recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Talış qırqovulu** (*lat.* Phasianus colchicus talischensis) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin toyuqkimilər dəstəsinin qırqovullar fəsiləsinin qırqovul cinsinin adi qırqovul növünə aid heyvan yarımnövü.

Statusu
-------

Nadirdir.

Kateqoriyası
------------

Kritik vəziyyətdədir (CR). Xüsusi mühafizə tədbirləri görülməsə nəsli kəsilə bilər.

Qısa təsviri
------------

Quyruğu uzundur. Erkəyi çox parlaq rəngdədir və çinədanını örtən lələklərin ucu oyuqdur, onun rəngli haşiyəsi Zaqafqaziya qırqovuluna nisbətən dardır. Dişisi boz-şabalıdı rəngdə olub, üzərində tünd ləkələr vardır. Erkəyinin oxuması 5-6 aylıq ev xoruzunun banlamasını xatırladır.

Yayılması
---------

XX əsrin 50-ci illərinə qədər Lənkəran ovalığında, Salyan düzənliyində və Talış dağlarının ətəklərində yayılması göstərilib. İndi isə yalnız Talış dağlarının orta və aşağı qurşaqlarında qalıb. Azərbaycandan kənarda bu yarımnövün yayıldığı ərazi İranın Xəzər sahili əyalətlərini əhatə edir.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Taxıl sahələrinə və üzüm plantasiyalarına yaxın talalarla növbələşən keçilməz kolluqlarda yaşayır. Oturaqdır, gündüz fəal olur. Bir yaşında cinsiyyət yetişkənliyinə çatır. Poliqamdır. Aprel ayında cütlər əmələ gətirir. Yuvasında 9-21 yumurta olur, 21-24 gün kürt yatır. Mayın ikinci yarısında və iyunun əvvəllərində körpə cücələri müşahidə edilir. Həşərat, bitki toxumları, meyvə və giləmeyvə yeyir.

Əhali üçün əhəmiyyəti
---------------------

Elmi, estetik və dekorativ əhəmiyyəti var.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
--------------------------------------

Ovlanması qadağandır. Azərbaycanın "Qırmızı Kitab"ına (1989) və Bern konvensiyasına daxildir. Yaşayış yerlərinin cüzi bir hissəsi Hirkan Milli Parkında və Hirkan Dövlət Yasaqlığında yerləşir.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
------------------------------------------

Talışda Orandçayın aşağı axınında Orandçay-Lənkərançay Yasaqlığının yaradılması, Astaraçayın aşağı axınına həmsərhəd ərazilərdəki kolluqların təbii abidə edilməsi, süni şəraitdə çoxaldılıb yaşayış üçün səciyyəvi olan biotoplara reintroduksiyası, qanunsuz ovlanmasına qarşı ciddi mübarizə aparılması, yaşadığı biotopların ətrafında taxıl bitkilərinin əkininin genişləndirilməsi və kənd təsərrüfatı üçün yararlı olmayan sahələrdə çaytikanı, dərgil, böyürtkən kolluqlarının əkilməsi məsləhətdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.4. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.4

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q27603339
* GBIF: 5227794
* iNaturalist: 728161
* ITIS: 678072

 |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Akif Mirzəyev.

**Akif Mirzəyev** (10 aprel 1944, Bakı) — Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar artist"i (2011).

Həyatı
------

Akif Mirzəyev 1944-cü il aprelin 10-da Bakı şəhərində anadan olub. Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında Qara Qarayevin sinfində təhsil alıb. 1990-cı il 20 Yanvar faciəsinə həsr etdiyi matəm musiqisi olan "Yanvar mərsiyələri", Heydər Əliyevin xatirəsinə həsr etdiyi "Dahi Prezidentə xatirə duaları" adlı əsəri ABŞ, Fransa və Almaniyada ifa olunub. Hazırda Alman Azərbaycan Forumunun mədəniyyət üzrə müşaviri, Fulda şəhərindəki Yohannesriş (Johannesrische) kilsəsində orqan ifacısıdır.

Mükafatları
-----------

2011-ci il iyulun 4-də Azərbaycan Respublikası prezidentinin sərəncamı ilə mədəniyyət, incəsənət sahəsindəki nailiyyətlərinə görə "Əməkdar artist" fəxri adına layiq görülüb.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Azərbaycan dövləti tərəfindən təltif edilən diaspor nümayəndələri" (az.). olaylar.az. 18.03.2013 17:53. 2014-08-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-01.
**Əşrəf ağa Kəngərlinski** — çar ordusunun zabiti.

Həyatı
------

Əşrəf ağa Məhəmmədhəsən bəy 1841-ci ildə Naxçıvan şəhərində doğulmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra qəza məktəbində oxumuşdu. Zemstvo idarəsində 15 aprel 1859-cu ildə uryadnik kimi xidmətə başlamışdı. 1892-ci ildə üstün xidmətinə görə milis yunkeri rütbəsinə layiq görülmüşdü. 1877–1878-ci illərdə İrəvan atlı alayının tərkibində Rus-Osmanlı savaşında iştirak etmişdi.

Əşrəf ağa Balaxanım xanımla ailə qurmuşdu.

Mükafatları
-----------

Əşrəf ağa Kəngərlinski 29 yanvar 1871-ci ildə "Cəsurluğa görə" gümüş medal, "Müqəddəs Stanislav" lenti ilə, 5 oktyabr 1875-ci ildə "Cəsurluğa görə" qızıl medal, "Müqəddəs Stanislav" lenti ilə, 16 iyun 1877-ci ildə "İgidliyə görə" gümüş medal, "Müqəddəs Anna" lenti ilə, 19 iyul 1884-cü ildə "Cəsurluğa görə" qızıl medal, "Müqəddəs Anna" lenti ilə, 26 may 1896-cı ildə "Cəsurluğa və hökumətə sədaqətə görə" qızıl medal almışdı.

Həmçinin bax
------------

* Kəngərli eli
**Milli D'Abbraçço** (it. Milly d'Abbraccio, 3 noyabr 1964) - İtalyan pornoaktrisasıdır. İtaliyanın erotik "Diva Futura" kanalında çalışmışdır. Milli D'Abbraçço 2008-ci ildə "İtaliyanın Sosialist Partiyası"na namizədliyini irəli sürmüşdür. Lakin partiyaya seçilə bilməmişdir. 2011-ci ildə isə İtaliyanın Montsa şəhərinin Meri vəzifəsinə namizədliyini vermişdir. Lakin yenə də qələbə qazana bilməmişdir.

Həyatı
------

Milli D'Abbraçço 1964-cü ildə İtaliyanın Avellino şəhərində anadan olmuşdur. Əsl adı Emiliya Sussiniellodur (Emilia Cucciniello). 1978-ci ildə "Miss Teenager Italy" gözəllik müsabiqəsində qələbə qazandıqdan sonra 1979-cu ildə "Milli Mou" (Milly Mou) ləqəbi ilə ifaçılıq edir. 1982-ci ildə isə ilk dəfə olaraq porno karyerasına başlayır. 1980-cı illərdə porno filmlərə çəkilməklə yanaşı "Diva Futura" agentliyində şalışmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Roma, Milly D'Abbraccio si candida". Corriere della Sera. 15 March 2008. 12 April 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 February 2012.
2. ↑  *Andrea Managò.* "Ilona-Milly, pornosfida in Brianza". L'Espresso. 9 December 2011. İstifadə tarixi: 27 February 2012.[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Milli D'Abbraçço*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Milli D'Abbraçço — IMDb səhifəsi
* European Girls Adult Film Database saytında Milli D'Abbraççonun profili
**Şiz** şəhəri — Sasanilər imperiyası dövrlərində Azərqoşnəsbin (Azərbaycanın) cənubunda yerləşirdi. Sasanilərin baş atəşgahı burada yerləşirdi. Atropatena

Məzdəkilər hərəkatının məğlubiyyətə uğramasından sonra Şiz şəhərinin atəşpərəstliyin əsas mərkəzi kimi möhkəmlənməsi Azərbaycanda təhsil və maarifin qüvvətlənməsinə əlverişli şərait yaratdı. Azərqoşnəsb atəşgədəsinin Şiz şəhərində yerləşməsindən bu nəticəyə gəlmək olur ki, qədim Azərbaycanın paytaxtı olan bu şəhər Avesta Azərbaycanında böyük elm və maarif mərkəzi olmuşdur. IV əsrin ortalarında ərəb tarixçisi Məsudi belə yazırdı: «Zəmanəmizdə bu şəhərdə (Şiz şəhərində) heyrət doğuran binaların qalıqları, eləcə də səma kürəsini, ulduzları, dünyanı, quru və dənizləri, yaşayış yerlərini, onların bitki və canlılarını və sair qəribə şeyləri özündə əks etdirən rəngarəng və çox gözəl rəssamlıq lövhələri görünür». Zərdüşt təlim ocaqları bu dövrdə Azərbaycanda, xüsusilə Şiz şəhərində genişlənmişdir. Çünki muğların əsas mərkəzi Azərbaycan idi. Yeri gəlmişkən, qeyd etmək lazımdır ki, hələ lap ilk dövrlərdə, o zamankı İranın bütün ərazisindən gələn moğlar məhz Şiz şəhərinin Siroş adlı nahiyəsində toplanır, burada Zərdüştlük dini üzrə təlimat alırdılar. Moğların ilk məktəbi də həmin məhəllədə olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑   Səməngül Qafarova, Ellada Gərayzadə. Azərbaycan ədəbiyyatının tədrisi tarixi. Dərs vəsaiti. Bakı: Mütərcim, 2010. –136 səh.

Həmçinin bax
------------

* Şiz qalası
* Qazaka
* Azərgüşnasp məbədi
* Təxti Süleyman
Şinran.
**Vasan** (和讃?) – buddaları, bodhisattvaları, sekta qurucularını tərifləyən yapon şeirləri və mədhləri. Şeirlər və ya qatalar buddist sutralarında və mətnlərində keçmiş zamanlardan yer alır. Vasanlar isə Çindən götürülmüş mədhlər və Yaponiyada mövcud olan mədhlər əsasında yaranıb.

Tarixi
------

Bazar yeri müqəddəsi olan Kuya budda Amida üçün nəğmələr oxuyaraq nembutsuyu öyrətmişdir. Yuzu Nembutsu sektasının qurucusu olan Ryonin doktrinasını təbliğ etmək üçün Tenday mərasim musiqisindən istifadə edirdi. Ennin, Qenşin və Senkan kimi Tenday sektası müəllimləri Amida və Təmiz torpağı tərifləyən bir çox poetik əsər yaradıblar. Vasan İppen tərəfindən qurulmuş Ci sektası tərəfindən də geniş istifadə olunub.

Codo Şin sektasının qurucusu olan Şinran vasanlar yazan ədiblər arasında ən tanınmışı hesab olunur. Onun tərəfindən yazılmış 500-dən çox bənd bir neçə kolleksiyada toplanmışdır. XV əsrdə yaşamış Rennyo ibadətlərdə istifadə etmək məqsədilə Şinranın 3 mətnini "Sanco Vasan" əsərində cəmləmişdir: "Codo Vasan" 118, "Koso Vasan" isə 119 bənddən ibarətdir və ikisi də 1248-ci ildə yazılıb. "Şozomatsu Vasan" isə 116 bənddən ibarət olub 1257-ci ildə tamamlanıb. "Sanco Vasan" kolleksiyasının məzmunun Şinranın Codo Şin doktrinin əsas traktatı olan Kyoqyoşinşonun nəzəriyyələrinə uyğun gəlir. "Codo Vasan" 3 Təmiz torpaq sutrasının xülasəsidir, "Koso Vasan" isə Şinran tərəfindən nəzəriyyələrinin mənbəsi hesab olunan 7 patriarxın doktrinalarından bəhs edir. Buddist esxatologiyasının 3 mərhələsi nəzəriyyəsinə əsaslanan "Şozomatsu Vasan" əsərində isə Şinran dinin və cəmiyyətin tənqidini aparır, mükəmməl olmadığını etiraf edirdi. Əsərdə Zenkoci buddasını mədh edən bəndlər də yer alıb. Bu əsərlərdən əlavə, Şinran "Kotaişi Şotoku hosan" (1255) əsərində Şahzadə Şotokunu mədh edən 75 bənd, "Daynihonkoku zokusanno Şotoku tayşi hosan" (1257) əsərində isə 114 bənd yazmışdır. Şinran son mətnlərində Şahzadə Şotoku kultundan ilham almış, onu Kannonun təzahürü və Yaponiya buddizminin qurucusu adlandırmışdır.

Şinranın istifadə etdiyi lirik üslub adi insanlar üçün nəzərdə tutulmuşdur. Nəzəriyyələrinin daha çox adama çatması və asan başa düşülməsi üçün 5-7 hecalıq misralardan istifadə edirdi.

Xüsusiyyətlər
-------------

Vasanda bir bənd 4 misradan ibarətdir və misraların heca sayı 7 və 5 olmaq üzrə bir-birini əvəz edir. Tam vasan 20 və ya 30 bənddən ibarətdir. Heyan dövrünün əvvəllərindən etibarən vasanlar təmiz torpağın buddizmini təbliğ etmək üçün istifadə olunan vasitə idi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan. VIII cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 231. ISBN 0-87011-628-2. İstifadə tarixi: 12 mart 2022.
*Silene talyschensis Schishk.*

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və status / National IUCN Status "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir –VU D2. Azərbaycanın nadir, endemik növüdür.

Regional IUCN Statusu VU D2.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Birillik ot bitkisidir. Gövdələri 20-25 sm hündürlükdədir. Kökyanı yarpaqları kiçik, uzunsov, tərs – yumurtavari, ket, saplaqlı, gövdə və lansetli, sivri, aşağı hissədə qısa saplağa çatanda daralır, çox vaxt ellipsşəkilli və ya yumurtavari, 2-4 sm uzunluqda, 0,5-2 sm enində, yuxarı yarpaqlar isə oturaqdır. Budaqlarda yerləşən çiçəklər birtərəfli, oturaq, çiçəkləmə vaxtə horizontal əyilmiş vəziyyətdə olur. Kasacıq 10-12 mm uzunluqda, silindrik, ağ ya da boz tüklənmiş qıvrım tüklərlə örtülmüşdür. Qozası 6-7 (8) mm uzunluğunda, enli-yumurtavari, qısa 1,5-2 mm-dək çılpaq karpofor üstündədir. Toxumlar 1,5-2 mm uzunluqda, tumurcuqvri, qara, qabarıqlıdır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə-meyvə əmələgətirmə dövrü may –iyun-iyul aylarına təsadüf edir. Toxumla çoxalır, quraqlığa davamlı, işıqsevəndir. Dağ kserofit qruplaşmalarının komponentidir. Orta daö qurşağında quru, çınqıllı yamaclarda, çınqıl daşlarda rast gəlinir. 

Yayılması: Diabar.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Antropogen amillərin təsiri nəticəsində yaşama ərazisi məhdudlaşır, populyasiyada azalma tendensiyası müşahidə olunur.

Məhdudlaşdırıcı amilləri
------------------------

Antropogen amillər (tapdalanma, otarılma) və populyasiyanın zəif təkrar olunması.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Xüsusi mühafizə tədbirləri aparılmır. Yeni yayılma yerlərinin aşkar edilməsi, toxumlarının toxum banklarında saxlanılması, introduksiya edilməsi təklif olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri, II nəşr, Bakı-2013
2. ↑
3. 1 2 3   1. Флора Азербайджана, 1952;
4. ↑  2. Ахундов Г.Ф. 1972
5. ↑  Schtaz G. Shulkina T. Solomon J. 2013;

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17271531
* GBIF: 5588161
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:158494-1
* Tropicos: 6303170
* WFO: wfo-0000440147

 |
**Əşrəf Marağayi**  — XV əsr Azərbaycan şairi

Yaradıcılığı
------------

Kitabxananın kataloq tərtibatçısı Q.Ete göstərir ki, burada olan nəzirə nüsxələrindən biri heç bir kitabxanada yoxdur. Bu Cəmalinin "Xəmsə"si kimi qeyd olunur. İndiyə qədər Nizaminin "Xəmsə"sinə ilk tam həcmli nəzirəni Əşrəf Marağayinin yazdığı məlum idi. Lakin tədqiqat göstərir ki, Ə.Marağayinin ilk poeması "Mənhəc əl–əbrar" 1428-ci ildə, Cəmali Təbrizinin II, III, IV poemaları isə bu tarixdən daha əvvəl, 1402-1427-ci illərdə qələmə alınmışdır. Buradakı nəzirələr aşağıdakı kimi qruplaşır:
"Sirlər xəzinəsi"nə, "Töhvətül – əbrar"; "Xosrov və Şirin"ə – "Mehr – o Nigar"; "Leyli və Məcnun"a – "Məhzun – o Məhbub"; "Yeddi gözəl"ə – "Həft – o urəng"; "İsgəndərnamə" – yə isə eyni adlı "İsgəndərnamə" uyğun gəlir.

Əsərləri
--------

* "Eşqnamə"
* "Yeddi mələk" və
* "Səddi. İskəndər"
* "Divan"

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2022-03-07 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-09-22.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-01-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-22.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2022-02-20 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-09-22.
**Cənub-Pireneylər** (*fr.* Midi-Pyrénées, oks. Miègjorn-Pirenèus, qask. Mieidia-Pirenèus) — Fransanın cənubunda yerləşən keçmiş bölgə statuslu yaşayış məntəqəsi. 2016-cı il yanvarın 1-dən Oksitaniya bölgəsinin bir hissəsidir. Əsas şəhəri Tuluzadır (650 min nəfər). Bölgə əhalisini ümumi sayı — 2 903 420 nəfər (2011-ci ildə bölgələr arasında 8-ci yer).

Coğrafiya
---------

Ərazi: 45 348 km². Keçmiş bölgənin ərazisindən Adur, Aryej, Qaronna və Lo çayları axır.

İnzibati bölgü
--------------

Bölgəyə bu departamentlər daxil idi: Jer, Aryej, Averon, Yuxarı Qaronna, Yuxarı Pireneylər, Lo, Tarn və tarn və Qaronna.

Bölgənin əsas hissəsini əvvəllər Qaskon, Langedok və Ruerq əyalətlərinə daxil olan ərazilər təşkil edir.

Əhali
-----

İqtisadi cəhətdən fəal əhali sayı: 936 min nəfər.

Tuluza şəhəri tələbə sayına görə Fransanın üçüncü böyük şəhəridir (Paris və Liondan sonra).

Əhalinin məşğuliyyəti:

* kənd təsərrüfatı: 14,4 %
* sənaye: 26,8 %
* xidmət sahələri: 58,8 %

Airbus müəssisələrində (şirkətin mənzil-qərargahı Tuluza şəhərində yerləşir) 20 000-dən çox adam işləyir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .

Xarici keçidlər
---------------

* Bölgə şurasının rəsmi saytı
* Regional Council of Midi-Pyrénées (fr.)
* Midi-Pyrénées, Province of France (ing.)
* Holidays in Midi-Pyrenees, France Arxivləşdirilib 2008-07-20 at the Wayback Machine (ing.)
**Cənubi Vyetnam Respublikası Müvəqqəti İnqilabi Hökuməti** (CVRMİH, vyet. Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam) — Şimali Vyetnam tərəfindən 8 iyun 1969-cu ildə Vyetnam Respublikasının (Cənubi Vyetnam) hökumətinə qarşı yaradılmış kölgə hökuməti, Sayqonun süqutundan sonra 30 aprel 1975-ci ildən 2 iyul 1976-cı ilə qədər **Vyetnam Respublikası** (vyet. Cộng hòa miền Nam Việt Nam) adlanmış de-fakto müstəqil ölkə. Onun yaradılmasında Cənubi Vyetnam Milli Azadlıq Cəbhəsinin nümayəndələri, eləcə də bir neçə kiçik qrup iştirak edirdi.

CVRMİH əksər sosialist dövlətlər tərəfindən Cənubi Vyetnam hökuməti kimi tanınmışdır. O, 1973-cü il Paris sülh müqaviləsini həm Cənubi Vyetnamdan, həm də Şimali Vyetnamdan ayrı olan müstəqil bir qurum kimi imzalamışdır. 30 aprel 1975-ci ildə Sayqonun süqutundan sonra Cənubi Vyetnam Respublikası adlanmış və Cənubi Vyetnamın nominal hökuməti olmuşdur. 2 iyul 1976-cı ildə Cənubi Vyetnam Respublikası və Şimali Vyetnam (Vyetnam Demokratik Respublikası) Vyetnam Sosialist Respublikasını yaratmaq üçün birləşmişdir.

Tarixi
------

1960-cı ildə Cənubi Vyetnam Milli Azadlıq Cəbhəsi yaradılmışdır. Sonrakı 9 il ərzində təşkilat Vyetnam Respublikası ərazisində müxalifət olaraq Sayqon rejiminə qarşı mübarizə aparmışdır. 8 iyul 1969-cu ildə Xalq Nümayəndələri Konqresi tərəfindən Cənubi Vyetnam Respublikasının Müvəqqəti İnqilabi Hökuməti yaradılmışdır. Çox vaxt hökumət Cənubi Vyetnamdan kənarda idi və özünü sürgündə olan bir hökumət kimi göstərmişdir.

30 aprel 1975-ci ildə Müvəqqəti Hökumətin qoşunları Sayqona daxil omuşldular. 2 iyul 1976-cı ildə Şimali və Cənubi Vyetnam birləşərək Vyetnam Sosialist Respublikasına yaratmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Sadıqlı, Yadigar.* "Vyetnam müharibəsinin sonu və "Babylift" əməliyyatı". Meydan TV (az.). 5 sentyabr 2021. 2021-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-13.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Porter, Gareth.* Vietnam: The politics of bureaucratic socialism (1993). Cornell University Press. 1993. ISBN 978-0-8014-2168-6.
* *Tảng, Truong Như; David Chanoff, Van Toai Doan.* A Vietcong memoir (1985). Harcourt Brace Jovanovich. 1985. ISBN 978-0-15-193636-6.

Xarici keçidlər
---------------

* Provisional Revolutionary Government of South Vietnam (1969–1975)
* "Ethnic Music" Room ("Words" is Japanese version only.)
* Rulers (Vietnam)
* WORLD STATESMEN, Vietnam (including South Vietnam)
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Şamaxı zəlzələsi.

**Şamaxı zəlzələsi** — 1667-ci il noyabrın 25-də Şamaxı zəlzələsi zamanı 80 000 adamın həlak oldugu və şəhərin üçdən birinin dağılması ilə ən pis zəlzələ kimi yadda qalmışdır.

Tarixi
------

1667-ci il Şamaxı zəlzələsi haqqında Azərbaycanda olmuş məşhur holland səyyahı Jan Streys öz gündəliyində yazırdı ki, bu zaman həlak olan təkcə hərbi səfərbərliyə alına biləcək kişilərin sayı 80 mindən artıq olmuşdur. Səyahətçi həmçinin orada olduğu müddətdə də tez-tez kiçik zəlzələ təkanlarının hiss olunduğunu vurğulamışdı. Zəlzələnin gücünün 6,9 bal gücündə olduğu təxmin edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bəzi dağıdıcı zəlzələlər haqqında məlumatlar" (PDF). 2013-05-12 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-01-22.
2. ↑  Şamaxıda 80 min nəfərin öldüyü dəhşətli zəlzələdən 351 il ötür virtualaz.org

Mənbə
-----

* Jan Streysin gündəliyi

Həmçinin bax
------------

* Şamaxı zəlzələsi (1902)
* Şamaxı zəlzələsi (1859)

| ⛭1666 ← • 1667-ci ildəki zəlzələlər • → 1668 |
| --- |
| Noyabr | Şamaxı zəlzələsi (1667) |
**Ağbatxayır** - hidronim, Laçın rayonu ərazisində mineral bulaq.

Haqqında
--------

Ağbatxeyir (Minkənd çayının qolu) çayının dərəsindədir. Suyu az kükürdlüdür; xalq arasında mədə ağrısının müalicəsində istifadə edilir. Yerli əhalinin məlumatına görə, təhrifə uğramış bu hidronimin əsl adı Aqibəti xeyirdir. Bulağın belə adlandırılması suyunun müalicəvi faydası ilə izah olunur. Hidronim ağ (rəng), bat/bad/bed (kənd, məskən, hündür yer) və xayır/ kayır (su Ģırnağı, fəvvarə) sözlərindən düzəlib, "Ağkənd bulağı" deməkdir. Tarixi mənbələrdə verilən məlumata görə, orta əsrlərdə Dağlıq Qarabağda Aqbat/Aqbed adlı, yaşayış məntəqəsi olmuşdur. XIX əsrin 20-ci illərində həmin kəndə ermənilər doluşmuş və onun adını çevirərək Spitakşen, yəni Ağkənd qoymuşlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. İki cilddə. I cild. Bakı, 2007.
2. ↑  Ağbatxayır // Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. I cild. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. 304. ISBN 978-9952-34-155-3.
**Rişar Berri** (*fr.* Richard Berry; 31 iyul 1951, Paris, Fransa) — fransız aktyoru, rejissoru və ssenaristi.

Həyatı
------

Rişar Berri 31 iyul 1950-ci ildə Parisdə anadan olmuşdur. Onun Əlcəzair əsilli fransız valideynləri ticarətlə məşğul olurdular. O, 10-cu Paris dairəsində, sonra isə Bulon-Biyankurda böyümüşdür.

1966-cı ildə Rişarın 16 yaşı olanda teatrla maraqlanır. O, həvəskar aktyor truppasına yazılır və Jan Rasin, Pyer Kornel, Molyer, Bomarşenin yaradıcılığı ilə tanış olur.

1969-cu ildə o, dram üzrə Milli Konservatoriyanın müsabiqəsini keçə bilir. 1973-cü ildə ilk mükafatını alır.

1974-cü ildə o, Klod Pinotonun "Şillə" filmində çəkilməklə kinoya gəlir. Bu filmdə onunla bərabər Lino Ventura və Anni Jirardo kimi aktyorlar da çəkilirdilər.

Bundan 4 il sonra 1978-ci ildə Eli Şuraki ona "Mənim ilk məhəbbətim" filmində ilk böyük rolunu oynamağı təklif edir.

Rişar Berri rejissor Aleksandr Arkadinin filmlərində çox çəkilmişdir: "Hesablaşma günü", "Hesablaşma günü-2", "Böyük karnaval", "Müqəddəs ittifaq", "Saşa üçün", "Sonuncu şəfəq". O, eləcə də fransız rejissoru Kristina Paskalın 3 işində: "Fahişə", "Ər-arvad xəyanətinin texnikası" və "Balaca şahzadə demişdir" filmlərində çəkilmişdir.

2001-ci ildə Rişar Berri rejissor kimi Patrik Timsitlə birlikdə "Yoldan çıxarmaq məharəti" adlı ilk filmini çəkir. Və Sesil De Fransa kinoda ilk böyük rolunu verir. 2 il sonra – 2003-cü ildə onu "Mən Sezaram" filminə də dəvət edir. Rişar Berri komediya janrında çəkdiyi bu iki filmdən sonra kinoda öz mövzusunu dəyişir. O, "Qara qutu" adlı psixoloji triller çəkir.

Həmin ildə o, Fransis Veberin "Uğursuzlar" filmində komissar Vernet roluna çəkilir. Burada onun tərəf-müqabilləri Jerar Depardye və Jan Reno idi. Rişar Berri Fransis Veberin 4 filmində çəkilmişdir.

2010-cu ildə Frans-Oliver Gisberin romanı əsasında Rişar Berrinin dördüncü rejissor işi olan "Ölməz" (qeyri-rəsmi adı "22 güllə") filmi ekranlara çıxır. Burada baş rolları Jan Reno, Kad Merad və Jan-Pyer Darrussen ifa edirdi. Film real hadisələrə əsaslanmışdır.

Şəxsi həyatı
------------

Rişar Berri saat kolleksiyası yığır və şahmat oyununa böyük maraq göstərir.

O, əvvəl ingilis aktrisası Cessika Ford, sonra aktrisa Jozefin Berri, sonra isə müğənni Jan Mansonla ailə qurmuşdur. Cessika Fordla evliliyindən bir qızı dünyaya gəlmişdir. Onun həm də 1976-cı ildə aktrisa Katrin İqeldən olan Kolin adlı qızı da var.

Rişar Berri Monmartrda yaşayır.

* Heykəltəraş Filipp Berrinin qardaşıdır.

Filmoqrafiya
------------

1. Zəhlətökən (film, 2008) / L'emmerdeur

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2 3  Interview de Frédéric Taddéi dans *Regarde les hommes changer* sur Europe 1, le 21 mars 2010

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Rişar Berri*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Rişar Berri — IMDb səhifəsi
* Rəsmi saytı  (fr.)
**Nazlı Səbri** — (*ərəb.* نازلي صبري‎ *Nazlı Ṣəbrī*; 25 iyun 1894, İsgəndəriyyə – 29 may 1978, Los-Anceles, Kaliforniya) Misir kralı I Fuadın həyat yoldaşı olub.
Nazlı 25 iyun 1894-cü ildə türk və fransız əsilli ailədə anadan olmuşdur. Atası Əkinçilik Naziri və Qahirə valisi Əbdürrəhman Səbri Paşa, anası Tövfiqə Xanım Şərif idi. Ana tərəfdən o, türk əsilli baş nazir və xarici işlər naziri general Məhəmməd Şərif Paşanın nəvəsi idi.

Nazlı əvvəlcə Qahirədə la Mère-de-Dieu Liseyinə, sonra isə İsgəndəriyyədəki Notre-Dam de Sion Kollecinə gedib. Anası dünyasını dəyişdikdən sonra o, bacısı ilə birlikdə iki il müddətinə Fransanın Paris şəhərindəki internat məktəbinə göndərilir. Nazlı qayıdandan sonra türk əmisi oğlu Halil Səbri ilə evlənməli olub. Ancaq on bir aydan sonra evlilik boşanma ilə başa çatdı.
Misir Sultanı Fuad Nazlını ilk dəfə opera tamaşasında görüb. 1919-cu il mayın 12-də Fuad ondan 26 yaş kiçik olsa da, bunu istədi. 1919-cu il mayın 24-də Qahirədə Bustan sarayında Nazlı Sultan Fuadla evləndi. Nazlı ilə Fuadın ikinci evliliyi idi. Daha sonra Abbasilər sarayındakı hərəmxanaya köçürüldü.

1936-cı ildə Kral Fuadın ölümündən sonra onun oğlu Faruq Misirin yeni kralı, Nazlı Səbri isə kraliça ana oldu. Qardaşı Şərif Səbri Paşa Faruq azyaşlı ikən qurulan üç nəfərlik Sultanlıq Şurasında xidmət edirdi. 1946-cı ildə Misiri tərk edən Nazlı böyrək xəstəliyindən müalicə üçün ABŞ-yə getdi.

1950-ci ilin avqustunda Kral Faruq anası Nazlı Səbri və bacısı Şahzadə Fəthiyənin hüquq və titullarından məhrum etdi. Buna səbəb Şahzadə Fəthiyənin Nazlının da dəstəklədiyi, Faruqun isə qarşı çıxdığı Kopt xristian Riyad Qali ilə evlənməsi olub. Nazlı daha sonra xristianlığı qəbul etdi və adını Meri Elizabeth olaraq dəyişdirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage (ing.).
2. ↑  ^ Rosten, David B (2015), "Queen Nazli Sabri", The Last Cheetah of Egypt: A Narrative History of Egyptian Royalty from 1805 to 1953, iUniverse, ISBN 149177939X
3. ↑
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-05-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-30.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-06-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-30.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-30.
**Firuz Baxor** (tac. Фирӯз Баҳор; əsl adı – **Firuz Hacıyeviç Əhmədov**; 19 noyabr 1942, Düşənbə) — Tacikistan və SSRİ bəstəkarı. SSRİ Bəstəkarlar İttifaqının (1971-ci ildən) və SSRİ Kinematoqrafçılar İttifaqının (1976-cı ildən) üzvüdür. Tacikistan Bəstəkarlar İttifaqının katibi (1976-cı ildən). Tacikistan SSR əməkdar mədəniyyət işçisi (1990). Tacikistan "Lenin komsomolu" mükafatı laureatı (1977).

Həyatı
------

Firuz Baxor 19 noyabr 1942-ci ildə Düşənbə şəhərində, opera müğənnisi ailəsində anadan olmuşdur. O, 1963–1966-cı illərdə Moskva Musiqi Pedaqoji İnstitutunda fortepiano ixtisası üzrə təhsil almışdır.

1976-cı ildən Tacikistan Bəstəkarlar İttifaqının katibidir. 1986-1996-cı illərdə SSRİ-də (Moskva, Kiyev, Novosibirsk, Düşənbə) və xaricdə (İngiltərə) bir sıra konsertlər vermiş, İtaliyada sovet bəstəkarlarının konsertlərində iştirak etmişdir.

1994-cü ildən Almaniyada daimi yaşayır.

Yaradıcılıq
-----------

Simfoniyaların, "Mərəkəndə" simfonik poemasının, kamera-instrumental kompozisiyaların müəllifidir. Fortepiano, kantatalar, mahnılar üçün prelüdlər və fuqalar yazmışdır.

Dramatik tamaşalar, bədii və sənədli filmlər üçün musiqi müəllifidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Corrigendum // Gender and Education . 25 (5). 2013-08. doi:10.1080/09540253.2013.832021. ISSN 1360-0516 0954-0253, 1360-0516  (#bad\_issn).

Xarici keçidlər
---------------

* Бахор Фируз на сайте imdb Arxiv surəti 2 avqust 2015 tarixindən Wayback Machine saytında (ing.)
**Caml**(Categorical Abstract Machine Language)- 1985-ci ildə Fransız bir qurum olan İNRİA tərəfindən yaradılmış funksional və obyektyönümlü proqramlaşdırma dilidir. Digər adı ilə də **Objective Caml**da adlanır.

Nümunələr
---------

### Hello World

```
print\_endline "Hello World!";;

```

### Faktorial

```
let rec fact n = if n=0 then 1 else n \* fact(n - 1);;

```

alternativ olaraq bu cür də yazıla bilər

```
let rec fact = function
  | 0 -> 1
  | n -> n \* fact(n - 1);;

```

### Fibonaççi ədədləri

```
let rec fib n =
  if n < 2 then 1 else fib (n - 1) + fib (n - 2)
;;

let main () =
  if Array.length Sys.argv <> 2 then begin
    print\_string "Usage: fib <number>";
    print\_newline()
  end else begin
    try
      print\_int (fib (int\_of\_string Sys.argv.(1)));
      print\_newline ()
    with Failure "int\_of\_string" ->
      print\_string "Bad integer constant";
      print\_newline ()
  end
;;
if !Sys.interactive then () else main ();;

```

Xarici keçidlər
---------------

rəsmi saytı

Proqram Nümunələri
**Nazranka** (bəzən **Nyasar**) — İnquşetiya Respublikasında çay. Nazranka Sunja çayına tökülən Kambileevka çayının sol qoludur. Nazrankanın mənsəbi Sunji çayı mənsəbinin 68 km-də, sol sahildədir. Çayın uzunluğu 29 km-dir

Tarixi
------

Çayı rus mənşəli adı yaxınlıqda yerləşən Nazrani şəhərindən götürülüb (inquş Нясаре). Nazrani şəhərinin adı isə çayın orjinal adından götürülüb — *Nyasar*.

Bir sıra alimlər Nazranka (Nasar) çayını Naya çayı ilə eyniləşdirirlər. Bu məlumat müxtəlif salnamələrdə qeyd edilmişdir. Məhs bu ərazidə Tver knyazı Mixail öldürülmüşdür. Bura həm də yoxa çıxmış orta əsr alan şəhəri Dedyakovun orientir yeridir

Nazranka və Sunja çaylarının sahillərində Mustye mədəniyyəti dövrünü təmsil edən bir qrup abidə var. Bu abidələr eyni tipli olmaqla müxtəlif ərazilərdə yerləşib. İlk dəfə paleolit dövrünə aid olan abidələri 1961-ci ildə V. P. Lyubinım Nasır-Kort və Qamurzievo kəndləri aşak etmişdir. Tapılmış arxeloji materyallar e.ə 40 mininci ilə aiddir. Bundan başqa müəyyən olunmuşdur ki, Qamurzievo kəndindən tapılmış silahlar yerli materyallardan hazırlanmışdır. Bu bölgədə mustye epoxasına aid kiçik emalatxana olmuşdur ki, orda daş emal olunurdu.

1781-ci ildə Leonti Şteder Nazranka çayı haqqında yazmışdır. O bildirirdi ki, "çay sahilində bir neçə kiçik şəhərcik mövcud olub. Bu məntəqələr Alaniyanın paytaxtı Maqas şəhəri sisteminə daxil idi. Çay çox təmiz suya və bataqlaşmış sahilə malik idi. Qamışlıq və kolluqlarla örtülmüş çayı yalnız keçid olduğu yerdə keçmək mümkün idi".

Rusiyanın dövlət su reyestrinin məlumatlarına görə, çay Qərbi Xəzər hövzəsi rayonuna, Terek çayı su təsərrüfatı sahəsinə daxildir. Bu hövzə Terekin Rusiya Federasiyası ilə Gürcüstanla sərhədindən çaya Urusdonun birləşməsinə qədər ki ərazini əhatə edir. birləşməsinə qədər. Çayın — Xəzər dənizi hövzəsinin Terek və Volqa çayları arasındakı çaylar hövzəsinə aiddir. Dövlət su reyestrindəki obyekt kodu — 07020000212008200003575.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Назранка : [рус.] / textual.ru // Государственный водный реестр : [арх. 15 октября 2013] / Минприроды России. — 2009. — 29 марта.
2. 1 2  ПСРЛ. СПб. 1913. Т. XVIII. С. 89.
3. 1 2  ПСРЛ. СПб. 1885. Т. Х. С. 184.
4. ↑  Очерки истории Чечено-Ингушской АССР.. — Грозный, 1967. — Т. 1. — С. 6.
5. ↑  *Штедер Л.* Дневник путешествия в 1781 году от пограничной крепости Моздок во внутренние области Кавказа // Аталиков В. М. Наша старина.. — Нальчик, 1996. — С. 192.
6. ↑  *Долгиева М. Б. Картоев М. М. Кодзоев Н. Д. Матиев Т. Х.* История Ингушетии. — Ростов-на Дону: Южный издательский дом, 2012. — С. 105.
**Xəzər təlxəsi** və (*lat.* Dolichophis caspius) — Suilanı fəsiləsinə aid iri ilan növü.

Görünüşü
--------

Avropanın ən iri ilanlarında biridir. Onun uzunluğu 200 sm, bəzən isə 250 sm ola bilir. Bu növə daxil olan ilanlar Egey dənizi adalarında yaşayan papulyasiyaları isə 100 sm təşkil edirlər. Erkəklər əsasən dişilərdən iri olurlar. Başları kiçik olur. Yetkin iilanların bel hissəso çoşqun-zeytunu, parlaq-sarı və ya qırmızı olur.

Areldan kənarda onu Balkan təlxəsi (*Hierophis gemonensis*) və ya Kərtənkələyəbənzər ilana oxşayırlar.

Yayılması
---------

Onlar əsasən Balkan yarımadası, Cənubi Moldova, Ukrayna və Rusiyanın qərb çöl sahələrində, Cənubi Qafqaz ölkələrində, Şimali Türkiyə, Şərqi Qazaxıstan, Şimali İran ərazilərində yayılmışdır.

Onlara açıq və yarımaçıq sahələrdə, üzümlüklərdə, kolluqlarda və çay kənarlarında yaşayırlar. Nadir hallarda yollarda avtomobil təkərləri altında qalırlar. Ümumilikdə isə onlara 1500–1600 metr yüksəkliklərə belə yayıla bilirlər.

Həyat tərzi
-----------

Qışlamadan mart aprel ayları qayıdır. Günün əsasən işıqlı vaxtları ov edirlər. İsti vaxtlarda gecələr aktivləşirlər. Əsasən gəmiricilər və kərtənkələlərlə qidalanır.

Çütləşmə aprel-may aylarında baş verir. 2,5 aydan sonra dişi 5–18 yumurta (45×22 mm) qoyur. Balalar 30 sm olmaqla sentyabrda yumurtadan çıxır. Təbii şəraitdə 8–10 il yaşayırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Pyron R. A. Burbrink F. T. Wiens J. J.* A phylogeny and revised classification of Squamata, including 4161 species of lizards and snakes (ing.). // *BMC Evol. Biol.* BMC, Springer Science+Business Media, 2013. Vol. 13, Iss. 1. P. 93. ISSN 1471-2148 doi:10.1186/1471-2148-13-93 PMID:23627680
2. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.
3. ↑  "Coluber caspius Gmelin, 1789— Желтобрюхий (Каспийский) полоз". Позвоночные животные России. Институт проблем экологии и эволюции имени А. Н. Северцова РАН. 2013-06-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-06-20.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus |
| Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2779770767 |

* Xəzər təlxəsi
**Alosa caspia** (*lat.* Alosa caspia) — siyənəklər fəsiləsinin alosa cinsinə aid balıq növü.

Yayılması
---------

Xəzər dənizində geniş yayılıb. Aqraxan körfəzindən Ural və Embaya qədər olan sahədə kürü tökürlər. Azsulu illərdə Volqa deltasına girir və xeyli yuxarı qalxırlar.

Morfoloji əlamətləri
--------------------

Qəlsəmə dişcikləri çoxsaylı (50-180), nazik, uzundur. Bel üzgəcində 13-15, anal üzgəcində 15-20 şüa vardır. Qəlsəmə qapaqları arasında başın hər iki tərəfində bir tünd ləkə vardır. Bu cür ləkələr bədənin yanlarında da mövcuddur. Çənələrində dişlər zəif inkişaf etmiş, nazikdir. Başı gödək, alçaqdır, gözləri nisbətən iri, döş üzgəcləri gödəkdir.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Xəzər dənizinin bütün sahələrində və Volqa çayı deltasında yayılmışdır, bəzən Ural çayında da rast gəlinir. Uzunluğu 14-28 sm, kütləsi isə 35-220 qramdır. Qidasını plankton heyvanlar, əsaəsn kürəkayaqlı xərçənglər təşkil edir.Cənubi Xəzərdə qışlayır, yazda çoxalmaq üçün kütləvi halda şimala miqrasiya edir.Balıqşünas alimlər müəyyən ediblər ki, Xəzər şişqarınının areal daxilində 4 müstəqil ekoloji populyasiyası mövcuddur. Şimali Xəzər şişqarını, Orta Xəzər şişqarını, Astrabad və Ənzəli şişqarını.

Çoxalması
---------

Xəzər şişqarını cinsi yetişkənliyə 2-3 yaşlarında çatır. Kürüvermələri balığın uzunluğundan asılı olaraq 57,8-159,4 min ədəd olur. Xəzər şişqarının çoxalma məkanı Şimali Xəzərdə Volqanın mənsəbinin qərb hissəsində yerləşən adalar ətrafındadır. Xəzər şişqarını 16-20l’C temperaturda kürü tökür. 20° temperaturda sürfələrin çıxmasını 42-52 saatdan sonra baş verir. Kiçik balıqlar avqust-sentyabr aylarında kütləvi şəkildə Orta və Cənubi Xəzərdə toplanır. Sürfələr Xəzərin qərb sahilləri boyu miqrasiya edir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Xəzər şişqarınının mövcud ehtiyatı ildə onun 10 min tonadək balıq ovlanmasına imkan verir. Xəzər şişqarını ehtiyatının çox olmasına baxmayaraq, selektiv torlar olmadığından bu ehtiyatdan tam istifadə etmək mümkün deyil. Xəzər şişqarını Şimali Azərbaycan və Dağıstan sahillərində ovlanarkən çoxlu miqdarda nərə cinsli balıqların körpələri də tora düşür. Odur ki, Xəzər şişqarınının ovu məhduddur.Hazırda onun ovu 0,6-1,0 min ton təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  Əsgerov F.S. Zaytsev Y.Y. Qasımov R.Y. Quliyev Z. «Biomüxtəliflik: Xəzərin əsrarəngiz balıqları» "Bəşər-XXI" nəşriyyatı, Bakı, 2003, səh45.

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s. 72.
* Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 224 s..

Xarici keçidlər
---------------

*

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1081081
* Wikispecies: Alosa caspia
* EoL: 223942
* Fauna Europaea: 304337
* Fauna Europaea (new): 17d886f2-dd42-430d-bcd6-ae71e1dcebc5
* FishBase: 1577
* GBIF: 4284114
* iNaturalist: 93703
* IRMNG: 10154678
* ITIS: 161710
* IUCN: 135548
* NBN: NHMSYS0020703670
* NCBI: 379819
* WoRMS: 126414

 |
**Fateh Mirzə Möhsün oğlu Fətullayev** (1 sentyabr 1909, Lənkəran, Lənkəran qəzası – 4 may 1983, Bakı) — Azərbaycan teatr və kino aktyoru, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1949).

Həyatı
------

Fateh Fətullayev 1909-cu ildə Lənkəranda Mirzə Möhsün Fətullazadənin (1885–1936) ailəsində dünyaya göz açıb. Ailənin böyük oğlu idi. Əsl adı Fətulla olub. Ancaq şair Hüseyn Cavidin təkidi ilə adını dəyişib Fateh qoyub. O, çox sayda teatr tamaşasında oynamış və onlara quruluş vermiş, çox filmlərdə rol almışdır. Ən məşhur rolları "Ögey ana"da Arif, "Bir məhəlləli iki oğlan"da Əliqulu, "Qaraca qız"da bəy obrazlarıdır. 1983-cü ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

Ailəsi
------

Fateh Fətullayevin üç qardaşı olub. Ümumiyyətlə bu ailədə böyüyən dörd oğul və onların ardıcılları Azərbaycanın tanınmış sənətkarlarına çevrilmişlər. Birinci qardaşı Nüsrət Fətullayev (1911–1987) rəssam olub və Azərbaycan milli teatr rəssamlığının formalaşmasında, inkişafında böyük xidmətlər göstərib. İkinci qardaşı Şəmsəddin Fətullayev (1913–1975) konservatoriyada təhsil almışdı. Bir müddət Hüseyn Ərəblinski adına Sumqayıt Dövlət Dram Teatrının musiqi hissə müdiri, Musiqili Komediya Teatrında baş dirijor işləmişdi. Bəstəkarlar İttifaqının üzvü idi. Üçüncü qardaşı Nurəddin Fətullayev (1916–1973) Bəstəkarlar İttifaqının üzvü idi. Qardaşı Şəmsəddindən sonra uzun müddət Akademik Milli Teatrda musiqi hissə müdiri işləyib. Nurəddin Fətullayevin oğlu Hafiz Fətullayev də aktyor və rejissor idi.Nüsrət Fətullayevin həyat yoldaşı Hökümə Qurbanova məşhur aktrisa və SSRİ xalq artisti, qızı Vəfa Fətullayeva isə tanınmış aktrisa olmuşdur.

Mükafatları
-----------

* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 21 iyul 1949
* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı — 9 iyun 1959

Filmoqrafiya
------------

* Aygün (film, 1960)
* Babək (film, 1979)
* Bakıda küləklər əsir (film, 1974)
* Bəxtiyar (film, 1955)
* Bir məhəllədən iki nəfər (film, 1957) — usta Əli
* Böyük ömrün anları (film, 2006)
* Əsl dost (film, 1959)
* Fətəli xan (film, 1947)
* Görüş (film, 1955)
* Xatirələr sahili (film, 1972)
* İyirmialtılar (film, 1966)
* Kəndlilər (film, 1939)
* Qaraca qız (film, 1966)(film, kinoalmanax)
* Mahnı belə yaranır (film, 1957)
* Min birinci söz (film, 1997)
* Ögey ana (film, 1958)
* Vulkana doğru (film, 1977)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Milli mədəniyyətimizdə Fətullayevlər pleyadası". 2015-07-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-23.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004, səh. 51.
Təbii yayılması:
----------------

Qafqaz da yayılmışdır.

Botaniki təsviri:
-----------------

Çoxillik bitkidir. Hündürlüyü 70-120 sm-ə çatır. Gövdəsı hündür, çoxbudaqlı göyümtüldür; budaqları çox vaxt əyilmişdır. Yarpaqları pulçuqvari, bünövrəsində mahmızlı və ya kiçik qabarçıqlardan ibarətdir. Kladodilər 3-6 ədəd dəstələrdə yığılmışdır; sapşəkilli, düz, uzunluğu 1-3 sm, eni 0,25 mm, yuxarıya istiqamətlənmış, budaqlara çox və ya az yapışmışdır. Çiçəkləri 1-2 ədəd, əsas gövdədə və budaqlarda, uzun (10-15 mm), sallaq çiçək saplaqlarında yerləşir. Çiçəkyanlığının hissələri kütvari, orta damarcıklıdır; erkəkcik çiçəklərda hissələrin uzunluğu təxminən 5 mm, üstəkilər küt, içərdəkilər ellipsvari, dişicik çiçəkləri 2 dəfə xırdadır. Tozluqlarıuzunsov-oval, təxminən sapı-ağ-qara bərabər, ucunda xırda, 2 dişli çıxıntısı vardır. May-iyul aylarında çiçəkləyir. Giləmeyvəsı şarşəkilli qırmızı olur.

Ekologiyası:
------------

Düzənlikdən orta dağ zolağına qədər çəmənlərdə, kolların arasında, üzümlüklərdə bitir.

Azərbaycanda yayılması:
-----------------------

Xəzərin sahillərində Lənkəran da təbii yayılmışdır.

İstifadəsi:
-----------

Dekorativ bitkidir. Yaşıllaşdırmada istifadə ediıir.

Məlumat mənbələri
-----------------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine
**Cammu** — Hindistanın şimalında şəhər. Cammu və Kəşmir ştatlarının ikinci inzibati mərkəzi (qış paytaxtı).

Əhalisi
-------

Əhalisi 651,8 min (2011; aqlomerasiyada 951,4 min).

Coğrafiyası
-----------

Tavi çayı dərəsində, Himalay ön dağlığında, Dhaoladhar silsiləsinin ətəyində, 300–400 m yüksəklikdə yerləşir. Nəqliyyat qovşağı.

Memarlığı
---------

Raqhunath (Şimali Hindistanda ən böyük məbədlərdən biri), Ranbireşvar (75 m hündürlükdə qüllə ilə birlikdə) məbədləri, Bahu istehkamı (şəhərin ən qədim tikililərindən biri), maharacə sarayı (1820); universitet (1969), Doqra incəsənət qalereyası (1954) var. Ticarət-sənətkarlıq mər kəzidir. Kimya, ağac emalı, toxuculuq (ipək və yun parça istehsalı) sənayesi müəssisələri fəaliyyət göstərir. Metal emal edilir. Cammu yaxınlığında Vayşnodevi məbədi (hinduistlərin mühüm ziyarət mərkəzi) yerləşir.

Qalereya
--------

* Şəhərin görünüşüŞəhərin görünüşü
* Bahu qalasıBahu qalası
* Aamr MahalAamr Mahal
* Cammu Srinaqar magistral yoluCammu Srinaqar magistral yolu

Həmçinin bax
------------

* Caypur

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  **Cammu/**/ Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M.K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V  cild. — Səhifələrin sayı:  592. — Səh.: 179. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Cammu
* Britaniya Ensiklopediyasında
**Mətn dilçiliyi** — möhkəm daxili struktur-semantik əlaqələri olan cümlələr birliyidir.

Mətn dilçiliyi haqqında
-----------------------

Müasir dövrümüzdə aktual dilçilik sahələrindən olan mətn dilçiliyi XX əsrin 20-ci illərindən yaranmış, 50-80 ci illərdə formalaşmağa başlamışdır. Adından da göründüyü kimi, mətn dilçiliyinin əsas tədqiqat obyekti elə mətnin özüdür. 

"Mətn" sözünü ümumi şəkildə nəzərdən keçirsək, mətn sözü iki müxtəlif mənadan çıxış edə bilər. Yəni bu söz həm geniş mənada - makromətn, həm də onun əksi olan dar mənada - mikromətn kimi nəzərdə tutula bilər. Dar mənada göstərdiyimiz mikromətnlər birləşərək geniş mənalı makromətnlər əmələ gətirirlər. Bu halda "mürəkkəb sintaktik bütöv" anlayışı ilə "mikromətn" anlayışı üst-üstə düşür. Deməli, makromətnlər mürəkkəb sintaktik bütövlər yığınıdır. Tək bir cümlə bitmiş bir fikri ifadə etdiyi halda, mürəkkəb sintaktik bütöv mürəkkəb bir fikri, hər hansı bir müəyyən informasiyanı ifadə edir. Mürəkkəb sintaktik bütöv – iki və ya daha artıq cümlənin sintaktik və formal əlaqələrlə birləşdiyi sintaktik bir vahiddir. 

Mətnin əsasını təşkil edən cümlələr birliyi müxtəlif alimlər tərəfindən müxtəlif terminlərlə adlandırılmışdır. Məsələn, V.Q.Kolşanski abzas, İ.R.Qalperin, İ.O.Moskalskaya diskurs, K.Abdullayev mürəkkəb sintaktik bütöv, V.Q.Admoni böyük sintaktik bütöv və başqaları müxtəlif terminlərdən istifadə etmişlər. Mürəkkəb sintaktik bütöv termini daha məqsədə uyğundur. Çünki mətn daxilindəki cümlələr müəyyən vahid bir bütöv əmələ gətirirlər.

Sintaktik bütövlər mətn sintaksisinin xüsusiləşmiş tədqiq obyektidir və mahiyyət e`tibarilə "mikromətn" termini ilə sinonimdir.

Sintaktik bütöv - əlaqəli nitqin (mətnin) cümlədən böyük elə bir bitkin mə’nalı parçasıdır ki, onu bir daha bitkin mə’nalı mətnlərə ayırmaq olmaz. Bu cəhətdən sintaktik bütövlər morfemləri xatırladır. Morfem dilin bir daha mə`nalı vahidlərə parçalana bilməyən ən kiçik mə`nalı vahidləri olduğu kimi, sintaktik bütövlər də mətnin bir daha bitkin mə`nalı mətnlərə bölünə bilməyən ən kiçik mə`nalı parçasıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "MƏTN SİNTAKSİSİ". 2013-11-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-13.
2. ↑  "MƏTN SİNTAKSİSİ". 2013-11-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-03-13.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Dilçilik** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
Alpinizmdə istifadə olunan bir altimeter
Şəkildəki aneroid aviasiya altimeteri standart təzyiq xəttinə (29,92 inHg) görə yüksəkliyi (10.180 feet) göstərməkdədir.
**Altimeter** — hündürlük və ya yüksəkliyi ölçmək üçün istifadə olunan bir cihazdır. Radar altimeter və aneroid altimeter kimi fərqli prinsiplərə uyğun işləyən altimetrlər var. Ancaq altimeter sözü ümumiyyətlə aneroid (barometrik) altimeterə aiddir. Altimetrlər alpinizm və aviasiyada geniş istifadə olunur.

Aneroid altimeter, hər hansı bir təzyiq səviyyəsinə görə bir yerin hündürlüyünü ölçə bilən bir barometrdir. Ümumiyyətlə dəniz səviyyəsinə nisbətən hündürlüyü göstərir. Barometrlər təzyiqi adətən mmHg (mm civə) ilə təzyiq göstərir; altimeter metr və ya feet ilə hündürlüyü göstərir.

Atmosfer təzyiqi dəniz səviyyəsindən qalxdıqca azalır. Məsələn, bir dağın başındakı təzyiq ayağındakı təzyiqdən daha azdır. Dəniz səviyyəsindən orta hesabla hər 10.5 m (30 ft) yüksəkliyə qalxarkən barometr 1 mmHg təzyiqin azaldığını göstərir. Bir altimetr 800 metr göstərərsə, o yerin hündürlüyü altimeter pəncərəsinə qoşulmuş təzyiq xəttindən başlayaraq 800 metrdir. Atmosfer təzyiqi havanın rütubətindən və istiliyindən asılı olaraq 0,1% -dən az dəyişdiyindən, altimeter ilə hündürlük ölçərkən yol veriləcək xətanın 0,1% -dən az olacağı gözlənilir.

  

  

  

  

  

  



Vikianbarda ***Altimetr*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Cammu və Kəşmir** — Hindistanın şimalında ştat.

Tarixi
------

Kəşmirin tarixi də qədimdir. Hələ eramızdan min illər əvvəl bu ərazilər insanlar tərəfindən məskunlaşdırılmışdı. Qədim İpək yolunun üzərində yerləşməsi səbəbindən Kəşmir və ətraf ərazilər böyük ticarət mərkəzinə çevrilmişdi. Kəşmirin paytaxtı Sriniqar o dövrdə bölgənin ən böyük ticarət, elm və mədəniyyət mərkəzlərindən hesab edilirdi. Eramızın əvvəllərindən başlayaraq, Kəşmirdə buddizm geniş yayılmışdı. X-XI əsrlərdən başayaraq, isə Kəşmirdə İslam sürətlə yayılaraq ölkənin əsas dinlərindən birinə çevrildi. Hazırda Kəşmirin şimalında müsəlmanlar, cənubunda induislər, şərqində isə buddistlər çoxluq təşkil edirlər.

Sahəsi
------

Sahəsi 222,2 min km2
-dir.

Əhalisi
-------

Əhalisi 12,5 milyon nəfərdir(2011), tərkibi əsasən, kəşmirlilərdən ibarətdir.

Coğrafiyası
-----------

İnzibati mərkəzi Srinaqar (qış paytaxtı – Cammu) şəhəridir. Ərazisini Qaraqorum və Qərbi Himalayın dağ silsilələri kəsir. Buzlaqlar var. Dağ yamacları iynəyarpaqlı və enliyarpaqlı meşələrlə örtülüdür. İqlimi subtropik, mussondur. Mühüm çayları Hind (qolu Kilkitlə) və Celamdır. Cammu və Kəşmirin bir hissəsi Pakistan hökuməti tərəfindən idarə olunur.

Kənd təsərrüfatı
----------------

Ştatın iqtisadiyyatı kənd təsərrüfatına və turizmə (Şilimar bağları, hinduist ziyarətgahları) əsaslanır. İpəkçilik, balıq ovçuluğu, ixrac üçün kənd təsərrüfatı məhsullarının (meyvə, tərəvəz, dənli bitkilər, zəfəran) və kustar məmulatların (xalça və şal) istehsalı, ağac emalı (kriket toxmaqlarının hazırlanması), bağçılıq inkişaf etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Cammu
* Caypur

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  **Cammu və Kəşmir/**/ Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M.K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V  cild. — Səhifələrin sayı:  592. — Səh.: 179. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Cammu və Kəşmir İcraedici orqanlarının rəsmi internet səhifəsi
Koordinat:Sky map 9s 39d 18,0sn; +32º 18' 9″

**NGC 2944**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. **Sc** tipli  qalaktikadır. Avstriyalı astronomu Johann Palisa tərəfindən 1886-cı ildə 30.48 sm (12 düymə) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 2944: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 2920 |
NGC 2921 |
NGC 2922 |
NGC 2923 |
NGC 2924 |
NGC 2925 |
NGC 2926 |
NGC 2927 |
NGC 2928 |
NGC 2929 |
NGC 2930 |
NGC 2931 |
NGC 2932 |
NGC 2933 |
NGC 2934 |
NGC 2935 |
NGC 2936 |
NGC 2937 |
NGC 2938 |
NGC 2939 |
NGC 2940 |
NGC 2941 |
NGC 2942 |
NGC 2943 |
**NGC 2944** |
NGC 2945 |
NGC 2946 |
NGC 2947 |
NGC 2948 |
NGC 2949 |
NGC 2950 |
NGC 2951 |
NGC 2952 |
NGC 2953 |
NGC 2954 |
NGC 2955 |
NGC 2956 |
NGC 2957 |
NGC 2958 |
NGC 2959 |
NGC 2960 |
NGC 2961 |
NGC 2962 |
NGC 2963 |
NGC 2964 |
NGC 2965 |
NGC 2966 |
NGC 2967 |
NGC 2968 |
NGC 2969



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |