recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ümumi yayılması
---------------

Vətəni Cənubi-Şərqi Asiyadır. Aralıq dənizi ölkələrində, Qafqazda, Paraqvayda və Vest-Hindistanın bəzi adalarında becərilir. Yabanı halda məlum deyil.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 2–10 m olan kiçik, həmişəyaşıl ağacdır. Budaqları uzun, nazik iti tikanlıdır. Yarpaqları növbəli, saplaqlı, dərili, parlaq, üstü yaşıl, alt tərəfi açıq yaşıl, efir yağlıdır.
Saplaqları enli qanadlı, çox uzun, bünövrəsində kəskin daralandır. Aprel-mayda çiçəkləyir. Çiçəkləri iri, diametri 2-3 sm, çox ətirli, tək və ya azçiçəklidir, 2-7 çiçək qoltuq dəstələrə yığılmışdır. Kasacığı 4-5 dişli, üstü tükcüklüdür. Çiçək tacı 4-8 ləçəklidir. Ləçəkləri ağ, ensiz-uzunsov, bir az ətli, efir yağlıdır. Erkəkcikləri çoxsaylı, sütuncuq və başcıq dişicik ağzı ilə birləşmişdir. Meyvəsi giləmeyvəşəkilli, şarşəkilli, bəzən biraz hamar, diametri 6-7 sm, qabığı qalın, üstü qeyri- bərabər çıxıntılı, parlaq narıncı, lətdən biraz ayrılan, çoxsayılı efir yağlıdır, ləti 10-12 hissədən ibarət, turş və ya biraz acıtəhərdir. Toxumları hamar, çıxıntılı, açıq sarıdır. Yumurtalığı tünd yaşıldır. Meyvələri noyabr-yanvarda yetişir.

Ekologiyası
-----------

+5-dən +450C-dək temperatura dözdüyü üçün iyunun əvvəlindən bitkini açıq havaya çıxarmağa imkan verir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqaz və Talışda təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Pomeransın meyvələrindən təbabətdə, parfümeriyada, çiçək və yarpaqlarından alınan efir yağından marmelad, sərinləşdirici içkilərin hazırlanmasında, çiçəklərinin həlimindən isə konditer və qida sənayesinin digər sahələrində istifadə edilir.

İstinadlar
----------

* "Azərbaycan dendroflorasi" V cild, Baki, "Elm", 2019, 370 səh.
**Oskolki adaları** (*rus.* Oстрова Осколки) — Kuril adalarının Böyük Kuril cərgəsinə şimal qrupuna daxil olan adalar qrupu. İnzibati cəhətdən Saxalin vilayəti Severo-Kurilsk şəhər dairəsi ərazisinə daxildir. Adalarda yaşayış yoxdur. Adaların ümumi sahəsi 1,5 km² təşkil edir. İki qrup adadan ibarətdir: Lisı və Şişki, Peşernaya və Kira qayalıqları. Lisi (Tülkülər) adası burafa çoxlu sayda tülkünün olması ilə əlaqədar verilmişdir. Şişki qayalıqları isə dörd qayalıqdan ibarətdir. 1946-cı ildə təşkil olunan ekspedisiya zamanı adaların xarici görünüşü ilə əlaqədar Şaşki (Dama oyunundakı daşlar mənasında) adlandırılsada, kartoqrafın və redaktorun səhvi ucbatından Şişki olaraq təhrif olunuşdur.

Şikotan adasından Şpanberq boğazı ilə (20 km şimal-şərq), Zelyonı adasından isə Polonski boğazı ilə ayrılır. Adalardan 6 km şimal-şərqdə Polonski adası yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Пыжьянов Ф.И. Браславец К.М.* "Остров Кунашир и Малые Курилы. Топонимический словарь. История в названиях на карте Сахалинской области". 1983, 1994. 2013-05-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-22.
**Qədim Pompey** (*lat.* Pompeii, it. Pompei) — Qədim Roma şəhəri. Neapol şəhərinin yaxınlığında yerləşir.

Eramızın 79-cu ilində Vezuvinin güclü püskürməsi nəticəsində Pompey şəhəri sakinləri ilə birlikdə vulkan külünün və lavanın altında qalıb məhv olmuşdur. 1713-cü ildə təsadüfən bu şəhərin qalıqlırı aşkar edilmiş və arxeoloqlar tərəfindən şəhər, demək olar ki, qalın vulkan külündən tamamilə təmizlənmişdir. Zəhərli qaz və isti külün təsiri ilə məhv olmuş canlıların qalıqları indiyədək qalmaqdadır. Hazırda Pompey şəhəri açıq hava altında qədim dövrün muzeyinə çevrilmişdir.

Ölkənin cənub hissəsində yerləşən qədim Pompey şəhəri İtaliyanın ən çox turist qəbul edən üçüncü, dünyanın isə 48-ci şəhəridir. Buraya ildə 2,5 milyondan çox insan baş çəkir.

Qədim Pompey şəhərinin qalıqları, Vezuvi dağı fonunda

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.

Həmçinin bax
------------

* Pompeyin son gecəsi

Xarici keçidlər
---------------

* Pompey haqqında qısa sənədli film


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Tarix** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Ələsgərov.

**Sədrəddin Ələsgərov** (21 mart 1929, Quzanlı – 14 iyun 2019) — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Ağdam Rayon Ağsaqqallar Şurasının sədri.

Həyatı
------

Ələsgərov Sədrəddin Fərrux oğlu 1929-cu ildə Ağdam rayonun Quzanlı kəndində anadan olub. 1936-cı ildə Quzanlı kənd məktəbinin I sinfinə daxil olub. 1945-ci ildə kolxozda su cuvarı işləyib.

1947-ci ildən kolxozda yaxşı işlədiyinə görə kolxoz sədri Əkbər Bağırov onu "anbardar-xəzinadar" vəzifəsinə təyin edib. Əsgəri xidmətdən sonra kolxozda heyvandarlıqla məşğul olmağa başlayıb. Heyvandarlıqda əldə etdiyi yüksək nəaliyyətlərə görə 1958-ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adı və "Lenin Ordeni"ilə təltif olunub.

1958-1975-ci illərdə kolxozda baş çoban, sahə zootexniki, ferma müdiri işləmişdir. 1981-ci ildən Sədrəddin Ələsgərov kolxozda sədr muavini vəzifəsinə irəli çəkilib.

Sədrəddin Ələsgərov Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev cənablarının 2 oktyabr 2002-ci il tarixli fərmanı ilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü olmuşdur.

Sədrəddin Fərrux oğlu Ələsgərov ömrünün sonuna qədər Ağdam Rayon Ağsaqqallar Şurasının sədri kimi çalışıb.

Sədrəddin Ələsgərov 14 iyun 2019-cu ildə 90 yaşında vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sədrəddin Ələsgərov". 2019-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-07.
2. ↑  "Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Sədrəddin Ələsgərov vəfat edib". 2019-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-07.

| ⛭SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • V  • Y  • Z **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** |  |
**Sədəf Çaxmaq** (*türk.* Sedef Çakmak; 9 iyun 1982) — Türkiyə siyasətçisi, LGBT fəalı. Çaxmaq Türkiyədə açıq şəkildə LGBT kimliyi ilə vəzifəyə gəlmiş ilk siyasətçidir. O, lezbiyandır.

Həyatı
------

Sədəf Çaxmaq 9 iyun 1982-ci ildə anadan olmuşdur. O, 2015-ci ildən bəri Cümhuriyyət Xalq Partiyasının İstanbul Başakşəhər bələdiyyəsi rayon məclis üzvüdür. Çaxmaq Türkiyədə açıq şəkildə LGBT kimliyi ilə vəzifəyə gəlmiş ilk siyasətçidir.

Sədəf Çaxmaq Qalatasaray Universitetinin Sosiologiya Fakültəsindən bakalavr dərəcəsi ilə məzun olmuşdur. O, universitet illərində mülki cəmiyyət təşkilatlarında işləməyə başlamışdır. 2004-cü ildən bəri LGBT fəalı olaraq fəaliyyət göstərir. Sədəf Çaxmaq Lambdaistanbul təşkilatında qoşulduğu bir layihə ilə başlayan fəallıq həyatına Sosial Siyasət, Cinsiyyət Kimliyi və Cinsi Oriyentasiyalar Təşkilatında (SPoD) dəvam etmişdir. Çaxmaq SPoD təşkilatının qurucu üzvlərindən biridir və idarə heyətində işləyir.

Sədəf Çaxmaq 2014-cü ili mart ayında keçirilən yerli seçkilərdə Beşiktaş rayonunda CHP adına bələdiyyə məclis üzvü namizədi olaraq kampaniya irəli sürmüş və birinci sıra ehtiyat namizəd olmuşdur. O, məclis üzvü Ayça Ağpəkin millət vəkili namizədliyi səbəbiylə istefa verməsindən sonra ehtiyatdan əsl siyahıya keçərək bələdiyyə məclisi üzvü olmuşdur.

Sədəf Çaxmaq 2017-ci ilin oktyabr ayında Avropa Sosialistlər Partiyası nəzdində LGBT platformaları üçün nəzərdə tutulmuş Rainbow Rose şəbəkəsi sədri olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Yücəl, Dəniz.* "Istanbul: Gay Pride - Der lesbische Marsch durch die Institutionen". www.welt.de (alman). DIE WELT. 28 iyun 2015. 24 mart 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 may 2019.
2. ↑  "LGBTI Activist Sedef Çakmak is now a Municipal Assembly Member". lgbtinewsturkey.com (ingilis). LGBTI NEWS TURKEY. 2 mart 2015. 24 mart 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 may 2019.
3. ↑  "Sedef Cakmak - Global Philanthropy Forum". philanthropyforum.org (ingilis). Global Philanthropy Forum. 24 mart 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 may 2019.
4. ↑  "Bianet: Sedef Çakmak is elected as the Chair of Rainbow Rose". lgbtinewsturkey.com (ingilis). LGBTI NEWS TURKEY. 30 oktyabr 2017. 24 mart 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 may 2019.
Belarus regionları. XIX — XX əsrin əvvələri:   Ponemane
  Poozere
  Podneprove
  Qərbi Polesye
  Şərqi Polesye
  Mərkəzi Belarus**Ponemane** (*belar.* Панямонне) — Belarus Respublikasının tarixi-etnoqrafik regionu. Neman çayının adı ilə adlandırılmışdır. Belarusda çay *Neyman* kimi adlanılır. Qrodno vilayətini, elcə də Brest və Minsk vilayətlərinə bitişik hissələri əhatə edir. Ponemanedən cənubda Qərbi Polosye, şərqdə və şiaml-şərqdə Mərkəzi Belarus, Poozere yerləşir.

Tarixi
------

Neman hövzəsindəki slavyan yaşayış məskənlərinin formalaşması, tədqiqatçıların fikrinə görə 1-ci min illiyin ikinci yarısına təsadüf edir. Arxeoloqlar hesab edirlər ki, bu zaman bölgədə çox az baltikyanı kəndlərin olması diqqəti cəlb edirdi. V. Titovun 18 cildlik Belarus Ensiklopediyasındakı yazdığı məqaləyə görə, bölgə əhalisi assimilyasiya etmiş litvinlərin, yatvyaqların, prussların, tatarların və digər etnik qrupların iştirakı ilə slavyan etnogenetik əsasda inkişaf etmişdir.

Arxeoloqlar F. Qureviş və J. Zveruqo görə X-XI əsrlərdə Yuxarı Ponemaniyanın slavyan əhalisi müxtəlif etnik qrupların qarşmasından meydana gəlmişdir: dreqoviçi, volınyane, mazovşane, drevlyan və kriviçi.

Orta əsrlərdə Ponemane Litva adı ilə tanınırdı, eyni zamanda bölgəni Qara Rus (Чёрная Русь) termini ilə də adlandırırdılar. X əsrin sonu XI əsrin birinci yarısında Ponemane Kiev Rus dövlətinin bir hissəsi oldu. XII - XIII əsrin birinci yarısında bölgə Qalisiko-Volın və Polotsk knyazlıqlarının təsir dairəsində idi. XIII əsrdə Ponemane Böyük Litva knyazlığının yaranması zamanında tarixi hadisələrin mərkəzində idi. XIII -XVIII əsrlərdə, Böyük Litva knyazlığının mövcud olduğu dövrdə, baltik-slavyan təmasları boyunca Belarusun bu bölgəsi xüsusi etnik xüsusiyyətinə sahib oldu və müasir Belarusiyada ayrıca bir tarixi və etnoqrafik bölgə kimi fərqlənir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Гуревич Ф. Д.* Древности Белорусского Понеманья. — Москва — Ленинград, 1962. — С. 144.
2. ↑  *Цітоў В. С.* Панямонне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-11-0198-2 (т. 12), ISBN 985-11-0035-8. — С. 58-59.
3. ↑  *Гуревич Ф. Д.* Древности Белорусского Понеманья. — М. Л. 1962. — С. 97-111, 135—137; *Зверуго Я. Г.* Верхнее Понеманье в IХ-ХII вв. — Минск, 1989. — С. 99-110; *Кибинь, А. С.* От Ятвязи до Литвы: Русское пограничье с ятвягами и литвой в X—XIII веках — М. 2014. — С. 30.
4. ↑  *Цітоў B. C.* Народная спадчына: Матэрыяльная культура ў лакальна-тыпалагічнай разнастайнасці. — Мн. 1994. — С. 258—279
**Pompeyin son günləri** (*ing.* The Last Days of Pompeii) — Eduard Bulver-Littonun tarixi romanı. 1833-1834-cü ilin qışında Neapolda yazılmış və arxeoloq ser Vilyam Gellə həsr edilmişdir. Roman 1834-cü ildə Londonda nəşr olunmuş və dərhal böyük populyarlıq qazanmış, dəfələrlə təkrar nəşr olunmuş və dərhal bir neçə dilə tərcümə edilmişdir. Əsərin ideyasını Bulver-Litton Milanda sərgidə olarkən gördüyü Karl Bryullovun rəsm əsərindən götürmüşdür.

Hadisələr eramızın 79-cu ilində Pompeydə baş verir. Roman bir çox ölkələri və xalqları fəth etmiş Roma İmperiyasının həyatının geniş panoramasını təqdim edir. Baş qəhrəman Qlavk yunandır, Romaya tabe olan yüksək sivilizasiyanın nümayəndəsidir; onun əsas rəqibi daha qədim mədəniyyətin daşıyıcısı olan misirli keşiş Arbakdır. O, qədim gizli bilikləri öyrənməyə başlayır. Yeni yaranmış yeni dinin nümayəndəsi olan xristian Olinf qarşı çıxır. Bir çox sınaqlardan keçərək Vezuvi vulkanının püskürməsindən sağ çıxan Qlavk və onun sevimli Yunus Afinaya yerləşərək xristianlığı qəbul edirlər.

Herkulanum və Pompeydəki arxeoloji qazıntıların təəssüratlarına əsaslanan roman geniş ictimaiyyət tərəfindən qədim məişət qavrayışına böyük təsir göstərmiş və XX əsrin 20-ci illərində dəfələrlə rəsm, heykəltəraşlıq, musiqi və teatr əsərləri üçün əsas olmuşdur. XX əsrdə bir neçə dəfə kino və televiziya üçün uyğunlaşdırılmışdır. Eyni zamanda, roman tənqidçilər və ədəbiyyatşünaslar tərəfindən şah əsər kimi qəbul edilməyib və XX əsrin ikinci yarısından etibarən unudularaq Viktoriya dövrünün abidəsinə çevrilib.

Həmçinin bax
------------

* Pompeyin son gecəsi
**Pong** – ilk videooyunlardan biri. Pong 2D (ikiölçülü) qrafikə sahib stolüstü tennis oyunudur.Computer space kimi videooyunlarından daha sonra çıxmasına baxmayaraq *Pong* papulyarlıq qazanan ilk videooyunlarından biridir.Məqsəd masa tennisi oyununda daha yüksək xal qazanaraq rəqibi məğlub etməkdir.

Birinci nəsil oyun konsolları üçün nəzərdə tutulmuş oyun, Atari firması tərəfindən 1972-ci ildə orjinal olaraq satışa çıxarılıb.Allan Alcorn tərəfindən Atari-nin həmtəsisçisi Nolan Bushnell tərəfindən ona verilən bir məşq olaraq yaradılan ilk arcade videooyunlarından biri idi.  Bushnell, oyunun konsepsiyasını ilk ev videooyun konsolu olan Magnavox Odyssey-ə daxil olan elektron bir stolüstü tennis oyununu əsas götürdü.  Buna cavab olaraq, Magnavox daha sonra Atari'yi patent pozuntusuna görə məhkəməyə verdi.  Bushnell və Atari-nin həmtəsisçisi Ted Dabney, Alcorn-un işinin keyfiyyətinə təəccübləndilər və oyunu istehsal etməyə qərar verdilər.

1. ↑  Pong // Internet Game Database (ing.). 2012.
**Smoq** (*ingliscə smoke-tüstü, foq-duman*) — havanın Yer səthinə yaxın hissəsinin tüstü və his qarışığı olan qatı duman ilə çirklənməsidir.

**Smoqun** əmələ gəlmə səbəbləri
İri şəhərlərdə və sənaye rayonlarında kimya, metallurgiya müəssisələrindən, avtomobillərdən Smoq sakit havada və ya az küləkli vəziyyətdə yaşayış məntəqələrində uzun müddət qala bilir. Smoq çox vaxt tüstü ilə duman qarışığından yaranır. Bu halda su buxarının kondesasiyası tüstünün havada asılı vəziyyətdə olan bərk hissəcikləri ətrafında gedir, havada istehsalın qaz halında olan qarışıqları da iştirak edir(Buna London tipli smoq deyilir).

Bəzən günəş şüalarının təsiri ilə qaz tullantılarında kimyəvi reaksiya zamanı əmələ gələn qazlardan ibarət davamlı göy tüstü müşahidə olunur, duman olmur (buna Los-Anceles tipli smoq deyilir). Alçaq temperaturda istilik-qızdırma sisteminin su buxarı ilə məişət qaz tullantıları birləşərək buzdan smoq əmələ gətirir.

Smoq insan orqanizminə mənfi təsir göstərir, nəfəs orqanlarında xroniki xəstəliklərin yaranmasına, gözlərin xəstələnməsinə, bir çox hallarda çox saylı insan ölümünə səbəb olur, bitkilərə ziyan vurur.

**Smoqu** yaradan səbəblər

Mənbə
-----

* AMEA, akademik H.Ə.Əliyev adına Coğrafiya İnstitutunun aparıcı elmi işcisi, i.e.n.- Eminov Z.N. Bakı şəhəri, H.Əliyev adına liseyin coğrafiya müəllimi, c.e.n.- Səmədov Q.M. "COĞRAFİYA ENSİKLOPEDİYASI", 2012-ci il.
**Dei Linçei Akademiyası** (it. Accademia Nazionale dei Lincei, çox vaxt qısa şəkildə Accademia dei Lincei, yaxuq "Vaşaqgözlülər Akademiyası") — İtaliyanın ən qədim elmlər akademiyası. Romada, Korsini palazzoda yerləşir.

Akademiklər özlərini "vaşaqgözlü" (lincei) adlandırır. Elmi idrak üçün vacib olan itigözlülük xüsusən vaşaqa (it. lince, *lat.* lynx) — vəhşi meşə pişiyinə xas olduğu üçün özlərini belə adlandırırlar. Bu təşbeh Yunan mifologiyasında arqonavtların öncəgörəni kimi tanınmış Linkeyin itigözlülüyünə işarə olan "Linkey gözləri" ifadəsindən formalaşmışdır.

İtaliyanın ən qədim akademiyası olan Dei Linçei akademiyası 1603-cü ildə Federiko Çezi tərəfindən yaradılmışdır və üç yüz il ərzində İtaliya elminin intelektual məkrəzi olmuşdur. İlk dövrlərdə akademiyanın cəmi dörd üzvü var idi. Akademiyanın altıncı və daha nüfuzlu üzvü 1611-ci ildə seçilmiş Qaliley oldu. Qraf Çezinin vəfatından sonra akademiyanın fəaliyyəti zəiflədi. Bu dövrdə akademiyanın sonuncu nəşri 1651-ci ildə işıq üzü gördü.

XIX əsrin ortalarında kilsə və hakimiyyət akademiyanın fəaliyyətini bərpa etmək məsələsini qaldırdılar. 1847-ci ildə Vatikanda Papa elmlər akademiyası yaradıldı və onun üzvləri özlərini "yeni vaşaqgözlülər" (Nuovi Linçei) adlandırdılar. İtaliyanın birləşdirilməsindən sonra kral II Viktor Emmanuil 1871-ci ildə dei Linçei Akademiyasının milli elmlər akademiyası kimi fəaliyyət göstərməsi üçün qərar qəbul etdi.

Mussolininin hakimiyyəti zamanı akademiya İtaliya Kral Akademiyasının tərkibinə daxil edildi. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra Benedetto Kroçenin tələbinə əsasən akademiyanın əvvəlki statusu qaytarıldı.

Xarici keçidlər
---------------

* Akademiyanın rəsmi saytı



1. ↑  ROR Data. v1.19 2023. doi:10.5281/ZENODO.7644942
**Tamara Xatun** və ya **Kera Tamara** (XIV əsr və ya 1340, Bolqarıstan – XIV əsr və ya 1389, Osmanlı imperiyası) — Bolqar çarı İvan Aleksandrın qızı və 3-cü Osmanlı sultanı I Muradın xanımı.

Həyatı
------

Tamara Xatun 1340-cı ildə Bolqar çarı İvan Aleksandr və onun ikinci xanımı Sarah Teodoranın qızı olaraq dünyaya gəldi. Atasından sonra çar olan İvan Şişmanın doğma bacısı idi. Həyatının ilk illəri haqqında yetərli məlumat yoxdur. İlk ərinin despot Konstantin olduğu məlumdur. Ancaq bəzi mənbələrin onun Bizans imperatoru II Manuelin qaynatası Konstantin Draqas olduğunu iddia etməsi yalnışdır. Çünki adı çəkilən şəxs 1395-ci ildə vəfat etmiş, Tamara isə tarixi mənbələrdə 1371-ci ildən artıq dul olaraq anılmağa başlanmışdır.

Tamara Xatun Sultan Murada təqdim edilir
1371-ci ildə atası Çar Aleksandr vəfat etdi və qardaşı İvan Şişman Bolqar taxtına əyləşdi. Həmin il Osmanlı sultanı I Muradın elçiləri paytaxt Tırnovaya yollandı və yeni çarla sülh şərtlərini yenilədi. Ancaq çarın gözəl bacısının dul olduğunu bilən Sultan Muradın bu dəfəki sülh tələbi başqa idi. İki dövlət arasındakı sülühn davam etməsi üçün Osmanlıların tələbi Tamara Xatun oldu. Ancaq çar İvan Şişman sultanı müxtəlif oyunlarla 7 il boyunca gözlətdi.

Çar İvan Şişmanın 7 il boyunca Osmanlılara qarşı davam edən mübarizəsi uğursuz nəticələndi və çar bacısını 1378-ci ildə paytaxt Bursaya göndərməyə məcbur oldu. Cütlüyün Bursada rəsmi mərasimlə kəsiolən nigahının ardından Tamara Xatun dinini dəyişmədi.

Tamara Xatunun məzarı Bursada əri Sultan Muradın da dəfn edildiyi Hüdavəndigar məscidindədir. Vəsiyyətinə görə türbənin üzəri mərmərlə örtülmədi və məzarının üzərinə arpa dənələri səpildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Czamańska, Ilona (2013). "Chrześcijańskie małżonki sułtanów tureckich. Małżeństwa polityczne w imperium osmańskim XIV i XV wieku" Arxivləşdirilib 2022-04-07 at the Wayback Machine. *Balcanica Posnaniensia*. **20**: 53
2. 1 2  Павлов, Пламен. Търновските царици. В.Т.:ДАР-РХ, 2006

Mənbə
-----

* *Queens of Tarnovo*, Plamen Pavlov, 2006
* Табаков, Симеон. *Опит за история на град Сливен. Том 1.* Издателство на ОФ, 1986, стр. 208.
* Титулатурата е по Лондонското евангелие
*Snickers*
**Snickers** — qovrulmuş yerfındığı (fındıq və ya günəbaxan tumu da ola bilər), karamel və nuqadan ibarət, üzəri südlü şokoladla örtülmüş şokolad batonu. ABŞ-də ən çox satılan şokolad batonudur. Dünyada illik satışı 2 milyard dollar aralarındadır. İlk zamanlar Böyük Britaniya və İrlandiyada Marafon adıyla satılırdı, daha sonra isə Snickers adı ilə bütün dünyada tanınmağa başladı.

Tarixi
------

Snickers batonu ilk dəfə 1923-cü ildə ABŞ-də konditer Frenk Mars tərəfindən hazırlanmışdır. Ancaq kütləvi istehsal yalnız 1930-cu ildə başlamışdır. 1929-cu ilin noyabrında Çikaqo şəhərində Snickers batonları hazırlanan zavod fəaliyyətə başlamışdır.

Batonun adı Mars Incorporated şirkətinin banisi olan Mars ailəsinin atının adından götürülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Snickers Candy Bar"". 2010-02-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-01-07.
2. ↑  "Women sweet on humorous Snickers ads". 2005-12-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-01-07.
3. ↑  "Mars şirkətinin məhsulları". 2012-01-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-01-07.

Qalereya
--------

* Snickers Super (101 q.)*Snickers Super* (101 q.)
* Snickers Super*Snickers Super*
* Snickers*Snickers*
* Snickers və Mars*Snickers* və *Mars*

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı Arxivləşdirilib 2012-09-03 at the Wayback Machine
* Snikers Arxivləşdirilib 2011-11-26 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------


Vikianbarda ***Snickers*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Sir John William Alcock** (*ing.* John Alcock; 5 noyabr 1892 – 18 dekabr 1919, Ruan) — Atlantik okeanı ilk dəfə heç dayanmadan keçən ingilis təyyarəçi. Bu uçuşu həmkarı Artur Braun ilə birlikdə həyata keçirmişdir.

Həyatı
------

Alcockun xatirəsinə İrlandiyadakı Clifden yaxınlığında tikilən abidə
Alkok 17 yaşında təyyarəçiliklə maraqlanmağa başladı və 1912-ci ildə pilotluq sertifikatını aldı. Birinci dünya müharibəsi ərəfəsində pedaqoq olaraq Kral Donanması Hava Qüvvələrinə qatıldı; İstanbulun bombalanmasında (mart 1917) və başqa bir çox hərəkatda iştirak etdi. 1917-ci ilin sentyabrında Türk zenit atəşiylə Suvla Tünd yaxınlığında (Çanaqqala) dənizə məcburi eniş etdi. Yoldaşlarıyla birlikdə döyüşün sonuna qədər məhbus qaldı. 1919-cu ilin martında donanmadakı vəzifəsindən ayrıldı. Vickers Təyyarə Şirkətində sınaq pilotçu oldu. Bu şirkət Londonda nümayiş olunan Daily Mail qəzetinin Atlantik okeanı üzərində heç dayanmadan ediləcək uçuş üçün 10 min sterlinq qoyduğu yarışmağa bir təyyarə hazırladı. Alkok və Braun 14 iyun 1919-cu ildə, Qrinviç saatıyla 16:13-də Nyufaundlend (Kanada) Sent Cons Aerodromda qalxaraq 16 saat 12 dəqiqə davam edən 3,186 km-lik uçuşun sonunda İrlandiyanın Qoluey bölgəsində, Clifden yaxınlığındakı bataqlığa endilər. Bir neçə ay sonra amfibik bir təyyarəni Parisə apararkən pis hava şərtləri üzündən təyyarə yerə çırpıldı. Aldığı xəsarətdən bir müddət sonra öldü.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Sir John William Alcock // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  John William Alcock // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
Böyük Britaniyanın Bae Systems şirkətinin istehsalı CV-90 piyadaların döyüş maşını
**Combat Vehicle** 90 (döyüş maşını) Hägglunds/Bofors tərəfindən hazırlanmış BAE Systems Hägglunds istehsalı olan İsveç malı piyadaların döyüş maşınıdır.

İstehsalçı ölkə: Böyük Britaniya

İstehsalçı firma: BAE Systems Hägglunds

Tip: Piyadanın döyüş maşını

İstehsal tarixi: 1993

Xidmətə giriş ili: 1993 – günümüzə

İstehsal sayı: 1170 ədəd

Ağırlıq: 35 ton

Ekipaj: 3 nəfər (komandir, sürücü, topçu)

Desant: 8 nəfər

Ölçülər
-------

Uzunluğu: 6.55 m

Lülənin uzunluğu: 2.25 m

Eni: 3.1 m

Hündürlüyü: 2.7 m

Müdafiə
-------

Zireh qalınlığı: 30 mm yayılmış polad + asma passiv müdafiə modulları

Tüstü bombaları

Performans
----------

Dalış dərinliyi: 1.4 m

Xəndək keçmə: 2.6 m

Divar dağıtmaq: 0.5 m

Qalxma dərəcəsi: 30º

Motor: Scania DSI 14 dizel

At gücü: 550 (410 kW)

Maksimal sürət: 70 km/saat

Mənzili: 320 km

Dayandırılması: burulma bar

Silahlanma
----------

40 mm-lik "Bofors" L70 avtomatik top qurğusu (İxrac üçün nəzərdə tutulan versiyalar üçün isə 30mm-lik Bushmaster topu)

Kalibr: 40 mm

Lülənin qalxma bucağı: -35º +45º

Üfüqi tuşlama bucağı: 360º

Atış tezliyi: 240 atış/dəqiqədə

Mərminin başlanğıc sürəti: 1021 metr/saniyə

Atəş məsafəsi: 3 km

Maksimal atəş məsafəsi: 12.5 km

7.62 mm "KSP" M/39 pulemyotu

Kalibr: 7.62 mm NATO

Atış tezliyi: 600 – 720 atış/dəqiqədə

Güllənin başlanğıc sürəti: 850 metr/saniyə

Atəş məsafəsi: 1.8 km

Maksimal atəş məsafəsi: 2.4 km
**Bağırovlar** — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri. İrəvan xanları nəslindəndirlər.

Soyun yaranması
---------------

İrəvanda XIX əsrin ortalarında yaşayan üç qardaşın – Hacı Bağır, Hacı Abbas, Hacı Qasım nəslinin sonralar yetirdiyi görkəmli simalarından biri Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Kamran Bağırov Faiq Bağırzadə Akif Əlizadə, görkəmli ictimai-xadim Maqsud Əlizadə və bəstəkar Polad Bülbüloğlu ilə eyni nəsilə mənsubdurlar.

Əkbər bey Bağırov İravanin görkəmli şəxsiyətlerindən biri olub. O Peterburq universitetinin botanika fakultəsini bitirib. Iravan şəhərinin mərkəzinda ,indiki SayatNova kucədinde,böyuk mülku olub. Şəhərin mərkəzinda olan fotbol stadionu Əkbər bəyin meyvə bağlarinin yerinda inşa edilib. Akademik Faik Bagirzada, Azerbaycanin KP birinci katibi Kamran Bagirov qardaşı övladlarıdı.

Soyun tanınmış nümayəndələri
----------------------------

* Əkbər bəy Bağırov —
* Kamran Bağırov — Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi komitəsinin birinci katibi
* Faiq Bağırzadə — geologiya elmləri doktoru (1964), Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü (1983), Əməkdar elm xadimi (1980), Bakı Dövlət Universitetinin rektoru və Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı

Həmçinin bax
------------

* İrəvan
* İrəvan xanlığı

İstinadlar
----------
**Con Bell** (28 iyun 1928, Belfast – 1 oktyabr 1990[…], Cenevrə) — Şimali İrlandıyalı fizikaçı. Bell teoremi olaraq bilinən, kvant fizikasında ön əmli bir teoremin yaradıcısıdır.. O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F. "John Stewart Bell"

Həyatı
------

Con Bell , Şimali İrlandiyanın Belfast şəhərində anadan olub. 11 yaşı olanda, elm adamı olmağa qərar verir və 16 yaşında Belfast Texniki Liseyi bitirir. Bell daha sonra təhsilini Belfast Queen Universitetində davam edir və 1948-ci ildə eksperimental fizika sahəsi üzrə bakalavr dərəcəsi alır. 1956-cı ildə Birmingham Universitetində fizika sahəsində doktorluq üzrə təhsilini davam etdirir. Nüvə fizikası və kvant nəzəriyyəsi sahəsində ixtisaslaşır.p. 139. ISBN 978-1-56858-232-0.

### Bell teoremi

1964-cü ildə CERN-dən Stanford Universitetində, Wisconsin-Madison Universitetində və Brandeis Universitetində keçirdiyi illərdən sonra "Eynşteyn-Podolski-Rosen Paradoksu haqqında" məqalə yazdı. Bu işdə, EPR təhlilini aparmaq üçün məşhur Bell teoremini əldə etməyə imkan verdiyini göstərdi. Müəyyən fərziyyələrdən əldə edilən bərabərsizlik, kvant nəzəriyyəsi ilə pozulmuşdur. Bell-in bərabərsizliyi ilə əlaqədar, EPR analizi ilə birlikdə fikir ayrılığı var. Bell yalnız yerli gizli dəyişənlərin deyil, bütün yerli nəzəri izahların kvant nəzəriyyəsinin proqnozlarına zidd olmasını qeyd etdi. Alternativ bir şərhə görə, bütün yerli nəzəriyyələr deyil, yalnız yerli gizli dəyişənlər nəzəriyyələri (və ya "yerli realist" nəzəriyyələr) kvant nəzəriyyəsinin proqnozları ilə uyğun gəlmir.

### Eksperimental testlərdən nəticə

1972-ci ildə göstərilən çoxsaylı eksperimentlərdən biri (ideal detektor effektivliyinə uyğun olaraq) Bell-in bərabərsizliyini pozmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  John Stewart Bell (ing.). 2006.
2. 1 2  NNDB (ing.). 2002.
3. 1 2  Quantum (Un)speakables: From Bell to Quantum Information. 2002. ISBN 978-3-540-42756-8 doi:10.1007/978-3-662-05032-3
4. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
5. 1 2  *Myrvold W. C. Christian J.* How Stands Collapse II. 2009. doi:10.1007/978-1-4020-9107-0 arXiv:0706.3526
6. ↑  Bell, J. S. (1988). Speakable and Unspeakable in Quantum Mechanics. Cambridge University Press. p. 14. ISBN 978-0-521-36869-8.
7. ↑  Einstein, A.; Podolsky, B.; Rosen, N. (1935). "Can Quantum-Mechanical Description of Physical Reality Be Considered Complete?". Physical Review. 47 (10): 777. Bibcode:1935PhRv...47..777E. doi:10.1103/PhysRev.47.777
**Yuxarı Bavariya hersoqluğu** (*alm.* Herzogtum Oberbayern‎) — Müqəddəs Roma İmperiyasının tərkib hissələrindən biri. 1255-ci ildə ilk Bavariya bölgüsündən 1340-cı ildə Bavariyanın yenidən birləşməsinə qədər və 1349-cu ildən ikinci Bavariya əyalət bölgüsündən 1363-cü ildəki hersoq Maynhardın ölümünə qədər mövcud olmuşdur. Bundan sonra əvvəlcə Aşağı Bavariya hersoqluğu Bavariya-Landsxuta, Yuxarı Bavariya isə Bavariya-Münhen və Bavariya-İnqolştadta bölündü.

Tarixi
------

Landsxut varislik müharibəsindən sonra Bavariyanın yenidən birləşməsinə qədər olan dövrdə müstəqil qismən hersoqluq kimi mövcud olan Bavariya-Münhen hersoqluğu, xüsusən də Bavariya-İnqolştadtın birləşməsindən sonra tez-tez Yuxarı Bavariya Hersoqluğu kimi xatırlanırdı. Yuxarı Bavariya hersoqluğu termini 1808-ci ilə qədər I Maksimilianın tapşırığı ilə qraf Maks İosif fon Monjela tərəfindən yenidən təşkil edilənə qədər Bavariya kürfürstlüyünün Münhen və Burqhauzen ərazisi üçün istifadə edildi. Daha sonra I Lüdviq tərəfindən "dövlətin ayrı-ayrı əsas hissələrinin adlarının qaytarılması" üçün 1837-ci ildən bəri Yuxarı Bavariya inzibati dairəsi yaradıldı.

Hersoqları
----------

1. II Lüdviq (1255–1294)
2. I Rudolf (1294–1317)
3. IV Lüdviq (1294/1301–1340)
4. V Lüdviq (1349–1361)
5. VI Lüdviq (1349–1351)
6. V Otto (1349–1351)
7. Maynhard (1361–1363)

Mənbə
-----

* Max Spindler, Andreas Kraus (Hrsg.):. 2. Auflage. 2. Band. C. H. Beck, München 1988, ISBN 3-406-32320-0.
**Qazma qurğusu** – qazma nöqtəsində quraşdırılmış və qazıma alətinin köməyi ilə sərbəst texnoloji əməliyyatları yerinə yetirməyi təmin edən qazıma maşınları, mexanizmimləri və avadanlıqları kompleksidir.

Qazma qurğularına qoyulan tələblər
----------------------------------

Hər bir layihə olunmuş quyu üçün qazıma avadanlığı komplekti və qurğusu seçildikdə geoloji və iqlim şəraiti, yer səthinin relyefi, qazmanın növü və s. amillər nəzərə alınır. Seçilmiş komplekt və qazma qurğusu bu göstərilən mümkün qədər müvfiq olmalıdır. 
Bundan başqa hər bir qazma qurğusu aşağıdakı tələbləri ödəməlidir:

* Qazma qurğusu çox sadə olmaqla qazma prosesini tamamilə təmin etməlidir;
* Qurğunun qurulması və sökülməsi mümkün qədər az vaxt tələb etməlidir;
* Qurğuda qazma prosesi və endirmə qaldırma əməliyyatı mexanikləşdirilməlidir;
* Qazma qurğusu təhlükəsizlik tələblərini tam təmin etməlidir;
* Qurğu bir nöqtədən başqa nöqtəyə olduqca rahat və sökülmədən aparılmalıdır;
* Qurğu iqtisadi cəhətdən mümkün qədər ucuz başa gəlməlidir. və s.

Qazma qurğularının növləri
--------------------------

Ümumi halda qazma qurğuları stasionar və səyyar olur. Səyyar qazma qurğuları tırtıllı traktor, avtomaşın və sürüngəclər üzərində quraşdırılmış dayaz və nisbətən dayaz quyuların qazılmasında tətbiq edilir.
Güc intiqallarına görə qazma qurğuları fərdi və qrup ilə işləyən olur. Enerjinin növünə görə isə qazma qurğuları: elektrik intiqallı, dizel intiqallı və elektrik-dizel intiqallı ola bilər.

Qazma qurğularının strukturu
----------------------------

Qazma qurğusunda istifadə edilən maşın və mexanizimlər iki yerə ayrılır: *yer altı* və *yer üstü* avadanlıqlar.
Qazma qurğusuna aşağıdakı avadanlıqlar daxildir:

* Qaldırma-endirmə sistemi avadanlıqları;
* Fırlatma sistemi avadanlıqları;
* Nasos dövran sistemi avadanlıqları;
* Qazma tikililəri;
* Atqıya qarşı avadanlıqlar;

### Yeraltı avadanlıqlar

* Süxurdağıdıcı alətlər;
* Quyudibi mühərriklər;
* Qazma kəməri;
* İşlək boru\*.

### Yerüstü avadanlıqlar

* Qazma tikililəri;
* Qaldırma-endirmə sistemi avadanlıqları;
* Qazma rotoru;
* Atkıya qarşı avadanlıqlar;
* Quyu ağzı sarğı;
* İşlək boru\*.

*(\*-işlək boru hər iki növ avadanlıqlar qrupuna aid edilir.)*

Mənbə
-----

1. B.Axundov Qazma maşın və mexanizimləri,Bakı-1964;
2. Canəhmədov Ə.X. Qazıma maşın və avadanlıqları. Ali texniki məktəblər üçün dərslik(2-ci nəşr). Bakı:Elm, 2005, 256 səh.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qazma qurğusunun yerləşdirilməsi və daşınması üçün otaq". 2022-09-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-21.
**Danxuatan** - Çin şorbasıdır.

Egg drop soup.jpgEgg drop soup

Tərkibi
-------

Yumurta, qara və ya ağ istiot və yaşıl soğan şorbanın əsas tərkib hissəsidır.

Hazırlanması
------------

Şorbanı hazırlanmaq üçün ilk növbədə qaynadılmış suyun üzərində yumurta əlavə edilir. Yumurtanın ağı tez bir zamanda suyun üzərində ağ örpək yaradır. Bu yeməyin eynisini Avropa, Amerika və Yaponiyada da hazırlayırlar. Onlardan fərqi Çin danxuatanının çox qatı olmasıdır.

Növləri
-------

Çində bu yeməyin müxtəlif növləri vardır. Bəzi regionlarında onu qarğıdalı və lobya ilə hazırlayırlar.
Yaponiyada isə udon və əriştəyə oxşar un məmulatı ilə hazırlayırlar. 
İtaliyada Çin danxuatanına oxşayır ancaq ona Parmesan pendiri əlavə edilir.
Fransada isə Çindəki kimi bişirilir. 
Avstriyada isə onu yumurtalı şorba adlandırıllar. Burada yumurtanı un ilə qatışdırıllar.

İstinad
-------

1. ↑  Eierflockensuppe Rezept[*ölü keçid*]
2. ↑  *Dana Facaros, Michael Pauls.* Cadogan Guide Central Italy. — 2003. — С. 60. — «Stracciatella, a chicken or beef broth with a beaten egg, grated cheese and semolina, is another popular primo around Rome»
3. ↑  "Eierflöckchensuppe | Gourmetpedia — Rezepte, übersetzte Gerichte, Menükarten, gastronomisches Wörterbuch, Menüvorschläge". 2011-07-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-12.
Qazı Məhəmməd küçəsi (İçərişəhər)**1**
**1**
**2**
**2**
**2**
**3**
**4**
**5**
**6**
**7**
**8**
**14**
**8**
**14**
**10**
**11**
**12**
**13**
**15**
**15**
**9**
**16**
**17**
**18**
**19**
**20**İçərişəhər küçələrinin xəritəsi: 1 — Böyük Qala, 2 — Kiçik Qala, 3 — Asəf Zeynallı, 4 — Qala, 5 — Hərb, 6 — Həqiqət Rzayeva, 7 — Vəli Məmmədov, 8 — Qəsr, 9 — İlyas Əfəndiyev, 10 — Mirzə Şəfi küçəsi, 11 — Telman Bağırov, 12 — Sabir, 13 — Firdovsi küçəsi, 14 — Müslim Maqomayev, 15 — Mirzə Mansur, 16 — Neftçilər, 17 — Əziz Əliyev, 18 — Səftər Quliyev, 19 — Qazı Məhəmməd , 20 — Vaqif Mustafazadə.
**Qazı Məhəmməd küçəsi** — Bakıda, İçərişəhər tarixi rayonunda küçə. Çox qısa və dar küçədir.

Tarixi
------

Qazi Məhəmmədin şərəfinə adlandırılıb. (1795-1832) - Rusiya imperiyasına qarşı mübarizədə Qafqaz dağlılarının lideri.

1964-cü ildə arxeoloji qazıntılar əsnasında, küçə başında dini və memarlıq kompleksi açılmışdır. Ərazidə 52 qəbir tapılmışdır. Bu ərazidə bərpa işlərinin ardından ekspozisiyada "açıq hava muzeyi" açılmış, bütpərəstlik dövrünün abidələri, alban və islam dövrləri - bütlər, daş məzar daşları və digər bədii daş oymalar nümunələri təqdim olunmuşdur.

Tikili
------

Küçədə 3 və 6 saylı evlər yerli əhəmiyyətli memarlıq abidələri elan edilib. (1895)

Görməli yerlər
--------------

Hacı Qayıb hamamı
On dördüncü əsrdə inşa edilən Təkiyə binası (dərvişlərin evləri) dörddə bir məscidin rolunu oynadı. Yalnız bir otaq olan bina planda qeyri-adi və dəbdəbəli zirzəmilər sistemi ilə örtülü olan dua salonu daxili məkana xüsusi gözəllik verir. Bina 1970-ci ildə bərpa edildi.

Mənbə
-----

1. Колоннада со стрельчатыми арками
2. Ичери-шехер. Памятники местного значения Arxivləşdirilib 2018-01-21 at the Wayback Machine
3. Текие Arxivləşdirilib 2012-01-01 at the Wayback Machine
*Kalium tiosionat* (kalium rodanid) – kimyəvi birləşmə, tiosian turşusunun kalium duzudur.

Tapılması
---------

Kalium tiosionat insan orqanizmində (tüpürcəkdə orta hesabla 0,01% və qanda (13 mq/l) olur.

Fiziki xassələri
----------------

Kalium tiosionat iyi olmayan rəngsiz kristaldır. Hiqroskopikdı. Maddə 430 °C–də göy rəngə çevri- lir, soyudan zaman yenədən rəngsiz kristal olur.

| Maddə | ( q/100- da) |
| --- | --- |
| amil spirti | həll olur |
| su(0 °C) | 177 |
| su(20 °C) | 217 |
| su(25 °C) | 239 |
| su(32,5 °C) | 265 |
| su(47,3 °C) | 317 |
| su(67 °C) | 408 |
| su(99 °C) | 673 |
| etanol | Həll olur |

Kimyəvi xassələri
-----------------

Alınması
--------

Kalium tiosionatı ammonium tiosianatın kalium hidroksidlə qarşılıqlı reaksiyası zamanı almaq olar
NH4SCN + KOH = KSCN + NH3 + H2O

Tətbiqi
-------

Kalium tiyosyanat (KCNS) toxuculuq sənayesində, üzvi sintezdə (məsələn, tiokarbamidin, süni xardal yağın), tiosianat ların və ya insektisidlərin alınmasında istifa də etmək olar.

Toksikliyi
----------

Kalium tiyosyanat (KCNS) – zəhərli maddədir. Ölümcül doza - 854 mq/kq təşkil edir.

Mənbə
-----

1. "Химическая энциклопедия" т.4 М.: Советская энциклопедия, 1995 стр. 586-587
2. Рабинович В.А. Хавин З.Я. "Краткий химический справочник" Л.: Химия, 1977 стр. 69
**Myxobolus cuneus** — şirin su balıqlarını yoluxduran parazit miksozoan növü. O, *Myxobolidae* ailəsinin üzvüdür və müxtəlif balıq növlərində, o cümlədən sazan, külmə və lilbalıqda aşkar edilmişdir. *M. cuneus* tərəfindən törədilən infeksiya adətən "miksoboloz" adlanır və balıq populyasiyalarına əhəmiyyətli iqtisadi və ekoloji təsir göstərə bilər.

Həyat dövrü
-----------

*M. cuneus*un həyat dövrü xəstə balıqların suya sporlar buraxması ilə başlayır. Sporlar daha sonra dəniz ilbizi və ya qurd kimi uyğun bir ev sahibi tərəfindən qəbul edilir və burada daha da inkişaf edirlər. Ev sahibinin içərisinə daxil olduqdan sonra sporlar sporoplazma kimi tanınan bir hüceyrə növünü buraxır, daha sonra miksospor adlanan çoxhüceyrəli bir quruluşa çevrilir.

Miksosporlar daha sonra ev sahibi öləndə yenidən suya buraxılır və yeni balıqlara yoluxmağa davam edirlər. Miksosporlar ətraf mühit şəraitinə yüksək dərəcədə davamlıdır və çöküntüdə uyğun bir ev sahibinin gəlməsini gözləyərək bir neçə il yaşaya bilərlər.

Miksobolozun əlamətləri
-----------------------

*M. cuneus* ilə yoluxmuş balıqlar süstlük, iştahsızlıq və anemiya kimi bir sıra simptomlar göstərə bilər. İnfeksiya həmçinin balığın dərisində və üzgəclərində lezyonlar yarada, qəlsəmə və digər daxili orqanların zədələnməsinə səbəb ola bilər. Ağır hallarda infeksiya ölümcül ola bilər ki, bu da balıq populyasiyasının əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına səbəb olur.

Müalicəsi və qarşısının alınması
--------------------------------

Hal-hazırda miksobolozun effektiv müalicəsi yoxdur və qarşısının alınması ən yaxşı hərəkət yoludur. Balıq fermerləri *M. cuneus*un yayılmasının qarşısını almaq üçün, o cümlədən suyun keyfiyyətini yaxşı saxlamaq və yoluxmuş balıqların yeni mühitlərə daxil olmasının qarşısını almaq üçün bir neçə addım ata bilərlər. Balıq populyasiyalarının müntəzəm monitorinqi də miksobolozun yayılmasının erkən aşkarlanmasına kömək edə bilər ki, bu da tez tədbirlər görməyə imkan verir.
**Kalpi sultanlığı** — 1400-1443-ci illərdə Hindistanda hökm sürən səltənət.

Tarixi
------

Caunpur sultanlığının hökmdarı Seyid Mübarək şah Caunpuru Dehlidən gələn təhlükələrə qarşı qorudu. 1401-cü ildə xanədanın başına Şərqi Sultanlığının ən önəmli hökmdarlarından İbrahim şah keçdi. Hakimiyətinin ilk illərində Mallu İqbal xan və Sultan Mahmud Nasirəddin şahın hücumlarına məruz qaldı. Kannevci zəbt edən Mahmud şah qarşısında onunla anlaşmağı lazım bildi (1405). Tirhut bölgəsi Şərqi Sultanlığına tabe olmağa davam etdi. İbrahim şah 1406-cı ildə Kannevci, 1414-cü ildə Kalpilərə aid bəzi şəhərləri ələ keçirdi. Cəmaziyələvvəl 831-ci ildə (Mart, 1428) Dehli sultanı Seyid Mübarək şah ilə apardığı savaşda iki ordu da itkilər verdi və mütləq bir nəticə alınmadı. İbrahim şah bu dönəmdə Kalpi sultanlığındaki iqtidar mübarizələrinə doğrudan müdaxilə etdi. 1436-1437-ci illərdə Dehliyə hücum edən İbrahim şah ona qarşı dirənəməyən Sultan Seyid Məhəmmədlə anlaşma bağladı. Onun dönəmində də alimlər və sənətkarlar himayə edildi. Bir çox mədrəsə açıldı və Şarki tərzi deyilən yeni bir memarlıq üslub əmələ gəldi.

İbrahim Şahın 844-cü (1440-cı) ildə vəfatı üzərinə yerinə böyük oğlu Mahmud şah keçdi. Mahmud şah 1443-cü ildə Kalpi hakimi Nasır xana karşı yürüdü. Nasır xan, Mahmudabadı tərk edərək Çandəriyə getdi və Malva Xalaci hökmdarı I Mahmuddan yardım istədi. Ertəsi il aparılan savaşdan da bir nəticə əldə edilə bilmədi.

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭Hindistan sultanlıqları |
| --- |
| Şimali Hindistan | Dehli sultanlığı (1206—1526, 1539—1555) • Kəşmir sultanlığı (1339—1589) • Kalpi sultanlığı (1400—1443) • Caunpur sultanlığı (1399—1479) • Malva sultanlığı (1401—1531, 1537—1542, 1555—1562) |  |
| Şərqi Hindistan | Benqal sultanlığı (1352—1576) |
| Qərbi Hindistan | Handəş sultanlığı (1399—1601) • Qucarat sultanlığı (1407—1573, 1583—1583) • Berar sultanlığı (1490—1574) • Əhmədnaqar sultanlığı (1490—1636) |
| Cənubi Hindistan | Maduray sultanlığı (1334—1378) • Bəhməni sultanlığı (1347—1527) • Bidər sultanlığı (1527—1619) • Bicapur sultanlığı (1490—1686) • Qolkonda sultanlığı (1512—1687) |
**Kiçik Şeylər** (*türk.* Küçük Şeyler, osm. كوچك شيلر) — Sami Paşazadə Səzai tərəfindən yazılan və 1891-ci ildə nəşr olunan hekayə kitabı. Qısa hekayənin qərb ədəbiyyatındakı hekayələrə oxşar xüsusiyyətlərə malik olan türk ədəbiyyatının ilk nümunəsi olaraq qəbul edilir. Kitab ədəbiyyat tarixçilərinin qısa qiymətləndirmələrindən başqa çox diqqət cəlb etməmişdir. Hekayə ilk dəfə nəşr olunmasından sonra bir də nəşr olunmamışdır. Hekayə Türkiyənin öz rəsmi dilini latın qrafikasına çevirməsindən sonra, yeni hərflərlə nəşr olunmamışdır. Qısa həmcli olan hekayə, yazıçının bütün əsərlərini bir araya gətirən Zeynəb Kərman tərəfindən tərcümə edilmişdir. Hekayə hal-hazırda nəşriyyat evlərində müasir türk dilində, *Küçük Şeyler* (*azərb.* Kiçik Şeylər‎) adı ilə nəşr olunur. Əsərin 1891-ci ildə *Matbaa-i Ebüzziya* nəşriyyat evində nəşr olunan nüsxəsi, İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsi Osmanlı dilindəki kitablar kolleksiyası nəzdində Atatürk kitabxanasında yerləşir.

Bir müqəddimə altı hekayə (müvafiq olaraq "Bu Böyük Adam Kimdir?", "Heç", "Pişiklər", "İki Yüz Əlli Kuruşa Bir Əsr", "Toy", "Pantomima") ilə Alfons Dode tərəfindən tərcümə edilən "*Arleziyalı*" adlı bir hekayədən ibarət olan "*Küçük Şeyler*"də sonradan əlavə olunan mənsurə olaraq adlandırıla bilən növdə yazılmış olan "*Bir Kitâbe-i Seng-i Mezâr*" adlı mətn də mövcuddur. Həm romantizm, həm də realizmin cərəyanlarını ehtiva edən və müşahidə əsaslı olan əsərdə hadisələr və personajlar qanunauyğunsuz xüsusiyyətlər daşımır. Səzai bu əsəriylə Namiq Kamal və Əbdülhaq Hamid Tərxan üslüblarından qismən uzaqlaşmaqla birlikdə yenə də təsvirlərinə şəxsi duyğularını qatmaq surətiylə romantizmdən tamamilə ayrıla bilmədiyini göstərmişdir. Əsər, əvvəlcə Xəlid Ziya Uşaqlıgil olmaqla, "*Edebiyat-ı Cedide*" yazıçılarına böyük ölçüdə təsir göstərmişdir. "*Küçük Şeyler*" əsəri üçün müsbət rəylərdən başqa, bəzəkli izahıyla özünə zidd olduğu və ədəbi dəyərinin yüksək olmadığına dair mənfi görüşlər də var.

Mənbə
-----

### Qeydlər

1. ↑  Bəzi mənbələrə görə 1892-ci ildə

### İstinadlar

1. ↑  *Qəhrəman, Alim.* "HiKAYE" (PDF). TDV İslam Ensiklopediyası. 1998: səh. 495. 11 April 2017 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 13 November 2017.
2. ↑  *Törəmək, Mehmet.* "Hikâyeciliğime Düşen Cemre: Küçük Şeyler" (PDF). 21 May 2017 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 November 2017.  (#invalid\_param\_val)
3. ↑  *Ömər, Ayxan.* "Sami Paşazade Sezai Kedi Öykülerinin En Güzelini Yazdı" (PDF). 25 March 2017 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 November 2017.  (#invalid\_param\_val)

Xarici keçidlər
---------------

* "*Küçük Şeyler* Osmanlıca tam metin" (PDF). Atatürk Kitaplığı. 2017-05-21 tarixində orijinalından (pdf) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-13.  (#invalid\_param\_val)
* *Küçük Şeyler*, Türkçe tam metin, ed. Ərdal Çaxıcıoğlu, İstanbul: Birleşik Yayın Grubu, 2009 : I nəşr. (HiperKitap girişli)
* *Küçük Şeyler*, Türkçe tam metin, İstanbul : Akış Yayıncılık, 2009 : I nəşr. (HiperKitap girişli)
Afirika Oyunlarının rəsmi loqosu
**Afrika Oyunları** — Afrika qitəsi üçün təşkil olunan çoxnövlü idman yarışları. Bu oyunlarda ancaq Afrika ölkələrinin iştirakı mütləqdir.

Haqqında
--------

Afrika oyunları Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin himayəsi altında keçirilir. 1965–2003-cü illərdə Afrika oyunları 8 dəfə keçirilmişdir: 1965 (Brazzavil, Konqo), 1973 (Laaqos (Nigeriya), 1978 (Əlcəzair şəhəri, Əlcəzair), 1987 (Nayribi, Keniya), 1989 (Yohannesburq, CAR), 1991 (Qahirə, Misir),
1995 (Harare, Zimbabve), 2003 (Abuca, Nigeriya). Əsas idman növləri futbol, basketbol, voleybol, həndbol, boks, yüngül atletika, tennis, velosiped idmanı, güləş və üzgüçülükdür.

Medalçılar
----------

 *Əsas məqalə: Afrika Oyunlarında medal qazanmış ölkələrin siyahısı*
İndiyədək 10 dəfə təşkil edilən Afrika Oyunlarında 48 ölkə medal qazanmışdır. Onların içində ən yaxşı nəticəni böyük fərqlə Misir olimpiyaçıları göstərmişdilər. 1145 medal qazanan bu ölkənin 463 qızıl, 342 gümüş, 340 ədəd də bürünc medalı vardır. Onların ən yaxın izləyiciləri isə Nigeriyadır. Nigeriyanın aktivində 334 qızıl, 305 gümüş, 295 bürünc medal olmaqla 934 medalı var. Üçüncü yerdə isə 665 medalla Cənubi Afrika qərarlaşır. Cənubi afrıkalıların isə 259 qızılı, 229 gümüşü və 117 bürünc medalı vardır.

Həmçinin bax
------------

* Afrika Oyunlarında medal qazanmış ölkələrin siyahısı
* Afrika Oyunlarında voleybol
* Pan-Erməni Oyunları
* Yay Olimpiya Oyunları
* Avropa Oyunları
* Asiya Oyunları
* Aralıq dənizi Oyunları

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi Sayt Arxivləşdirilib 2014-05-19 at the Wayback Machine
**Afrika darısı** — xüsusi qida məhsulu kimi yetişdirilən bitki növü

Tarix
-----

2000 ildən çox tarixə malik olan bu darı növü ilk dəfə Afrika qitəsində yetişdirilmişdir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Digər dənli bitkilərdən fərqli olaraq bu növün özünün spesifik xüsusiyyətləri vardır. Əsas xüsusiyyətlərindən biri odur ki, məhsul götürüldükdən sonra əkinə hazırlanan yerdə hər hansı gübrəyə ehtiyac olmur.

Becərilməsi
-----------

### Dünyada

Afrika darısı bitki növü dünyanın bir çox yerində becərilir. Hindistan, Pakistan, Avstraliya və bəzi Avropa və Amerika ölkələrində 10 milyonlarla hektar ərazidə əkilir.

### Azərbaycanda

Azərbaycan təbiəti üçün xarakterik hesab olunmayan bu bitki növü ilk dəfə 2011-ci ildə Bərdədə yetişdirilib. Afrika darısı "Regionların sosial-iqtisadi inkişafı" Dövlət Proqramı çərçivəsində Azərbaycana gətirilmiş və sınaq əkini uğurlu nəticələnmişdir. Bu məqsədlə toxum dövlət hesabına Hindistandan alınmışdır.

İstinadlar
----------
**Okros qalası** (*gürc.* ოქროს ციხე) — Adigen bələdiyyəsində, Samtsxe-Cavaxeti bölgəsinin cənubundakı Şoqa kəndinin şimalında orta əsrə aid qala. Tarixi Kvabliani vadisində, əlçatmaz qayalıqda yerləşir. Qala XVI əsrin Gürcüstan-Osmanlı qarşılaşmalarında görkəmli olaraq tanınır və adının türkcəsi Altunkala kimi bilinir. 2007-ci ildə Okros qalası Gürcüstanın Milli Əhəmiyyətli Daşınmaz Mədəniyyət abidələri siyahısına yerləşdirilmişdir.

Tarixi
------

Okros qalası XIII əsrin sonlarında və ya XIV əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir. Mesxeti prinsliyinin Cakeli sülaləsinin sahib olduğu əsas istehkamlardan biri olmuşdur. Kvabliani vadisindəki hakim mövqeyinə görə qala 1578-ci ildə Lələ Mustafa Paşanın Qafqaza yürüşü zamanı Osmanlı ordusunun hücum etdiyi Samtskinin mühafizəsində mühüm rol oynamışdır. Bura Şahzadə Dedisimedinin Osmanlı komandiri ilə sülh müqaviləsini müzakirə etməzdən əvvəl özünü möhkəmləndirdiyi yer idi. Vilayətin son Osmanlı fəthindən sonra qala Altunkala adı ilə tanınmış və rayonun mərkəzi olmuşdur.

Memarlığı
---------

Okros qalası Gürcüstanın orta əsrdəki ən böyük istehkamlarından biridir. Onun qalın divarları 10 metr hündürlüyündədir və xırda daş bloklardan ibarətdir. Qalanın planı, qayalıq səthdə və qayalıq divarla harmanlanmış süni divarları izləyən müxtəlif səviyyələrdə qurulmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "List of Immovable Cultural Monuments" (PDF) (gürcü). National Agency for Cultural Heritage Preservation of Georgia. 12 May 2019 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2 July 2019.
2. 1 2  *Beradze, V.* Architectural monuments of Samtskhe (სამცხის ხუროთმოძღვრული ძეგლები) ( (gürc.)). Tbilisi. 1970. 61–62.
3. ↑  *Fähnrich, Heinz.* Geschichte Georgiens [*History of Georgia*] (alman). Brill. 2010. səh. 368. ISBN 9789004184503.