recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Natiq Yusifov** (8.6.1948–22.2.2014) — Azərbaycan Dillər Universitetinin prorektoru (2000–2014), İngilis dilinin Leksikologiyası kafedrasının professoru.[*mənbə göstərin*]

Həyatı
------

Natiq Yusifov 1948-ci ildə Qəbələ rayonunun Həmzəlli kəndində anadan olub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Pedaqoji Dillər İnstitutunun Qərbi Avropa dilləri fakültəsinə İngilis və Azərbaycan Dillər ixtisasına qəbul olunub, 1971-ci ildə həmin ixtisası fərqlənmə diplomu ilə bitirib.

İnstitut Elmi Şurasının qərarı ilə 1971-ci ilin sentyabrından İngilis dili kafedrasının müəllimi vəzifəsinə işə qəbul olunub. 1973-cü ildə həqiqi hərbi xidmətdə olub. Hərbi xidmətdən sonra əmək fəaliyyətini Azərbaycan Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutunun İngilis dili fakültəsində davam etdirib.

1975–1978-ci illərdə həmin institutun aspiranturasında German Dilləri ixtisası üzrə təhsil alıb və 1985-ci ildə Pyatiqorsk Dövlət Xarici Dillər İnstitutunda German Dilləri ixtisası üzrə "İngilis dilində səs təqlidi sözlərin struktur-semantik təhlili" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək, filologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alıb. 1986-cı ildə 1№li Leksika kafedrasının dosenti seçilib. 1990–1999-cu illərdə İnstitutun İngilis dilinin Leksikologiyası kafedrasının müdiri, 1999–2000-cu illərdə İngilis dili fakültəsinin dekanı vəzifələrinə müsabiqə yolu ilə seçilib.

2000-ci ildən indiyədək Azərbaycan Dillər Universitetinin tədris işləri üzrə prorektoru vəzifəsini tutub.

45-dən çox elmi məqalənin, dərsliyin, fənn proqramlarının, monoqrafiyanın müəllifidir.

1998-ci ildən indiyədək həm də Azərbaycan Dillər Universitetinin İngilis dilinin Leksikologiyası kafedrasında pofessor olub.

Natiq Yusifov 2000-ci ildən Avropa Şurasının Ali Təhsil Komitəsində Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin nümayəndəsi kimi də təmsil olunub. 22 fevral 2014-cü ildə vəfat edib. Qəbələdə dəfn olunub.

3 övladı var.

İstinadlar
----------

* 
* 
* 
* 
* 
*
**Natrium bisulfit və ya natrium hidrosulfit** - natrium və sulfit turşusunun turş duzudur. Bozumtul ağ tozdur. Suda və qələvilərin duru məhlullarında yaxşı həll olur.

Alınması
--------

Natrium hidroksidin kükürd (IV) oksidlə reaksiyasından:

* NaOH+SO2→NaHSO3

Ditionitın isti su ilə reaksiya nəticəsində:

* 2Na2S2O4+H2O→2NaHSO3+Na2S2O3

Durulaşdırılmış ditionitın oksidləşmə reaksiyası nəticəsində: 

* 2Na2S2O4+H2O+O2→4NaHSO3

Xassələri
---------

Qızdırıldıqda parçalanır:

* 2NaHSO3→Na2SO3+SO2+H2O

Kaliy xloratla reaksiya qirir:

* KClO3+NaHSO3→KNaSO3+HClO3
* HClO3+4NaHSO3→3NaHSO4+H2SO3+NaCl

Tətbiqi
-------

Yeyinti sənayesində konservant kimi, şərabçılıqda çaxırın oksidləşməsinin qarşısını almaq və ilkin dadını saxlamaq məqsədi ilə, kimya sənayesində reduksiyaedici, tekstil sənayesində ağardıcı kimi, dəri işində sukeçirməzlik və daha çox davamlılıq vermək üçün istifadə olunur.

Mənbə
-----

* Реми Г. «Курс неорганической химии» М.: Иностранная литература, 1963
* Ə.B.Əliyev.Qeyri-üzvi kimya. Bakı 2007. s.180

İstinadlar
----------
Zəlyə yaylası
**Zəlyə yaylası** (*gürc.* წალკის ქვაბული) — Gürcüstanın mərkəzində, Anaxatır çayının başında yerləşən vulkan platosu. Ərazisi təxminən Tsalka bələdiyyəsi və ona həmsərhəd olan Borjomi bələdiyyəsinin bir qismi ilə eynidir. Cavaxeti yaylasının tərkib hissəsidir.

Zəlyə yaylası dəniz səviyyəsindən 1,500—1,700 metr hündürlükdə yerləşir və 398,3 kvadrat kilometr sahə əhatə edir. Yüksəklidə yerləşən ərazi əsasən otlaq çəmənlərdən, aşağı hissəsi isə kənd təsərrüfatı sahələrindən ibarətdir. İlboyu orta hərarət 5,9 dərəcədir (yanvarda 4,8 dərəcə, iyulda 16 dərəcə). İllik yağıntı səviyyəsi 740 millimetrdir. Yaylanın mərkəzində Zəlyə su anbarı yerləşir.

Neolit dövründən tunc dövrünün ortalarına (təxminən e.ə. 1500-ci il) qədər burada meşələrin olması güman edilsə də, hal-hazırda yaylanın torpağı qədim dolomit lavadan ibarətdir və əsasən qeyri-münbitdir. Sovet İttifaqının yaranmasından əvvəl sərt hava şəraiti, dolu və çöl siçanı bolluğu burada əkinçiliklə məşğul olmağa mane olurdu. Bu səbəbdən əhali əsasən maldarlıq və arıçılıq ilə məşğul idi.

Zəlyə yaylası qədim Trialeti mədəniyyətinin əsas məkanıdır. 1930-cu illərdə burada eramızdan əvvəl ikinci minilliyə aid olan kurqanlar aşkar edilmişdir. Bəzi kurqanlar bir biri ilə daşdan qurulmuş, uzunluğu 100 metrə çatan "izdiham yolları" ilə birləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Cavaxeti yaylası" Arxivləşdirilib 2014-12-26 at the Wayback Machine. Böyük sovet ensiklopediyası.
2. ↑  "Zəlyə yaylası" Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine. Böyük sovet ensiklopediyası.
3. ↑  "Zəlyə yaylası". Gürcü sovet ensiklopediyası; c. 11, s. 288.
4. 1 2  Philip Kohl. The Making of Bronze Age Eurasia. Cambridge University Press; s. 63
5. ↑  "Borçalı qəzası" Arxivləşdirilib 2019-05-03 at the Wayback Machine. Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti.
6. ↑  Munchaev 1994, p. 16; cf. Kushnareva and Chubinishvili 1963, pp. 16 ff.
**Zəminə Həsən qızı Həsənova** (10 may 1922, Corat, Bakı qəzası – 2006, Sumqayıt) — Azərbaycanın ilk qadın metallurqu, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1960), Sumqayıtın fəxri vətəndaşı.

Həyatı
------

Zəminə Həsən qızı Həsənova 1922-ci ilin mayın 10-da Sumqayıtda, indiki Corat qəsəbəsində anadan olub.

O əmək fəaliyyətinə Sumqayıt Elektrik Stansiyasında başlayıb. Sovet dövründə Energetika Birliyinin sədri vəzifəsində çalışıb və yaşayış binalarının bünövrəsinin qoyulması ilə məşğul olub. Böyük Vətən Müharibəsi illərində Bakının vətəndaş müdafiəsi sistemində fəaliyyət göstərib. Müharibədən sonra əmək fəaliyyətini "Boruprokat" zavodunda operator kimi davam etdirib. Daha sonra briqadir vəzifəsində çalışıb. Həsənova 1970-ci ildə isə baş briqadir olub və həmin zavodda 4 briqadaya rəhbərlik edib.

Z. Həsənova Azərbaycanın ictimai həyatında da fəal iştirak edib. Məktəbli uşaqlar üçün yaradılan "Horizont 8" klubunun təşkilatçılarından biri olub. O, dəfələrlə Sumqayıt Şəhər Şurasının deputatı seçilib, VI Çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı olub.

SSRİ-nin Ali Sovetinin Prezidiumunun qərarı ilə 7 mart 1960-cı ildə Beynəlxalq Qadınlar Günü münasibətilə və əmək fəaliyyətindəki uğurlarına görə Lenin ordeni və Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı və "Oraq və Çəkic" qızıl medalı təltif edilib. 1969-cu ildə isə Sumqayıtın fəxri vətəndaşı adına layiq görülüb. 2002-ci ilin 2 oktyabr tarixində Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamıyla Zəminə Həsənova elm, təhsil, mədəniyyət, iqtisadiyyat sahəsində göstərdiyi fəaliyyətinə və böyük əməyinə görə, Azərbaycan Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb.

Zəminə Həsənova 2006-cı ildə Sumqayıt şəhərində vəfat edib və onun xatirəsini əbədiləşdirmək üçün yaşadığı binaya xatirə lövhəsi vurulub. Görkəmli metallurq Z. Həsənovaya Ələkbər Tağıyevin bəstələdiyi, sözləri R. Zəkaya məxsus "Zəminə" adlı mahnı həsr olunub və müəllifinin Z. Əliyeva olduğu kitab da yazılıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sumqayıtlı sosialist əməyi qəhrəmanı, fəxri vətəndaşı və Azərbaycanın ilk qadın metallurqu Zəminə Həsənova". 2022-08-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-15.
2. ↑  "Zəminə Həsənovanın 100 illik yubileyi münasibətilə tədbir keçirilib". 2019-03-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-15.
**Tələbə Dünyası** — Bakı Slavyan Universitetinin nəşri

"Tələbə dünyası" qəzeti Bakı Slavyan Universiteti rektorluğunun 28 avqust 2000-ci il tarixli qərarına uyğun olaraq universitetin rektorunun 14 sentyabr 2000-ci il tarixli 46 saylı əmri ilə təsis edilmişdir. 

Qəzetin ilk sayı 9 noyabr 2000-ci il tarixində nəşr olunmuşdur. 8 səhifədən ibarət olan "Tələbə dünyası" qəzetinin hər sayında 50-yə yaxın mövzularda müxtəlif rubrikalar altında universitetin müəllim, magistr və tələbələrinin məqalələri, şerləri dərc olunur.

Qəzetdə hər iki dildə - həm Azərbaycan, həm də rus dillərində məqalələr dərc olunur.
"Yaddaşımızı təzələyək", "Bura Vətəndir", "Tariximizin qan yaddaşı", "Slavyan dünyası", "Əsrlərdən gələn səslər", "Nobel mükafatı laureatları", "Hikmət xəzinəsindən", "Dahi şəxslərin həyatından", "Xalq təbabəti", "Bəşəriyyətin sirləri", "Tapın görək", "Bilirsinizmi", "Bunu bilmək lazımdır" və s. rubrikalarda ictimai, siyasi, mədəni, tarixi, elmi və digər mövzular barədə geniş məlumatlar verilir. 
Qəzetin hər sayında universitet həyatında baş verən yeniliklər, keçirilən tədbirlər, görüşlər geniş əhatə olunur. "Rektorluq səhifəsi", "Yeniliklər" və "Aktual" səhifələrində universitetin həyatı ilə bağlı olan bütün hadisələr geniş işıqlandırılır. Digər "Tanış olaq", "Rakurs", "Tərcümə", "Düşüncələr", "Tələbə yaradıcılığı" səhifələrində dərc olunan materiallar isə universitetin magistr və tələbələrinin intellektual səviyyəsinin yüksəlməsində, onların dünyagörüşünün formalaşmasında muhum rol oynayır.

Hər tədris ilinin sonunda "Tələbə dünyası" qəzeti "Dünya tələbə gözü ilə" və "İstedadlı tələbə" adları altında müsabiqələr elan edir. Adıçəkilən müsabiqələrin sərgiləri təşkil olunur və qalib gəlmiş tələbələrə tərifnamələr verilir. Bundan əlavə qəzetin təşəbbüsü və təşkilatçılığı ilə universitetin fakültələri arasında "BSU" (BISTRO, SMELO, UMNO) adlı intellektual oyun da keçirilir. 

Bütün bunlar tələbə həyatının daha maraqlı və rəngarəng olmasına imkan yaradır.

Mənbə
-----

* "Tələbə dünyası" qəzeti[*ölü keçid*]

| ⛭Bakı Slavyan Universiteti |
| --- |
| Fakültələr | Filologiya  • Xarici dil müəllimliyi  • Humanitar və sosial elmlər fakültəsi  • Təhsil • Tərcümə |
| Rektorları | Kamal Abdulla  • Asif Hacılı  • Nurlana Əliyeva  • Anar Nağıyev |
| Digər | Məktəb-lisey kompleksi  • "Tələbə Dünyası" qəzeti |
**Su eroziyası** - adətən torpağın bütöv bitki örtüyü ilə mühafizə olunduğu landşaft zonalarında müşahidə olunur.

Azərbaycanda su eroziyası
-------------------------

Respublikamızda su eroziyası dağlıq regionda daha çox yayılmışdır. Burada erzoiyanın güclü getməsinin əsas səbəbləri dik yamaclarda meşələrin qırılması və eroziyaya qarşı aqrotexniki tədbirləri həyata keçirməkdən yamacların şumlanması, dağ-çəmən zonasında isə çim qatının dağıdılmasıdır. Belə sahələrdə, yağış suları torpağa hopa bilmədiyindən səthi su axımı əmələ gətirir və torpağı yuyub aparır, bir çox hallarda isə qobu yarğanların əmələ gəlməsinə səbəb olur. Bu isə çay hövzələrində su rejiminin pozulması və sellərin baş verməsinə gətirib, çıxarır. Bu cür arzuolunmaz hala demək olar ki, respublikamızın bütün dağlıq regionlarında rast gəlmək mümkündür. Böyük Qafqaz dağlarının şərq qurtaracağında axan çayların hövzələrində meşələrin yaxşı mühafizə olunmaması ilə əlaqədar olaraq eroziya prosesi intensiv inkişaf edir.

Xarici keçid
------------

* Torpaq eroziyası

Həmçinin bax
------------

* Eroziya
* Torpaqların ekocoğrafi problemləri

İstinad
-------

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ekologiya və ətraf mühit Bakı 2004
**Su ehtiyatları** – İstifadəyə yararlı sular: çay, göl, kanal, su anbarı, dəniz və okean suları, yeraltı sular, torpaqdakı rütubət, buzlaq suları (buz), atmosferdəki su buxarları daxildir.

Ümumi məlumat
-------------

Su ehtiyatlarının 2%-ə qədəri şirin sulardır ki, bunun da yalnız 0,3%-indən istifadə etmək mümkündür. Şirin su ehtiyatlarından təsərrüfatda (sutəchizatı, suvarma, hidroenergetika, daxili gəmiçilik, balıqçılıq və s.) geniş istifadə olunur. Çayların, göllərin və dənizlərin çirkab sularla xeyli dərəcə çirkləndirilməsi Su ehtiyatlarının keyfiyyətinin azalması təhlükəsini yaradır (1 m³ çirkab su 40-50 m³ təbii çay suyunu çirkləndirir və yararsız hala salır). Azərbaycan respublikasında Su ehtiyatlarının əsas hissəsini çay suları, 10,3 km3 -i yerli çayların suları) təşkil edir.

Xarici keçid
------------

* SU EHTİYATLARI
* **Su ehtiyatları**

Həmçinin bax
------------

* Su
* Hidrosfer

İstinad
-------

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı 2008
Atatürk su anbarı
**Su anbarı** — qədim zamanlardan bəri insanların su ehtiyacını ödəmək və əkinçilik sahələrinin sulanması məqsədiylə inşa edilən su strukturlarıdır.

Günümüzün müasir anbarları strateji əhəmiyyətə malikdirlər. Çünki;

* Enerji istehsalında inkişaf etməkdə olan ölkələrdə böyük pay sahibidirlər.
* Ölkənin əkinçilik həyatı üçün böyük əhəmiyyət daşıyarlar.
* Daşqın tədbirə məqsədiylə inşaya edildiklərindən, yıxılmaları halında böyük sahələrdə su basqınları yaşanmaqdadır.

Bir ölkənin enerji istehsalının ən təbii və ən ucuz yoludur. Hidroelektrik enerji çıxaran anbarlar, digər enerji istehsal növlərinə görə daha ətrafçıdırlar. Tək son zamanlarda böyük anbarların inşaaları dayandırılmışdır. Sahəsi çox böyük anbarlar, olduğu bölgənin iqlimini dəyişdirməkdə və ekoloji tarazlığı dəyişdirməkdədirlər.

Xüsusilə bol yağış alan yerlərdə daşqın tədbiri məqsədiylə məzmunalar, anbarlar və göletler inşaya edilməkdədir.

Əkinçilik ərazilərin sulanması üçün böyük əhəmiyyət daşıyarlar. Anbarlardan ərazilərə açılan kanallarla su daşınar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. "Ekologiya, ətraf mühit və insan" Bakı, "Elm" nəşriyyatı – 2006, 608 s. ISBN 5 – 8066 – 1765 - 3[*ölü keçid*]

Həmçinin bax
------------

* Mingəçevir Su Anbarı

Mənbə
-----

*
**Centropyxidae** (*lat.* Centropyxidae) — ibtidailərin amöbozoylar sinfinə daxil olan fəsilədir.

Ümumi xarakterik əlamətləri
---------------------------

Çanağı eksogen ünsürlərlə — kvars hissəcikləri, göbələk saplarının qalıqları və s. ilə "bəzədilmişdir". Simmetriyası radial və ya bilateraldır. Bədən forması çox vaxt girdə və ya yarımkürə, yumurtaşəkilli və armudşəkilli də ola bilər. Kürəyə yaxın olan formalarda (Cyclopyxis, Trygonopyxis) ağız mərkəzdə yerləşir və ya ekssentrikdir (Centropyxis, Paracentropyxis). Schwabiada çanağının dar qütbündə, Pseudowerin tzewiada isə genişlənmiş qütbündə yerləşir. Ağızcıq həmişə demək olar ki, çanağın daxilinə doğru çökmüşdür.

Növləri və yayılması
--------------------

Azərbaycanda 4 növü tapılmışdır. Centropyxis aculeata Stein – Lənkəran rayonunun düyü tarlalarında və Azərbaycanın başqa su hövzələrində; C. delicatula Penard, C. laevigata Penard – Lənkəran rayonunun düyü tarlalarında və Cyclopyxis sp. – Lənkəran təbii vilayətinin subtropik bitkilər altındakı sarı torpaqlarda qeydə alınmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Daniel J. G. Lahr, Philip J. Bergmann & Sônia G. B. C. Lopes.* "Taxonomic identity in microbial eukaryotes: a practical approach using the testate amoeba *Centropyxis* to resolve conflicts between old and new taxonomic descriptions". Journal of Eukaryotic Microbiology. 55 (5). 2008: 409–416. doi:10.1111/j.1550-7408.2008.00339.x. PMID 19017061.
2. ↑   Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s.
3. ↑  Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s

Ədəbiyyat
---------

1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s.

İstinadlar
----------
**Cennifer Tamas** — keçmiş ABŞ voleybolçusu

1982-ci ildə Kaliforniya ştatında anadan olan voleybolçu 2001-ci ildən milli komandaya çağırılır. 191 sm boyu olan Cennifer Pekin-2008-in gümüş, dünya kubokunun və Panamerika Oyunlarının bürünc medalına sahib olub. Onun ən böyük uğuru bu il keçirilən Dünya Qran-prisinin finalına təsadüf edib və Tamas yığma ilə birlikdə fəxri kürsünün ən yüksək pilləsinə qalxıb.

Amerikalı voleybolçu 2009/2010 mövsümünü Puerto-Riko çempionatında keçirib. O, "Llanares of Toa Baja" klubunun şərəfini qoruyub və komandası ölkə çempionatını 2-ci yerdə başa vurub. 2010-cu ildə Azərreyl Bakı komandasına transfer olub. Son komandası isə daha sonradan bu klubun əsas komandası çevrilən Azəryol olmuşdur. 2013-cü ildə bu klubda karyerasını başa vurmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Azərreyl"daha bir voleybolçusu ilə vidalaşıb" (az.). olimpnews.az. 30-08-2013. 2014-08-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-06-01.
**İberiya** (*gürc.* იბერია, ივერია, *yun.* Ἰβηρία, *lat.* Iberia) — Şərqi Gürcüstanda antik və Bizans tarixçiləri tərəfindən adı çəkilən qədim dövlət. Əsası bir knyazlıq olaraq Makedoniyalı İsgəndərin generalı Azoy (აზონი) tərəfindən qoyulmuşdu. Bir dövlət kimi varlığına 580-ci ildə son qoyulmuşdur.

E.ə. IV - III əsrlərin dönəmində İberiya güclü dövlət idi. İberiyanın ən əhəmiyyətli şəhəri Msxeta idi. E.ə. 65-ci ildə Roma legionları Pompeyin sərkərdəliyi ilə İberiyaya soxuldular, lakin burada möhkəmlənə bilmədilər. E.ə. II əsrdə İberiya çar Farasmanın dövründə xeyli gücləndi. 337-ci ildə xristianlıq İberiyanın rəsmi dini elan olundu. IV əsrin sonlarında Sasanilər dövləti tərəfindən işğal olunan İberiyanın üzərinə ağır xərac qoyuldu. V əsrdə İberiyada hökmdar Vaxtanq I Qorqasalın başçılığı ilə Sasanilərə qarşı üsyan başlandı. Üsyanın yatırılmasından sonra Sasanilər İberiyada çar hakimiyyətini ləğv etdilər və onu özlərinin əyalətlərinə çevirdilər


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Tarix** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**İrmaşlı Kilsəsi** və ya yerli xalq arasında ***Pir*** olaraq bilinən XVI–XVII əsrə aid olduğu güman edilən xristyanlıq abidəsi.

Abidə Şəmkir Rayonunun Dağ-Daşbulaq kəndi (əvvəllər Dağ İrmaşlı) ərazisində, dəniz səviyyəsindən 1200 metr yüksəklikdə yerləşir.

Kilsənin şərq divarının aşağı hissəsindəki işləməli daşda erməni dilində "*ԵՍ ՊԷԿ ԵԼԽ**ա**ՆՍ Ո**ր**Դ|Ի ՏՈԼՈՅԽ**ա**ՆիՍ Կ**ա**ՆԿ**նե**Ց**ո**ՒՑԻ Ս**ուր**ԲԽ**աչ**Ս ԲԱՐԷԽՈՍ Պ**ա**ՐՈՆ | Տ**ա**ՐՍ**ա**ԻՃԻՆ ԹՎ*" yazıldığı məlum olmuşdur.

Alman qafqazşünası Yost Gippertə görə mətnin tərcüməsi "*Mən, Elxan bəy, Toloyxanın oğlu, rəhmətlik məlik Tarsayiç üçün bu müqəddəs xaçı qoyuram*" olaraq təqdim edilmişdir.

Erməni tarixşünas Samvel Karapetyan isə eyni yazını *"Mən Bəki xan, oğlum Voroy xanla bu Müqəddəs Xaçı cənab Tarsaiçin xatirəsinə ucaltdıq.***"** kimi oxumağı təklif etmişdir, lakin onun təklif etdiyi versiya Qaciqyan adlı qeyri-müəyyən bir mənbəyə isnad edildiyindən, səhih hesab edilə bilməz. Hətta Karapetyan kilsə ilə bağlı qeydlərində "həmin dövrə aid olduğu bəllidir" deyərək, dəqiq tarix — "1621-ci il" vermişdir. Bu da müəllifə qarşı ciddi güvən əksikliyi yaratmışdır.

Xarici keçidlər
---------------

İrmaşlı Kilsəsi

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Arxivlənmiş surət". 2021-01-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-15.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-01-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-19.
3. ↑  "Northern Artsakh", Karapetyan Samvel, səh. 479
**16-cı FİNA Dünya Çempionatı**(*rus.* Чемпионат мира по водным видам спорта 2015, tatar. 2015 елгы Су спорт төрләре буенча дөнья чемпионаты) və ya **Aquatiks 2015**- 2015-ci il 24 iyul - 9 avqust tarixlərində Rusiyanın Kazan şəhərində keçirilən yarış. Yarış iştirak edən ölkələrin sayına(190), iştirak edən edən idmançıların sayına(2400), və verilən medal sayına(75) görə bu çempionatın rekorduna imza atmışdır.

Şəhər seçimi
------------

2011-ci il iyulun 15-də Şanxayda FİNA-nın Ümumi qurultayı baş tutdu. Bu zaman Kazan şəhəri Quadalaxara(Meksika), Honkonq(Çin) və Monrealı(Kanada) qabaqlayaraq 2015-ci ildə yarışın keçiriləcəyi şəhər seçildi. Son iki şəhər isə öz təkliflərini geri götürdü.

İstinadlar
----------



1. ↑  "TASS: Sports – 2015 World Aquatics Championships opening ceremony kicks off in Kazan". TASS. 29 July 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 August 2015.
2. ↑  "16th FINA World Championships 2015 in Kazan – official website". 15 July 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 August 2015.
**Qasıq dağcığı** (*lat.* mons pubis, Veneris — BNA) — qasıq bitişməsi nahiyəsində olan hündürlüyə deyilir. Qadınlarda bu hündürlük üçbucaq şəklindədir. Bu üçbucağın əsası yuxarı, zirvəsi isə aşağı baxır. Yuxarıdan qasıq şırımı (*lat.* sulcus pubis) yantərəflərdən isə çanaq-bud şırımı (*lat.* sulcus pelvicofemoralis) vasitəsilə əhatə olunmuşdur. Qasıq dağcığında dərialtı piy təbəqə yaxşı inkişaf etmiş, qalınlığı 2-3 sm-ə çatır. Kök qadınlarda isə 5-8 sm-ə çata bilir. Buradakı piy təbəqəsi birləşdirici toxuma arakəsmələri ilə paycıqlara bölünmüşdür. Bu arakəsmələr dəridən başlayaraq qasıq sümüklərinin sümüküstlüyünə bitişir. Qasıq dağçığı qıvrım tüklərlə (*lat.* pubes) sıx örtülüdür. Qasıq dağcığı aşağı doğru böyük cinsiyyət dodaqlarına (*lat.* labia majora pubendi) keçir. Qadınlar üçün, qasıq dağcığı vulvanın ön hissəsini meydana gətirir.

İstinadlar
----------

1. ↑

| ⛭İnsanın cinsiyyət üzvləri |
| --- |
|  Kişi | 
*Xarici cinsiyyət üzvləri*: 
Penis •
Sidik kanalı soğanağı •
Meri-Kuper vəziləri •
Qasıq dağcığı •
Kişi sidik kanalı 

---

*Daxili cinsiyyət üzvləri*: 
Xaya •
Xaya artımı •
Xayalıq •
Xaya qişaları •
Toxumdaşıyıcı axacaq •
Toxum ciyəsi •
Spermatozoid •
Toxum kisəcikləri •
Prostat 
 |  |
|  Qadın | 
*Xarici cinsiyyət üzvləri*: 
Qasıq dağcığı •
Böyük cinsiyyət dodaqları•
Kiçik cinsiyyət dodaqları •
Klitor •
Qızlıq pərdəsi •
Uşaqlıq yolu dəhlizi •
Dəhliz soğanağı •
Bartolin vəziləri •
Qadın sidik kanalı 

---

*Daxili cinsiyyət üzvləri*: 
Yumurtalıq •
Yumurta •
Yumurtalıq artımları •
Uşaqlıq borusu•
Uşaqlıq •
Uşaqlıq yolu 
 |
**İordaniya—Suriya münasibətləri** — İordaniya və Suriya arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Ölkələr arasındakı dövlət sərhədinin uzunluğu 379 km-dir. Hər iki dövlət Birinci Dünya müharibəsindən sonra İngiltərə və Fransa arasındakı gizli ikitərəfli razılaşma yolu ilə keçmiş Osmanlı hökmdarlıqlarından qurulmuşdur.

Tarix
-----

1970-ci ilin sentyabrında Suriya hərbçiləri İordaniya ordusuna qarşı döyüşən fələstinli silahlılara kömək etmək üçün İordaniyaya daxil oldular. İordaniyalılar Suriyanın hücumuna qarşı mübarizə apardılar, lakin bundan sonra münasibətlər gərginləşdi və 1971-ci ilin iyulunda tamamən kəsildi. 1973-cü ilin oktyabrında İsrail ilə müharibədən sonra ölkələr arasındakı münasibətlər bir qədər yaxşılaşdı, lakin 1970-ci illərin sonunda yenidən pisləşməyə başladı. Suriya səlahiyyətliləri, İordaniya Kralı Hüseyin İbn Təlalın Vaşinqtonla yaxın münasibətlərinin İordaniyanın Misirdən sonra İsrail ilə barışıq müqaviləsi bağlayacağına səbəb olacağından qorxur.

1979-1980-ci illərdə Hələbdə və Suriyanın digər şəhərlərində dini qarışıqlıqlar yaşanır, Şam rejimi İordaniyanı qiyamları təşkil etməkdə günahlandırır. Bu Suriyanın qonşu İraqla düşmənçilik etməsini də təsir etir. İordaniya İranla müharibədə İraqa, Suriya isə Tehrana dəstək verir. Bu da İordaniya-Suriya münasibətlərinə mənfi təsir edir. 1980-ci ilin sonuna qədər İordaniya ilə Suriya arasındakı münasibətlər o qədər pisləşir ki, ortaq sərhədləri boyunca ordular arasında silahlı toqquşmalar baş verir.
1981-ci ildə İordaniya Dəməşqi Baş nazir Mudar Badranı öldürmək və Livandakı səfiri qaçırdılmasında günahlandıraraq Suriya ilə diplomatik əlaqələrini kəsir. Növbəti beş il ərzində ölkələr arasında əlaqə qurulmur. Əmman Suriyanı, Avropada və Yaxın Şərqdə iordaniyalı diplomatlara qarçı sui-qəsdlər törətmiş radikal Fələstin qruplarına kömək etməkdə günahlandırır. 1983-84-cü illərdə Suriya İordaniyanın Misirlə münasibətlərini bərpa etməsinə qarşı olduğu üçün ölkələr arasında təmasları bərpa etmək səyləri uğursuz olur. 1986-cı ildə Səudiyyə Ərəbistanının vasitəçiliyi ilə İordaniya-Suriya münasibətləri bərpa edilir. 1986-cı ilin mayında İordaniya Baş naziri 1977-ci ildən bəri Suriyaya səfər edən Əmmandan ilk yüksək rütbəli məmur olur.

2011-ci ildə Suriyada vətəndaş müharibəsi başlayır. Prezident Bəşər Əsəd İordaniyanı dövləti ərazisində silahlılara təlim vermək və daha sonra Suriyaya göndərməkdə günahlandırır. Suriya Prezidentinin sözlərinə görə, 2013-cü ildə yüzlərlə təlim keçmiş silahlı müxalifət tərəfindəki döyüşlərdə iştirak etmək üçün İordaniyadan qonşu dövlətə sızır.

Mənbə
-----

* Suriyanın xarici siyasəti countrystudies.us saytında . (ing.)
* Suriyanın xarici siyasəti countrystudies.us saytı. (ing.)

İstinadlar
----------

1. ↑  "The World Factbook — Central Intelligence Agency". 2017-12-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-17.
2. ↑  "Why Syria's Assad is worried about Jordan | | Al Jazeera". 2017-06-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-17.
**İosif Çexoviç adına Ədəbiyyat Muzeyi** (pol. Muzeum Literackie im. Józefa Czechowicza) — Lublin şəhərində yerləşir və Lublin Muzeyinin bölməsidir. Muzeyin məqsədi əlyazmaların, çap nəşrlərinin, elmi tədqiqat materiallarının, həmçinin İosif Çexoviç və digər Lublin yazıçılarına aid əşyaların toplanması, qorunması, tədqiqi və populyarlaşdırılmasıdır.

Tarixi
------

1957-ci ildə "Böyüklərin xatirəsini qoruyun" məqaləsində ("Mədəniyyət və həyat" jurnalı) Stanislav Fita və Lex Ludorovski Boleslav Prus, Henrik Senkeviç və İosif Çexoviç üçün muzeylərin yaradılmasına çağırdılar. Çexoviçin, Feliks Araşkeviçin, Konrad Belskinin dostları Vatslav Qralevski və Kazimir Andjey Yavorski ideyanı müsbət qarşıladılar və gələcək muzeyin fonduna şairə aid əşyalar və kitablar bağışladılar. Lublin höküməti də bu ideyanı dəstəklədi və 9 sentyabr 1968-ci ildə - şairin vəfatının 29-cu ildönümündə Narutoviç küçəsi 10 ünvanında İosif Çexoviç adına Ədəbiyyat Muzeyi açıldı.

1999-cu ildə muzey 30 ildən çox işlədiyi binadan köçdü və üç il müvəqqəti olaraq Vinsent Paul əmlakında yerləşdi. 9 sentyabr 2002-ci ildə muzey öz qapılarını hazırkı ünvanda - Ryabininovlar ailəsi tərəfindən şəhərə hədiyyə edilmiş Qızıl küçə, ev 3-də açdı.

Kolleksiyası
------------

Muzeyin ilk direktoru Yozef Zemba, muzeyin kolleksiyalarını digər yazıçılar, o cümlədən Konrad Belski, Vatslav Qralevski, Kazimir Andjey Yavorski, Anna Kamenska və Yana Spevak haqqında materiallarla genişləndirməyə başladı. Bu gün muzeydə Frantsişka Arnştaynova, Antoni Madey, Vatslav Mrozovski, Yozef Nikodem Klosovski, Yozef Lobodovski, Stanislav Boyarçuk, Yan Potsek və qeyriləri kimi Lublin yazıçılarına həsr olunmuş eksponatlar da var. Bundan əlavə, muzeydə digər polyak yazıçılarının əlyazmaları saxlanılır: Çeslav Miloş, Zbiqnev Herbert, Yeji Zaqurski, Yulian Tuvim, Konstant İldefons Qalçinski  və başqaları.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Oddział Literacki im. Józefa Czechowicza" (polyak). Muzeum Lubelskie. 2016-03-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-12.
2. ↑  *Ewa Łoś.*  Grzegorz Żuk, Ewa Łoś (ed.). "Muzea literackie. Historia, edukacja, perspektywy" (PDF) (polyak). CeON Repository. 2012. İstifadə tarixi: 2016-04-12.
Hants Point Kooperativ Bazarının Nyu-York şəhərində keçirilən təməlqoyma mərasimindən fotoşəkil (1962)
**Təməlqoyma** və ya **təməlatma mərasimi** — binanın və ya hər hansı başqa layihənin tikintisinin ilk gününün qeyd edilməsini nəzərdə tutan, ənənəvi olaraq əksər ölkələrdə keçirilən mərasim. Belə mərasimlər çox zaman siyasətçilər və iş adamları kimi yüksək səviyyəli şəxslərin iştirakı ilə keçirilir. Təməlatma zamanı istifadə olunan faktiki kürəklər adətən xüsusi olaraq həmin mərasim üçün hazırlanır və bəzən qızılı rəngdə olur; həmin kürəklər sonralar nümayiş etdirilmək üçün nəzərdə tutulur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *jwise@dothaneagle.com, Jeremy Wise.* "Officials break ground on Wiregrass Public Safety Center". 2021-07-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-05.
2. ↑  "TSMC has started construction of its 5nm 'Fab 18' in Taiwan". 2021-07-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-05.

Həmçinin bax
------------

* Açılış mərasimi

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Təməlqoyma*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Bakı Ağ Şəhər layihəsinin təməlqoyma mərasimi
**Rəşid Eldar oğlu Ağamalıyev** (28 oktyabr 1992) — ANİMAFİLM Beynəlxalq Animasiya Festivalının direktoru, rejissor, prodüser, animator.

Həyatı
------

**Rəşid Ağamalıyev** — 1992-ci il oktyabrın 28-də ziyalı ailəsində anadan olmuşdur.

2007–2010-cu illərdə Rüstəm İbrahimbəyovun Beynəlxalq Kino məktəbində sərbəst dinləyici qismində iştirak edib.

2015-ci ildə Hollandiyanın Utrext universitetində "Fəlsəfə" ixtisası üzrə təhsil almışdır.

2017-ci ildə Çex Respublikasının Olomouts şəhərinin Palatski Universiteti "Kinoşünaslıq" və "İngilis dili filologiyası" ixtisasları üzrə bakalavr dərəcəsi alıb.

2018-ci ildə Praqada Səhnə Sənətləri Akademiyasının "Kino və Televiziya" fakültəsində "Kinoprodüser" ixtisası üzrə kurs bitirib.

"Bayatı Şiraz" (2014) bədii klipinin, "Aşıq Qərib. Azərbaycan məhəbbət dastanı" (2014), "Züleyxa ilə dialoqlar" (2019) sənədli filmlərinin və "Tar dərsləri" (2015–2017) kimi maarifləndirici videoların müəllifidir.

2018-ci ildə çap olunan "Azərbaycan animasiyası" kitabının həmmüəllifi və baş redaktorudur. Kitab azərbaycan və rus dillərində tərtib olunub və ötən əsrin 30-cu illərindən bugünlərədək Azərbaycan animasiyasının inkişaf tarixini əhatə edir.

2018-ci ildə yaradılmış ilk Bakı Beynəlxalq Animasiya Festivalı olan ANİMAFİLM-in təsisçisi və direktorudur.

2019-cu ildə Mədəniyyət Nazirliyinin dəstəyi ilə Azərbaycan animasiyasının 50-ci ildönümü ilə əlaqədar 2019-cu ildə Yunanıstanın "AnimaSyros", Polşanın "StopTrik" və Gürcüstanın "TOFUZİ" kimi beynəlxalq animasiya festivallarında Azərbaycanın kult retrospektiv cizgi filmlərinin nümayişini həyata keçirib.

Hazırda Rəşid Ağamalıyev Çex Respublikasının Praqa şəhərində yaşayır. Kino və animasiya sahələrində fəaliyyət göstərir.

Filmoqrafiya
------------

* "Bayatı Şiraz" (2014)
* "Aşıq Qərib. Azərbaycan məhəbbət dastanı" (2014)
* "Züleyxa ilə dialoqlar" (2019)
* "Tar dərsləri" (2015–2017)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-07-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-03.
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-07-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-07.
7. ↑
**İosif Antonoviç Reutt**-(1786-1855), polkovnik, 42-ci eger polku komandiri, 1826-cı il iyul ayının 22-dən sentyabrın 6-na qədər İran qoşunları mühasirəsinə düşmüş Şuşa qalasının komendantı idi.

Həyatı
------

İosif Antonoviç Reutt 1786-cı ildə Qrodne quberniyasında anadan olmuşdu. 
Reutt cəllad xislətli general idi. O, Yeger polkunda xidmət etdiyi zaman bu xislətə yiyələnmişdi. Bu polk öz sərtliyi ilə imperiya ordusunda tanınırdı. İperatorun bilavasitə nəzarəti altında fəaliyyət göstərirdi. Maraqlıdır ki, həmin hərbi hissənin demək olar bir çox zabitləri Azərbaycanın canına zəli kimi darışmışdılar.

Reutt hərbi hissənin 42-ci polkunun komandiri idi. Bu hissə Azərbaycan torpağında ağılasığmaz hərəkətlər etmişdi. Yalnız Qarabağ bölgəsində bu polkun doqquz rotası saxlanılırdı.

Reutt Şuşaya polkun 5 rotası ilə daxil olduğindan qərərgahı da burada yaratmışdı. Odur ki, Şuşaya olan hücumları genersl çox asanlıqla dəf edə bilirdi. Belə döyüşlərdən biri 1826-cı il iyulun 25-də oldu. Artıq o bu vaxt Şuşanın komendantı idi.

Rus generalının Şuşada törətdiyi qanlı hərəkətlər emənilər tərəfindən idarə olunurdu. Bu cəhətdən general çox asanlıqla dəf edə bilirdi. Belə döyüşlərdən biri 1826-cı il iyulun 25-də oldu. Artıq o bu vaxt Şuşanın komendantı idi.

Rus generalınn Şuşada törətdiyi qanlı hərəkətlər ermənilər tərəfindən idarə olunurdu. Bu cəhətdən general V. Q. Madatov daha çox fəallıq göstərirdi. O, Şuşadan müsəlmanların çıxarılmasına, bu gözəl şəhərin xristianlaşdırılmasına çalışırdı.

General Reutt Şuşada komendant olduğu vaxt təkcə burada qalmaqla gününü keçirmirdi. O, həm də Qarabağ kəndlərini gəzirdi, əxlaqına xas olan bir təbiətlə əhaliyə əzab verir, əmlaklarını soyub-talayırdı. Əldə etdiyi varidat hesabına Şuşada yaşayan zabit ailələri saxlayırdı. Bu talanlar Şuşada hərbiçilərin ehtiyaclarını ödəyirdi.

Reutt Qarbağda hər yerdə nəzarət qoymuşdu. Xan sarayını özünə qərərgah seçmişdi. Şəhərdəki səliqəli evlərdən yerli adamlar zorla çıxarılır, əvəzinə isə zabitlər maskunlaşırdılar. Rus generalı şəhərdə olan məscidləri belə müsəlmanların üzünə bağlamışdı. Ruslar məscidlərə qarşı istədiyi hərəkəti edirdilər.

Reuttun Qarabağda törəttdiyi cinayətlərə qarşı çıxan tapılmırdı. Etiraz səsini qaldıranlar isə dərhal cəza alır, yaxud Şuşadan çıxarılırdı. O burada mütləq hakim idi. Toz basmış arxiv sənədləri bu qəddar rus generalı barədı xeyli məlumatı hələ də özündə saxlayırdı.

42-ci Yeger polkunun komandiri polkovnik Reutt doqquz rotadan ibarət olan Qarabağdakı polkunun beş rotası ilə Şuşa qalasında sığınaq etmişdi. Bu qala bir az sonra, 1826-cı il iyulun 25-dən başlayaraq İran qoşunlarının əsas qüvvələri tərəfindən mühasirəyə alınmışdı. B a x: General Yermolovun çara göndərdiyi 1826-cı il 30 iyul tarixli raport (AKAK, c. VI, h. II, sənəd 651, səh. 357). Müqayisə et: N.Dubrovinin yuxarıda göstərilən əsəri, c. VI, səh. 635.

O, 9 oktyabr 1855-ci ildə Tiflisdə vəfat edib.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Qasım bəy Zakirin müasirləri, Bakı, "Şuşa", 2011.

Xarici keçidlər
---------------

* İosif Reut

Həmçinin bax
------------

* Qarabağ
* Şuşa
**Uqanda Qırmızı Xaç Cəmiyyəti** (*ing.* Uganda Red Cross Society) — 1964-cü ildə yaradılmışdır və ilkin olaraq Britaniya Qırmızı Xaç Cəmiyyətinin bir hissəsi idi. Baş qərargahı Kampala şəhərində yerləşir.

Uqanda Qırmızı Xaç Cəmiyyəti ölkə ərazisində fəaliyyət göstərən ən böyük yerli humanitar təşkilatdır.

Tarixi
------

1941-ci ildə Britaniya Qırmızı Xaç Cəmiyyətinin bir filialı olaraq fəaliyyətə başladı. 1964-cü ildə Uqanda Parlamentinin qəbul etdiyi akt əsasında Uqanda Qırmızı Xaç Cəmiyyəti kimi formalaşdı. Bir il sonra 1965-ci ildə cəmiyyət Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Cəmiyyətinin üzvü olaraq qəbul edildi.

Cəmiyyət növbəti illər ərzində böyüməyə başladı və hazırda bütün Uqanda ərazisində 51 filialı və 30 yarımfilialı var. Uqanda Qırmızı Xaç Cəmiyyəti həm də missiyanın icrasında bir sıra tərəfdaşlarla birgə fəaliyyət göstərir. Bu təşkilatlara Uqanda hökuməti, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Beynəlxalq Maliyyə Agentlikləri, korporativ şirkətlər və Qırmızı Xaç Milli Cəmiyyətləri daxildir.

Missiyası
---------

Uqanda Qırmızı Xaç Cəmiyyətinin məqsədi insanların ən həssas ehtiyaclarına belə cavab verən güclü, sağlam və özünü dəstəkləyən bir cəmiyyət qurmaqdır. Onun missiyası Uqandada insanların həyatını xilas edən, yaşayış vasitələrini dəstəkləyən və insan ləyaqətini təbliğ edən aparıcı humanitar təşkilat kimi fəaliyyət göstərməkdir.

Prinsipləri
-----------

1. İnsanlıq
2. Bölünməzlik
3. Tərəfsizlik
4. Müstəqillik
5. Könüllü Xidmət
6. Birlik
7. Universallıq

Həmçinin bax
------------

* Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Hərəkatı

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi səhifəsi
**Jülyen Şanuen** (*fr.* Julien Chanoine; 18 dekabr 1870, Paris – 16 iyul 1899) — Fransa hərbçisi.

Həyatı
------

Jülyen Şanuen 1870-ci ildə Fransanın Paris şəhərində, general Şarl Şanuenin ailəsində anadan olmuşdur. O, 1888–1890-cı illərdə Sen-Kir hərbi akademiyasında təhsil almışdır.

1895-ci ildə Jülyen Şanuen könüllü olaraq Qərbi Afrikaya getmiş və 1896-cı ildə kapitan rütbəsinə yüksəlmişdir. O, leytenant Pol Vule ilə birlikdə Mossi krallıqları üzərində Fransa protektoratının yaradılmasında iştirak etmişdir. Bu zaman Şanuen praktiki olaraq tədqiq edilməmiş ərazilərin topoqrafik tədqiqatlarını aparmış və coğrafi cəmiyyətlərdən bir sıra mükafatlar almışdır.

1898-ci ildə müstəmləkə naziri Andre Lebonun tapşırığı əsasında Niger çayı ilə Çad gölü arasındakı ərazini araşdırmaq üçün böyük bir ekspedisiya təşkil edilmişdir. Bu ekspedisiya zamanı Vule dinc əhaliyə qarşı qırğınlar törətmiş və Parisdən onu çıxarmaq əmri gələndə əmri çatdıran zabiti güllələmiş, bundan sonra Afrika qitəsində öz imperiyasını qurmaq qərarına gəldiyini qoşunlarına bildirmişdir. Buna baxmayaraq, tabeliyində olan qoşunlar onun planlarını dəstəkləməmiş və sonrakı atışmada Şanuen öldürülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  «La colonne infernale de Voulet-Chanoine»
**Antropogen terminlər**-*(*yun.* Antropos-insan)*

Antropogen çirklənmə
--------------------

İnsanın təsərrüfat fəaliyyəti nəticəsində baş verir, o cümlədən təbii çirklənmənin tərkibinə və intensivliyinə bilavasitə və vasitəli təsir göstərir. Məsələn: hidrotikintilər aparmaq, yol örtüyü salmaq yolu ilə və s.

Antropogen eroziya
------------------

İnsanların düzgün olmayan təsərrüfat fəaliyyəti (meyilli yamacların başdan-başa şumlanması, meşələrin məhv edilməsi, otarma və suvarma normalarının pozulması, müxtəlif qazıntı işləri və s.) nəticəsində baş verən eroziya prosesi.

Antropogen relyef
-----------------

Qurunun insan fəaliyyəti nəticəsində dəyişilmiş və ya yaradılmış relyefi. İki cür antropogen relyef ayrılır: kortəbii və istiqamət verilmiş antropogen relyef (yamaclarda düzəldilən terraslar, tökmələr, torpaq bənd və s.)

Antropogen torpaqlar
--------------------

İnsan fəaliyyəti nəticəsində yeni torpaq tipi yaratmağa yönələn təsir (mədəni, becərilən torpaqlar), torpaqəmələgətirən amilləri dəyişməklə (təkrar şorlaşma), həmçinin sənaye, mülki və yol çəkilməsi zamanı təbii torpaq örtüyünün pozulması ilə əmələ gəlir.

Antropogen səhralar
-------------------

Antropogen səhralar insanın təbiətə bilavasitə və vasitəli təsiri nəticəsində yaranan səhralardır. Bu səhraların sahəsin getdikcə genişlənir və 10 mln km²-ə çatmışdır (qurunun 7%ni təşkil edir). Dünyanın bütün səhralarının antropogen olması haqda fikir yürüdülür.

Antropogen mühit
----------------

Canlı orqanizmləri əhatə edən və insan tərəfindən dəyişdirilən ətraf mühit.

Antropogen populyasiyalar
-------------------------

İnsan tərəfindən introduksiya nəticəsində yaranan populyasiyalar, onların çoxalması, yayılması.

Antropogen seyrelmə
-------------------

Ayn-ayn bitki və ya heyvanın sıxlığının insan fəaliyyəti nəticəsində seyrəlməsi.

Antropogen suksessiya
---------------------

İnsanın təsərrüfat fəaliyyəti, onun birbaşa və ya dolayı yolla ekosistemə təsiri (meşənin qırılması, atmosferin qazlarla çirklənməsi və s.) nəticəsində baş verir.

Antropogen təzyiq
-----------------

İnsanın onu əhatə edən ətraf mühitə bilavasitə və vasitəli təsiri.

Həmçinin bax
------------

* Dördüncü dövr
* Antropogen landşaft

Xarici keçid
------------

İnsan — ətraf mühit sistemi Arxivləşdirilib 2017-10-08 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------


1. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ekoloqlarin məlumat kitabi. Bakı-Elm-2003.
2. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı-Elm-2008.
3. ↑  Məmmədov Q.Ş.Xəlilov M.Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı 2008
Balkan küknarı (Pancic) 
**İosif Pançiç** (*serb.* Јосиф Панчић/Josif Pančić Panosif Pančić) — Serbiyalı həkim, botanik, Serbiya Kral Akademiyasının ilk prezidenti.

Tərcümeyi-halı
--------------

Pançiç Ugrini (müasir Xorvatiya ərazisi) kəndində anadan olub. O, xorvat katolik ailəsinin dördüncü övladı idi. Rəvayətə görə, Pançiçlər ailəsi Herseqovinadan gəlmişdir. İosifin valideynləri kasıb idi, lakin onun əmisi Qospiç şəhərində baş diyakon idi və o, İosifin təhsil qayğısını öz üzərinə götürmüşdü. O, ibtidai təhsili Qospiçdə, ali təhsili isə Riyekada almışdır. 1830-cu ildə İosif Riyekadan Zaqrebə köçərək təhsilini burada davam etdirir. 1842-ci ildə o tibb Fakültəsini bitirərək həkimlik ixtisasına yiyələnir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

İosif Pançiçin ən məşhur uğuru, onun nadir bir növ olan — Balkan küknarını (və ya Pancice ladin) kəşf etməsidir.

1887-ci ildə ilk 16 akademikdən biri və Serbiya Kral Akademiyasının ilk prezidenti oldu.

Adının əbədiləşdirilməsi
------------------------

* Alimin dəfn olunduğu Kopaonikin ən yüksək zirvəsinə — onun şərəfinə Pançiçev-Vrh adı verilmişdir.
* Belqradda Tələbə meydanında abidə ucaldılmışdır.
* 1994-cü ildə Yuqoslaviyada onun təsviri olan 10 dinar nominallı əskinas buraxılmışdır.  Yuqoslaviyanın 10 dinar əskinasında Pançiçin portreti. 1994

İstinadlar
----------

1. ↑  Czech National Authority Database.
**İosif Rotter** (*rus.* Иосиф Роттер) — XIX əsrin ikinci yarısı — XX əsrin birinci yarısında yaşamış alman rəssamı.

Həyatı
------

Münhen Rəssamlıq Akademiyasında oxumuşdur. Bir müddət Tiflisdə yaşamış, burada nəşr olunan jurnallara karikaturalar (1903-1905) çəkmişdir. 1906-1914-cü illərdə "Molla Nəsrəddin" jurnalında əməkdaşlıq etmişdir. Jurnalın fəailiyyətinin ilk dövründən Oskar Şmerlinqlə birgə işləyən İosif Rotter, "Molla Nəsrəddin" səhifələrində onun ideya ruhuna, dərin məzmunlu felyetonlarına uyğun ştrix rəsmli illüstrasiya və kəskin karikaturalarla çıxış etmişdir ("İbadət", "Yalançı alimlər", "Kənd yasavulu qeyri-mövsüm zamanı və məhərrəmlikdə", "Şeyx və çəyirtkələr"). İosif Rotter rusca çox zəif bilirdi. Mirzə Cəlil çəkiləcək rəsmlərin mövzusunu işarə ilə ona başa salar, Tiflisin müsəlman hissəsində, "Şeytanbazar" məhəlləsində yaşayan əhali arasından tiplər seçib ona göstərərək, bunlardan istifadə etməyi məsləhət görərdi. Firdovsinin "Şahnamə" poemasındakı "Rüstəm və Söhrab" dastanına və bir sıra erməni xalq dastanlarına illüstrasiyalar çəkmişdir.

Dəsti-xətti
-----------

İosif Rotterin qrafik dəsi-xətti aydın və anlaşıqlı olmaqla, rəsmlərində xırda ştrixlərə xüsusi əhəmiyyət verir, təsvirin, həcm və ölçülərin real alınmasına nail olurdu. O da "Molla Nəsrəddin" jurnalının ənənəvi mövzularına müraciət edirdi. "Bakı neft mədənlərində işsiz fəhlələr" (1908, N4) rəsmində fəhlələrlə sahibkarların qarşı-qarşıya durması, "XX əsr. Qafqazda hürriyyət" (1906, NaT), "Bir gün var idi, bir gün yox idi" (1907, Nnl3) karikaturalarında erməni-müsəlman münaqişəsi və onu qızışdıran "Fitneyi-iblisi məlunlar" - çarizmin bədnam müstəmləkəçilik siyasəti ifşa olunurdu. "Ay Tehrani alan, ay şirin tehrani alan" (1908, N27) karikaturasında İranın satqın hökmdarı Məhəmmədəli şahın gülünc təsviri verilmişdir.

İosif Rotterin rəsmlərində ictimai motivlərə, personajların psixoloji xarakteristikasının təhlilinə meyl duyulur. "Molla Nəsrəddin" jurnalının 1911-ci il 42-ci nömrəsində çap olunmuş M.F.Axundovun yubileyinə aid rəsm onun ən uğurlu əsərlərindəndir.

Həmçinin bax
------------

* Oskar Şmerlinq
* Əzim Əzimzadə
* Molla Nəsrəddin

İstinadlar
----------

1. 1 2  Rotter // Azərbaycan sovet ensiklopediyasının baş redaksiyası . VIII. Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası. 1984. 187.
2. 1 2 3  "Rotter İosif". Calilbook.musigi-dunya.az. 2021-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-07.

| ⛭Molla Nəsrəddinçilər |
| --- |
| Cəlil Məmmədquluzadə  • Ömər Faiq Nemanzadə  • Mirzə Ələkbər Sabir  • Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev  • Əli Nəzmi  • Əliqulu Qəmküsar  • Oskar Şmerlinq  • İosif Rotter  • Xəlil Musayev  • Məmməd Səid Ordubadi  • Mirzə Əli Möcüz  • Əzim Əzimzadə  • Əli Razi Şəmçizadə  • Bayraməli Abbaszadə  • Cəfər Cabbarlı  • Süleyman Məlikov |  |
Volfqanq Amadey Motsart **D major qırx səkkiz nömrəli** K. 111 + 120 **simfoniya** 1771-ci ildə bəstələmişdir. İlk iki hərəkət K. 111 Ascanio in Alba,operasının üverturası kimi, son hərəkəti K. 120 isə ayrı qurulmuşdur. 

\relative c'' {
 \key d \major
 \tempo "Allegro assai"
 <d' d, d,>\f r8 d,,16( e fis4) r8 fis16( g a4) a-! a-! r \grace b'16\p(a8 ) g16 a fis8 r \grace g16(fis8 ) e16 fis d8 r \grace e16(d8 ) cis16 d a8 r \grace b16(a8 ) g16 a fis8 r
}
Audio playback is not supported in your browser. You can download the audio file.

  

Simfoniya iki fleyta, iki qoboy, iki qoboy, iki şeypur, timpani və simmli alətlər üçün nəzərdə tutulub. Surilər və timpani ikinci hərəkət üçün səssizdirlər. 

Simfoniya aşağıdakı hərəkətlərdən ibarətdir: 

  

1. Allegro molto, **4****4**
2. Andantino grazioso, **3****8**
3. Allegro, **3****8**

Alte Motsart-Ausgabe (1879-1882-ci illərdə nəşr edilmişdir) 41 nömrəli simfoniyalarda 1–41 nömrəli ardıcıllıqla verilir. Motsartın Qırx birinci simfoniyasından daha əvvəl yazılmış olmasına baxmayaraq, bəzən 42-56 aralığında nömrələrlə verilir (1788-ci ildə yazılmışdır). K. 111 + 120 simfoniyasına bu nömrələmə sxemində 48 nömrəsi t\qdim edilir.

İstinadlar
----------

xarici linklər
--------------
**Architectural Record** - ABŞ-də nəşr olunan memarlıq jurnalı.

Haqqında
--------

"Architectural Record" aylıq yayımlanan və memarlıqdan bəhs edən ABŞ jurnalıdır. "MakQrav-Hill Construction" tərəfindən Nyu-York şəhərində nəşr olunur. Jurnalın 120 ildən çox yaşı var. Jurnalın əsas məqsədi yeni yetişən və ya təcrübəli memarlar haqqında son xəbərləri və memarlıq sahəsində baş verən yenilikləri oxucular çatdırmaqdır. Jurnal ilə Amerika Memarlıq İnstitutu (AMİ) arasında sıx əlaqə mövcuddur. Jurnalda və jurnalın rəsmi saytında tez-tez AMİ ilə bağlı xəbərlər yayınlanır.

Architectural Record jurnalının 1910-cu il may buraxılışında Pablo Pikassoya aid ən vacib əsər olan "Aviynonlu Qızlar"la bağlı və Qelett Burqesə aid "The Wild Men of Paris" (Parisdəki Çılğın Adamlar) adlı bir məqalə yayınlandı. Bu yazı Pablo Pikasso və Corci Braquein əsasını qoyduqları kubizm cərəyanının Amerika mətbuatındaki ilk yayınlarından biridir.

Jurnalın ofisi Nyu-York şəhərinin Manhetten bölgəsindəki "Two Penn Plaza" binasının 9-cu mərtəbəsində yerləşir.

Mənbə
-----

* Türk Vikipediyasında 19 may 2013-cü il tarixində yaradılmış "Architectural Record" məqaləsi

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt



1. ↑  The ISSN portal (ing.). Paris: ISSN International Centre, 2005. ISSN 0003-858X
**Temirbek Jurqenov** (*qaz.*  Жұргенов Темірбек Караұлы) (1898—1938) — SSRİ-nin görkəmli sovet partiyası və dövlət xadimi. Türküstan və Qazaxıstanda Sovet hakimiyyətinin qurulması və möhkəmləndirilməsi uğrunda mübarizənin üzvü. Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü, 1920-ci ildən bəri kommunist.

Həyatı
------

Noyabr 1898-ci ildə Madeniet bölgəsində, Jalaqaş rayonu [Qızılöqtə bölgəsi (Rusiya İmperiyası). Alimula qəbiləsinin Shomeki qəbiləsindən gəlir. 1913 Alamesek kəndindəki (indiki Qızıl-Orda bölgəsi, Jalaqaş rayonu, Ak-Aryk kəndi) iki illik rus-qazax (qazax internat məktəbi ilə) kişi məktəbini bitirib. 1917 Perovsk şəhərindəki Suxanski adına Rus-Qazax məktəbini bitirib. 1917-ci ildə Ufa Torpaq Tədqiqat Məktəbinə daxil oldu, lakin Vətəndaş müharibəsi səbəbiylə təhsilini tamamlamadı. 1918 - 1920-ci illərdə Turqay şəhərində çıxan "Qazaxıstan mky" qəzetində işləyir, Sovetlərin regional qurultayının hazırlanmasında iştirak edir, İrqiz rayonunun işçiləri ilə Ağ Qvardiyaçılara qarşı döyüşür. Qızıl-Kum traktındakı Alaş-Orda qarşı üsyanın lideri. Kenjeqarinski Volost İnqilab Komitəsinin sədri. 1920 - 1921-ci illərdə İrgiz Rayon İcraiyyə Komitəsinin sədr müavini və sədri. 1923-cü ildə Orenburq işçi fakültəsinin jurnalistika şöbəsini bitirib. 1923 - 1927-ci illərdə Orta Asiya Dövlət Universitetində təhsil alır. Məzun olduqdan sonra ictimai hüquq elmləri üzrə tədqiqatçı kimi qaldı. 1924 - 1926-ci illərdə Universitetdə oxuyarkən Kazak ASSR-in Türküstan Respublikasındakı səlahiyyətli nümayəndəsi kimi fəaliyyət göstərmişdir. Qazaxıstan və Türküstan MSK üzvü. Orta Asiya və Qazaxıstanın milli-dövlət bölgüsündə fəal iştirak etdi. 1926 - 1929-cu illərdə Daşkənddəki Qazaxıstan Pedaqoji İnstitutunun rektoru. 1929-cu ildə Tacikistan SSR Xalq Maliyyə Komissarı. 1930 - 1933-cü illərdə Özbəkistan SSR Xalq Maarif Komissarı.

1933 - 1937-ci illərdə Qazaxıstan SSR Təhsil Naziri (Qazaxıstan ASSR Xalq Təhsil Komissarı). 1933 - 1937-ci illərdə Qazaxıstan BKP (b) regional komitəsinin və onun bürosunun üzvüdür. 1937-ci ilin iyunundan Qazaxıstan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Büro üzvüdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Қазақ шежіресі. 2 том. Орта жүз-жан арыс, Теңізбай Үсенбаев,". 2018-11-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-24.
2. ↑  Общество «Мемориал», проект «Жертвы политического террора в СССР»
**Temernis gömrükxanası abidəsi** — Rostov-na-Donu ərazisində yerləşən, şəhərin inşası və Temernis gömrükxanası haqqında anlaşmanın imzakanması məqsədi ilə 2010-cu ildə qoyulmuş monimental abidə. Abidənin inşasına Rostov-na-Donu şəhər administrasiyasının 2010-cu il 24 dekabr 890 saylı əmri ilə qərara alınmışdır..

Tarixi
------

Abidə rəsmi olaraq 15 dekabr 2010-cu ildə açılışı gerçəkləşmişdir. Abidənin açılışı şəhərin yubleyi ilə eyni zamanda baş tutmuşdur. Abidə Novorossiysk şəhərində Rostov-na-Donu heykəltaraşlarının rəhbərliyi altında hazırlanmışdır. Abidanı Sergey Oleşnya və Anatoli Dementev hazırlamışdır. Onun hazırlanmasına 7 ay sərf edilmişdir. 

24 fevral 2017-ci ildə belə bir məlumat yayılır ki, abidə ciddi şəkildə zərər görmüşdür. Onun vandallıq nəticəsində zərər görməsi deyilsədə əslində yol-nəqliyyat qəzasında zərər görməsi müəyyən edilmişdir.

Təsviri
-------

Kompleksin mərkəzində gömrük zabiti təsvir edilmişdir. Əlində isə 1731-ci ildə aid gömrük sənədi vardır. Üstəlik onun əlində digər gömrük sənədləri vardır. Bu abidənin hazlrlanmasımda tarixçilər belə iştirak etmişdir. Onlar o dövrü canladırılmasına yardım göstərmişlər. Abidənin hündürlüyü 2 metr 20 sm təşkil edir. Bürüncdən hazırlanmışdır. Abidənin montajı bir neçə saat çəkmişdir.

Abidə Bereqovoy küçəsi, ev 15 ünvanının qarşəsında yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Памятник в честь основания Темерницкой таможни//Донской туризм". 2017-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-01.
2. ↑  "Об установке памятника в честь основания Темерницкой таможни". 2017-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-01.
3. ↑  "Мемориал ко Дню создания Темерницкой таможни частично разрушен". 2017-03-31 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-01.
4. ↑  "В Ростове-на-Дону открыли памятник в честь основания Темерницкой таможни". 2017-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-01.