recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mazan nənə türbəsi** — Cəbrayıl rayonunun Xudayarlı kəndində yerləşir. İnşa olunma tarixi məlum deyil. Z.İ.Yampolski qəbri madərşahlıq dövrünün yadigarı hesab etmişdir.

Əfsanə donu
-----------

El arasında Cəbrayıl rayonu ərazisindəki Diri dağa verilən ad da Nuh peyğəmbərlə əlaqələndirilir. Babalardan belə bir əfsanə qalmışdır: 

> İnsanlar dağın sinəsində əkin-biçinlə məşğuldur. Mazan oğlan ətrafda oynayır, nənəsi çörək salır. Elə bu zaman Nuh tufanı, daşqın başlayır. Bunu görən nənə Mazana deyir ki, çıxsın dağın başına. Nənə özünün dağa çıxa bilməyəcəyini hiss etdiyi üçün çörəyi yarımçıq qoya bilməyəcəyini bəhanə edir. Oğlan çətinliklə dağın zirvəsinə qalxır və suyun getdikcə yaxınlaşdığını görür. Son ümid Dik daşdır, oğlan çətinliklə Dik daşın üzərinə qalxır. Bir neçə gündən sonra su yatmağa başlayır. Bu zaman bir qoca oğlana yanaşır. Bu, Nuh babadır. O, oğlanı Dik daşın üzərindən endirir, onun sağ qalmasına təəccüb edir. Gəzdiyi yerlərdən yalnız burada canlıya, diriyə rast gəldiyi üçün qoca bu dağa "Diri" adı verir (diri - tir - yaşamaq, tiriq - canlı, diri sözləridir). Nuhun gəmisi geri qayıdarkən qoca öz nəvəsi Sənəmi oğlana verir. Mazan böyüyüb güclü bir pəhləvan olur. Sənəmlə evlənir, oğul-uşaqları olur. Sonralar el sənətkarı Aşıq Qurbani də bu nəsildən yaranır.
> 
> 

Diri dağının döşündə Mazan nənənin qəbri indi də durur. Onu da qeyd edək ki, bu əfsanə ilə bağlı Dik daşın, nənənin çörək taxtası, kündələri və s. Diri dağının döşündə daşa dönmüş şəkildə qalmaqda olduğu barədə də əfsanələr vardır.

Bayatılarda
-----------

   

Dirinin gözü Maza,  

Qane ol, gözüm, aza.  

Qorxuram kirpik çalam,  

Üzündən gözüm aza.

| Tarixi Azərbaycan türbələri |
| --- |
| Abşeron-Xızı | Seyid Yəhya  • Sofi Həmid  • Şirvanşahlar  • Şakir ağa  • Pir Həsən  • Yeni Suraxanı | Mümina Xatun türbəsiGəncədə İmamzadə türbəsiŞirvanşahlar türbəsi |
| Aran | Baba Samid  • Cavad xan  • Comərd Qəssab  • Xudu Baba  • Mürsəl ocağı  • Mirzə Adıgözəl bəy  • Nizami Gəncəvi  • Sarıtəpə  • Yanıqlı |
| Dağlıq Şirvan | Diribaba   • Kələxana  • Kələzeyvə  • Pir Hüseyn  • Pir Mərdəkan  • Şaxəndan  • Yeddigünbəz |
| Qarabağ | Axsadan baba  • Arğalı  • Bərdə  • Bəhmən Mirzə Qacar  • Gürcülü  • Rzaqulu bəy  • Qutlu Musa  • Mazan nənə  • Şıx Baba  • Məlik Əjdər  • Məmmədbəyli  • Mirəli  • Qarğabazar  • Sarı Aşıq  • Sofi Həsən  • Şeyx Babı  • Şeyx İbrahim  • Şıxbabalı   • Pənahəli xan  • Vaqif  • Xudayarlı  • Qız qalası (Cəbrayıl) |
| Naxçıvan | Darkənd  • Gilan (Culfa)  • Gilan (Ordubad)  • Gülüstan  • Əlincəçay  • Qarabağlar  • Möminə Xatun  • Nuh  • Yusif ibn Küseyir  • Hüseyn Cavid |
| Quba-Xaçmaz | Ağbil türbələri  • Pir-Cəlal  • Şeyx Cüneyd  • Şeyx Heydər |
| Şəki-Zaqatala | Həzrə |
| Lənkəran-Astara | Seyyid Xəlifə  • Şeyx Zahid |
| Cənubi Azərbaycan | Burlaxatun   • Dairəvi Günbəd  • Dairəvi türbə  • Duzal  • Göy Günbəd  • Xərrəqan  • Kafir Günbəd  • Qırmızı Günbəd  • Olcaytu Xudabəndə  • Seyid Həmzə  • Şeyx Cəbrayıl türbəsi  • Şeyx Səfi türbəsi  • Şah İsmayıl türbəsi  • Şah I Təhmasib türbəsi  • Üç Günbəd  • İmamzadə Vəli |
| İmamzadələr | Bərdə  • Gəncə  • Naxçıvan  • Nehrəm |
Kanadaya məxsus CH-149 Cormorant tipli axtarış-xilasetmə helikopteri təlim sırasında gəmidəki yaralını götürərkən.
Axtarış və xilasetmə zamanı hər hansı bir təbii və ya texnogen əsaslı fövqəladə hal və ya fəlakət zamanı təcili yardıma ehtiyacı olan insanları tapmaq, lazım olduqda ilk yardım tətbiq etmək və daha əhatəli kömək ala biləcəkləri təhlükəsiz bir yerə köçürmək mümkündür. Qısaca ingilis dilindəki "search and rescue" (az: "axtarış-xilasetmə") sözlərindən yaradılan SAR istifadə olunur. Bəzi axtarış və xilasetmə qrupları qurbanlara xilasetmə sonrası xidmət və yaşayış yerlərini təmin etməkdə də kömək edirlər. Axtarış-xilasetmə işləri zamanı insanlar və xüsusi təlim keçmiş heyvanlardan başqa sadə avadanlıqlardan xüsusi təchiz edilmiş hava, quru və dəniz nəqliyyat vasitələrinə qədər müxtəlif çeşidli avadanlıqlardan istifadə olunur.

Fəlakət növünə görə daha sürətli və daha effektiv xidmət göstərmək üçün axtarış-xilasetmə qrupları bir neçə alt siniflərə bölünür. Onların arasında; Dağ, dəniz, zəlzələ, sel və qarşıdurma bölgələrində fəaliyyət göstərən axtarış-xilasetmə qrupları nümunə göstərilə bilər.

Həmçinin bax
------------

Axtarış-xilasetmə iti
**14-cü küçə** (*ing.* 14th Street) — Nyu-York şəhərinin Manhetten borosunda yerləşən əsas küçələrdən biri. O, Manhettenin Vest Sayd hissəsinin On Birinci prospekti ilə Manhettenin İst Sayd hissəsinin C prospektinin arasından keçir. O, bir neçə rayonlar arasındakı sərhədi təşkil edir və bəzən Aşağı Manhetten ilə Midtaun Manhetten arasındakı sərhəd kimi qəbul edilir.

Brodvey tərəfdə 14-cü küçə Yunion skver meydanının cənub sərhədini təşkil edir. O, həmçinin Qrinviç Villic, Alfabet Siti və İst Villic rayonlarının şimal sərhədini və Çelsi, Fletayron və Qramersi rayonlarının cənub sərhədini təşkil edir. Üçüncü prospektdən qərbdə 14-cü küçə Manhettenin qərb şəbəkə sisteminin cənub ucunu ehtiva edir. 14-cü küçənin şimal hissəsində küçələr ədədi ardıcıllıqla təqib olunan mükəmməl şəbəkə ərsəyə gətirir.

Nyu-York şəhəri tarixinin əvvəlində, 14-cü küçə prestijli bir yer sayılırdı. Ancaq şəhər şimala doğru böyüdükcə o, cazibəsi və statusunu itirdi və müasir günümüzdə əsasən alış-veriş küçəsi olaraq bölgələrə ayrılıb. 2019-cu ilin oktyabr ayında Üçüncü və Doqquzuncu prospektlər arasında gün ərzində əksər nəqliyyat vasitələrinin hərəkətini qadağan edən avtobus məhdudiyyəti tətbiq edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Library of Congress Authorities (ing.). Library of Congress.
2. ↑  "NYC's Zoning & Land Use Map". ZoLa. July 26, 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: June 11, 2019.
**Mazares** (qədim yunanca: Μαζάρης) — II Kirin babası, Midiya hökmdarı Astiaqı devirərək hakimiyyəti ələ keçirdikdən sonra, onun tərəfinə keçmiş Midiya sərkərdəsi.

Mazares Herodotun "Tarix" əsərində
----------------------------------

Herodotun qeydlərində Mazaresin II Kirə xidmət edən Midiya sərkərdəsi olması və Kiçik Asiyada üsyanı yatırarkən öldürülməsi göstərilir.

II Kirin e.ə. 539-cu ildə Lidiyanı fəth etməsindən sonra lidiyalılar rəsmən Paktias adlandırıldı və lidiyalılara, Kirin dövlət xəzinəsindən bəxşiş paylanılmaqla, onlardan və İoniya yunanlarından düzəldilmiş xüsusi ordu yaradıldı. Tabaluz Kirin Lidiyann paytaxtı Sard şəhərindəki satrapına qarşı üsyan etmiş, şah qvardiyasının da daxil olduğu fars ordusunu mühasirəyə almışdı.

Üsyan haqqında eşidən Kir, lidiyalıları cəzalandırmaq və Sard şəhərini yandıraraq yerlə-yeksan etmək üçün planlar hazırlamağa başladı. Məğlub olduqdan sonra II Kirin məhkəmə hakimlərindən biri təyin edilən keçmiş Lidiya kralı Kroesus isə heç bir zərər çəkmədən onun keçmiş krallığının ərazisindən əl çəkməyə razı salmaq üçün yalvarırdı.

Herodot qeyd edir ki, Kroesusun tövsiyəsi ilə Lidiya əhalisi tərkisilah edildi və insanların rahatlıq ümidlərini alt-üst edən ticarət haqqında sərt qanunları qəbul etdi.

Bunları etdikdən sonra Kroesus qeyd etdi ki, *"insanlar artıq həddən artıq zəiflədilib və onlardan çəkinmək üçün heç bir əsas yoxdur."*

İnsanlara qalib olduğunu göstərmək fikrində olan II Kir Kroesusun istəyinə qarşı çıxaraq, öz sərkərdəsi Mazaresi üsyanı yatırmaq və Paktiası cəzalandıraraq imperiyanın tərkibinə qaytarmaq üçün oraya göndərdi. Lakin Mazaresin rəhbərlik etdiyi ordu Sard şəhərinə yaxınlaşdıqda, paktiaslılar şəhəri tərk etdilər.

Mazares onları təqib edərək İoniya yunanlarını məğlub etdi, Priena və Maqneziya şəhər dövlətlərini tutdu, üsyan rəhbərini ələ keçirərək cəzalandırılması üçün II Kirin yanına göndərdi. Mazares daha sonra işğal kompaniyasını davam etdirərək Kiçik Asiaya doğru irəliləyir, lakin naməlum səbəbdən orada ölür.

Onun ölümündən sonra, II Kir ən seçilmiş və eyni zamanda Mazareslə eyni etnik kökdən olan sərkərdəsi Harpaqı onu dəfn etmək üçün Kiçik Asyiaya göndərir. Harpaq Mazaresin işini davam etdirərək Kiçik Asiyada yeni fəthlərə imza atır və Lisiya, Kilikiya və Finikiyanı fəth edir..

İstinadlar
----------

1. ↑  "Mazar (*Mazares*), Ancientlibrary.com". 2010-10-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-12-27.
2. ↑  "Kir kim olub? (Ancientgreekbattles.net)". 2009-10-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-12-27.

| ⛭**Midiya** |
| --- |
| Dil | Midiya dili | Midiya |
| Şəhərlər | Ekbatan • Raqa • Hirbə • Qazaka |
| Lidiya ilə müharibə | Halis döyüşü |
| Farslarla müharibə | Fars qiyamı • Hirbə döyüşü • Persia sərhəddində döyüş • Pasarqad döyüşü |
| Hökmdarlar | Deyok • Fraort • Madiy • Kiaksar • Astiaq • II Kiaksar |
| Şəxslər | Amitis • Artember • Datis • Mazares • Aryenis • Mandana • Harpaq • Qaumata |
**Qaliyev məscidi** (tat:Гали́ев мәчете́) — Kazanda yerləşən tatar memarlığına aid abidələrindən biri. Məscid 1796-1801-ci illərdə tacir Musa Mamyaşevin dəstəyi ilə XVIII əsr erkən klassisizm üslubunda tikilib. Məscid Qabdulla Tukay küçəsində, Köhnə Tatar qəsəbəsinin şimal hissəsində, keçmiş Saman bazarının yaxınlığında yerləşir. Məscid iki mərtəbəlidir və damının mərkəzində 3 hissəli minarə var.

Tarixi
------

1882-1897-ci illərdə bina cənub və şimal hissələrdən tacirlər, İ.Urazayev, M.Qaliyevin və İ.İmanqulovun maddi dəstəyi ilə daha da genişləndirilib. Məscidin axırıncı mollası Sagitovlar nəslindən olan Məhəmmədyusuf Sagitov olub. Daha sonra məscidə gələnlər pedaqoq islahatçı Qalimzyan Barudini məscidə imam seçirlər. Məhz Barudi məsciddə o dövrdə yeni olan "Məhəmmədiyyə" mədrəsəsini təşkil edir, məscidin yerləşdiyi məhəllə isə Kazan tatarlarının ictimai-siyasi həyatında əsas rollardan birini oynamağa başlayır.

Məscidin təmirdən əvvəlki halı
Məscid illərlə tatar xalqının maarif və təhsil sahəsində önə çıxar ziyalıları yetişdirib. Şiqabutdin Mərcani, Qabdulla Tukay, Qəyyum Nasıyri, Qalimcan Barudi, Qaliaskar Kamal, Nağı İsanbet və digər tatar maarifçiləri daima məscidi ziyarət edib namaz qılıb dualar oxuyublar.

Sovet hökuməti qurulduqdan sonra 30-cu illərdə məscidin minarəsi dağıdılıb. Tatarıstan MSSR-nın Nazirlər Kabineti tərəfindən bina 23 yanvar 1981-ci ildə memarlıq abidəsi kimi qeydə alınıb. 1992-ci ilə qədər məsciddə mehmanxana, kolxozçu evi və müxtəlif kommunal xidmətlər yerləşib. 1998-ci ildən binada Rusiya İslam Universiteti daha sonradan isə Məhəmmədiyyə qadın yataqxanası fəaliyyət göstərib.

Restavrasiya olunan məscidin interyerini bərpa etmək mümkün olmayıb. Buna səbəb illərlə məscidin təyinatına görə istifadə olunmamasıdır. Buna görə də təmirdən sonra məscidin interyeri daha müasir görünüş alıb. 22 dekabr 2015-ci ildə restavrasiyadan sonra məscidin açılışı baş tutur. Açılışı tədbirində respublikanın prezidenti Rüstəm Minnexanov, Tatarıstan müftisi Kamil həzrət Samiqullin, respublika bölgələrinin imamları və digərləri iştirak ediblər.

Həmçinin bax
------------

* Apanaev məscidi
* İslam məscidi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Галеевская мечеть (Пятая соборная)" (*rus.* ). kazan-guide.ru. 23 yanvar 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 iyun 2020.
2. ↑  "Галеевская мечеть" (*rus.* ). naslediekazan.ru. 4 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 iyun 2020.
3. ↑  "Рустам Минниханов: «Возрождение Галеевской мечети – важное событие для всего Татарстана»" (*rus.* ). dumrt.ru. 22 dekabr 2015. 4 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 iyun 2020.
**Balaxanı qum hamamı** — Balaxanı qəsəbəsi ərazisində yerləşən XIV əsrə aid tarix-memarlıq abidəsi.

Ümumilikdə hamam binası bir-biri ilə əlaqəli üç hissədən ibarətdir. Birinci hissə əsas girişdir. Burdan dəhliz soyunma, paltar saxlama və hamam geyimi geyinmə otaqlarına aparır. İkinci hissə isti və soyuq su hovuzları ilə təchiz olunmuş böyük çimmə zalıdır. Bu zala yanlardan müxtəlif fərdi proseslər üçün nəzərdə tutulmuş kiçik otaqlar da birləşir.

Tarixi
------

Balaxanı qum hamamı tədqiqatçılar tərəfindən XIV əsrə aid edilir. Sonradan bu tip hamamlar Abşeron ərazisində geniş yayılmış, XVII, XVIII və XIX əsrlərdə Abşeron yarımadasının müxtəlif hissələrində Balaxanı qum hamamının memarlığını xatırladan hamam binaları tikilmişdir.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Ümumilikdə hamam binası bir-biri ilə əlaqəli üç hissədən ibarətdir. Birinci hissə əsas girişdir. Burdan dəhliz soyunma, paltar saxlama və hamam geyimi geyinmə otaqlarına aparır.

İkinci hissə isti və soyuq su hovuzları ilə təchiz olunmuş böyük çimmə zalıdır. Bu zala yanlardan müxtəlif fərdi proseslər üçün nəzərdə tutulmuş kiçik otaqlar da birləşir. Birinci və ikinci hissənin planının əsasını qeyri-bərabər tərəflərə malik səkkizguşəli iri zallar təşkil edir. Səkkizguşəli zalın böyük tərəflərinə birləşən otaqlar, mərkəzi zalla bir növ vəhdət təşkil edir. Səkkizguşəlinin kiçik tərəflərindən açılan qapılar hamam binasının müxtəlif otaqlarına aparır. Çimmə zalının mərkəzində hovuzlar yerləşir. Tikilinin bu hissəsi fənərli günbəzlə örtülmüşdür.

Künclərdəki otaqlar kvadrat və düzbucaqlı formalara malik olmaqla, hamamın ümumi döşəmə səviyyəsindən 60-70 sm yuxarıda yerləşən daş döşəməyə malikdirlər. Künc otaqların üstü çatma tağla örtülmüşdür. Bu otaqların divarlarında çimən şəxsin əşyalarını saxlaması üçün nəzərdə tutulmuş kiçik nişlər də vardır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Щеблыкин, 1943. səh. 32

Ədəbiyyat
---------

* *Щеблыкин, И.П.* Памятники Азербайджанского зодчества эпохи Низами. Баку: Изд-во АзФАН. 1943.

| ⛭Balaxanı abidələri |
| --- |
| Hamamlar | Qum hamamı |
| Türbələr | Şakir ağa türbəsi • Eldarzadənin türbəsi |
| Karvansaralar | Şah Səfi karvansarası |
| Ovdanlar | Balaxanı ovdanı |
| Məscidlər | Hacı Şəhla məscidi • Cümə məscidi (Balaxanı) |
**Kretinizm** — Hipotireoz-qalxanvari vəzin patalogiyası nəticəsində meydana çıxır. Bu xəstəliyin başlıca əlaməti ona tutalan adamın özünəməxsus görkəmidir. Boyca kiçik, sifətləri kobud, bəzən üz dəriləri sarımtıl-torpaq rəngində, daima quru, tükləri cod, tezsınan,burunları yəhərvari, əl və ayaq pəncələri enli və qısa olur. Emosional cəhətcə süst və biganə görünən belə uşaqlar heç nəyə maraq göstərmir, uzun müddət hərəkətsiz vəziyyətdə, oturaraq mənasız ətrafı seyr etməyi xoşlayırlar. Digər əlamətlərdən endokrinopatiyanı yaddaş pozuntularını, affektiv reaksiyalarla müşayiət olunan emosiya və bəzi nevroloji əlamətləri ,dəri hissiyatının azalması, başağrılarını göstərmək olar. Xəstəliyin polietioloji xarakterli olması və ona görə də bir neçə klinik variantlarda rast gəlinməsini təsdiq edən elmi dəlillər vardır. Bu səbəblərdən biri ananın qalxanvari vəzisinin hüceyrə elementlərinin autoantitellərə çevrilərək döldə autoimmun patalogiyaya səbəb olmasıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *N.V.İsmayılov.* Psixiatriya. 2013. səh. 282.
**Qalisiya Atlantik Adaları Milli Parkı** (qalis. Parque Nacional das Illas Atlánticas de Galicia; *isp.* Parque Nacional de las Islas Atlánticas de Galicia) — İspaniyanın muxtar birliklərindən biri olan Qalisiyada yerləşən yeganə milli park. Həmçinin Qalisiyanın ilk milli parkıdır. Qalisiya Atlantik adaları Siyas arxipelaqından, eləcə də, Ons, Salvora və Korteqada adalarından ibarətdir. Milli park sahəsinin 1.200 hektarı quru, 7.200 hektarı su ərazisidir. Qoruq ərazisi İspaniyanın ən çox ziyarət olunan 10-cu milli parkıdır. İspaniyada qurulmuş 13-cü milli parkdır.

Flora və fauna
--------------

Siyas adalarının Ferro dağından görünüşü.
Milli parkda dəniz və dəfnə meşəsi ekosistemləri mövcuddur. Burada 200-dən çox dəniz yosunu növü aşkarlanmışdır. Milli parkda xeyli balıqqulağı, mərcan və əsmə növü qeydə alınmışdır. Bundan başqa, Qalisiya Atlantik Adaları Milli Parkında qağayı, maxorka, qaqarka, kayra və delfin görmək mümkündür.

Tarixi
------

Burada Dəmir dövrünə qədər uzanan insan fəaliyyəti izləri aşkarlanmışdır. Həmçinin Qədim Roma dövrünə aid olan keramikalar tapılmışdır. Orta əsrlərdə adalar dini məqsədlər üçün istifadə olunmuşdur, kilsə buraya sahiblik etmişdir. Zadəganlar adaların sahillərində qəfil hücumlar üçün bazalar qurmuşdular. XVIII əsrə qədər adalarda insanlar məskunlaşmışdılar, lakin quldur basqınlarına görə adalar tərk edilmişdir.

1980-ci ildə Siyas adaları təbiət parkı elan edilmişdir. Siyas adaları həmçinin quşlar üçün Xüsusi Qoruq Ərazisi idi. 13 iyun 2002-ci ildə Qalisiya Atlantik Adaları Milli Parkı qurulmuşdur, Amma 6 aydan sonra *"Prestige"* neft tankerinin qəzası nəticəsində milli parkın sahilləri neftə bulanmışdır. Təkcə Korteqada adası ziyan görməmişdir. Gələcəkdə milli park ərazisinə Loberiras və Sisarqas adalarının daxil edilməsi planlaşdırılır.

Qalereya
--------

* Salvaro adası.Salvaro adası.
* Korteqada adası.Korteqada adası.
* Ons adası.Ons adası.
* Siyas adalarında dəniz fənəri.Siyas adalarında dəniz fənəri.

Xarici keçidlər
---------------

* İspaniya Ətraf Mühit Nazirliyinin saytında  (isp.)

| ⛭**İspaniya milli parkları** |
| --- |
| Аyques Tortes i Laqo San-Maurisio • Qalisiya Atlantik Adaları • Kabaneros • Kabrera Arxipelaqı • Taburiente • Donana • Qaraxonay • Quadarrama • Monfrak • Ordesa i Monte Perdido • Pikos de Europa • Sierra Nevada • Tablas de Daymiel • Teyde • Timanfaya |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 7759196-3 · LCCN: sh2010014146 · SUDOC: 167831143 · VIAF: 240163322 · WorldCat VIAF: 240163322 |
**Kreyter gölü** — ABŞ-nin Oreqon ştatında yerləşən kaldera gölü. Kreyter Gölü Milli Parkının ana hissəsi olan göl tərtəmizvə şəffaf suyu ilə məşhurdur. Gölün ən dərin yeri 594 metrdir. Göl və kalderası 7.700 il əvvəl *Mazama dağı*nın vulkanik çökməsi nəticəsində yaranmışdır. Kreyter gölü ABŞ-nin ən dərin, dünyanın isə ən dərin 7-ci gölüdür. Gölə tökülən və ya göldən axan çay yoxdur.

Yeri
----

Kreyter gölü *Klamat qraflığı*nda yerləşir. Klamat şəlaləsinin 97 km şimal-qərbində, *Medford* şəhərinin 130 km şimal-şərqindədir.

1853-cü ilin iyun ayında Con Uesli Hillman gölü kəşf edən ilk amerikalı olmuş və gölü Tünd Göy göl adlandırmışdı. Gölün bundan sonra da dəyişdirilərək Mavi Göl, Macesti gölü olmuş, sonda Kreyter gölü adı verilmişdir.

Dini əhəmiyyəti
---------------

Yerli hindu qəbiləsi olan *Klamat xalqı* böyük ehtimalla Mazama dağı və onun çökməsi haqqında məlumatlı idilər, çünki onlar buranı uzun müddət müqəddəs torpaqlar adlandırmışdılar. Klamat əfsanələrində göy üzü tanrısı Skell ilə yeraltı tanrısı olan Llao arasında bir döyüşdən bəhs edilir. Klamatlılar burada dırmaşma yarışları keçirərdilər. Bu yarışmanın məqsədi dini cəhətdən kimin daha üstün olmasını müəyənləşdirmək idi. Yarışda qalib gələn müqəddəs hesab olunurdu.

Qalereya
--------

* 
* 
* Sehrbaz adasıSehrbaz adası
* Qışda gölQışda göl

Həmçinin bax
------------

* ABŞ milli parkları
**Təzəkənd** — Azərbaycan Respublikasının Salyan rayonunun Qarabağlı kənd inzibati ərazi vahidinə daxil olan kənd.

Foto məlumatlar
---------------

**Təzəkənd kəndi 2012** Arxivləşdirilib 2016-08-29 at the Wayback Machine

Tarix
-----

Salyan rayonundakı indiki Təzəkəndin keçmiş adı da (Uqrukənd) uyğur etnonimi ilə bağlıdır. Tədqiqat göstərir ki, Uqrukənd toponimi Uyğurkənd adının fonetik dəyişikliyə uğramış şəklidir. Xalq etimologiyasına əsasən uqru sözünün "oğru" mənasında anlaşılması nəticəsində sovet dövründə həmin kəndə Təzəkənd adı verilmişdir. Bu ərazinin belə adlandırılmasının bir başqa önəmli səbəbi tarixi mənbəələrdən götürülmüş faktlara görə Uyğurkənd adı uyğunkənd, (uyğun yer) sözününü dəyişikliyə uğramış halıdır. Orta əsrlərdə Elxani hökmdarı, Hülakü xanın və Yesunçin xatunun oğlu Abaqa xan 1266-cı ildə döyüşmək üçün Qızıl Orda hökmdarı Bərkə xanı Kür çayının qarşı sahilindəki 300 minlik ordusunun seyr edərkən, bu sahilin savaş üçün daha uyğun olduğunu bildirmiş, atasının Kür çayı üzərində yenicə bişmiş kərpicdən inşa etdirdiyi (*indiki Sabirabad rayonu ərazisindəki Xankeçən kəndi yaxınlığında*) körpünü dağıtdırmış və qarşı tərəfdən uzun müddət Qızıl orda ordusunu dayandırmış və Bərkə xan ordusunu daha şimala çevirərək Kaxeti üzərinə səfər edərkən qızdırmadan qəfil ölmüş və bu səbəbindən döyüşün baş tutması ləngimişdir.

Şəxslər
-------

* Albaba Xanəliyev — Vətən müharibəsi şəhidi

İstinadlar
----------

(Kitab: AZƏRBAYCAN DİLİNİN TARİXİ DİALEKTOLOGİYASI.Bax səh.63)

| ⛭Salyan rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Salyan |  |
| Qəsəbələr | Qaraçala • Qırx Çıraq |
| Kəndlər | Abadkənd • Alçalı • Arbatan • Aşağı Kürkəndi • Aşağı Noxudlu • Beştalı • Bəşirbəyli • Bəydili • Birinci Varlı • Boranıkənd • Cəngan • Çadırlı • Çuxanlı • Dayıkənd • Düzənlik • Ərəbqardaşbəyli • Gəncəli • Gomuşçu • Həsənli • Xələc • Xıdırlı • Xocalı • Xurşud • İkinci Varlı • Kərimbəyli • Kolanı • Kür Qaraqaşlı • Kürsəngi • Qarabağlı • Qardili • Qızılağac • Quyçu • Marışlı • Pambıqkənd • Parça Xələc • Peyk • Piratman • Sarvan • Seyidan • Seyidlər • Seyidsadıqlı • Şəkərli • Şorsulu • Təzəkənd • Yenikənd • Yeni Uluxanlı • Yolüstü • Yuxarı Noxudlu |

|  |  |
| --- | --- |
| Salyan rayonu | *Salyan rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

|  |  |
| --- | --- |
| Kənd | *Kənd ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Mariya Çexova** (*rus.* Мария Павловна Чехова 19 (31) avqust 1863 və ya 1863, Taqanroq, Don Voysko vilayəti[d] – 15 yanvar 1957, Yalta, Krım vilayəti[d]) — Anton Çexovun bacısı. Müəllim, rəssam, Yaltadakı A. Çexov ev-muzeyinin qurucusu. RSFSR əməkdar incəsənət xadimi (1953).

Bioqrafiyası
------------

12 avqust 1863-cü ildə Taqanroqda (indiki Rostov vilayətində) anadan olmuşdur. 1872-ci ildə Taqanroq Mariinskİ Gimnaziyasına daxil olur. Ailənin dağıdılmasından sonra 1876-cı ildə Moskvaya köçür. 1884-cü ildə Filaretovski Qadın Yeparxiya Məktəbini başa vurur. 1882-1885-ci illərdə Vladimir Qerenin ali qadın kurslarında təhsil alır.

1886-1904-cü illərdə L.F.Rjevski adlı xüsusi Moskva qız gimnaziyasında tarix və coğrafiya fənnini tədris etmişdir. 1903-cü ildə "Təhsilə həvəs göstərdiyinə görə" Stanislavski lentli qızıl medal alır.

Mariya Çexova ciddi şəkildə rəssamlıqla məşğul olur. 1890-cı illərdə Stroqanov uçilişində və Aleksandra Xotyantsevanın özəl studiyasında rəssamlıq üzrə təhsil almışdır. Rəsm işində ona V. A. Serov, K. A. Korovin, İ. İ. Levitan köməklik edirdi.

Melixovoda məktəb qurulmasında, kəndlilərin müalicəsində və təsərrüfat işlərində qardaşı Anton Çexova köməklik edirdi. Qardaşının ölümündən sonra həyatını qardaşının ədəbi və epistolyar irsini toplamağa və nəşr etməyə həsr edir.

1914-cü ildə Mariya Çexova Anton Pavloviçin şəxsi əşyalarını Taqanroq Muzeyinə bağışlamış, eyni zamanda Anton Çexovun dostu, akademik F. Şextel tərəfindən tərtib edilmiş Taqanroqdakı yeni kitabxana və muzey binasının açılışında iştirak etmişdir.
1921-ci ildən ömrünün sonuna kimi qurduğu A. Çexovun Yalta ev-muzeyinin daimi direktoru olur.

1935-ci ildə O. L. Knipper-Çexova ilə birlikdə A. Çexovun 75 illiyinə həsr olunmuş şənliklərdə iştirak etmək üçün doğma Taqanroq şəhərinə gəlir. Bu zaman Taqanroq 2 nömrəli məktəbə A. Çexovun adı verilir.

Yalta Ev-Muzeyini qorumaq və A. Çexovun ədəbi irsinin nəşrində göstərdiyi xidmətlərə görə 14 iyul 1944-cü ildə Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni ilə təltif edilmişdir.

15 yanvar 1957-ci ildə Yaltada ürək tutmasından dünyasını dəyişir.

Anası Yevgeniya Çexovanın yanında Yaltadakı şəhər qəbiristanlığında dəfn edilır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Mariâ Pavlovna Čehova // NUKAT. 2002.
2. 1 2  Mariâ Pavlovna Čehova // MAK (pol.).
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* Mariia Pavlovna Tchekhova // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
4. ↑  Цыганков Д. А. В. И. Герье и Московский университет его эпохи. — М.: ПСТГУ, 2008. — С. 72. — 1000 экз. — ISBN 978—5—7429—0347—5.

Mənbə
-----

* Mariya Pavlovna Çexova. 1944-cü ilin may ayına aid foto
**Beşbarmaq dağı** (*lat.* Latmus; q.yun. Λάτμος, Latmos; *türk.* Beşparmak Dağı) — Menteşe dağları sistemində yer alan, Bafa gölünün şərqində yerləşən dağ. Aydın və Muğla ərazisinə yayılan dağın ən yüksək yeri 1,375 m olan Təkərləkdağdır.

Arxeoloji baxımdan çox əhəmiyyətli olan dağın neolit dövründən Osmanlılara qədər izləri var. İbtidai icma quruluşuna dair kəşflərindən biri olan qayaüstü rəsmlər, eramızdan əvvəl 6.000-5.000-ci illərə aiddir. Ovçular və heyvanların əvəzinə, əsasən insanlar çəkilmişdir. İnsanlar tək şəkildə deyil, ailəni xatırladan tərzdə qrup halında tərtib edilib. Bu qayaüstü rəsmlər, şəkil dili və mövzu baxımından dünyanın qayaüstü rəsmləri arasında mühüm yer tutur.

Neolit dövründəki dağ, yağış və hava tanrısının yerini Yunan mifologiyasında göy tanrı Zevs əvəz etdi. Bizans dövründə yağış ibadətinin mərkəzi olmuş və rahibxana inşa edilmişdir.

Menderes massivinə daxil olan ərazidə metamorfik süxurlar arasında qranit, qneys mövcuddur. Qneysin aşınması ilə qayaüstü rəsmlər meydana çıxmışdır. Arxeoloji və tarixi xüsusiyyətlərə malik olan ərazi, çöl şpatları mədəninə görə hal-hazırda təhlükə altındadır.

Bölgədə Aralıq dənizi iqlimi üstünlük təşkil edir və dar bölgələrdə şam və digər makvis növləri daha çox yayılmışdır. Beşbarmaq dağlarının şimal istiqamətində yerləşən Bafa gölünün ətrafında endemik şirinqum ağacları yayılmışdır. Dağlar nəsli tükənməkdə olan Anadolu qaplanlarının məskunlaşma mərkəzidir. Həmçinin, bu ərazilərdə tülkü, ayı, kirpi, çöl donuzu, dovşan və şahin yayılmışdır.

Dağda yerləşən qədim *Latmos* şəhəri eramızdan əvvəl 300-cü ildə qurulmuş və eramızdan əvvəl 4-cü əsrin sonlarında tərk edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Latmos Dağları / Beşparmak Dağları" (PDF). latmos-felsbilder.de. 2014-08-28 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 23 mart 2020.
2. ↑  "LATMOS (BEŞPARMAK ) DAĞLARI İÇİN SEVİNDİRİCİ GELİŞME". www.ekodosd.org (ingilis). 2014-11-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 mart 2020.
3. ↑  "Beşparmak". www.ekodosd.org (ingilis). 2015-08-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 mart 2020.
**Mariya Yuriyevna Tolkaçeva** (d. 8 avqust 1997; Jukovski, Rusiya) — Rusiyanı təmsil edən bədii gimnast. Mariya Tolkaçeva, 2016-cı ildə Rusiyanı XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və qızıl medal qazanıb.

Karyerası
---------

Mariya Tolkaçeva, 2016-cı ildə Rusiya bayrağı altında Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında komanda yoldaşları Vera Biryukova, Anastasiya Bliznyuk, Anastasiya Maksimova və Anastasiya Tatareva ilə birgə final yarışlarında 36.233 xal toplayaraq 1-ci yeri tutdu və Olimpiya Oyunlarının qızıl medalını qazandı.

İstinadlar
----------



| ⛭Bədii gimnastika üzrə Olimpiya çempionları (Qrup turniri) |
| --- |
| 
* **1996:** İspaniya Baldo, Kabanillas, Ximenez, Qurendez, Lamarka, Martinez
* **2000:** Rusiya Belova, Şalamova, Lavrova, Netesova, Şimanskaya, Zilber
* **2004:** Rusiya
* **2008:** Rusiya
* **2012:** Rusiya
* **2016:** Rusiya
* **2020:** Bolqarıstan
 |  |
**David (Dato) Turaşvili** (Gürcü dilində: დავით (დათო) ტურაშვილი, d. 10 may 1966, Tiflis) — Gürcü yazıçısı.

Həyatı
------

David Turaşvili özü 80-ci illərin tələbə hərəkatında aktiv iştirak edib. Bu günə qədər 12 kitabı nəşr olunub. Rus, İngilis, İspan dillərindən tərcümələri ilə də tanınan bir yazardır. 1966-cı ilde anadan olub.

Yaradıcılığı
------------

İlk romanı 1988-ci ildə nəşr olunub. Cinsebis Taoba adlı romanı 2001-ci ildə nəşr olunub. Roman, Gürcistanda uzun zaman ən çox satılan kitablar siyahısında olmuşdur. Romanlardan başqa bir çox dram əsərinin müəllifidir. Bundan başqa filmlər üçün ssenari yazır. "Cins dövrünün uşaqları" Azerbaycan dili daxil olmaqla 8 dile tercüme edilib.

Bu günə kimi 12 romanı nəşr olunub.

Əsərləri
--------

* Cins dövrünün uşaqları
* Tibet uzaq deyil (ტიბეტი არ არის შორს; 2001)
* Batmış Şəhərin Gecəsi (ჩაძირული ქალაქის ღამე; 2003)
* Qara Başmaqlar (შავი კეტები; 2006)
* Gürcü Xatun (გურჯი ხათუნი; 2007)
* Blucinliler (ჯინსების თაობა; 2008)
* On Üçüncü (მეცამეტე; 2009)
* Amerika nağılları (ამერიკული ზღაპრები; 2010)
* Mən Futbolçu Olsam (მე რომ ფეხბურთელი ვიყო; 2011)
* Dodoyu gözləyərkən (დოდოს მოლოდინში; 2012)
* Biri Varmış Biri Yoxmuş (იყო და არა იყო რა; 2012)
* Dağların Kralı (ტყეების მეფე; 2013)

Mükafatlar
----------

Qara başmaqlar (შავი კეტები) - 2008. (Ən yaxşı dram)
**Mariyana Mateus** (serb. *Marijana Mateus / Маријана Матеус*, Qızlıq soyadı *Mariyana Çoliç*, serb. *Marijana Čolić*; 27 sentyabr 1971) — Serbiyalı iş adamı, model, moda dizayneri, *The Marijana Matthaeus Collection* və *Lux Uniforma* markalarının təsisçisi və yaradıcı direktorudur.

Bioqrafiya
----------

Uşaq vaxtı Mariyana və anası dəfələrlə Belqradda moda nümayişlərini ziyarət etmişdi. 1990-cı ildə "Obuća Metro" şirkətini açaraq ayaqqabı satışına başladı və 1996-cı ilə qədər bura rəhbərlik etmişdi. 1999-cu ildə Nyu-Yorkda Labin Biznes Məktəbini bitirmişdir və həmçinin sertifikatlaşdırılmış müəllimdir (bakalavr). 2003-cü ildə ilk moda mağazasını Budapeştdə, 2007-ci ildə Salzburqda açdı. 2006-cı ildə, model olaraq, Dünya Kuboku ərəfəsində Samsung reklam kampaniyasının üzü oldu. 2009-cu ildə Mariyana, *Mariyana Class* (indi Mariyana Matteus Koleksiyası) moda etiketini təsis etdi və eyni il Belqrad Moda Həftəsi zamanı moda nümayişi etdi. 1 iyun 2010-cu ildə çimərlik paltarları kolleksiyasını təqdim etdi , Serbiya milli gözəllik yarışlarının ulduzları şouda iştirak etmişdi.  2010-cu ildən bəri Mariyana, Lux Uniforms, biznes kostyum markası və üst geyim markası olan Andaj şirkətinin sahibidir.
17 Mart 2011-ci ildə Mariyana Belqradda Moskva otelində "I Am Mariana" adı altında moda nümayişi təşkil etdi. Həmin ilin sentyabr ayında isə Black & White World kolleksiyası nümayiş olundu.
2012-ci ilin may və dekabr aylarında Novi Sad, Serbiya Xalq Teatr binasında, Flora Moda Kolleksiyası nümayiş olundu , sonra Belqradda Moskva otelində Allure Barok adı altında təqdimat baş tutdu.

Şəxsi həyatı
------------

İki dəfə ailə həyatı qurmuş, ilk evliliyindən 3 uşağı var. O, London, Budapeşt və Belqradda mənzillərə malikdir. Serb, ingilis, italyan, macar və alman dilində sərbəstdir. Ehtiyacı olan qadın və uşaqları dəstəkləmək üçün çoxsaylı xeyriyyə təşəbbüsləri ilə tanınır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Obuća Metro". 2022-09-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-23.
2. ↑  "Marijana reklamira 'Samsung'". 2019-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-23.
3. ↑  B. E. (27 May 2010).. "Marijana Mateus kreira kupaće kostime" Arxivləşdirilib 2019-04-06 at the Wayback Machine(in Serbian). Retrieved 28 October 2011.
4. ↑  Marijana Mateus kreira kupaće kostime Arxivləşdirilib 2019-04-06 at the Wayback MachineMondo. 17 March 2011. Retrieved 5 February 2013.
5. ↑  Crno-beli svet Marijane Mateus Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback MachineStory (21 September 2011).
6. ↑  "SPEKTAKL U NOVOM SADU: MARIJANA MATEUS U CARSTVU CVEĆA". 2012-06-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-23.
7. ↑  Karanović, Zorica (10 April 2008)."Marijana Mateus: Žena koja živi kako želi" Arxivləşdirilib 2019-04-06 at the Wayback MachinePuls (in Serbian). Retrieved 28 October 2011.

Xarici keçidlər
---------------

* Official website Arxivləşdirilib 2019-05-16 at the Wayback Machine
* Lux Uniforms
* Andaj
**Lublin Kənd Muzeyi** (polyak. Muzeum Wsi Lubelskiej) — Polşanın Lublin şəhərində yerləşən açıq səma altında muzeydir. Muzey Varşava xiyabanı, 96 ünvanında yerləşir. Muzeylərin Dövlət Reyestrində qeydiyyata alınıb. Muzeydə taxta memarlıq əşyaları qorunur, Lublin voyevodalığının maddi xalq mədəniyyəti obyektləri toplanır, xalq adət-ənənələri haqqında məlumatlar yayılır və müxtəlif etnoqrafik tədbirlər keçirilir.

Tarix
-----

1960-cı ildə Lublin muzeyində xalq memarlığı şöbəsi açıldı. 1970-ci il yanvarın 1-də bu şöbə "Lublin kənd muzeyi" adı altında müstəqil muzeyə çevrildi. Əvvəlcə açıq səma altında muzey Kalinovşiznanın Lublin dzelnitsasında yerləşirdi və 12 hektar ərazini tuturdu. 1975-ci ildə muzey Slavina rayonu yaxınlığında Varşavaya gedən yolun yaxınlığında 27 hektarlıq yeni bir sahəyə sahib oldu.

1976-cı ilin may ayında Zıqmuntov kəndindən külək dəyirmanının quraşdırılması ilə bağlı ilk iş başladı və bu, muzeyin ilk obyekti oldu. 1979-cu il sentyabrın 27-də muzeyin "Vıjını-Lübelske" adlı birinci bölməsinin açılışı oldu.

8 sentyabr 2002-ci ildə muzeyin ərazisində Matçina kəndindən 17-ci əsrə aid kilsə təqdis olundu.

2011-ci ildə kiçik şəhər sektorunda bələdiyyə binası, polis bölməsi, dondurma dükanı və yəhudi tzaddik evindən ibarət müharibədən əvvəlki xalq memarlığının obyektlərindən ekspozisiya quruldu.

Ekspozisiya
-----------

Muzeydə Lublin Voyevodalığının müxtəlif ərazilərindən xalq memarlığı obyektləri təqdim olunur və onlar ciddi şəkildə coğrafi, etnoqrafik xüsusiyyətlərinə görə qruplaşdırılır və yeddi sektora bölünür: Vıjını-Lübelske, Rostoçye, Povisliye-Lübelske, Podlesye, Nadbujye, əmlak sektoru və kiçik şəhər sektoru.
**Ob** (*fr.* Aube) — Fransanın şimal-şərqində yerləşən departament, Qrand Est regionun departamentlərindən biri olan Senanın əsas şaquli Ob çayının adını daşıyır. Sıra nömrəsi 10. İnzibati mərkəzi - Trua. Əhalisi 311.720 nəfərdir (Fransa departamentləri arasında 2010-cu ilin məlumatları üzrə 75-ci yer).

Coğrafiya
---------

Ərazi — 6004 km² əhatə edir. Əhəngsiz bölgənin zəngin torpağı şərabçılıq üçün uyğundur.

Departamentə 3 rayon, 33 kanton və 433 kommun daxildir.

Ob tarixi Vallaj şəhərində yerləşir.

Tarix
-----

### Erkən dövr

Əvvəlcə departamentin ərazisi trikasslar və linqonlar tayfaları ilə məskunlaşmışdı və 400-cü ilə qədər burada əhalinin sıxlığı çox yüksək idi.

Müqəddəs Potensian və Savinian , Samos adasından xristianlığı qəbul edən yunan paganlar, III əsrin ortalarında bu bölgələrdə xristianlığı təbliğ etməyə başladılar.

Bölgədə xüsusilə qəddar olan dini təqiblərə baxmayaraq, xristian icması tezliklə öz piskoposunu almaq üçün kifayət qədər sayda olmuşdur; Müqəddəs Amator 340-ci ildə təyin olunan ilk episkop idi.

286-cı ildə Ob ətrafı torpaq Roma imperatoru *II Yulian*ı məğlub edərək, Truanı işğal etmişdir.

### XII əsr və monastırlar

Klervo Abbatlığı, günümüzdə
Bölmənin ərazisində dövlət tarixində vacib olan iki monastır qurulmuşdur. Bernard Klervoskiy 1115-ci ildə Klervo abbatlığı qurdu. Paraklet abbatlığı, rəqibi filosof Abelard tərəfindən inşa edilmişdir, burada rəfiqəsi Eloiza ilk abbatist olmuşdur. Bernard Klervoskiy, 1129-cu ildə Truada kilsə məclisində etdiyi möhtərəm nitqindən sonra İkinci Səlib yürüşünə ciddi nəticələrə səbəb oldu.

### İnqilab və İlk İmperiya

A bölməsi rəsmi olaraq 15 yanvar 1790-cı il tarixli Milli Məclisin qərarı ilə təsis edilmişdir.

XIX əsrdə departament toxuculuq trikotaj istehsalını inkişaf etdirməyə başladı.

18 iyun 1815-ci ildə Vaterlo döyüşündə yeddi koalisiya qoşunlarının qələbəsindən sonra departamentin ərazisi 1815-ci ilin 1818-ci il noyabrın 1818-ci il tarixindən rus qoşunlarının işğal zonasında olmuşdur.

1911-ci ildə başlayan qiyamlar da Ob bölgəsini ələ keçirdi. İstehsalçıların narahatlığının nəticəsi çox faciəli idi, qarşıdurmalarda bir neçə nəfər yaralanıb.

1919-cu ildə hökumət fərmanı verilmişdir ki, ilk dəfə Ob departamentində şərabçılıq istehsalına icazə verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  "Первые проповедники Евангелия в Галлии". 2008-02-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-08.

Xarici keçidlər
---------------

* Turizm
* Официальный сайт Генерального совета Об
* Rəsmi sayt
**Lublin ittifaqı** (pol. Unia lubelska; lit. Liublino unija; *ukr.* Лю́блінська у́нія; *belar.* Лю́блінская у́нія) — Böyük Litva knyazlığı və Polşa Krallığı arasında baş vermiş milli birləşmə və seçmə monarxiyaya əsaslanan Litva-Polşa ittifaqı.

İttifaqın qurulması və Yaqolliya sülaləsi
-----------------------------------------

Jagiełło 1386-cı ildə xristianlığı qəbul edərək II Vadislav adını aldı və 11 yaşlı Polşa kraliçası Jadviga ilə evləndi. Beləliklə, Jagiellon sülaləsinin üzvləri həm Litvanın, həm də Polşanın hökmdarı oldular. Ancaq iki ölkənin hökmdarları eyni olsa da, dərhal birləşmədilər. Ancaq 1569-cu ildə Yagiellon sülaləsinin son kralı II Zygmunt Avqustun uşaqsız ölməsindən sonra iki dövlətin maqnatları (zadəganları) Lublin müqaviləsini imzalamaq üçün 1 iyul 1569-cu ildə Polşanın Lublin şəhərində bir araya gəldi və iki dövləti bir araya gətirdilər. Beləliklə, Polşa-Litva Birliyi yaradıldı. Bu tarixdən sonra, 1795-ci ildəki parçalanmaya qədər Polşa və Litva bir kral, bir məclis (Seym) və bir senat tərəfindən idarə edildi.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Musa Bayramov.

**Musa Xudakərim oğlu Bayramov** (10 oktyabr 1901, Zəngəzur qəzası – 5 oktyabr 1998, Bakı) — Neftçıxarma sənayesi qabaqcılı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1959), Azərbaycan SSR fəxri neftçisi (1964).

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Musa Bayramov 1901-ci ildə İrəvanın Qarakilsə kəndində doğulub. 1905-ci ildə Azərbaycanlılara qarşı törədilən soyqırımda Musa Bayramovun ana və atası erməni daşnakları tərəfindən qətlə yetirilir. Uşaq yaşda valideynlərini itirən Musa qardaşının himayəçiliyində böyüyür.

1916-cı ildə Ağdam şəhərinə gəlir. Ağdamda Elman adlı təsərüfatçının köməkçisi kimi işləyir. Abdurrəhim Gülməmmədoğlu Ağdamda Musa Bayramovun olduğu kəndə gedir və onu Bakıya gətirir. Beləliklə Musa Bayramov Bakıya gəlir və o, Balaxanıda yaşayır. Gündüzləri Balaxanıda quyulardan neft çıxararaq özünü dolandırır. 1918-ci ildə Musa Bayramov Balaxanıda neft mədənində işləməyə başlayır.

1924-cü ildə Musa Bayramov əsgərliyini bitirəndən sonra qayıdır Balaxanı 3 cü neft mədənində çalışmağa. 1933-cü ildə Neft akademiyası açılır və Musa Bayramov akademiyanın ilk tələbələrindən olur. 1937-ci ildə akademiyanı nümunəvi bitirdiyinə görə Musa Bayramovu Moskva şəhərinə çağırırlar. Musa Bayramova Moskvada Balaxanının 7-ci mədəninin müdiri vəzifəsini verirlər.

1971-ci ildən "Leninneft" Neft və Qazçıxarma İdarəsi 8-ci rayon mühəndis-texnoloji xidmət sahəsi müdiri işləmişdir. AKP-nin 9-cu və 20-ci qurultaylarında AKP təftiş komissiyasının üzvü seçilmiş, SSRİ Ali Sovetinin(4-cü çağırış) deputatı olmuşdur. 3 dəfə Lenin ordeni, Oktyabr inqilabı ordeni və medallarla təltif edilmişdir.1988 ci il sentyabr 19-da alimlik dərəcəsini müdafiə etmişdir.

Ailəsi
------

Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi Ramiz Bayramovun babasıdır.

İstinadlar
----------
**Maqsud Hacıyev** – Ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, publisist.

Həyatı
------

Maqsud İbrahim oğlu Hacıyev 10 sentyabr 1935-ci ildə keçmiş Qonaqkənd rayonunun (indiki Quba rayonu) Gümür kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycan EA Dilçilik İnstitutunda böyük elmi işçi vəzifəsində çalışır. Əmək veteranıdır. O, bir sıra beynəlxalq simpoziumlarda məruzələrlə iştirak etmişdir.İxtisasca şərqşünasdır."Tat dilinin Qonaqkənd ləhcəsi"(1971), "İranın tarixi-etnoqrafik oçerki, fars dilinin qısa qrammatikası və farsca-rusca texniki lüğət" (İsfahan, 1973, 1974), "Beş il qonşu diyarda" (1976), "İran etüdləri" (1979), "Dörd ildə gördüklərim"(1985), "Əfqan şerində Lenin və oktyabr mövzusu" (Kabul, 1987), "Əfqan ədəbiyyatında milli barışıq siyasətinin inikası" ( rus və dəri dillərində, Kabul, 1988), "Əfqanıstan görüşləri" (1989), "Azərbaycan tatlarının dili" (1995)və sair bu kimi elmi, elmi-publisist əsərləri ilə daha çox tanınmışdır.O, İran və Əfqanıstanın bir sıra görkəmli ədəbi simalarının əsərlərini dilimizə tərcümə etmiş, Ç.Çaplinin "Səhnə işıqları", Şərq xalqlarının həyatına dair "Məzəli əhvalatlar", əfqan xalqının nağıllarından ibarət "Çilan və şeytan" kimi tərcümə kitablarını oxuculara təqdim etmişdir."Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası"nın 4-cü, 7-ci və 9-cu cildlərinin əsas müəlliflərindəndir.Maqsud Hacıyev Azərbaycan Yazıçılar və Azərbaycan Jurnalistlər Birliklərinin üzvü, "Bilik" Maarifçilik Cəmiyyətinin Yaxın və Orta Şərq ölkələri üzrə siyasi icmalçısı, Azərbaycan Ziyalılar Cəmiyyətinin Fəxri Filologiya doktoru, Beynəlxalq Şərqşünaslar Assosiasiyanın həqiqi üzvü, Mahir Sənətkar diplomçusu, Nailiyyət Ali Jurnalist mükafatı laueratı, Respublika Tat mədəniyyət mərkəzinin sədri, Azərbaycan Ziyalılar Universitetinin professoru, Əfqanıstan müharibəsi iştirakçısı, Əmək veteranıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Tarixdə bu gün: Azərbaycan" xronoqrafında 10 sentyabr". 2015-05-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-23.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Alim ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Trabzonun mühasirəsi** — 1205-ci ildən 1206-cı ilə qədər davam edən Anadolu Səlcuqlu dövlətinin Qara dənizin sahilində mühüm ticarət limanı olan Trabzon şəhərini ələ keçirmə təşəbbüsüdür. Səlcuqlular üçün uğursuzluqla nəticələnmişdir. Uilyam Miller bu təşəbbüsü "Aleksiosun I Qiyasəddin Keyxosrovun əmirlərinə itaətsizliyinin cəzası" olaraq açıqlayır.

Haqqında
--------

Miçel Kursanskis bu uğursuz mühasirənin 1205-ci ildə Ərzurumu ələ keçirməyə çalışan, lakin uğursuz olan Trabzonun müttəfiqi Gürcüstan kraliçası Tamara cavab olduğunu bildirir. Sultan keyxosrov cəza səfərini Trabzona qarşı başlatdığı zaman yönünü yerli xalq tərəfindn qüvvələrinin hücuma məruz qaldğı Şimali Anadolu dağlarında bir neçə boğaz ilə məhdudlaşdırdı. Buna cavab olaraq, Aleksios Krıma səyahət edən və oradan geri dönən bütün tacirlərə dənizləri qapadaraq cavab verdi. İbn əl-Əsirin yazdığına görə, Orta Şərqin bir çox yerlərindən gələn və Trabzonun mühasirəsinə görə ciddi problemlər yaşayan tacirlər Sivasdakı böyük yarmarkada görüşdüklərində şikayətlərini sultana yüksək səslə bildirdilər.

Kursanskis bu mühasirədəki uğursuzluğun 1214-cü ildə Səlcuqlu türklərinin Qara dənizə çıxışını təmin edən Sinopun uğurlu formada ələ keçirməsinə səbəb olduğunu bildirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Miller, *Trebizond: The last Greek Empire of the Byzantine Era: 1204-1461*, 1926 (Chicago: Argonaut, 1969), p. 16
2. ↑  Kuršanskis, "L'empire de Trébizonde et les Turcs au 13e siècle" Arxivləşdirilib 2015-09-24 at the Wayback Machine, *Revue des études byzantines*, **46** (1988), pp. 110f
3. ↑  Kuršanskis, "L'empire de Trébizonde", pp. 111f
**Qlubokaya çayı** — Rostov vilayəti ərazisindən axan çay. Qlubokaya çayı Şimali Dones çayının sol qolunu təşkil edir. O isə öz növbəsində Don çayına tökülür. Qlubokaya çayının uzunluğu 123 kilometr təşkil edir. Hövzəsinin sahəsi isə 1400 km²-dir. Çir çayının mənsəbinə 197 km qalmış ona tökülür. Kamensk-Şaxtinskinin əks tərəfindın Şimali Dones çayına tökülür. Burada nərəkimilər, karp, som və digər balıqlara rast gəlmık mümkündür. Burada həvəskar balıqçılıq inkişaf etmişdir. Çay əsasən yağış, qar və yer altı sularla qidalanır. Bölgəyə xass xüsusiyyətlərdən biri yazda suyunda gur sululuq müşahidə edilir. Bu isə qar sularının əriməsi ilə əlaqədardır. Əsasən kol basmış düzən ərazidən axır. Çay sistemi: **Qlubokaya** → Şimali Dones → Don → Azov dənizi.

Qolları:

* 44 km: Ruskaya çayı;
* 77 km: Rossoş çayı.

Yaşayış məntələri
-----------------

Şəhərin sahili boyunca yerləşən yaşayış məntəqələri (mənbədən mənsəbə):

* **Millerovo**;
* Bannikovo-Aleksandrovski;
* Novoandreevka;
* Turoverovo-Qlukokinski;
* Novotalovka;
* Qrekovo-Petrovski;
* Verxnetalovka;
* Nijnaya Talovka;
* Kumşaski;
* Lipovka;
* Tatasovski;
* Nijnaya Tarasovka;
* Vasilevka;
* Kayokova;
* Atamanski;
* Dayoçkino
* Sibilev;
* Verxni Pixovkin;
* Nijni Pixovkin;
* Berezovı;
* Astaxov;
* Masalovka;
* Krasnovka;
* Staraya Stanisa.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Государственный водный реестр: река Глубокая". 2022-04-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-14.
2. ↑  Карты Генштаба M-37 (Г) 1:100000. Ростовская область. Луганская область Украины
**Qlubokoye** — Şərqi Antarktidada yerləşən göl. Molodyojnaya qütb stansiyasının şərqində yerləşir. Yaxınlığında Lagernoye gölü var.

1962-ci ildə Sovet Antarktida Ekspedisiyası tərəfindən adlandırılmış və xəritələnmişdir.

Hövzəsinin orta dərinliyi 30 m-dır. Gölün səthini bütün il boyu buz bağlayır, yalnız yay aylarında sahillər boyu sahil buzu əmələ gəlir, hansı ki quru ilə qar sulu buzun kənarı arasında kiçik su sahəsindən ibarətdir. İsti mövsümdə hövzənin buz səthində demək olar ki, qar örtüyü olmamadığndan, ölçülmüş gələn günəş radiasiyasının (5 Vt/m²-ə qədər) 10-15%-ı dibə çatır. Dibdə olan qatdakı suyun temperaturu 4 °C-dir. Gölün fitoplanktonu çox azdır, buna görə suyun şəffaflığı çox yüksəkdir — 15 m-ə qədər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Информационная система географических названий США: Lake Glubokoye
2. ↑  *А. В. Толстиков, А. Н. Шаров.* Особенности функционирования озер Восточной Антарктиды // Біорізноманіття та роль тварин в екосистемах: Матеріали VI Міжнародної наукової конфе­ренції (ukrayna). Дніпропетровськ: Вид-во ДНУ. 2011.
**Lactarius deliciosus** (*lat.* Lactarius deliciosus) — fungi aləminin basidiomycota şöbəsinin agaricomycetes sinfinin russulales dəstəsinin russulaceae fəsiləsinin lactarius cinsinə aid göbələk növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Nadir növdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Meyvə cismi torpaqda inkişaf edir. Papaqcıq 3-10sm cavan dövründə qabarıq, sonradan səthi qıfvari çökmüş, narıncı, sarı-narıncı, hamar, zəif selikli, konsentrik zonalıdır. Lövhələr sarımtıl-narıncı, sıx, qovuşan və ya ayaqcığa doğru bir qədər sürüşəndir. Lövhəciyə toxunduqda çıxan süd şirəsi şirintəhərdir, rəngi narıncı, havanın təsirindən yaşıllaşandır. Ayaqcıq 2-8 x 2-2,5 sm silindrik, içiboş, papaqcıq ilə həmrəngdir. Yüksək keyfiyyətli yeməli göbələkdir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

İynəyarpaqlı ağacların simbiotrofudur. Meyvə cismi avqust-sentyabr aylarında inkişaf edir.

Yayılması
---------

Göygöl Dövlət qoruğunun iynəyarpaqlı meşələrində rast gəlinir.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyasıyanın sayı azdır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

İynəyarpaqlı ağaclarla simbiotrof inkişaf tərzi məhdudlaşdırıcı amil ola bilər.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Yeməli göbələk olduğu üçün kütləvi toplanmasına məhdudiyyət qoyulması məqsədəuyğundur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Index Fungorum (ing.).

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Lactarius deliciosus* | 
* Wikidata: Q62138
* Wikispecies: Lactarius deliciosus
* BioLib: 59998
* EoL: 188248
* EPPO: LACTDE
* Fungorum: 224737
* GBIF: 5248629
* iNaturalist: 155197
* IRMNG: 11358937
* MycoBank: 224737
* NBN: NHMSYS0001486034
* NCBI: 55514
* NZOR: 32360f14-aca3-447a-add9-73ad0ecabace

 |
| *Agaricus deliciosus* | 
* Wikidata: Q21870082
* GBIF: 2550903
* IRMNG: 10698300
* MycoBank: 196882
* NBN: NHMSYS0001473350
* NZOR: a43ea402-a23c-45ab-9c4c-918ec8567e03

 |
**Boğazlar üzrə Beynəlxalq Komissiya** — 1923–1936-cı illərdə Millətlər Liqasının himayəsi altında Çanaqqala və Bosfor boğazlarını idarə edən beynəlxalq qurum.

Birinci Dünya Müharibəsindən və 1920-ci ildəki Sevr müqaviləsindən sonra boğazlar silahsızlandırıldı və beynəlmiləlləşdirildi. 1923-cü ildə Lozanna müqaviləsi sənədin şərtlərini dəyişdirdi və Türkiyənin boğazlar üzərində suverenliyini bərpa etdi, lakin boğazlar Beynəlxalq Boğazlar Komissiyasının himayəsi altında qeyri-məhdud mülki və hərbi nəqliyyata açıq qaldı. Bu status 1936-cı ildə boğazların statusu haqqında Montrö konvensiyası imzalanana qədər davam etdi, bu, Komissiyanı ləğv etdi və tam nəzarəti Türkiyəyə verdi, ona boğazları yenidən hərbiləşdirməyə icazə verildi və müharibə aparan ölkələrin hərbi gəmilərinin hərəkətinə məhdudiyyət tətbiq edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  DeLuca, Anthony R. (1981). *Great power rivalry at the Turkish Straits: the Montreux Conference and Convention of 1936*. East European Quarterly.
**Pakistan Prezidenti** — Vəzifəni 9 sentyabr 2018-ci ildən Pakistan Islam Respublikasının 13-cü prezidenti Arif Alvi icra edir.

Siyasi
------

1947-ci ildən 1956-cı ilə qədər Pakistanın Baş Qubernatoru fəaliyyət göstərdi: Kral VI Corc (1952-ci ilə qədər) və Kraliça II Yelizaveta (1952-ci ildən). İlk Konstitusiyanın elan edilməsi ilə Pakistan 1956-cı ildə İslam respublikasına çevrildi və Baş Qubernator prezidentliklə əvəz olundu. Mövcud general-qubernator İskəndər Mirzə Pakistanın ilk prezidenti oldu. 1958-ci ildə ilk Konstitusiyanı dayandırdığını və Ordu Baş Komandanı Ayub Xanı ilk baş döyüş vəziyyətinin idarəçisi təyin etdiyini bildirdi. Xan sonradan prezident olmaq üçün Mirzəni işdən azad etdi.

İskəndər Mirzə 1956-cı ildə Pakistanın 1-ci prezidenti oldu.

Prezident Əyyub Xanın təqdim etdiyi ikinci Konstitusiya, ölkəni birbaşa seçkilər olmadan prezident respublikasına çevirdi. Daxili və beynəlxalq təzyiqlərə tab gətirmədən, Xan 1965-ci ildə ümummilli prezident seçkisini keçirdi. Xan ikinci müddətə rəqibi Fatimə Cinnaya qarşı uğurla kampaniya apardı, lakin bəziləri seçkilərin Xanın lehinə qurulduğunu iddia etdi.

İstinadlar
----------