib 2022-03-19 at the Wayback Machine Azərbaycan Respublikasının 17 dekabr 2002-ci il tarixli, 402-IIQ nömrəli Qanunu. e-qanun.az  (az.)
2. 1 2 3  ""Azərbaycan Respublikasında çayçılığın inkişafına dair 2018–2027-ci illər üçün Dövlət Proqramı"nın təsdiq edilməsi haqqında" Arxivləşdirilib 2022-03-19 at the Wayback Machine Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 12 fevral 2018-ci il tarixli, 3660 nömrəli Sərəncamı. e-qanun.az  (az.)
**CWS T-1** — Polşanın ilk seriya istehsallı avtomobili. Daha doğrusu T-1 modelinin şassisi əsasında Centralne Warsztaty Samochodowe (CWS) şirkətinin sifarişi ilə Tadeusz Tanski tərəfindən hazırlanmış avtomobil seriyası. Tanski sıfırdan üç həftə ərzində mühərrik layihəsini hazırlamışdır. Nəhayət Dodge şassisinə quraşdırılmış bir prototip meydana gəlir. Öz şassinini hazırladıqdan sonra, Polşa avtomobil düşüncəsi maddi bir qüvvə halına gəlmişdir. Polşa tərəfin məlumatına görə bir çox maşın, 1939-cu ilin sentyabr ayında Qırmızı Ordu tərəfindən ələ keçirilmiş və SSRİ ərazisinə aparılmışdır. Bu avtomobillərin Rusiyada aşkarlana bilmə ehtimalı yüksəkdir. Polşanın özündə isə biri belə qalmamışdır.

CWS T-1 Kareta
Bütün avtomobil bir alətlə tam sökülə və yenidən yığıla bilirdi. Bunun səbəbi isə Avtomobilin yığıldığı vintlərin eyni ölçülü olmasıdır.

Avtomobil ilk dəfə 1922-ci ildə hazırlanmasına baxmayaraq, onun ilk istehsalı 1925-ci ildə gerçəkləşdirilmişdir.

İstehsal illəri 1925-1932-ci illəri əhatə edir. Bu müddət ərzində T-1 modelinin müxtəlif versiyalı 500 ədəd avtomobili istehsal edilmişdir.

Avtomobil seriyasına aşağıdakı modellər daxildir:

* Torpedo (açıq banlı)
* Kareta (sərt örtüklü banla)
* Berlina (Sedan)
* Kabriolet
* Pikap
* Furqon

1930-cu ildə CWS Polşa sənaye nəhəngi PZInz tərəfindən ələ keçirildi, lakin avtomobillərin ismi əvvəlki adını qorudu

Lakin 1932-ci ildə zavod Polski Fiat yığmaqdan lisenziya almışdı. Bundan sonra İtaliya konserni rəhbərinin tələbi ilə CWS avtomobillərinin satışı (CWS-1 daxil olmaqla) dayandırılmışdır.

Mənbə
-----

* (rus.) CWS T-1 Polish ambulance Arxivləşdirilib 2009-01-21 at the Wayback Machine, Modelik 2004-22
* (rus.) CWS T-1 P.K.O.
* (pol.) Polska Motoryzacja 1918—1945 > Samochód CWS T-1
* (pol.) SAMOCHODY CWS T1
* (pol.) CWS — wersje specialne i inne modele
**Türkiyədə çayçılıq** — Türkiyə Respublikasında çay plantasiyalarının salınması, çay əkini materiallarının yetişdirilməsi, yaşıl çay yarpağının istehsalı və emalı ilə məşğul olan kənd təsərrüfatı və yeyinti sənayesi sahəsi.

Türkiyədə çay bitkisi, əsasən, Qara dəniz sahillərində yerləşən Rizə vilayətində yetişdirilir.

Bu ölkədə çay yarpağı istehsalının həcmində qara çay sortlarının böyük payı vardır.

Ölkəyə idxal olunan çaylara yerli bazarın qorunması məqsədi ilə 145 % gömrük rüsumu tətbiq edilir.

Həmçinin bax
------------

* Türkiyə çayı
* Çayçılıq

İstinadlar
----------

1. ↑  "Çayçılıq haqqında" Arxivləşdirilib 2022-03-19 at the Wayback Machine Azərbaycan Respublikasının 17 dekabr 2002-ci il tarixli, 402-IIQ nömrəli Qanunu. e-qanun.az  (az.)
2. 1 2 3  ""Azərbaycan Respublikasında çayçılığın inkişafına dair 2018–2027-ci illər üçün Dövlət Proqramı"nın təsdiq edilməsi haqqında" Arxivləşdirilib 2022-03-19 at the Wayback Machine Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 12 fevral 2018-ci il tarixli, 3660 nömrəli Sərəncamı. e-qanun.az  (az.)
**Dr. Nərgiz Akif qızı Qurbanova** (1975) — azərbaycanlı diplomat; Azərbaycanın Bolqarıstanda (2016—2021) və Polşada Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri (2021—h.h.).

Həyatı
------

Nərgiz Qurbanova 1975-ci ildən anadan olub.

Nərgiz Qurbanova 1990-1994-cü illərdə Bakı Dövlət Universitetində (BDU) "Beynəlxalq münasibətlər" ixtisası üzrə ali təhsil alıb. 1995-1997-ci illərdə həmin universitetdə "Beynəlxalq münasibətlər" ixtisası üzrə magistr dərəcəsi alan Nərgiz Qurbanova, 1997-1999-cu illərdə Qərb Universitetində "Beynəlxalq menecment" ixtisası üzrə də magistr dərəcəsi alıb.

Nərgiz Qurbanova həmdə Fransanın Nitsa Universitetində "Beynəlxalq hüquq" üzrə, İsveçin Yonçopinq Universitetində "Beynəlxalq biznes" üzrə təhsil alıb. 2014-cü ildə Avstriyanın Vyana Universitetində fəlsəfə üzrə doctor dərəcəsi alıb. İngilis, rus və fransız dillərində sərbəst danışır.

Nərgiz Qurbanova ailəlidir. Bir oğlu var.

Fəaliyyəti
----------

Nərgiz Qurbanova 2001-2010-cu illərdə Xarici İşlər Nazirliyində İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf İdarəsində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. Həmçinin 2004-2007-ci illərdə Azərbaycanın Avstriya səfirliyində, 2010-2013-cü illərdə isə Azərbaycanın ABŞ səfirliyində çalışıb.

Nərgiz Qurbanova Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 12 yanvar 2016-cı il tarixli 1678 nömrəli Sərəncamına əsasən Azərbaycanın Bolqarıstanda Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri vəzifəsinə təyin edildi. 5 il sonra isə o, İlham Əliyevin 8 yanvar 2021-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycanın Bolqarıstanda Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri vəzifəsindən azad edildi.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 8 yanvar 2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Azərbaycanın Polşada Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri vəzifəsinə təyin edildi.

Təltifləri
----------

* (2009) — "Azərbaycan diplomatik xidmət orqanlarının 90 illiyi (1919-2009)" yubiley medalı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Nərgiz Qurbanovanın Azərbaycanın Bolqarıstanda Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri vəzifəsinə təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 12 yanvar 2016-cı il tarixli Sərəncamı" ( (az.)). 12.01.2016. 2017-02-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12.01.2016.
2. ↑  "Nərgiz Qurbanovanın Azərbaycanın Bolqarıstanda Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri vəzifəsindən azad edilməsi haqqında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 8 yanvar 2021-ci il tarixli Sərəncamı" ( (az.)). 08.01.2021. 2021-01-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 08.01.2021.
3. ↑  "Nərgiz Qurbanovanın Azərbaycanın Polşada Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri vəzifəsinə təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 8 yanvar 2021-ci il tarixli Sərəncamı" ( (az.)). 08.01.2021. 2021-01-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 08.01.2021.

| ⛭Azərbaycan Azərbaycanın Bolqarıstandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfirləri Bolqarıstan |
| --- |
| Elman Zeynalov (2005-2010) • Emil Kərimov (2010-2015) • Nərgiz Qurbanova (2016-2021) |
Qabaq mühərrikli arxa təkərdən çəkməli bir avtomobil tərtibatı
**RWD** — arxa təkərdən çəkməli (RWD), mühərrikin yalnız arxa təkərləri idarə etdiyi motorlu nəqliyyat vasitələrində istifadə olunan bir mühərrik və sürətlər qutusu tənzimləməsidir. XX əsrin sonlarına qədər arxa təkərlərdən çəkmə avtomobillər üçün ən çox yayılmış konfiqurasiya idi. Bir çox arxa təkərdən çəkməli nəqliyyat vasitəsi, vasitənin ön hissəsində uzununa quraşdırılmış mühərrikə malikdir.

Arxa təkərdən çəkməli bir avtomobil üçün ən geniş yayılmış tənzimləmə, mühərrikin və sürətlər qutusunun avtomobilin ön hissəsində uzununa yerləşdirilməsidir. Arxa təkərdən çəkməli avtomobillərin digər konfiqurasiyalarına ön orta mühərrik, arxa orta mühərrik və arxa mühərrik daxildir.

Alfa Romeo, Lancia, Porsche (944, 924, 928) və Chevrolet (C5 və C6 Corvette) kimi bəzi istehsalçılar daha balanslı çəki paylanmasının olmasını təmin etmək üçün mühərriki avtomobilin ön hissəsinə, sürətlər qutusunu isə avtomobilin arxasına yerləşdirirlər. Sürətlər qutusu və ox tək bir vahid olduğundan bu konfiqurasiyaya tez-tez transaks deyilir.
**Azərbaycan Diasporuna Dəstək Fondu** — Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində publik hüquqi şəxs statuslu fond.

Tarixi
------

Azərbaycan Diasporuna Dəstək Fondu Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 6 iyul 2018-ci il tarixli Fərmanı ilə yaradılmışdır.

Məqsədi
-------

Fondun fəaliyyətinin məqsədi Azərbaycan Respublikasında həyata keçirilən islahatların və əldə olunmuş nailiyyətlərin dünyaya bəyan edilməsinə, ölkənin mənafelərinin müdafiəsinə, milli-mənəvi dəyərləri dünya azərbaycanlılarının qorumasına, daha da inkişaf etdirilməsinə və tanıtmasına, onların milli və vətəndaş hüquqlarının müdafiəsinə yönəlmiş tədbirlərin həyata keçirilməsinə, lobbiçilik fəaliyyətinin güclənməsinə, sosial-iqtisadi, ictimai-siyasi, mədəni-mənəvi problemlərinin həllinə, bu sahədə sosial layihələrin reallaşdırılmasına, habelə Azərbaycan diaspor təşkilatlarının fəaliyyətinə və mütəşəkkilliyinin möhkəmlənməsinə dövlət dəstəyi göstərməkdir.

İdarə olunması
--------------

Fond öz fəaliyyətində və idarəetmədə korporativ idarəetmə standartlarını tətbiq edir. Müşahidə Şurası və İcraçı direktor Fondun idarəetmə orqanlarıdır.

### Müşahidə Şurası

Fonda ümumi rəhbərliyi və nəzarəti Fondun Müşahidə Şurası həyata keçirir. Şura onun sədri də daxil olmaqla üç üzvdən ibarətdir. Şuranın üzvlərini Komitənin sədri vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edir. Şura ictimai (ödənişsiz) əsaslarla fəaliyyət göstərir.

### İcraçı direktor

Fondun cari fəaliyyətinə İcraçı direktor rəhbərlik edir. İcraçı direktoru vəzifəyə Müşahidə Şurası təyin və vəzifədən azad edir. O, Fonda həvalə olunmuş vəzifələrin yerinə yetirilməsinə və hüquqların həyata keçirilməsinə cavabdehdir. İcraçı direktorun Şura tərəfindən vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edilən iki müavini vardır.

Maliyyələşməsi
--------------

Fondun əmlakı nizamnamə fondundan, təsisçinin verdiyi digər əmlakdan, həmçinin dövlət büdcəsindən ayrılan vəsaitdən, fəaliyyətindən əldə olunmuş gəlirdən, ianələrdən, qrantlardan, cəlb edilən investisiyalardan və qanunla qadağan edilməyən digər vəsaitlərdən formalaşır.

Fondun nizamnamə fondu 500.000 manatdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15  "Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində Azərbaycan Diasporuna Dəstək Fondunun yaradılması haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI". www.e-qanun.az (Normativ hüquqi aktların vahid internet elektron bazası) ( (az.)). 06.07.2018. 2022-03-05 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Azərbaycan Diasporuna Dəstək Fondu yaradılıb". Report.az ( (az.)). 06.07.2018. 2021-05-12 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Azərbaycan Diasporuna Dəstək Fondu - VİDEO". Real TV ( (az.)). 06.07.2018.[*ölü keçid*]
4. ↑  "Azərbaycan Diasporuna Dəstək Fondu yaradılıb". APA TV ( (az.)). 06.07.2018. 2021-05-13 tarixində arxivləşdirilib.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram · YouTube |
**İlqar Ayaz oğlu Zeynallı** (1995, Cəlilli, Tovuz rayonu – 14 iyul 2020, Tovuz rayonu) — Azərbaycan Ordusunun giziri, 2020-ci il iyulunda Tovuz istiqamətində olan döyüşlərdə qəhrəmancasına şəhid olmuşdur.

Zeynallı Ilqar Ayaz oğlu, 9 iyul 1995-ci il tarixində Tovuz rayonu Cəlilli kəndində anadan olmuşdur. Həmin kənddə yerləşən məktəbdə orta təhsil almışdır. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Tibb Universitetinin Hərbi Tibb Fakültəsinə daxil olmuşdur. Hərbi həkim işi ixtisasına yiyələndikdən sonra Beyləqanda feldşer(hərbi həkim) kimi xidmətə başlamışdır. Aprel döyüşlərinin fəal iştirakçılarından olub və neçə-neçə yaralı döyüş yoldaşlarına vaxtında ilkin tibbi yardım etmişdir. 2018-ci ildən Tovuz rayonunda xidmətinə davam etmişdir. 2020-ci il 14 iyul tarixində torpaq uğrunda gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına şəhid olmuşdur. Anadan olduğu kənddə dəfn olunmuşdur.

Subay idi, özündən yaşca böyük qardaşı və kiçik bacısı var.

Hərbi xidməti
-------------

İlqar Zeynallı Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin giziri idi. O, 2020-ci il iyulun 14-də Tovuz istiqamətində gedən şiddətli döyüşlər zamanı dünyasını dəyişib.

İyulun 14-də İlqar Zeynallı, doğulduğu Tovuz rayonunun Cəlilli qəsəbəsində dəfn olundu. Onunla vida mərasiminə Ordunun zabitləridə qatıldı.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  "Tovuz rayonu istiqamətində şiddətli döyüşlər gedir". www.mod.gov.az (Müdafiə Nazirliyinin rəsmi saytı) ( (az.)). 14.07.2020. 15.07.2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14.07.2020.
2. ↑  Güləmail Murad. "Tovuz döyüşləri". Bakı, "CBS PP", 2021

| ⛭ Tovuz döyüşləri zamanı şəhid olan Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin hərbçiləri |
| --- |
| Gen.-may. Polad Həşimov  • Pol. İlqar Mirzəyev  • May. Anar Novruzov  • May. Namiq Əhmədov  • Baş ley. Rəşad Mahmudov  • Giz. İlqar Zeynallı  • Giz. Yaşar Babayev  • Çav. Vüqar Sadıqov  • Baş əsg. Elşad Məmmədov  • Əsg. Xəyyam Daşdəmirov  • Əsg. Elçin Mustafazadə  • Əsg. Nazim İsmayılov |
**Vüsalə Abazər qızı Əliyeva** (2 sentyabr 1981, Cəhri, Babək rayonu) — Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin V və VI çağırışlarının deputatı.

Həyatı
------

Vüsalə Əliyeva 2 sentyabr 1981-ci ildə Babək rayonunun Cəhri kəndində anadan olmuşdur. 1987–1998-ci illərdə Babək rayonu Cəhri kənd 1 nömrəli orta məktəbini fərqlənmə attestatı ilə bitirmişdir.

1999–2003-cü illərdə isə Naxçıvan Özəl Universitetinin Filologiya Fakültəsinin Azərbaycan dili və Ədəbiyyat ixtisasını fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

2003-cü ildən 2010-cu ilədək Sədərək rayonu Sədərk kənd 1 nömrəli orta məktəbin Azərbaycan dili və Ədəbiyyat müəllimi kimi işləmişdir.

2010-cu ildən Sədərək kənd 2 nömrəli orta məktəbində kitabxana müdiri və müəllimə kimi çalışmışdır.

### Ailəsi

Ailəlidir, 2 övladı var.

### Siyasi fəaliyyəti

2011-ci il 21 noyabr tarixindən Yeni Azərbaycan Partiyası Sədərək rayon Təşkilatında Qadınlar Şurasının sədridir.

Naxçıvan Ali Məclisinin V və VI çağırışlarının üzvü olmuşdur.

Hal-hazırda Naxçıvan Ali Məclisinin Aqrar siyasət, təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya məsələləri komitəsinin və İntizam komissiyasının üzvüdür.

Mənbə
-----

* YAP Naxçıvan MR Təşkilatı

### İstinadlar

1. ↑  "Naxçıvan Ali Məclisinin komitələrinin sədrlərinin, sədr müavinlərinin və üzvlərinin seçilməsi haqqında Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinin qərarı". 24.02.2020. 2020-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22.08.2020.
2. ↑  "Naxçıvan Ali Məclisinin İntizam Komissiyasının üzvlər seçilib" ( (az.)). 23.05.2020. 2020-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23.08.2020.
**Əziz İsmayıl oğlu Əsədov** (v. 1991) — Alim, hərbi hüquqşunas, hərbi prokuror köməkçisi, hüquq elmləri doktoru, professor, 1952-1968 və 1972-1990-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinin Mülki hüquq kafedrasının müdiri olmuşdur.

Həyatı və elmi fəaliyyəti
-------------------------

Əziz Əsədov 1916-cı ildə Qazax şəhərində anadan olmuşdur. 1932-ci ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra Qazax rayon prokurorluğunda katib vəzifəsində çalışmışdır.

1934-cü ildə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun Hüquq fakültəsinə daxil olmuş və 1938-ci ildə fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

1938-1944-cü illərdə Sovet ordusu sıralarında xidmət etmiş, ona "hərbi hüquqşunas" adı verilmişdir. Müharibə illərində hərbi müstəntiq işləmiş, hərbi prokurorun köməkçisi olmuşdur.

Hərbi xidmətdən sonra Respublikanın partiya və Sovet orqanlarında məsul vəzifələrdə çalışmışdır.

1949-cu ildə namizədlik, 1969-cu ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

Hüquq üzrə professor elmi adı verilmişdir. Sonrakı əmək fəaliyyəti ömrünün sonuna qədər Bakı Dövlət Universiteti ilə bağlı olmuşdur. 1952-1968 və 1972-1990-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinin Mülki hüquq kafedrasının müdiri olmuşdur.

Hüquq elmina aid çoxsaylı darsliyin, dərs vəsaitinin, 100-dən çox elmi moqalənin müəllifidir. İttifaq və Respublika səviyyəsində keçirilən onlarla konfrans, simpoziumların iştirakçısıdır.

Onun rəhbərliyi ilə çox sayda elmlər namizədi və doktoru yetişmişdir. Bir sıra dövlət və hökumət mükafatlarına layiq görülmüşdür.

1991-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 . Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017. 512 səh.  (az.)

Mənbə
-----

* Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017. 512 səh.
**II İslam Həmrəyliyi Oyunları** — 2010-cu ildə keçiriliməsi nəzərdə tutulan idman oyunları. İdman oyunu baş tutmamış, təxirə salınmışdır.

II İslam Həmrəyliyi Oyunlarının 2009-cu ilin oktyabrında Tehranda (İran) keçirilməsi planlaşdırılırdı.

Lakin 2009-cu ilin mayında məlum oldu ki, Fars körfəzinin adı ilə bağlı mübahisə yarandığından İran onların keçirilməsini 2010-cu ilin aprel ayına qədər təxirə salmağa məcbur olub. Belə ki, oyunlar barədə çap məhsullarında "Fars körfəzi" sözunun işlədilməsindən sonra, Səudiyyə Ərəbistanı və bir sıra digər ərəb ölkələri bu ifadənin istifadəsinə etiraz ediblər. Onlar bunun əvəzinə "Ərəb körfəzi" və ya sadəcə "Körfəz" ifadəsinin işlədilməsini təkid edirdilər. Tərəflər razılığa gəlmədiyi üçün 2010-cu il yanvarın 17-də II İslam Həmrəyliyi Oyunlarının keçirilməyəcəyi açıqlandı.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭İslam Həmrəyliyi Oyunları |
| --- |
| 
Məkkə – 2005  • ~~Tehran – 2010~~  • Palembang – 2013  • Bakı – 2017  • Konya – 2021  • İslamabad – 2025
 |
**Nizami Hacı oğlu Əyyubov** — alim, coğrafiya elmləri namizədi, Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Coğrafiya İnstitutunda Əhali coğrafiyası şöbəsinin müdiri (1986-cı ildən).

Həyatı və elmi fəaliyyəti
-------------------------

Nizami Əyyubov 1950-ci ildə Qazax rayonunun İkinci Şıxlı kəndində anadan olmuşdur. İkinci Şıxlı Kənd orta məktəbini bitirib, 1974-cü ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki ADPU) coğrafiya fakültəsini bitirmişdir.

1975-ci ildən Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Coğrafiya İnstitutunda elmi işçi kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır.

1977-1981-ci illərdə həmin institutun qiyabi aspiranturasında təhsil almış və 1983-cü ildə Tbilisi Dövlət Universitetində "Azərbaycanın Kiçik Qafqaz hissəsində əhalinin məskunlaşmasının təkmilləşdirilməsinin sosial-coğrafi problemləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək coğrafiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsini almışdır.

1986-cı ildən Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Coğrafiya İnstitutunda Əhali coğrafiyası şöbəsinin rəhbəridir. 
80-dən çox elmi məqalənin, bir monoqrafiyanın, bir dərsliyin, bir coğrafi kitabın, coğrafiya proqramının müəllifi və bir sıra əsərlərin elmi redaktorudur.

Nizami Əyyubovun rəhbərliyi ilə iki nəfər namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017. (az.)

Mənbə
-----

* Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017. 512 səh.
**Körfəz Ərəb Ölkələrinin Əməkdaşlıq Şurası** (*ing.* Cooperation Council for the Arab States of the Gulf, CCASG; *ərəb.* مجلس التعاون لدول الخليج العربیة‎) və ya qısaca **Körfəz Əməkdaşlıq Şurası** — altı ərəb ölkəsindən ibarət iqtisadi və ictimai obyektivləri olan beynəlxalq iqtisadi birlik. Birlikdə iştirak edən Ərəb ölkələri nümayəndələrinin ümümi razılığı ilə rəsmi sənədlərdə birliyin adında "Fars" sözü işlənmir.

25 may 1981-ci il tarixində qurulan birlik Küveyt, Bəhreyn, Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Oman dövlətlərindən ibarətdir. Bu ölkələrə tez-tez Körfəz Ölkələri Şurası (Gulf Cooperative Countries) olaraq xitab edilir.

Bu dövlətlər arasındakı iqtisadi razılaşma 11 noyabr 1981 tarixində Ər-Riyadda imzalanmışdır.

Bütün körfəz ölkələri bu birliyin üzvü deyil. İran xüsusilə daxil edilməmişdir və 2003-cü ilə qədər üzv ölkələr İrana qarşı bir təhlükəsizlik baryeri olaraq iştirak etmişdir. Yəmən 2006-cı ildən üzvlük üçün müraciət edib.

Birliyin məqsəd
---------------

Fars körfəzi ölkələrinin əməkdaşlıq şurasının üzvlərinin (Küveyt, Bəhreyn, Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Oman) məqsədi:

* İqtisadiyyat, maliyyə, ticarət, gömrük, turizm, qanun yaratma və rəhbərlik kimi sahələrdə bənzər tənzimləmələr qurmaq;
* Sənaye, mədənçilik, əkinçilik, su və heyvandarlıq sahələrində elmi və texniki irəliləmə;
* Elmi tədqiqat mərkəzləri qurmaq;
* Müştərək olaraq ticarət etmək;
* Xüsusi sektorla bərabərlik;
* İnsanlar arasında olan bərabərliyi qüvvətləndirmək;
* 2010-cu ilə qədər "Khaleeji" adi verilən ortaq pul vahidi yaratmaq.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Birliyin Rəsmi saytı Arxivləşdirilib 2005-12-22 at the Wayback Machine
* CHARTER Arxivləşdirilib 2005-12-15 at the Wayback Machine
* Birliyin bayrağı
**Xisal** (*ərəb.* خصائص أمير المؤمنين‎) (*azərb.* Xislətlər‎) — Şeyx Səduqun kitabı.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

"Xisal" ərəb dilindən tərcümədə xislət, sifət, xüsusiyyət mənalarını verir. Bu kitab hədislərin onlarda qeyd edilən rəqəmlər əsasında sıralanmasına görə toplanmışdır.

Kitabda hədislərdə gəlmiş birdən milyona qədər olan müxtəlif xüsusiyyətlər ardıcıllıqla təqdim olunur.

Öz orijinallığına görə digər hədis kitablarından çox fərqlənən "Xisal" qədimdən müsəlmanların diqqət mərkəzində olmuşdur. "Xisal" İslami bilikləri, qadağan olunmuş və icazəli əməlləri, tarixi mövzuları, fəlsəfi, irfani mətləbləri, davranış qaydalarını və siyasi mövzuları əhatə edən ensiklopedik bir kitabdır.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Nəşr
----

Kitab 2013-cü ildə Müşfiq Mehdibəyli və Mikayıl Əlizadə tərəfindən ərəb dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilmiş, Bakıda Qədim Qala nəşriyyatında 208 səhifədə 60x90 ölçüsündə çap edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Xisal (Xislətlər)" ( (az.)). qedimqala.az. 2013. 2017-04-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-07.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* "Xisal (Xislətlər)" ( (az.)). qedimqala.az. 2013. 2017-04-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-07.

* Goodreads-də Xisal (Xislətlər)
Bir gəmi pəri
**Pər**, fırlanan bir milin üzərində yerləşdirilmiş, müvafiq bir aerodinamika ya da hidrodinamik quruluş verilmiş qəddarələrdən formalaşmış; itələmə gücü təmin edən alətdir. *Pərlər* təyyarə və gəmilərdə istifadə edilir.

Təyyarə pəri
------------

  

Pərli təyyarələrdə pər, mühərrikdən ötürülən fırlanmanı itələmə gücünə çevirən sistemdir. İki və ya daha artıq qəddarədən meydana gəlir. Pər qəddarələri itələmə qüvvəsinə görə təxmini olaraq irəliyə və çevrilməsinə görə də çevrilmə (rotasiya) istiqamətində hərəkət etdiyi üçün kənardakı bir müşahidəçiyə görə *heliks* olaraq da tanınan burğu hərəkətini də edir.

Pərin yarıçapı səbəbiylə qəddarə ucunun fırlanma müddətində qət etdiyi məsafə göbəyə görə daha çox olacağından, qəddarə ucunun bucaq sürəti, abağa yaxın bölmələrdəki bucaq sürəti ilə eyni olmasına rəğmən vahid zamanda qət etdiyi məsafə (sürəti) daha çoxdur.

Qalereya
--------

* ATR 72 uçağınınsinin pəri hərəkət edən vəziyyətdə
* Helikopter rotoru
* Bir bərə pəri
**Çağırış** (Uddətud-Dai) — Şeyx Əhməd ibn Fəhd Hillinin XIII əsrdə yazdığı dua barədə kitab.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

Gördüyünüz bu kitab böyük İslam alimi Şeyx Fəhd Hillinin XIII əsrdə qələmə aldığı və bu günümüzə qədər də öz aktuallığını qoruyub saxlayan "Uddətud-Dai" adlı kitabının tərcümə və şərhidir. Bu kitab oxuculara "Çağırış" adı altında təqdim olunur. Qeyd etmək lazımdır ki, "Uddətud-Dai" dua haqqında yazılmış bütün kitablar üçün əsas qaynaq rolunu oynamışdır. Həm irfani, həm də psixoloji səpkidə qələmə alınmış kitabın əsas qayəsi insana Allahla münacat etməyinin yollarını göstərməklə kifayətlənməyib, onun mənəviyyatının paklaşdırılması, daha dəqiq desək, insan nəfsinin rəzil və xoşagəlməz sifətlərdən təmizlənməsindən ibarətdir.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Nəşr
----

Kitab 2016-cı ildə Müşfiq Mehdibəyli tərəfindən ərəb dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə və şərh edilmiş, Bakıda Qədim Qala nəşriyyatında 440 səhifədə 60x90 ölçüsündə çap edilib.

Kitab tərcümədən əlavə, Müşfiq Mehdibəylinin yüz səhifədən ibarət əlavə və şərhlərindən ibarətdir ki, bu da kitabda öz əksini tapan bəzi ayə və hədislərin geniş oxucu kütləsi tərəfindən daha rahat və asan başa düşülməsi zərurətindən meydana gəlmişdir. Bundan savayı, istifadə olunan Quran ayələri və onların təfsirləri Məcməul-Bəyan, Ətyəbul-Bəyan, Əl-Mizan, Təfsiri-Safi, Təfsiri-Nümunə, Nurul-Quran və s. kitablarına istinadən müqayisəli şəkildə işlənmişdir. Qeyd edək ki, sözügedən şərh və əlavələr kitabda QEYD və üç ulduz (\*\*\*) işarəsi ilə göstərilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Çağırış" ( (az.)). qedimqala.az. 2016. 2017-12-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-08.

Həmçinin bax
------------

* Bəla və səbir (Şəhid Sani)
* Daha yaxşı gələcək (Bəhrani)

Xarici keçidlər
---------------

* "Çağırış" ( (az.)). qedimqala.az. 2016. 2017-12-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-08.
* Goodreads-də Çağırış
* *Nazilə Xaqani.* "Müşfiq Mehdibəylinin "Çağırış" kitabı işıq üzü görüb" ( (az.)). interaztv.com. 2016-11-14. 2016-11-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-02-18.
* Çağırış
**Bəs Yaradan ölmüşdü?** (*ing.* The Case for a Creator) — Li Strobelin kitabı.

Kitab 2004-cü ildə Amerikada nəşr olunub və nəşr olunduğu tarixdən indiyədək gündəmdən düşməyib. Əsər dünyanın bir çox dillərinə tərcümə olunub.

New York Times jurnalının bestsellerlər siyahısında yer almış bu kitabın müəllifi Li Strobel ixtisasca hüquqşünas, jurnalistdir və bir çox mükafatların laureatıdır.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

*"Elm kainatın şüurlu bir yaradanı olması barədə illüziyaların hamısını darmadağın edib"* – ən azından, Li Strobel belə düşünürdü. Lakin son illər ərzində kainatın Üstün Zəka tərəfindən yaradıldığını təsdiq edən çoxlu sayda maraqlı elmi nailiyyətlər ortaya qoyulub. Deməli, alimlər Yaradanı kəşf ediblər?

Li Strobel nə vaxtsa onu Tanrıdan uzaqlaşdırmış elmi nəzəriyyələri araşdırmağa başlayır və bu məqsədlə müxtəlif sahələrin tanınmış alimləri ilə müsahibələr aparır.

Kitabda kosmologiya, hüceyrə biologiyası, DNT, insan şüuru, astronomiya, fizika sahəsində çox maraqlı tədqiqatlarla, təkzibedilməz faktlarla tanış olacaqsınız. Gəncliyində ateist olmuş və daha sonra dinə üz tutmuş Strobel kitabın ana sualını bu şəkildə qoyur: Bir zamanlar məni ateizmə sürükləmiş elmin beynimdə yaranan suallara verə biləcəyi cavab varmı, yoxmu?

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Tərcümə
-------

Kitab 2019-cu ildə Azərbaycan dilinə tərcümə edilmiş, Qədim Qala nəşriyyatında 456 səhifədə, 60/90 ölçüsündə nəşr edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Callahan, Tim. No Case At All Arxivləşdirilib 2012-03-05 at the Wayback Machine, Skeptic Arxivləşdirilib 2017-05-13 at the Wayback Machine, June 22, 2005.
2. ↑  *Foster, Charles A.* The Selfless Gene: Living with God and Darwin. Nashville, Tenn.: Thomas Nelson. 2009. səh. xvi. ISBN 978-0-8499-4654-7.
3. 1 2 3 4  "Bəs Yaradan Ölmüşdü?" ( (az.)). qedimqala.az. 2020-03-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-18.

Həmçinin bax
------------

* Elm tanrı axtarışında
* Tanrının dili

Xarici keçidlər
---------------

* "Bəs Yaradan Ölmüşdü?" ( (az.)). qedimqala.az. 2020-03-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-18.
* Goodreads-də The Case for a Creator  (ing.)
* Bəs Yaradan ölmüşdü? (film, 2006)
* Bəs Yaradan ölmüşdü?
**1927-ci ildə Türkiyədə saxlanılmalar** — 1927-ci ilin payızında Türkiyədə gizli fəaliyyət göstərən Türkiyə Kommunist Partiyası üzvlərinə qarşı həyata keçirilən genişmiqyaslı həbslər. Dövrün TKP MK baş katibi Vədət Nədim Tör partiyanın gizli sənədlərini və üzvlük siyahılarını polisə təhvil verdikdən sonra Türkiyədə Kominterndən məsul olan Şəfik Hüsnünün də daxil olduğu, həmçinin TKP MK üzvlərini də əhatə edən böyük bir həbs kampaniyasına start verilmişdir. 1928-ci ildə TKP işi başladılmışdır. Bu həbslər zamanı Mərkəzi Komitənin üzvü Şövkət Sürəyya Aydəmir Vədət Nədim Törlə birlikdə fəaliyyət göstərmiş və daha sonra "*Kadro*" jurnalını təsis etmişdir.

Həbslər
-------

Bir çox kommunist, o cümlədən yüksək səviyyəli partiya liderləri həbslər zamanı saxlanılmışdılar:

* Şəfik Hüsnü 3 ay müddətinə azadlıqdan məhrum edilib.
* Vədət Nedim Tör bəraət almışdır.
* Şövkət Sürəyya Aydəmir bəraət almışdır.
* Nazım Hikmət xaricdə olduğu üçün 3 ay qiyabi həbs cəzası almışdır.
* Hikmət Qıvılcımlı 3 ay müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Atılgan, Gökhan.* Aydınlık içinde Dr. Şefik Hüsnü (türk). Tüstav. 2020. ISBN 978-605-4513-48-2. 2024-01-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-09.
2. ↑  *Demirci, Fatih.* "Kadro Hareketi ve Kadrocular". Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 15 August 2006. 8 February 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2022.
3. ↑  Jülide Ergüder, 1927 Komünist Tevkifatı, "İstanbul Ağır Ceza Mahkemesindeki Duruşma", Birikim Yayınları, İstanbul, 1978.