**Akademik Murtuza Nağıyev adına Kataliz və Qeyri-Üzvi Kimya İnstitutu** və ya qısaca **KQKİ** — 1935-ci ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının yeni təsis edilmiş Azərbaycan filialının tərkibindəki kimya və tətbiqi kimya bölmələri əsasında yaradılmışdır.

Hələ 1929-cu ildə Azərbaycana dəvət olunmuş SSRİ EA-nın müxbir üzvü Konstantin Krasuski Kimya İnstitutun təşkilatçısı və ilk direktoru olmuşdur. Sonralar İnstituta SSRİ EA Azərbaycan filialının professoru Məmmədəmin Əfəndi (1937–1941), professor Şıxbala Əliyev (1941–1943), Azərbaycan EA-nın müxbir üzvü Şamxal Məmmədov (1943–1949), Azərbaycan EA-nın müxbir üzvü Heydər Əfəndiyev (1949–1967), akademik İzzət Oruczadə (1967–1971), Azərbaycan EA-nın müxbir üzvü Zülfüqar Zülfüqarov (1971–1983) rəhbərlik etmiş, 1983–1985-ci illərdə Azərbaycan EA-nın müxbür üzvü Telman Qurbanov direktor vəzifəsini icra etmişdir. 1985-ci ildən 2002-ci ilə qədər İnstitutun direktoru akademik Ramiz Rizayev olmuşdur.

Tarixi
------

Kimya İnstitutu 1935-ci ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının yeni təsis edilmiş Azərbaycan filialının tərkibindəki kimya və tətbiqi kimya bölmələri əsasında yaradılmışdır. Hələ 1929-cu ildə Azərbaycana dəvət olunmuş SSRİ EA-nın müxbir üzvü Konstantin Krasuski Kimya İnstitutun təşkilatçısı və ilk direktoru olmuşdur.

1965-ci ildə SSRİ EA Rəyasət Heyətinin və Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin qərarı ilə Kimya İnstitutu Azərbaycan EA Qeyri-Üzvi və Fiziki-Kimya İnstitutu adlandırılmışdır.

Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə Azərbaycan EA Rəyasət Heyətinin 7 iyul 1972-ci il tarixli qərarı əsasında Azərbaycan EA Qeyri-Üzvi və Fiziki-Kimya İnstitutunun strukturu kimi fəaliyyət göstərən Naxçıvan Regional Elmi Mərkəzi yaradılmışdır.

Naxçıvan Regional Elmi Mərkəzi elmin inkişafını daim diqqət mərkəzində saxlayan ölkə başçısının 7 avqust 2002-ci il tarixli sərəncamı ilə təşkil edilmiş AMEA Naxçıvan bölməsinin tərkibində öz fəaliyyətini davam etdirmişdir.

1981-ci ildə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 22 iyun 322 saylı sərəncamı ilə Qeyri-Üzvi və Fiziki-Kimya İnstitutunun nəzdində Mineral Xammalın Emalı üzrə Təcrübi İstehsalatlı Xüsusi Konstruktor Texnoloji Büro yaradıldı.

1965-ci ildə Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunda akademik Murtuza Nağıyevin rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərən Nəzəri Problemlər Bölməsi əsasında Azərbaycan EA Kimya Texnologiyasının Nəzəri Problemləri İnstitutu (KTNPİ) yaradıldı. KTNPİ-nin yaradıcısı və ilk direktoru akademik Murtuza Nağıyev 1975-ci ilə qədər bu instituta rəhbərlik etmişdir. Keçmiş SSRİ-də analoqu olmayan KTNPİ kimyanın mühüm sahələrindən biri olan kimya texnologiyasının problemlərinin həlli istiqamətində tədqiqatlar aparan yeganə institut idi.

1991-ci ildə Azərbaycan EA Rəyasət Heyəti və Kimya Elmləri Bölməsinin təqdimatı əsasında Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin qərarı ilə İnstituta akademik Murtuza Nağıyevin adı verilmişdir (11.01.91 il 16 №-li qərar). x3
1975–2002-ci illərdə İnstitutun direktoru akademik Toğrul Şahtaxtinski olmuşdur. Kimya Texnologiyasının Nəzəri Problemləri İnstitutunun əsas elmi istiqaməti kimya-texnoloji sistemlərin modelləşdirilmə və optimallaşdırılma üsullarının, prinsipcə yeni reaksiya və texnoloji sistemlərin, o cümlədən, katalitik proseslərin optimal layihələşdirilməsinin elmi əsaslarının yaradılması olmuşdur.

2002-ci ildə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 21.05.02 il qərarı əsasında Azərbaycan MEA Qeyri-Üzvi və Fiziki Kimya və Kimya Texnologiyasının Nəzəri Problemləri İnstitutlarının bazasında Kimya Problemləri İnstitutu yaradılmışdır. İnstitutun direktoru vəzifəsinə , akademik Toğrul Şahtaxtinski seçilmiş və 2010-cu ilədək həmin vəzifədə çalışmışdır. Ondan sonra 2014-cü ilədək direktor vəzifəsində akademik Ağadaş Əliyev çalışmış, 2014-cü ildə isə direktor vəzifəsinə akademik Dilqəm Tağıyev təyin edilmişdir. 2014-cü ilin aprel ayında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 15.04.14 il 104№ -li və AMEA-nın Rəyasət Heyətinin 17 sentyabr 2014-cü il 14/8 №-li tarixli qərarına əsasən İnstitutun adı dəyişdirilərək akademik M. Nağıyev adına Kataliz və Qeyri-Üzvi Kimya İnstitutu adlandırılmışdır.

Rəhbərlik
---------

* 0000–0000 Konstantin Krasuski Kimya İnstitutun təşkilatçısı və ilk direktoru olmuşdur.
* 1937–1941 İnstituta SSRİ EA Azərbaycan filialının professoru Məmmədəmin Əfəndi
* 1941–1943 professor Şıxbala Əliyev
* 1943–1949 Azərbaycan EA-nın müxbir üzvü Şamxal Məmmədov
* 1949–1967 Azərbaycan EA-nın müxbir üzvü Heydər Əfəndiyev
* 1967–1971 akademik İzzət Orucova
* 1971–1983 Azərbaycan EA-nın müxbir üzvü Zülfüqar Zülfüqarov
* 1983–1985-ci illərdə Azərbaycan EA-nın müxbür üzvü Telman Qurbanov direktor vəzifəsini icra etmiş
* 1985-ci ildən 2002-ci ilə qədər İnstitutun direktoru akademik Ramiz Rizayev olmuşdur
* 2011–2014 akademik Əliyev Ağadadaş Mahmud oğlu
* 2014 — akademik Dilqəm Tağıyev

Elmi istiqamətləri
------------------

* katalizin fundamental əsaslarının inkişaf etdirilməsi;
* karbohidrogenlərin çevrilməsi, qaz kimyası və ətraf mühitin qorunması üçün səmərəli katalizatorların və adsorbentlərin işlənilməsi;
* kimyəvi proseslərin kinetika və mexanizminin öyrənilməsi, modelləşdirilməsi və optimallaşdırılması;
* müxtəliftəyinatlı funksional materialların, nanokompozitlərin, topoloji izolyatorların, molekulyar maqnetiklərin və keçiricilərin sintezi və tədqiqi;
* yerli mineral xammalın emalı və praktiki əhəmiyyətli qeyri-üzvi birləşmələrin alınması üçün səmərəli proseslərin yaradılması;

İnstitutun şöbələri və laboratoriyaları
---------------------------------------

### "Mineral xammalın kompleks emalı" şöbəsi

* "Dəmir və titan tərkibli filiz xammalının emalı" laboratoriyası
* "Əlvan metaltərkibli mineral xammalın emalı" laboratoriyası
* "Analitik kimya" laboratoriyası

### "Qeyri-üzvi funksional materiallar" şöbəsi

* "Keçid elementlərinin xalkogenidləri" laboratoriyası
* "Funksional materialların komponentlərinin sintezi" laboratoriyası
* "Funksional qeyri-üzvi maddələrin termodinamikası" laboratoriyası
* "Metal oksidləri əsasında funksional materiallar" laboratoriyası
* "Kompozisiya örtük materialları və korroziyadan mühafizə" laboratoriyası

### "Koordinasiya birləşmələri" şöbəsi

* "Molekulyar maqnetiklər və keçiricilər" laboratoriyası
* "Keçid metallarının metal-üzvi birləşmələri" laboratoriyası
* "Nadir metalların kompleks birləşmələri" laboratoriyası
* "Metal-klatrat birləşmələr" laboratoriyası

### "Koherent — sinxronlaşdırılmış oksidləşmə reaksiyalari" şöbəsi

* "Monooksigenaz reaksiyalarının modelləşdirilməsi" laboratoriyası
* "Biomimetik sensorlar və azot 1-oksidlə oksidləşmə" laboratoriyası
* "Nanokarbon katalizatorları iştirakında hidrogen peroksidlə oksidləşmə" laboratoriyası

### "Oksidləşdirici heterogen kataliz" şöbəsi

* "Seolit katalizi" laboratoriyası
* "Ekoloji kataliz" laboratoriyası
* "Katalizatorların hazırlanması" laboratoriyası

### "Nano- və elektrokataliz" şöbəsi

* "Nanokompozit katalizatorlar" laboratoriyası
* "Nanostrukturlaşdırılmış metal-polimer katalizatorları" laboratoriyası
* "Metal-üzvi birləşmələr əsasında nanokatalizatorlar" laboratoriyası
* "Nanoelektrokimya və elektrokataliz" laboratoriyası
* "Renium ərintilərinin elektrokimyası və elektrokatalizi" laboratoriyası

### "Kimyəvi və ekoloji proseslərin modelləşdirilməsi və texnologiyası" şöbəsi

* "Kimyəvi-texnoloji proseslərin modelləşdirilməsi" laboratoriyası
* "Fiziki-kimyəvi texnologiyalar və onların modelləşdirilməsi" laboratoriyası
* "Kimya sənayesinin yan məhsullarının emalı" laboratoriyası
* "Zəhərli kimyəvi maddələrin zərərsizləşdirilməsi" laboratoriyası
* "Qeyri-üzvi sintetik sorbentlər" laboratoriyası
* "Mineral sorbentlər" laboratoriyası

Elmi-yardımçı qurumlar
----------------------

"Elmi-informasıya və patent tədqiqatları" şöbəsi

* "Elmi nəşrlər" şöbəsi
* "Beynəlxalq əlaqələr, qrant layihələri və innovasiya" şöbəsi
* "Təhsil" şöbəsi
* "Fiziki-kimyəvi analiz" şöbəsi

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası
* Dilqəm Tağıyev
* Konstantin Krasuski

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "İNSTİTUTUN YARANMA TARİXİ VƏ ƏSAS NAİLİYYƏTLƏRİ" (az.).. 2022-01-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 oktyabr 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* Аzərbaycan Milli Elmlər Akademiyası

| ⛭Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası |
| --- |
| Bölmələr | 
* Gəncə Bölməsi
* Naxçıvan Bölməsi

 |
| Elmi mərkəzlər | 
* "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
* Naxçıvan Regional Elm Mərkəzi
* Quba Regional Elmi Mərkəzi
* Lənkəran Regional Elmi Mərkəzi
* Şəki Regional Elmi Mərkəzi

 |
| İnstitutlar | Tarix İnstitutu • Arxeologiya, Etnoqrafiya və Antropologiya İnstitutu • Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu • Şərqşünaslıq İnstitutu • Ədəbiyyat İnstitutu • Dilçilik İnstitutu • Əlyazmalar İnstitutu • Memarlıq və İncəsənət İnstitutu • Folklor İnstitutu • Elm Tarixi İnstitutu • Qafqazşünaslıq İnstitutu |
| Digər | "Elm" nəşriyyatı • Mərkəzi Elmi Kitabxana |