**Sarı nelufər** (*lat.* Nuphar lutea) - nelufər cinsinə aid bitki növü.

***Nuphar luteum* (L.) Smith - Sarı nelufər** (Dırmaşan, sarı suzanbağı)

**Botaniki xarakteristikası:**
------------------------------

Çoxillik su bitkisidir. Sürünən, möhkəm, çoxsaylı ağ qaytanabənzər köklərdən ibarətdir. Kökləri silindrik, bir və ya bir neçə yan şaxələnən köklərə malik, uzunluğu 1-1,5 m (bəzən 3-4m), eni isə 13sm, xaricdən sarı-yaşıl, daxili ağ, tünd rombabənzər-dairəvi dişlidir. Zirvədə yerləşən yarpaq və çiçəklərin saplaqları möhkəmdir. Yarpaqları iki tiplidir: üzən-sıx, zəif dərili, yumurtayabənzər-ellipsvari, uzunluğu 15-17 sm dairəvikənarlı, əsası dərin oyuqlu, nazik və büküşlüdür. Çiçəkləri sarı, tək, uzun qaytanabənzər olub, suyun üzərinə sərilərək şarabənzər görünməklə, diametri 4-5 sm olur. May-avqust aylarında çiçəkləyir, iyul-sentyabr aylarında isə meyvələri yetişir. Toxumla və vegetativ yolla çoxalır.

Yavaş axan sularda, göllərdə, köhnə nohurlarda, sakit axan çaylarda, dərinliyi 0,5–1 m və hətta 3–5 m olan sularda, körfəz və sahillərdə rast gəlinir.

Xammal kimi köklərini may-oktyabr aylarında, çiçək və meyvələri toplanılır. Dərin olmayan sututarlarda köklərini iti bıçaqla kəsmək tövsiyə olunur. Kəsilmiş orqanlar tezliklə pöhrələyirlər.

Köklərində çoxlu rütubət olduğundan əvvəlcə təbii qurutmaya (hava-günəş) üstünlük (10-15 gün) verilməlidir. Xammal açıq, lakin kölgəli, yaxşı ventiliyasiyalı naveslərdə, çardaxda 2-3 sm qalınlığında 60ОС temperaturda, quruducu şkafda 3 gün ərzində qurudulmalıdır.

Zəhərli olduğundan dadı təyin olunmayandır(!).

Xammal B siyahısına daxildir. Saxlanılma müddəti 2 ildir.

**Tərkibi və təsiri:**
----------------------

Köklərində 0,3-0,8% xinolizidin sırası alkaloidləri, nuftein, tiobinufaridin, neotiobinufaridin, nufarin, nişasta (20%), steroidlərdən – sitosterin, stiqmasterin, sitosterin qlükozidi, sitoterinin palmitin efiri, askorbin turşusu, karotinoidlər, aşı maddələri (2,3%), ali yağ turşuları – palmitin və araxin  vardır.

Trixomonad əleyhinə dərmandır.

Yabanı çoxillik ot bitkisi sarı suzanbağı otunun kəsilmiş və qurudulmuş kökləri keyfiyyətli mikrobəleyhinə, göbələkəleyhinə dərmandır.

Kökündən trixomonad kolpit xəstəliyində müvəffəqiyyətlə işlədilən *lyuternurin* adlı preparat hazırlanır.

Sinonim
-------

* + *Nelumbo nucifera subsp. lutea* (Willd.) Borsch & Barthlott
	+ *Nelumbo nucifera var. lutea* (Willd.) Kuntze
* *Nymphaea lutea* L.

Yarımnövləri
------------

* + *Nuphar lutea subsp. advena* (Aiton) Kartesz & Gandhi
	+ *Nuphar lutea subsp. macrophylla* (Small) E.O. Beal

İstinadlar
----------

1. ↑  Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
2. ↑  Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  **S.C.İbadullayeva, M.C.Qəhrəmanova Bitkilərin Sirli Dünyası (Ot Bitkiləri) Bakı 2016 s.333**
4. ↑  Sarı nelufər:''*The Plant List* saytında takson barədə məlumat. (ing.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *İkiləpəlilər ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Nuphar lutea* | 
* Wikidata: Q146406
* Wikispecies: Nuphar lutea
* APDB: 149161
* BioLib: 3420
* Ecocrop: 8002
* EoL: 486680
* EPPO: NUPLU
* EUNIS: 175253
* FoC: 220009308
* FoIO: NUPLUT
* GBIF: 7551339
* GRIN: 416165
* iNaturalist: 57850
* IPNI: 30385379-2
* IRMNG: 10592180
* ITIS: 503968
* IUCN: 164316
* MoBotPF: 282915
* NBN: NHMSYS0000461107
* NCBI: 77113
* NZOR: f61d1668-b5db-45e0-abdb-e4088f45d902
* NZPCN: 3182
* PalDat: Nuphar\_lutea
* PfaF: Nuphar lutea
* PFI: 983
* PPE: nuphar-lutea
* Plant List: kew-2384511
* PLANTS: NULU
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:30385379-2
* Tropicos: 22600080
* WoI: 773
* WFO: wfo-0000382140
* WoRMS: 1415722

 |
| *Nymphaea lutea* | 
* Wikidata: Q21977620
* APDB: 225061
* EUNIS: 175254
* GBIF: 7326915
* IPNI: 309802-2
* NZOR: 36127fa1-9821-4a34-b4a8-ed252fcbcb53
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:309802-2
* Tropicos: 22600142
* WFO: wfo-0000382080

 |