recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Quliyev Mikayıl Nəriman oğlu** (9 mart 1965, Zəngilan) — əməkdar jurnalist.

Həyatı
------

1965-ci ildə Zəngilan rayonunda anadan olub. Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib. "Azərbaycan gəncləri", "Bakı", "Sovet kəndi", "Zavod həyatı", "7 gün" "İki sahil", "Sərhəd", "Aydınlıq", "Qarabağ", "Olimpiya dünyası", "525-ci qəzet", "Səs", "Yeni Azərbaycan", "Azərbaycan", "Respublika", "Xalq qəzeti", və digər mətbuat orqanlarında, lent.az, publika.az, 1news.az, sportnews.az saytlarında və UEFAdirect, "Neft və Qaz" jurnallarında müxtəlif səpkili yazıları dərc olunub. 1988-ci ildən mətbuatda çalışır. İlk öncə "Zavod həyatı" qəzetində, 1991-ci ildən 2005-ci ilə qədər isə bu qəzetin bazasında təsis olunan "İki sahil" qəzetində müxbir və şöbə müdiri vəzifələrində işləyib.
2005-ci ildə AFFA-nın İnformasiya və İctimaiyyətlə Əlaqələr departamentinin rəisi və eyni zamanda 2006-cı ildə AFFA-nın təsis etdiyi "Futbol dünyası" qəzetinin baş redaktoru vəzifəsində işləyib. "Azərbaycan Respublikasında 2005–2015-ci illərdə futbolun inkişafına dair Dövlət Proqramı"na uyğun olaraq onun rəhbərliyi altında AFFA-nın rəsmi saytı (www.affa.az) saytı 3 dildə (Azərbaycan, ingilis və rus dillərində) operativ fəaliyyət göstərir. Azərbaycanın idman həyatında ilk dəfə olaraq idman video portalı (www.affavideo.az) və internet TV (www.affatv.az) yaradılıb. Azərbaycan futbolunun 100 illik tarixinin foto və video materiallarını araşdıraraq ictimaiyyətə çatdırılmasında müstəsna xidməti olub. Milli komanda ilə bağlı çəkilən bir neçə televiziya filminin ssenari müəllifidir. 1989-cu ildən SSRİ, Azərbaycan müstəqillik qazandıqdan sonra isə Azərbaycan Jurnalistlər birliyinin üzvüdür. 1983–85-ci illərdə Sovet ordusunda hərbi xidmətdə olub və Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyü uğrunda ermənilərə qarşı döyüşlər vaxtı (1993–94 illər) hərbi müxbir kimi milli orduda xidmət edib. Müharibə veteranıdır. "Zəngilanın süqutu" kitabının müəllifidir. 2015–2017-ci illərdə "Kəpəz" Peşəkar futbol klubunun idarəh heyətinin sədr müavini olub.

Hal hazırda Azərbaycan Respublikası Milli Məclisində iş fəaliyyətini davam etdirir.

Ailədir, 3 övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-13.
Demək olar ki, istənilən konfiqurasiyada uc qapaqları olan polad və ya PVC boru bölmələri ən çox yayılmış konteyner növüdür. Həmçinin, qalın divarlı karton, parçalanmayan bir alternativdir
**İnternetdə bomba hazırlamaq təlimatının** mövcudluğu qanunvericilər və siyasətçilər arasında onlayn mövcud olan "təhlükəli" hesab edilən müəyyən növ məlumatlara senzura tətbiq etməklə internet sərhədini cilovlamaq niyyətində olan şöhrətə səbəb olub. Ucuz, asanlıqla əldə olunan inqrediyentlərdən yaradılmış partlayıcı maddələrin "sadə" nümunələri verilmişdir. 

Federal Təhqiqatlar Bürosu bildirir ki, 1989-cu ildə 1699, 1994-cü ildə isə 3163 bombalama cinayəti törədilib.

Nümunələr
---------

19-cu əsrin sonlarında İohan Most Avstriya hərbi sənədlərini "İnqilabi Hərb Elmi" başlığı altında partlayıcı maddələrin istifadəsini nümayiş etdirən kitabçaya çevirdi və heç bir əks-səda vermədən anarxist pikniklərdə payladı. 

İnternetdə təlimatları dərc etməkdə ittiham olunan amerikalı anarxist Şerman Ostinin mühakimə olunmasını tənqid edənlər qeyd ediblər ki, Molotov kokteylləri ilə bağlı Vikipediya məqaləsi Ostinin vebsaytından daha ətraflı şəkildə əldə edilən partlayıcı maddələrin istehsalına dair təlimatları ehtiva edir.

1986-cı ildə internetin geniş istifadəsindən əvvəl polis özünü "Phoenix Force" adlandıran sinif yoldaşları ilə birlikdə və sadaladığı bombaların çoxunu hazırlamaq üçün sınaqdan keçirən bir qrup tərəfindən yazılmış "Partlayıcıların Tam Kitabı" adlı rəqəmsal dərslikdən kompüter çapının paylaşılmasını araşdırdı. 

1995-ci ildə Oklahoma Siti bombalanmasından sonra, anonim usenet yazıları bombanın inşasını tənqid etdi və bombanın maksimum nəzərdə tutulan zərəri verməməsinin aradan qaldırılmasına dair təkliflər verdi. 23 mart 1996-cı ildə "Terrorçu Təlimatı"nın tam mətni, təklif olunan təkmilləşdirmələrlə birlikdə bombardmanda istifadə edilən bombanın yaradılmasına dair təlimatlar da daxil olmaqla onlayn nəşr olundu. Məhəmməd Osman Sadiq 2006-cı ildə həbs edildikdə, o, CD-ROM-da təlimatın nüsxəsinə malik olduğu üçün "terror aktı törədən və ya hazırlayan şəxs üçün faydalı ola biləcək məlumatı ehtiva edən sənəd və ya qeydlərə sahib olmaqda" ittiham edildi. 1999-cu ildə Devid Koplənd Londonda mismar bombası yerləşdirdi, 3 nəfərin ölməsinə və 139 nəfərin yaralanmasına səbəb oldu, bombanı "Terrorçu Təlimatı" və "Bombalar Necə Hazırlanır: İkinci Hissə" başlıqlı internetdən yüklədiyi kitablar əsasında hazırlamışdı.

Həmçinin 1994-cü ildə Milli Tüfəng Assosiasiyasının bülleten lövhəsində Warmaster adlı istifadəçi tərəfindən uşaq qidası qablarından bombaların necə hazırlanacağını təfərrüatlı şəkildə izah edən bir ip çəkildi.

İstinadlar
----------


1. ↑  Horgan, John. "The Psychology of Terrorism", p. 116
2. ↑  *The psychology of terrorism*, John Horgan, Routledge, 2005 Arxivləşdirilib 2022-04-06 at the Wayback Machine ISBN 0-7146-5262-8

Xarici Keçidlər
---------------
**Neotinea ustulata** (*lat.* Neotinea ustulata) — bitkilər aləminin qulançarçiçəklilər dəstəsinin səhləbkimilər fəsiləsinin neotinea cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Kritik təhlükə həddində olanlar" kateqoriyasına aiddir –CR B1ab(iii, v) + 2ab (v). Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Kökyumrusu yumurtavari və ya yumru olur. Gövdəsi 10—25 (50) sm hündürlükdədir. Yarpaqları uzunsov-lansetvari, küt, əsasında daralmış, 8 sm uzunluğunda, 2 sm-dək enində, sivriləşmiş şəkildə olur; çiçək qrupu sıx, uzunsov-silindrik sünbüldə yerləşir. Çiçəkləri bal iylidir. Başcıq 3—4 (5) mm uzunluqda, küt, tünd-qara rənglidir. Çiçəkyanlığının daxili yarpaqları çəhrayı rənglidir; dodaqcıq çiçəkyanlığının yarpaqlarından uzun, açıq-çəhrayı rəngli, al ləkələrlə örtülmüşdür; xarici yarpaqları isə yumurtavaridir. Mahmızı yumurtalıqdan 3-4 dəfə qısa, küt, bükülmüş şəkildə aşağı yönələndir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə-meyvə əmələgətirmə dövrü may –iyun aylarına təsadüf edir. Subalp qurşağının çəmənliklərində rast gəlinir, toxumla çoxalır, işıqsevən, quraqlığa az davamlı, dekorativ bitkidir.

Yayılması
---------

Böyük Qafqazın Quba hissəsi (Quba rayonu).

Sayı və tendensiyası
--------------------

Təbii ehtiyatı azdır. Zəif təkrarlanması, antropogen təsirlər populyasiyanın sayını sürətlə azaldır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Əhali tərəfindən dekorativ bitki kimi toplanılması, mənfi təsirlərə məruz qalması gələcəkdə azalma təhlükəsini yaradır.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Xüsusi qorunma tədbirləri aparılmır. Populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, toxumlarının toxum bankında saxlanılması, yeni yayılma yerlərinin axtarılması təklif olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Neotinea ustulata* | 
* Wikidata: Q158117
* Wikispecies: Neotinea ustulata
* BOLD: 612960
* EoL: 1137821
* EPPO: ORSUS
* GBIF: 2812375
* iNaturalist: 60837
* IPNI: 998313-1
* NBN: NHMSYS0000460957
* NCBI: 59351
* PFI: 8170
* Plant List: kew-134151
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:998313-1
* Species+: 82154
* Tropicos: 50336888
* WCSP: 134151
* WFO: wfo-0000250472

 |
| *Orchis ustulata* | 
* Wikidata: Q22696075
* ARKive: orchis-ustulata
* BioLib: 42164
* EUNIS: 189783
* GBIF: 2812377
* IPNI: 649237-1
* PalDat: Orchis\_ustulata
* PfaF: Orchis ustulata
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:649237-1
* Species+: 15302
* Tropicos: 23513579
* WFO: wfo-0000260145

 |
**Əhməd Mühib Dıranas** (1907-1980) — Türkiyə şairi.

Həyatı
------

Şeirləri Tanpınar kimi çox sonralar, 1974-cü ildə "Şeirlər" adı ilə kitablaşdırıldı. Əhməd Mühib fərdi mövzular və gözəlliklər üzərində daha çox durmuşdur. Sosial və siyasi mövzulara o qədər də toxunmamışdır. Saf şeir anlayışını mənimsəmişdir. Sezgi, duyğu, müşahidə, təəssürat və lirizmə önəm vermişdir. Ədəbi cərəyan və qruplarla maraqlanmamış, müstəqil bir şair kimi qalmağı üstün tutmuşdur. Məsələn, qəribçilərə və II yeniçilərə qoşulmamışdır. Türk xalq şeirindən, Osmanlı ədəbiyyatından və fransız şairlərindən bəhrələnmişdir. Özəlliklə Yəhya Kamalın, Əhməd Həmdi Tanpınarın və Bodlerin təsiri altında olmuşdur.

Şeirlərində Anadoluya önəm vermiş, məmləkəti gerçəkçi tərəfləri ilə əks etdirməyə çalışmışdır. Anadolu türk xalqının sosial və iqtisadi problemlərini marksistlər kimi istismar etməmişdir. Siyasətlə felən maraqlanmasına baxmayaraq, şeirlərində siyasi mövzulara yer verməmiş, şəhərli bir şair kimi fərdi mövzulara diqqət yetirmişdir. Romantik eşqlərə, əskidə yaşanmış gözəl eşqlərin xatirəsinə, sevgilisi ilə birlikdə olmanın verdiyi xoşbəxtlik duyğusuna, zaman-zaman şəhvani səviyyədəki eşq duyğusuna, sevgilisindən ayrılığın gətirdiyi hüzn duyğusuna yer vermişdir. Sevgili tipi olaraq ümumən hüznlü bir duruşu olan şəhərli aristokrat qadınları, xatirələrdə qalmış əski sevgililəri seçir. Onun şeirində qadınlar, ümumən, gözəl bir təbiətlə birlikdə verilir. Buradan da anlaşılacağı kimi, Əhməd Mühibin digər bir mövzusu da təbiətdir. O, təbiətə daha çox pastoral və panteist baxış bucağından yanaşır. İstər qadın, istərsə də təbiət haqqında şeirlərində gözəlliyə və sənət dəyərinə önəm verir. Onda estetik dəyər hər zaman ön plandadır.

Əhməd Mühib türkcəni ən yaxşı işlədən şairlərdən biridir. Dilimizin incəliklərini, gözəlliklərini, zənginliklərini kəşf etməyə çalışmışdır. Xalqın canlı danışıq və yazı dilini əsas almışdır. Şeirlərində əski-yeni kəlmə ayırımına yol verməmiş, türk millətinin işlətdiyi hər kəlməni o da işlətmişdir. Rəsm sənətilə də yaxından maraqlanan şair şeirlərində canlı təsvirlər yaratmışdır. Bu baxımdan təsvirçi üslubu barizdir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Türkiyə ədəbiyyatı
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Aşıq Hüseyn.

**Aşıq Hüseyn Şəmkirli** (1811, Şəmkir – 1891) — aşıq, şair.

Həyatı
------

Aşıq Hüseyn Şəmkirli 1811-ci ildə Şəmkirin Qapanlı kəndində anadan olmuşdur. Daha sonradan köçərək Qaracəmirli kəndində məskunlaşmışdır.

Yaradıcılığı
------------

Aşıq Hüseyn mollalara zidd getməyi və "Dinmə ver" adlı şeiri və "Reyhan" nağılı ilə məşhurdur. Mollalar haqqında olan şeirlərini və "Reyhan" nağılını Çardaxlıdan olan erməni Aşıq Avakın dilindən Vəli Xuluflu qeyd alarak folklor nümunəsi kimi yaymışdır. "Dinmə ver" şeirini çar hakimiyyəti dövründə kəndlilərdən, yoxsullardan haqsız yerə yığılan vergiləri tənqid edən əsər olmuşdur. Lakin bu şeirin sözləri günümüzə qədər çatmamışdır. 

Aşıq Hüseynin azərbaycanlı şagirdlərindən başqa bir neçə də erməni şagirdləri olmuşdur: Çardaxlı Aşıq Mikiş, Aşı Avak vs. Aşıq Mikiş bütün ömrüncə Aşıq Hüseyndən aynlmayıb onun ilə gəzərmiş. Erməni və azərbaycanlı aşıqlar arasında Aşıq Hüseyni Mikişdən başqa yaxşı bilən yox idi. Aşıq Hüseynin "Reyhan" nağılının mollalar haqqında olan şeirlərindən biri çardaxlı Aşıq Avakdan eşidilərək yazılıb, o biri "Mollalar" və "Sənə nə" şeiri Bozalqanlı Hüseynin dilindən eşidilərək yazılmışdır.

Aşıq Hüseyn Şəmkir 1891-ci ildə vəfat etmişdir. Oğlu Aşıq Çoban da öz dövrünün məşhur aşıqlarından olmuşdur.

Kitabları
---------

* Aşıq Hüseyn Şəmkirli. (tərtib edəni Ə.Axundov). Bakı: Gənclik, 1971, 92 s.

İstinadlar
----------

1. ↑  Qara Namazov, "El çələngi" (xalq şeirindən seçmələr) Arxivləşdirilib 2017-05-17 at the Wayback Machine, Bakı, 2004.
2. ↑  *Azərbaycan Aşıqlar Birliyi.* "Ustad nəfəsli saz-söz ərməğanı" (PDF) (az.). "Zərdabi Nəşr" MMC nəşriyyatı. 2020. Archived from the original on 2023-06-16. İstifadə tarixi: 17 iyun 2023.
3. ↑  Vəli Xuluflu, El aşıqları, Bakı, Azərbaycanı öyrənən cəmiyyət nəşriyyatı, 1927

Xarici keçidlər
---------------


***Vikimənbədə*** **Aşıq Hüseyn Şəmkirli** ilə əlaqəli məlumatlar var.
**Boeing** (*ing.* The Boeing Company) — dünyanın aparıcı aerokosmik şirkətlərindən biri. Eyni zamanda reaktiv kommersiya və hərbi təyyarələrin ən böyük istehsalçılarından biridir. Ayrıca, Boeing rotorlu təyyarə, elektron və müdafiə sistemləri, raketlər, peyklər, raket atıcı qurğular və inkişaf etmiş informasiya və kommunikasiya sistemləri dizayn və istehsal edir.

NASA-nın əsas xidməti təminatçısı kimi, Boeing Aerokosmik Gəmi və Beynəlxalq Aerokosmik Stansiyanı (The Space Shuttle and International Space Station) idarə edir. Şirkət həmçinin çoxsaylı hərbi və kommersiya hava dəstək xidmətləri təşkil edir. Boeing-in dünyanın 90-dan çox ölkəsində müştəriləri var və satış həcminə görə ABŞ-in ən böyük ixracatçılarından biridir.

Müdafiə, aerokosmik və təhlükəsizlik xidmətləri
-----------------------------------------------

14 iyul 2010-cu ildə Boeing dörd gün dayanmadan uça bilən və hidrogenlə işləyən kəşfiyyat təyyarə prototipini təqdim etdi. "Phantom Eye" adlanan təyyarə 20 min metr yüksəklikdən uça bilir. 96 saat havada qala bilən təyyarə hər biri 150 at gücünə sahib 2,3 litrlik dörd silindirli iki motorla təchiz olunmuşdur. 

Boeing Şirkətinin ən çox istifadə olunan təyyarələrindən biri də Boeing 747-400 təyyarəsidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #4783-1 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
2. ↑  .
3. 1 2  .
4. ↑  "Boeing". 2022-03-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-07-14.

Xarici keçidlər
---------------

* Boeing rəsmi saytı


Vikianbarda Boeing ilə əlaqəli mediafayllar var.

Həmçinin bax
------------

* Boinq 787
* Boeing B-52 Stratofortress
* Boeing E-6 Mercury


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şirkət** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Əli İmran oğlu Kazımov** (17 fevral 1956, Nürgüt, Ordubad rayonu – 26 oktyabr 2016) — General-mayor, Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələr və müharibə veteranı.

Həyatı
------

Əli Kazımov 17 fevral 1956-cı ildə Naxçıvan MSSR-nin Ordubad rayonunun Nürgüt kəndində anadan olub.

### Təhsili

1973-cü ildə Bakı şəhərindəki 8 nömrəli orta internat məktəbini bitirdikdən sonra S.M.Kirov adına Qırmızıbayraqlı Xəzər Ali Hərbi-Dəniz Məktəbinə daxil olub və şturman fakültəsini müvəffəqiyyətlə başa vuraraq "mühəndis - şturman" ixtisasına yiyələnib.

Hərbi fəaliyyəti
----------------

Əli Kazımov 1978-1989-cu illərdə Şimal Donanmasında xidmət edərək mühafizə gəmisində şturman, atom sualtı qayığında qrup komandiri, xilasedici gəmilər divizionu komandiri və maqnitsizləşdirmə gəmisinin komandiri vəzifəsinin icraçısı olmuşdur.

1989-1992-ci illərdə Leninqrad şəhərində Arxa Cəbhə və Nəqliyyat Hərbi Akademiyasının komandanlıq fakültəsində ali hərbi təhsil alan zabit Əli Kazımov SSRİ dağıldıqdan sonra könüllü olaraq 2-ci dərəcəli kapitan kimi Azərbaycana qayıtmış və 1992-ci ilin sentyabrından 1993-cü ilin noyabr ayınadək Hərbi Dəniz Qüvvələri qərargahının təşkilat-səfərbərlik və komplektləşdirmə bölməsinin rəisi vəzifəsində xidmətini davam etdirmişdir.

1993-cü ilin dekabr ayından 1994-cü ilin sentyabr ayınadək cəbhə bölgəsində "N" nömrəli briqada komandirinin arxa cəbhə üzrə müavini vəzifəsində Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyü uğrunda döyüşlərdə iştirak etmişdir.

1995-ci ildə Bakı Ali Hərbi Dənizçilik Məktəbində "İqtisadiyyat və qoşun təsərrüfatı", "Qoşunların arxa cəbhəsi" kafedralarının rəisi, 1995-ci ilin iyun ayından isə Müdafiə Nazirliyi Təşkilat-Səfərbərlik İdarəsi rəisinin müavini və Təşkilat-Səfərbərlik İdarəsinin rəisi-Baş Qərargah rəisinin müavini vəzifəsini icra etmişdir.

Sonralar Müdafiə nazirinin məsləhətçisi, Müşavirlər qrupunun müşaviri, İnspektorlar qrupunun inspektoru vəzifələrində xidmət edən general-mayor Əli İmran oğlu Kazımov 17 oktyabr 2014-cü ildə xəstəliyə görə istefaya buraxılmışdır.

Təltif və mükafatları
---------------------

* Azərbaycan Respublikası Müdafiə nazirinin 25 fevral 1996-cı il tarixli əmri ilə Əli Kazımova "1-ci dərəcəli kapitan" və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 may 1998-ci il tarixli əmri ilə "general-mayor" ali hərbi rütbəsi verilmişdir.
* Onun Vətən qarşısındakı xidmətləri yüksək qiymətləndirilərək 10 döyüş medalı ilə təltif olunub və müxtəlif mükafatlara layiq görülüb.

Vəfatı
------

Uzun sürən xəstəlikdən sonra istefada olan general-mayor Əli İmran oğlu Kazımov 2016-cı il oktyabr ayının 26-da ömrünün 60-cı ilində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "İstefada olan general-mayor Əli İmran oğlu Kazımov vəfat edib" (Azərbaycan dili). mod.gov.az. 18 fevral 2020 tarixində arxivləşdirilib.
**Taşlıcalı Yəhya Bəy** — XVI əsrdə Osmanlı İmperiyası yaşamış divan ədəbiyyatı şairi. Yaşadığı dövrdə Füzulidən sonra ən böyük məsnəvi şairi olaraq tanınmışdır. Qanuninin əmri ilə boğdurulan Şahzadə Mustafa üçün yazdığı "Şahzadə Mərsiyəsi", ən məşhur əsəridir.

Həyatı
------

Doğum tarixi qəti olaraq naməlum. 1488-1489 illərindən birində doğulduğu iddia edilər. Doğum yerinin Albaniya olduğu və soyunun oranın əhəmiyyətli soylu ailələrindən biri olan "Dukagin" sülaləsinə söykəndiyi sanılmaqdadır.

Kiçik yaşda yığma olaraq Yeniçəri Ocağına əsgər olaraq alındı və Osmanlı İmperiyası tabeçiliyində əsgər olaraq yetişdirildi. Yeniçəri Ocağına bağlı Əcəmioğlanlar Ocağında ikən əsgərilik qabiliyyəti ilə birlikdə ədəbiyyata uyğunluğu və yazdığı şeirlər fərqinə varıldı və özünə Kamal Paşazadədən, Qədri Əfəndidən, Fənarizədə Muhyiddin Çələbidən dərslər aldırtıldı.Onun bu uyğunluğu və aldığı dərslər əhəmiyyətli dövlət adamları ilə tanış olmasını və kömək görməsini yüksəlməsini təmin etdi.
Yavuz Sultan Səlim dövründə Misir və Çaldıran ilçəsi səfərləri ilə Sultan Süleyman Qanuni dövründəki bir çox döyüşə də əsgər olaraq qatıldı. Gərək gördüyü kömək və maraq, gərəksə əsgərlik sahəsindəki cəsarəti əldə etdiyi dostlar qədər qısqanclıqlara və düşmən qazanmasına səbəb oldu.

Şahzadə Mustafa mərsiyəsi
-------------------------

1553-də Şahzadə Mustafanın öldürülməsi üzərinə Qanuniyə və onun yaxınlarındakı kəslərə qarşı yazdığı mərsiyə, şahzadənin ölümündə rol oynadığı bilinən himayə gördüyü köhnə dostu sədrəzəm Rüstəm Paşa ilə qarşılaşmasına gətirib çıxardı. Qələmə aldığı bu əsər səbəbiylə Kürəkən Rüstəm Paşanın əmriylə tutulduğu ancaq Qanuninin şeirə olan düşkünlüyü və oğulunun öldürülməsi səbəbiylə yaşadığı vicdan əzabı səbəbiylə sultan tərəfindən bağışlanılaraq cəza verilmədiyi iddia edilər.

Mersiyesinin əsgər, yeniçəri və xalq arasında böyük təsirə səbəb olmasının Qanuni tərəfindən sədrəzəm Rüstəm Paşa azad edilmə səbəblərindən biri olduğu ayrıca bu mərsiyənin ardından şair Sami kimi bir çox divan şairinin Şahzadə Mustafanın ölümü ilə əlaqədar Qanuni və yanındakıları tənqid mahiyyətindən mərsiyələr yazdığı bilinməkdədir.

Xarici keçidlər
---------------

* Türkiyə istehsalı "Möhtəşəm Əsr" serialında Taşıcalı Yəhya Bəy xarakterinin Sultan Süleyman ilə qarşılaşması
**Hüseyn Hüsnü Paşa** (*türk.* Hüseyin Hüsnü Paşa) (d. 1856, Artvin - ö. 1926) — Osmanlı ordusunun əsgəri və dövlət xadimi. 31 Mart hadisəsi zamanı Hərəkat ordusunda mühüm rol oynadı. Qısa müddətə Müdafiə Naziri vəzifəsinə təyin edildi.

Həyatı
------

Hüseyn Hüsnü Paşa 1850-ci ildə Artvində dünyaya gəlmişdir. Hərbi məktəbi və Hərbi Akademiyanı bitirmişdir. 1877-1878-ci illər Osmanlı-Rusiya müharibəsində iştirak etmişdir. Mehmet Əli Paşanın qızı ilə ailə həyatı qurmuşdur. General-leytenant rütbəsinə yüksəldi. İttihad və Tərəqqi cəmiyyətinin üzvü oldu.

Hərbi fəaliyyəti
----------------

Hərəkət ordusu İstanbula daxil olmamışdan əvvəl idarəetmə 31 Mart ayı hücumunu yatırmaq üçün Selanikdən İstanbula gələn Hərəkat ordusunun ilk komandiri idi. Hərəkət ordusu İstanbula girməzdən qabaq Mahmud Şövkət Paşanın əmrinə tabe edilmişdi. Bir müddət Trablusqarp valisi olmuş Hüseyn Hüsnü Paşa (18 avqust 1920 - 21 oktyabr 1920), Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində Milli Mübarizənin tərəfində idi və 1926-cı ildə İstanbulda Quzguncuq gölündə vəfat etdi. Hüseyn Hüsnü Paşa 1961-1971-ci illər arasında Türkiyə İşçi Partiyasının lideri olan Mehmet Əli Aybarın atası idi.

Həmçinin bax
------------

* Rusiya-Osmanlı müharibəsi (1877-1878)
* 31 mart hadisəsi
* Balkan müharibələri
* Birinci Dünya müharibəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  Son Dönem Osmanlı Erkan ve Ricali (1839 - 1922) Prosopografik Rehber Arxivləşdirilib 2023-08-04 at the Wayback Machine, Sinan Kuneralp, ISIS Press, İstanbul, ISBN 9784281181, 1999
2. ↑  31 Mart’ın paşasına isyan haberini karısı vermişti, Murat Bardakçı, Hürriyet Gazetesi, 17 Haziran 2001[*ölü keçid*]
3. ↑   Arxivləşdirilib 2010-06-20 at the Wayback Machine Harbiye Nezareti, e-tarih.org
**Ətirli yovşan** (*lat.* Artemisia fragrans) — bitkilər aləminin astraçiçəklilər dəstəsinin mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsinin yovşan cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Qafqazda orta dağ qurşaqlarında təbii halda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 25 (30-45) sm-ə çatan, bozumtul və ya açıq-bənövşəyi rəngdə çoxillik kol bitkisidir. Cavanlıqda ağa çalan, keçəvari, sonradan çılpaqlaşan, gövdəsi dik, oducaqlı olub, qalınlığı 0,5-1 sm-dir. Yarpaqları ikili, üçər lələkvari-parçalanmış, uc hissələri uzunsov, aşağıdan dəyirmi sapvari hissəciklidir. Səbətləri yumurtavari kürəkşəkilli, bozumtul-bənövşəyi tüklü olub, uzunluğu 2 mm, eni 1,5 mm-dir. Örtüyü kirəmitdişli, yarpaqcıqları ətli, xaricdəkilər dar, daxildəkilər enli, arxa hissə şırımlı, kənardakılar isə arxadan bozumtul, sıx tükcüklüdür. Çiçəkləri qabarıq çiçək yatağında toplaşmışdır, sayı 10 ədəddir. Toxumacası tərs konusşəkillidir. Sentyabr ayında çiçəkləyir, oktyabr-dekabr aylarında isə meyvə verir. Kökləri yoğunlaşmış şaquli, kök gövdəsi çoxsaylı olub, boz hörümçəkvari və ya bənövşəyi çalarlı tükcüklüdür.

Ekologiyası
-----------

Orta dağ qurşaqlarında rast gəlinir. Quraqlığa və qışadavamlıdır, torpağa az tələbkardır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Kiçik Qafqaz, Abşeron, Kür-Araz ovalığı, Lənkəran düzənlikləri, Samur-Dəvəçi, Xəzər dənizi ətrafı, Naxçıvan MR-da Araz boyu düzənliyində və s. ərazilərdə yayılmışdır. Endem bitkidir.

İstifadəsi
----------

Tərkibində efir yağı vardır. Yaşıllaşdırmada az istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15475258
* EoL: 6180015
* EUNIS: 154570
* GBIF: 3121022
* GRIN: 417479
* iNaturalist: 980449
* IPNI: 179487-1
* NCBI: 72342
* Plant List: gcc-115435
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:179487-1
* Tropicos: 2728840
* WFO: wfo-0000015952
* WoRMS: 1106782

 |
**Bəşir ibn Əmr əl-Hədrami əl-Kindi** (*ərəb.* بَشیر(بُشر) بن عَمرو الحَضرَمی الکِندی‎) — Kərbəla döyüşündə şəhid olan Hüseyn ibn Əlinin səhabəsi.

Nəsil
-----

Atasının adı Əmr və ya Ömər kimi qeyd olunur. O, Kində qəbiləsindən olan Hadramautdan idi.

Hüseyn ibn Əlini müşayiət etməsi
--------------------------------

Bəşir (və ya Buşr) və oğulları Məhəmməd Kərbəlada Hüseyn ibn Əliyə qoşuldular. Aşura günü Bəşirə dedilər ki, onun başqa bir oğlu Rey sərhəddində əsir düşüb. Cavab verdi: "Onun işini Allaha həvalə edirəm. Mən onun əsir olmasını, mənim sağ qalmağımı istəmərəm".

Hüseyn bunu eşidəndə ona dedi: "Allah sənə rəhmət eləsin! Sən mənim beyətimdən azadsan. Get oğlunu xilas etməyə çalış."

Bəşir cavab verdi: "Sənin tərəfində çox az adam olduğu halda səni tək qoysam və səni karvanlarda axtarsam vəhşi heyvanlar məni diri-diri yesin. Mən heç vaxt bunu etmərəm."

Hüseyn ona cavab verdi: "Bu paltarı oğlun Məhəmmədə ver ki, satıb qardaşını azad etsin. *Sonra Hüseyn 1000 dinar dəyərində olan qiymətli paltarlarını ona verdi.*

Aşura günündə
-------------

Hüseyn ibn Əli döyüşə başlamaq üçün döyüş meydanına getmək qərarına gələndə onun yalnız iki yoldaşı sağ idi: Bəşir ibn Əmr və Əmr ibn Əbi Mutə (və ya Suveyd ibn Əmr əl-Xatəmi). Bəşir Hüseynin döyüş meydanına getməyə hazırlaşdığını biləndə Hüseyndən əvvəl döyüşə getdi. O, döyüş meydanına getdi və ondan əvvəl şəhid oldu. Başqa mənbələrdə Kərbəla hadisəsində ilk şəhidlərdən biri kimi qeyd edilir.

"Əz-Ziyarət ər-Rəcəbiyyə"də bu cür qeyd olunur: "Salam olsun Bəşir ibn Əmr əl-Hədramiyə".

Həmçinin bax
------------

* Kərbəla döyüşündə Hüseynin ordusunda həlak olanların siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  *Muḥammadī Riyshahrī, Muhammad.* Dānishnāmah-yi Imām al-Ḥusayn (a). 6. 214.
2. ↑  *Samāwī, Muḥammad ibn Ṭāhir.* Ibṣār al-ʻayn fī inṣār al-Ḥusayn. Najaf, Iraq: al-Maṭbaʻah al-Ḥaydarīyah. 1922. 173. 2021-10-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-22.
3. ↑  *Samāwī, Muḥammad ibn Ṭāhir.* Ibṣār al-ʻayn fī inṣār al-Ḥusayn. Najaf, Iraq: al-Maṭbaʻah al-Ḥaydarīyah. 1922. 174. 2021-10-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-22.
4. ↑  *Samāwī, Muḥammad ibn Ṭāhir.* Ibṣār al-ʻayn fī inṣār al-Ḥusayn. Najaf, Iraq: al-Maṭbaʻah al-Ḥaydarīyah. 1922. 169. 2021-10-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-22.
5. ↑  *Abbas al-Qummi.* Muntaha l-amal. 429.
6. ↑  *Shahīd al-Awwal.* al-Mazār. 152.
Чукотский полуостров. Американская военная карта 1947 г.
**Çukot yarımadası** (*rus.* Чукoтка) — Avrasiya mmaterikinin uzaq şimal-şərqində qərar tutur. Sahillərini Şimal Buzlu okeanına daxil olan Çukot dənizi və Sakit okeana daxil olan Berinq dənizi yuyur. Alyaskadan dar Berinq boğazı ilə ayrılır.
Yarımadanın şərq hissəsində Arakamçeçen adası yerləşir. Yarımadanın şərq qutaraçağında materikin ən ucqar şərq nöqtəsi olan Dejnyov burnu yerləşir.

Bura Asiyanın yeganə ərazisidir ki, qərb yarımkürrəsində yerləşir.

Yarımada inzibati cəhətdən Rusiya Federasiyası Çukot Muxtar Dairəsinə daxildir. Burada Providenski və Çukot rayonlarına bölünür.

Tarixi
------

Yarımada ilk dəfə 1728-ci ildə Berinq tərəfindən yerli əhali olan çukçaların şərəfinə adlandırmışdır.

Relyef
------

Çukot yarımadasının böyük hissəsini hündürlüyü 1000 metr olan ön dağlıq ərazilər təşkil edir. Mərkəz hissələrdə qayalı ərazilər müşahidə edilir ki, burada hündürlük daha da artır. Yüksək dağlıq massivlərdə dərin dərələrlə Çevtakan, Erquveem və Nunyamovaam. Yarımafanın ən hündür nöqtəsi İsxodnaya dağıdır (1194 m). Dağa qalxdıqca sanki, terraslar əmələ gətirir. Hündürlüyün kəskin endiyi ərazilərdə laqunlar müşahidə edilir.

İqlimi
------

İqlimi sərtdir, sahilləri dənizlərinə məruz qalır, daxili hissələri isə kontinentaldır. Qış 10 aya qədər davam edir.

Yarımada ərazisinin böyük hissəsi çox illik qrunt buzlagğı ilə örtülüdür. Hətta bəzi yerlərdə qrunt buzları 30-40 metrə qədər olur. Çay kənarları, göllərin dibi və kənarları olan ərazilərdə qrunt buzlaqları daha dərinliyə gedir. Daxili ərazilərdə -10°s, çay vadilərində isə -6°s təşkil edir. İqliminə fikir versən ərazi demək olar ki, dənizlərin təsiri ilə çox rütubətlidir. Havanın temperaturu və şaxtalar 500–700 m yüksəkliklərdən tutmuş 200-300 metr hündürlüklər arasında kəskin fərqlənir.

Flora
-----

Yarımada bününlüklə arktik tundra bitkiləri ilə örtülüdür. Bitkilər arasında Arktika söyüdü, cır qaragilə, mərcanı kimilərə rast gəlinir. Onlar hündürlüyü 5-20 sm arasında dəyişir. Təsadüfü hallarda Betula nana, Arctous alpina, Laplandiya diapensiyası kimi bitkilər gözə dəyir. Ən çox rast gəlinən bitkilərdən mamırlar və şibyələrdir. Burada bitən bitkilərin çoxu endemikdir.

Faunası
-------

Yarımadada ən çox tülkü və canavar, üstəlik şimal maralı, dovşan, Lemminq. Dağlıq ərazilərdə Qar qoyunu yayılıb.

Dənizin qayalı sahillərində yerləşən quş koloniyalarında təmizçi, Sakit okean kütdimdiyi, Phalacrocorax pelagicus, чайки kimi quşlara rast gəlinir. Tudralarda isə əkin qazı, qaşqa qaz, qaqar, Kanada durnası, sahil qağayısı və başqaları yayılıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  Леонтьев В. В. Новикова К. А. Топонимический словарь северо-востока СССР. — Магадан: Магаданское книжное издательство, 1989. — С. 415. — 456 с. — 15 000 экз. — ISBN 5-7581-0044-7.

Mənbə
-----

* Çukotun coğrafiyası
* Видео ландшафтов и зверей Чукотского полуострова Çukot yarımadasının refyefi və canlılar aləmi (video)
* Чукотская ландшафтная область
**Ofris** (*lat.* Ophrys) — bitkilər aləminin qulançarçiçəklilər dəstəsinin səhləbkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Ofris cinsinin 50-dən çox növü var və bunların bir çoxu Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində, ümumiyyətlə Qafqaz və Zaqafqaziya ərazisində mövcuddur. Digərləri isə Türkiyə, Yunanıstan, Krım və başqa yerlərdə bitir. Bu bitkinin Azərbaycanda bitən bütün növləri Xarıbülbül adı ilə tanınır və latınca "*ophrys caucasica"* və ya "*ophrys" mammosa* adlanır.

Ophrys — yunan mənşəli sözdür, mənası "qaş" deməkdir. Alimlər bu adı bitkiyə verməklə məcazi mənada bu gülün digərlərinə üstdən aşağı "baxmağını" eyham ediblər. Səhləb fəsiləsinin bir çox nümayəndələri kimi ofrislər də kök toxumasında müştərək surətdə yaşayan və bitkiyə lüzum olan simbiotik göbələklərdən asılıdır. Məhz bu səbəbdən bu bitkiləri başqa yerdə əkmək olmur – onlar məhv olur. Ofrislərin tozlanması zarqanadlı cücülərin (eşşəkarısı və başqaları) köməyi ilə baş verir və onların çiçəkləri həmin cücülərin formasını və görünüşünü təkrarlayaraq, onları özünə cəlb edir. Ofrislərin çiçəkləri şirə ixrac eləmir, ətri isə demək olar ki, yoxdur, lakin bəzi növlərinin çiçəkləri müəyyən növ cücülərin dişi fərdlərinə xas olan və erkək fərdlərini cəlb edən feromonun iyinə oxşar ətir qoxuya bilər. Təbii ki, cücüləri ofrislərin xüsusi görünüşü ilə bərabər bu qoxu da cəlb edir. Bu görünüşə və bəzən də qoxuya, maraq göstərən həşərat, bir güldən digərinə uçur və beləliklə, tozlanma prosesi baş verir. Göbələklərdən və müəyyən növ cücülərdən asılı olması ofrisləri ətraf mühitin dəyişilməsinə çox həssas edir. Buna görə də bu bitkilər nadir bitkilər hesab olunurlar. Onlar dövlət tərəfindən qorunurlar. Ophrys caucasica və ofrislərin bir çox başqa növləri isə hətta Qırmızı kitabda qeydə alınıblar.

Şəkillər
--------

* Ophrys mammosa*Ophrys mammosa*
* Ophrys mammosa*Ophrys mammosa*
* Ophrys araneola*Ophrys araneola*
* Ophrys sulcataOphrys sulcata

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linney K.* Genera plantarum eorumque characteres naturales, secundum numerum figuram, situm, & proportionem omnium fructificationis partium. 5 Stokholm: 1754. S. 406. doi:10.5962/BHL.TITLE.746
2. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 945.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q157544
* Wikispecies: Ophrys
* APDB: 193201
* BOLD: 179555
* EoL: 29176
* EPPO: 1OPRG
* GBIF: 2792579
* GRIN: 8499
* iNaturalist: 57469
* IPNI: 30162-1
* IRMNG: 1096388
* ITIS: 894599
* NBN: NHMSYS0000461293
* NCBI: 59329
* NZOR: 8782522a-76e0-43bc-96a1-bee69c08512b
* PLANTS: OPHRY
* Plazi: FE514B44-9E47-C009-FF08-FCAD6F6FEBF6
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:30162-1
* Tropicos: 40032505
* WFO: wfo-4000026968

 |
**Əliyev Lənkəran Əbülfət oğlu** (Azərbaycan Respublikası) — Azərbaycanlı general-mayor; Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, Müdafiə Nazirliyi Hərbi təhsil idarəsinin bölmə rəisi, Təlim Tədris Mərkəzinin rəisi (?–2009); Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Hərbi Akademiyasının qərargah xidməti kafedrasının rəisi (2009–?).

Həyatı
------

Lənkəran Əliyev 2009-cu ilə kimi Təlim Tədris Mərkəzinin rəisi olmuşdur. 2009-cu ilin noyabrında Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Hərbi Akademiyasının qərargah xidməti kafedrasının rəisi təyin olunmuşdur.

Qarabağ müharibəsində iştirakı
------------------------------

Lənkəran Əliyev 1990-cı illərdə demək olar ki, ordunu çiyinlərində quran, ən şərəfli döyüş yolu keçmiş və konkret olaraq ordu quruculuğu sahəsində mübaliğəsiz olaraq tayı-bərabəri olmayan əsil Azərbaycan zabiti olmuşdur.

O, Gəncəbasar-Qarabağda Azərbaycanın Mustafa Kamal Paşası kimi tanınır. Lənkəran Əliyev briqada yaradıb qurduğu hərbi-hissə heyəti ilə əvvəldən sona qədər ön cəbhədə, döyüş xətdində dayanan yeganə döyüş komandirlərindəndir.

Ailəsi
------

Lənkəran Əliyevin qardaşı oğlu Emin Əliyev 2011-ci ildə cəbhə xəttində şəhid olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  General-mayor Lənkəran Əliyev yeni vəzifəyə təyin olunub Arxivləşdirilib 2019-09-26 at the Wayback Machine — 19 noyabr 2009
Özbəkistanda qışlaq, 1990-cı il.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qışlaq.
**Qışlaq** — sığırxana, yataq və yaşayış evlərini ozundə birləşdirən müvəqqəti yaşayış məskəni olmuşdur. 

Adından məlum olduğu kimi qışlaq, əsasən, qış aylarında yaşayış ucun nəzərdə tutulan ərazi, otlaq sahəsi deməkdir. İlin 8-9 ayını qışlıqlarda kecirən Azərbaycanın maldar elatları, əsasən də tərəkəmələr yalnız yay aylarında yaylaqlara qalxırdılar. Qışlaq digər muvəqqəti yaşayış məskəni tiplərindən xeyli daimiliyi ilə fərqlənir və kəndə kecidin son mərhələsi hesab olunurdu.

Qışlaq yerinin daimi məskənə-kəndə keçid təşkil etdiyini bəzi kəndlərinin adlarının tərkibində "qışlaq" sözünün işlənməsi də təsdiq edir. Oğuz rayonunun Xaçmazqışlaq, Xalxalqışlaq, Tovuz rayonunun Böyükqışlaq, Laçın rayonunun Köhnəqışlaq, Qışlaq, Qazax rayonunun Köhnəqışlaq, Düzqışlaq, Daşkəsən rayonunun Yayqışlaq, Zəngilan rayonunun Günqışlaq, Qəbələ rayonunun Aydınqışlaq, Goranboy rayonunun Başqışlaq kimi kənd adları buna misal ola bilər. Müvəqqəti yaşayış məskənlərinin daimi məskənə-kəndə keçid təkil etdiyini XIX-XX əsrin əvvələrinin ədəbiyyat materialları da təsdiq edir.

Mənbə
-----

* Azərbaycan etnoqrafiyası. Üc cilddə. II cild. Bakı,2007.səh.25-26.

Həmçinin bax
------------

* Kənd
* Yaylaq
* Şenlik
* Oba
**Şah Şüca** (Cəlaləddin Şah Şüca) — Müzəffərilər sülaləsindən olan hökmdar,1358-1384-cü illərdə hakimiyyətdə olmuşdur.

Həyatı
------

Şirazdakı Şah Şüca məqbərəsi
Şah Şüca 10 mart 1333-cü ildə anadan olmuşdur. O, Mübarizəddin Məhəmmədin Makdum Şahdan olan oğlu idi.1341-ci ildə Mübarizəddin Məhəmmədin Kirmanı işğalından sonra oğlu Şah Şücanı Monqol tayfa başçılarından birinin qızı ilə evləndirdi. Daha sonra atasının dahi fars şairi Sədi Şirazinin məqbərəsini dağıtmasının qarşısını aldı. 1358-ci ildə atasının gözlərinə mil çəkdirərək, həbs etdirir.

Hakimiyyət illəri
-----------------

Hakimiyyətə gələr gəlməz dövlətin mərkəzini Şiraz şəhərinə köçürür və oğlu Zeynəlabidini vəliəhd təyin edir. Şah Şüca atasından daha sərt bir insan olduğunu sübut edir. Beləki tez-tez qardaşları ilə arasında olan çəkişmələr dövləti zəiflədirdi.Şah Şüca hakimiyyətinin ilk illərində Xacə Kıvaməddini vəzir təyin etməsinə baxmayaraq,1362-ci ildə Xacə Kıvaməddin edam etdirərək onun yerinə Kəmaləddin Hüseyn Rəşidini vəzir təyin edir. Qardaşı Qütbəttin Şah Mahmudu İsfahana, digər qardaşı İmaduddin Əhmədi isə Kirmana vali təyin edir. İlk əvvəllər Cəlairi Şah Üveysin üzərinə hücuma hazırlaşsa da, sonradan Teymurun yaxınlaşdığı xəbərini alır və bu səfəri nəticəsiz qalır. Bir müddət sonra isə xanədan daxilində çəkişmələr başlayır. 1363-cü ildə İsfahanın idarəsini tapşırdığı qardaşı Qütbəddin şah Mahmuda qarşı hücuma keçdi. Lakin çox keçmədən barışıq əldə edildi. Bu illər ərzində Şah Mahmud öz qaynatası Cəlairi Şeyx Üveysə arxalanaraq Farsı və Şirazı tutur. Şah Şüca 1366-cı ilə qədər paytaxt Şirazı yenidən fəth edə bilmir. Şah Mahmud öz qohumluq əlaqlərindən istifadə edərək 1374-cü ildə Cəlairi Şeyx Üveysin ölümündən sonra Təbrizə hücum edir. Şəhəri tutmasına baxmyaraq ağır xəstəliyə yaxalanaraq buranı tərk edir. Şah Şücanın İsfahanı işğalından sonra isə vəfat edir. Qardaşları ilə olan mübarizədən qalib ayrılan Şah Şüca Teymuri təhlükəsini nəzərə alaraq ona tabe olmağa qərar verir.Şah Şüca Azərbaycanı və Arranı 4 aylıq işğal edir lakin Farsdakı daxil vəziyyət pisləşdikdən sonra geri qayıtmalı olur.Onun ikinci qardaşı Şah Müzəffərin oğlu Şah Yəhya İsfahanda üsyan qaldırır. Ölkəni başqa bir təhlükədən xilas etmək üçün o Cəlairilərlə sülh bağlamağa qərar verir və bu məqsədilə oğlu Zeynalabidini Cəlairi sultanı Şeyx Hüseynin bacısı ilə evləndirməyi təklif edir. Lakin Cəlairilər bu təklifi rədd edir. 1383-cü ildə o oğlu Sultan Şəblini kor etdirir və daha sonra bu qərarından peşmanlıq duyur.

### Ölümü

Ardıcıl baş verən uğursuz hadisələr- anasının və qardaşı oğlu Şah Hüseynin ölümü nəticəsində o içkiyə qurşanır və xəstələnərək vəfat edir. Ölümündən bir müddət əvvəl oğlu Zeynalabidini taxta çıxarır.Üçüncü qardaşı İmadəddin Əhmədi isə Kirman valisi təyin edir. Ölüm yatağında olarkən dönəmin ən güclü hökmdarlarından Teymura məktub yazaraq oğluna şahlıq verdiyini bildirir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Müzəffərilər". 2022-05-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-17.
2. ↑  "Shiraz in the Age of Hafez: The Glory of a Medieval Persian City". 2022-03-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-17.
3. ↑  Al-i Muzaffer (Muzafferiler) Dönemi İran Tarihi
Bu məqalə **Zəka (jurnal)** məqaləsinə çox yaxındır və hər ikisinin eyni başlıq altında birləşdirilməsi mümkündür.


**"Kitablar aləmində" jurnalı** — Azərbaycan Respublikası Mətbuat Nazirliyinin, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin və Respublika Könüllü Kitabsevərlər Cəmiyyətinin birgə nəşri olub. 1965-ci ildən fəaliyyətə başlayıb. Əvvəllər kiçik, sonralar isə (1981-ci ildən) geniş formatda buraxılıb. Jurnalda kitabla bağlı bütün məsələlər — onun məzmunu, mündəricəsi, tarixi, inkişaf yolu, təbliği, poliqrafiya mədəniyyəti və s. barədə məqalələr dərc edilib.

Jurnalın hər nömrəsində həm yenicə çapdan çıxan, həm də nəşrə hazırlanan kitablar haqqında məlumat verilib. Nəşrdə, həmçinin, kitablar fonunda, tarixə, ədəbiyyata, elmin ayrı-ayrı sahələrinə, dünya xalqlarının mədəniyyətinə və s. aid publisistik yazılar da dərc olunub.

1992-ci ildən "Zəka" adı ilə buraxılıb.

"Kitablar aləmində" jurnalına, 26 il nəşri dövründə İsrafil Nəzərov, Sabir Tarverdiyev, Səyadulla Kərimli kimi Azərbaycanın tanınmış jurnalist-yazıçıları baş redaktorluq edib.

Ədəbiyyat
---------

* 1."Kitablar aləmində" jurnalının 1965–1980-ci il nömrələri.
* 2."Kitablar aləmində" jurnalının 1981–1992-ci il nömrələri.
* 3. Səyadulla Kərimli."Qüvvələrimizi birləşdirsək…"(baş məqalə),"Zəka" jurnalı,1992, nömrə-1.

Xarici keçidlər
---------------

* "Bizim söz" ədəbiyyat dərgisi [*ölü keçid*]
**Kupe**, 2 və ya 4 oturacaqlı, 2 qapılı, 2 və ya 4 yan şüşələri olan üstü bağlı olan sərnişin daşımaq üçün nəzərdə tutulmuş olan avtomobil kuzası növüdür. 4 qapılı kupe (məsələn, mercedes cls350) nəqliyyat vasitələrində olduğu kimi, buradakı tərif də, tam deyil və ya səhvdir. İki nəfərlik olub bir arxa oturacağı olanlar klub kupe adlandırılmışdır. *Avtomobil qısaltmaları* kupeni daxili həcmi 934 litrdən daha az olan avtomobillər üçün tanıdığı halda, fransızlar sərnişin salonunun bir şüşə arakəsmə vasitəsilə sürücü bölməsindən ayrılaraq, maşının sürücüsünün açıqda, sərnişinlərinin isə qapalı məkanda hərəkət etdiyi ilk nəqliyyat vasitələrinə *coupe chauffeur* adını vermişdilər.

Ümumiyyətlə, dörd oturacaqlı iki qapılı, arxa oturacaq yerləri sabit tavanlı, qabaqdakı oturacaq yerlərinin üstü açıla bilən maşınlar da *coupe de ville* ya da *town coupe* olaraq adlandırılmışdır. Renault və Bugatti bu addan Panel Brougham nəqliyyat vasitələri üçün istifadə etmişdirlər. Brougham, motorlu nəqliyyat vasitələrinin erkən mərhələlərində iki və ya dörd nəfərlik qapalı bir avtomobili təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir. Belə avtomobillərin kəskin xətləri və hamar səthləri olanlarına isə Panel Brougham deyilmişdir.

İki qapılı, sürücünün yanındakı oturacağın yığıla bilindiyi maşınlar isə *Opera kupe* olaraq adlandırılır.

Qalereya
--------

* 1971 model Fiat (Murat) 1281971 model Fiat (Murat) 128
* Mercedes Benz W188 300 S Coupe/Roadster 1953Mercedes Benz W188 300 S Coupe/Roadster 1953
* Porsche CaymanPorsche Cayman
**Markianopol** müasir Devnya (Bolqarıstan) yaşayış məntəqəsinin yerində yerləşmiş qədim Roma şəhəridir. 106-cı ildə imperator Trayanın  göstərişi ilə ikinci Dakiya yürüşü başa çatdıqdan sonra qədim Trakya yaşayış məntəqəsinin yerində salınmışdır. Tarixçi İordan bu şəhər haqda belə danışır: 

> *"Bu şəhəri imperator Trayan, necə deyərlər, ona görə salıb ki: suları qeyri-adi şəffaflığı və dadı ilə seçilən və Potama adı ilə doğulan həmin o çayda bacısı Markiyanın qulluqçusu yuyunub.* *Sonra qulluqçu su götürmək istəyəndə gətirdiyi qızıl qab təsadüfən əlindən suya düşdü. Metal ağırlığından batsa da, lakin bir müddət sonra yenidən dibdən suyun üzünə çıxdı. Təbii ki, bu zaman boşluğunda bu əşyanın udulması və dalğaların həmin əşyanı qovulması sayəsində artıq udulmuş şeyin yuxarıya doğru süzülməsi də fövqəladə haldır. Bunu görüb təəccüblənən Trayan həmin çayın mənbəyində tanrıların yaşadığına inandı və şəhərin əsasını qoyaraq, bu şəhərə bacısının şərəfinə Markianopolis adını verdi .*
> 
> 

Markianopol mühüm strateji mərkəz idi. Yarandığı gündən Trakya əyalətinə aid idi, sonra Moesia Inferior'a köçdü. Severan sülaləsi dövründə şəhər yüksək iqtisadi və mədəni tərəqqiyə çatdı . Kostobok işğalından sonra şəhər qala divarları ilə əhatə olundu. Markianopolun çiçəklənmə dövrünün sonu qot istilaları ilə başladı. 248-ci ildə karplarla ittifaqa başçılıq edən Vandallar hücum edərək şəhəri mühasirəyə aldı, lakin onu ələ keçirə bilmədilər.

Şəhərin müdafiəsi filosof Maksimə həvalə edilmişdi . İmperator Decius dövründə qotların böyük istilası zamanı Markianopol ələ keçirildi. Bir ildən sonra şəhəri yenidən geri qaytardılar. Klaudi II dövründə Markianopolun qala divarları yenidən bərpa edildi. İmperator Diokletian dövründə Markianopol Trakya yeparxiyasının altı əyalətindən biri olan Moesia Secunda əyalətinin paytaxtı oldu. IV əsrdə Dunay çayından imperiyanın yeni paytaxtı Konstantinopola gedən ən qısa yolu qoruduğu üçün şəhərin əhəmiyyəti daha da artmışdır . 332-ci ildə Böyük I Konstantin ordusunu Markianopoldan keçir. Valens birinci qotik müharibəsi zamanı şəhər Bizans imperiyasının müvəqqəti paytaxtı oldu. Bu illər ərzində Markianopol yeni bir çiçəklənmə yaşadı. İkinci Qotika müharibəsi zamanı şəhər demək olar ki, tam ələ keçirildi  .

5-ci əsrdə Marcianopol mühüm strateji mərkəz olmaqda davam edirdi. 447-ci ildə hunlar Atillanın başçılığı ilə şəhəri ələ keçirib yerlə-yeksan etdilər. 471-ci ildə Marcianopol bərpa edildi və 488-ci ilin payızına qədər orada qalan Ostroqot federasiyaları orada məskunlaşdı . Şəhər Bizans imperatoru I Yustinian dövründə də böyük əhəmiyyət kəsb edirdi, onun göstərişi ilə Markianopolun qala divarları bərpa olundu. 586-cı ildə Avarlar tərəfindən tutuldu. Markianopolis haqqında son qeyd 596-cı ildə Mavrikiy imperatorunun qardaşı Peterin yürüşü ilə əlaqədar olaraq görünür. Görünür, bundan sonra şəhər tamamilə dağıdılıb  .

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Ангелов, 2004
2. ↑  Иордан. Гетика. 93.
**Qrossheym başlıqotu** (*lat.* Scutellaria grossheimiana) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin dalamazkimilər fəsiləsinin başlıqotu cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Populyasiyası təhlükəli həddə yaxın olanlar" kateqoriyasına aiddir – NT. Azərbaycanın endemik növüdür. Regional IUCN Statusu - NT.

Arealı
------

Cənubi Qafqaz üçün endemik növdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Gövdələri 18 sm-ə qədər hündürlükdədir. Yarpaqlar 5-20 mm uzunluğunda, 4-15 mm enində, enli üçkünc-yumurtavari, küt-lələkvaridilimli və ya lələkvari dilimli, 1-7 uzunsov və ya xətvari qanadlı və ya hər tərəfdən dilimli, üst tərəfdə yapışan tükcüklü, boz-yaşıl rəngli, alt tərəfdə uzun, ağ və ya boz tükcüklüdür. Çiçək qrupu sıx, 2,5-5 sm uzunluğunda; çiçəkaltlığının yarpaqları enli-yumurtavaridir, qısa itiləşmiş, yapışqan tükcüklü, kənardan uzun kirpikcikli, açıq-yaşıl və ya bir qədər al-qırmızıdır. Tac 2-3 sm uzunluğunda, sarıdır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə, meyvə əmələgətirmə dövrü may-iyul aylarına təsadüf edir. Kserofitdir. Orta dağ qurşağında quru daşlı yamaclarda rast gəlinir.

Yayılması
---------

Lənkəranın dağlıq hissəsidir (Lerik şəhərinin ətrafı).

Sayı və tendensiyası
--------------------

Yeganə lokaliteti müşahidə olunur. Populyasiya azalma tendensiyasına meyillidir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen təsirlər (tapdalanma) və iqlimdir.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Yayılma yerlərində mühafizə tədbirlərinin həyata keçirilməsi təklif olunur.

Sinonimləri
-----------

* *Scutellaria orientalis subsp. grossheimiana* Fed.

İstinadlar
----------

1. ↑  Qrossheym başlıqotu:''*The Plant List* saytında takson barədə məlumat. (ing.)

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15364730
* Wikispecies: Scutellaria grossheimiana
* GBIF: 5609355
* iNaturalist: 1197854
* IPNI: 458303-1
* NCBI: 2802336
* Plant List: kew-189148
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:458303-1
* Tropicos: 17604375
* WCSP: 189148
* WFO: wfo-0000307863

 |
**Bərk çoğan** (*lat.* Gypsophila robusta) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin qərənfilkimilər fəsiləsinin çoğan cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar" kateqoriyasına aiddir – EN B1 ab(i, ii, iii) c (iii, iv) + 2b(i, ii). Azərbaycanın nadir növüdür. Qafqaz endemikidir. 
Regional IUCN Statusu VU B2ab (iii, v).

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik, göyümtül ot bitkisidir. Hündürlüyü 50-70 sm-dir. Yarpaqları oturaq, uzunluğu 1-2 mm olan qısa qına bitişik, enlidir, uzunsov-ellipsivari, uzunsov-lansetşəkilli, yaxud uzunsov, tərs-yumurtaşəkilli, alt tərəfdəkilər küt, sonrakılar isə iti, eni (0,7) 2-3 sm-ə çatır, 3-5 (7) damarlıdır. Çiçək qrupu budaqlıdır. Kasacığın uzunluğu 3,5-4 mm, zınqrovlu, orta hissəyə qədər bölünmüş, kənarları dişlidir. Ləçəkləri ağ və ya çəhrayı, kasacıqdan bir qədər uzundur. Qutucuğun uzunluğu 4 mm, enli yumurtaşəkillidir. Toxumunun uzunluğu 1 mm, tünd rənglidir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

İyun-iyul (avqust) aylarında çiçəkləyir. Ovalıqlarda və dağətəyi qurşaqlarda, quru yerlərdə rast gəlinir.

Yayılması
---------

Kür-Araz ovalığı və Kür düzənliyidir.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Yayılma ərazisinin deqradasiyası, antropogen amillər azalma təhlükəsini yaradır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

İqlim (səhralaşma) və antropogen amillərdir (otarılma, tapdalanma).

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər aparılmır. Yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq məqsədi ilə yasaqlıqların təşkili, populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, toxumlarının toxum banklarında saxlanılması, bərpasının təmin edilməsi, yeni yayılma yerlərinin axtarılması təklif olunur.

Sinonimləri
-----------

* Gypsophila yorae Woronow.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15569604
* BioLib: 850689
* EoL: 5205599
* GBIF: 5586087
* iNaturalist: 438987
* IPNI: 154606-1
* IUCN: 200196
* Plant List: kew-2836859
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:154606-1
* Tropicos: 6302704
* WFO: wfo-0000713721

 |