recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Alman məsələsində konstruktiv dialoqa dönüş Rur böhranının sona çatması və ABŞ iqtisadçısı general Çarls Dauesin rəhbərliyi ilə beynəlxalq komissiyanın yaradılması oldu. Komissiya təzminat məsələsində 2 ekspert komitəsi yaratmaq haqqında qərar qəbul etdi:

* Birinci komitə alman markasının sabitləşdirilməsi və büdcənin sağlamlaşdırılması ilə məşğul olmalı idi.
* İkinci komitə Almaniyadan xaricə çıxarılan kapitalı geri qaytarmaq üçün mümkün olan vasitələri araşdırmalı idi.

Ekspertlər komitəsinin iclasları 1924-cü ilin yanvarın 14-dən aprelin 9-a qədər London şəhərində keçirildi. Birinci ekspertlər komitəsinin sədri Daues seçildi. Komitənin başlıca vəzifəsi təzminatla bağlı məsələyə dair tövsiyələr vermək idi. Müzakirələr nəticəsində belə bir qənaətə gəldilər ki, Almaniyanın təzminat ödəmək qabiliyyətinin bərpası üçün işğal edilmiş ərazilər iqtisadi və maliyyə cəhətdən yenidən ölkəyə birləşdirilməli və Almaniyaya beynəlxalq istiqrazlar verilməlidir. Burada təqdim olunan ekspertlərin məruzəsi "Daues planı" adlandırıldı. Bu plan 3 hissədən ibarət idi:

1. Ekspertlərin nəticələri və komitənin mövqeləri. Ekspertlərin əsas məqsədi Almaniyaya qarşı cəza tədbirləri tətbiq etmək deyil, borc vermək üçün yollar axtarmaq idi.

2. Almaniyanın ümumi iqtisadi və maliyyə siyasəti.

3. Əvvəlki hissələrə dair əlavələr.

Daues planı ilk növbədə Almaniyanın təsərrüfatını bərpa etməklə təzminatın alınmasını irəli sürürdü. Planda Almaniya büdcəsini və markasını sabitləşdirmək üçün Almaniyaya 800 milyon qızıl marka beynəlxalq istiqraz verilməsi nəzərdə tutulurdu. Almaniyanın bütün təsərrüfatı nəzarətə götürülürdü.

Daues planı bir tərəfdən Almaniyanın iqtisadiyyatını bərpa etmək, digər tərəfdən isə onun iqtisadisadiyyatını nəzarətə götürməklə təhlükəli rəqibə çevrilməsinin qarşısını almaq məqsədi güdürdü. Bu plan Avropada sabitləşməyə yönəlmişdi. Bu plan vasitəsilə ABŞ və İngiltərə Fransanın Avropada hegemonluq etmək iddialarının qarşısını almış oldu.

1924-cü il iyulun 16-dan avqustun 16-dək təzminat məsələsinə dair London konfransı keçirildi. Konfransın məqsədi Almaniyanın iqtisadi və maliyyə bütövlüyünü bərpa etmək və ona istiqrazlar verən dövlətlər üçün təminat yaratmaq idi. Konfransın sədri Böyük Britaniyanın baş naziri R.Makdonald idi. Konfransın qərarı ilə Almaniya öz öhdəliklərini yerinə yetirmədikdə ona qarşı qəbul olunan sanksiyalar ancaq Millətlər Cəmiyyətinin razılığı ilə tətbiq edilə bilərdi. Konfrans Rur ərazisindən hərbi hissələrin ən geci 1 il müddətində çıxarılmasını qərara aldı. 1924-cü ilin avqustunda London konfransı öz işini sona çatdıraraq ekspertlər məruzəsini təsdiq etdi.

Mənbə
-----

* Большая советская энциклопедия[*ölü keçid*]
* Советская историческая энциклопедия
* Дипломатический словарь
* План Дауэса (1923–1924 гг.) на сайте diphis.ru
**Daur silsiləsi** və ya sadəcə **Daur** (*rus.* Даур) — Rusiya Federasiyasındə, Yəhudi muxtar vilayətində orta yüksəklikli silsilər və və dağ massivləri.

Haqqında
--------

Qranit və kristallik şistlərdən ibarətdir. Cila çayının yuxarı axınından Uldurqa çayının mənbəyinədək şimal-şərq istiqamətində 300 kilometrlik bir məsafədə uzanır. Silsilənin maksimal nöqtəsi 674 metr yüksəklikdə olan Daur dağıdır. Silsilənin aşağı hissəsində geniş yarpaqlı musson tipli meşələr üstünlük təşkil edir. Daur dağının zirvəsində isə onları iynəyarpaqlı meşələr əvəz edir. Silsilənin yamaclarında nadir bir gəlincik növü olan solonqoy və ya dağ gəlinciyi, bəzi nadir yırtıcı quşlar və kəpənəklər yaşayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Daur silsiləsi". 2023-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-18.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2014-01-15 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-06-18.
3. ↑  "Архивированная копия" (PDF). 2014-01-15 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2014-01-14.
4. ↑  "Архивированная копия". 2014-01-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-01-14.
Davenkou mədəniyyətinin xəritədə yeri
**Davenkou** — Çində Qərbi və Cənubi Şandunda, Mərkəzi Şandunun bir hissəsində, həmçinin Szyansunun şimalında Orta Neolit dövrünə (e.ə. 3700–2600/2300-cü illər) aid arxeoloji mədəniyyət.

Tarixi
------

1959-cu ildə Şandun əyalətinin qərbində, Venxe çayı sahilindəki Baotou və Davenkou kəndlərində qazıntılar zamanı aşkar edilmiş məzarlığının adı ilə adlandırılmışdır. Arxeoloji qazıntılar 1964, 1974, 1978-ci illərdə də aparılmışdır. Üç (bəzən daha çox) mərhələ müəyyənləşdirilir.

Təsviri
-------

Erkən mərhələyə yastı və hündür kasalar (o cümlədən həndəsi naxışlı), qab, qulplu bardaq və kasalar əsasında tripodlar (üçayaqlı qablar), geniş yayılmış formalardan hündür oturacaqlı bardaqlar, nazikayaqlı qədəhlər; gövdəsinin orta hissəsində qulpu olan bardaqlar aiddir; qabların üzərindəki naxışlar ziqzaqvarı, nöqtəli və yaxud onların kombinasiyası şəklindədir. Orta mərhələyə oturacağı üç hissəyə bölünən nazikayaqlı qədəhlər aiddir; qab altlıqları dəliklidir, yastı kasa və tripodlara rast gəlinmir. Son mərhələyə isə dulus kürələrində düzəldilmiş standartlaşdırılmış kütləvi formalar: müxtəlif parçlar, hündürotu racaqlı kasalar, tripodlar və s. aiddir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Naxışlı qablara az təsadüf olunur (bəzən üfüqi cızma xətlər, volyuta). Ölülər başları şimal və ya şimal şərqində istiqamətində, çoxsaylı ke ra mika, balıqqulağı və sümükdən düzəldilmiş bəzək əşyaları, cilalanmış daş baltalarla birlikdə dəfn edilirdi. Kollektiv halda və ya taxta tabutlarda da dəfn adətinə təsadüf olunur. Təsərrüfat əkinçilik və maldarlığa əsaslanırdı. Əvvəllər "Davenkou mədəniyyəti" anlayışı Şandun və Şimali Szyansunun Orta Neolit dövrünün bütün mədəniyyətlərini özündə birləşdirirdi. Ən yeni tədqiqatlarda Davenkou ilə yanaşı Beysin, Lyulin və s. mədəniyyətlər də müəyyənləşdirilir. Davenkoudan əvvəlki Dadunszı mədəniyyəti (e.ə. 4200–3700-cü illər) köhnə tarixi ədəbiyyatda Davenkounun erkən mərhələsi hesab olunurdu. Davenkou mədəniyyətini Lunşan mədəniyyəti əvəz etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  **Davenkou**// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — VI cild. Bakı, 2009. — Səh.: 380-381.
**Davaçı xan** (Dabaçı) (+1759) — 1753–1755-ci illərdə Dörben Oyrot ulusunun (Дөрвн өөрд улс) hökmdarı xuntayci titulu ilə, Çoros soyundan, Şuno Dabo-baatarın oğlu.

Həyatı
------

Xuntayci Qaldan-Tseren öləndən sonra Cunqariyada ixtişaşlar başladı. Ara vuruşmalarından Davaçı zəfərlə çıxdı. Amma bəzi noyonlar öz namizədləri Nemexu-Jirqalı taxta əyləşdirmək istədilər. Cunqariyada iki xan oldu. Amursanın yardımı olə Davaçı rəqibini öldürdü. Xoyt xanı bu yardıma görə Davaçıdan bəzi bölgələri tələb etdi. Davaçı onun tələblərini rədd etdiyindən yeni döyüşlər başladı. 1754-cü ilin avqustunda Amursan məğlub oldu. O, Xalxuya qaçdı. Ordan Tzin sülaləsinin hökndarı Tsyanluna kömək üçün müraciət etdi. Tzin sülaləsi Amursandan istifadə edib Cunqar xanlığını ələ keçirmək qərarına gəldi.

Tsyanlun böyük bir ordu topladı. Cunqariyaya daxil olub xanlığı ələ keçirdi. 1755-ci ilin iyun-iyul aylarında mancurlar hücum edib İrtış və İli hövzələrini zəbt etdilər. Xoyt xanı Amursan onlarla idi. Bir çox oyrot noyonları Amursanın tərəfinə keçdilər. Davaçı özü 7 minlik qoşunla Xaşin gölü ətrafında gizləndi. Burda Tzin qoşunu ilə üzləşdi.

Davaçı 4 minlik qoşunla qazaxların sərhəddinə keçdi. Orda 3 min qazax ona birləşdi. Döyüşə-döyüşə Altay dağlarına sığındı. Sonra Qaşqara getdi. 1755-ci ilin iyul ayiında Kuçada tutulub Tsin sərkərdəsinə verildi.

Əsir Davaçı mühafizə altında Pekinə yola salındı. Pekində ona yaxşı münasibət göstərdilər. Çin-van titulu ilə təltif etdilər. Yaxın ətrafı ilə imperatoru hər gün görmək ixtiyarı vardı.

Davaçının oğlu Lubca imperatorun qardaşı qızı ilə evləndi.

Davaçı 1759-cu ildə vəfat etdi..

Ədəbiyyat
---------

* Златкин И. Я. История Джунгарского ханства (1635–1758), М. 1964.
* Чимитдоржиев Ш.Б. Национально-освободительное движение монгольского народа в XVII–XVIII вв.

İstinadlar
----------
**Krab** (*rus.* Oстров Краб) — Kuril adalarının Böyük Kuril cərgəsinə daxil olan ada. Düzgün olmayan, ümumilikdə götürdükdə isə dairəvi formalı, diametri 300 m olan, ümumi silueti yengəcə bənzəyən ada. Öz adınıda buradan almışdır. Nisbətən iri olan Urup adasının cənub-qərb sahilində, Şukin körfəzinin çıxacağında, Kama mənsəbinin qarşı tərəfində yerləşir. Uarxipelaq, rif və qayalar uzanır. İki ada arasında olan boğaz uzanan qayalar sayəsində çəkilmə zamanı 1,5 kmdən 0,4 km-ə qədər azalır. Arxipelaqı adətən duman bürüyür. Bu səbəbdən naviqasiya üçün böyük təhlükə törədir.

Tarixi
------

1945-ci ildən SSRİ-nin tərkibinə daxil olur. İnzibati cəhətdən Saxalin vilayətinin Şimali Kuril şəhər dairəsinə daxildir. Adada yaşayış yoxdur.

Fauna
-----

Yayı rütubətli sərin, qışı isə mülayim soyuq keçir. 2006-cı il ekpedisiyasına görə adada Steyner suililərinə aid yataq mövcuddur. Bununla yanaşı Rasşua adasının cənub və qərb, Simuşir adasının isə daşlı sahillərində bu növə aid yataqlara rastlamaq mümkündür.

İstinadlar
----------

1. ↑  <iframe src="https://yandex.ru/map-widget/v1/-/CCUonIjK {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190531222453/https://yandex.ru/map-widget/v1/-/CCUonIjK |date=2019-05-31 }}" width="560" height="400" frameborder="1" allowfullscreen="true"></iframe>
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-04-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-31.
3. ↑  doc.knigi-x.ru/22biologiya/522129–1-ekologicheskie-issledovaniya-kurilskih-ostrovah-2006-otchet-komandirovke-kurilskie-o.php
**Poliqnot** (q.yun. Πολύγνωτος) — eramızdan əvvəl V əsrin ortalarında yaşamış qədim yunan sənətkarı. O, rəsm və heykəltəraşlıqla məşğul olurdu.

Həyatı
------

Poliqnot Tasos adasında doğulub böyüdü, burada rəssam olan atası Aqlaofondan rəsm sənətini öyrəndi. Afina dövlət xadimi Kimonun dəvəti ilə Poliqnot Afinaya gəldi və vətəndaş hüquqları əldə etdi.

Poliqnot Kiçik Mikon ilə birlikdə mumdan qayrılmış boyalar ilə naxışlı stoa (portika) (q.yun. ἡ ποικίλη στοά) üçün rəsm çəkdi, eynisini həmçinin Dioskurlar və Tesey məbədləri üçün də etdi. Adı çəkilən binalardan birincisində Poliqnot afinalıların lakedemonlarla savaşı, Teseyin amazonkalarla döyüşü, Troyanın dağılması və Marafon döyüşünü təsvir etdi. Əlvan portikin divar naxışına dövlət hesabına nahar etmək hüququ əldə etdi. Poliqnotun ən çox məşhurluq qazandığı əsərlər Lesxiyada (Delfi) çəkilmişdir, hansındaki Troyanın alınması, yunanların bu şəhəri tərk etməsi və Odisseyin yeraltı dünyaya baş çəkməsi təsvir olunmuşdur (heç biri günümüzə çatmamışdır).

İstinadlar
----------

1. ↑  The Cambridge Ancient History. Second Edition. The Fifth Century B. C. v. V. Eds. D. M. Lewis, John Boardman, J. K. Davies, M. Ostwald. Cambridge, 1992. P. 317
**Semikarakorsk tarix-diyarşünaslıq muzeyi** — Rostov vilayəti Semikarakorsk şəhəri ərazisində yerləşən muzey. Muzeyin direktoru Nina Yurevna Zdorovsevnadır.

Tarixi
------

Semikarakorsk tarix-diyarşünaslıq muzeyi 1997-ci ildə təşkil edilmişdir. 2000-ci ildə muzey rəsmi olaraq mədəni və elmi müəssisə kimi fəaliyyətlə başlamışdır.

Muzeydə ümumilikdə elmi-yardımçı fondla birlikdə predmetlərin sayı 16 min ədəddir. Ümumilikdə Rostov vilayəti ərazisində dövlətin balansında olan ən böyük eksponat həcminə malik muzeydir. Muzeyin dörd ekspozisiya zalında şəhərdə doğulmuş yazıçı Boris Nikolsyeviç Kulikovla əlaqədar eksponatlar saxlanılır. Muzeyin ekspozisiya zallarında ziyarətçilər təsviri-incəsənət nümumələri, Semikarakorsk şəhərinin etnoqrafiya və mədəniyyəti ilə tanış ola bilərlər.

Muzeyin balansında üç ədəbi-tarixi birlik yaradılmışdır — «Tatyanin den» Koçetovsk stanisası, «Vətən tarixi həvəskarları klubu» və «Gözəllik həvəskarları klubu» Semikarakorskda (1962). 2004-cü ildə muzeyin tərkibinə memorial V. A. Zakrutkinin ev-muzeyi daxil edilmişdir. Ev-muzey 1986-cı ildə açılmışdır. Ev-muzeyin ümumi ekponat sayı altı min ədəddən çoxdur.

2013-ci ildə Semikarakorsk tarix-diyarşünaslıq muzeyi Rostov vilayətinin dövlət balansında olan 26 regional muzeydən Mədəniyyət Nazirliyinin dəstəyi ilə Rusiya Federasiyasının Muzey Fondunun dövlət kataloquna daxil edilmişdir.

Hər il muzeydə bir çox tədbirlər keçirilir. Əsasən Böyük Vətən müharibəsi ilə əlaqədar olan əlamətdar günlər qeyd edilir.

Adres
-----

Muzeyin yerləşdiyi adres: Rostov vilayəti, Semikarakorsk şəhəri, V. A. Zakrutina prospekti, ev 25

Mənbə
-----

* МБУ «СИКМ»

İstinadlar
----------

1. ↑  "Культура". 2016-11-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-16.
2. ↑  "СЕМИКАРАКО́РСКИЙ КРАЕВЕ́ДЧЕСКИЙ МУЗЕ́Й". 2017-08-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-16.
3. ↑  "Семикаракорский историко-краеведческий музей". 2017-01-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-16.
4. ↑  "ФОНДЫ МУЗЕЕВ ТЕПЕРЬ В ИНТЕРНЕТЕ". 2020-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-16.
5. ↑  "Муниципальное бюджетное учреждение «Семикаракорский историко-краеведческий музей»". 2017-12-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-16.
6. ↑  "Освобождение". 2017-02-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-16.
7. ↑  "«Великая Отечественная война: Путь к Победе»". 2017-02-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-16.
**Davadariya xanəgahı** — Dəməşq şəhərində XIII əsrə aid xanəgah.

Tarixi
------

İbn Kəsir 1298-ci il hadisələri haqqında danışarkən Davadariya xanəgahı, oradakı mədrəsə və hədis evi barədə məlumat vermişdir. Bəzən xanəgah şeyxi həm də mədrəsədə dərs deyə bilirdi. Mahmud ibn Əli ibn İsmayıl ibn Yusif ət-Təbrizi (1319) bu"Şafiiyyə" mədrəsəsində dərs demiş, həm də "Davadariya" xanəgahının şeyxi olmuşdur. Dəməşq Universitetində təhsil almış İbn əs-Sabuni xəbər verirdi ki, Əbül-Qasım ibn Ruvaha əl-Ənsari kimi alim şeyx Azərbaycanın Şirvan bölgəsindən olan Əbül Həsən əl-Müfəddidin tələbəsi olmuşdur. Əbül-Həsən ona qiraətdən dərs demişdi. İbn əs-Sabuninin özünün Dəməşqdə mühazirələrini dinlədiyi digər azərbaycanlı ziyalı 1164-cü ildə anadan olmuş Əbu Şəfa Xəlil ibn Əhməd ibn Xəlil ət-Təbrizi 1257-ci ildə vəfat edənə qədər burada qalaraq fəaliyyətini davam etdirmiş, Dəməşqdə, sufilərin qəbirstanlığında dəfn edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Xanəgah
* Pir Hüseyn xanəgahı
* Pir Xamuş xanəgahı
* Hala Sultan Xanəgahı
* Əlincəçay xanəgahı
* Pir Yaqub xanəgahı
* Pir Mərdəkan xanəgahı
* Xudu Divanə xanəgahı

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Nərgiz Əliyeva. Orta əsrlərdə Azərbaycan alimlərinin elmi əlaqələri və tədris fəaliyyəti. Bakı: "Turxan" NPB, 2015, s. 91–92" (PDF). 2021-09-25 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-03-17.

Xarici keçidlər
---------------

Nərgiz Əliyeva. Orta əsrlərdə Azərbaycan alimlərinin elmi əlaqələri və tədris fəaliyyəti. Bakı: "Turxan" NPB, 2015.
=== Ümumi məlumat ===

Katalitik proseslər kimya sənayesinin inkişafında mühüm rol oynayır və istehsal olunan kimyəvi məhsulların 90%-dən çoxu metal tərkibli heterogen katalizatorlar üzərində aparılır. Bu sistemlərin iştirakı ilə gedən proseslər yüksək enerji tutumu, qeyri selektivliyi, qiymətli metalların sərfiyyatı və ətraf mühitin çirklənməsi ilə xarakterizə olunur. Tərkibində metal saxlamayan, reaksiya mühitinin təsirinə qarşı inert qalan, yüksək katalitik effektivliyə malik olan mate-rialların katalizdə istifadəsi praktiki əhəmiyyət kəsb edir.

### Qrafitəbənzər karbon nitridin xassələri

Qrafitəbənzər karbon nitrid (g-C3N4) iki ölçülü quruluşa malik karbon əsaslı nanomaterialdır. g-C3N4-in yarımkeçirici xassəyə malik olması (2,7 eV) ucuz, eko-loji cəhətdən təmiz katalitik sistemlərin yaradılması üçün perspektiv imkanlar ya-radır. g-C3N4 xarakterik mikrostrukturaya malik, yüksək termiki (>550 °C), kim-yəvi (turşular, əsaslar və üzvi həlledicilər) stabilliyə və oksidləşməyə davamlıdır. Tərkibində kondensasiyaya uğramayan tri-s-triazin həlqəsinin birli və üçlü amin qrupları Brensted və Lyuis mərkəzlərini yaradır. Elektronlarla zəngin olan aroma-tik həlgə donor-akseptor qarşılıqlı təsir mexanizmi ilə müvafiq substratları aktiv-ləşdirmə qabiliyyətinə malikdirlər. Məsaməli quruluş yarımkeçirici materialın aktiv səthin sahəsini artirir, bu isə öz növbəsində katalizatorun effektivliyini artırır. Beləliklə, g-C3N4 çoxfunksialı səthə malik material olmaqla, tərkibində metal saxlayan katalizatorlardan fərqli olaraq, müxtəlif funksional qrupların təsirinə davamlıdır.

### Qrafitəbənzər karbon nitridin tətbiqi

g-C3N4 müxtəlif kimyəvi və foto-elektrokimyəvi reaksiyalarda effektiv katalizator kimi istifadə edilə bilər. Alkilləşmə, oksidləşmə, hidrogenləşmə reaksiyaları üçün, suyun fotokatalitik parçalanması prosesində, benzol və karbon oksidin aktivləşdirilməsi prosesləri üçün g-C3N4 effektiv katalizatorlar kimi təklif edilir. "Nanokompozit katalizatorlar" laboratoriyasında ilk dəfə olaraq asetilen karbohidrogenlərinin g-C3N4 üzərində hidrogenləşməsi prosesi aparılmışdır. 
Səthində çox miqdarda N-C=N kimyəvi qrupların olması g-C3N4 üzərində reallaşan reaksiyaların biomimetik xarakterini əks etdirir və onları təbiətdə enzimlər, porfirin, nuklein turşuları iştirakı ilə baş verən proseslərə bənzədir.

### Mənbə

V. Akhmedov, N. Melnikova and I. Ahmadov; Russ. Chem. Bull. 2017, 5, 782-807.
**Hayme Torres Bodet** (1903-1974) — UNESCO-nun baş direktoru, şair, ədib

Həyatı
------

1903-cü ildə Mexikoda anadan olub. 1922-ci ildən 1924-cü ilə qədər Təhsil Nazirliyinin Kitabxanalar şöbəsinin rəhbəri, sonra isə Mexiko Universitetində Fransız ədəbiyyatı müəllimi təyin edilmişdir. 

1929-cu ildən diplomatik xidmətə başlamış və Avropa ölkələrində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. 
1940-1943-cü illərdə Xarici İşlər Nazirliyinin Katibliyində işləmiş, sonra (1943-1946) Təhsil Naziri olduğu müddətdə savadsızlıqla mübarizəyə başlamışdır. 

1946-ci ildə Xarici İşlər Naziri vəzifəsinə təyin edilmişdir. O eyni zamanda UNESCO-nun təsis edildiyi London konfransında Meksika nümayəndə heyətinin rəhbəri olmuşdur. 
1948-ci ildə Baş Direktor vəzifəsinə seçilmiş və dörd il sonra istefa vermişdir. 
O, 1974-cü ildə vəfat etmişdir.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şair** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
Marengonun skleti- noyabr 2011
**Marengo** — Fransa imperatoru Napoleon Bonapartın atı. Ata Napoleonun Avstraliyalılara qarşı İtaliyada qələbə qazandığı Marengo müharibəsinə görə Marengo adı verilmişdir. Skleti bu gün Sandhurst Hərbi Akademiyasının muzeyində nümayiş etdirilən Marengo haqqında İngilis mənbələrində saysız-hesabsız əfsanələr danışılır. Austerlitz, Jena, Vagram müharibələrində imperator Napoleon Bonapartı daşımış, bir ara Vyana ilə Semmering arasındakı 80 km yolu ac-susuz keçmiş və ta Moskvaya qədər gedib-qayıtmışdır bu at. Fransız mənbələrinə görə, O, həqiqətən də imperatorun çox sevdiyi bir at olmuşdur. amma bunların hamısını etməmişdi. Napoleon Bonapartın tanınan atlarının sayı 100-ü keçirdi. Aralarında III Səlimin hədiyyə etdiyi, hazırda doldurulmuş olaraq, Muzeydə larmede olan ağ ayğır "Vizir" də vardı. Amma heç birinin şöhrəti Marengonun şöhrəti ilə eyni deyildir. Napoleonun müharibələri dedikdə ağıla gələn ilk at həmişə Marengo oldu.
Marengo 1815-ci ildə İngiltərə ilə Fransa arasında aparılan Vaterloo döyüşündən sonra İngilislər tərəfindən İngiltərəyə aparılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Marengo, adını İmparator’un Avusturyalılara karşı İtalya’da kazandığı Marengo Savaşı’ndan alıyor.[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Marenqo*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Napoléon’un atı – MARENGO
**Aqil İsax oğlu Dadaşov** — Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının sədr müavini, "Ülfət" qəzetinin baş redaktoru.

Həyatı
------

Aqil Dadaşov 1955-ci ildə Qazax şəhərində anadan olmuşdur. 1978-ci ildən Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) jurnalistika fakültəsini bitirmişdir. Evlidir. İki övladı var.

Fəaliyyəti
----------

Aqil Dadaşov əmək fəaliyyətinə "Bakı" və "Baku" axşam qəzetləri redaksiyasında başlamışdır. 1991-ci ildən 1992-ci ilə kimi Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Şurasının (indiki AHİK) "Ülfət" qəzetinin məsul katibi, baş redaktorun müavini vəzifələrində işləmişdir. 1992-ci ildən qəzetin baş redaktorudur. Aqil Dadaşov 1998-ci ildə Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının sədr müavini seçilmişdir. Həmçinin, Ümumhəmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının Şurasının, Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının Məclis və İcraiyyə Komitəsinin üzvüdür. "Əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adına, "Azərbaycan Həmkarlar İttifaqlarının 100 illik yubiley" medalına, bir sıra beynəlxalq həmkarlar ittifaqlarının mükafatlarına layiq görülmüşdür. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 21 oktyabr 2015-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Aqil İsax oğlu Dadaşov "Əməkdar jurnalist" Fəxri adına layiq görülmüşdür. Aqil Dadaşov İctimai Televiziya və Radio Yayımları Şirkətinin Yayım Şurasının üzvüdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Ülfət" qəzeti Azərbaycan Həmkarlar İttifaqlarının mətbuat orqanı" (Azərbaycan). ahik.org. 2020-02-03 tarixində arxivləşdirilib.
**Aqil Ağacanov** — aktyor, "Bizim Cəbiş müəllim" filmindəki Makedon rolu ilə daha çox tanınır.

Həyatı
------

Aqil Ağacanov 22 avqust 1949-cu ildə Bakının Sabunçu rayonunun Pirşağı kəndində dünyaya göz açmışdır.

Bakı şəhəri 112 saylı orta məktəbi 8 illik sistemlə bitirmiş, lakin sonra gecə məktəbində Ramana müəllimlərindən təhsil almışdır. Orta təhsilini bitirdikdən sonra 1969-cu ildə hərbi xidmətə yola düşmüşdür.

Uzun müddətdir ki, aşpaz, xüsusilə də kababçı kimi fəaliyyət göstərir və bütün Bakı kəndlərində onu elə **kababçı Aqil** kimi tanıyırlar. Ailəlidir, ikisi qız, biri oğlan olmaqla üç övladı və iki nəvəsi vardır.

Makedon rolu
------------

Aqil Ağacanovun oynadığı Makedon rolu "Bizim Cəbiş müəllim" filmindəki maraqlı obrazlardan biridir. Onu filmə təsadüfən çəkirlər. Belə ki, Aqillə bulvarda təsadüfən nərd oynayan rejissor Həsən Seyidbəyli nərddə uduzduqdan sonra sözünü tutaraq, Aqili Makedon roluna sınaqlara çağırır. Çünki oyuna başlamazdan öncə Aqil Ağacanov Həsən Seyidbəyli ilə mərc kəsir ki, əgər rejissor uduzsa, onu kinoya çəkəcək və belə də olur.

Filmoqrafiya
------------

1. Bizim Cəbiş müəllim (film, 1969)
2. Yuxu (film, 2001)

İstinadlar
----------

1. ↑  Cuvarlı, O. Makedonun sonrakı taleyi: ["Bizim Cəbiş müəllim" filmindən Makedon kimi tanıdığımız Aqil Ağacanov haqqında] //Ədalət.- 2014.- 14 noyabr.- S.5.
2. 1 2  Makedon danışdı: Mənim qiymətim verilmədi
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Polis Hekayəsi.

**Polis əhvalatı** (*çin.* 警察 故事 系列) altı rəsmi Honkonq cinayət hadisələri filmindən ibarətdir, rejissor Ceki Çan, Stenli Tonq, Benni Çan və Dinq Şen tərəfindən çəkilmiş və Reymond Çou, Leonard Ho, Ceki Çan, Barbi Tunq, Villiye Çan, Solon So və Yanq Du tərəfindən prodürserlik edilmişdir. İlk film Polis əhvalatı 14 Dekabr 1985-ci ildə yayımlandı. Filmin müvəffəqiyyəti beş seriala, rəsmi spin-offa (Super polis 2) və qeyri-rəsmi spin-offa (Detektiv) səbəb oldu.

Çan, Amerika film bazarına girməsi üçün nəzərdə tutulan Himəyadarda rejissor Ceyms Qlikenhausla işləməkdə məyus bir təcrübədən sonra filmə başladı. İlk Polis əhvalatı filmi pərəstişkarları tərəfindən Çanın ən yaxşı filmlərindən biri hesab olunur. Asiyada böyük bir vuruş idi. Tərcümeyi-halına görə, mən Ceki Çanam, Çan filmi hərəkət və tryuk baxımından ən yaxşı hesab edir. Time Out-in kino tənqidçiləri, rejissorları, aktyorları və boyuk aktyorlar arasında keçirdiyi sorğuda ilk üç Polis Hekayəsi filmi səsləndirildi, Polis əhvalatı 4-cü, Polis əhvalatı 2 61-ci, və Super polis 75-ci sırada yer aldı.
**Qəmərim** — Müəllifi və ilk ifaçısı Xan Şuşinski olan mahnı.

Tarixi
------

Xalq mahnısı kimi tanınan "Qəmərim" mahnının yaradıcısı Xan Şuşinskidir. 

Musiqi tədqiqatçılarından Firudin Şuşinski "Xan Şuşinski" adlı yazısında bu barədə diqqətçəkən bir xatirə qələmə alıb. Həmin xatirədən bəlli olur ki, 1936-cı ildə Xan Şuşinski Şuşaya Firudin müəllimin əmisi qızı Fatmanın toyuna gəlibmiş. Firudin Şuşinski yazır: "Özü də məclisdə hamını yox, ən gözəl rəqs etməyi bacaranları oynadardılar. O zaman dəbdə olan oyun havalarından ən məşhuru "Qəşəngi" havası idi ki, qız və gəlinlərimizin əksəriyyəti bu havaya, özü də Xanın iştirak etdiyi toylarda oynamağa can atardılar. Yadımdadır: şirniçi Yunisin qızı Qəməri oynatdılar. Qəmər həm "Qəşəngi"ni oynamaqda, həm də gözəllikdə Qarabağda birinci sayılırdı..." 
35 yaşlı Xan da son dərəcə gözəl və yaraşıqlı bir cavan idi. Qəmərin gözəlliyindən, şirin-şirin süzməsindən ruhlanan Xan bədahətən Qarabağ gözəlinə bu sözləri qoşaraq oxumağa başlayıb:

Saçın uzun hörməzlər,  

Səni məni verməzlər,  

Əyil, üzündən öpüm,  

Qaranlıqda görməzlər.  

Ay Qəmərim, Qəmərim,  

Gözəl Qəmərim, Qəmərim!..

İndi xalq mahnısı kimi dillər əzbəri olan "Qəmərim" ilk dəfə 1936-cı ildə Şuşada Köçərli məhəlləsində Xan Şuşinski tərəfindən bədahətən oxunaraq musiqi dünyamızın solmayan incilərindən birinə çevrilib.

İfaçilari
---------

* Xan Şuşinski
* Arif Babayev

İstinadlar
----------

1. ↑

Mənbə
-----

* 
* 
*
**Sebasta və ya Eleusa Sebasta** (*yun.* Ελαιούσα Σεβαστή) ― Anadolunun cənub sahilindəki Kilikiyada, Silifke istiqamətindəki Mersindən 55 km (34 mil) məsafədə yerləşən qədim Roma yaşayış məntəqəsi.

Tarixi
------

Eleusa (Ελαιούσα) adı yunan dilində yağ mənasını verən *elaion* (ἔλαιον) sözündən qaynaqlanır. Məntəqənin belə adlandırlmasına səbəb Eleusada zeytun ağacının çox olması idi. Məntəqə eramızdan əvvəl II əsrdə Aralıq dənizində dar bərzəx ilə materikə əlavə edilmiş kiçik adada qurulmuşdur.

Şəhərin inkişafında zeytun əkilməsi ilə birlikdə Roma imperatoru Avqustun hakimiyyəti dövründə Kappadokiya kralı olmuş Arxelayın burada məskunlaşması da rol oynamışdır. Bərzəxdə yeni şəhər quran Arxelay buranı latın dilindəki "Avqust"-un yunanca ekvivalenti olan *Sebaste* adlandırdı. Şəhər Roma imperatoru Vespasianın 74-cü ildə Kilikiyanı quldurlardan təmizləməsi ilə qızıl dövrünüə girdi.

Qədim mənbələr şəhərin mövcudluğunu və kilsələrin və bazilikaların son Roma və erkən Bizans dövrünə qədər necə gəlib çatdığını izah edir. 6-cı əsrdə şəhərin qonşuluğundakı Korikusun inkişaf etməyə başlaması ilə Eleusa Sebaste yavaş-yavaş tarix səhnəsindən silinməyə başladı.

1995-ci ildən bəri İtalyan arxeoloqu Yevqeniya Şnayderin rəhbərliyi altında qazıntı işlərinin aparıldığı ada demək olar ki, tamamilə qum altında qalmışdır. Hər iki tərəfdəki limanın təhlükəsizliyini təmin edən yerdə yerləşən orijinal yaşayış məntəqəsi bu gün yarımadadır. Yarımadanın qərb körfəzinə baxan tərəfdə hamam, sistern, müdafiə divarı və dalğaqıranın dağıntıları görülə bilər. Buna baxmayaraq, şəhərdə aşkarlanmış ən vacib tapıntı döşəməsi mozaika ilə döşənmiş hamam və dairəvi bir baza üzərində yerləşən kiçik bazilikadır.

Elausa Sebaste dağıntıları həmçinin, qədim Kilikiya şəhərləri arasında ən zəngin və ən təsir edici nekropolu ehtiva edir. Şəhərin şimalındakı təpədə yerləşən "Qəbirlər xiyabanı"nda limon ağacları arasında səpələnmiş müxtəlif formalı və ölçülü yüzə yaxın qəbir var.

Şəhərin iki girişini Lamos ("Limon") çayından dağıntılara su aparan qədim su boruları bəzəyir. Xüsusilə də şəhərin qərbindəki su kəməri nisbətən yaxşı vəziyyətdədir. Əsrlər əvvəl bu su boruları Korikusa qədər gedən kanal sistemi yaratmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Schneider, Eugenia Equini.* Elaiussa Sebaste: A Port City Between East and West, An Archaeological Guide. Homer Kitabevi. 2008. ISBN 978-9944483230. 2021-07-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-25.

Ədəbiyyat
---------

* *Edwards, Robert W. "Sebaste (Cilicia)".* The Eerdmans Encyclopedia of Early Christian Art and Archaeology, ed. Paul Corby Finney. Grand Rapids, Michigan: William B. Eerdmans Publishing. 2016. 489–491. ISBN 978-0-8028-9017-7.
* Elaeousa Sebaste // Encyclopedia of the Hellenic World (Volume 1, Asia Minor). Foundation of the Hellenic World. 2006. 2007-10-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
* *Skylife* October 2005, a periodical of Turkish Airlines
**Sebastian Knab** (*alm.* Sebastianus Knab‎; 1632 – 8 (18) sentyabr 1690, Naxçıvan) — alman əsilli din xadimi, Roma Katolik kilsəsinin Naxçıvan arxiyepiskopu.

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

1632-ci ildə, Müqəddəs Roma İmperiyasının Bamberq knyaz-yepiskopluğunun mərkəzi olan Bamberq şəhərində doğulub. Daha sonra Dominikan ordeninin üzvü olaraq 28 sentyabr 1682-ci ildə papa XI İnnokenti tərəfindən Naxçıvan arxiyepiskopluğuna təyin edilib. 18 oktyabr 1682-ci ildə kardinal Alessandro Kressenzi tərəfindən yepiskop kimi ordinasiya edilib. Naxçıvana yollanarkən özü ilə Şah Süleyman Səfəviyə papadan, Müqəddəs Roma imperatoru I Leopolddan və Polşa kralı III Yan Sobieskidən məktub da aparıb. Məktubda Səfəvilərin Avropa dövlətləri ilə ittifaq qurub Osmanlıya qarşı müharibə aparılması barədə təhriklər olsa da Knab öz raportunda yazırdı ki, şah davakar adam deyil və daha çox sarayda oturur.

1685-ci ildə şah Süleyman tərəfindən ona İsfahanda Dominikan ordeninin missiyasını yaratmaq haqqında icazə verilib. 8 sentyabr 1690-cı ildəki ölümünədək Naxçıvan arxiyepiskopu olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  Remigius Ritzler, Pirminus Sefrin (1952) - Hierarchia catholica medii et recentioris aevi, Monasterii Sumptibus et typis librariae Regensbergianae, cild 5, səh. 281
2. ↑  "Archbishop Sebastien **Knab**, O.P. †". 2022-02-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-23.
3. ↑  Kambiz Eslami, *Iran and Iranian Studies: Essays in Honor of Iraj Afshar*, Zagros, 1998, səh. 157
4. ↑  Matthee, R. (2019). Safavid Iran and the "Turkish Question" or How to Avoid a War on Multiple Fronts. *Iranian Studies, 52(3-4)*, səh 513–542.
5. ↑  David Thomas, John A. Chesworth (2017) - Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 10 Ottoman and Safavid Empires (1600-1700) Arxivləşdirilib 2022-07-29 at the Wayback Machine, Brill, səh. 664


|
|  |
| Sələfləri Tomas Tatumensis | **Naxçıvan arxiyepiskopu**1682 - 1690 | Xələfləri Paul Baptist Avanyan |
**"Köməkçi axtarılır"** (*ing.* Help Wanted) — "Süngər Bob Kvadrat Şalvar" ABŞ istehsalı cizgi serialının pilot bölümü. İlk dəfə 1999-cu il mayın 1-də ABŞ-də "Nickelodeon" kanalında yayımlanmışdır, həmin epizoddan əvvəl kanalda 1999 Uşaqların Seçimi mükafatı mərasimi yayımlanırdı. Bölümdə serialın eyniadlı baş qəhrəmanı, antropomorfik gənc dəniz süngərinin "Krasti Krab" adlı yerli "fast food" restoranında işə düzəlməyə cəhd etməsindən bəhs olunur.

Serialın yaradıcısı Stiven Hillenburq şou haqqında ilk ideyaları 1994-cü ildə yaranmışdır və 1996-cı ildə "Rokkonun müasir həyatı" serialı ləğv edildikdən qısa müddət sonra onun üzərində işləməyə başlamışdır. Süngər Bob personajını səsləndirmək üçün Hillenburq onunla birlikdə "Rokkonun müasir həyatı" serialında işləmiş Tom Kenniyə müraciət etmişdir. 1989-cu il tarixli "Pau-Vau yolu" serialından ilhamlanan Hillenburq serialın pitçinqini əvvəlcə Süngər Bob və Skvidvartın yol əhvalatı kimi təqdim etmək istəyirdi. Hillenburq bu ideyadan əl çəkdi və Derek Draymonla birlikdə "Köməkçi axtarılır" bölümü üçün hazırladığı hekayə ilə yenidən başladı, epizodun ssenarisi qismən Hillenburqun gənc yaşlarında skautlar birliyində gördüyü təcrübəyə əsaslanır. Ssenarinin ilkin ideyası "Pizza çatdırılması" adlı sonrakı seriya üçün istifadə olundu.

Bölüm Hillenburq, rəssam Derek Draymon və Tim Hill tərəfindən hazırlanmışdır. Şounun nəzarətçi rejissoru Alan Smart həmçinin animasiya rejissoru olmuşdur. "Köməkçi axtarılır" bölümü müğənni "Tiny Tim"in "Livin' in the Sunlight, Lovin' in the Moonlight" mahnısının kaver versiyasını təzədən məşhurlşadırdı.

"Köməkçi axtarılır" serialın ilk mövsümünün DVD buraxılışına əlavə olunmadı, çünki "Nickelodeon" "Livin' in the Sunlight, Lovin' in the Moonlight" mahnısını istifadə etdiyi üçün "Tiny Tim"-ə müəllif hüququqlarına görə ödəniş etmək istəmirdi, baxmayaraq ki, ondan sonra bölüm seriyalın digər müxtəlif DVD buraxılışına daxil edilmişdi. Tənqidçilərdən müsbət rəylər alan "Köməkçi axtarılır" bölümü 2 milyondan çox ailə tərəfindən izlənmişdir.

Rollarda
--------

* Tom Kenni — Süngər Bob Kvadrat Şalvar, hekayəçi, Qeri
* Bill Fagerbakki — Patrik Star
* Klensi Braun — Yucin Krabs
* Rocer Bampass — Skvidvard Tentikals, ançouslar
**Latın kvadratı** *(n düzülüşlü)* — *L=(lij)* və *n × n* ölçülü cədvəlin ixtiyari *n* elementləri ilə doldurulmuş elə bir *M* cədvəlinə deyilir ki, buradakı hər sətir və sütunlardakı elementlər yalnız bir dəfə istifadə olunsun. 3 sıralı latın kvadratının nümunəsi:

{\displaystyle {\begin{bmatrix}A&B&C\\C&A&B\\B&C&A\\\end{bmatrix}}}
Hal-hazırda *M*-ə bir çox həqiqi ədədlər { 1,2,…, *n*} və ya çoxluq { 0,1,…, *n*-1} daxil etmək mümkündür. Ancaq Leonard Eyler latın əlifbasının hərflərindən istifadə etdiyinə görə bu əməliyyatı Latın kvadratı adlandırmışdı

Latın kvadratları istənilən *n* üçün mövcuddur. Sadəcə Kelis cədvəlinin cəm qrupunun halqasını istifadə etmək kifayətdir Zn: *lij= (i+j-1) mod n*.

Latın kvadratlarının tədqiqat tarixi
------------------------------------

Fişerin şərəfinə 7 sıralı latın kvadratlı pəncərə. Kembric
İlk dəfə latın kvadratları (4 sıralı) Misirdə Əhməd əl-Buni tərəfindən təxminən 1200-cü ildə yazılmış "Şəms əl Maarif" kitabında dərc edilmişdi.

İki ortoqonal latın kvadratı ilk dəfə 1725-ci ildə J.Ozanam tərəfindən qeyd edilmişdir.

Mənbə
-----

1. ↑  *Euler L.* Recherches sur une nouvelle espèce de quarrés magiques. Middelburg. 1782.
2. ↑  *Ozanam J.* Récréations mathématiques et physiques. Paris. 1725.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Riyaziyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Tifil Əsəd**, **Şair Əsəd**, **Miskin Əsəd** — Azərbaycan şairi, aşığı.

Həyatı
------

Miskin Əsəd 1883-cü ildə Xiyov şəhərinin (Meşgin) Hasar kəndində bir ruhani ailəsində dünyaya gəlmişdir. İlk təhsilini atasının məktəbində bitirib. Türk, ərəb və fars dillərini öyrənib. Miskin Əsəd uşaq ikən bütün çətinlikləri yaşayıb. 1903-ci ildə iki qardaşı ilə birlikdə Bakıya gəlirlər. Əsəd burada mühacir həyatı yaşayır, əvvələr neft quyularında işləyir.

Daha sonra Şəmkir bölgəsinə gedir, orda Aşıq Hümmətlə tanış olur. Bu hadisə onu aşıq ədəbiyatına doğru çəkir. Aşıq Əsəd sonralar Aşıq Ələsgərlə (1821-1926) və Aşıq Hüseyn Bozalqanlı ilə də tanış olur. 

Əsəd Miskin təxəlüsündən qabaq "Şair Əsəd" və "Tifil Əsəd" təxəllüsünü daşıyırmış.

1938-ci ildə Miskin Əsəd ordan canın qurtarıb, İrana keçməyə məcbur qalır. Aşıq Əsədin bu taya qayıtması böyük və aydın düşüncəlı bir musiqiçi ilə eyni ildə olur. Ustad Əli Səlimi də ailəsi ilə 1938-ci ildə Güney Azərbaycana qayıdır. Əsəd öz doğma kəndində hörmətlə qarşılanır. Əsəd bu tayda beş il yaşayır və 1943-ci ildə vəfat edir.

Kitabları
---------

* "Var olan gəlsin" (redaktoru: Malik Əhmədoğlu; ön söz: Hüseyn Düzgün). 2011.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Uğur.* ""Var olan gəlsin"". anl.az (azərb.). "Xalq Cəbhəsi" qəzeti. 13 iyul 2011. İstifadə tarixi: 12 iyun 2016.

Vikimənbədə ***Müəllif:Tifil Əsəd*** ilə əlaqəli məlumatlar var.
**Könül Əliyeva** (Könül Cəfərova; 5 fevral 1986, Füzuli rayonu) — teatrşünas, Teatr Xadimləri İttifaqının üzvü

Yaradıcılığı
------------

Könül Əliyeva Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Sənətşünaslıq" fakültəsində "Teatrşünaslıq" ixtisası üzrə bakalvar (2003-2007) və magistr (2007-2009) pilləsində təhsil alıb.

2006-cı ildən YUĞ Dövlət Teatrının Mətbuat katibi vəzifəsində çalışır. 2010-cu ildən bu günə qədər AMEA Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun "Teatr, kino və televiziya" şöbəsində kiçik elmi işçisi vəzifəsində çalışır.

Universitetdə təhsil aldığı zamandan etibarən mütamadi olaraq müxtəlif mətbu orqanlarında ("Qobustan", "Tənqid.net", "Musiqi dünyası", "Mədəni həyat" jurnalları, "Xəzri" (rus dilində), "Mədəniyyət", "Kino+", "Kaspi" qəzetləri və s.) məqalə və resenziyalarla çıxış edir.

2005-ci il 14-21 dekabr tarixlərində Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin və Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının birgə layihəsi olan "Boş məkanın dolğunluğu" teatr festivalında gənc ekspert kimi iştirak etmiş, tamaşaların müzakirəsi zamanı sərt və tənqidi yanaşma tərzinə görə, fəxri diplomla təltif olunmuşdur.

2007-ci ilin mart ayında Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin və Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının birgə layihəsi olan "Yeni Teatr" Gənc rejissorların Respublika festivalında ekspert qrupunun üzvü olmuş, fəal iştirakına görə fəxri diplomla təltif edilmişdir. 

2009-cu ildə Teatr Xadimləri İttifaqının üzvlüyünə qəbul edilib. Həmçinin Alternativ Teatr Araşdırmaları Mərkəzinin üzvüdür.

2012-ci ildən Beynəlxalq Teatr Tənqidçiləri Assosiasiyasının Azərbaycan nümayəndəliyinin katibidir.

2-8 oktyabr 2014-cü ildə Tbilisi Beynəlxalq Teatr Festivalında (Tbilisi, Gürcüstan), 19-26 noyabr 2015-ci il tarixlərində Gənclərin II Beynəlxalq Teatr Forumunda (Minsk, Belarus Respublikası) teatrşünas kimi çıxış etmişdir.

Məqalələri
----------

1. Milli teatrşünaslıq elmində qeyri-klassik üsullar Arxivləşdirilib 2015-06-26 at the Wayback Machine
2. Bir... iki... bizimki... yaxud, sonu olmayan başlanğıca doğru gedən Kamal Abdulla Arxivləşdirilib 2015-06-27 at the Wayback Machine
3. Köhnə nağıl tək...[*ölü keçid*]
4. Arxivləşdirilib 2015-06-27 at the Wayback Machine Kədərli kloun haqqında şən elegiya
5. Çağdaş Azərbaycan teatrının dünya teatr prosesinə inteqrasiyası və avanqard teatr prinsipləri Arxivləşdirilib 2016-08-01 at the Wayback Machine
6. Sevirsən sev, sevmirsənsə, broşkoyu qaytar[*ölü keçid*]
7. Öylə bir tərcümə ki... Arxivləşdirilib 2015-06-27 at the Wayback Machine
8. Uzun incə bir yoldayam, canımda can...
9. Teatr tənqidinin tənqidi Arxivləşdirilib 2020-04-11 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------
**Zəkəriyyə bəy Mirzə Mehdiqulu bəy oğlu Aslanov** (1858, Şuşa – 1938, Bakı) — Zaqafqaziya (Qori) Müəllimlər Seminariyasının məzunu, pedaqoq.

Həyatı
------

Zəkəriyyə bəy Mirzə Mehdiqulu bəy oğlu 1858-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Şuşa şəhər məktəbini bitirmiş və Zaqafqaziya (Qori) Müəllimlər Seminariyasına daxil olmuşdu. Seminariyanı tamamladiqdan sonra Şuşa qəzasının Gülablı və Ağdam Zemstvo məktəbində müəllim işləmişdi. Sonradan Bakı şəhərinə köçmüş, 1912–1915-ci illərdə 4-cü rus-müsəlman məktəbində dərs demişdi.

Zəkəriyyə bəy 1906–1907-ci illərdə çağrılan Qafqaz müəllımləri qurultayında iştirak etmişdi.

Zəkəriyyə bəy Aslanov həm də xeyriyyəçiliklə məşğul idi. Maarifçi-demokratik səciyyəli "Dəbistan" jurnalı maddi çətinliklə üzləşəndə onun nəşrini davam etdirmək üçün ona köməklik göstərənlər arasında Z. Aslanov da vardı.

Zəkəriyyə bəy Aslanov həvəskar aktyor idi. Müəllim işlədiyi dönəmdə Azərbaycan teatr sənətinin təbliğatçılarından birinə çevrilmişdi. O, Ağdam Zemstvo məktəbində çalışarkən müəllim yoldaşları ilə Şuşa şəhər məktəbinin kasıb şagirdlərinin nəfinə təşkil etdikləri tamaşalardan 152 manat 40 qəpik əldə etmişdilər.

O, "Dağılan tifaq", "Nadanlıq", Nadir şah", "Müsibəti Fəxrəddin", "Gavə" pyeslərinin tamaşaya qoyulmasında yaxından iştirak etmişdi. Obyektiv səbəblər teatrlara mane olurdusa da, Z. Aslanovun və onun həvəckar dostlarının Azərbaycan teatrını inkişaf etdirmək səyini qıra bilmirdi. Zəkəriyyə bəy Aslanov Süleyman Sani Axundov, Nəcəf bəy Vəzirov, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Nəriman Nərimanov, Mirzə Muxtar Məmmədov, Əbdüləli bəy Vəlibəyov, Həbib bəy Mahmudbəyov, Sultan Məcid Qənizadə, Əbdürrəhim Rzayev, Mirzə Ələkbər Axundov, Zərgər Aslan, Muxtar Hüseynov, Nəcəfqulu bəy Vəliyev, Əbülfət Vəli, Bədəl bəy Bədəlbəyli, Dərya bəy Aslanov, Rəsul bəy Tahirov və başqaları o dövrdə Azərbaycan teatrında həvəskar aktyor kimi müxtəlif rollarda çıxış edən ziyalılar idi. N. Nərimanov Z. Aslanovun aktyorluq qabiliyyətinə yüksək qiymət vermişdi. O, Səfərəli bəy Vəlibəyovla dostluq edirdi.

Ailəsi
------

Zəkəriyyə bəy Əzizə xanım Şıxhəsən bəy qızı Vəlibəyova ilə ailə qurmuşdu. Əmir bəy, Teymur bəy, Nadir bəy adlı oğulları, Sona xanım və Mina xanım adli qızları vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Aslanovlar, "Soy", 10(30), Bakı, 2009;
* Ənvər Çingizoğlu, Qarabağda maarif, Bakı: Zərdabi LTD, 2013, 288 səh.

Həmçinin bax
------------

* Aslanovlar
**Sona Piri qızı Nuriyeva** (15 dekabr 1915, Əmircan, Bakı qəzası – 1986, Bakı) — ilk azərbaycanlı təyyarəçi qadınlarından biri.

Həyatı
------

15 dekabr 1915-ci ildə Bakı şəhərində, Əmircan kəndində anadan olub.

İlk azərbaycanlı təyyarəçi qadınlarından biridir. Sona Nuriyeva həmçinin Azərbaycanın ilk qadın deputatlarından biridir.

1945-ci ildən Sov.İKP-nin üzvü, Bakı təyyarəçilər klubunda yetişmiş, 1936-cı ildə Bataysk təyyarəçilik məktəbini bitirmişdir.

Azərbaycanda mülki aviasiya idarəsində təyyarəçi işləmişdir. Böyük Vətən müharibəsində xüsusi tapşırıqla Tehrana uçmuşdur.

1945-ci ildən Beynəlxalq hava xəttində (Almaniya, Bolqarıstan, Yuqoslaviya, Polşa və s.) qulluq etmişdir.

1949 - 1968-ci illərdə Zabrat aeroportunda işləmişdir. 1978-ci ildən ittifaq (1968 ildən resp.) əhəmiyyətli pensiyaçı olmuşdur.

SSRİ Ali Sovetinin (1-ci və 2-ci çağırış) deputatı olmuşdur.

"Lenin ordeni", "Şərəf nişanı" və medallarla təltif edilmişdir.

Sona Nuriyevaya çoxlu oçerk, şer və s. həsr olunmuşdur.

Mənbə
-----

* NURİYEVA Sona Piri qızı
**Rəşad Rüfət oğlu Əhmədzadə** (3 aprel 1963, Bakı) — Kukla teatrının direktoru, Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi (2017).

Həyatı
------

Rəşad Əhmədzadə 3 aprel 1963-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. 172 saylı orta məktəbdə oxuyub (1970–1980).

1980-ci ilin dekabr ayında Ş. Qurbanov adına Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya teatrında fəaliyyətə başlayan Rəşad Əhmədzadə hərbi xidmətdən (1981–1983) sonra yenə Musiqili Komediya teatrına qayıdaraq 1996-cı ilə qədər burada səhnə maşinisti, texnik-radist , işıqçı, butaforçu, inzibatçı, bədii quruluş hissə müdiri və direktor müavini vəzifələrində çalışıb.

1989–1994-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində təhsil alıb.

1996-ildən Abdulla Şaiq adına Azərbaycan Dövlət Kukla teatrında direktor müavini vəzifəsində çalışıb.

2010-cu ilin aprel ayından Abdulla Şaiq adına Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrının direktoru təyin olunmuşdur. 2011-ci ildən "UNİMA" Azərbaycan Milli Mərkəzinin Prezidentidir.

9 mart 2017-ci ildə Azərbaycanın Əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adına layiq görülmüşdür.

2017-ci ildə-2018-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Yuğ Teatrının direktoru vəzifəsini müvəqqəti icra edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  *President.az.* "Azərbaycan Respublikasının teatr xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 09.03.2017. 2021-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-09.
2. ↑  *Kulis.az.* ""Yuğ" Teatrının direktoru və baş rejissoru işdən çıxarılıb" (az.). Kulis.lent.az. 10.10.2017. 2021-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-10-10.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəşad Əhmədzadə [*ölü keçid*]
**Demosfen** (*yun.* Δημοσθένης; e.ə. 384 – 12 oktyabr e.ə. 322) — qədim dünyanın məşhur natiqlərindən biri.

Deyilənlərə görə bir nəfər Demosfenin yanına gəlib döyüldüyünü söyləyir və xahiş edir ki, məhkəmədə onun müdafiəçisi olsun. Demosfen isə cavab verir ki, mən axı sənin zərər çəkdiyini görmürəm. "Necə yəni zərər çəkməmişəm" – deyə həmin adam var gücü ilə qışqırır. Demosfen sakitcə deyir: "Bax indi həqiqətən zərərdidənin səsini eşidirəm".

"Dəmir" ləqəbiylə məşhur olan bir oğru Demosfenin öz çıxışlarını gecə lampa işığında hazırlamasına istehza edərək deyir: "Demosfen mühakimələrindən fitil iyi gəlir". Cavabında Demosfen: "Bilirəm, bilirəm, - deyir, səni pərt edən mənim evimdə gecələr işıq yanmasıdır. Siz isə, Afina vətəndaşları, evlərdə oğruların çox olmasından təəccüblənməyin, çünki bizdə oğrular dəmirdəndir, divarlar isə gildən".

Demosfen rüşvət almaqda günahlandırılaraq 50 talant məbləğində cərimə edilib qaçmağa məcbur olur. Onun olmadığı uzun müddətdə Afinada bir çox tale yüklü hadisə baş verir. Ellinləri səylə müdafiə etdiyinə görə xalqın qərarı ilə ona vaxtından qabaq Afinaya qayıtmağa icazə verilir. Ancaq cərimə hələ onun üstündə idi. Xalqın minnətdarlığına baxmayaraq hökmü ləğv eləmək olmazdı. Odur ki, qanunun yanında keçməyi qərara alırlar. Adətə görə Zevsə qurban kəsilərkən qurbangahı bəzəyib hazırlayanlara pul verilirdi. Bu dəfə həmin işi görməyi 50 talanta Demosfenə həvalə edirlər. Beləliklə onun canını cərimədən qurtarırlar.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Demosfen*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Demosfenin nitqləri (ingilis dilində)
* Demosfen (1831) (yunan dilində)
**Atakişi bəy Mərdan bəy oğlu Mərdanbəyov** (1825-1881) —çar ordusunun zabiti

Həyatı
------

Atakişi bəy Mərdan bəy oğlu 1825-ci ildə Qarabağın Qaraçorlu mahalının Əliyanlı camaatının Qalalı kəndində olmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. 1 may 1845-ci ildə çar ordusunda, Zaqafqaziya Müsəlman Atlı alayında xidmətə başlamışdı. 23 fevral 1851-ci ildə çarın Leyb-qvardiyasına daxil edilmişdi. 12 dekabr 1852-ci ildə vəkil rütbəsi almışdı. 1849-cu ilin 27 maydan 9 sentyabradək macarların qiyamının yatırılmasında iştirak etmişdi. Georgi lentli gümüş medalla təltif olunmuşdu. 

Atakişi bəy Mərdanbəyov praporşik rütbəsi almışdı. 1863-cü ilə bağlı qaynaqda kornet rütbəsi daşıdığı haqda bilgi var. Ordudan tərxis olduqdan sonra doğma kəndinə qayıtmışdı.

Atakişi bəyin Əziz bəy, Firudin bəy, Aslan bəy adlı oğlanları vardı.

Mükafatları
-----------

Atakişi bəy Mərdanbəyov yaxşı xidmətlərinə görə 1849-cu ildə gümüş medalla, 1854-cü ildə 4-cü dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni ilə təltif edilmişdi.

Mənbə
-----

* **Ənvər Çingizoğlu, Əliyanlısan? Qanlısan! Bakı, "Soy", 2011, səh.41-44.**
* Ənvər Çingizoğlu, Qarabağ hərbçiləri, Bakı:Təknur, 2011,-312 səh.

İstinadlar
----------

1. ↑  РГВИА. Ф. 970. Оп. 1. Д. 467. Л. 66 об. - 67.
**Əfşan Qədimbəyova** — Azərbaycan Dövlət Xarici Dillər İnstitutunun rektoru, Azərbaycan SSR Ali Soveti sədrinin müavini və məktəbəqədər-ibtidai təhsil üzrə mütəxəsis.

Həyatı
------

1915-ci ildə İrəvan quberniyasının İrəvan şəhərində anadan olmuşdur. Atası Ələkbər bəy Qədimbəyov Mirzə Qədim İrəvaninin soyundan gələnlərin daşıdığı Qədimbəyov ailəsindən olmuşdur.

### Təhsili

Əfşan Qədimbəyova 1929-cu ildə İrəvan Pedaqoji Texnikumunu bitirmiş və 1931-1935-ci illərdə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun (indiki Azərbaycan Pedaqoji Universiteti) pedaqoji fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir. Buradakı təhsilini də bitirdikdən sonra Moskvada yerləşən Pedaqoji İnstitutun aspirantura pilləsində də təhsil almış və Bakıya dönmüşdür.

Fəaliyyəti
----------

Moskvadan təhsilini tamamlayıb Bakıya döndükdən sonra 1942-ci ildən Azərbaycan Gənclər İttifaqının üçüncü katibi kimi çalışmış və bu vəzifədə dörd il fəaliyyət göstərmişdir.

Nəriman Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetinin partiya komitəsinin katibi, Azərbaycan KP MK-da şöbə müdirinin müavini vəzifələrində fəaliyyət göstərən Ə. Qədimbəyova, 1949-1956-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Xarici Dillər İnstitutunun rektoru kimi çalışmışdır. Daha sonra isə Azərbaycan SSR Ali Soveti sədrinin birinci müavini kimi fəaliyyət göstərmişdir. Bundan başqa o, dəfələrlə Azərbaycan SSSR Ali Sovetinə üzv seçilmişdir.

1965-ci ildə "1920-1941-ci illərdə Azərbaycanda məktəbəqədər tərbiyənin inkişafı mövzusunda" namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1968-ci ildən 1978-ci ilə qədər Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunda kafedra müdiri vəzifəsində çalışmış, 1980-ci ildə həyatını dəyişmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Sevinc Qarayeva.* ""Məktəbəqədər və ibtidai təhsil" jurnalının 40 yaşı qeyd olunub". 525.az. 2011. 2023-04-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 aprel 2023.
2. 1 2 3 4 5  "Əfşan Qədimbəyova". iravan.preslib.az. 2012. 2022-11-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 aprel 2023.
3. 1 2 3  Əhmədov, 2014. səh. 373
4. ↑  *Fərrux Rüstəmov.* "ADPU-nun pedaqoji fakültəsinin yarıməsrlik salnaməsindən". www.muallim.edu.az. 2010. 2023-04-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 aprel 2023.

Mənbə
-----

*H. Əhmədov.* Azərbaycan məktəb və pedaqoji fikir tarixi. Bakı: Elm və təhsil. 2014.
Karvanlarda xüsusilə çölü aşan ticarət yollarında tarix boyunca dəvələr seçilmişdir.
**Dəvə karvanı** - Dəvələrdən istifadə olunmaqla əmtəənin bir nöqtədən digərinə aparılması ilə baş tutan nəqiliyyat vasitəsi. Heyvanlar vasitəsi ilə təşkil edilən karvanlar arasında ən çox üstünlük veriləni dəvə karvanları olmuşdur. Belə ki, dəvələr açıq səhra şəraitində 5 km/saat sürətlə gündəlik 10 saat məsafə qət edə bilirlər. İri və güclü bir dəvə özü ilə birlikdə 300 kiloqrama yaxın yükü də aparmağa qadiridir. Dəvələrin sərt hava şəraitinə və susuzluğa davamlı olmaları səbəbindən orta əsrlərdə Şimali Afrika və Ərəbistan yarımadasında insanların əsas əlaqə və ticarət vasitələri kimi istifadə olunmuşdur. XX əsrdə motorlu avtomobillərin kütləvi istehsalı səbəbindən dəvə karvanlarından istifadə azalmışdır. Buna baxmayaraq Şimali Afrikanın bir çox bölgələrində XX əsrin sonlarına qədər dəvə karvanlarından geniş istifadə olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "BBC: "Dying trade of the Sahara camel train" (2006)". 2018-06-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-05.