### **"Mobbing"** – latınca **"mobile vulgus"**dan gəlir. İngiliscə **"mob"** hücum etmək, narahat etmək mənasınadadır. "Mobbing" termin olaraq dilimizə psixoloji terror, şiddət və ya zorakılıq olaraq tərcümə edilir. Bu yazıda **psixoloji şiddət** "mobbing" sözünün dilimizdəki qarşılığı olaraq qəbul edilmişdir.

"Mobbing" sözü ilk dəfə uşaqların bir-birləri ilə kobud münasibətlərini təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir. 1950-1960-cı illərdə iş yerlərində aparılan araşdırmalar, mobbingin təkcə uşaqlar arasında yaşanmadığını ortaya qoydu. Mobbing emosional bir hücumdur. Yaşından, irqindən, cinsindən asılı olmayaraq pis davranış yolu ilə istənilən şəxsə yönəlmiş təcavüzdür.

Psixoloji şiddət anlayışı ilk dəfə **Dr. Hayns Leymann** tərəfindən 1984-cü ildə istifadə edilib. Şəxsin iş həyatından kənarlaşdırılması üçün qəsdən edilir. İnsanın hörmətsiz, alçaldıcı, təhqiramiz rəftar, hörmətsiz ittihamlara məruz qalması ilə başlayır. İşəgötürən, qarşı tərəfin sosial nüfuzunun azaldılmasına yönəlmiş təcavüzkar bir mühit yaratmaqla, təhqir və istehza ilə işini tərk etməyə çağırır. Bir araşdırmaya görə, qeyri-kommersiya təşkilatlarında, məktəblərdə və səhiyyə sənayesində mobbing daha çox görülür. Yüksək işsizlik dərəcələrinə görə işçinin dəyərsiz sayılması mobbinqin artmasına səbəb olur.

ABŞ-da aparılan araşdırmalarda işləyən **kişilərin 15%-i, qadınarın isə düz 41%-i psixoloji şiddət qurbanıdır. Leymann, İsveçdəki intiharların 15% -nin mobbingdən qaynaqlandığını söyləyir.**

Psixoloji şiddətin növləri :

1.     **Yuxarıdan aşağıya** doğru olan mobbing bir rəhbərin tabeçiliyindəki işçilərinə qarşı tətbiq etdiyi davranışların məcmusudur. Onlar sahib olduqları təşkilati güc vasitəsilə işçilərə təzyiq göstərərək işçiləri təşkilatdan. kənarlaşdırmaq məqsədi güdürlər. Bunun bir çox səbəbi ola bilər:

2.     **Aşağıdan yuxarıya** doğru olan mobbing tabeçilikdəki işçilərin rəhbərlərinə qarşı fərdi ya da qrup şəklində hərəkət edərək tətbiq etdikləri davranışları təşkil edir.

3.     **Üfüqi psixoloji təzyiq** - eyni səviyyədə və ya eyni hiyerarxik qrupda olanların bir-birlərinə qarşı tətbiq etdikləri davranışların təşkil edir. Məsələn: bərabər şərtlər altında çalışan işçilərin paxıllığı, eyni vəzifədəki işçilərin maraqlarının toqquşması, şəxsi narazılıqları, eyni mövqedə olanlar arasındakı rəqabət.

Zorbalıq (Bullinq) zamanı hədəf şəxsə fiziki ziyan, sözlü ziyan, mənəvi ziyan verilə bilər. Bu cür davranışların rasionallaşdırılması bəzən sosial sinif, irq, din, cinsiyyət, cinsəl yönəlim, görünüş, davranış, bədən dili, şəxsiyyət, etibar, soy, güc və ya bacarıq fərqliliklərini əhatə edir. Zorbalıq bir qrup tərəfindən edilirsə ona mobbinq deyilir.

Təbii ki, psixoloji şiddətə məruz qalan insanlar bununla **mübarizə** aparmalıdır. İlk əvvəl bu təzyiqi göstərən şəxslərlə danışmalıdır. Faydası olmadığı halda rəhbərlərinə sıra ilə bildirməlidir

> Hazırladı. Hüseyn Alıyev
> 
> 
> 
>   
> 
> 
> 
> ColorBrain:
> 
> 

```
(Bullinq  )
```

| ⛭Psixologiya |
| --- |
| Bölmələri | Ümumi psixologiya • Akmeologiya • Differensial psixologiya • Psixogenetika • Psixodiaqnostika • Psixolinqvistika • Duyğu psixologiyası (iybilmə, rəng) • Fərdin psixologiyası • İnkişaf psixologiyası • Psixofiziologiya • İctimai psixologiya • Xüsusi psixologiya • Müqayisəli psixologiya • Təkamül psixologiyası • Eksperimental psixologiya • Gender psixologiyası • İdraki psixologiya |
| Tətbiqi | Mühəndis psixologiyası • Klinik psixologiya • Neyropsixologiya • Patopsixologiya • Sağlamlıq psixologiyası • Psixosomatika • Psixoterapiya • Pedaqoji psixologiya • İdman psixologiyası • Əmək psixologiyası • İdarəetmə psixologiyası • İqtisadi psixologiya • Hüquq psixologiyası |
| İstiqamətlər (məktəblər) | Assosianizm • Biheviorizm • Funksionalizm • Strukturalizm • Psixoanaliz • Analitik psixologiya • Gestaltpsixologiya • Mədəni-tarixi psixologiya • Fəaliyyət nəzəriyyəsi • Koqnitiv psixologiya • Humanizm psixologiyası • Ekzistensial psixoterapiya • Rasional-emosional-davranış terapiyası • Transfərdi psixologiya |
| Ciddi töhfə vermiş psixoloqlar | Alfred Adler • Qordon Alport • Albert Bandura • Corc Kelli • Raymond Kettel • Erik Erikson • Hans Ayzenk • Leon Festinger • Viktor Frankl • Ziqmund Freyd • Donald Hebb • Vilyam Ceyms • Karl Yunq • Kurt Levin • Abraham Maslau • Stenli Miqrab • Corc Miller • İvan Pavlov • Lev Vıqotskiy • Aleksey Leontyev • Aleksandr Luriya • Jan Piaje • Karl Rocers • Eduard Torndayk • Corc Vatson • Berres Skinner • Vilhelm Bundt • Maks Vertheymer • Volfqanq Köhler • Kurd Koffka • Fridrix Perlz |