| Sabitin qiyməti | Ölçüsü |
| --- | --- |
| 1,380 648 52(79)×10−23 | C·K−1 |
| 1,380 648 52(79)×10−16 | erq·K−1 |
| 8,617 3303(50)×10−5 | eV·K−1 |
|  |

**Boltsman sabiti** ({\displaystyle k\_{\mathrm {B} }} və ya {\displaystyle k}) - fundemental fiziki sabitlərdən biri olub, enerji ilə temperatur arasında əlaqə yaradır. Boltsman sabiti {\displaystyle R} universal qaz sabitinin {\displaystyle N\_{\mathrm {A} }} Avoqadro sabitinə olan nisbətinə bərabərdir:

{\displaystyle k\_{\mathrm {B} }={\frac {R}{N\_{\mathrm {A} }}}.}
Bu sabitin adı, onun əsas rol oynadığı statistik fizikaya böyük töhfə verən Avstriya fiziki Lüdviq Bolsmanın şərəfinə qoyulmuşdur.

Boltsman sabiti, entropiyada olduğu kimi, enerjinin temperatura nisbətinə bərabər olan ölçüyə malikdirr{\displaystyle \left(\left[k\_{\mathrm {B} }\right]={\frac {\mathrm {C} }{\mathrm {K} }}\right)}. BS-də Bollstman sabitininin təcrübi qiyməti aşağıdakı kimidir:

{\displaystyle k\_{\mathrm {B} }=1{.}380\,648\,52(79)\times 10^{-23}{\frac {\mathrm {C} }{\mathrm {K} }}}.
Dairəvi mötərizələrdəki ədəd kəmiyyətin qiymətinin axırıncı rəqəmlərdəki standart xətasını göstərir.

Makroskopik fizika ilə mikroskopik fizika arasında körpü
--------------------------------------------------------

{\displaystyle k\_{\mathrm {B} }} Boltsman sabiti makroskopik və mikroskopik fizika arasında körpüdür. Makroskopik ideal qaz qanununda deyilir ki, ideal qaz üçün {\displaystyle p} təzyiqi ilə {\displaystyle V} həcminin hasili {\displaystyle \nu } maddə miqdarının {\displaystyle T} mütləq temperatura olan hasili ilə mütənasibdir:

{\displaystyle pV=\nu {RT},}
burada {\displaystyle R} qaz sabitidir({\displaystyle R=8.3144598(48)\,}C⋅K−1⋅mol−1). Bu qanunda {\displaystyle \nu ={\frac {N}{N\_{\mathrm {A} }}}} və {\displaystyle R=kN\_{\mathrm {A} }} ifadələrindən istifadə etməklə Boltsman sabitinin daxil olduğu ideal qaz qanunun şəkilini aşağıdakı kimi yazmaq olar:

{\displaystyle pV=NkT,}
burada {\displaystyle N} qazdakı molekulların sayı, {\displaystyle N\_{\mathrm {A} }} isə Avoqadro sabitidir.

Enerji ilə temperatur arasında əlaqə
------------------------------------

{\displaystyle T} mütləq temperatura malik bircins ideal qazda hər bir irəliləmə hərəkətinin sərbəstlik dərəcəsinə düşən enerji, Maksvel paylanmasına görə, {\displaystyle {\frac {kT}{2}}} ifadəsinə bərabərdir. Otaq temperaturunda 
(~{\displaystyle 300\,{\mathrm {K} }}) bu enerji {\displaystyle 2.07{\cdot }10^{-21}\,{\mathrm {C} }} və ya {\displaystyle 0.013\,{\mathrm {eV} }} təşkil edir. Bir atomlu ideal qazda hər bir atom, üç fəza oxuna uyğun olaraq, üç sərbəstlik dərəcəsinə malikdir, bu da o deməkdir ki, hər bir atoma {\displaystyle {\frac {3}{2}}kT} qədər enerji düşür.

Boltsman sabiti və entropiyanın təyini
--------------------------------------

Statistik mexanikada termodinamik tarazlıq halında izolə olunmuş sistemin {\displaystyle S} entropiyası verilmiş makroskopik hala (məsələn, verilmiş tam {\displaystyle E} enerjisi halına) uyğun bütün mümkün müxtəlif mikroskopik halların {\displaystyle W} sayının natural loqarifmi kimi təyin olunur:

{\displaystyle S=k\,\ln W.}
Burada {\displaystyle k} mütənasiblik əmsalı Boltsman sabitidir. Mikroskopik hal({\displaystyle W}) ilə makroskopik hal ({\displaystyle S}) arasında əlaqə yaradan bu ifadə statistik mexanikanın mərkəzi ideyasıdır. Bu düsturun nə qədər mühüm olmasının göstəricisi, onun Boltsmanın məzar daşı üzərində yazılmasıdır.

{\displaystyle k} mütənasiblik əmsalı statistik mexanikadakı entropiyanın Klausiusun klassik termodinamik entropiyasına bərabər olmasını təmin etməyə xidmət edir:

{\displaystyle \Delta S=\int {\frac {{\delta }Q}{T}}.}

İstinad
-------

1. 1 2  "Boltzmann constant". CODATA Internationally recommended 2014 values of the Fundamental Physical Constants (ingilis). NIST. 2014. 2005-08-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-3.
2. ↑  "Fundamental Physical Constants — Complete Listing". 2013-12-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-02.
3. ↑  "Fundamental Physical Constants — Complete Listing". 2013-12-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-02.