recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Çoxmeyvəli ardıc** (*lat.* Juniperus polycarpos) — bitkilər aləminin çılpaqtoxumlular şöbəsinin i̇ynəyarpaqlılar sinfinin cupressales dəstəsinin sərvkimilər fəsiləsinin ardıc cinsinə aid bitki növü.

Qafqazda, Türkiyə və İranın qərb rayonlarında yayılmışdır. İkievli və ya birevli bitkidir. Bu ardıc növünə, bəzən "ağarcan" da deyirlər. hündürlüyü 5-9 m olan kiçik ağac və ya koldur. Çətiri enli piramidal, kifayət qədər sıxdır, açıq yerlərdə budaqlanma torpağın səthindən başlayır. Yarpaqları üç-üç yerləşir, ucu sivridir. Erkək sünbülcükləri birillik və ikiillik zoğların uclarında yerləşir. İşıqsevən, quraqlığadavamlı və torpağa tələbkar olmayan ağac növüdür.

Ardıc ağacları tüstüyə və hisə davam gətirmir. Təbii bərpası çox zəif gedir. Əsasən, toxumla çoxalır. Çoxmeyvəli ardıcın erkək sünbülcükləri şaxələrdə yerləşib, sentyabr-oktyabr aylarında görünməyə başlayır. Meyvələrin eni 2-4 mm-dir, qısa saplaqcıq üzərində yerləşir, göyümtül-yaşıl rənglidir. Noyabr-dekabr aylarında yetişir.

Çoxmeyvəli ardıc oduncağının texniki keyfiyyətləri yüksəkdir. O, sıx, möhkəm, çürüməyə və zərərvericilərə qarşı davamlıdır, qiymətli inşaat materialıdır, ondan cürbəcür xırda məmulatların hazırlanmasında istifadə edilir. Oduncağın tərkibi efir yağı ilə zəngindir. Bu yağdan hazırlanan balzam-qatran yaraları müalicə etmək üçün istifadə oluna bilər. İynəyarpaqlarında və meyvələrində aşı maddəsi vardır. Dekorativ bitkidir, yaşıllaşdırma işlərində kiçik qruplar yaratmaq, habelə tək-tək əkmək üçün istifadə edilir. Azərbaycanda Böyük və Kiçik Qafqazda, Naxçıvan dağlarında, düzən yaylada, aşağı və orta dağ qurşaqlarında quru-daşlı yamaclarda bitir, Abşeronda isə bağ və parklarda rast gəlinir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2072030
* Wikispecies: Juniperus polycarpos
* EoL: 6060338
* GBIF: 2684791
* GRIN: 419436
* iNaturalist: 402887
* IPNI: 262309-1
* ITIS: 822575
* NCBI: 884040
* NZOR: 513f4d3e-c742-4050-9233-f7fb1eac9e41
* Plant List: kew-2332796
* PLANTS: JUPO4
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:262309-1
* Tropicos: 9400110
* WCSP: 377662
* WFO: wfo-0000355751

 |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Ənvər Həmidov.

**Ənvər Həmidoviç Həmidov**(kumukca: *Анвар Гамидович Гамидов*; 21 yanvar 1924, Aşağı Kazaniş[d], Dağıstan MSSR – 9 noyabr 2000) — kumuk şairi, tərcüməçi və pedaqoqu

Həyatı
------

Ənvər Həmidoviç Həmidov Dağıstan MSSR-in Buynaksk rayonunun Teben Kazaniş kəndində varlı mülkədar ailəsində anadan olmuşdur. Atası Həmid Həmidov xalq arasında Bəy Həmid adı ilə tanınmışdır. Anası Pasihat Yəhyayevanın onun kiçik yaşlarından xalq ədəbiyyatına bağlanmasında böyük rolu olmuşdur. Böyük qardaşı Hacı Həmidov İkinci Dünya müharibəsində Leninqradın mühasirəsi zamanı həlak olmuşdur.

Orta məktəbi doğulduğu kənddə oxumuş, daha sonra Çeçen-İnquş Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini bitirmişdir.
Universiteti bitirdikdən sonra müxtəlif dövrlərdə Teben Kazaniş kəndində direktor müavini, Buynaksk rayon maarif şöbəsinin müdiri, Apşin rayonu icra hakimiyyətinin müavini vəzifələrində işləmişdir.
1967–1971-ci illərdə Çeçen-İnquş MSSR-nin Malgobek rayonunun Psedax orta məktəbinin direktor müavini vəzifəsində çalışmışdır.
Ömrünün son illərində rayon Ağsaqqallar Şurasının üzvü kimi fəaliyyət göstərmişdir.
O, "Tenqlik" adlanan kumuk xalq hərəkatının təşkilatçılarından biri və rəhbəri olmuşdur. Şahidlərin bildirdiyinə görə, Ənvər Həmidovun xalq qarşısında alovlu çıxışları izdihamı coşdurmuş, "Ullubəy Buynakski dirildi" deyə ona yüksək dəyər vermişlər.

Yaradıcılığı
------------

Ənvər Həmidov əsas etibarilə poeziya və tərcümə yaradıcılığı ilə məşğul olmuşdur.
O, görkəmli rus şairi A. S. Puşkinin "Yevgeni Onegin" mənzum poemasını (İbrahim Bammatuli ilə) və yazıçı M. Qorkinin "Ana" romanını (M. Makaşaripovla) kumuk dilinə tərcümə etmişdir.
Kumuk dilində yazdığı şeirlərindən ibarət müxtəlif kitabları nəşr olunmuşdur. Həmçinin şeirlərinin bir qismi antologiyalara daxil edilərək yayınlanmışdır.
Yaradıcılıq uğurlarına görə onun bioqrafiyası Türkiyənin bəzi ensiklopediyalarına daxil edilmişdir.

Kitabları
---------

* "Къарангылыкъ къачды бизден" (kumukca)
* "Яшлагъя" (kumukca)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Гамидов Анвар Гамидович". 2012-06-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-26.
Krım, Qafqaz ın Qara dəniz sahillərində və Mərkəzi Çində təbii halda bitən dekorativ ağacdır. Himalayda və Qərbi Çində dəniz səviyyəsindən 3000 m hündürlükdə meşələr əmələ gətirir. Hündürlüyü 25 m-ə qədər olan piramidal formaya, geniş çətirə, sallaq budaqlar malikdir. Yarpaqları pulcuqvarı, tünd-yaşıl rəngdə, parlaqdır, alt tərəfində qatran vəzisi vardır. Qozaları uzunsov-kürəşəkillidir, topa-topa və ya tək-tək yerləşir, uzunluğu 20 mm-ə qədərdir. Oduncağı ətirlidir, tikinti işlərində istifadə edilir. Azərbaycanda bağ və parklarda rast gəlinir. Abşeron da boz-qonur, karbonatlı torpaqlarda. Quru səhra iqlimli şəraitdə zəif böyüyür.

İynəyarpaqlarından və zoğlarından alınan efir yağından çox qədimdən bronxların və ağciyər xəstəliklərinin müalicəsi üçün istifadə edirdilər. müasir təbabətdə sərvin efir yağı soyuqdəymə xəstəliklərində profilaktikası məqsədilə istifadə edilir. Sərv yağının faydalı xüsusiyyətlərindən biri də onun qan dövranı sisteminə və su-yağ mübadiləsinə müsbət təsiridir. Ondan damarların genəlməsində, ayaqların keyləşməsində, babasilin və yaraların müalicəsində ağrıkəsici və antiseptik vasitə kimi istifadə edilir. Buxar distilləsi ilə iynəyarpaqlardan 0,5–0,8 % açıq-qonur rəngli və xoş ətirli efir yağı alınır. Sərvdən alınan efir yağı ayaqların dərisinə sakitləşdirici təsir göstərir və onu sağlamlaşdırır, pis qoxuları və çox tərləməni yorğunluğu aradan qaldırır, şişkinliyi müalicə edir. Bu sərv növü göbələk xəstəliklərinə qarşı mübarizə vasitəsi kimi istifadə edilir. Sərv yağı qızartıya və qıcıqlanmaya həssas olan dəriyə müsbət təsir göstərərək, oradakı məsamələri kiçildir, təmizləyir, partlamış kapilyarları müalicə edir. Abşeronda yeni salınan parklarda, bağlarda rast gəlinir və mədəni şəraitdə becərilir.

Məlumat mənbələri
-----------------

Деревья и кустарники СССР. т.3.1954; Флора Азербайджана. т.5. 1954; Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970; Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Kitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I–III cildlər. 2005; 2006; 2008.

İstinadlar
----------

1. "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, Elşad Qurbanov, Tariyel Talıbov.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1619002
* Wikispecies: Cupressus torulosa
* ARKive: cupressus-torulosa
* Conifers.org: Cupressus\_torulosa
* Ecocrop: 5053
* EoL: 1061687
* EPPO: CVBTO
* EUNIS: 150738
* FoC: 200005422
* GBIF: 2683955
* GRIN: 12670
* iNaturalist: 410852
* IPNI: 261991-1
* ITIS: 822539
* IUCN: 32131
* NCBI: 329091
* NZOR: 1ef60877-3f17-4130-aafb-022bab0c22b9
* Plant List: kew-2748810
* PLANTS: CUTO2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:261991-1
* SANBI: 210-14
* Tropicos: 9400125
* WCSP: 383261
* WFO: wfo-0000630822

 |
**Arg** (puşt. ارگ — kiçik şəhər) — Kabildəki Prezident Sarayı.

Tarixi
------

Arg'ın təməli taxta çıxdıqdan sonra 1880-ci ildə Əmir Əbdürrəhman Xan tərəfindən qoyuldu. Ətrafında su dolu bir xəndək olan bir qala kimi dizayn edilmişdir. Əbdürrəhman xan onu Arg-e-Shahi (Kralın Citadel) adlandırdı və digər tikililər arasında ailəsi, ordu kazarmaları və milli xəzinə üçün bir yaşayış binasına daxil edildi. Əvvəllər Bala Hissarı İkinci Anglo-Əfqan müharibəsi (1878–80) əsnasında İngilis Hind qoşunları tərəfindən məhv edilməyincə əmirliklərin qalası və ya qərargahı olaraq vəzifə yerinə yetirirdi.

Arg, Əfqanıstanın bütün padşahları və prezidentləri üçün kral və prezident sarayı olaraq xidmət etmişdir. Ancaq Hafizullah Amin də Tacbeg Sarayından ailəsi üçün iqamətgah olaraq istifadə etdi. Fərqli hökmdarların nəzdində dəyişikliklərə və canlanmaya məruz qalmışdır. 1978-ci il Saur inqilabı zamanı Məhəmməd Daud Xan və ailəsi Arg içərisində Əfqanıstan Xalq Demokratik Partiyasının (PDPA) üzvləri tərəfindən öldürüldü.

Arg bu gün aşağıdakılardan ibarətdir:

1. Prezident Əşrəf Qani və Prezidentin Protokol Ofisi kimi fəaliyyət göstərən Gül Xana;
2. Prezidentin İcra Aparatının rəhbərləri;
3. Milli Təhlükəsizlik Müşavirinin binası; və Prezidentin sözçüsünün ofisləri.
4. Əfqan Milli Təhlükəsizlik Qüvvələri (ANSF).
5. Prezident inzibati binası.
6. Nümayəndələri qəbul etmək və ya böyük iclaslar üçün müxtəlif binalar

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------
**Vladimir Qodar** (slovak. Vladimír Godár; ana. 16 mart 1956, Bratislava) — Kino üçün müasir klassik musiqilər bəstələyən və musiqi sahəsində fəal işləyən Slovakiya bəstəkarı. O, həmçinin Çexiyalı skripkaçı, müğənni və bəstəkar İva Bittova ilə əməkdaşlığı ilə məşhurdur. Müəllif, redaktor və musiqinin tarixi haqqında kitabların tərcüməçisidir. Slovakiya bəstəkarı Yan Levoslava Bellanın yaradıcılığının araşdırılması ilə məşğul olur.

Bioqrafiyası
------------

Qodar 16 mart 1956-cı ildə Bratislavada anadan olmuşdur. Fortepiano sinfi üzrə musiqi məktəbində təhsil almış, bəstəkarlardan şəxsi dərslər almışdır. 1971-ci ildən 1975-ci ilə qədər Bratislava konservatoriyasında təhsil almış, Yuraya Pospişiladan fortepiano, Mariya Masarikovadan bəstəkarlıq dərsləri almışdır. 1979-cu ildən *Opus* nəşriyyatında nəşrlərinin redaktoru kimi fəaliyyət göstərir. 1985-ci ildən 1991-ci ilə qədər Bratislavada ifaçılıq sənəti üzrə ali məktəbdə bəstəkarlıq kafedrasında dərs demişdir. 1988–1989-cu illər aralığında Vyana Universitetində musiqi və ifaçılıq sənəti üzrə təhsil almışdır. 1992–1996-cı illər aralığında Slovakiya Elmlər Akademiyasında vaxtı musiqişünaslıq institutunda çalışmışdır. 1993-cü ildə musiqişünaslıq üzrə doktorluq dissertasiyasını qorumuşdur. 1997-ci ildən Bratislavada Komenski Universitetinin fəlsəfə fakültəsində estetika kafedrasında dərs deyir. 2011-ci ildən 2015-ci ilə qədər Qodar Bratislavada ifaçılıq sənəti üzrə ali məktəbdə bəstəkarlıq və dirijorluq kafedrasında müəllim kimi çalışmışdır.

Yaradıcılığı
------------

Onun yaradıcılığı Slovakiya xaricində o qədər də tanınmır. Onun musiqilərinin çox hissəsi "Slovart Music" adı altında buraxılmışdır. Onun əsərlərinin arasında Viktor Şklovskinin xatirəsinə həsr edilmiş violonçel üçün böyük sonata da var.

2001-ci ildə Qodar *Mənzərə* film üçün yazdığı musiqiyə görə Corc Deleryu mükafatınınn sahibi olmuşdur.' 2006-cı ildə musiqi sahəsində milli slovak mükafatını olan *Büllur qanad* mükafatına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Gand : Les vainqueurs du Prix G.Delerue". georges-delerue.com. 20 October 2007. 19 November 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 December 2016.
2. ↑  "Сайт премии Хрустальное крыло". 2017-04-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-11.

Xarici keçidlər
---------------

* Официальный сайт  (ing.) (slovak.)
* Vladimír Godár: Cello sonata (in memory of Viktor Shklovsky) — YouTube
* *Vladimir Qodar* — IMDb səhifəsi
**Diogen heykəli** (*türk.* Diyojen Heykeli) – Türkiyənin Sinop şəhərinin girişində yerləşən heykəl. Bu şəhərdə doğulmuş qədim yunan filosofu Sinoplu Diogenə həsr olunmuşdur. Şəhərin simvollarından biri hesab olunur.

Tarixi
------

Heykəl Ondokuz Mayıs Universitetinin Təsviri İncəsənət fakültəsinin müəllimi olan Turan Baş tərəfindən Samsun Böyükşəhər Bələdiyyəsi Heykəl və Keramika Emalatxanasında hazırlanmış, 2006-cı ildə Sinop şəhərinin girişində ucaldılmışdır. Heykəl 20 nəfərdən ibarət heyət tərəfindən 6 ay ərzində hazırlanmışdır. Heykəl Samsun bələdiyyəsinin Sinop bələdiyyəsinə bir hədiyyəsi olmuşdur. Heykəlin sifarişçisi həmin dövrün Sinop bələdiyyə başçısı Zeki Yılmazer olmuşdur.

2011-ci ildə heykəldə heykəltaraş Aziz Kayadelen tərəfindən bərpa işləri aparılmışdır.

Yunana həsr olunduğu üçün heykəl bəzi milliyyətçi qruplar tərəfindən tənqidə məruz qalmışdır. 2017-ci ildə bir qrup şəxs heykəlin Balatlar kilsəsinə köçürülməsini tələb etmişdir.

Xüsusiyyətlər
-------------

Heykəlin hündürlüyü 5,5 metrdir. Heykəldə Diogen çəlləyin üzərində, yanında itlə və əlində fənərlə təsvir olunmuşdur. Beləki, Diogen çox vaxt əlində fənəri ilə gəzməsi, çəlləkdə yaşaması və itəbənzər davranışları ilə tanınmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Diyojen Anıtı'nda Bakım Çalışması". SonDakika (türkcə). 7 aprel 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 iyun 2023.
2. ↑  *Mynet.* "Diyojen'in heykeli Sinop'a dikildi". Mynet Haber (türk). 2006-10-28. 2023-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-13.
3. ↑  *Haber7.* "Diyojen'in heykeli 'adam arayacak'". Haber7 (türk). 2023-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-13.
4. 1 2  *Arkeofili.* "Sinop'ta Yunanlı Diye Diyojen Heykelinin Kaldırılması İsteniyor". Arkeofili (türk). 2017-08-23. 2022-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-13.

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Diogen heykəli** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Akkol gölü** (*qaz.* Ақкөл; *rus.* Акколь) ― Qazaxıstanın cənubunda, Cambul vilayətinin Talas rayonunda yerləşən dağ gölü. Gölün sahəsi 36 km²-dir. Orta dərinliyi 3 m, maksimum dərinlik isə 5 m-dir. Yüksək dağ gölü olan Akkol, 3 111,7 m yüksəklikdəki İssık dərəsinin yuxarı axınında yerləşir. Göl Akkol şəhərindən 3 km cənub-qərbdədir. Akkol gölü təxminən 10 x 7 km ölçülərindədir və dəniz səviyyəsindən 397 metr yüksəklikdə yerləşir. Gölün dərinliyi 3–5 metr arasındadır. Gölün cənub-şərq hissəsində yerləşən Buqulkol gölündən başlayan Assa çayı buraya tökülür. Akkol gölü dekabrın sonundan mart ayının sonuna qədər donsa da, yayda sahil tətil yeri kimi istifadə olunur.

Ad
--

Akkol toponimi qazax dilindən tərcümədə "Ağ göl" deməkdir.

Professor A. s. Qorbunovun fikrinə görə gölün suları zümrüd tonlarındadır və buna görə də "ağ göl" adlandırılması məntiqsizdir. Bu səbəbdən toponim "axan göl" mənasında işlənmiş ola bilər.

Təsvir
------

Göl torpaq sürüşməsi nəticəsində qədim moren olan Kökbulak çayının ("mavi bulaq") qarşısının kəsilməsi nəticəsində əmələ gəlmişdir. Lobastiy, Kökbulak və Dvuhlopastnoy buzlaqlarından qaynaqlanan çayın gətirdiyi suspenziya səbəbi ilə göl mavinin çalarlarında görünür. Beləliklə, göl buzlaq və qar suları ilə qidalanır.

Gölün suyunun mənşəyi, təbii ki, suyunun temperaturunun aşağı olduğunu göstərir. Akkol gölünün səthi qışda buz ilə örtülmüşdür. Olduqca sərt şəraitə baxmayaraq, göldə bir neçə növ balıq var. Lakin çimmək mümkün deyil. İsti iyul ayında belə suyun tempetauru 8–10 dərəcədən yuxarı qalxmır. Göldə səth axını yoxdur. Burdakı yeganə su axını 3 kilometr məsafədə yerləşən Bozkol gölünün dibindəki moren çöküntülərindən başlanğıcını götürən yeraltı su axınıdır. Gölün sahilində balıq ovu həvəskarları da daxil olmaqla istirahət edənləri tez-tez görə bilərsiniz. Gölə ziyarət üçün tövsiyə edilən dövr iyun-sentyabr aylarıdır. Obyektin təftişi isə bütün il boyu mümkündür. 

* 
* 
*

Mənbə
-----

* *Kuat Saparov; Jiri Çlaçula; Aygul Yeginbayeva.* Toponymy of the Ancient Sary-Arka (North-Eastern Kazakhstan).
* A. P. Gorbunov Mountains Of Central Asia. Explanatory dictionary of geographical names and terms. Almaty, 2006
**Virciniya ardıcı** (*lat.* Juniperus virginiana) — bitkilər aləminin çılpaqtoxumlular şöbəsinin i̇ynəyarpaqlılar sinfinin cupressales dəstəsinin sərvkimilər fəsiləsinin ardıc cinsinə aid bitki növü.

Vətəni Şimali Amerikanın şərq hissəsidir. Avropada XVII əsrin ortalarından əkilməyə başlamışdır. Birevli, az-az hallarda ikievli ağacdır, əlverişli şəraitdə 25-30 m hündürlüyü çatır, cavan yaşlarında çətiri piramidal, sonralar isə daha geniş və qollu-budaqlı olur. Gövdəsinin qabığı boz və ya qırmızımtıl-bozdur, nazik pulcuqlar şəklində qopub tökülür. Yarpaqları kiçikdir, sıx mavi rəngli muma bənzər təbəqə ilə örtülü olur. Zoğları nazik, dördüzlüdür, güyümtül-yaşıl rəngdədir. Xırda yarpaqlarının ucu biz, cox ensizdir. Tumurcuqları xırda, yumurtavari, çılpaqdır. Dişi sünbül-cükləri xırdadır və dik dayanandır. Qozalarının ölçüsü 1 sm-dır, əvvəlcə yaşıl, sonra tünd-boz olur, üzəri mavi-ağ təbəqə ilə örtülür. Uzunömürlüdür, 600 ilə kimi yaşayır. Şaxtaya və quraqlığa qarşı orta dərəcədə davamlıdır, torpağa qarşı az tələbkar olan bitkidir, lakin çox bərk torpaqlarda pis böyüyür. Torpağın az şorlaşmasına yaxşı davam gətirir. Qoza meyvələri payızda yetişir. Virciniya ardıcının oduncağının nüvəsi tünd-qırmızı və ya çəhrayı rəngdədir. Bu oduncaq yüngül və yumşaq olub, xoşagələn qoxuludur, asanlıqla dogranır və kəsilir, karandaş istehsalında yüksək qiymətləndirir, dülgərlik işlərində və mebel hazırlamaq üçün də işlədilir. Virciniya ardıcının yarpaqlarında 0,2-0,7, oduncağında isə 2,5-4,5% efir yağı vardır. Zəhərli bitkidir. Virciniya ardıcının bir çox dekorativ bağ formaları məlumdur, rənglərinə görə bir-birindən fərqlənir. Virciniya ardıcına respublikamızda Abşeronda, Lənkəranda, Qubada, Zaqatalada və Gəncədə təsadüf edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 1039.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q157522
* Wikispecies: Juniperus virginiana
* AoFP: 3925
* BioLib: 2411
* EoL: 1061664
* EPPO: IUPVI
* EUNIS: 150715
* FEIS: junvir
* FNA: 210000931
* FoC: 210000931
* GBIF: 2684391
* GRIN: 20878
* iNaturalist: 49399
* IPA: 2259
* IPNI: 132551-2
* IRMNG: 10928973
* ITIS: 18048
* IUCN: 42257
* MichiganFlora: 889
* MoBotPF: 279605
* NBN: NBNSYS0000042118
* NCBI: 39584
* NZOR: 38cacf76-90e0-4243-ac1f-ba31c1542491
* PfaF: Juniperus virginiana
* PFI: 8508
* Plant List: kew-2331595
* PLANTS: JUVI
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:132551-2
* SANBI: 209-4
* Tropicos: 9400157
* VASCAN: 4709
* WCSP: 377287
* WisFlora: 3984
* WFO: wfo-0000354923

 |
**İslam Hərbi İttifaqı** (*ərəb.* التحالف الإسلامي العسكري‎, *ing.* Islamic Military Alliance to Fight Terrorism (IMAFT) — beynəlxalq terrorçuluq və İŞİD-lə mübarizə üçün yaradılmış İslam dünyasına mənsub 34 üzv dövləti birləşdirən hökumətlərarası hərbi blok.

Koalisiya üzvləri
-----------------

Səudiyyə Ərəbistanı İslam Hərbi İttifaqının yaradılması barədə 15 dekabr 2015-ci ildə elan etdi. Koalisiyaya Səudiyyə ilə yanaşı, Banqladeş, Bəhreyn, Benin, Qabon, Qvineya, Cibuti, Misir, İordaniya, Yəmən, Qətər, Küveyt, Komor adaları, Kot-d'İvuar, Liviya, Mavritaniya, Malayziya, Mali, Maldiv adaları, Mərakeş, Niger, Nigeriya, BƏƏ, Pakistan, Fələstin, Seneqal, Sudan, Syerra-Leone, Somali, Tunis, Türkiyə, Toqo və Çaddır.

Səudiyyə Ərəbistanının regional rəqibi olan şiə İranı koalisiyaya daxil edilməyib. Həmçinin, Suriya, İraq və Oman da ittifaqa qoşulmayıblar. Buna baxmayaraq, Səudiyyə Ərəbistanının xarici işlər naziri bildirib ki, koalisiya sırf sünni dövlətlərin ittifaqı olmayacaq, təşkilatın yaradılma məqsədi isə terrorla mübarizədir. Pakistan, Malayziya və Livanın ittifaqa daxil edilməsi bu dövlətlərin razılığı ilə baş verməyib, həmçinin Qabon, Benin və Toqonun əhalisinin çox hissəsi müsəlman deyil

Tənqidlər
---------

Bu hərbi ittifaqın yaradılması çoxları üçün gözlənilməz oldu. Həmçinin, onun yaradılması haqda ölkə başçılarının zirvə toplantısında deyil, Səudiyyə Ərəbistanının müdafiə nazirinin açıqlamasında xəbər verilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  МИД Саудовской Аравии: исламская военная коалиция не привязана к суннитам или шиитам // TASS. 15 декабря 2015.
2. ↑  *Adam Taylor.* Saudi Arabia's 'Islamic military alliance' against terrorism makes no sense // The Washington Post (ingilis). 17 декабря 2015.
3. ↑  Саудовцы объявили о создании Исламской военной коалиции из 34 стран // Lenta.ru. 15 декабря 2015.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Aydın Məmmədov.

**Aydın Balaca oğlu Məmmədov** (1934, Sərdarlı, Qaryagin rayonu – 2020, Bakı) — Azərbaycan alimi, geologiya-mineralogiya üzrə elmlər doktoru, Azərbaycan Paleontologiya Cəmiyyətinin prezidenti, paleontoloq.

Həyatı
------

1934-cü ildə Füzuli rayonunun Sərdarlı kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycan Sənaye İnstitutunu bitirmişdir. 1958–1961-ci illərdə Azərbaycan Sənayə İnstitutunda aspirantura təhsili almışdır. 1962-ci ildə namizədlik dissertasiyasıçı müdafiə etmişdir. 1968-ci ildən Azərbaycan Geologiya İnstitutunda işləyirdi. 1992-ci ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 2004–2010-cu illərdə Bakı Dövlət Universitetində pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Geologiya və Geofizika İnstitutunda baş elmi işçi vəzifəsində işləmişdir. 2020-ci ildə Bakıda həyatını itirmişdir.

Təltifləri
----------

* Tərəqqi medalı — 2008

Elmi fəaliyyəti
---------------

Paleozoy dövrünün stratiqrafiyası və paleontologiyası sahəsində görkəmli mütəxəssisdir. O, Zaqafqaziyada ilk dəfə olaraq alt devonun paleontoloji səciyyələnmmiş çöküntülərini ayıraraq saraclı dəstəsinə və alt karbonun serpuxov mərtəbəsi çöküntülərini müəyyən edib bozaqlı dəstəsinə daxil etmişdir.Naxçıvan Muxtar Respublikasının ərazisindəki devon yaşlı çöküntülərin dəqiq stratiqrafik bölgüsünü paleontoloji əsasla müəyyən etmişdir. O, Cənubi Qafqaz devon sistemində 20, karbon sistemində isə 4 əsas stratiqrafik braxiopod kompleksini müəyyən etmişdir. O, Cənubi Qafqazın devon çöküntülərinin biostratiqrafik sxemini Qərbi Avropanın və başqa regionların uyğun kəsilişləri ilə müqayisə etmişdir. Aydın Məmmədovun öyrəndiyi Naxçıvan devon sisteminin kəsilişinin daha dəqiq bölgüsü MSK-nın ekskursiya proqramına daxil edilmişdir. Rusiyanın Beynəxalq Stratiqrafiya Komissiyasının (MSK) devon üzrə üzvü və Azərbaycan MSK paleozoy seksiyasının sədri idi. 4-ü monoqrafiya olmaqla, 114 elmi əsərin müəllifi idi. Azərbaycanda paleozoy üzrə yeganə mütəxəssis idi.

Əsərləri
--------

* Корреляция нижнего и среднего девона Нахичеванской АР с типовыми разрезами Арденно-Рейнской области, Динантского бассейна Западной Европы и аналогичными разрезами других регионов Евразии. Известия НАНА, Серия наук о Земле, № 2, 2008,
* Корреляция верхнего девона Нахичеванской АР с типовыми разрезами Арденно-Рейнской области, Динантского бассейна Западной Европы и аналогичными разрезами других регионов Евразии. Известия НАНА, Серия наук о Земле, № 2, 2008,
* Геология Азербайджана: монография / Институт Геологии НАНА; редкол. А. Ализаде [и др.].Т. 1: Стратиграфия, Ч. 1: Докембрий и палеозой / А. Б. Мамедов [и др.]; редкол.: А.Б. Мамедов, Г.А.Алиев, М. А. Ржонсницкая. — 2-е изд. — Баку:2008.
* Mamedov A. B. Rzhonsnitzkaja M. A. Devonian stage boundaries in the southern Transcaucasus. Courier Forschungsinstitus Senckenberg, Frankfurt a M. 2000.

İstinadlar
----------
**Rəfiqə Hüseynzadə** (*Hüseyn-zadə Rəfiqə Abdul Ağa qızı*; 1952, Bakı) — Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Ekologiya üzrə vitse-prezidenti (2011–2023), alim.

Həyatı
------

Hüseynzadə Rəfiqə Abdul Ağa qızı 1952-ci ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. 1974-cü ildə M. Əzizbəyov adına Azərbaycan neft və kimya İnstitutunun (Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası) "Neft-qaz yataqlarının axtarışı və kəşfiyyatı" fakültəsini bitirmişdir. 1975–1985-ci illərdə İnstitutun aspirantı və əməkdaşı olmuşdur. 1981-ci ildə "Aşağı Küryanı neft-qaz yataqlarının geokimyəvi xüsusiyyətləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Xanım Hüseynzadə 70-ə qədər məqalənin və elmi araşdırmanın müəllifidir. Bundan başqa, "Discover Azerbaijan" kitablarının birinci və ikinci buraxılışının, eləcə də "Azerbaijan and United Kingdom 100 Years of Partnership" kitabının həmmüəllifidir.

Rus, ingilis və türk dillərini bilir.

Fəaliyyəti
----------

1985–1999-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin "İzotop tədqiqatları" laboratoriyasında elmi işçi, baş elmi işçi və laboratoriya rəhbəri vəzifələrində çalışmışdır. 1999–2011-ci illərdə ARDNŞ-nin təsis etdiyi "Azlab" MMC-nin Baş direktoru olmuşdur.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə 2011-ci ildən Azərbaycan Respublikasının Dövlət Neft Şirkətinin Ekologiya üzrə vitse — prezidentidir. Eyni zamanda BDU-nun "Faydalı qazıntılar" kafedrasında 2001-ci ildən elmi fəaliyyətini davam etdirir. 60-a yaxın elmi məqalənin müəllifidir. 1997-ci ildə Xyustonun HARC elmi-tədqiqat Mərkəzində (TEXACO şirkətinin dəvəti ilə) çalışmışdır. Norveçdə — Tronheym şəhərində "Geolab" şirkətində treyning keçmiş, "Statoyl" şirkətinin "Reserch Center" mərkəzində çalışmışdır. 2004-cü ildə "Bone and Robertson" şirkətinin təşkil etdiyi rəhbərlik kurslarının sertifikatını almışdır.

1 avqust 2023-cü ildə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin vitse-prezidenti vəzifəsindən azad edilib.

Mükafatları və təltifləri
-------------------------

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin müvafiq Sərəncamları ilə "Tərəqqi" medalına və "Əməkdar mühəndis" fəxri adına layiq görülmüşdür.

Dekabrın 13, 2018-ci ildə Böyük Britaniya Parlamentinin Lordlar Palatasının "Collaborative Award 2018" mükafatının "Collaborative Pathfinder Award" nominasiyasında beynəlxalq mükafat ilk dəfə Azərbaycandan SOCAR-ın ekologiya üzrə vitse-prezidenti Rəfiqə Hüseynzadəyə təqdim olunub.

2022-ci ildə İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası neft sənayesinin inkişafında xidmətlərinə görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib..

İstinadlar
----------

1. ↑  "R.A.Hüseyn-zadənin Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin vitse-prezidenti vəzifəsindən azad edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2023-08-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-02.
2. ↑  "Prezident Rəfiqə Hüseyn-zadəni işdən çıxardı". 2023-08-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-01.
3. ↑  "Рафига Гусейнзаде награждена орденом "Шохрат"" (rus). vzglyad.az. 2022-07-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-24.
**Yaşar Aydın oğlu Lətifov** (16 iyun 1965, Bakı) — SOCAR-ın yataqların işlənməsi üzrə vitse-prezidenti (2016–2023), Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti prezidentinin müşaviri.

Həyatı
------

Yaşar Aydın oğlu Lətifov 16 iyun 1965-ci il tarixində Bakı şəhərində anadan olmuşdur.

Təhsili və karyerası
--------------------

1987-ci ildə İ. M. Qubkin adına Moskva Neft və Qaz İnstitutunu "Neft və qaz yataqlarının işlənməsi texnologiyası və kompleks mexanikləşdirilməsi" ixtisası üzrə bitirərək "Azneft"in 2 saylı Binəqədi Neft-Qaz Çıxarma İdarəsində operator kimi əmək fəaliyyətinə başlamış, daha sonra usta vəzifəsinə keçirilmişdir. 1989-cu ildən etibarən Vyetnam, Rusiya, Böyük Britaniya və Türkiyədə beynəlxalq səviyyəli uzunmüddətli layihələrdə fəaliyyət göstərmişdir. 2012-ci ildən SOCAR prezidentinin müşaviri və "Azəri-Çıraq-Günəşli", "Şahdəniz" layihələrinin aktivləri üzrə SOCAR-ın maraqlarının idarə edilməsi ilə məşğul olan SOCAR "Upstream Management İnternational MMC"nin İcraçı Direktoru vəzifəsində çalışmışdır. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 18 aprel 2016-cı il Sərəncamı ilə SOCAR-ın yataqların işlənməsi üzrə vitse-prezidenti vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

28 iyul 2023-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə ARDNŞ-nin vitse-prezidenti vəzifəsindən azad edilib.

Həmçinin bax
------------

* Xoşbəxt Yusifzadə
* Elşad Nəsirov (siyasətçi)
* Mikayıl İsmayılov
* Bədəl Bədəlov
* Xalik Məmmədov
* Tofiq Qəhrəmanov

İstinadlar
----------

1. ↑  "SOCAR-ın daha 3 keçmiş vitse-prezidentinə şirkətdə vəzifə verilib". 2023-08-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-02.
2. ↑   (Azərbaycan). socar.az  (#bare\_url\_missing\_title). 2019-06-27 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Y.A.Lətifovun Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin vitse-prezidenti vəzifəsindən azad edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2023-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-28.
**Zamik Rzayev** (*Zamik Rzayev Suleyman oğlu*; 14 avqust 1989, İliç rayonu) — Azərbaycan Rəssamlıq Akademiyasının Heykəltəraşlıq kafedrasının müəllimi, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü, tanınmış heykəltaraş

Həyatı
------

Zamik Rzayev Suleyman oğlu 1989-cu ilin avqust ayının 14-ü Naxçıvan Muxtar Respublikasının, Şərur rayonunda anadan olmuşdur. 1996-cı ildə Bakı şəhərinin Səbail rayonun 51 saylı orta məktəbində təhsilə başlamış, 2005-ci ildə 9 illik təhsilini tamamlamışdır. 2006-cı ildə Əzim Əzimzadə adına rəssamlıq kollecinin heykəltaraşlıq fakültəsinə qəbul olmuş, 2010-cu ildə təhsilini başa vurmuşdur. 2011-ci ildə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının heykəltaraslıq fakultəsinə daxil olmuş, 2015-ci ildə bakalavr təhsilini bitirmişdir. Eyni ildə akademiyanın magistr bölməsinə daxil olmuşdur. 2011-ci ildə "Crescent Beach Hotel" də keçirilən rəsm müsabiqəsində istirak etmişdir. 2007-ci il fevral ayının 2- da Azərbaycan İstiqlal Muzeyində keçirilən "Xocalı — qan yaddaşımız" adlı sərgidə iştirak etmişdir. 2010-cu il martın 30-da Azərbaycan Istiqlal Muzeyində keçirilən "Susa bilmirəm" adli sərgidə iştirak etmişdir. 2008-ci il, may ayının 12-də Azərbaycan Dövlət Flarmoniyasının binasında "İnsan alverinə yox dəyək" devizi altında keçirilən xeyriyyə marafonunda iştirak etmişdir. Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının muzeyində keşirilmiş "AZNAR" adlı sərgidə iştirak etmişdir. 2014-cü il, avqustun 20-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Gənclər Fondunun maliyyə dəstəyi ilə İçərişəhər, Kiçik Qala küçəsində yerləşən açıq səma altındakı sərgi mərkəzində "Yaşayan tarix" adlı, heykəltaraşlıq üzrə portret musabiqəsinin, 2014-ci ildə "Küknar "musabiqəsinin iştirakçısı olmuş, 2015-ci ildə Moskvada keçirilən simpozyumda iştrak etmişdir. 2016-cı ilde İtaliya səfirliyinin təşkil etdiyi "Futurizm" sərgisində iştirak etmişdir. 2015-ci ildə Rəssamlar Ittifaqının gənclər bölməsinə üzv olmuşdur. 2017-ci ildə magistraturanı bitirmiş və həmin il Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında müəllim kimi fəaliyyətə başlamışdır 2018-ci il, fevralın 2-də Gənclər günü münasibəti ile mükafata laiq görülmüşdür. Elə həmin ildə Judo federasiyasının keçirdiyi qrup sərgisində iştirak etmişdir. 2019 cu ildə Danimarkada keçirilən portret sərgisinin iştirakçisi olmuşdur. 2016-cı il, Aprel döyüşlərində şəhid olmuş Samir Kaçayevin xatirə lövhəsinin müəllifidir. 2019-cu ilin ilin sentyabr ayında Azərbaycanın yəhudi əsilli Milli Qəhrəmanı, Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, Albert Aqarunova Bakı şəhərində qoyulmuş heykəlin müəlliflərindəndir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Albert Aqarunovun heykəlinin müəllifləri qonorardan imtina ediblər". 2019-11-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-23.
2. ↑  QAN YADDAŞIMIZ -XOCALI FACİƏSİNƏ HƏSR LUNMUŞ SƏRGİ AÇILMIŞDIR
3. ↑  "İstiqlal Muzeyində 31 mart soyqırımına həsr olunmuş sərgi keçirilib". 2019-11-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-23.
**Robert Qay Baterst** (22 fevral 1957, Akkra) — İngilis aktyor.

Həyatı
------

Baterst 1957-ci ildə atasının idarəetmə məsləhətçisi olaraq çalışdığı yer olan ingilis müstəmləkəsi Akkra, Qold Koastda anadan olmuşdur. 1959-cu ildə ailəsi İrlandiyanın paytaxtı Dublinə köçmüş və Robert Killineydəki məktəbə getmiş və daha sonra Anglikan internat məktəbində təhsilini dəvam etdirmişdir.1966-cı ildə ailə İngiltərəyə köçdü və Baterst Sasseksdə Wort məktəbinə daxil oldu, burada həvəskar dramaturgiyalarını yazmağa başladı. 18 yaşında Pembrok Kolleci, Kembricdə hüquq oxudu və Kembric Futlayts qrupuna qatıldı. Məktəbi bitirdikdən sonra tam iş gününə başladı.

O, professional səhnə debütünü 1983-cü ildə Savoyya teatrıda davam edən Maykl Freyin *"Səslər kəsilir"* tamaşasında Tim Algud rolunu oynayaraq etmişdir. Səhnədə işləmək barədə biliklərini genişləndirmək üçün Milli Teatrın üzvü oldu. 1980-ci illərdə səhnə rollarını *"Qara Qaranlıq"*, *"Çelmsford 123"*, *"Lenni Henri Şov"*dakı televiziya rolları ilə tamamladı. 1991-ci ildə Stiven Moffat tərəfindən yazılmış  *"Zarafatdan başqa"*  BBC sitkomunda Mark Teylor rolu ilə o günə qədərki televizor karyerasındakı ən böyük uğurunu qazanmışdı. Bu televiziya proqramı yalnız on üç bölüm dəvam etsə də (1991 və 1995-ci illər arasında), rol Baterstin bütün karyerasında ən çox sevdiyi rol olaraq qalır.

Digər oynadığı televizya işlərinə
*"Atamın baş naziri"(2003)*,
*"Ögey ata"(2003)*,
*"3 bacı"(2003)* ,
*"Yalnız üzvlər"(2006)"* ,
*"Aleks"(2007-08)*,
və s daxildir. Robert Qay Baterst 2011-ci ildə Viktorya Threlfalla evlənmişdir. Hal-hazırda 4 qızı var.

Xarici keçidlər
---------------

* Official website Arxivləşdirilib 2020-07-01 at the Wayback Machine
* Robert Bathurst Arxivləşdirilib 2012-04-06 at the Wayback Machine
* Robert Baterst — IMDb səhifəsi

1. ↑  *Lundy D. R.* Robert Guy Bathurst // The Peerage (ing.).
**Domain fronting** — HTTPS bağlantısı sahəsi ləngitməklə internet senzurasını işə salan üsul. Tətbiqetmə qatında işləyərkən, domain fronting istifadəçiyə DNS, IP və ya dərin paket yoxlama yolu ilə bloklana bilən bir xidmətə qoşulmağa imkan verir.

Texniki məlumatlar
------------------

Bir konfiqurasiyada, Amazon S3 və ya Google App Engine kimi böyük bir hosting xidməti, ümumi və hədəf HTTPS domenlərini ehtiva paylaşılan SNI sertifikatını istifadə edir. Həqiqi, bloklanmış son nöqtənin domen adı yalnız şifrəli HTTPS bağlantısı yaradıldıqdan sonra HTTP Host başlığında senzorlara görünməz hala gətirilir. Bu, bloklanmış və zərərsiz saytların həm Google App Engine kimi eyni böyük provayderi tərəfindən yerləşdirildiyi təqdirdə edilə bilər..

Digər konfiqurasiyalar bir məzmun çatdırılması şəbəkəsinin ümumi HTTPS sertifikatına və infrastrukturuna hədəf serverə bir reflektor kimi çıxış etməyə imkan verir.

Bu texnikalar, müxtəlif ünsiyyət təbəqələrində müxtəlif domen adları istifadə edərək işləyirlər. Bir zərərsiz saytın domen adını əlaqələndirmək üçün istifadə olunur. Bu domen adı DNS sorğunun bir hissəsi və TLS Server adı göstəricisi kimi aydın mətndə senzora məruz qalır. Hər hansı bir domen adı üçün, senzuralar adətən qanunsuz trafikdən trafiki trafiki fərqləndirə bilmirlər. Beləliklə, onlar domen adına bütün trafikə icazə verməyə məcburdur, yaxud daşınma trafiki daxildir və ya domen adını tamamilə bloklaşdırırlar ki, bu da qiymətli girov zərərinə səbəb ola bilər.

Qeyri-aktiv edilməsi
--------------------

2018-ci ilin aprel ayından etibarən Google-un əlilliyi olan domen, "Google-da dəstəklənməmiş bir xüsusiyyət olmadı" deyərək. Amazon, həmçinin, "AWS Terms of Service pozuntusu kimi işlənmiş" olduğunu iddia edərək, 2018-ci ilin aprelində CloudFront üçün domenin qarşısını almaq qərarına gəldi. Həm Google, həm də Amazon tərəfindən hazırlanan bu səy Rusiya hökumətinin Telegramdomain tərəfindən hər iki bulud provayderinin xidmətlərindən istifadə edərək fəaliyyətini dayandırması ilə bağlı idi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Fifield, David; Lan, Chang; Hynes, Rod; Wegmann, Percy; Paxson, Vern.* "Blocking-resistant communication through domain fronting" (PDF). Proceedings on Privacy Enhancing Technologies. 2015 (2). 2015: 46–64. doi:10.1515/popets-2015-0009. ISSN 2299-0984. 2020-11-08 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-01-03 – De Gruyter vasitəsilə.
2. ↑  "Encrypted chat app Signal circumvents government censorship". Engadget. 2019-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-04.
3. ↑  *Greenberg, Andy.* "Encryption App 'Signal' Is Fighting Censorship With a Clever Workaround". WIRED (ingilis). 2017-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-04.
4. ↑  "Domain Fronting and You". blog.attackzero.net. 2018-10-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-04.
5. ↑  "doc/meek – Tor Bug Tracker & Wiki". trac.torproject.org. 2016-12-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-04.
6. ↑  "Open Whisper Systems >> Blog >> Doodles, stickers, and censorship circumvention for Signal Android". whispersystems.org. 2016-12-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-04.
**Xaçlıpər mikrobiota** (*lat.* Microbiota decussata) — bitkilər aləminin çılpaqtoxumlular şöbəsinin i̇ynəyarpaqlılar sinfinin cupressales dəstəsinin sərvkimilər fəsiləsinin mikrobiota cinsinə aid bitki növü.

Bu bitki 1921-ci ildə botanik İ. K. Şişkin tərəfindən aşkar edilmiş, 1923-cü ildə isə V. L. Komarov tərəfindən yeni cins və növ kimi qeydə alınmışdır. Vətəni Uzaq Şərqdir. Hündürlüyü 0,4-0,8 m, eni isə 1,5-2 m, çətirinin diametri 2 m-ə qədər olan möhkəm, şaxələnmiş, sıx, çətirli alçaqboylu, həmişəyaşıl koldur. Yarpaqları oval formalı, ucu bizdir. Açıq-yaşıl və ya yaşıl iynəyarpaqları qışda tunc və ya qırmızımtıl-mis rəngdə olur, yazda rəngi normallaşır, yaxşı budanır. Qabığı hamar və qırmızımtıl rəngdədir. Şaxələri basıqdır, üzərindəki yarpaqların hamısı bir-birinin eynidir. Zoğların ucları sallaqdır. Qozaları oturaq vəziyyətdədir, eni təxminən 6 mm olub, pulcuqları oduncaqlaşmışdır. Yetişmiş qozalar xırda, kürə və ya yumurtaşəkillidir, hər qozası birtoxumludur. Toxumları ellipsvarı, qanadsiz, qonur, parlaqdır. Mikrobiota qışadavamlıdır, günəşli, yarımkölgəli, sərin, turş, qələvi, qumluca, gillicə, rütubətli torpaqlarda, güclü küləkli yamaclarda bitir. 100 ilə qədər yaşayır. Kök sistemi torpağın səthinə yaxın yerləşir. Azərbaycanda Qazax, Lənkəran, Bakı şəhərlərinin yaşıllıqlarında, bağ və parklarda rast gəlinir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1055286
* Wikispecies: Microbiota decussata
* EoL: 323345
* EPPO: MJBDE
* GBIF: 2684894
* GRIN: 317491
* iNaturalist: 135859
* IPNI: 676932-1
* IUCN: 30750
* MoBotPF: 284961
* NCBI: 13614
* NZOR: 6b848bd1-9b9b-464a-983d-f793aab9a14b
* Plant List: kew-2371650
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:676932-1
* Tropicos: 24900015
* WCSP: 377977
* WFO: wfo-0000376102

 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Hüseyni.

**Hüseyni** — Üzüm növü.

Sortun vətəni Orta Asiyadır. Hüseyni ərəb sözü olub "gözəl" və "yaxşılıq" deməkdir. Ən çox Özbəkistanda və dünyanın bir çox ölkələrində, o cümlədən Azərbaycanın əksər rayonlarında və ən çox Şəmkirdə yayılmışdır.

Bir çox variasiyaları vardır. Ağ Hüseyni gilələri boğmalı olan, boğulma gilənin ortasındadır; Hüseyni Lyunda – gilələri silindrikdir, ağdır, gəlinbarmağı gilələri ensiz və nazikdir; çəhrayı Hüseyni – Hüseyni Lyunda kimidir, ancaq çəhrayıdır. Bunların içərisində Hüseyni Lyunda geniş yayılmışdır. Təsvir də buna görə aparılmışdır.

Kolları güclü böyüyəndir. Kordon formaları bu sorta uyğun gəlir.

Çiçəkləri öz-özünü tozlayandır.

Salxımı çox uzundur, ensiz-konusvari, çox halda saplaq tərəfdən sallanan qanadları olur. Seyrəkdir. Saplağı tez qırılır.

Gilələri iridir. Əsas variasiya olan Hüseyni Lyundada gilələr uzundur, silindrikdir, ucu girdədir. Gün düşən tərəfi azca sarıya çalır. Əksər hallarda gilə şəffaf yaşıl olur. Qabığı incədir, elastikdir. Ləti ətlidir, şirəlidir. Dadı adidir. Yaxşı yetişdikdə şəkərlə turşuluq ahəngdardır, yaxşı yetişmədikdə turşuluq daha çox hiss olunur.

Salxım və gilələrin xarici görkəminə görə Hüseyni ən gözəl sortlardan biridir. Ağ kişmişdən sonra Özbəkistanda Hüseyni ikinci yeri tutur.

Hüseyni tipik süfrə üzümüdür. Çox istilik tələb edir.

İstinadlar
----------
**Asif Əsədullayev** (*azərb.* Əsədullayev Asif Kamil oğlu‎) - 20 yanvar şəhidi.
1954-ci il 2 yanvar tarixində Lənkəranın Şaqlaser kəndində anadan olub. 1971-ci ildə Bakıdakı 84 nömrəli 
texniki-peşə məktəbini, 1983-cü ildə Azərbaycan Sənaye Universitetini [axşam şöbəsi] bitirib. 
1971-ci ildən 1990-cı il yanvarın 19-dək "Bakı fəhləsi" adına maşınqayırma zavodunda tornaçı işləyib. 
1976-cı ildən Sov. İKP üzvü idi. 
Yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə Əmirhacıyan qəsəbəsindəki qohumlarının evindən [Rəfail Əliyevin 12-
36 nömrəli "Jiquli" markalı maşını ilə] Sabunçu qəsəbəsinə qayıdarkən Ramana kəndi yaxınlığında üç avtobus 
əsgərlə rastlaşmışdır. Əsgərlər xəbərdarlıq etmədən maşını atəşə tutmuş, maşındakıların hər ikisi ağır 
yaralanmış, Asif yerindəcə ölmüş, Rəfail xəstəxanaya aparılmışdır. 
İki övlad qoyub gedib. Şölənin 7, Vasifin 5 yaşı var. 
Diaqnoz: Boyun, döş, qarın boşluğunu keçib daxili üzvləri yaralayan güllə yarası, nəticədə kəskin 
qanitirmə. Mərhum yanvarın 20-də Lənkəran rayonunun Şaqlaser kənd qəbiristanlığında dəfn edilib. 
Bu ünvanda yaşamışdır: Bakı şəhəri, Sabunçu qəsəbəsi, Dzerjinski küçəsi, mənzil 25

Həmçinin bax
------------

* "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı alanların siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
* Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar

İstinadlar
----------

* Qulu Kəngərli - **Qara Yanvar şəhidləri. Arxivləşdirilib 2015-07-17 at the Wayback Machine**
**Kolvari ağəsmə** (*lat.* Clematis fruticosa) — bitkilər aləminin qaymaqçiçəklilər dəstəsinin qaymaqçiçəyikimilər fəsiləsinin ağəsmə cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Şimali Çin və Şimali Monqoliyadır.

Botaniki təsviri
----------------

Kiçik, düz kollardır. Gövdələri 1m-dək, budaqları xırda 4 və ya 5 hissəli, parlaqdır. Yarpaqları sadə, saplağı 0,3-1,2 sm, yarpaq ayası lansetvari, uzunsov-lansetvari və ya ensiz, rombvari - yumurtavari, bölünməmiş, hər tərəfdən 1 hissəli, kənarları bir az dişli və ya bütövdür. Çiçək altlıqları yarpaqvari, çiçəklərin diametri 1,8-3,5 sm, çiçək saplağı 0,4-1,8 sm, erkəkcikləri 8–13 mm, çılpaq, tozluqları ensiz-uzunsov, 2,5–4 mm, ucu kütdür. Yumurtaları tükcüklüdür. Avqustun axırı çiçəkləyir. Dörd ləçəkli açıq çiçəkləri yuxarıya baxır.

Ekologiyası
-----------

Quru və otlu yamaclarda, çəmənlərdə, qumlu yerlərdə, qayalarda bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanda bir çox rayonlarda park və bağlarda mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Digər kol klematislərindən fərqli olaraq onun gövdələri qışda məhv olmur. Yaşıllaşdırmada istifadə oluna bilər.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15240382
* Wikispecies: Clematis fruticosa
* EoL: 2873561
* EPPO: CLVFT
* FoC: 200007628
* GBIF: 7276690
* GRIN: 413689
* IPNI: 709706-1
* NCBI: 1848539
* Plant List: kew-2726017
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:709706-1
* Tropicos: 27102965
* WFO: wfo-0000609932

 |
**Dəliçay** — Zəngəzurun Sisian mahalının Ərəfsə (keçmiş Qarakilsə rayonunda) kəndində (eyniadlı kənd Naxçıvan MR-in Culfa rayonunda da olduğuna görə və bunların qarışdırılmaması üçün Sisian rayonundakı Ərəfsə kəndinin adı yazıldıqdan sonra mötərizədə rayonun əvvəlki adı — "Qarakilsə" sözü yazılır) çay.

Çayın kəndin təsərrüfat həyatında rolu o qədər də böyük deyildir. Dağlardan sürətlə axan bu çay tez-tez daşar, nadir hallarda isə son dərəcə güclü sel gələrdi. Sel az qala ev boyda qayaları, kökündən çıxarıdığı çoxillik ağacları qabağına qatıb gətirər, böyük hay-küyə səbəb olardı. Bu səbəbdən də ona babalarımız tərəfindən Dəliçay adı verilmişdir.

Görkəmli şairimiz Məmməd Araz bu çayın şəninə şeir yazmışdır. Həmin şeirə yazılmış mahnını isə sevimli müğənnimiz Arif Babayev oxuyur (Salvartıya, Dəliçaya haray salıb, O qəhrəman, o qəhrəman).

Başlanğıcını Qırxlar dağlarından götürür və Ərəfsə kəndinin aşağı məhəlləsinin ortalığında Salvartıçay və Taxtakörpüçay (Abuzər) çayları ilə qovuşur. Aşağı axarlarda Bazarçay, daha sonra isə Bərgüşad çayı ilə qovuşub, Araza tökülür.

Dəliçay Ermənistanın rəsmi xəritəsində göstərilmir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "(LAÇIN RAYON Icra Hakimiyyəti)". 2022-05-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-14.
2. ↑  laçın.info (Qubadlı rayonunun coğrafiyası) [*ölü keçid*]
**Yuodkrante** (lit. Juodkrantė) — Litvada Nerinqa şəhəri tabeliyində qəsəbə.

Ümumi məlumat
-------------

Yuodkrante yazılı mənbələrdə hələ 1429-cu ildə adı çəkilir, ancaq o zaman o dənizə yaxın, bugünkü şəhərcikdən 2,5 km şimalda yerləşirdi. XVII əsrdə külək köhnə tikilini qumda tamamilə dəfn etdi. 1840-cı ildə Yuodkrante adı kurort kimi səsləndi və 1858-ci ildə bura Klaypeda, daha sonra isə Tiljedən də gəmilər gəlməyə başladı. Təqribən bu dövrdə, Kurşsk körfəzinin dibini dərinləşdirərkən kəhrəba tapılmışdı. Belə ki, XIX-cu əsrin sonunda yaşayış məntəqəsinin inkişafına kəhrəba hasilatı üzrə «W. Stantien & M. Becker» şirkətinin fəaliyyəti səbəb olmuşdur. XX-ci əsrin ortalarında Yuodkrante yay qəsəbəsindən şəhər tipli yaşayış məntəqəsi oldu.

Məşhur Litva folklorçusu Lüdviq Reza Yuodkrantelidir, Karvayçay kəndindəndir. Alman rəssamı Qustav Fenkol (Gustav Fenkohl) öz gəncliyini burada keçirmişdir.

Bu gün Yuodkrante – qədim parabolik qum təpələri vadisində, mühafizə olunan Boz qum təpələrinin yaxınlığında yerləşən tarixən urbanizm qoruğu və körfəz boyunca 2 km uzanan şəhər tipli qəsəbədir. Franstisk Assizskinin kostyolu, XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərinin villa və binaları, dənizkənarı balıqçıların evləri qalıb.

Qarnyay dağının zirvəsində müşahidə meydançası qiraşdırılıb, Kurşsk körfəzində liman, yaxtaların yan alması üçün körpü var. XX əsrin 7-8 on-ci onilliyində Küpəgirən qarıların dağında (litva dilində – Raqanu dağı) əsası qoyulmuş ağacdan olan xalq heykəllərin ekspozisiyası böyük təsir bağışlayır. Layihənin müəllifləri: heykəltaraş S. Şarapov və memar A. Nasvitis. Xalq nağılları və dastanlarının personajlarını 100-dən çox xalq sənətkarları, «Žemė ir vanduo» (lit. dil. tərcümədə – "Yer və Su") daş heykəllər parkı, Litva İncəsənət muzeyinin sərgi zalı, Yuodkrante sərgi evi və s. kəsib oymuşdu.

Yuodkrante – Litva yelkənli qayıq idman növü üçün ən universal yerlərdən biridir. İstər körfəz tərəfdən, istərsə də dəniz tərəfdən kiçik xilasetmə stansiyası yaxınlığında həm kaytsörfinq, həm vindsörfinq də mümkündür. Külək bütün istiqamətləri yararlıdır.
**Emajogi** (est. Emajõgi, *alm.* Embach‎, *rus.* Омо́вжа; *latış.* Mētra‎) — Estoniyada çay. Narva çay hövzəsinə daxildir. Eston dilində *Emojogi* sözü *Ana-çay* mənasını verir. Çayın aşağı axaraları gəmiçilik üçün yararlıdır. Çayın sahilində Tartu şəhəri yerləşir.

Ümumi məlumat
-------------

Narva çayı hövzəsinin xəritəsi
Çayın uzunluğu  — 99,3 km, hövzəsinin sahəsi— 9628,1 km²-dir. Mənsəbində orta su sərfi 70,1 m³/saniyədir.

Emajogi çayı öz mənbəyini Vırtsyarv gölündən götürür. Pyoxayarv gölündən Vırtsyarv gölünə kimi olan 82 km-lik hissə Kiçik Emajogi (*Väike Emajõg*i) adlanır. Çayın aşağı axarları (101 km) — Böyük Emajogi adlanır. Çay dekabr-mart aylarında donur. Tartu şəhərindən mənsəbə qədər gəmişilik üçün yararlıdır.

Tarixi
------

1030-cu ildə Emayıqi çayının sahilində Yaroslav Mudrının dəstəsi Yuriyev şəhərinin (indiki Tartu) əsasını qoymuşdur.

1234-cü ildə Omovje döyüşündə Novqorod-Vladimir ordusunun başında knyaz Yaroslav Vsevolodoviç Livonyalı Qılıç Qardaşları ordeninin qoşunlarını məğlub etdir.

1341-ci ildə Livoniyalı Almanlar Lotiqolda Pskov səfirlərini öldürdükdən sonra Pskov qoşunun komandanı İlya Borisoviç nə Novqoroddan, nə də Olqerdadan kömək gözləmədən pskovlılarla birlikdə Emayıqi çayının hər iki sahilindəki alman yaşayış məntəqələrini darmadağın etdi.

1472-ci ildə Pravoslav keçişi İsidor çayda 72 nəfərlə birlikdə boğuldu.

3 may 1704-cü ildə Emayıqi çayının ağzındakı general-mayor fon Verdenin komandanlığı altında rusiyalı karbasların dəstəsi Karl Lyoşernin komandanlığı altında olan İsveç göl flotiliyasına hücum etdi. Döyüşdə 13 isveç gəmisi tutuldu, biri partladıldı və biri qaçmağı bacardı. Tutulan gəmilərdən 86 silah və 138 əsir götürüldü.

Görməli yerləri
---------------

Tartu şəhərindəki çay sahilində "Tartunun yüz mininci sakini" (heykəltaraş Mare Mikoff, 1977) heykəltaraşlıq kompozisiyası quraşdırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Эмбах // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 4 т. — СПб. 1907—1909.
2. ↑  "Emajõgi". Keskkonnaregister. 2014-08-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-30.
3. ↑  "Сражение на реке Омовже (при Эмбахе) в 1234". 2012-06-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-30.
4. ↑  Летопись Российского флота. От зарождения мореходства в древнерусском государстве до начала XXI века. В 3-х т. Т.1. 860—1900 гг. — Санкт-Петербург: Наука, 2012. — 656 с.