recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**NGC 2172**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. **OCL** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Con Herşel tərəfindən 1835-ci ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  SIMBAD Astronomical Database.
4. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 2172: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 2148 |
NGC 2149 |
NGC 2150 |
NGC 2151 |
NGC 2152 |
NGC 2153 |
NGC 2154 |
NGC 2155 |
NGC 2156 |
NGC 2157 |
NGC 2158 |
NGC 2159 |
NGC 2160 |
NGC 2161 |
NGC 2162 |
NGC 2163 |
NGC 2164 |
NGC 2165 |
NGC 2166 |
NGC 2167 |
NGC 2168 |
NGC 2169 |
NGC 2170 |
NGC 2171 |
**NGC 2172** |
NGC 2173 |
NGC 2174 |
NGC 2175 |
NGC 2176 |
NGC 2177 |
NGC 2178 |
NGC 2179 |
NGC 2180 |
NGC 2181 |
NGC 2182 |
NGC 2183 |
NGC 2184 |
NGC 2185 |
NGC 2186 |
NGC 2187 |
NGC 2188 |
NGC 2189 |
NGC 2190 |
NGC 2191 |
NGC 2192 |
NGC 2193 |
NGC 2194 |
NGC 2195 |
NGC 2196 |
NGC 2197



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Senoekosistem** – (senoz və ekosistem, Bıkov, 1970), biogeosenoz (Sukaçov, 1942), geoekosistem (Soçava, 1970), geoekobiota (Qerasimov, 1973), bioekos (Nesterov, 1975) – biosenoza xas olan biosenoloji mühit, müəyyən edilmiş maddələr mübadiləsi, energiya axını və məhsuldarlıqla birlikdə həmin biosenoza uyğun elementar ekosistem. Qonşu ekosistemlərlə müxtəlif inkişaf səviyyəsi və bilavasitə senotik əlaqəsi vardır. Əgər öz xüsusiyyətlərinə görə (dominantlıq edən bitkilər bir ekobiomorfa aid olduqda) senoekosistemlər yaxındırlarsa onlar konqreqasion ekosistemlərdə birləşir.

Senoekosistemin istilik rejimi
------------------------------

Senoekosistemə daxil olan uzundalğalı günəş radiasiyası miqdarının dəyişmə xarakteri. İstiliyin dəyişməsi xüsusilə yay mövsümündə, əsasən yüksək albedo olan və bitkilərin istiliyi udduğu üst fitosenotik biohorizontda (səhrada torpağın səthində) gedir. Həmin yerdə istilik dəyişmənin ən yüksək sutkalıq ritmi müşahidə olunur. Əksinə yaxşı inkişaf edən senoekosistemlərdə struktur cəhətdən torpağın üst səthində sutkalıq ritm (ritmika) mülayim olur. Torpaq biohorizonlarında istilik rejimi torpağın istilik keçirmə qabiliyyətindən asılıdır, burada sutkalıq ritmika 50 sm, illik ritmika isə 3 m dərinlikdə sönür. Müxtəlif ekosistemlərdə istilik rejimi və balansının öz xüsusiyyətləri vardır. Belə ki, meşədə transpirasiya istilik dəyişməsi, qum ekosistemlərində isə torpaq istilik dəyişməsi böyük əhəmiyyət daşıyır. Su ekosistemlərində temperatur tədricən aşağı düşür (+7°C-yə qədər), istilik dəyişməsi dərinlik artdıqca yavaş gedir, su hövzələrinin, dəniz və okeanların səthində temperatur kəskin dəyişir.

Xarici keçid
------------

* Senoekosistem

Həmçinin bax
------------

* Ekosistem
* Biosenoz

İstinad
-------

1. ↑  Məmmədov Q. Ş. Xəlilov M. Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı 2008
Günəş müalicəsi**-Heiloterapiya**

Günəş müalicəsi
---------------

Günəşin şüa enerjisinin müalicə profilaktika məqsədilə işlədilməsi: işıq müalicəsinin bir növü. Orqanizmə infraqırmızı və ultrabənövşəyi günəş şüaları təsir göstərir. Günəş müalicəsi zamanı (günəş vannası) gündən qaralma əmələ gəlir ki, bu da orqanizmdə mübadilə prosesini, immuniteti fəallaşdırır, qan yaranmasını, toxumanın qidalanmasını, ümumi vəziyyəti, yuxunu yaxşılaşdırır, orqanizmi möhkəmlədir. Vərəmin aktiv formasına, ürək çatışmazlığına tutulanlara günəş müalicəsindən istifadə etmək olmaz.

Günəş ləkələri
--------------

Günəş səthində müşahidə edilən tutqun ləkələr. Diametri 10 min km-ə çatır. Parlaqlığı normal Günəş diskindəkindən 10 dəfəyədək zəifdir, temperaturu fotosferinkindən 1500° — 2000° kiçikdir.

Xarici keçidlər
---------------

* Dərinin günəş yanması və müalicəsi

Həmçinin bax
------------

* Günəş enerjisi

İstinadlar
----------

1. ↑  Məmmədov Q. Ş. Xəlilov M. Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm" nəşriyyatı. Bakı: 2003
| *Allantois* |
| --- |
|  |
|  |
|
|
| Yunanca | *allantoeides* |
| Qrey | *subyekt 12 54* |
| **Gün** | 16 |
| **Embrional** | Yumurta sarısı kisəsi |
|  **Embrioloji** | Göbək ciyəsi |
|
| MeSH | *Allantois* |
| Dorlands/Elsevier | *12121253* |
| * bax
* müzakirə
* redaktə
 |

Hamiləlik dövründə pişiyin balalığının rüşeymlə birlikdə quruluşu.  

1 — Göbək ciyəsi,  
 2 — Amnion,   
**3 — Allantois**,   
4 — Yumurta sarısı kisəsi,  
 5 — İnkişaf edən hemamot,   
6 — Ciftın anaya aid hissəsi
**Allantois** (*yun.* allantoeides — kolbasaşəkilli) — sürünənlər, quşlar və məməlilərdə rüşeym qişalarından biri.

Tənəffüs, qidalanma və ifrazat funksiyalarını icra edir. Sürünənlər və quşlarda yumurta sarısı kisəsi və amnionla birlikdə rüşeymi bürüyür. Məməlilərdə kiçik olur, plasenta və göbək ciyəsinin əmələ gəlməsində iştirak edir. Allantoisin divarındakı sıx qan damarları vasitəsilə rüşeymlə ana orqanizm arasında qaz mübadiləsi gedir, rüşeymlə ana orqanizm əlaqələnir.
**Raffaello** —— 1990-cı ildən italyan firması "Ferrero" tərəfindən istehsal edilən badamlı kokoslu trufel markası. Tərkibi kokos, südlü krem, vafli və badamdan ibarətdir.

Tarixi
------

Marka 1990-cı ildə İtaliyanın "Ferrero" şirkəti tərəfindən yaradılıb.

Raffaello istehsal edən "Ferrero" fabriklərinə Vladimir, Rusiya; Brantford, Kanada və Arlon, Belçika daxildir.

2008-ci ildə Belçikanın "Soremartec" şirkəti (Ferrero Qrupuna daxildir) 2007-ci ildə Raffaelloya bənzər "Waferatto" adlı şirniyyat istehsal etməyə başlayan Ukrayna şirkəti "Landrin"ə qarşı məhkəmə işinə başladı. "Soremartec" iddia qaldırdı ki, "Landrin" "Soremartec"in "Raffaello" şirniyyatlarının görünüşünü qoruyan ticarət nişanını pozdu. Uzun sürən məhkəmə çəkişməsindən sonra Ukrayna Ali Kommersiya Məhkəməsi "Soremartec"in ticarət markasının etibarlılığını ləğv edərək "Landrin"in xeyrinə qərar çıxardı.

2017-ci ildə Almaniyanın Frankfurt məhkəməsi "Ferrero"nun sadəcə çəkisini verməkdənsə, satılan hər paketdəki Raffaello şirniyyatlarının sayını siyahıya salmalı olduğuna qərar verdi.

Görunuşu və tərkibi
-------------------

Rafaello qutusu və konfetləri
Konfet badam və bitki yağı, yağsız süd və şəkər qarışığı ilə doldurulmuş sferik vaflidir. Xaricdən kokos ləpələri ilə örtülmüşdür. "Raffaello" konfetləri lavsan bükümdə və ağ və qırmızı rənglərdə hazırlanmış müxtəlif formalı kağız və metal qutularda təqdim olunur. Hər bir konfet ayrıca bir kağız və ya lavsan büküsündədir. Bir konfetin kütləsi 10 qramdır.

Raffaello şirniyyatının tərkibi: qurudulmuş kokos lopaları, bitki yağları, şəkər, şirin badam, yağsız süd tozu, zərdab tozu, buğda unu, tapioka nişastası, lesitin, dadlandırıcılar, natrium bikarbonat, duz. 100 q şirniyyat üçün qida dəyəri: zülallar — 9,3 q; yağlar — 47,8 q; karbohidratlar — 36,8 q Enerji dəyəri 615 kkal (2552 kJ).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ferrero History and Facts" (ingilis). 14 iyul 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 fevral 2023.
2. ↑  *Degun, Gurjit.* "Karmarama captures £2m Raffaello ad account". The Observatory International (ingilis). 16 yanvar 2015. 7 yanvar 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 fevral 2023.
3. ↑  "Ferrero prepares for major multi-million expansion in Russian markets". Confectionery Production (ingilis). 2020-10-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 fevral 2023.
4. ↑  *Nieburg, Oliver.* "Ferrero Canada plans three new products at Brantford site". confectionerynews.com (ingilis). 31 avqust 2016. 7 yanvar 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 fevral 2023.
5. ↑  *Abdulla, Hannah.* "Ferrero to invest EUR21m in Belgium plant". www.just-food.com. January 28, 2016. January 7, 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: January 7, 2020.
6. ↑  "Ferrero Loses Raffaello Trademark Protection in Ukraine | PETOŠEVIĆ". www.petosevic.com (ingilis). 23 fevral 2011. 7 yanvar 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 fevral 2023.
7. ↑  *Byrne, Jane.* "Ferrero loses out in Ukraine trademark dispute". confectionerynews.com (ingilis). 20 yanvar 2011. 7 yanvar 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 fevral 2023.
**NGC 2210**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. **0CL** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Con Herşel tərəfindən 1835-ci ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  SIMBAD Astronomical Database.
4. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 2210: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 2186 |
NGC 2187 |
NGC 2188 |
NGC 2189 |
NGC 2190 |
NGC 2191 |
NGC 2192 |
NGC 2193 |
NGC 2194 |
NGC 2195 |
NGC 2196 |
NGC 2197 |
NGC 2198 |
NGC 2199 |
NGC 2200 |
NGC 2201 |
NGC 2202 |
NGC 2203 |
NGC 2204 |
NGC 2205 |
NGC 2206 |
NGC 2207 |
NGC 2208 |
NGC 2209 |
**NGC 2210** |
NGC 2211 |
NGC 2212 |
NGC 2213 |
NGC 2214 |
NGC 2215 |
NGC 2216 |
NGC 2217 |
NGC 2218 |
NGC 2219 |
NGC 2220 |
NGC 2221 |
NGC 2222 |
NGC 2223 |
NGC 2224 |
NGC 2225 |
NGC 2226 |
NGC 2227 |
NGC 2228 |
NGC 2229 |
NGC 2230 |
NGC 2231 |
NGC 2232 |
NGC 2233 |
NGC 2234 |
NGC 2235



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**"Edigey"** – özündə canlı tarixi əks etdirən dastandır və onun Krım-tatarlarına, başqırdlara, qazaxlara, qaraqalpaqlara, noqaylara, özbəklərə, baraba tatarlarına, dağlı altaylara və s. bir çox türk xalqlarına aid variantı mövcuddur.
"Edigey" ilk olaraq 1820-ci ildə "Сибирский вестник"də Q. İ. Spasski tərəfindən nəşr olunmuşdur. Daha sonralar Ç. Vəlixanov, V. V. Radlov, S.Cığatay və başqaları tərəfindən dastanın 30-a yaxın mətni nəşr edilmişdir.

XIV əsrin sonu XV əsrin əvvəllərində baş verən hadisələri özündə bədii şəkildə əks etdirən dastanda Toxtamış xanla Edigey arasında gedən mübarizədən bəhs olunur.
Azərbaycanda "Edigey" dastanının noqay və Anadoludan toplanmış rumeli variantları Qumru Şəhriyar tərəfindən tərcümə olunaraq "Dədə Qorqud" dərgisində (Bakı, 2017 (1), (2); 2018 (1) nəşr edilmişdir.

Qaynaqlar
---------

1. В. М.Жирмунский. Избранные труды. Тюркский героический эпос. Издательство "Наука", Ленинградское отделение, Ленинград, 1974

2. Qəhramanlıq salnaməsi – "Edigey" dastanı (noqay variantı) – I (noqaycadan tərcümə edəni Q. Şəhriyar). Dədə Qorqud elmi-ədəbi toplusu, 2017 (1), s.158–179; II, 2017(2), s.160–189
**Searaser** — Böyük Britaniyada bir elm adamı tərəfindən icad olunan və suda işləyən pedallı hava nasosu dəniz suyu elektrikə çevirə bilir.

"Searaser" adı verilən alətlə aparılan testlərdə onun yaxınlığında yerləşdirilən lampanı yandıra bildiyi sübut olundu. Bu nümunənin 13 dəfə daha böyük olması planlaşdırılır. Bu həqiqətən də suda üzən bir velisoped nasosudur. Pedal aşağı yuxarı hərəkət etdikcə, dəniz suyunu çəkib geri qaytarır. Elvin Smit hələ 10 il əvvəl üzgüçülük hovuzunda batmayan bir topla oynayarkən bu fikir ağlına gəlir. "Searaser" adı verdiyimiz bu nasosu suya saldıqda dalğa və axın vasitəsilə hərəkət edə bilir. Yarım metr dərinlik bəs edər ki, qurğu hərəkətə gəlsin. Bunu bir çəllək sovurub bir trubin vasitəsilə elektrik istehsal etmək olur. Dəniz axınıtsı iki barjanı yuxarı və aşağı hərəkət etdirdiyində nasos suyu borulardan çəkib sahildəki çəlləyə doldurur. Bu avadanlıqlar üçün ən uyğun məkan yamac kənarında yerləşən sular hesab olunur. Elvin Smit bu alətin ən önəmli xüsusiyyətinin aşağı karbonlu enerjili anbarlarda saxlayaraq ehtiyac olduğunda istifadə etmək mümkün olduğunu söyləyir. Bu yolla daha çox enerji əldə etmək olar.

İstinadlar
----------
**Elektron bank sistemi** — XX əsrin 80-ci illərinin əvvəllərindən sürətlə inkişaf etməyə başlamışdır. Bank sistemində elektron bankçılığın tətbiqi inkişaf etmiş texnologiyaların tətbiqindən, azad rəqabət mühitünün olmasından asılıdır. Müasir bank sisteminin mühüm elementləri arasında kredit kartları, hesaba erişi kartları otomotik vezneler, satış nöqtəsi terminallarının, nağd hesablaşma formalarının xüsusi rol oynaması böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Azərbaycanın müstəqilliyindən sonra bank sistemi daha da inkişaf etmiş, dövlət bankları ilə yanaşı çoxlu sayda özəl banklar da yaranmışdır. Burda elektron bankçılığın çox geniş olan depozit uyğulamalarından sadəcə beynəlxalq və ölkələrarası çərçivədə ən çox istifadə edilən, əməliyyatın sürətini artıran, işçi ehtiyaclarını azaldan xidmət vasitələrindən və elektronik bankçılıq sistemlərindən, Azərbaycanda elektronik daşıyıcılar vasitəsilə banklararası hesablaşmaların təşkili nəzərdə tutulur.

Elektron bank sisteminin növləri
--------------------------------

**Ev və İş Yerində Bankçılıq**

Şöbələrdən kənarda baş verən bankçılıq xidmətlərindən bir başkalarıda ev ya da iş yerində bankçılıqdır. Bu xidmətlərdə müştərilər öz mikro kompüterini ya da videomətin sistemlerindən istifadə edirlər. Müştəri öz komyuterlərindən modem və telefon xətti köməyilə bankın ana kompüterinə bağlanması ilə bankın təklif etdiyi bütün xidmətlərdən faydalana bilir. Bunlar informasiya alma, vergi ödəmə, hesabdan hesaba pul köçürməsi, satın alma, kredit götürmə xidmətləri aid edilir.

**Videomətn**

Çoxlu sayda abonentin bir mərkəzi kompüterlə iki tərəfli əlaqə ilə idarə edildiyi bir sistemdir. Abonentlər, bir klavyatura vasitəsilə mesajlarını çatdırırlar. Görüntü üçün normal bir televizor ekranı, əlaqə üçünsə telefon xətləri istifadə edilir. Videomətin şirkətləri ev bankçılığı xidmətindən əlavə xəbərlər, alış-veriş, mülk alış-satışı, aerobilet satışı kimi müxtəlif xidmətlər də təklif edirlər.

**Telefon Bankçılığı**

İnformasiya-komunikasiya texnologiyalarındakı inkişaf və kompüter texnologiyasının banklarda geniş istifadəsi telefon bankçılığı üçün geniş imkanlar yaradır.

Bu sistemdən müştərilər öz ev və ya iş telefonları vaitəsilə bankın kompüterləri ilə əlaqə yaradaraq istifadə edirlər. Bu cür xidmət növü bütün müştərilərə telefon olan hər bir yerdən əlaqəli nömrələr verilərək təqdim edilir. Ancaq istifadə olunan telefon mütləq rəqəmli digital olmalıdır.

1973-cü ildə ilk dəfə Amerikada Seanttle First National Bank tərəfindən göstərilən bu xidmət növündən istifadə edənlərin çox az sayda olması ilə bağlı bir neçə ay sonra bu xidmət növü 1979-cu ilə qədər dayandırılmışdır.

Mənbə
-----

* "Modern Bankacılık", Nuray Uzkesici, Eskişeher – 1994
* "Bankacılar için Para ve Kredi Bilgisi", Prof. Dr. Avni Zarakolu, Ankara — 1977

Həmçinin bax
------------

* AZİPS
**NGC 2236**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Təkbuynuz bürcü istiqamətində yerləşir. **III2p** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Uilyam Herşel tərəfindən 1784-cü ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  SIMBAD Astronomical Database.
4. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 2236: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 2212 |
NGC 2213 |
NGC 2214 |
NGC 2215 |
NGC 2216 |
NGC 2217 |
NGC 2218 |
NGC 2219 |
NGC 2220 |
NGC 2221 |
NGC 2222 |
NGC 2223 |
NGC 2224 |
NGC 2225 |
NGC 2226 |
NGC 2227 |
NGC 2228 |
NGC 2229 |
NGC 2230 |
NGC 2231 |
NGC 2232 |
NGC 2233 |
NGC 2234 |
NGC 2235 |
**NGC 2236** |
NGC 2237 |
NGC 2238 |
NGC 2239 |
NGC 2240 |
NGC 2241 |
NGC 2242 |
NGC 2243 |
NGC 2244 |
NGC 2245 |
NGC 2246 |
NGC 2247 |
NGC 2248 |
NGC 2249 |
NGC 2250 |
NGC 2251 |
NGC 2252 |
NGC 2253 |
NGC 2254 |
NGC 2255 |
NGC 2256 |
NGC 2257 |
NGC 2258 |
NGC 2259 |
NGC 2260 |
NGC 2261



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Mikola Platonoviç Bajan** (*ukr.* Микола Платонович Бажан, 9.10.1904—23.11.1983)—Ukrayna şairi, 1951-ci ildə Ukrayna SSR Elmlər Akademiyasının üzvü, 1946-1949-cu illərdə SSRİ Dövlət mükafatı laureatı olmuş, 1974-cü ildə Sosalist Əməyi Qəhrəmanı .

Həyatı
------

Mikolo Bajan Platonoviç 1904-cü il 9 oktyabr tarixində Ukraynanın Kamenets-
Polodski şəhərində anadan olmuşdur.

1951-ci ildə Ukrayna SSR Elmlər Akademiyasının üzvü, 1946-1949-cu illərdə SSRİ Dövlət mükafatı laureatı olmuş, 1974-cü ildə Sosalist Əməyi Qəhrəmanı adını almışdır.

"On yeddinci patrul" adlı ilk şeir kitabı 1923-cü ildə nəşr edilmişdir.
Böyük Vətən müharibəsi illərində Mikolo Bajan işğal edilmiş vilayətlərin əhalisi üçün buraxılan "Za Padyansku Ukrainu" (Sovet Ukraynası uğrunda) qəzetinin redaktoru olmuşdur. Müharibə illəri və ondan sonrakı illərdəki yaradıcılığının əsas mövzusu xalqlar dostluğu, sülh uğrunda mübarizədir.

Mikolo Bajan Ş.Rustavelinin "Pələng dərisi geymiş pəhləvan", Ə.Nəvainin "Fərhad və Şirin"
poemalarını, A.S.Puşkinin, B.B.Mayakovskinin, A.Mistkeviçin əsərlərini ukrayna dilinə tərcümə etmişdir.

1978-ci ildən Ukrayna Sovet Ensiklopediyasının baş redaktoru, SSRİ Ali Sovetinin deputatı olmuşdur.

23 noyabr 1983-cü ildə vəfat etmişdir.

Mükafatı
--------

Dörd dəfə Lenin ordeni, müxtəlif orden və medallarla təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**Ulyana Vyaçeslavovna Donskova** (d. 24 avqust 1992) — Rusiyanı təmsil edən bədii gimnast. Ulyana Donskova, Rusiyanı 2012 London Olimpiadasında təmsil edib və qızıl medal qazanıb.

Karyerası
---------

Soldan sağa: Bliznyuk, Donskova, Makarenko, Nazarenko və Sevastyanova
Ulyana Donskova 2012-ci ildə Rusiya bayrağı altında Birləşmiş Krallığın paytaxtı London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında komanda yoldaşları Anastasiya Bliznyuk, Alina Makarenko, Kseniya Dudkina, Anastasiya Nazarenko və Karolina Sevastyanova ilə birgə finalda 57.000 xal toplayaq 1-ci yeri tutdu və Olimpiya Oyunlarının qızıl medalını qazandı.

İstinadlar
----------



| ⛭Bədii gimnastika üzrə Olimpiya çempionları (Qrup turniri) |
| --- |
| 
* **1996:** İspaniya Baldo, Kabanillas, Ximenez, Qurendez, Lamarka, Martinez
* **2000:** Rusiya Belova, Şalamova, Lavrova, Netesova, Şimanskaya, Zilber
* **2004:** Rusiya
* **2008:** Rusiya
* **2012:** Rusiya
* **2016:** Rusiya
* **2020:** Bolqarıstan
 |  |
**Aminosalisil turşuları** (A.t.) amino-o-hidroksibenzoy turşuları

Xassələri
---------

Suda pis həll olurlar, 4 — A.t. etanolda həll olur. Sonuncu duru turşuların iştirakında asan dekarboksilləşir, qələvi məhlulu iştirakında qızdırılmaya davamlıdır.

Alınması
--------

Sənayedə salisil turşusunun Hg(NO3)2 iştirakında 700C-də nitrolaşması və alınmış nitrosalisil turşusunun NaHS-lə 1300C-də 0,3MPa təzyiqdə reduksiyasından 5 — A.t. ilə 3 — A.t.-nin 4:1 nisbətində qarışığı alınar. Qarışığı ayırmaq çətin olduğuna görə, təmiz 5 — A.t.-ni almaq üçün azobenzolsalisil turşunun katalitik reduksiyası (çıxım 80%) və ya qələvi mühitdə NaHSO3-lə reduksiyası (çıxım 92%) təklif olunmuşdur. 4 — Alınmış Na-duzu təkrar çökdürmə ilə təmizlənir və dihidrat şəklində kristallaşdırmaqla ayrılır (ər. tem-ru 1220C, suda asan, etanolda isə çətin həll olur).
Tətbiqi: 5 — A.t.-trifenilmetan, kükürdlü və azoboyaların istehsalında aralıq məhsuludur. 4 — A.t. (para-aminosalisil turşusu və ya PAST) və onun Na-duzu-vərəmə qarşı dərmandır. 4 — A.t.-nin Na-duzunun tozu alışandır; alovlanma temperature 6470C.

Mənbə
-----

* Химическая энциклопедия, Изд. "Советская энциклопедия", М. 1988, т. 1, с. 263.
**Svaroq** — slavyanların səma panteonunun tanrılarından biri.

Mifologiyası
------------

Adətən Svaroqu odla və səma ilə, eləcə də səma odu ilə əlaqələndirirlər. Qədim xalqlarının əksəriyyəti ndə belə bir inam hökm sürmüşdür ki, yerdəki od səma odundan yaranır. Təsdüfi deyil ki, şərqi slavyanların mifologiyasında yer odunun ruhu Svaroqun oğlu — Svarojiç adlandırılmışdır. Svaroq ikinci oğlu Dajboq slavyan mifologiyasında geniş şəkildə məlumdur. Onlar səma odunu və Günəşin istiliyini təcəssüm etdirərək bütün canlılara həyat verir.

Haqqında
--------

Səma tanrısı (səma atası) Svaroq qədim köklərə malikdir.

Qədim hind sözü olan "svarqa" iki hissədən: "svar" — səma, işıq və "qa" hərəkət etmə -sözlə, ümumiyyətlə səmanı deyil, Günəşin səmada gündüz hərəkət yolunu ifadə edirdi. Sonralar Svaroq təxminən yunan tanrısı Urana muvafiq gəlirdi. O ən qədim mifik zamana aid edilirdi və Uran kimi dünya yarandıqdan sonra öz yerini allahların növbəti nəslinə verməli olurdu.

Qədim hind-Avropa tanrıları içərisində Svaroq ali səma allahı hesab olunurdu. Sonralar onun bütün funksiyaları Peruna keçmişdir.

"Svaroq" adı qədim hind sözü "svarqa" ilə əlaqədar olmuşdur. Svarqa səma deməkdir. Elə buradan da Tanrı adı meydana gəlmişdir. "sva" kökü rus dilində "svaxa", "svatya", "svat" kimi məlumdur. Qədim hind mifologiyasında tanrılara qurban gətirərkən sağlıq, dua ifadə verən nidanı əks etdirirdi. Rus toy mərasimində svaxanın rolu, onun ilahi ittifaqa xeyir-dua verməsi hamıya məlumdur.

Çexlerdə, ukraynalılarda, slovaklarda Svaroqa odlu ruh paroq analogiyası şərqi slavyanların sui-qəsdlərində "Straxa" (Raxa) analogiyası özünü göstərir.

Svaroqun adı yazılı abidələrdə çoxdan məlumdur. Məsələn, İpatyev salnaməsində haçansa Svaroq məmləkətində böyük varlıq, işığın atası mövcud olmuşdur. O insanlara dəmir döymək (nallamaq) sənətini öyrətmiş və nikah ittifaqlarının əsasını qoymuşdur. Başqa bir salnamədə Svaroqun — Günəş adlı oğlunun hökmranlığından sğhbət gedirdi. Svroq — Svarojiç səma ilə yer arasında vasitəçi olmuşdur. Rus nağıllarında svaroq obrazına tez-tez rast gəlmək mümkündür.

Əslində Svaroqun adı yazılı ədəbiyyatlarda da tez-tez çəkilir. Məsələn, İpatyevin salnaməsində deyilir: "Nə vaxtsa yerdə Svaroq hökmranlıq etmişdir. İşıq atası insanlara dəmir döyməyi, və evlənməyi öyrətmişdir".

Həmçinin bax
------------

* Volos
* Perun
* Svarojiçilər
* Dajboq
* Xors
* Striboq
* Svyatoy Vit
* Rod
* Yarilo
* Lada və Lela

İstinadlar
----------

1. ↑  Мифы русского народа. Екатеринбург, 1995. с. 43
2. ↑  Белякова Г. С. Славянския мифология. с. 92
3. ↑  Класен Е.И. Новые материалы для древнейшей истории славян вообще и славяноруссов в особенности с легким истории руссов до Рождества Христова. Вып. 1–3, Спб, 1961
**Hüdud əl–aləm** (fars. حدود العالم) — X əsrdə, hicri 372-ci (miladi 982–983-cü) ildə naməlum müəllif tərəfindən farsca yazılmış coğrafi traktat. Əsərin tam adı *Hüdud əl–aləm min əl–məşriq ili əl–məğrib*dir (ərəb. حدود العالم من المشرق الی المغرب Hudud əl–aləm min əl–məşriq ili əl–məğrib, *fars.* حدود العالم من المشرق الی المغرب‎). Əsərin müəllifinin adı tam dəqiqliklə məlum olmasa da o indiki Əfqanıstanın türkmənlər yaşayan Cövzcan vilayətindədir.

Azərbaycan coğrafiyasına aid hissə Minorskinin etdiyi tərcümələrin 142–145-ci səhifələrində yerləşir.

Hüdud əl-Aləm əsərinin müəllifi təsvir etdiyi ölkələri gəzməyib və bu əsərin yazılması üçün bir neçə fars və ərəb səyyah və coğrafiyaşünasların əsərlərindən istifadə edib. Ona görə də bu əsərin müəllifi bəzi daha öncələr yazılmış və o dövr insanına məlum olan ölkələrin təsvirində eyni xəta və eyni məlumatları təkrarlayır. Müəllifin İstəxri tərəfindən yazılmış *"Məmləkətlərin yolları kitabı"*na bələd (Kitab məsalik vəl-məmalik) olduğu aşkar məsələdir. Abu Abdullah Ceyhani tərəfindən X əsrdə yazılmış coğrafiya kitabı da onun yazdıqlarına təsir edib.

Əsər müəllifi dünyanı üç qitəyə bölür : Asiya, Avropa və Liviya (Məşriq və Məğrib). Müəllif ekvatordan şimalda 45 ölkənin adını çəkir ki, bu 45 ölkədən üçünün, Azərbaycan, Aran və Ermənistanın əraziləri haqqında məlumat müasir Azərbaycan coğrafiyasını öyrənməyə kömək edir. Məsələn, Azərbaycan ərazisinə Muğanı əlavə edir və beləliklə Kürdən cənubda olan və Xəzər dənizinə qədər olan ərazini hesab edir.

Nəşrləri
--------

1. Ḥudūd al–ʿĀlam. The Regions of the World. A Persian Geography 372 A. H. — 982 A. D. Translated and explained by V. Minorsky. Second Edition. With the preface by V. V. Bartold. Translated from the russian and with additional material by the late professor Minorsky edited by C. E. Bosworth.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

Ḥodud al-ʿālam — **Encyclopaedia Iranica**
**Şelkovnikov su kutorası** (lat. *Neomys teres* və ya *Neomys schelkovnikovi*), (Eulipotyphla) dəstəsinə, Yereşənlər (lat.Soricidae) fəsiləsinə aid olan məməli növüdür. Bütün Qafqaz və Kiçik Asiyanın ona həmsərhəd olan ərazisi üçün endemikdir.

Qısa təsviri
------------

Ən iri yereşəndir. Kütləsi 12-26,5 q, bədəninin uzunluğu 71-102 mm, quyruğu 53-75 mm, pəncələri 15-22 mm-dir. Tükləri başqa kutorlardakından uzundur. Gözləri tükün içində gizlənmişdir. Pəncələrində tükdən üzmə çıxıntıları yaxşı inkişaf etmişdir.

Yayılması
---------

Bütün Qafqazda və güman ki, Türkiyə və İranın qonşu ərazilərində yayılmışdır. Bu intrazonal növ Azərbaycanın bütün təbii vilayətlərində qeydə alınsa da, dağlarda daha adidir. Böyük Qafqazda d.s. 1000m-dək (Qax rayonu, İlisu kəndi ətrafında) Kiçik Qafqazda 2000m-dək (Laçın və Şuşa rayonları) hündürlükdə qeydə alınmışdır .

Həyat tərzi
-----------

Bütün landşaftların, o sıradan yarımsəhraların suvarılan bağların su kənarı biotoplarında yaşayır. Sayı o qədər də yüksək deyildir. Əldə edilmiş heyvanların 3-5 və 8 balası olmuşdur. Apreldən sentyabra qədər çoxalır. Cücülər, molyusklar, qurbağalar, balıq kürüsü və körpələri ilə qidalanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2006.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0
3. ↑  Cоколов В.Е. Темботов А.К. Несекомоядные\\ Позвоночные Кавказа–М.:Наука,1989, 531 с.
4. ↑  Azərbaycanın heyvanlar aləmi. III hissə, Onurğalılar, Bakı, Elm nəşriyyatı, 2004

Xarici keçidlər
---------------

http://www.iucnredlist.org/details/29659/0 Neomys teres
**Biçənək aşırımı** — inzibati cəhətdən Şahbuz rayonu ərazisində, Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısında, Naxçıvançayın mənbə hissəsində olan aşırımdır (hünd. 2346,9 m). Biçənək kəndi ərazisində yerləşir. Öz adını yaxınlığında yerləşən kəndin adından götürmüşdür. Mühüm əhəmiyyət kəsb edən Naxçıvan-Laçın-Yevlax avtomobil yolu aşırım ərazisindən keçir. Naxçıvan ilə Azərbaycanın tazixi torpaqları olan Zəngəzuru birləşdirir.

Alt pliosen yaşlı Biçənək lay dəstəsinin andezit, andezit-dasit, bazalt lavaları və piroklastlarını yaran gəzdəkdir. Cənub-qərb yamacı orta pleystosen yaşlı flüvioqlasial konqlomeratlarla örtülmüşdür. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentinin şimal-şərq cinahına aid Batabat-Qanlıgöl əyilməsinin hüdudlarında yerləşir. Aşırımın gəzdək hissəsi və yamacında şimal-qərb istiqamətli eyniadlı fay qırılması və onun şaxələri müşahidə olunur.

Tarixi
------

Tarixi qaynaqlara görə, Biçənək aşırımı qədim və orta əsrlərdə Naxçıvandan Beyləqana və oradan da Bərdəyə gedən yolun üstündə idi. IX əsr ərəb tarixçilərinin məlumatına görə, Azərbaycanın şimal hissələrinə hücum edən ərəb sərkərdəsi Salman ibn Rəbiə öz qoşununu Beyləqana Biçənək aşırımı ilə aparmışdı. Bu aşırım Naxçıvanla Arranı birləşdirən yeganə yol olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan Ensiklopediyası. I cild (Təkmilləşdirilmiş və yenidən işlənmiş ikinci nəşr). Naxçıvan: AMEA Naxçıvan bölməsi. V. Y. Talıbov. 2005. səh. 596. ISBN 5-8066-1468-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Biçənək aşırımı

Həmçinin bax
------------

* Qudurdağ aşırımı
**Abbas Zahir Tapdıq oğlu** (*Zahir Abbas*; 1 yanvar 1978, Güləbird, Laçın rayonu) — Azərbaycan şairi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, "Qızıl qələm" mükafatı laureatı (2012).

Həyatı
------

Zahir Abbas- 1 yanvar 1978-ci ildə Laçın rayonunun Güləbird kəndində müəllim ailəsində anadan olub. 1985-1995-ci illərdə orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirərək 1996-2000–ci illərdə Azərbaycan Kooperasiya Universitetinin iqtisad fakültəsini, 2000-2002-ci illərdə həmin universitetin "ümumi iqtisadiyyat" ixtisası üzrə magistr pilləsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 2002-ci ildən müxtəlif maliyyə qurumlarında çalışıb. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

Fəaliyyəti
----------

10 kitabı işıq üzü görüb. Bir neçə mahnının, o cümlədən "Sarışınım" (Nazpəri Dostəliyeva), "Bu gecə yurduma qayıdacağam" (Məhəbbət Kazımov), "Əllərin əlimə dəymir nə vaxtdır" (Baloğlan Əşrəfov), "Yuxuma gəl" (Zülfiyyə Xanbabayeva), "Quzu kəsərəm" (Rəhim Rəhimli), "Tələsmə hələ" (Zeynəb Xanlarova), "Unuda bilmədim" (Qədir Qızılsəs), "Ömrümüzün bu çağında" (Brilyant Dadaşova), "Əzizim" (İlhamə Quliyeva), "Getmisən" (Nadir Qafarzadə), "Bacara bilmirəm" (İ. Fərhadoğlu), "Hansını sevim görən" (E. Hüseynov)"O mənəm"(Damla) və s. mahnılarının sözlərinin müəllifidir.

Nərimanov rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən "Fəxri fərmanla", ADTGT tərəfindən "Fəxri diplom"la təltif edilmişdir. 2008-ci ildə "V&V Company" tərəfindən "Söz yazarı" və 2012-ci ildə "Qızıl qələm" mükafatına layiq görülmüşdür.

Kitabları
---------

1. "Xəbər gətir". Bakı: 2000
2. "Unuda bilmədim". Bakı: 2002
3. Yadıma sən düşürsən. Bakı: 2005
4. "Yuxuma gəl". Bakı: 2007
5. "Vətən". Bakı: 2009
6. "Mən nədən sevmədim vaxtında səni". Bakı: 2009
7. "Sən gəlməz oldun". Bakı, "MBM" MMC, 2012, 2000 tiraj.
8. "Ömürlük sevgi yaram". Bakı,"MBM"MMC,2014, 5000 tiraj.
9. "Gizli dünyam"-2018
10. "Mən sənə qəlbimdə yer saxlamışam" -2022

İstinadlar
----------

Haqqında yazılanlar
-------------------

* Tapdıq Əlibəyli, "Misralarda közə dönən yurd yanğısı", "Sözün dan yeri"(kitab),Bakı, 2014. səh.130-135.

Ədəbiyyat
---------

* "Laçın yurdu" jurnalı, №2(5), 2012, Bakı, "Bəxtiyar-4" nəşriyyatı, 2012. səh.35
**Kuleş** — əsasə təkibi buğda və sala olan şorbadır.
Vilyam Poxlyobnikin kulinariya kitabında kuleş sala ilə bişirilən nadir kaşalardan biridir (Belarusiyanın milli şorbası). Bəzi ölkələrdə bu şorbaya soğan əlavə edilir (Ukrayna və Cənubi Rusiya).

Yayıdlığı regionlar
-------------------

Kuleş əsasən cənubi Rusiya regionunda xüsusilə Ukrayna-Rusiya sərhəddində, Belqradda, Voronej əyalətində, Rostov əyalətinin qərb hissəsində və Stavropolda, həmçinin Rusiyanın cənub, cənub-şərq hissəsində, Ukraynanın Çernoqoriya və Bryanda yayılmışdır.

Şorbanın adının mənası
----------------------

Əhalinin əksər hissəsi onu kuleş adlandırır. Ancaq əksər insanlar xüsusilə Ukrayna və Rus dilində onu "pereverteni" adlandırır. Hal-hazırda Ukrayna əhalisi bu sözün mənasını belə bilmir. Əslində bu söz Avstriya mənşəli sözdür. Kyoleş alman dilində "millət" deməkdir.

Ədəbiyyat
---------

* Азбука домашнього господарювання. / Е.0. Блажко, М. Й. Барановський, Д. М. Володарська та ін.; Упоряд. Д. М. Володарська. — К.: Техніка, 1980. −367с.
* Все об украинской кухне. / Сост. Д. Билык. — Донецк: ПКФ "БАО", 2000. −352с. (рос.)
* Доцяк В. С. Українська кухня: Технологія приготування страв. К.: Вища шк. 1995. — 550 с.
* Кіросір Л. М. Титаренко В. П. Традиційні українські страви. — Полтава: ПДПУ, 1999. — 120с.
**85 mm D-44 divizion topu** (*rus.* 85-мм дивизионная пушка Д-44) Sovet istehsalı 85 mm-lik yedəkdə daşınan topdur. SSRİ Silahlı Qüvvələrində istifadə edilən 76 mm-lik M1942 divizion topunu əvəz etmək məqsədilə hazırlanmışdır.

Gürcüstan Dövlət Veteranlar Parkında nümayiş etdirilən 85 mm-lik "D-44" divizion topu
İstehsalçı ölkə: SSRİ

İstehsalçı fima: Zavod № 9

Tip: yedəkdə daşınan divizion və tank əleyhinə top

İstehsal tarixi: 1946 – 1954

Xidmətə giriş ili: 1946 – günümüzə

İstehsal sayı: 10.918 ədəd

Heyət: 6 nəfər

Ölçüləri
--------

Ağırlığı: 1.725 ton

Uzunluğu: 8.34 m

Lülənin uzunluğu: 5.19 m

Eni: 1.68 m

Hündürlüyü: 1.42 m

Yedək maşını: MT-LB

Yol sürəti: 60 km/saat

Kalibr: 85 mm

Lülənin qalxma bucağı: −7º… +36º

Üfüqi tuşlama bucağı: 54º

Mərmi ağırlığı: 9.54 – 15.68 kq

Mərminin çıxış sürəti: 800 – 1.030 metr/saniyə

Atış tezliyi: 20 – 25 atış/dəqiqədə

Atəş məsafəsi: 1.5 km

Maksimal atəş məsafəsi: 15.82 km

İstifadə edən ölkələr
---------------------

Azərbaycan

Rusiya

Bolqarıstan

Çin

Eritreya

Efiopiya

Əlcəzair

Ermənistan

Gürcüstan

İran

İraq

Qvineya

Konqo

Kuba

Kamboca

Mozambik

Monqolustan

Mali

Mərakeş

Yəmən

Pakistan

Tanzaniya

Ukrayna

Vyetnam

Sudan

Suriya

Şri-Lanka

Şimali Koreya

Zambiya

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------
**Hardi fəzası** — funksional fəzanın kompleks analizində xüsusi növüdür, funksional analizdə {\displaystyle L^{p}}-fəzanın analoqudur. Hardi fəzası ingilis yazıçısı Hardinin adına həsr olunub.

Tərifi
------

Hardi fəzası {\displaystyle \ H^{p}} , {\displaystyle 0<p<\infty } olduqda— aşağıdaki şərti ödəyən açıq vahid kürədə kompleks müstəvidə holomorf funksiyanın sinfidir

{\displaystyle \sup \_{0<r<1}\left({\frac {1}{2\pi }}\int \limits \_{0}^{2\pi }\left|f(re^{i\theta })\right|^{p}\;d\theta \right)^{\frac {1}{p}}<\infty .}
Bərabərsizliyin sol tərəfi {\displaystyle \ p}-Hardi fəzasında norma və ya sadəcə {\displaystyle \ f} üçün *Hardi norması* adlanır, və {\displaystyle \ |f|\_{H^{p}}} işarələnir.

{\displaystyle L^{p}}-fəzasında olduğu kimi, {\displaystyle p=\infty } norma üçün

{\displaystyle |f|\_{H^{\infty }}\ =\ \sup \_{0<r<1}\sup \_{z:\ |z|=r}|f(z)|\ =\ \sup \_{z:\ |z|<1}|f(z)|}
kimi ümumiləşdirilmişdir.

{\displaystyle 0<p<q\leq \infty } hal üçün {\displaystyle \ H^{q}} çoxluğu {\displaystyle \ H^{p}} çoxluğun altçoxluğu olduğunu göstərmək olar.
**Oksidləşdirici fosforlaşma** – bioloji oksidləşmənin xüsusi növü olmaqla, hüceyrə və toxumalarda adenozindifosfatın (ADF) fosfat turşusu iştirakında adenoziltrifosfata (ATF) çevrilməsi prosesidir:
ADF + H3PO4→ ATF + H2O

Oksidləşdirici fosforlaşma prosesinin baş verməsi
-------------------------------------------------

Hidrogen ionlarının oksidləşmə substratından oksigenə qədər çoxmərhələli daşınma prosesində ilkin substrat bütün enerjisini itirir. Bu enerji hüceyrədə tənəffüs zəncirinin hər bir mərhələsində tədrici olaraq zəngin enerjili ATF molekulları şəklində toplanır. Ona görə də bioloji oksidləşmənin normal gedişi üçün onun hər bir mərhələsində ADF və fosfat turşusunun olması zəruridir. Qeyd etmək lazımdır ki, oksidləşmə prosesində fasiləsiz olaraq ATF əmələ gəlməsinə fosfat turşusu sərf olunur.

Oksidləşdirici fosforlaşma prosesinin kəşfi
-------------------------------------------

1930-cu ildə rus biokimyaçısı V.A.Engelhardt eritrositlər üzərində tədqiqat apararaq oksidləşdirici fosforlaşma ilə toxuma tənəffüsü arasında əlaqə olduğunu müəyyən etdi. Sonralar aydın oldu ki, oksidləşdirici fosforlaşma mitoxondrilərdə baş verir. "Mitoxondri" termini hələ 1900-cü ildə elmə daxil olsa da, bu hüceyrə orqanoidi bioloji mənbələrdən ilk dəfə 1934-cü ildə əldə olunubdur. 1946-cı ildə isə Klod və Xoçkin göstərmişlər ki, si-toxromoksidaza mitoxondrilərdə yerləşir. Mitoxondrilər membranla əhatə olunmuş yumurtaşəkilli hissəciklərdir. Onların forması hüceyrənin növündən, funksional vəziyyətindən asılıdır. Mitoxondrilərin uzununa en kəsiyində onları əhatə edən membranların ikiqat olduğu aşkar edilir. Membran üç qatdan ibarətdir:

1. Xaricdən əhatə edən nazik membran. Bu membranda bir sıra turşuların (piroüzüm, alma, β-hidroksiyağ və alifatik turşular) dehidrogenazaları və yağ turşuları ilə fosfolipidlərin sintezində iştirak edən fermentlər olur;
2. Membran arası boşluq;
3. Daxili membran. Bunun üzərində mitoxondrilərin funksional aktivliyindən asılı olaraq dəyişən "mitoxondrial daraq" adlanan çıxıntı vardır. Tənəffüs zəncirinin bütün hissələri daxili membranda yerləşir. Ehtimal edilir ki, oksidləşdirici fosforlaşmanı aparan fermentlər də daxili membranda yerləşir.

Mitoxondrilər hüceyrədə bir sıra mühüm vəzifələri yerinə yetirir:

1. Substratlar oksidləşdirici fosforlaşma yolu ilə enerji ehtiyatı yaradır;
2. Oksidləşmə ilə yanaşı fosforlaşmanı aparır;
3. Alifatik turşuları oksidləşdirir;
4. Karbohidratların parçalanmasını başa çatdırır;
5. Sidik cövhərini (karbamidi) sintez edir;
6. Sitoplazma və mitoxondrilər arasında ionları dəyişdirir.

Oksidləşdirici fosforlaşma mürəkkəb prosesdir. Onu şərti olaraq iki yerə bölürlər:

Oksidləşdirici fosforlaşmnın növləri
------------------------------------

1. Elektronların daşınmasından və ona münasib olaraq molekulyar oksigenin reduksiyasından enerji ayrılır;
2. Bu enerjini ATF molekulunda makroenergetik rabitələrində toplanan kimyəvi enerjiyə çevirir.

İstinad
-------

* A. M. Məhərrəmov, M. Ə. Allahverdiyev. "Həyat fəaliyyətinin kimyəvi əsasları", Bakı-2009
**Həndəsi qurmalar nəzəriyyəsi** — həndəsənin müəyyən alətlərin köməyi ilə həndəsi fiqurların qurulması üsullarını öyrənən bölməsidir.

Həndəsi qurmalar təkcə, Evklid həndəsəsində deyil, digər həndəsələrdə də (sferik həndəsədə, proyektiv həndəsədə, Lobaçevski həndəsəsində və s.) öyrənilir.

Həndəsi qurmalar təkcə müstəvi üzərində deyil, fəzada da baxılır. Həndəsi qurmalar üçün işlədilən klassik alətlər pərgar və xətkeşdir (bölgüsü olmayan birtərəfli xətkeş). Buna baxmayaraq, digər alətlərin köməyi ilə də həndəsi qurmalara baxılır.

Məsələn, yalnız pərgarın köməyi ilə (Mor-Maskeroni qurmaları), müstəvi üzərində çevrə və onun mərkəzi verilibsə, təkcə, xətkeşin köməyi ilə (Şteyner qurmaları) qıraqları paralel olan ikitərəfli xətkeşlə, üçbucaq xətkeşlə (düzbucaqlı üçbucağın modeli) və s. alətlərin köməyi ilə həll edilən həndəsi qurmalar var.

Müstəvi üzərində və fəzada bütün həndəsi qurmalar qurmanın postulatlarına (konstruktiv həndəsənin askiomları), yəni sadə, elementar qurmalara əsaslanır.

Əgər verilmiş qurma məsələsi sonlu sayda elementar qurmalara gətirilirsə, bu qurma məsələsi həll olunmuş hesab olunur. Təbiidir ki, hər bir qurma alətinin özünün konstruktiv gücü var. Məsələn, məlumdur ki, parçanı, təkcə, xətkeşin köməyi ilə iki bərabər hissəyə bölmək mümkün deyil. Təkcə, pərgarın köməyi ilə bu, mümkündür.

Ədəbiyyat
---------

1. M. Mərdanov, S. Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, "Radius nəşriyyatı", 296 səh.

2. "Azərbaycan Sovet Ensklopediyası" I–X cild, Bakı 1976–1987.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
**Aeronaviqasiya məlumatlarının toplusu** (*ing.*  Aeronautical Information Publication) — bütün dünyada təhlükəsiz uçuşun həyata keçirilməsi üçün pilot və hava hərəkətini idarəetmə orqanları (ATC, ATM), habelə hava nəqliyyatının idarə olunması, gömrük, sərhəd və sanitariya nəzarəti və hər bir hava limanının və rayon mərkəzinin inzibati qaydaları üzrə tələblər tərəfindən istifadə olunur.

Toplunun məzmunu
----------------

**Kolleksiya daxildir:**

* Hava limanlarının sxemləri:

1. Aerodrom haqqında məlumat
2. Aerodrom xəritəsi
3. Aerodrom yerüstü hərəkət xəritəsi / enişdən sonra / uçuş üçün
4. Rayon xəritəsi
5. Cihazlar/vizual qaydalar üzrə standart uçuş kartı
6. Cihazlar/vizual qaydalar üzrə standart gəliş kartı
7. Cihazlar/vizual qaydalar üzrə standart yürüş xəritəsi
8. Enməyə daxilolma üçün kart

* Nodal nəzarət sahələri:

1. Rayon xəritəsi
2. Tranzit marşrutları xəritəsi
3. Qadağan olunmuş rayon bölgələrinin xəritəsi

* Hər bir bölgə üçün hava trafik məlumat kartları
* Hər bir rayon üçün gömrük, sərhəd və sanitariya tələbləri.

Toplunun yaradılması və dəyişdirilməsi
--------------------------------------

Hər bir ölkədə bu toplu dövlət orqanı tərəfindən nəşr olunur və dövlət sənədi hesab olunur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "AIP — Bilik bazası". 2013-04-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-16.

Xarici keçidlər
---------------

"Avsim" (rus). 2013-04-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-12-22.
**Əbdülqafur Əminulla oğlu Zərgərov** (1929, Bakı — 1999, Bakı) — iqtisad elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, AMEA-nın müxbir üzvü.

Haqqında
--------

Əbdülqafur Zərgərov 1929-cu ildə Bakı şəhərində anadan olub. Ali təhsilini Moskvada Şərqşünaslıq İnstitutunda alıb. O, Yaxın Şərq fakültəsini İqtisadyönümlü ölkəşünaslıq ixtisası üzrə bitirib. Əbdülqafur Zərgərov bir müddət Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetində elmi müəssisələr və ali məktəblər qrupunda məsləhətçi işləyib. Daha sonra SSRİ Elmlər Akademiyasının İqtisadiyyat İnstitutunda aspiranturada oxuyub. Moskvada iqtisad elmləri üzrə fəlsəfə doktoru elmi adını almaq üçün dissertasiya müdafiə etdikdən sonra Bakıya qayıdıb, uzun müddət Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının İqtisadiyyat İnstitutunda baş elmi işçi, şöbə müdiri vəzifələrində çalışıb.

Əbdülqafur Zərgərov Azərbaycanda ictimai elmlər sahəsində elmi informasiya mərkəzinin yaradıcısıdır. Alimini rəhbərliyi ilə 70-ci illərdə hazırlanan statistik məcmuələr XX əsrdə Azərbaycan iqtisadiyyatının ayrı-ayrı sahələrinin inkişaf dinamikasını öyrənmək üçün gərəkli bir vasitə olaraq qalır. Habelə Əbdülqafur Zərgərovun təşəbbüsü nəticəsində 1992-ci ilin yazında Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının İctimai-Siyasi Tədqiqatlar və İnformasiya İnstitutu yaradılıb. Alim ömrünün son illərində Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası İctimai Elmlər Bölməsinin akademik-katibi vəzifəsini icra edib.

Töhfələri
---------

Əbdülqafur Zərgərovun "İslam iqtisadiyyatı" adlı monoqrafiyası iqtisad elmi üçün vacib monoqrafiyalardandır. Eyni zamanda alim "İslamın torpağa və ondan istifadə edilməsinə münasibəti", "İslamın sərvətə və mülkiyyətə münasibəti", "Əməyə və əməkhaqqına dair İslam konsepsiyası", "İslamın iqtisadi doktrinası", "Müsəlman ölkələrinin iqtisadi inteqrasiyası" və s. kimi silsilə yazıların da müəllifidir.

Əbdülqafur Zərgərov İslamın iqtisadi doktrinasını bilməyi çox əhəmiyyətli sayırdı. O, göstərirdi ki, son illərdə İslamın iqtisadi doktrinası "İslam iqtisadiyyatı" adlanan yeni modelin əsası kimi dünya ictimaiyyətində maraq doğurub. İslamın iqtisadi konsepsiyası İslam sistemi hüdudları daxilində əsaslandırılmış və dərk edilmiş azad fəaliyyət qaydalarının məcmusudur.

Vəfatı
------

Əbdülqafur Zərgərov 1999-cu ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  "Zərgərov Əbdülqafur Əminulla oğlu" (Azərbaycan). science.gov.az. 21-09-2021 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* Zərgərov Əbdülqafur Əminulla oğlu
**NGC 3004**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. **\*** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Uilyam Parsons tərəfindən 1851-ci ildə 182.88 sm (72 inç) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Proje Veritabanı". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 3004: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 2980 |
NGC 2981 |
NGC 2982 |
NGC 2983 |
NGC 2984 |
NGC 2985 |
NGC 2986 |
NGC 2987 |
NGC 2988 |
NGC 2989 |
NGC 2990 |
NGC 2991 |
NGC 2992 |
NGC 2993 |
NGC 2994 |
NGC 2995 |
NGC 2996 |
NGC 2997 |
NGC 2998 |
NGC 2999 |
NGC 3000 |
NGC 3001 |
NGC 3002 |
NGC 3003 |
**NGC 3004** |
NGC 3005 |
NGC 3006 |
NGC 3007 |
NGC 3008 |
NGC 3009 |
NGC 3010 |
NGC 3011 |
NGC 3012 |
NGC 3013 |
NGC 3014 |
NGC 3015 |
NGC 3016 |
NGC 3017 |
NGC 3018 |
NGC 3019 |
NGC 3020 |
NGC 3021 |
NGC 3022 |
NGC 3023 |
NGC 3024 |
NGC 3025 |
NGC 3026 |
NGC 3027 |
NGC 3028 |
NGC 3029



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Bir qadının qoltuqaltı nahiyəsinin mumla depilyasiyası.
**Mumla depilyasiya** arzuolunmaz tüklərdən xilas olmaq üçün istifadə edilən yapışqan tərkibli maddələrdən ibarət olan depilyasiya üsuludur. Ayrıca olaraq buna *mumla depilyasiya edilməsi* də deyilir.

Mum depilyasiyası ən sadə və effektli üsullardan biridir. Prosedur zamanı soyuq, ilıq və isti mumlardan istifadə olunur. Həmin mum tüklərin olduğu hər hansı bir zonanın üzərinə yaxılır və bir neçə saniyədən sonra sürətlə, birdən qopardılır.

Bu üsul tükün dartılıb qoparılması ilə əmələ gəlir, lakin tükün folikulu bu vəziyyətdə zədələnmir. Bu prosedur o qədər də ağrılı deyil. Pasiyentin həssaslığından asılıdır.

Mum depilyasiyası ən qədim üsullardan biridir. Baxmayaraq ki, kosmetologiyada yeni texnologiyalar əldə edilib, mum depilyasiyası öz yerini vermir.

18-35 yaşlı qadınlar arasında aparılan sorğulara görə mum depilyasiyası hələ də aktualdır. Bu da ondan irəli gəlir ki, kimsə yeni texnologiyalara güvənmir, kim isə klassik metodlara üstünlük verir, kim isə prodedurlar ona ağrısız gəldiyi üçün başqa bahalı prosedurlara artıq xərc çəkmək istəmir.

  

Öz "köhnəliyə" baxmayaraq mum depilyasiyası (və ya Biodepilyasiya) bir neçə üstünlüklərə malikdir: effektlilik, tezlik, ucuz qiymət və dərinin zədələnməməsi.

Üstünlükləri
------------

* Tükün rənginin və bərkliyinin fərqi yoxdur
* Tüklərin uzanmasını azaldır
* Hər bir dəri tipinə uyğundur
* Bu prosedur tüklərin nazikləşmə prosesinin stimullaşdırır
* Qiymətlərin yüksək olmaması

Mum depilyasiyasının efektliliyi fərdi səbəblərdən asılı olsa da, çox vaxt dəri 3-4 həftə hamar qalır.

Prosedur zonalardan asılı olaraq, 20 dəqiqədən 1 saatadək vax apara bilər. Daim biodepilyasiyadan istifadə edən insanlar üçün prosedurlar daha da tez keçir.

Əks göstərişləri
----------------

Mum depilyasiyasının əks göstərişləri çox azdır. Onlardan ən əsasları – şəkər xəstəlikləri, venalarının varikoz genişlənməsi, qanın laxtalanma prosesinin pozulması, dermotoloji xəstəliklər və fərdi xüsusiyyətlərdir.

* Şəkər
* Dərinin zədələnməsi
* Varikoz
* Dəri xəstəlikləri
* Dəridə xoşxassəli törəmələr

Mumla depilyasiyasından əvvəl və sonra
--------------------------------------

Mumla depilyasiya zamanı tükün uzunluğu ən azı 5 mm olmalıdır. Mumla depilyasiyadan sonra aşağıdakılara əməl edilməsi məsləhətdir:

* Sakitləşdirici vasitələrdən istifadə etməyiniz məsləhətdir (pantenol, prisipka, talk)
* Depilyasiya olan zonanı tərkibində spirt olan vasitələrlə silmək olmaz.
* Prosedurdan sonra 1-2 gün hovuza, dənizə və s. getməmək tövsiyə olunur.