recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Xain Əhməd Paşa** (Albaniya – 1524, Misir) — Sultan Süleyman Qanuni dönəmi vəzirlərindəndir.

Həyatı
------

I Səlim dönəmində saraya alınmış, təhsilini bitirdikdən sonra miraxur rütbəsi almışdır. 1516-1517-ci illərdə Məmlüklərə qarşı çıxılan səfərlərdə iştirak etmiş, 1519-cu ildə Rumeli bəylərbəyliyinə yüksəldi. Ardından Sultan Süleyman Qanuni ilə birlikdə Belqrad səfərinə qatılmış, Böyürdələn qalasının alınmasında (8 iyul 1521) önəmli rol oynamışdır. Belqrad səfərindəki uğurları səbəbilə vəzirlik rütbəsilə mükafatlandırıldı. Rodos səfərinə əvvəlcə üçüncü vəzir olaraq qatılmış, ancaq səfər əsnasında səfərin sərdarı olaraq təyin olunmuşdur. Yunanca bildiyi üçün Rodos cəngavərləri ilə birbaşa danışıqlara girmiş, təslim olma şərtlərini müzakirə etmişdir.

Sədrəzəm Piri Mehmed Paşanın əleyhinə çıxmış və onun sədarətdən alınmasında mühüm rol oynamışdır. Ancaq saray qanunlarına uyğun olmayaraq bu vəzifəyə İbrahim ağa gətirilmiş, bunun ardından öz istəyilə Misir hakimi təyin olunmuşdur (19 avqust 1523).

İstinadlar
----------

1. ↑

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Treccani |
**Söyüdlü arx**- kitabı İlyas Əfəndiyev tərəfindən yazılmışdır. Roman 1958-ci ildə dərc olunub.

Haqqında
--------

İlyas Əfəndiyev yaradıcılığa lirik ruhlu hekayələrlə başlayıb və 1939-cu ildə onun "Kənddən məktublar" adlı beş hekayədən ibarət ilk kitabı çıxıb. Gənc yazıçının şirin, lirik, dəqiq və ifadəli nəsr dili, cazibədar təhkiyə tərzi ilk yazılarından diqqəti çəkib."Söyüdlü arx" (1958) romanının əsas qəhrəmanı, şəhərdən kəndə işləməyə gəlmiş Nuriyyə xanım gənc aktirasıdır, lakin əsərin süjetində yenilik ondadır ki, Nuriyyə ancaq kənddə mədəni quruculuqla məşğuldur, kitabxana müdiridir. O, burada dram dərnəyi təşkil edir, cavanları kitabxanaya cəlb edir. Təsərrüfat məsələlərində yenilikçilərlə mühafizəkarlar arasında konfilikt Söyüdlü arxın uzadılması problemiylə bağlıdır və mübahisələr kəndin rəhbər işçiləri arasında gedir. Romanın uğur qazanmasında əsas rolu Nuriyyənin mədəniyyət sahəsində fəaliyyəti yox, onun mənəvi aləmi, şəxsi həyatı oynayır. Yazıçı qəhrəmanın həyatının bu tərəflərinə xüsusi diqqət yetirir.Roman birinci şəxsin-Nuriyyənin dilindən, onun xatirələri kimi verilir. Nuriyyə altı il ərzində sevib ürəyində gəzdirdiyi Murada təsadüfən rast gəlir, lakin onun ailəsi olduğunu bildikdə nəcib qız sevgisini qəlbinin dərinliyində basdırmağa qərar verir. Romanın sonunda bu gözəl təbiətli qadın, nəhayət ki, öz taleyini tapır və əsər nikbin sonluqla bitir. Təsadüfi olsa da, onun aktirasılıq istedadı tanınır və Bakıya gəlib böyük sənət aləminə addımlamaq üçün imkanlar tapır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-03-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-20.
2. ↑  "Söyüdlü arx". 2023-03-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-20.
3. ↑  "Söyüdlü arx kitabı". 2023-03-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-20.
**Ahmet Demirok** (*türk.* Ahmet Demirok; 21 avqust 1970, Kulu[d], Konya ili) — Türkiyə diplomatı.

Həyatı və təhsili
-----------------

Ahmet Demirok 21 avqust 1970-ci ildə Türkiyənin Konya şəhərində anadan olmuşdur. O, Orta Şərq Texniki Universiteti İqtisadi və İdarəetmə Fakültəsinin Dövlət İdarəetmə Bölməsinin məzunudur.

Fəaliyyəti
----------

### Diplomatik fəaliyyəti

1993-cü ildə Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyində təcrübəçi məmur olaraq işə başlayıb.

1997–1999-cu illər arasında Komotininin Baş Konsulluğunda Konsul Köməkçisi, 1999–2002-ci illərdə Kanberra Səfirliyində Üçüncü və İkinci Katib, 2002–2004-cü illərdə Baş Katib, 2004–2006-cı illərdə Bratislava Səfirliyində Baş Katib, 2006–2008-ci illərdə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Vyana Ofisində Türkiyənin birinci katibi və daimi nümayəndəsinin müavini, 2008–2010-cu illərdə Nazirlərin Xüsusi Məsləhətləri Departamentinin direktoru vəzifəsində çalışıb.

2010–2013-cü illərdə Londonda Baş Konsulluq etmiş 1 oktyabr 2013–28 fevral 2017-ci il tarixlərində Dohada Türkiyə Cümhuriyyətinin səfiri olmuşdur.

20 iyun 2017-ci il tarixində Resim Gazete-də dərc olunmuş kabinet fərmanı ilə Dövlət Qulluqçuları Etik Şurasının üzvü təyin edilib.

9 dekabr 2020-ci ildə Türkiyənin Azərbaycandakı yeni fövqəladə və səlahiyyətli səfiri vəzifəsinə təyin edilsə də, bu təyin gerçəkləşmədi və onun əvəzinə Cahid Bağçı bu vəzifəyə təyin olundu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ahmet Demirok, Bakü Büyükelçisi Oldu". 2021-04-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-10.
2. ↑  Türkiyənin Azərbaycanda yeni səfiri təyin olunub
**Erqonomik klaviatura** – klavişlərlə sürəkli iş zamanı əllər üçün zərərli nəticələrin heçə endirilməsini əsas götürərək layihələndirilmiş klaviatura. Klaviaturaların əksəriyyətində klavişlər yazı makinalarında olduğu kimi bir xətt boyunca yerləşir. Bu cür dizayn insan üçün rahatlıq düşüncəsinə deyil, yazı makinasının mexanikasının qoyduğu məhdudiyyətlərə əsaslanır; nəticədə əlləri çox zaman qeyri-təbii vəziyyətdə saxlamaq lazım gələr. Yazı makinalarının mexanikası ilə əlaqəli olan məhdudiyyətlərə əməl etmək zərurətindən azad olan çağdaş erqonomik klaviaturaların konstruktorları çox zaman hansısa əlavə imkanlar (məsələn, klavişlərin alternativ tərtibatı, ovuclar üçün dayaqlar və s.) nəzərdə tuturlar. Erqonomik klaviaturanın imkanlarının dəqiq diapozonu istehsalçıdan və konkret modeldən asılı olur. Belə modellərdən biri Microsoft Natural Keyboard klaviaturasıdır.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Alagöz.

**Alagöz** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd.

Tarixi
------

Rayon mərkəzində 15 km şimal-şərqdə, Alagöz çayının yanında, Alagöz çayının sağ qolu olan Yoğun su çayının sahilində yerləşir. Kəndin adı 1728-ci il tarixdə tərtib edilmiş «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə Ələyəz, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Alagöz, «Сборник сведений о Кавказе» toplusunda Alagöz və Alayaz formasında qeyd edilmişdir. Erməni mənbələrində Alayaz , Alagəz, Alagöz kimi qeyd edilir.

Araşdırmalara görə, kəndin ilkin və əsl adı «Alagöz«dür. Burada XI-XIII əsrlərə aid azərbaycanlılarla bağlı tarixi abidələr mövcuddur.

Toponim alagöz türk etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Alagöz türk tayfası haqqında ilk məlumata Vamberinin 1863 - cü ildə türk tayfaları ilə bağlı məlumatında rast gəlinir.

Əhalisi
-------

Kənddə 1831-ci illərdə 32 nəfər, 1873 - cü ildə 223 nəfər, 1886-cı ildə 356 nəfər, 1897-ci ildə 412 nəfər, 1904 - cü ildə 524 nəfər, 1914 - cü ildə 576 nəfər, 1916-cı ildə 322 nəfər, 1919 - cu ildə 97 nəfər yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır. 1918-1919-cu illərdə kənd erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuş və kəndə ermənilər yerləşdirilmişdir. Yalnız indiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kənd sakinləri doğma evlərinə dönmüşdür.

Burada 1922-ci ildə 180 nəfər azərbaycanlı, 91 erməni, 1926-cı ildə 267 nəfər, 1931-ci ildə 353 nəfər, 1959-cu ildə 499, 1970-ci ildə 884 nəfər, 1979 - cu ildə 963 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ildə azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuşdur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| ⛭Dərələyəz mahalı |
| --- |
| **Keşişkənd rayonu** | Abana • Ağkənd • Ağsu • Ağyar • Almalı • Amağu • Arpa • Aynazur • Başkənd • Çivə • Erdəpin • Ələyəz • Ərpi • Əyər • Dərətumb • Gədikvəng • Gənəşik • Gülüdüzü • Heşin • Həsənkənd • Horbadeğ • Hors • Xaçik • Qabaxlı • Qalasar • Qaraqaya • Qaraqulax • Qızılgül • Qoturvan • Qovuşuq • Qoytur • Qurdqulaq • Malışka • Moz • Ortakənd • Rind • Sallı • Seyid Məmiş • Yelpin • Yengicə |
| **Paşalı rayonu** | Axta • Almalı • Azadeğ • Bulaqlar • Cul • Çiraxlı • Daylaxlı • Gabud • Gomur • Herher • Horadiz • İtqıran • Kotanlı • Köçbək • Qndevaz • Quşçu • Leyli köçən • Martiros • Ortakənd • Paşalı • Por • Sers • Sultanbəy • Terp • Zeytə |
**Alamo Plaza tarixi bölgəsi** — Texas ştatı, ABŞ-nin mərkəzində yerləşən San-Antonio şəhərinin tarixi bir bölgəsidir. 1977-ci ildə tarixi yerlərin milli reyestrinə daxil edildi. Buraya ayrıca qeydiyyata alınmış tarixi yer və ABŞ-nin milli tarixi məkanı olan Alamo daxildir. Alamo Plazanın düzeni və abadlaşdırılması 19-cu əsrin sonlarında şəhər bələdiyyə üzvü Anton Vulff tərəfindən hazırlanmış və nəzarət edilmişdir. Sahə adından gördüyü işlərə görə yerli iş adamları ona təşəkkür sözləri ilə həkk olunmuş qızıldan hazırlanmış gəzinti çubuğunu təqdim etmişdilər.

Həmçinin bax
------------

* Amerika Birləşmiş Ştatları

İstinadlar
----------

1. 1 2  Texas Historic Sites Atlas.
2. ↑  "National Register of Historic Places" (İngilis). npgallery.nps.gov. 2020-01-15 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  *Mayer, Arthur J.* "WULFF, ANTON FRIEDRICH" (İngilis). tshaonline.org. 2012 18 sentyabr. 2019-10-30 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* Hyuston Rəqəmsal Kitabxanası Universiteti
**Kuma çayı** (kab.-çərk. Гум,qaraç.-balk. Къум, çeç. ГӀум-хи, qum. Кум) — Şimali Qafqazda çay. Uzunluğu 802 km, hövzəsi 33,5 min km²-dir. Kuma çayının əsas qolları: sağ qoları — Podkumok, Zolka, Darya; sol qolları — Surkul, Suxoy və Sulu Karamık, Tomuzlovka, Buyvola çaylarıdır.

Etimologiyası
-------------

Çayın adı əsasən türkcə "kum" sözündən("qum") əmələ gəlmişdir. Kuma çayı şağı axarlarında, həqiqətən də qumların arasından axır. XI–XIII əsrlərdə Kumanların ərazisi boyunca axırdı, buna görə də bəziləri çayın adını Kumanların öz adı ilə-"Kumanlar" ilə eyniləşdirirlər.

Xarakteristikası
----------------

Kuma, Qaraçay-Çərkəz Respublikasının Resp şərqində, Skalisti silsiləsinin şimal yamacından qaynaqlanır. Mineralnıye Vodıya qədər Kuma çayı bol sulu dağ çayıdır. Çay düzənliyə çıxmaqla bir çox yeriklə ilə sakit xarakter qazanır. Xəzər ovalığına girərkən Kuma çayı Neftekumsk şəhərində bir qayda olaraq, Xəzər dənizinə tökülənə qədər bir neçə qola bölünür.

Çay əsasən atmosfer yağıntıları ilə qidalanır. Suvorovskaya kəndi yaxınlığında çayın orta illik su sərfi 10–12 m³/s-dir. Kuma çayının suyu hədsiz çox bulanıqdır. Çayın suyundan Terek-Kum və Kum-Manıç kanalları vasitəsilə suvarmada çox geniş istifadə olunur. Orta və aşağı axınlardakı axın Otkaznenskoye su anbarı (Otkaznoe kəndi yaxınlığında) tərəfindən tənzimlənir. Çayın suyu yay aylarında azalır.

Çayın suyu noyabrın sonu — dekabrın əvvəlində donur, martın əvvəlinə qədər davam edir. Keçmişdə yüksək bahar daşqınları Kuma çayı üçün xarakterik idi. Nəticədə ətraf ərazilərə ciddi ziyan dəyirdi.

Ətrafındakı qəsəbələri
----------------------

Qeyd olunan yaşayış məntəqələri: Suvorovskaya kəndi, Mineralnıye Vodı şəhəri, Aleksandriyskaya kəndi, Krasnokumskoye kəndi, Soldato-Aleksandrovskoye kəndi, Zelenokumsk şəhəri, kənd, Arxanqelskoye, Praskoveya kəndi, Budyonnovsk şəhəri, Levokumskoye kəndi, Neftekumsk şəhəri 10 mindən çox əhalisi olan Kumada yerləşir. Burada 350 mindən çox əhalisi olan bir neçə onlarla kiçik yaşayış məntəqəsi də vardır. Bu yaşayış məntəqələrini üzərindən ümumilikdə 50-yə yaxın körpü salınmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Хапаев С. А.* Географические названия Карачая и Балкарии. 2013. 220. ISBN 978-5-91075-015-3.
2. ↑  *Сулейманов, Ахмад Сулейманович.* Топонимия Чечни (5000 nüs.). Грозный: ГУП "Книжное издательство". Ред. Т. И. Бураева. 2006. 362. ISBN 5-98896-002-2.
3. ↑  "ArcticRIMS — La Kouma à Boudennovsk". 2015-02-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-19.
**Kulyaqaş** — Tatarıstanın böyük su-bataqlı-kömür şəhəridir. O Kulyaqaş bataqlığından və bir neçə göldən ibarətdir. O Ağ və İk çayların arasında Tatarıstanın şərqində Başqırdıstanla sərhəddində Aktanış rayonunda yerləşır. Onun sahəsi 22 min hektardır. Şimaldan cənuba 10 km,şərqdən qərbə doöru isə 18 km məsafədə uzanır. Bataqlıq zoanada ən böyük göllər Kulyaqaş, Atır, Kinder-kul, Azıbəyov və Sülələ-kuldur.

Ekologiyası
-----------

1978-ci ildən ərazini doldurmağa başlamışlar və hal-hazırda dəniz səviyyəsindən -62 m aşağıdır. Onu da -68 m hündürlüyə qədər doldurmağı planlaşdırılır. Su-bataqlıqlı su hövzəsi İk və Ağ çayların birləşməsindən əmələ gəlir. Burada Tatarıstanın Qırmızı kitaba daxil olan Scheuchzeria palustrus, Oxicoccus palustrus, Eriophoeum vaginatum, Salix myrtilloides bitkilər yayılmışdır. Bununla yanaşı burada bir neçə nadir bitkilərdə vardır: ağ su zanbağı, Sibir buzulnik, dəniz naiada, Nuphar pumila, Leersia oryzoides, Calamagrostis neglecta, C.phragmitoides və Betula humilis.

Kulyaqaş rayonu Ramsar konfransında sonra Rusiya Federasiyasının su-bataqlıq hövzəsinə daxil olunub.

2001-ci ildə Kulyaqaş yasaqlıq, 2004-cü ildə isə Tatarıstan respublikasının Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi tamamilə qorunmuşdur. 2008-ci ildən sonra həmin ərazinin Aşağı Kam su anbarına qədər uzadıblar.

İqtisadiyyatı
-------------

Bataqlıqdakı torfun sahəsi 4897 hektardıır. Torfun orta hündürlüyü 1,32 m (max 4,5 m), həcmi isə 36624000 m³-dir.

Tarixi
------

Arxeloji qazıntılara əsasən burada əhali tunc dövründə yaşamağa başlayıb. IV əsrə kimi burada fin-uqor, volj bulqarları və türk xalqları yaşayıblar. XVI əsrdən ruslar və mariylar məskunlaşa başlayıblar. XIX əsrdə burada Dərbəş şəhəri salınıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  Valerian Qaqarin: Tatarıstan məmurların tarixi abidələri dağıtması
2. ↑  Tatarıstan Respublikası. Regionda yeni qoruq yaradılır
Nomentan yolunun xəritəsi
**Nomentan yolu** (lat. *Via Nomentana*) - İtaliyada Romadan keçən və Lazioda yerləşən Nomenta şəhərindən (lat. Nomentum) 23 km şimal-şərqdə yerləşən qədim yoldur.

Əvvəllər yol, Fikuliya yolu (lat. *Via Ficulnensis*) adlanırdı. Bunun səbəbi yolun Romadan 13 km məsafədə yerləşən etrusk-latın şəhəri olan Fikuleyaya (lat. *Ficulea*) qədər çatması idi. Sonralar yolu Nomentaya qədər uzatdılar və onun adı da dəyişdi. Zaman keçdikcə Nomentan yolunu bir az da uzatdılar və o, Adriatik dəniz sahilindəki Truentə (lat. *Castrum* *Truentinum*) qədər çatan Salariya yolu ilə birləşdi.

Romadakı yol Serviya divarının Kollin qapısından başlayırdı. Sonralar Mikelancelonun yerində Piya qapılarını tikdiyi ərazidə isə Nomentan qapıları inşa olundu.

Yol boyu katakombalar da yerləşir. Məsələn Villa Torloniyanın altındakı katakombalar və San Anyeze fuori le Mura bazilikasının altındakı Müqəddəs Aqnessanın katakombaları yol üzərindədir.

Ədəbiyyat
---------

* Nomentan yolu
Hərəkət cədvəli
**Nom şəhərinə zərdab çatdırılması** (*ing.* Serum run to Nome) — 1925-ci ildə Alyaskanın Nom şəhərində insanlar arasında difteriya xəstəliyi yayılmışdır. Difteriyaya qarşı yeganə mübarizə üsulu difteriya əleyhinə olan zərdablar idi. Nomun mərkəzi xəstəxanasında şəhərdə olan bütün sakinlərə yetəcək qədər zərdab yox idi. Ən qısa zamanda faciəvi vəziyyət teleqraf yolu ilə ABŞ-nin digər 49 ştatının bütün şəhərlərinə göndərilir. Ankoric şəhərinin mərkəzi xəstəxanasında bir neçə bağlama zərdab aşkarlanır. Ancaq havanın -40 dərəcə civarında olması zərdabın təyyarələrlə göndərilməsini mümkünsüz edirdi. Zərdabın Nom şəhərinə ən qısa zamanda catdırılması üçün it xizəklərindən istifadə edilmişdir. 20 xizəkçi və 150 xüsusi təlim görmüş it 674 mil (1.085 km) məsafəni keçərək 5 gün ərzində zərdabı Nom şəhərinə çatdırmışdılar. Nom şəhərinə zərdab çatdırılması hərəkatı dövrünün bütün ABŞ qəzet və radiolarında işıqlandırılmış və bu hadisə uzun müddət Amerika gündəmində qalmışdır.

İştirakçılar
------------

| Başlandı | Xizəkçi | Məntəqə | Məsafə |
| --- | --- | --- | --- |
| 27 yanvar | Vəhşi Bill Şanon | Nenana - Tolovana | 52 mil (84 km) |
| 28 yanvar | Edqar Kallands | Tolovana - Manley Hot Springs | 31 mil (54 km) |
|  | Den Qrin | Menli Hot Springs - Fiş Leyk | 28 mil (45 km) |
|  | Conni Folqer | Fiş Leyk - Tanana | 26 mil (42 km) |
| 29 yanvar | Sem Yozef | Tanana - Kallands | 34 mil (55 km) |
|  | Titus Nikolai | Kallands - Nayn Mil Kabin | 24 mil (39 km) |
|  | Den Karniq | Nayn Mil Kabin - Kokrayns | 30 mil (48 km) |
|  | Harri Pitka | Kokrayns - Rubi | 30 mil (48 km) |
|  | Bil Makkarti | Rubi - Viski Krik | 28 mil (45 km) |
|  | Edqar Nollaner | Viski Krik - Qalena | 24 mil (39 km) |
| 30 yanvar | Corc Nollaner | Qalena - Bişop Mauntin | 18 mil (29 km) |
|  | Karl Evans | Bişop Mauntin - Nulato | 30 mil (48 km) |
|  | Tomi Patsi | Nulato - Kaltak | 36 mil (58 km) |
|  | Cekskrou | Kaltak - Old Vumen Şelter | 40 mil (64 km) |
|  | Victor Anagick | Old Vumen Şelter - Unalaklet | 34 mil 55 (km) |
| 31 yanvar | Myles Gonangnan | Unalaket - Şahtolik | 40 mil (64 km) |
|  | Henri İvanoh | Şahtolikin ətraf əraziləri | 0 mil (0 km) |
|  | Leonard Seppala | Şahtolikin ətraf əraziləri - Qolvin | 91 mil (146 km) |
| 1 fevral | Karl Olson | Qolovin - Bluf | 25 mil (40 km) |
|  | Quner Karsen | Bluf - Nom | 53 mil (85 km) |
**Qızıl Ordu boğazı** *rus.* Прoлив Красной Армии - Oktyabr İnqilabı adasını Komsomoles (ada) və Pioner adalarından ayırır. Şimal Buzlu okeana daxil olan Kara dənizində yerləşir. Uzunluğu 110 km. eni 10–18 km. dərinliyi 460 m. təşkil edir. Sahilləri sıldırımlı və qayalıdır, buzla örtülüdür. İl boyu buzla örtülü olur və təsadüfü vaxtlarda buzdan azad olur. Boğazda Mostovıy, Kaştanki,Vısokiy, Otkritıy və İzvestnyanovıy adaları, Kammunar, Sedova arxipelaqları vardır. Sahillərində Poslednıy, Kommunar, Yunost, Obristıy (Komsomoleç), Ojidanıy Korrenıy (Pioner), Qvardeycev, Starıy, Oktyabrski, Sovetski, Serp i Molot (Oktyabr İnqilabı) burunları vardır. Mərkəzi hissədə Yunıy boğazı yerləşir. Qərb hissəsində Bazovnaya, Mostavaya, Pyatnistaya, mərkəzi hissəsində isə Sovetski buxtası yerləşir. Boğaza Obrisyıy, Bolşaya, Klikovay, Svitaya çayları axır.. Bu coğrafi obyekt Qızıl Ordunun şərəfinə adlandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Topoqrafik xəritə U-47-XXXI,XXXII,XXXIII — 1 : 200 000". 2022-07-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-16.
2. ↑  "Topoqrafik xəritə U-46-XXXIV,XXXV,XXXVI — 1:200 000". 2022-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-16.
3. ↑  "Topoqrafik xəritə T-46-IV,V,VI — 1:200 000". 2021-10-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-16.
4. ↑  "Topoqrafik xəritə T-46-I,II,III — 1:200 000". 2021-06-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-16.
**Vyetnam Kommunist Partiyası** (VKP; vyet. Đảng Cộng sản Việt Nam, *danq konq şan vyet nam*) — Vyetnamda hakim və yeganə qanuni siyasi partiya. VKP Fransa Kommunist Partiyasının qolu olaraq 3 fevral 1930-cu ildə Honkonqda yaradılmış, 1930-cu ilin oktyabrından 1945-ci ilə qədər "Hind-Çin Kommunist Partiyası" (HÇKP; vyet. Đông Dương Cộng sản Đảng) adlanmış, 1945–1951-ci illərdə rəsmi olaraq ləğv edilmiş, 1951-ci ildən 1976-cı ildə "Vyetnam Fəhlə Partiyası" (VFP) adlandırılmışdır. Partiya kommunist ideologiyası üzərində dayanır və üzvü olduğu Vyetnam Vətən Cəbhəsi tərəfindən dəstəklənir. Vyetnam cəmiyyətində "Partiya" (vyet. Đảng, *danq*) və ya "Partiyamız" (vyet. Đảng ta, *danq ta*) kimi də tanınır.

Tarixi
------

### Zəmin

1925-ci ilin yazında Quançjouda Vyetnamda mövcud olan kommunist qrupları əsasında Vyetnam İnqilabçı Gənclər Birliyi (VİGB) yaradılmışdır. Qrupun siyasi və sosial məqsədləri milli müstəqillik və torpaqların zəhmətkeş kəndlilərin xeyrinə yenidən bölüşdürülməsi elan edilmişdir. Cəmiyyətin yaradılmasının təşəbbüskarı Vyetnam vətənpərvər qruplarını inqilab etmək məqsədi ilə 1924-cü ilin dekabrında Moskvadan Quançjouya gələn Komintern funksioneri Ho Şi Min idi. Tərəfdaşlığın vəzifələrindən biri Vyetnamı işğal etmiş Fransa müstəmləkəçilərinə qarşı silahlı mübarizə hazırlamaq idi. VİGB üzvlərin ən etibarlı hissəsindən ibarət mərkəzin rəhbərlik etdiyi və Kommunist Gənclər Təşkilatı adlanan nisbətən açıq kütləvi təşkilat kimi yaradılmışdı. Kommunist Gənclər Təşkilatı Kəndlilər Birliyinin və Fəhlələr Birliyinin kütləvi təşkilatlarına da rəhbərlik edirdi. VİGB "*Thannyen*" qəzetini (1925-ci ilin iyunundan 1927-ci ilin aprelinə qədər), 1926-cı ilin dekabrından 1928-ci ilin əvvəlinə qədər "*Fəhlə və kəndli*" qəzetini, 1927-ci ilin əvvəlindən 1928-ci ilin əvvəlinə qədər "*İnqilabçı əsgər*"i və 1927-ci ilin əvvəlindən "*Vyetnam avanqardı*"nı nəşr etmiş, həmçinin təşkilatlanmışdır. 1925–1927-ci illər ərzində 300-dən çox partiya işçisi hazırlayan siyasi kurslar təşkil edilmişdir. 1926-cı ildən etibarən VİGB Vyetnamda ilk təşkilatlarını yaratmağa başlamışdır. Vilayət komitələrinə Tonkin, Annam və Koxinxina zona komitələri rəhbərlik edirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Vyetnam Kommunist Partiyasının Nizamnaməsi.
2. ↑  Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. 1969—1978.

Xarici keçidlər
---------------

* Официальный сайт  (ing.)
* Официальная партийная газета Nhân Dân (Народ) Arxiv surəti 29 sentyabr 2009 tarixindən Wayback Machine saytında  (ing.)
* Рождение коммунистической партии Вьетнама Arxiv surəti 5 yanvar 2010 tarixindən Wayback Machine saytında  (ing.)
Müasir **vyetlər** - (vyetnamlılar; özlərini Viet adlandırırlar) - Vyetnamın əsas xalqı, vyet-mıonq xalqlarından biridir.

Vyetlərin ümumi sayı 73,5 mln. nəfərdir (2006-cı il məlumatına görə). Vyetlərin 70,8 mln. nəfəri Vyetnamda, 597 nəfəri Kambocada, 103 min nəfəri Tailandda, 94 min nəfəri Laosda, 83 min nəfəri Malayziyada, 30 min nəfəri Cində, 1,2 mln. nəfəri ABŞ-də, 151 min nəfəri Kanadada, 174 min nəfəri Avstraliyada, 302 min nəfəri Fransada, 83 min nəfəri Almaniyada, 3,9 min nəfəri Ukraynada, 26,2 min nəfəri Rusiyada, o cümlədən 15,6 min nəfəri Moskvada yaşayır (2002-ci il siyahıyaalınmasına görə).

Müasir vyetlər vyetnam dilində danışırlar. Dini etiqadlarına görə buddizm, daosizm, Konfusilik, katolik (5-10 %), protectant dinlərinə inanırlar, ölkənin cənubunda Kao-Day və Xoa-Xao adlanan sinkretizm (лат. dilində - syncretismus, yunan dilində - συγκρητισμός — "Krit şəhərlərinin federasiyası") ayinlərinin davamçıları da vardır.

Qədim vyetlər e.ə II-I minilliklərdə Çinin cənubunda məskunlaşmış müxtəlif etnik mənşəli tayfaların birləşməsindən yaranmış batvyetlər tayfa ittifaqının  tərkibinə daxil olsalar da, qohumluq əlaqələrinə görə yalnız iki batvyet tayfası ilə - lakvyetlər və ayvyetlərlə bağlı idilər.

Tarixi
------

Müasir vyetlərin və mıonqların əcdadları olan lakvyetlər müasir şimali Vyetnamın yerli xalqlarından biridir. Onlar e.ə. I minilliyin əvvəllərində müasir cənubi Vyetnam ərazisində məskunlaşmış digər vyet-mıonq xalqlarından ayrılaraq Qırmızı çayın mənbəyinə doğru hərəkət etdilər.

Müasir şimali Vyetnamın şimalında aşkar edilmiş Donqşon mədəniyyəti lakvyetlərlə bilavasitə bağlıdır. Onlar həmçinin Vyetnamın cənubunda yerləşən ən qədim vyet dövlətlərindən birini - Vanlanq dövlətini yaratmışlar. onlara qohumluq əlaqələri ilə yaxın olan dağlı tayfası ayvyetlər də birləşmiş və onlar birlikdə gələcək Vyetnam dövlətinin qədim dayaqlarından biri olan Aylak dövlətini yaratmışlar.

Mənbə
-----

* Мифы и предания Вьетнама. СПб, 2000.
* Nguyen Dang Chi. Luoc khao ve than thoai Viet-Nam. Ha-noi, 1956;

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-09-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-03.
**Mir Damad** (1561, Qorqan – 1631) — İran filosofu, ilahiyyatçısı, avitsinenin neoplatonik İslam peripatetik fəlsəfəsinin nümayəndəsi. O, həmçinin İslam elmləri sahəsində alim və baş xadimi olmuşdur. Metavemik yaranma nəzəriyyəsinin müəllifidir. O, İsfahan məktəbinin əsas qurucularından biri idi.

Həyatı
------

Onun İslam fəlsəfəsinə əsas töhfəsi zamanın dərəcələrinə və zamanın ayrı-ayrı kateqoriyalarının ilahi təcəssüm kimi emanasiyasına dair yeni ifadəsidir. O, Avicenna və Suhravardi kateqoriyalarına əsaslanan bir izahat kimi xudus-e-dahri ("əbədi gələn") anlayışını təklif edərək, vaxt ərzində dünyanın yaradılması və ya yaradılmamasına dair mübahisəni həll etdi, Bir sözlə, o, yer və bütün göy cisimləri də daxil olmaqla, Allah istisna olmaqla, hər şeyin əbədi və müvəqqəti mənşəli olduğunu iddia etdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Muhammad Bāqir Mīr Damad // .

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) · Brockhaus · Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 167199300 · GND: 122066316 · ISNI: 0000 0000 7146 6327 · LCCN: nr91021665 · NTA: 134930584 · LIBRIS: 79015 · SUDOC: 113697767 · VIAF: 27943945 · WorldCat VIAF: 27943945 |

 |
**Mip Qiz** (15 fevral 1909, Vyana – 11 yanvar 2010[…]) – Avstriya mənşəli holland yazıçı.

Həyatı
------

1909-cu ildə Vyanada doğulmuş Hermine Miep Santruschitz 11 yaşında olarkən Hollandiyaya köç edir. Dünyanı səyahət edir və antisemitizm mövzusunda konfranslarda çıxış edirdi. 1933-cü ildə Otto Frankın "Opekta" adlı şirkətində işləməyə başladı. 1941-ci ildə nasist quruluşlarına qoşulmağı rədd edərkən, hollandiyalı dostu Jan Qiz ilə evlənərək Avstriyaya göndərilməkdən xilas oldu.

Almanlar Hollandiya yəhudilərini tutub, düşərgələrə göndərməyə başlayanda, Otto Frank Miepdən ailəni gizlətməsini və savaşın sonuna qədər ehtiyaclarını qarşılamağını istədi. Mip Qiz heç tərəddüt etmədi. Qiz ailəsi və köməkçisi olan 4 nəfər Frank ailəsini almanlardan qorumaq üçün çalışdı.

Mip Qiz öz həyatını təhlükəyə atan digər 4 nəfər ilə birlikdə 2 il müddətində Frank ailəsinə kömək etdi.

Almanlar ailəni ilk dəfə polis bölməsinə aparanda,Mip Qiz yenə bir cəsarət örnəyi göstərərək, ailəni sərbəst buraxmaq üçün polis bölməsinə gedərək rüşvət verməyə cəhd etdi. Lakin artıq gecikmişdi. Ailə əvvəlcə Uestbork daha sonra isə Auschwitz düşərgəsinə göndərilmişdi. Mip Qizə kömək edən Viktor Kuqler və Yohann Kleyman,düşərgələrə göndərilsələrdə həyatda qalmağı bacardılar.

Düşərgələrdə bütün ailəsini itirən Otto Frank,yenidən evlənənə qədər, 1952-ci ilə qədər Qiz ailəsi ilə birlikdə yaşadı. Mip Qiz Anna Frankın gündəliyinin çap olunmasında Otto Franka kömək etdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Gies Miep (1909 - 2010 ) // The Righteous Among the Nations Database (ing.).
3. 1 2  .
**Yovan Biyeliç** (30 iyun 1884, Kolunic[d] – 12 mart 1964, Belqrad) — Rəssam və akademik. XX əsrin ən məşhur Yuqoslaviya rəssamlarından biri, Yuqoslaviya və Serbiyanın koloristik ekspressionizminin görkəmli nümayəndəsi. 

5 dekabr 1963-cü ildə Serbiya Elmlər Akademiyasının Belqraddakı Təsviri İncəsənət və Musiqi Bölməsinin həqiqi üzvu seçilib.

Biyeliç, 100 ən görkəmli serb siyahısına daxildir.

Həyatı
------

Yovan Biyeliç əvvəlcə Sarayevoda Yan Karel Yanievskidən rəssamlıq təhsili alıb, sonra 1909–1913-cü illərdə Krakov Rəssamlıq Akademiyasında Teodor Aksentoviç, Leon Vychulkovski, Yozef Pankyeviçin tələbəsi olub. Daha sonra, 1913–1914-cü illərdə Parisdə "Academy de Grande"də dərslərdə iştirak edib. 1915-ci ildə Praqada təhsilini davam etdirib.

1919-cu ildən Belqradda yaşayayaraq əvvəlcə rəsm müəllimi, sonra Belqrad Milli Teatrında səhnə tərtibatçısı və rəssam kimi çalışıb. Sonra, müxtəlif vaxtlarda Danica Antic, Pavle Vasiç, Duşan Vlajic, Nikola Graovac, Miomir Denic, Peja Milosavlevich, Cordje Popovic, Yuritsa Ribar, Alexa Celebonovic və başqalarının iştirak etdiyi rəssamlıq məktəbi təşkil edir.

Yovan Biyeliç Yuqoslaviya incəsənət qruplarının ("Rəssamlar qrupu", "Forma", "Azad və Müstəqil") yaradıcılarından biri və üzvüdür. 1912-ci ildən Yuqoslaviya rəssamlarının 200-ə yaxın qrup sərgisində iştirak etmiş, 1919-cu ildən ölkədə və xaricdə fərdi sərgiləri təşkil etmişdir. O, ədəbi yaradıcılıq və tərcümələrlə də (8 nəşr olunmuş hekayəsi, bir əlyazması və bir tərcüməsi) məşğul olmuşdur.

Rəssamın bədii irsi 981 rəsm, 103 akvarel, 52 pastel, 676 rəsm (karandaş, kömür, mürəkkəb), 19 kitabın illüstrasiyasından və 94 teatr səhnəsindən ibarətdir.

Biyeliçin rəsmləri Milli Muzeydə, Müasir İncəsənət Muzeyində, Novi Saddakı Pavel Belyanski Memorialında, Serbiyanın digər muzey, qalereyalarında və şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır və nümayiş etdirilir. 1-ci dərəcəli Əmək Ordeni (Yuqoslaviya), Oktyabr mükafatı, Serbiya Sosialist Respublikasının yeddinci iyul mükafatı və s. kimi bir çox hədiyyə və mükafatlarla təltif edilib.

1964-cü ildə vəfat etmişdir və Belqraddakı Yeni Qəbiristanlığın Fəxri Xiyabanında dəfn edilmişdir.

Qaleriya
--------

* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. 1 2  Jovan Bijelić // .
2. 1 2 3 4  *Brozović D. Ladan T.* Jovan Bijelić // Hrvatska enciklopedija (xorv.). LZMK, 1999. 9272 s. ISBN 978-953-6036-31-8
3. 1 2  The Fine Art Archive. 2003.
4. ↑  Beynəlxalq işlərin icmalı: 5-ci cild; 5-ci cild Yuqoslaviya Jurnalistlər İttifaqı, Yuqoslaviya Zəhmətkeş Xalqının Sosialist İttifaqı, Jurnalistlər Birlikləri İttifaqı – 1954 "orta nəslin müəllimi", Yovan Bijeliç, zəngin palitrası ilə.
5. ↑  "Byelic, Jovan" (kri). 2023-01-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 mart 2023.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Discogs · RKDartists |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0000 5043 7551 · LCCN: n2004008978 · VIAF: 6779304 · WorldCat VIAF: 6779304 |
**Dövlət inhisarı** iqtisadiyyatda — bir dövlət qurumu və ya dövlət korporasiyasının müəyyən bir məhsulun və ya xidmətin yeganə təchizatçısı olduğu və rəqabətin qanunla qadağan olunduğu məcburi inhisar formasıdır. Bu, hökumətin yaratdığı bir inhisardır. Ümumiyyətlə, dövlət tərəfindən şəxsə və ya şirkətə inhisarın verildiyi dövlət tərəfindən verilən inhisardan fərqlənir.

Dövlət inhisarını istənilən səviyyəli hökumət – milli, regional, yerli idarə edə bilər; milli səviyyədən aşağı səviyyələrdə yerli inhisardır. "Dövlət inhisarı" termini ümumiyyətlə milli hökumət tərəfindən idarə olunan dövlət inhisarına aiddir, baxmayaraq ki, özəl qurumlar tərəfindən idarə olunan, lakin dövlət hökuməti tərəfindən qorunan və ya icazə verilən inhisarlara da aid edilə bilər.

Nümunələr
---------

İnhisarçılığın ən görkəmli nümunələri qanun və fiziki gücün qanuni istifadəsidir.  Bir çox ölkədə poçt sistemi hökumət tərəfindən idarə olunur və bəzi və ya bütün xidmətlər üçün rəqabət qanunla qadağandır. Bundan əlavə, son onilliklərdə sənayeləşmiş dünyada özəlləşdirmə istiqamətində güclü bir tendensiya olmasına baxmayaraq, kommunal xidmətlər, telekomunikasiya və dəmir yollarında hökumət inhisarları tarixən adi bir hala çevrilmişdir.

İskandinav ölkələrində zərərli sayılan bəzi mallar dövlət inhisarı yolu ilə paylanır. Məsələn, Finlandiya, İslandiya, Norveç və İsveçdə dövlət şirkətləri alkoqollu içkilərin satışında inhisara malikdirlər. Kazinolar və digər qumar müəssisələri də inhisara alına bilər. Finlandiyada hökumətin oyun avtomatları üzərində inhisarı var.

Hökumətlər tez-tez inhisarlar yaradır və ya onlara icazə verir və onlara patent verirlər. Bu, girişi məhdudlaşdırır və patent firmasına ixtiradan inhisar mənfəəti əldə etməyə imkan verir.

Dövlətin sənayedə nəzarət etdiyi və rəqabəti xüsusi olaraq Kanadada olduğu kimi qadağan etdiyi səhiyyə sistemləri dövlət inhisarlarıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. 1969—1978.
2. ↑  K. Grechenig, M. Kolmar, The State's Enforcement Monopoly and the Private Protection of Property, Journal of Institutional and Theoretical Economics (JITE) 2014, vol. 170 (1), 5-23 Arxivləşdirilib 2020-04-27 at the Wayback Machine.
3. ↑  *Gratzer, David.* "The Ugly Truth About Canadian Health Care". City Journal. Manhattan Institute. Summer 2007. 3 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 December 2008.

Xarici keçidlər
---------------

* государственная монополия // Большой англо-русский и русско-английский словарь. 2001. в *Словари и энциклопедии на Академике*
**Kəmaləddin Əbdürrəzzaq ibn İshaq Səmərqəndi** (1413—1482) — Orta Asiya tarixçisi.

Həyatı
------

Əbdürrəzzaq Səmərqəndi 1413-cü ildə Herat şəhərində doğulmuşdu. Uzun müddət Teymurluların sarayında (Səmərqənddə) xidmət etmişdir. 1463-cü ildən isə o, Sultan Şahruxun Heratdakı xanəgahının şeyxi olmuşdur. O, fars dilində yazdığı "Mətlə əs-sədeyn və məcmə əl-bəhreyn" ("İki xoşbəxt ulduzun doğulması və iki dənizin qovuşması") əsərində57 1304-1470-ci illərin hadisələrini əks etdirmişdir.

Əsərin II cildində Çobanlılar, Cəlairilər, Qaraqoyunlular, Şirvanşahlar, Teymurlular Azərbaycana yürüşləri, onların Şirvanşahlarla münasibətləri, Azərbaycanda baş vermiş üsyanlar haqqında məlumatlar vardır.

Kəmaləddin Əbdürrəzzaq ibn İshaq Səmərqəndi 1482-ci ildə Herat şəhərində vəfat edib.

Əsərləri
--------

Əbdürrəzzaq Səmərqəndi Mavəraünnəhr və Orta Şərq məmləkətlərinin XIV-XV əsrlərdəki tarixinə aid məlumatları yazısında cəmləşdirib "Mətləi səideyn və məcməi bəhreyn" adlı əsər qələmə almışdı. 
Əsərin tənqidi mətni elmi izahlarla 1960-cı və 1969-cu illərdə Daşkənd şəhərində nəşr edilib. 

Əsərin əlyazmasının bir nüsxəsi Saltıkov-Şedrin adına LDUK-də saxlanılır. 1941 və 1949-cu illərdə iki cilddə Lahurda, 1974-cü ildə isə I cildi Tehranda nəşr olunmuşdur.

Mənbə
-----

* Ўринбоев А. Абдураззоқ Самарқандийнинг Ҳиндистон сафарномаси, Т. 1960.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* "Абд ар-Раззак Самарканди". Восточная литература. 2011-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-02-18.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Tarixçi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**You Are Not Alone** (*azərb.* Sən Tək Deyilsən‎) — Maykl Ceksonun History albomundan mahnı. Mahnı, Epic Records tərəfindən yayımlanmışdır. Mahnının prodüserliyini R. Kelly üstlənmışdır. Mahnı ABŞ siyahılarında 1 nömrəyə qədər çıxdığı kimi, tarixdə, bu siyahıda girdiyi ilk həftədə 1 nömrəyə çıxan ilk mahnıdır.

Mahnı haqqında
--------------

Mahnı, bir ballada və R&B olaraq avqust 1995-ci ildə satışa buraxılmışdır. Mahnının videosunda Ceksonun o zamanki yoldaşı, Elvis Presli'nin qızı Lisa Marie Presley'də rol almışdır. Mahnı, ABŞ siyahılarına 1 nömrədən daxil olmuşdur. Mahnı həmçinin bu müvəffəqiyyəti ilk tutan mahnı olmuşdur. Ancaq mahnı yalnız 1 həftə 1 nömrədə qala bilmişdir.

Oğurlanmış iddiaları
--------------------

Belçikalı SABAM şirkəti, sinqlı 1993-cü ildə ölkədə yayımlanan başqa bir sinqldan oğurlandığını iddia etdi. Araşdırmalar nəticəsində, iki sinql arasında 75% oxşarlıq tapıldı. Bu vəziyyət, sinqlın Belçika mediasından uzaqlaşdırılması ilə bitdi.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı (ingilisçə)
* Tərcümeyi-halı (ingilisçə) Arxivləşdirilib 2007-11-15 at the Wayback Machine
* Mahnı sözləri Arxivləşdirilib 2007-01-25 at the Wayback Machine
**Xalel Dosmuxamedov adına Atırau Dövlət Universiteti (Atyrau University)** (*qaz.* Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті) — Atırau vilayətinin çoxprofilli ali təhsil müəssisəsi. Universitetdə 10 mindən çox tələbə 50-dən çox ixtisas üzrə təhsil alır.

Tarixi
------

14 iyun 1950-ci ildə SSRİ və Qazaxıstan SSR Nazirlər Sovetinin qərarı əsasında Quryev Vilayət Fəhlə Xalq Deputatları Sovetinin icraiyyə Komitəsi "Quryev şəhərində Müəllimlər institutunun açılması haqqında" (No 3–333-16). İnstitut üç bölmədən (fizika və riyaziyyat, filoloji və təbii-coğrafi) və beş şöbədən (pedaqogika, fizika və riyaziyyat, rus dili, coğrafiya və təbiətşünaslıq, marksizm-leninizm) ibarət idi. Tələbə qəbulu 150 nəfər, qazax və rus dillərində təhsil alan hər şöbə üçün 50 nəfər idi.

1955-ci ildə müəllim institutu iki fakültədən ibarət olan pedaqoji fakültəyə çevrildi: filologiya və fizika-riyaziyyat. Birinci kursa 250 tələbə qəbul edildi. 1956-cı ildə qiyabi kurs açılmışdır.

1999-cu ilin yanvarından X.Dosmuxamedov adına Atırau Universiteti dövlət büdcəsi müəssisəsidir. 2000-ci ildə universitet dövlət sertifikatından müvəffəqiyyətlə keçdi və təhsil fəaliyyətinin bütün ixtisaslarında lisenziyalaşdırıldı.

2005-ci ildə X.Dosmuxamedov adına ADU-da yeni keyfiyyət idarəetmə sistemi tətbiq olundu. 2005-ci ilin iyun ayında universitet beynəlxalq sertifikatlaşdırma auditindən uğurla keçdi, universitetin keyfiyyət idarəetmə sistemi ISO 9001: 2000, 9000: 2001 keyfiyyət standartlarına uyğun olaraq qiymətləndirildi və qeyd edildi.

2006-cı ildə universitet başqa bir dövlət sertifikatından keçdi. 2007-ci ildə X.Dosmuxamedov adına ADU Qazaxıstan Respublikası Prezidenti tərəfindən təsis edilmiş "Keyfiyyət sahəsindəki uğurlarına görə" yarışmasının qaliblərini müəyyənləşdirmək üçün "Altın Sapa" sərgisində iştirak etdi və fəal bir təşkilat olaraq minnətdarlıq məktubu.

Universitet 18 sentyabr 2009-cu ildə Universitetlərin Böyük Xartiyasına qoşuldu və 2010-cu ildən Bolonya prosesinin tam iştirakçısı oldu. Bolonya prosesinin tələblərinə görə, universitetdəki tələbələr iki diplom almaq, qısa müddətdə təhsillərini başa vurmaq fürsətinə malikdirlər.

Ali təhsil müəssisələrinin reytinqinin nəticələrinə görə, Universitet Qazaxıstandakı çoxprofilli universitetlər arasında 6-cı yeri tutur.

Fakültələr
----------

* Fizika, Riyaziyyat və İnformasiya Texnologiyaları Fakültəsi
* Çoxdilli Təhsil Fakültəsi
* Təbii və Kənd Təsərrüfatı Elmləri Fakültəsi
* İnnovativ təhsil fakültəsi
* Humanitar və İncəsənət Fakültəsi
* İqtisadiyyat və Hüquq Fakültəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Учебный процесс" (rus). АГУ. 2007-10-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 августа 2008.
2. ↑  
"История" (rus). АГУ. 2007-10-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 августа 2008.
3. ↑  "Университет 1950 годы". asu.edu.kz. 2020-03-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-21.
Qərbi Antarktikada Sentinel dağlarının yerləşməsi.
Şimali Sentinel dağlarının xəritəsi.
**Ahrida zirvəsi** (bolq. *връх Ахрида*, ‘Vrah Ahrida’ \'vr&h a-'hri-da\) — Antarktidanın Elsuort dağlarına daxil olan, 3100 m hündürlüklü qaya zirvəsidir. Zirvə Embree buzlağından cənub-şərqdə yerləşmişdir və dağ silsiləsinə daxildir. Sentinel dağlarının şimal mərkəzində yerləşmişdir.

Zirvə Bolqarıstandakı Şərqi Rodof dağlarındakı zirvənin adını daşıyır.

Yerləşməsi
----------

Ahrida zirvəsi 78°01′48″ c. e. 86°06′46″ q. u. koordinatlarında yerləşmişdir. Heyl dağından 9.8 km şimal-şərqdə, Qoldtiveyt dağından 3.57 km cənub-qərbdə, Silyanov zirvəsindən 6.5 km şərqdə, Todd dağından 9.13 km şimal-qərbdə yerləşmişdir. ABŞ xəritəsinə 1961-cı ildə daxil edilmişdir.

Xəritə
------

* Newcomer Glacier. Scale 1:250 000 topographic map. Reston, Virginia: US Geological Survey, 1961.
* Antarctic Digital Database (ADD). Scale 1:250000 topographic map of Antarctica. Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR). Since 1993, regularly upgraded and updated.

Həmçinin bax
------------

* Antarktida
* Sentinel dağları

İstinadlar
----------

1. ↑  L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Arxivləşdirilib 2008-04-24 at the Wayback Machine Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Xarici keçidlər
---------------

* Ahrida Peak.
* Bulgarian Antarctic Gazetteer. Antarctic Place-names Commission. (details in Bulgarian, basic data in English)
**PelleK** və ya əsl adı ilə **Per Fredrik Avesli** (21 dekabr 1986, Sanneford) – norveçli rok və metal ifaçısı, aktyor. PelleK YouTube-da ən çox izlənən Norveç müğənnisidir.

Həyatı və karyerası
-------------------

21 dekabr 1986-cı ildə Norveçin sahil şəhəri olan Sannefordda anadan olmuş və burada böyümüşdür. Kiçik yaşlarda Norveç kanallarında uşaqlar üçün nəzərdə tutulmuş verilişlərə çəkilmişdir. Məktəbi bitirdikdən sonra intensiv şəkildə musiqi ilə məşğul olmağa başlamış, işlərini YouTube vasitəsilə paylaşmağa qərar vermişdir.

2013-cü ilin sentyabrında ABŞ və Avropa turnesinə çıxmış, 11 ölkədə 16 konsert vermişdir. PelleK 4 orijinal albom və 16 kover albomu buraxmışdır. 2014-cü ilin noyabrında YouTube-da ən çox izlənən norveçli müğənni olmuşdur. 2014-cü ilin sentyabrında ən sürətlə böyüyən 500 kanaldan biri olmuşdur.

4 aprel 2015-ci ildə PelleK *Square Enix* şirkətinin video oyunları üçün mahnılar ifa edəcəyini açıqlamışdır. Şirkət müğənninin vokallarından *"Lord of Vermillion Arena"* oyununda istifadə etmişdir. Həmin il Pellek *Riot Games* şirkətinin *"League of Legends"* oyunu üçün *"Heartslayer"* mahnısını ifa etmişdir.

2016-cı ildə *"Yaradıcılar: Keçmiş"* filmində Aleks Uolker personajını canlandırmışdır. Daha sonra isə *"Ulduzlarla rəqs etmək"* verilişinin 10 seriyasında oynamış və 5-ci yeri tutmuşdur. 3 iyul 2016-cı ildə *"Terrada müharibə"* filmində oynayacağını təsdiq etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Pellek biography". IMDb (ingilis). İstifadə tarixi: 26 iyul 2017.
2. 1 2  "PelleK". Per Fredrik Pellek Aasly (ingilis). 2017-07-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 iyul 2017.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi Youtube kanalı
* pellek.com — PelleK rəsmi saytı
**Yusif Məmmədəliyev adına Ordubad ipək kombinatı** — Ordubadda yerləşən yüngül sənaye müəssisəsi. Fabrik baramadan xam ipək və cod ipək parça istehsal edir. Ordubadda Avropa tipli baramaaçan fabriklərinin tikintisinə 1870-ci ildə başlanılmışdı. İndiki fabrik 1883-cü ildə istifadəyə verilmişdir. 1893-cü ildə 12 kiçik fabrik fəaliyyət göstərirdi. 1910-cu ildə onlar 7 fabrikdə birləşdirilmişdi. Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra həmin fabriklər 1929-cu ildə həmin fabrikdə cəmləşdirilmişdir. Fabrikdə 1935 və 1969-cu illərdə yenidənqurma işləri aparılmış, müasir avadanlıqlar tətbiq edilmiş, çeşmələrin sayı 1935-ci ildə 320, 1969-cu ildə 1860 ədədə çatdırılmışdır. 1970-ci ildə toxucu sexi istifadəyə verilmişdir. İstehsal olunan xam ipəyin bir hissəsindən cod parça hazırlanır, digər hissəsi Şəki, Şamaxı, İsmayıllı, Moskva, Kiyev, Leninqrad (indiki Sankt-Peterburq), Düşənbə və s. şəhərlərə, habelə bir sıra xarici ölkələrə (İsveçrə, İtaliya, Belçika, Yaponiya, Tailand, Koreya) göndərilir. 1981-ci ildə 103 843 kq xam ipək, 624,9 min metr cod parça istehsal etmiş, əmək məhsuldarlığı 1940-cı ildəkinə nisbətən təqribən 3 dəfə artmışdır. 1987-ci ildə kombinatda 108 ton ipək istehsal olunmuşdur. Naxçıvan MR-ın blokada şəraitinə düşməsi ilə əlaqədar istehsal həcmi azalmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 368.
2. ↑  Naxçıvan Ensiklopediyası. II cild (Təkmilləşdirilmiş və yenidən işlənmiş ikinci nəşr). Naxçıvan: AMEA Naxçıvan bölməsi. V. Y. Talıbov. 2005. səh. 206. ISBN 5-8066-1468-9.
**Qızıltapılan**- Şahbuz rayonunda Ağbulaq kəndinin şimal-qərbində Naxçıvançayın sol sahilində,uzunsov təpənin üstündə orta əsrlərə aid yaşayış yeri.

Ümumi məlumat
-------------

1990-cı ildə qeydə alınmışdır.Sahəsi 3500 kvadrat metrdir.Ərazidə arx çəkilərkən abidənin şimal-şərq tərəfi dağıdılmış,tikinti qalıqları üzə çıxmışdır.Buradan çəhrayı rəngli gil qab qırıqları tapılmışdır.Kəşfiyyat qazıntıları zamanı (3x3 ölçüdə) sahə çay daşlarından təmizlənmiş,mədəni təbəqədə kiçik daşlara və narıncı rəngli gil qablara,1 metr dərinlikdə isə tikinti qalığına təsadüf edilmişdir.Tikinti qalıqlarından aşağıda zəngin mədəni təbəqədən küllə dolu ocaq yeri,çəhrayı rəngli gil qab qırıqları,dəmir mıxlar,at nalının bəzi hissələri aşkar olunmuşdu.Tapıntılar yaşayış yerinin 5-8-ci əsrlərə aid olduğunu göstərir.

Həmçinin bax
------------

* Şahbuz rayonu
* Ağbulaq

İstinadlar
----------

1. ↑   Naxçıvan ensiklopediyası.II cilddə.I cild.Naxçıvan.2005.
**Söyüdyarpaq armud** (*lat.* Pyrus salicifolia) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin armud cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Təhlükəli həddə yaxın olanlar" kateqoriyasına aiddir – NT. Azərbaycanın nadir növüdür. Qafqaz endemikdir. Regional IUCN Statusu: NT.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

10-12 m hündürlüyündə, alçaqgövdəli, tikanlı, dağınıq çətirli ağac və ya koldur. Gövdəsinin qabığı bozumtul, yaşlı budaqlarının qabığı isə qırmızımtıl rəngdə olur. Yarpaqları uzunluğu 6-9 sm və eni 0,5-1 sm olan uzun və ensiz-neştərşəkilli formadan uzunluğu 3-6 sm, eni 1-2 sm olan enli-neştərşəkilli formaya qədər dəyişir. Yarpaqlar demək olar ki, oturaq və ya çox qısa saplaq üzərində yerləşmişdir, tamkənarlı, bəzən qeyri-bərabər və aralı-dişciklidir, orta hissədən yuxarısı daha çox genişlənmiş, gümüşü və ya boz rəngdədir, hörümçək toruna bənzər və ya ipəyəoxşar sıx tüklüdür və qısalmış budaqda dəstə halında toplanmışdır. Çiçəkləri çoxçiçəkli qalxanlarda yerləşir. Meyvələri enli uzunsov və ya yumru olub, 1,5-2 sm uzunluğunda, 1,2-1.8 sm diametrində, yetişdikdə sarımtıl rəng alır, üstü ilk vaxtlar azacıq tükcüklü olur, böyüdükcə tükcüklərdəntəmizlənir və tam çılpaq olur.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Aprel ayında çiçəkləyir. Meyvələri avqust-sentyabr aylarında yetişir. Tozlanması-entomofildir. Toxumla və kök pöhrələri ilə çoxalır. Quraqlığa davamlı, torpağa az tələbkar, işıqsevər bitkidir. Qiymətli qida bitkisidir. Mədəni sortlar üçün calaqaltı kimi və yaşıllaşdırmada dekorativ ağac kimi istifadə olunur.

Yayılması
---------

Samur-Dəvəçi düzənliyi, Qobustan, Böyük Qafqazın Quba sahəsi; Naxçıvanın dağlıq hissəsi (Şahbuz rayonu, Biçənək kəndi ətrafı, Culfa rayonu, Milax və Ərəfəsə kəndləri ətrafı).

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyada azalma tendensiyası müşahidə olunur.

Yaşayış mühiti
--------------

Quru dağətəyi yerlərdə, bəzən qayalıqlarda, nadir hallarda ovalıqlarda rast gəlinir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Meyvələri yerli əhali tərəfindən toplanır, gəmiricilər və quşlar tərəfindən yetişmədən əvvəl yeyilir.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Türyançay Dövlət Təbiət Qoruğunda mühafiə olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1591053
* Wikispecies: Pyrus salicifolia
* EoL: 230142
* EPPO: PYUSA
* EUNIS: 179324
* GBIF: 5362328
* GRIN: 30576
* iNaturalist: 425871
* IPNI: 731196-1
* IUCN: 34721
* MoBotPF: 286591
* NBN: NHMSYS0000462205
* NCBI: 106573
* NZOR: 0f65a56b-d77d-4f31-b6b4-fb4fbae5efeb
* PalDat: Pyrus\_salicifolia
* Plant List: rjp-2163
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:731196-1
* Tropicos: 27804751
* WFO: wfo-0000992570

 |
Qədim Romada çəkilmiş olan erotik təsvir
Erotik təsvirlərin tarixinə təkcə rəsmlər deyil, həm də heykəltəraşlıq, fotoqrafiya, dramatik incəsənət, erotik musiqi və yazılar da daxildir, həmçinin erotik təsvirlər bəşər tarixinin demək olar ki, hər bir dövründə müxtəlif sivilizasiyalar tərəfindən təsvir edilmişdir. Qədim yunanlar və romalılar erotik sayıla biləcək bir çox sənət əsərləri yaratmışdırlar. Son zamanlar kommunikasiya texnologiyaları inkişaf etməyə başlamış və bunun nəticəsində fotoşəkil formasında pornoqrafiya, video formasında pornoqrafiya, çap pornoqrafiyası kimi texnikalar yayılmağa başlanmışdır.

Ən erkən məlum olan erotik təsvirlər Paleolit və Mezolit dövrlərinə aiddir, bu dövrdə insanlar tez-tez mağaralarda heyvan şəkilləri çəksələr də, insan cinsi orqanlarının rəsmləri də bəzən divarlara həkk edilirdi. Qədim sivilizasiyalar tez-tez cinsi aktı fövqəltəbii güclərlə əlaqələndirirdilər, buna görə də onların dinləri bu cür təsvirlərlə iç-içədir. Hindistan, Nepal, Şri-Lanka, Yaponiya və Çin kimi Asiya ölkələrindəki yerli dinlərdə seksin və erotik təsvirlərin müəyyən mənəvi mənaları mövcuddur. Eyni formada, qədim yunanlar və romalılar da öz dini inancları və mədəni təcrübələri ilə birləşdirilən bir çox erotik sənət və bəzək əsərləri yaratmışdırlar
.

Müasir pornoqrafiyanın ən erkən nümunələri ədəbsiz təsvirlərin Avropa incəsənətindəki ənənəvi cinsi təsvirlərdən fərqləndiyi XVI əsrə təsadüf edir. Sonralar pornoqrafiya fotoqrafiya, kino, video, kompüter və internet də daxil olmaqla hər bir yeni vasitəyə uyğunlaşdırılmışdır.

Bəzi spesifik cinsi aktlar qanunla tənzimlənsə və ya qadağan edilsə də, 1857-ci ilə qədər heç bir ölkədə təkcə onları təsvir edən əşyalara və ya şəkillərə baxmaq qanunsuz deyildi. Britaniyanın (və dünyanın) pornoqrafiyanı kriminallaşdıran ilk qanunları 1857-ci il tarixli Ədəbsiz Nəşrlər Aktının qüvvəyə minməsi ilə qüvvəyə minmiş və tətbiq edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

Erotik incəsənət

İstinadlar
----------



1. ↑  *Rawson, Phillip S.* Erotic art of the east; the sexual theme in oriental painting and sculpture. New York: Putnam. 1968. səh. 380. Şablon:LCC.
2. ↑  *Clarke, John R.* Roman Sex: 100 B.C. to A.D. 250. New York: Harry N. Abrams. April 2003. səh. 168. ISBN 0-8109-4263-1.
3. ↑  *Chris Rodley, Dev Varma, Kate Williams III (Directors) Marilyn Milgrom, Grant Romer, Rolf Borowczak, Bob Guccione, Dean Kuipers (Cast).* Pornography: The Secret History of Civilization (DVD). Port Washington, NY: Koch Vision. 2006-03-07. ISBN 1-4172-2885-7. 2010-08-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2006-10-21.