recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**II Səlamət Gəray** (1691 – 1751, Bolqarıstan) — XXXVII Krım xanı.

Krım xanı I Səlim Gərayın oğludur. Atasının vəfatından sonra sırayla qardaşlarının səltənətlərini gördü. Qardaşı I Qaplan Gərayın səltənətində Perekop qalasının idarəsinə gətirildi. Digər qardaşı II Məngli Gərayın səltənətində isə əvvəlcə nurəddin, daha sonra isə kalqay ünvanı aldı. Onun ölümünün ardından 1740-cı ilin yanvarında Krım xanlığına gətirildi. Qardaşı Qazi Gərayın oğlu Əzəməti kalqay, digər qardaşı Məngli Gərayın oğlu Toxtamışı isə nurəddin təyin etdi.

Səlamət Gəray taxta çıxdığı dövrdə başda Bağçasaray olmaqla, Krımın bir çox iri şəhərləri ruslar tərəfindən darmadağın edilmişdi. Atasının topladığı böyük kitabxana yandırılmış, məscidlər yararsız hala salınmışdı. Bu səbəblə ilk iş olaraq bütün xanlıq ərazisində yenidən qurma işlərinə başlayan Səlamət Gəray qısa zamanda paytaxt Bağçasarayı abadlaşdırdı. Xarici siyasətdə rus təsirini azaltmaq məqsədilə isveçlilərlə ittifaq qurmaq niyyəti olsa da, Rusiya ilə müharibəyə girişməkdən çəkinən Osmanlı sultanı bu ittifaqa qarşı çıxdı. Təmin edilən sülh şəraitini pozmaqda ittiham olunan Səlamət Gəray rusların onu şikayət etməsiylə vəzifədən alındı və Yamboluya sürgün olundu. 1751-ci ildə burada vəfat edən Səlamət Gəray məscidlərin birinə dəfn olundu.

Mənbə
-----

* Oleksa Gaivoronsky «Повелители двух материков», Kiev-Bakhchisarai, 2007, ISBN 978-966-96917-1-2

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Selâmet // MAK (pol.).
2. ↑  Henry Hoyle Howorth, History of the Mongols, 1880, part 2, p 479

| ⛭Krım xanları |
| --- |
| XV əsr | I Hacı Gəray  • Heydər Gəray  • Nurdövlət Gəray  • I Məngli Gəray |  |
| XVI əsr | I Mehmed Gəray  • I Qazi Gəray  • I Səadət Gəray  • I İslam Gəray  • I Sahib Gəray  • I Dövlət Gəray  • II Mehmed Gəray  • II Səadət Gəray  • II İslam Gəray  • II Qazi Gəray  • I Fateh Gəray |
| XVII əsr | Toxtamış Gəray  • I Səlamət Gəray  • Canıbəy Gəray  • III Mehmed Gəray  • İnayət Gəray  • I Bahadır Gəray  • IV Mehmed Gəray  • III İslam Gəray  • Adil Gəray   • I Səlim Gəray  • Murad Gəray  • II Hacı Gəray  • III Səadət Gəray  • Səfa Gəray  • II Dövlət Gəray |
| XVIII əsr | III Qazi Gəray  • I Qaplan Gəray  • III Dövlət Gəray  • IV Səadət Gəray  • II Məngli Gəray  • II Fateh Gəray  • II Səlamət Gəray  • II Səlim Gəray  • Arslan Gəray  • Həlim Gəray  • Krım Gəray  • III Səlim Gəray  • Maqsud Gəray  • IV Dövlət Gəray  • II Qaplan Gəray  • II Sahib Gəray  • Şahin Gəray  • II Bahadır Gəray |
**Jazz FM** — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən azərbaycandilli özəl radio.

«LiderJazz FM» Radiosu 15 noyabr 1999-cu il tarixdən 107 FM dalğasında yayımlanır. İlk səslənən musiqi "Eagles" qrupunun "Hotel California" mahnısı olub. 1 yanvar 2004-ci ildən etibarən isə "jazz" formatında yayımlanmağa başladı.
Milli Televiziya və Radio Şurasının 30 sentyabr 2011-ci il tarixli qərarı ilə «Lider Tv və Radio-Azərbaycan» Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin radio yayımı üçün xüsusi razılıq (lisenziya) müddəti daha 6 il uzadılmışdır. 1 iyun 2020-ci ildə Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin "Radio-Televiziya Yayımı və Peyk Rabitəsi" İstehsalat Birliyi "Lider TV və Radio-Azərbaycan" MMC-nin müflis elan edilməsi və əmlak inzibatçısının təyin edilməsi barədə həmin MMC-yə qarşı iddia qaldırıb. 16 iyun 2020-ci il tarixində iddia təmin edilib və telekanal və radionun tabe olduğu şirkət müflis elan edilmişdir. Milli Televiziya və Radio Şurasının 24 may 2021-ci il tarixli iclasında "Lider TV və Radio-Azərbaycan" MMC-nin televiziya və radio yayımının 1 iyun 2021-ci il tarixdə saat 00:00-dan etibarən dayandırılması barədə qərar qəbul edildi.

Beləliklə, "Lider TV və Radio-Azərbaycan" MMC-nin televiziya və radio yayımının 1 iyun 2021-ci il tarixdə saat 00:00-dan etibarən dayandırılıb.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭Azərbaycandilli radio kanalların siyahısı |
| --- |
| Ümumrespublika | Radio Respublika  • Bürc FM  • Radio Antenn  • Azad Azərbaycan radiosu  • 106 FM  • Space Radio  • İctimai Radio  • Xəzər FM  • Media FM  • Araz FM  • Avto Radio  • ASAN Radio |  |
| Regional | Naxçıvan radiosu  • Naxçıvanın səsi  • Kəpəz FM |
| Peyk, internet, kabel | Radio NEXT  • Xəzərin səsi  • Radio Avropa  • İ Radio  • Radio Muz  • Lady Radio  • Radio MOR  • ORadio  • Radio Azerbaijan  • Day.az Radio  • Sputnik Azərbaycan |
| Xaricdə fəaliyyət göstərən | Azadlıq Radiosu  • Amerikanın səsi |
| Fəaliyyətini dayandıran | BBC Azərbaycanca  • Muğam Radio  • Europa Plus Baku  • 101.7 FM  • Radio Sara  • Dinamik FM  • ANS ÇM  • Buta FM  • Jazz FM |
**II Presian** — Birinci Bulqar dövlətinin XXVII imperatoru və son hökmdarı.

Hakimiyyəti
-----------

İvan Vladislavın ən böyük oğlu olub Bulqarların azadlıq mücadiləsinə rəhbərlik etmişdir. 1018-ci ildə Tomorr dağında bir neçə ay qardaşları Aaron və Alusianla birlikdə mübarizə aparan çar sonda təslim olmağa məcbur oldu və Bizans hakimiyyətində yaşamağa başladı.

Sürgün
------

Presian magistros rütbəsi verilərək saray əyanına çevrilmişdi. 1020-ci illərdə VIII Konstantinə qarşı saray çevrilişi etməyə cəhd etmiş və sürgün olunmuşdu. 1029-cu ildə III Romanın hakimiyyəti zamanı yenidən saraya qayıdan Presian imperatorun qızı ilə evlənib taxtı ələ keçirməyə cəhd etdi. Lakin planın üstü açıldı və Presian 1030-cu ildə kor edilərək yenidən sürgünə göndərildi. 1060-cı ilə aid qəbri Slovakiyada tapılmışdır. Onun məğlubiyyəti ilə Birinci Bulqar dövlətinə rəsmən son qoyulmuş oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  John V.A. Fine Jr. The Early Medieval Balkans, Ann Arbor, 1983.
|  |
| --- |
|  |
| İslamda iman |
| 
* Allah
* Allahın varlığı və təkliyi
* Mələklər
* Müqəddəs kitablar
* Məhəmməd peyğəmbər və
* digər peyğəmbərlər
* İmamət
* Axirət
* Kəlimeyi-şəhadət

 |
| Firuiddin |
| 
* Namaz qılmaq
* Zəkat vermək
* Xüms vermək
* Oruc tutmaq
* Həccə getmək

 |
| İslamda xüsusi günlər |
| 
* Besət bayramı
* Ramazan bayramı
* Qurban bayramı
* Qədiri-Xum bayramı

 |
| Quran |
| 
* Sünnə ·  Hədis
* Təsəvvüf ·  Fiqh
* Kəlam ·  Şəriət

 |
| İslam tarixi |
| 
* Əhli-Beyt
* Səhabə
* Şiəlik
* Sünnilik
* Xaricilik
* Dörd xəlifə
* İmamət
* Məhəmməd

 |
| Portal     Kateqoriya     Vikilüğət     Vikisitat     Vikimənbə     Vikixəbər     Commons |

**Liberal müsəlman hərəkatı** və ya **Mütərəqqi və Liberal müsəlman hərəkatları**, İslam dünyasında elmin, inkişafın və müasir dünyaya inteqrasiyanın tərəfdarı olmuş qabaqcıl reformist bir düşüncə sistemidir. Bu hərəkatın tərəfdarları əsasən Avropada olan Renessans dövründən sonra bütün müsəlman aləmində yayılmış, fəqət teokratiya ilə idarə olunan ölkələrdəki təqib və təyziqlərə görə, müvəffəqiyyətsiz olmuşlar.

Bu kimi reformasiya və renessans tərəfdarları olan hərəkatların əksəriyyəti İslamı, Quranı və digər dini mənbə sayıla bilən kitabları fərqli yöndə şərh etmiş və buna görə bəzi dindarlar tərəfindən təyziqlərə məruz qalıblar. Bəzən bu hərəkat dövlət başçılarında da rast gəlinmişdir. Türkiyə Respublikasının qurucusu Mustafa Kamal Atatürk və Pakistan İslam Respublikasının qurucusu Məhəmməd Əli Cinnah demokratiyaya üstünlük verildiyi və müsəlmanların çoxluq təşkil etdiyi bir ölkənin banisi olmuşlar.

Reformasiya, yenilik və mütərəqqi tərəfdarı olan din adamları siyahısına Edip Yüksəl, Məhəmməd Əbdüh, Məhəmməd İqbal, Mahmud Şaltut, Cəmaləddin Əfqani, Ahmet Subhy Mansour, Əli Şəriəti, Irshad Manji, Yaşar Nuri Öztürk kimi şəxsiyyətləri aid etmək mümkündür. Adı çəkilənlərin əksəriyyətləri ya təqib və təyziqlərə məruz qalaraq ölkələrini tərk etmişlər, ya da sərt şəkildə tənqidlərə məruz qalmışlar.

Bəzi liberal düşüncələri müsəlmanlar hərəkatlarının əksəriyyəti məzhəbsiz, təriqətsiz olub, Quranilik cərəyanına bağlı olurlar.
**Xoyrat** — İraq-türkman xalq havalarında biridir. Çox zaman xoyrat havaları da adlanır. Mahnılar kəsik bayatılarla oxunduğuna görə «xoyrat havaları» və ya «xoyrat» adı verilmişdir.

İraq və Suriya türkmanları, eləcə də şərqi və iç Anadolunun bir sıra bölgələrində dördlük biçimində olan və a-a-b-a prinsipi ilə qafiyələnən yeddi hecalı şeir şəklinə verilən ad. Əksər əlamətlərinə görə, Azərbaycan bayatıları, türk maniləri, özbək koşukları, türkmən aydımları, qazax-qırğız jırları ilə,
demək olar ki, eyni olan xoyratlar lirik-emosional avazla oxunur. Bayatılardan fərqli olaraq, əksər örnəklərində ilk misrası iki, üç və ya dörd hecadan ibarət bir və ya iki sözdən qurulur.

Xoyrat sadə və yığcam olan, musiqi ahənginə uyğun gələn, hamı tərəfindən sevilən, xalq arasında xüsusi ilə geniş yayılan lirik janrdır.

Kərkük dolaylarında iyirmidən artıq xoyrat havası vardır: Bəşiri, Nobatçı, Mцxalif, Muçala, Yetimi, Ömərqələ, Malalla, Şərifə, Yolçu, Əhməd dayı, Kəsük, Ağam-ağam, Qarabağı və ya Qarabağlı, Əydənə, İskəndəri, Bayat, Kцrdц, Miskini, Dəlihəsəni, Mazan, Matar, Kəsцk Matar, Atıcı və s.

Azərbaycanda bir çox aşıq havaları ayrı-ayrı aşıqların adı və eləcə də yer adları ilə bağlı olduğu kimi, xoyrat havaları da ayrı-ayrı xoyrat çağıranların (məs: İsgəndəri, Şərifə, Malalla, Muçala və s.) və yer adları (məs. Bəşiri, Qarabağı və s.) ilə bağlıdır. Muğam sənətinin inkişafında müstəsna rol oynayan bu havaların mətnini xoyratlar - kəsik bayatılar təşkil etdiyinə görə onlara xoyrat havaları deyirlər. Xoyrat 
havalırını oxuyarkən mцğənniləri ən müxtəlif musiqi alətləri - zurna, zurnaba, çarpara, dəf, zilli dəf, zil, dumbulbas, ney, bəlul, saz, santur, ud, kaman və s. kimi xalq musiqisi alətləri ilə müşayiət edirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Məhərrəm Qasımlı, Mahmud Allahmanlı.* "Aşıq şeirinin poetik biçimləri və çeşidləri" (az.). Elm və təhsil. 2018. 2021-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-13.
2. ↑  "Azərbaycan folkloru antologiyası, II kitab (İraq-тürkman cildi), Bakı, «Nurlan», 2009. 452 səh" (PDF). 2016-03-16 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-28.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan folkloru
**Azadlıq Bankı** (*gürc.* ლიბერთი ბანკი, *libert'i banki*), əvvəllər **Gürcüstan Xalq Bankı** (*gürc.* საქართველოს სახალხო ბანკი , *sak'art'velos sakhalkho banki*), Gürcüstanda özəl bir bankdır, 2017-ci ilin iyun ayına olan vəziyyətə görə 5,6% bazar payı ilə ölkənin aktivləri arasında üçüncü yerdədir. Gürcüstanda ən böyük filial şəbəkəsinə malikdir.

Tarix
-----

Liberty Bank, 1994-cü ildə özəlləşdirilən və 2002-ci ildə "Gürcüstan Xalq Bankı" olaraq adlandırılan dövlətə məxsus "AgroMretsvBank"-ın varisidir.

Gürcüstan Xalq Bankı, Gürcüstanda ən böyük müştəri xidməti şəbəkəsinə sahib idi. Georq Qoquadzenin rəhbərliyi altında bank ölkə daxilində 210 filial açdı. Qoquadzenin strategiyası ölkə daxilində geniş əhatə dairəsi yaratmaq olduğundan, bank pensiya və digər sosial müavinətlərin verilməsi hüquqları üzrə dövlət tenderini qazana bildi. Qoquadzenin Xalq Bankında icra əməliyyatının son ili olan 2008-ci ilin sonunda bankın bütün Gürcüstan əhalisinin təxminən 30%-ni təmsil edən 1,5 milyon müştərisi vardı.

2009-cu ilin sentyabr ayında Gürcüstanın keçmiş Baş naziri Lado Qurqenidze və Rumıniya maqnatı Dinu Patriciunun yeni qurulan Liberty Investments Holding BV şirkəti tərəfindən səhmlərinin 91,2%-i satın alındı və bankın adı Liberty Bank olaraq dəyişdirildi.

2017-ci ildə Liberty Bank, Niderland Krallığının qanunları əsasında qurulan və təşkil edilən European Finacial Group BV şirkəti Bankdakı səhm payının 74,64%-ni satın aldığı nəzarət dəyişikliyini elan etdi. Bankın əsas mənfəət sahibləri İrakli Ruxadze (ABŞ Vətəndaşı), Ben Marson (Böyük Britaniya vətəndaşı) və İqor Alekseevdir (ABŞ Vətəndaşı).

Müşahidə Şurası
---------------

* Müşahidə Şurasının sədri — İrakli Ruxadze
* Müşahidə Şurasının üzvü — Mamuka Sereteli
* Müşahidə Şurasının üzvü — Murtaz Kikoria
* Müşahidə Şurasının üzvü — Maqda Maqradze
* Müşahidə Şurasının üzvü — Beka Qoqiçaişvili

Rəhbərlik
---------

* Baş icraçı direktor — Vasil Xodeli
* Baş direktor müavini, Baş Maliyyə Direktoru — Vaxtanq Babunaşvili
* Baş direktor müavini, Risk Direktoru — David Abaşidze
* Baş direktor müavini, Baş Əməliyyat Direktoru — Tea Leşkaşeli
* MSME Bankçılıq Direktoru — Vazha Menabde

Xarici linklər
--------------

* Liberty Bank (rəsmi veb sayt)
* Gürcüstan banklarının siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  "European Financial Group purchases 74,64% shares of Liberty Bank" Arxivləşdirilib 2021-10-26 at the Wayback Machine. *Agenda.ge.*
2. ↑  Barron, Lisa (18 Sentyabbr 2013). "Liberty Bank of Georgia issues new credit card". Cistran Finance.
3. 1 2  "Our team" Arxivləşdirilib 2021-11-02 at the Wayback Machine. Libertybank.ge
**Türkmənistan Xarici İşlər Nazirliyi** (türkm. Türkmenistanyň Daşary Işler Ministirligi) — dövlətin xarici əlaqələrini icra edən orqan.

Ümumi məlumat
-------------

Prezident Türkmənistan qanuna uyğun olaraq səlahiyyətlərini davam etdirir.

Türkmənistan Xarici İşlər Nazirliyi 1991-ci ildə-Müstəqil Türkmənistanın qurulduğu ildə yaradılmışdır.

Nazirliyin əsas mövqeyi xarici siyasət strategiyası. Dövlət başçısına təkliflər təqdim edib, dövlətin xarici əlaqələrini inkişaf etdirir.

Nazirlik fəaliyyətini diplomatik nümayəndəliklər və konsulluq idarələri vasitəsilə həyata keçirir.

Quruluş
-------

Türkmənistan Xarici İşlər Nazirliyinin quruluşu 17 bölmədən ibarətdirː 15 şöbə, idarə və "Türkmənistanın diplomatik və xarici siyasəti" jurnalının redaksiyası. Türkmənistan Xarici İşlər Nazirliyinin mərkəzi quruluş bölməsinin vəzifələri, funksiyaları və fəaliyyət qaydaları müvafiq müddəalar ilə müəyyən edilir. Nazirliyin mərkəzi ofisinin quruluşu və sayı, həmçinin Türkmənistanın xaricdəki diplomatik missiyaları və konsul ofisləri Türkmənistan prezidenti tərəfindən təsdiqlənir.

Nazirlik binası
---------------

2011-ci il 1 aprel Aşqabadda Nazirliyin yeni binası istifadəyə verildi. Bina mətbuat konfransları üçün otaqlar, 118 ofislər, iclas otaqları, konfrans zalı, beynəlxalq konfransların keçirilməsi üçün salonlardan və orijinal memarlıqa malik 14 mərtəbədən ibarətdir. 11-ci mərtəbədən Türkmənistan paytaxtının panoraması olan bir teras var.

Həmçinin bax
------------

* Xarici İşlər Nazirlikləri
* Türkmənistan Respublikası

İstinadlar
----------

1. ↑  Türkmənistan Xarici İşlər Nazirliyi
2. ↑  "Türkmənistan Xarici İşlər Nazirliyi yeni bir ünvana daşındı". 2011-04-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-03.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt
**Vəhsudan ibn Məhəmməd** (v. 967) — Salarilər sülaləsindən Deyləm hökmdarı.

Hakimiyyəti
-----------

İlkin həyatı haqqında məlumat yoxdur. Hakimiyyətə atası 941-ci ildə Məhəmməd ibn Müsafiri devirərək gəlmişdir. Hakimiyyət dövrü boyunca qardaşı Mərzbanla əlaqələri yaxşı olmuş, ona döyüşlərdə kömək göstərmişdir. 957-ci ildə Mərzbanın ölümündən sonra onun oğulları ilə müharibə aparmışdır.

Azərbaycanın işğalı
-------------------

957-ci ildə Mərzbanın ölümündən sonra Azərbaycana gələn Vəhsudan qala əmirlərinin ona tabe olmadığını gördü. Mərzbanın oğlu Cüstan özünü hökmdar elan etmişdi və Vəhsudanın hakimiyyətini tanımırdı. Azərbaycanı tərk etməyə məcbur qalan Vəhsudan Mərzbanın oğullarının birini Azərbaycan, digərini Arran hakimi kimi tanıyaraq Tarıma qayıtdı. 960-cı ildə Cüstan və Nasir Vəhsudana qonaq gələrkən Vəhsudan onları qəflətən həbs etdirərək öz oğlu İsmaili Azərbaycana göndərdi. Mərzbanın digər oğlu, Arran hakimi İbrahim isə buna cavab olaraq İsmailə qarşı yürüşə keçərək Vəhsudanın digər qardaşları və anasını edam etdirməsinə səbəb oldu. İbrahim İsmailə qarşı gələ bilmədi və Arrana qayıtdı.

962-ci ildə İsmailin vaxtsız ölümü, İbrahimə Azərbaycanı ələ keçirməyə imkan verdi. Gözlənilmədən Deyləmə də hücum edən İbrahim Vəhsudanı Cibala qaçmağa məcbur etdi. 966-cı ildə özünə ordu yığaraq geriyə qayıdan Vəhsudan İbrahimi ağır məğlubiyyətə uğradaraq qaçmasına nail oldu. Öz oğlu Nuhu Azərbaycana hökmdar kimi təyin etdi. Həmin il Cibaldan Büveyhi ordusu ilə gələn İbrahim yenidən Azərbaycanı hələ keçirdi. 967-ci ildə Büveyhi ordusu Azərbaycanı tərk etdi və bundan istifadə edən Vəhsudan Ərdəbili ələ keçirdi və İbrahimi Azərbaycanın bir hissəsini ona verməyə məcbur edərək barışıq imzaladı.

Ölümü
-----

Həmin il ölən Vəhsudanın yerinə nəvəsi II Mərzban gəldi. Oğulları İsmail və Nuh özündən əvvəl ölmüşdü.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Wilferd Madelung, The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs - The Minor Dynasties of Northern Iran - Cambridge University Press - ISBN 978-0-521-20093-6

| ⛭Salarilər |
| --- |
| Deyləmdə | 
* Məhəmməd
* Vəhsudan
* II Mərzban
* İbrahim (II Mərzbanın oğlu)
* Cüstan
* Müsafir

 |  |
| Azərbaycanda | 
* Məhəmməd
* I Mərzban
* Məhəmməd
* I Mərzban
* I Cüstan
* İsmail
* İbrahim (I Mərzbanın oğlu)
* Nuh
* İbrahim (I Mərzbanın oğlu)
* II Mərzban

 |
| Dvində | 
* Mərzban
* İbrahim
* Əbül Hica

 |
**Xacə Məhəmməd Səfəvi** — Səfəvi sülaləsinin üzvü və şahzadələrdən biri.

Haqqında
--------

Xacə Məhəmməd Səfəvi Səfəvi ordeninin rəhbəri Şeyx Cüneydin (1447-1460) oğludur. O, Şeyx Cüneydin çərkəz əsilli cariyədən olan oğludur. Onun ögey və böyük qardaşı olan Şeyx Heydər atası Şeyx Cüneyddən sonra Səfəvi ordeninin rəhbəri olmuşdur. Məhəmməd Səfəvinin qardaşı oğlu olan Şah İsmayıl (1501-1524) isə Səfəvi dövlətinin əsasını qoymuşdur. Məhəmməd Səfəvinin Xacə Cəmşid adlı bir digər qardaşı da olmuşdur. O, Şeyx Heydərin cənubi Dağıstana olan yürüşü zamanı həyatını itirmişdir. Məhəmməd Səfəvinin yaşayan yeganə bacısı Şahpaşa Xatun Məhəmməd bəy Talışla evlənmişdir. Məhəmməd bəy Talış Xalxaldan idi. Sonradan Şah I İsmayılın ən yaxın komandanlarından birinə çevrilmiş və onun hakimiyyətə gəlməsində mühüm rol oynamışdı.

Ədəbiyyat
---------

* *Ghereghlou, Kioumars.* ḤAYDAR ṢAFAVI // Encyclopaedia Iranica. 2016.
* Nashat, Guity; Beck, Lois, eds.Women in Iran from the Rise of Islam to 1800. University of Illinois Press. 2003. ISBN 978-0252071218.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Ghereghlou, 2016
2. ↑  Nashat, Beck, 2003. səh. 145
**Xoşiyli dovşanalması** (*lat.* Cotoneaster suavis) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin dovşanalması cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Şərqi Sibirdir. Hazırda "Qırmızı kitab"a salınmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Parlaq dovşanalması həmişəyaşıl koldur. Budaqları düz dayanandır. Bir il ərzində 2 m-dək böyüyür. Yarpaqlar sıx, yaşıl rəngli, payızda al-qırmızı olur, uzunsovdur. Çiçək qurupları çəhrayı, kiçik, bir saplaqda 5-8 çiçək olur. Çiçəkləmə mayın axırları başlayır və iyunun ortalarınadək davam edir. Çiçəkləmədən sonra yumru meyvələri əmələ gəlir. Meyvələri payızadək gövdələrdə qalır. Dovşanalaması həyatının dördüncü ilində meyvə verməyə başlayır.

Ekologiyası
-----------

Kölgədə, istənilən torpaqda bitə bilər. Soyuğa davamlıdır, quraqlıq və yüksək nəmişlikdən qorxmur. Şəhərin çirkli havasına dözür.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük və Kiçik Qafqaz, Talış və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Payızda landşaft dizaynında parlaq dovşanalmasından əsasən canlı hasarlarda tez-tez istifadə edilir. Təxminən 50 il yaşayır. Payızda kolun möhkəm köklərindən yamacların bərkidilməsi üçün istifadə etmək olar. Çoxlu yarımnövü vardır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q111518133
* EPPO: CTTSU
* GBIF: 3025663
* MoBotPF: 286582
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:722695-1
* WFO: wfo-0000987975

 |
**Xacə Əfzələddin Məhəmməd Türkə** (?-1583)—qazı.

Həyatı
------

İskəndər bəy Münşi onun haqqında yazır: "Xoca Əfzələddin Tərkə - əsl adı Məhəmməddir. Darüssəltənə İsfahanın Türkə qazıları nəslindən idi. Əvvəlcə əqli və nəqli elmlərin öyrənilməsinə baş qoşub, bu sahədə açıq-aydın tərəqqi etdi. Daha sonra İsfahandan səadət nişanəli orduya getdi. Orada o, cənnətməkan şahın şəfqətli nəzərləri ilə əhatə olunaraq, bir müddət Mir Əlaülmülk Mərəşlə şərikli surətdə "qazi-yi əskər-i zəfər-əsər" ("zəfər nişanlı qoşunun qazısı") mənsəbini tutdu və ulu orduda tədris işlərini həyata keçirdi. Onun mədrəsəsində bir sıra tələbələr onun dərslərindən və mühazirələrindən zövq alırdılar. İsmayıl mirzə zamanında digər üləmalardan fərqli
olaraq, əziz və möhtərəm tutulurdu və əksər vaxtlarda [hökmdarın] məclisinin iştirakçıları zümrəsində olurdu. İsmayıl mirzənin ölümündən sonra İsfahana gedərək, orada həmişə Türkə nəslinə mənsub olmuş qazıhq işləri ilə məşğul oldu. Lakin hakimlərin və türklərin onunla yola getməməsi üzündən vəzifədən əl çəkib, tədris işlərinə baş vurdu. Daha sonra o, İmam Rzanın müqəddəs məqbərəsinin xadimliyi mənsəbinə təyin olunaraq, müqəddəs və ulu Məşhəd [şəhərində] o
xoşagələn vəzifənin icrası ilə məşğul oldu. 991-ci (1583) ilə uyğun gələn quy ilində İsgəndər şanlı nəvvab və dünya sakinlərinin şahzadəsi Sultan Həmzə mirzə Xorasan yürüşündən qayıdarkən o, hökmdarın məiyyətində müqəddəs Məşhəddən
İraqa gələrək, Rey vilayətində gözlərini həyat səhifəsinin mütaliəsinə yumub, əbədiyyət aləminə qovuşdu".

İstinadlar
----------

1. ↑  İskəndər bəy Türkmən (Münşi), Tarixi-aləm-arayi-Əbbasi, 1-ci cild və 2-ci cildin yarısı, Tеhran, Əmir Kəbir, 1382 hicri şəmsi. səh.278.
**İnkişaf və Diplomatiya İnstitutu** (*ing.* Institute for Development and Diplomacy (IDD)) — bütün dünya üzrə ekspert, tədqiqat və siyasət quruculuğu ilə məşğul olan icmalarla əlaqələr üzrə ixtisaslaşmış beyin mərkəzi.

Tarixi
------

Azərbaycan Respublikasının ali təhsil müəssisəsi olan ADA Universiteti (keçmiş Azərbaycan Diplomatik Akademiyası) 2006-cı ilin martında Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyinin nəzdində təsis edilmişdir.
Öz missiyasını reallaşdırmaq yolunda ADA Universiteti 2022-ci ildə Azərbaycanda və İpək Yolu regionunun digər bölgələrində, o cümlədən daha qlobal müstəvidə ekspertlərlə, eləcə də tədqiqat və siyasi quruculuqla məşğul olan icmalarla əlaqəni genişləndirmək məqsədilə İnkişaf və Diplomatiya İnstitutunu (IDD) təsis edib.

Dünyadakı aparıcı tədqiqat institutlarının təcrübəsi əsasında modelləşdirilmiş İnkişaf və Diplomatiya İnstitutu ADA Universitetinin siyasi yönümlü, fənlərarası tədqiqat və təhlil nəticələrini özündə birləşdirən mərkəzi, siyasi yönümlü konfransların, brifinq və praktiki məşğələlərin əsas ünvanıdır. İnstitutun strateji vizyonu dövlət siyasətinin araşdırılması və təhlili, intellektual müzakirələrin təmin edilməsi, istedadlı kadrların yetişdirilməsi və beynəlxalq təbliğatın aparılması üçün regional mərkəz rolunu oynamaqdır.

Missiya
-------

İnkişaf və Diplomatiya İnstitutu 1 mart 2022-ci il tarixində ADA Universiteti nəzdində təsis edilib. Bu İnstitutun missiyası həm hökumətlərin, həm də onların xidmət etdikləri vətəndaşların gün keçdikcə mürəkkəbləşən, müasir dünyanın dinamik və bir-biri ilə bağlı olan əsas problemlərinin öhdəsindən gəlməsinə dəstək göstərməkdir.

İnkişaf və Diplomatiya İnstitutu həllərə əsaslanaraq xarici siyasət, diplomatiya və beynəlxalq münasibətlər, geosiyasət, təhlükəsizlik, enerji, davamlı inkişaf (yəni, iqtisadiyyata, sosial siyasətə və ətraf mühitə, o cümlədən iqlim dəyişikliyi və dayanıqlılıqla bağlı digər mövzulara vahid yanaşma), gender, habelə Azərbaycan və bir çox ölkələr üçün əhəmiyyət kəsb edən sülh və barışıq məsələlərinin müzakirəsi və təhlili üçün platforma təqdim edir. Öz missiyasının davamı olaraq "IDD" açıq və səmimi dialoq və müzakirələr üçün məkan təmin edir, müstəqil və siyasi yönümlü tədqiqat nəticələri və təhlillər dərc edir, ixtisasartırma proqramlarına ev sahibliyi, eləcə də Azərbaycanda və xaricdə tədbirlər, konfrans, seminar və siyasi brifinqlər təşkil edir. Bu məqsədlə "IDD" dövlət və özəl sektorda və akademik sferada peşəkarlar yetişdirir, gənc istedadlar üçün mentorluq imkanları təmin edir, və İpək Yolu regionunda və qlobal müstəvidə tərəfdaşlarla akademik mübadilələrdə iştirak edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "About IDD - IDD". idd.az. 2022-09-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-16.
**Məleykə Cahan Bəyim** (1875, Tehran – 1947, San-Remo, Liquriya) 1875- ci ildə Tehranda anadan olmuşdur.

Həyatı
------

Məhəmməd Əli Şahın həyat yoldaşı, Şahbanusu (şahın həyat yoldaşı), Qacar sülaləsinin üzvü, Əhməd Şah Qacarın anasıdır. Atası Kamran Mirzə Qacar Naib əs-Səltənədir ( Nəsirəddin Şah Qacarın oğlu). Şahilə evləndikdən sonra "*Kraliça Cahan"* adlandırıldı. Hər halda, bunun da mənası *"Məleykə-ye Cahan"*la eynidir və *dünyanın kraliçası* deməkdir.

Məleykə Cahan uşaqları ilə

Sürgün illəri
-------------

İranda Rza şah başda olmaqla Pəhləvi sülaləsi Qacar sülaləsini devirdikdən sonra, digər sülalə üzvləri ilə birlikdə Avropaya köçərək San-Remoda yaşamışdır. Məhəmməd Əli şahın ölümündən sonra (1925) ailənin birlikdə saxlanmasında böyük rolu olmuşdur.

Bu illərdə "*Borhan-ol-İman*"ı (İmanın səbəbinin mənası) yazmışdır. Bu əsərə öz dualarını və bəzi dualar barədə qeydlərini yazmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qajar (Kadjar) Titles and Appellations". 2020-05-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-06.
2. ↑  "**Malekeh-Jahan**". 2021-06-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-06.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-09-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-06.
**Kojuf** — Balkan yarımadasında yerləşən dağ silsiləsi. Silsilənin əsas hissəsi Makedoniya (80 %) ərazisində, kiçik hissəsi isə Yunanıstan (20 %) ərazisində yerləşir.

Ümumi məlumat
-------------

Silsilənin ümumi sahəsi 1000 km²-dir. Dağ silsiləsinin ucqar şimal nöqtəsi ilə, ucqar cənub nöqtəsi arasında məsafə 40 km, ucqar qərb və şərq nöqtələri arasındakı məsafə isə 45 km-dir. Dağ sistemi pliosenə aid vulkan konuslarından təşkil olunub. Dağ süxurlarından daha çox əhəngaşları və şistlər geniş yayılıb.

Dağ sisteminin qərb qurtaracağı Blaşisa çayına qədər uzanır, şimal-qərb hissəsi isə Mrejiçko kəndindən Dəmir-Kapiya şəhərinə qədər davam edir. Kojuf dağlarının özəlliklərindən biri Aralıq və Egey dənizləri arasında təbii sərhəd rolunun oynamasıdır. Silsilənin ən hündür zirvəsi Yunanıstanla sərhəddə yerləşən Potadır (2171 m).

Dağ silsiləsinin ətəkləri iynəyarpaqlı ağaclardan ibarət meşələrlə örtülüdür. Daha çox adi şam, Avstriya Qara şamı, ağ şam, ardıc geniş yayılıb. Enliyarpaqlı meşə zonasında isə palıd və vələs üstünlük təşkil edir. Yüksək dağ zirvələri alp çəmənliyidir və yay otlaqları kimi istifadə olunur.

Bölgədə müxtəlif termal və mineral bulaqlar var: Merjiçko kəndində, Topli-Dol, Kisela-Voda və Alşar.

Kojuf dağlarında müasir dağ xizək kompleksinin tikintisi həyata keçirilir. Dağlıq əraziyə ən asan gediş makedoniya şəhəri Qevqeliyadandır.

Tarixi özəlliyi
---------------

Birinci Dünya Müharibəsi illərində Kojuf dağları bölgəsində Solonik cəbhəsi düyüşü baş vermi. İkinci Dünya Müharibəsi zamanı isə dağ ərazisində ücüncü və yeddinci makedoniya zərbə briqadası yaradılmış.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Recent Landform Evolution: The Carpatho-Balkan-Dinaric Region". 2017-04-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-30.
2. ↑  "Geochemistry and origine of thermo-mineral waters on Kožuf Mountains". 2017-04-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-30.

Ədəbiyyat
---------

* Евгений Динчев, Петър Атанасов, Високите планини на Република Македония, Пътеводител, София, 1998, стр.181-192.
**Taras Şevçenko heykəli** (*ukr.* Пам'ятник Тарасу Шевченку) — Ukrayna şairi, yazıçısı, rəssamı və etnoqrafı Taras Şevçenkonun şərəfinə Gürcüstanın paytaxtı Tiflis şəhərində qoyulmuş abidə.

Tarixi
------

Abidə 2 mart 2007-ci ildə Gürcüstanda keçirilən Ukrayna ili çərçivəsində qoyulmuşdur. Açılış mərasimində Gürcüstanda rəsmi səfərdə olan Ukrayna Prezidenti Viktor Yuşşenko və Gürcüstan Prezidenti Mixeil Saakaşvili iştirak etmişdir. Dövlət başçıları Taras Şevçenkonun doğulduğu kənddən, Çerkassk rayonu Morins kəndindən gətirilmiş kapsuldakı torpağı abidənin təməlinə qoymuşlar.

Şairin vətənindən gətirilən tunc heykəl, Melikişvili küçəsində yerləşən parkda qoyulmuşdur. Abidədə Şevçenko üzündə ciddi bir düşüncə ilə böyük bir daş üzərində oturmuş vəziyyətdə təsvir edilir. Abidənin ölçüsü və yeri elə düşünülmüşdür ki, yaxınlaşan şəxs yazıçının yuxarıdan aşağı istiqamətlənmiş baxışını hiss edir. Bürüncdən hazırlanan abidə elədə hündür olmayan, düzülmüş daş plitəni xatırladan postament üzərinə qoyulmuşdur.

Şairin doğöum günləri abidənin ətrafına çoxsaylı ukraynalı diaopora üzvləri toplaşır. Gürcüstandakı Ukrayna məktəblərində müəllifin əsərləri üçün müsabiqə keçirirlir, abidə yaxınlığında bayram konserləri təşkil edilir.

Ədəmiyyat
---------

* *Кучерук Олександр* (письменник, директор Бібліотеки ім. О. Ольжича) Пам’ятники Шевченка на земній кулі… *Від Мангишлаку до Вашингтона*. // Черкаський край — земля Богдана і Тараса. Культурологічний збірник. К.: «Українські Пропілеї», 2002, стор. 67—80

Mənbə
-----

* "Памятники Шевченко на сайте kobzar.info". 2014-02-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-21.
* "Интерактивная карта памятников Тарасу Шевченко". 2018-09-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-03.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Taras Şevçenko heykəli (Tiflis)". Georgia. 2019-03-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-21.
Venesiyanın Dukale sarayının görnüşü, Baş kanalda üzən qondolalar
Venesiya, Santa Mariya della Salute kilsəsinin görnüşü, sahilə yan alan qondola
Baş kanalda üzən qondola
**Qondola** (it. gondola) Venesiyada bir qayıq növü olub onu idarə edən şəxs isə qondolyer adlandırılır. İlk dəfə XI əsrdə istifadəsinə başlanılmışdır. Ensiz uzun qayıq olub, adətən uzunluğu 11 m, eni isə 1,5 m olur. 2-6 nəfərlik oturacaqlara malikdir. Zamanında Venesiyada bu qayıqlar həm sərnişin, həm də ticarət üçün malların daşınmalarında istifadə olunurdusa, müasir dövrdə həm ekzotik taksi, həmdə turist gəzintiləri üçün istifadə olunur. Belə ki Venesiyaya səfər edən hər bir turist bu cür romantik ritual gəzintidən istifadə etməyə çalışır.

Qondola onun sarğı hissəsində ayaq üstə dayanmış qondolyer tərəfindən uzun avar ağacı vasitəsilə idarə edilir.
Qondolanın əsas gövdəsi və ona bitişik və yuxarı kandarları, qabırğaları palıd ağacından, göyərtəsi şam ağacından, kənarları və sarğı hissəsi qara şamdan, yan və ön oturacaqlar qoz ağacından, sahilə açılan platforması isə gilas ağacından, qayıq ucluqları cökə və fıstıq ağacından, iç üzlük lövhələri qarağac və ağ şam ağacından hazırlanır. 
Bir qondola 280 hissədən ibarətdir. Onun hazırlanmasına 500 saat sərf olunur. Bir qondola orta hesabla 25 000 avroya başa gəlir. 2008 ci il qiymətləri ilə 35 dəqiqəlik qondola gəzintisi 80 avro axşam 7:00-dan sonra isə 100 avrodur. Qayığın burun və sarğı ucluqlarına hər biri 22 kq olan buynuzu xatırladan metal zirehlər bərkidilmişdir. 
Qondolanın immitativ mühərrikli formasına Bakının "Kiçik Venesiya" adlanan guşəsində rast gəlmək olar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Neuere Editionen: Istoria Veneticorum. Hg. v. Luigi Andrea Berto. Bologna 1999; La cronaca Veneziana. In: Cronache Veneziane antichissime hg. v. Giovanni Monticolo. Rom 1890, S. 59-171; sowie hg. von G. H. Partz in: Monumenta Germaniae Historica. Scriptores Bd. VII. Hannover 1878
Kokillə tökmə
**Kokil** — töküklərin əldə olunmasında istifdaə oluna metal qəlibdir. Ondan çox hallarda əlvan metallar, həmçinin çuqun və polad məmulların istehsalında istifadə olunur. Kokil çuqun və polad xəlitələrindən hazırlanır. Bu qəliblər töküyün kütləsi və xassəsindən asılı olaraq 100–10000 tökmənin yerinə yetrilməsinə imkan verirlər. İqtisadi cəhətdən kokillər seriyalı və kütləvi istehsalda tətbiq olunması əlverişlidir. Kokillər töküyün həndəsəsindən asılı olaraq bütöv və ya üfüqi və ya şaquli ayırma müstəvi üzrə birləşdirilə bilən ayrı-ayrı hissələrdən təşkil oluna bilir. Kokildə tökmə zamanı töküyün xarici səthini kokilin divarları, daxili səthini isə qüm içliklər əmələ gətirir. Onun ayrıma müstəvisi üzrə metal ərintisi ilə doldurulması üçün tökmə sisteminin aknallarından istifadə olunur. Kokilin yarım hissələrinin açılıb-bağlanmaı xüsusi kokil maşınlarında avtomatlaşdırlmış şəkildə aparılır. Onun davamlığını artırmaq və töküyün soyuma sürətini azalatmaq üçün kokilin işçi səthlərinə kiçik qalınlıqda (0,5 mm) xüsusi örtüklər və rənglər çəkilir.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Çapar.
**Çapar** (Farsca:چاپار) və ya **Çaparlar** yol boyu hər stansiyada təzə ləvazimatlar və atlarla təmin olunan təcili kuryerlər idilər ki, özləri tədarük almadan və ya atlarının dincəlməsini gözləmədən yollarını tez bir zamanda tamamlasınlar.

Herodot eramızdan əvvəl 440-cı ildə yazır:

"Nə qar, nə yağış, nə istilik, nə də gecənin qaranlığı bu məmurların işlərini tez bir zamanda yerinə yetirməsinə mane ola bilməz. Birinci Çapar tez bir zamanda ikinci Çapara çatdırır, ikinci üçüncünə çatdırır və ... beləliklə məktub məqsədə çatır, Yunanların Hefest məbədinə çatdırmaq üçün əllərində tutduqları Olimpiya məşəli kimi. "Əhəmənlər bu növ ata "Aq Qaroy" (Yunanca: Ἀγγαρήιον) deyirlər."

Çaparların "Çapar Xana" binalarında yeni ləvazımları təmin edilərdi. "Çapar Xana" Əhəmənlər dövründə istifadə olunan poçt xidməti üçün bina adı. Sistem, Əhəmən İmperiyasının qurucusu II Kir tərəfindən icad edildi və daha sonra I Dara tərəfindən inkişaf etdirildi və imperyada kral ünsiyyət üsulu olaraq quruldu. Hər bir "Çapar Xana", əsasən Sardisdən Susaya qədər uzanan, imperyada böyük şəhərlərinin əksəriyyətini birləşdirən 2500 km uzunluğundakı qədim magistral yol olan Kral Yolu boyunca yerləşən bir stansiya idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  The History of Herodotus (Macaulay)/Book VIII, *Empire of Thebes, Or Ages in Chaos Revisited*, 2006, p. 11Wikisource, the free online library. Retrieved 2018-03-12.
2. ↑  *Xenophon.* "The Cyropaedia": or, Institution of Cyrus, and the Hellenics, or Grecian history. (Literally translated from the Greek of Xenophon). H.G. Bohn. 1855. cyropaedia.
3. ↑  *Pierre Briant.* From Cyrus to Alexander; a History of the Persian Empire. Eisenbrauns. 2006. 62–64. ISBN 9781575061207.

Həmçinin bax
------------

* Çapar Xana
* Əhəmənlər
* I Dara
* poçt
**Çapar Xana** (Farsca: چاپارخانه, kuryer evi) Əhəmənlər dövründə istifadə olunan poçt xidməti üçün bina adı. Sistem, Əhəmən İmperiyasının qurucusu II Kir tərəfindən icad edildi və daha sonra I Dara tərəfindən inkişaf etdirildi və imperyada kral ünsiyyət üsulu olaraq quruldu. Hər bir "Çapar Xana", əsasən Sardisdən Susaya qədər uzanan, imperyada böyük şəhərlərinin əksəriyyətini birləşdirən 2500 km uzunluğundakı qədim magistral yol olan Kral Yolu boyunca yerləşən bir stansiya idi.

Çaparların "Çapar Xana" binalarında yeni ləvazımları təmin edilərdi. Çapar yol boyu hər stansiyada təzə ləvazimatlar və atlarla təmin olunan təcili kuryerlər idilər ki, özləri tədarük almadan və ya atlarının dincəlməsini gözləmədən yollarını tez bir zamanda tamamlasınlar.

Herodot eramızdan əvvəl 440-cı ildə yazır:

"Nə qar, nə yağış, nə istilik, nə də gecənin qaranlığı bu məmurların işlərini tez bir zamanda yerinə yetirməsinə mane ola bilməz. Birinci Çapar tez bir zamanda ikinci Çapara çatdırır, ikinci üçüncünə çatdırır və ... beləliklə məktub məqsədə çatır, Yunanların Hefest məbədinə çatdırmaq üçün əllərində tutduqları Olimpiya məşəli kimi. "Əhəmənlər bu növ ata "Aq Qaroy" (Yunanca: Ἀγγαρήιον) deyirlər."

İstinadlar
----------

1. ↑  *Xenophon.* "The Cyropaedia": or, Institution of Cyrus, and the Hellenics, or Grecian history. (Literally translated from the Greek of Xenophon). H.G. Bohn. 1855. cyropaedia.
2. ↑  *Pierre Briant.* From Cyrus to Alexander; a History of the Persian Empire. Eisenbrauns. 2006. 62–64. ISBN 9781575061207.
3. ↑  The History of Herodotus (Macaulay)/Book VIII, *Empire of Thebes, Or Ages in Chaos Revisited*, 2006, p. 11Wikisource, the free online library. Retrieved 2018-03-12.

Həmçinin bax
------------

* Çapar
* Əhəmənlər
* I Dara
* poçt
**Adaptiv yanaşma** — insan psixikasının fəaliyyətinə və prinsiplərinə dair neofreydçi nəzəri baxışlardan biridir. Bu yanaşma, genetik yanaşma ilə yanaşı, Ziqmund Freydin metapsixologiya sahəsindəki ilkin inkişaflarına əlavə olaraq, 1940-cı illərin əvvəllərində ingilis psixoanalitiki Edvard Qlover tərəfindən tərtib edilmişdir.

Adaptiv yanaşma müxtəlif psixososial amillərin insan psixikasına təsirini nəzərdə tutur. Bu yanaşmaya görə, insanın qəbul etdiyi istənilən qərarlar, hətta nevrotik qərarlar da (məsələn, iddia) fərdin ətraf mühitlə qarşılıqlı əlaqə təcrübəsinə əsaslanır. Ümumiyyətlə, adaptiv nöqteyi-nəzər nəzərə alır ki, insan ətraf mühitə uyğunlaşma prosesini heç vaxt dayandırmır (uyğunlaşma prinsipcə mövcudluğun ayrılmaz hissəsi kimi əldə edilir) — müvafiq olaraq, fərdlərin ətraf mühitin təsiri altında dəyişməsi faktı fiziki və sosial mühit nəzərə alınır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Macmillan, 1997. səh. 524
2. ↑  Лейбин, 2010
3. ↑  Bergmann, Hartman, 1990. səh. 9
4. ↑  Holland, 2010. səh. 80

Ədəbiyyat
---------

* *Лейбин, Валерий.* Словарь-справочник по психоанализу. Psychology (3000 nüs.). М.: АСТ. 2010. ISBN 978-5-17-063584-9.
* *Macmillan, Malcolm.* Freud evaluated: the completed arc. MIT Press. 1997. ISBN 9780262631716.
* *Bergmann, Martin; Hartman, Frank.* The Evolution of Psychoanalytic Technique. Columbia University Press. 1990. ISBN 9780231074216.
* *Holland, Norman.* The I and Being Human. Transaction Publishers. 2010. ISBN 9781412811378.
**Aleksey Mixayloviç Mateeviç** (rum. *Alexei Mateevici*; 1 mart 1888, Kainarı[d], Kauşanski rayonu[d] – 24 avqust 1917, Kişinyov, Bessarabiya quberniyası[d]) — Bessarabiyada ən məşhur rumın şairlərindən biri idi. Rusiya İmperator Ordusunun hərbi Rahibi olmuşdur.

Bioqrafiya
----------

Aleksey Mateeviç, 1888-ci il martın 27-də Bessarabiyanın Kaynarı kəndində rahib Mixayıl Mateeviç və Nadejdanın ailəsində anadan olub. Tezliklə ailə Zaim kəndinə köçdü. 1897-1902-ci illərdə Mateeviç Kişinyov İlahiyyat Məktəbində və 1902-10-cı illərdə İlahiyyat Seminariyasında oxudu.
1906-cı ildə *Bessarabiya* qəzetində "Payız" Oçerki , "Bizə nə lazımdır?" Və "Moldovalıların hüquqları uğrunda mübarizəsi" adlı məqalələri dərc edilib. 1907-ci ildə "Al. M. "imzası ilə "Dorul" ("Arzu") şeiri nəşr olundu. Tezliklə, "Bessarabiya Lira" başlığı altında Al. Matveesku təxəllüsü, "Kisnecu, 5 fevral 1907" qeydi ilə "Kintek zorilor" (Şəfəq nəğməsi) şeirini nəşr etdi. Fevralın 14-də "Țăranii" ("Kəndli") şeiri, fevralın 25-də isə "Eu cânt" ("Mən həmd edirəm") nəşr olundu. Tezliklə "Bessarabiya" qəzeti siyasi səbəblərdən bağlandı və Mateeviçin işləri bir neçə il heç bir yerdə nəşr olunmadı.

1910-1914-cü illərdə Mateeviç Kiyev Ruhani Akademiyasında təhsil aldı. 1914-cü ildə Mateeviç, Feodosiya Borisovna Novitskaya ilə evləndi, Kişinyova qayıtdı və Kişinyov İlahiyyat Seminariyasında yunan dili müəllimi oldu. 1915-ci ildə Nadsonun "Xristian" şerini tərcümə etmişdir. 11 sentyabr 1915-ci ildə Mateeviç əsgər kimi səfərbər edilmiş və Qalisian cəbhəsinə göndərilmişdi, bir müddət sonra Rumıniya cəbhəsinə köçürülmüşdür. Mateeviç, 25-27 may 1917-ci ildə, Kişinyovda keçirilmiş Moldovalı müəllimlərin konqresində iştirak etmişdir.
1917-ci ilin iyun ayında "Limba noastra" ("Bizim dilimiz") adlı məşhur şeirini yazmışdır. İyunun 17-də şeir tamamlandı, növbəti gün Kişinyov şəhərində Moldova müəllimləri kurslarının açılışında müəllif tərəfindən oxundu.

Cəbhəyə qayıtdıqdan tez bir müddət sonra Mateeviç tifüs xəstəliyinə yoluxdu , Kişinyov xəstəxanasında yerləşdirildi və 1917-ci il avqustun 13-də vəfat etdi. Kişinyov Mərkəzi (erməni) qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Матеевич Алексей Михайлович Alexei Mateevici (1888-1917)". 2021-09-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-30.
2. ↑  "Писатели - Матеевич Алексей - Moldovenii". 2015-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-30.
3. ↑  Алексей Михайлович Матеевич - Биография
4. ↑  "Социальная сеть памяти о наших кумирах, близких". 2021-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-30.
5. ↑  "АЛЕКСЕЙ МАТЕЕВИЧ: ПОЭТ, ПУБЛИЦИСТ, УЧЕНЫЙ". 2021-09-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-30.

Xarici keçidlər
---------------

* Алексей Михайлович Матеевич
* Alexei Mateevici (1888-1917). Writer and Theologian |
**İnkişaf iqtisadiyyatı** aşağı gəlirli ölkələrdə inkişaf prosesinin iqtisadi aspektlərini öyrənən iqtisadiyyatın alt sahəsidir. Bu sahə təkcə iqtisadi inkişaf, iqtisadi artım və struktur dəyişikliyinin metodları ilə maraqlanmır, həmçinin əhali artım potensialının inkişaf etdirilməsi üçün səhiyyə, təhsil və iş yeri şəraitinin özəl və ya dövlət kanalından istifadəni də araşdırır.

İnkişaf iqtisadiyyatı özündə siyasət və praktikaların təyinində və onların həm ölkənin daxili, həm də beynəlxalq səviyyədə tətbiq edilməsinə kömək edən nəzəriyyələrin və metodların yaradılmasını birləşdirir. Bu bazar təşviqlərinin yenidən qurulması və ya layihə təhlilləri üçün aralıq optimizasiyası kimi riyazi üsulların istifadəsini də əhatə edə bilir. İnkişaf iqtisadiyyatında keyfiyyət və kəmiyyət üsulları birlikdə istifadə oluna bilər.

İqtisadiyyatın digər sahələrindən fərqli olaraq, inkişaf iqtisadiyyatında yaxınlaşmalar xüsusi planları qurmaq üçün siyasi və sosial faktorlarla əməkdaşlıq edə bilər. Yenə, digər iqtisadiyyat sahələrindən fərqli olaraq tələbələrin bu sahəylə bağlı nəyi bilməli olduğuyla bağlı bir konsensus yoxdur. Müxtəlif nəzəriyyələr iqtisadi birləşmə və ya ayrılmaya ev camaatı, region və ölkələr üzərindən töhfə verən faktorlardan istifadə edə bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Bell, Clive (1987). "development economics," The New Palgrave: A Dictionary of Economics, v. 1, pp. 818, 825.
2. ↑  Arndt, H. W. (1981). "Economic Development: A Semantic History," *Economic Development and Cultural Change*, 29(3), p pp. 457 Arxivləşdirilib 2020-05-31 at the Wayback Machine–66. Chicago: The Chicago University Press.
3. ↑  Bell, Clive (1987). "development economics," The New Palgrave: A Dictionary of Economics, v. 1, p. 825.
4. ↑  Todaro, Michael and Stephen Smith. *Economic Development*. 9th ed. Addison-Wesley series in economics, 2006
5. ↑  Meier, Gerald M. and James E. Rauch. *Leading Issues in Economic Development*. 8th ed. Oxford University Press, 2005
6. ↑  Ray, Debraj (2008). "development economics". *The New Palgrave Dictionary of Economics*, 2nd Edition. Abstract. Arxivləşdirilib 2016-09-24 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------

* Development Economics and Economic Development - İnkişaf iqtisadiyyatının öyrənilməsində istifadə edilə biləcək mənbələrin siyahısı
* Technology in emerging economies (*The Economist*).
* Top 10% institutions in the field of Development - İnkişaf iqtisadiyyatında ixtisaslaşmış qurumların siyahısı
**Addinqton sarayı** — İngiltərədə Cənubi Londonda Addinqton bölgəsinin yaxınlığındakı Kraydon ərazisində yerləşən saray.

Tarixi
------

Saray XVI əsrdə tikilmişdir. XVIII əsrə qədər sarayın sahibi Ley ailəsi olmuşdur. 1737-ci ildə ailənin sonuncu nümayəndəsi ser Con Ley vəfat edəndə onun yaxın mirasçısı olmur. Bu səbəbdən saray ailənin uzaq qohumu Barlaou Trekotikə qismət olur. Trekotik tacir idi, Londona köçmüşdü, millət vəkili və bələdiyyə başçısı kimi vəzifələrə sahib idi. 1770-ci ildə London meri Lord Mayor Addinqton sarayını 38.500£ qiymətə satın alır.

Müasir dövrdə
-------------

1951-ci ildə saray Özəl Memarlıq Araşdırma Binaları Siyahısına alınmışdır. 1953-cü ildə Kral kilsəsi musiqi qrupu sarayı kirayəyə alır və həmçinin kollec kimi də istifadə olunur. Saray 1996-cı ildə bir şirkət tərəfindən alınmış və indiyə qədər toy, konfrans mərkəzi kimi istifadə olunmaqdadır.

Qalereya
--------

* Saray nərdivanlarıSaray nərdivanları
* Sarayın içiSarayın içi
* Axşam yeməyi üçün salonAxşam yeməyi üçün salon
* Sağlamlıq klubuSağlamlıq klubu
* Daxili görünüşDaxili görünüş

Mənbə
-----

* British history
* Britishbuildings
* Rəsmi sayt Arxivləşdirilib 2020-11-27 at the Wayback Machine
**Dəmirçilər məhəlləsi** — Şuşanın yuxarı 8 məhəllələrindən biri. Hər məhəllədə hamam, məscid və bulaq olduğu kimi Dəmirçilər məhəlləsinin də hamamı, məscidi, bulağı var idi.

Yaranma tarixi
--------------

Pənahəli xanın oğlu İbrahimxəlil xan tərəfindən Şuşanın şərq hissəsində Aşağı məhəllədən fərqli olaraq nisbətən dağlıq və sıx meşəli ərazidə 8 məhəllədən ibarət ikinci böyük Yuxarı məhəllənin təşkil olunması 1759–1805-ci illəri əhatə etməklə II dövrü təşkil edir.

Haqqında
--------

Məhəllə öz adını orada yaşayan eyniadlı türk tayfasının adından götürmüşdür. Bəzən isə məhəllənin dəmirçiliklə məşğul olan sənətkarların burada yaşadığına görə belə adlandırıldığı deyilir. Digər məhəllələr kimi bu məhəllədə də məscid, hamam, kiçik meydan və bulaq olmuşdur. Dəmirçilər məhəlləsində eyniadlı türk tayfasından olan dəmirçilər yaşayırdılar. Dəmirçilər "Şeytanbazar" ətrafında yaşayıb işləyirdilər.

Toponomikası
------------

Məhəllə dəmirçi peşə sahiblərinin, sənətkarlarının çoxluq təşkil etməsi baxımından, nəsillikcə dəmirçi peşəsinə məxsus, eyni adlı türk tayfasının nümayəndələrindən ibarət sənətkarların cəm olduğu məhəllə olduğundan adlandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Şuşanın 17 məhəlləsinin hekayəsi". avropa.info. 2021-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 iyun 2022.
2. ↑  Чингиз Каджар. Старая Шуша. 96 стр.
3. ↑  "Çingiz Qacar, Köhnə Şuşa, Şərq-Qərb, 2019, 344 səh" (PDF). www.ebooks.az. 2022-06-18 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 18 iyun 2022.
4. ↑  "Şuşa toponiminin etimologiyası və onun məhəllələrinin tarixi". science.gov.az. 2022-02-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 iyun 2022.

Həmçinin bax
------------

* Təbrizli məhəlləsi (Şuşa)
* Çöl Qala məhəlləsi
* Xoca Mərcanlı məhəlləsi
**Addım mühərriki** impulsla işləyən sinxron elektrik mühərrikidir. Rotor dolaqlarını həyacanlandırmaq üçün verilən cərəyan impulsu bu mühərrikdə diskret (addım) yerdəyişmələrə çevrilir. Addım mühərrikləri konstruksiyasına görə məlum qütblü, naməlum qütblü, yumşaq maqnit materialından hazırlanmış dolaqsız rotorlu (reaktiv rotor) və sərt maqnit materialdan hazırlanmış rotorlu (aktiv rotorlu) olaraq fərqlənirlər. 

Müasir hidravlik addım mühərriki
Komutatordan keçən cərəyan impulsu ardıcıl olaraq dolağa ötürülür və bunun sayəsində stator qütbləri arasında maqnit cərəyanın istiqaməti diskret dəyişilir (şəkil 1). Nəticədə, rotor addım adlanan müəyyən bucağı qədər dönür. Mühərriki işlətmək üçün verilən siqnallar binar şəklində olur. Bu siqnallardan biri addım, digəri isə fırlanma istiqaməti üçün cavabdehdir. İmpulsların sayı rotorun ümumi dönmə bucağını və bununla əlaqədə olduğu ötürmənin gediş yolunu müəyyən edir. Addım mühərrikləri 1kVt-a qədər güc və aşağı dövrlər sayında (500 1/dövr) əlverişli tətbiq oluna bilirlər.

Bu mühərriklərin addımı dolağın və rotordakı çıxışların sayından asılıdır. Reaktiv rotorlu addım mühərrikləri üçün addım adətən 1,5÷3°, aktivlərdə isə 15°-dir. Sonuncu böyük fırlanma momenti əldə etməyə imkan verir.

Addım mühərrikləri dəzgahlarda və çap qurğularının ötürmə sistemlərində geniş tətbiq olunur.

Istinad
-------

* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.