recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tula silah muzeyi** — Tula şəhəri hələ XVI-XVII əsrlərdə Rusiyanın əsas silah istehsalı mərkəzinə çevrilmişdi. 1712- ci ildə I Pyotrun əmri ilə Tulada silah zavodu tikildi. I Pyotr belə bir əmr də verildi: "Silahları əbədi şöhrət üçün xatirə saxlamalı". Bu əmrdən sonra Tula silah ustaları istehsal olunan nadur silah nümunələrindən xatirə kimi saxlamağa başladılar. Tula Silah Muzeyi 1873-cü ildə fəaliyyətə başladı. İlk vaxtlar muzey zavodun otaqlarından birində yerləşirdi. Sovet hakimiyyəti qurulandan sonra, 1920-ci ildə muzey üçün xüsusi bina ayrıldı. Nəhayət, 1924-cü ilin noyabrında muzey öz qapılarını ziyarətçilərin üzünə açdı.

Eksponatlar haqqında
--------------------

Muzey eksponatları dünyada analoqu olmayan nadir silah nümunələridir. Burada qədim muşketlər, tapança və karabinlər, artilleriya silahları və s. saxlanılır. Bu silahlar rusların fransızlar, isveçlilər və türklərlə apardıqları döyüşlərdə işlətdikləri silahlardır. Onları hamısı Tula silah zavodlarında hazırlanıb. Muzeyin girişində I Pyotrun abidəsi qoyulub. Rus çarı əlində çəkic, nəhəng dəmirçi görkəmində təsvir edilib. 1959-cu ildə muzey zavodun ərazisindən köçürülür. İndi onun eksponatları "Tula Kremli" adlanan binanın zallarında yerləşir. Eksponatlar arasında idman silahları xüsusi yer tutur. Bunlardan biri 1954-cü ildə Venesuelada keçirilən atıcılıq yarışlarında birinci yeri qazanmış tapançadır. Bu silah atıcılıq xüsusiyyətlətinə görə məşhur "Valter"i,"Kolt"u, "Xammer"i geridə qoyur. Silah barədə müzakirələr gedərkən məlum olur ki,onu ixtira edən mütəxəssis kordur, gözləri görmür.Bu isə böyük sensasiya yaratmışdı.

Digər bir silah da öz qeyri-adiliyi ilə seçilir. "Rekord" adlanan bu silahın istifadəsinə Avstraliyada keçirilən XIV Olimpiya oyunlarında qadağa qoyulmuşdu. Səbəb kimi onu göstərirdilər ki, "Rekord" hədəfdə ancaq 10-luğu vurur. Silah tarixində belə bir hadisə birinci dəfə baş verirdi. Olimpiya komitəsi belə hesab edirdi ki, belə mükəmməl silah digər komandaların uğur qazanmasına imkan vermir.

Muzeydəki miniatür silahlar zalı da maraq doğurur. Burada çəkisi 6 qram olan, kibrit qutusuna yerləşən tapança, ona məxsus buğda ölçüsündə güllələr saxlanılır. 1900- cü ildə Parisdə keçirilən dünya sərgisində bu silah Qran-priyə layiq görülüb. Bundan başqa, karandaşdan kiçik ov tüfəngi, bir neçə miniatür top, Şərq silahları, qərbi Avropa istehsalı olan odlu silahlar və digər nadir silah nümunələri də muzeyin inciləri sayılır.

Mənbə
-----


Vikianbarda Tula silah muzeyi ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Dünya muzeyləri: Tula silah muzeyi Arxivləşdirilib 2010-12-05 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------

* Tula silah muzeyi. Könül Qalibqızı, Kəpəz TV, 07.02.2012  (az.)
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Arcade.

**Arcade Fire** (*Arkeyd Faer*) – Kanada Alternativ rok və İndi-rok rok qrupu.

Qrupun tarixi
-------------

Qrup 2003-ci ildə Monrealda evli cütlük Uin Batler və Redjin Şassen'in birgə düetindən sonra yaranmışdır. Qrupun üç albomu yüksək dərəcəli təqdirə layiq görüldü. Qrupun *Funeral* (2004) albomu MTV'nin "İlin ən yaxşı 50 albomu" *(50 Greatest Albums of the Year)* siyahısında birinci yeri tutdu və Qremmi mükafatının 2 nominasiyası ilə təltif edildi. Qrupun ikinci albomu *Neon Bible* (2007) Kanadanın və İrlandiyanın albom siyahılarına başçılıq edirdi. ABŞ'da və Böyük Britaniyada ikinci yerə qədər qalxan albom, 2007-ci ildə Q (jurnal) tərəfindən "İlin ən yaxşı albomları" siyahısında 1-ci yerə layiq görüldü. 2008-ci ildə albom Brit Awards'da namizədliyini irəli sürdü və *"Best Alternative Album of the Year"* nominasiyasında Juno Awards laureatı aldı.  

Qrupun üçüncü albomu *The Suburbs* 2010-cu ildə ən yaxşı albom kimi Qremmi mükafatı aldı.

Üzvlər
------

* Ğejin Şassani (*Régine Chassagne*) — vokald, akkordeon, zərb alətləri
* Riçard Rid Perri (*Richard Reed Parry*) — zərb alətləri, gitara
* Vin Batler (*Win Butler*) — vokal, bas gitara
* Tim Kinqsberi (*Tim Kingsbury*) — bas gitara
* Sera Nuyfeld (*Sarah Neufeld*) — skripka
* Vill Batler (*Will Butler*) — bas gitara, zərb alətləri
* Ceremi Gera (*Jeremy Gara*) — zərb alətləri

Diskoqrafiya
------------

### Studiya albomları

* Funeral (2004)
* Neon Bible (2007)
* The Suburbs (2010)
* Reflektor (2013)
* Everything Now (2017)
* We (2022)

### EP albomları

* Arcade Fire (2003-2005)
* Arcade Fire & David Bowie (2005)

### Single'ları

* Neighborhood - 1» (2004)
* «Neighborhood - 2» (2005)
* «Neighborhood - 3» (2005)
* «Cold Wind» (2006)
* «Rebellion» (2006)
* «Wake Up» (2006)
* «Black Mirror» (2007)
* «Keep the Car Running» (2007)
* «Intervention» (2007)
* «No Cars Go» (2007)
* «The Suburbs/Month Of May» (2010)

İstinadlar
----------
**Xədicə Aslan** (20 fevral 1962, Sivas) — Türkiyə aktrisası.

Həyatı
------

Hatice Aslan 20 fevral 1962-ci ildə Sivasda doğulmuşdur. Uşaqlığı Sivasdakı Qazı Burhanəddin məhəlləsində keçmişdir. 9 uşağın altıncısıdır. Sivas liseyində oxuyub. Atası Xəlifə Aslan dövlət dəmir yollarında işləyirdi, əslən Malatyanın Kuluncak qəzasına bağlı Darılı (Çörmü) kəndindəndir. Anası Rəhmə Aslan isə Sivasın Hambal kəndindəndir.

1979–1983-cü illərdə Ankara Dövlət Konservatoriyasında təhsil alıb. Konservatoriyasından məzun olduğu il Dövlət teatrına daxil olub. 1986-cı ildə İzmir dövlət teatrına köçürülüb. 1986–1992-ci illər arasında İzmir dövlət teatrı heyətində çalışıb. Uşaq oyunları və musiqilərdə rol alıb, sonra yenidən Ankaraya qayıdıb. Bu dövrdə Ankarada çəkilən "Ferhunde xanımgil" serialında ailənin ortancıl qızı Nejlanı tam yeddi il canlandırdı.

Daha sonra İstanbul dövlət teatırına keçən aktrisa "Hürrəm Sultan" və "Xınalı qar" seriallarının ardından beş mövsüm **Ən son Atalar eşidər** (*türk.* **En son babalar duyar**) serialında oynayıb. Ankara, İzmir və İstanbul dövlət teatrlarında çox sayda oyunda rol alıb. 2000-ci ildə Ankaradan İstanbula köçüb. 2000-ci ildən bəri də İstanbul dövlət teatrında iştirak edir. İlk kino filmi olan Nuri Bilge Ceylanın rejissorluğu ilə "Üç meymun" ilə ölkə daxilində və ölkə xaricində müxtəlif festivallarda mükafatlar alıb.

İlk evliliyini teatr və dublyaj sənətçisi Hakkı Ergök ilə qurub, 20 il evli qaldıqdan sonra boşanıblar. Ekin Ergök (1984) adında bir oğlu var. İkinci dəfə rəssam Renan Kaleli ilə ailə qurub. 17 avqust 1999-cu ildə Mərmərə zəlzələsində bütün ailəsini itirən 23 yaşlı Ece Dizdar (1983) adlı mənəvi qızı var.

Mükafatları
-----------

* 2009–2-ci Yeşilçam mükafatları, "Ən yaxşı qadın oyunçu mükafatı" ("Üç meymun")
* 2009–41-ci SİYAD Türk künosu mükafatları, "Ən yaxşı qadın oyunçu mükafatı" ("Üç meymun")
* 2011–7-ci River Run Beynəlxalq Film festivalı, "Ən yaxşı qadın oyunçu mükafatı" ("Üç meymun")
* 2011–18-ci Qızıl Qoza film festivalı, "Ən yaxşı qadın oyunçu mükafatı" ("Bədən")

Teatr rolları
-------------

* "Immortals"
* "Qayğısız Abdal"
* "Kiçik kdam nə oldu sənə"
* "Karacaoğlan"
* "Müfəttiş"
* "Axmaq ərin hiyləgər arvadı"
* "Kişi yoldaş"
* "Əziznamə"
* "Paltarlıq xana"

Filmoqrafiya
------------

* 2012 — "Bədən"
* 2010–2012 — "Lalə dövrü"
* 2010 — "Samanyolu"
* 2009 — "Eastern Plays" (yaz mövsümü)
* 2008 — "Üç meymun"
* 2008 — "Toy müğənnisi"
* 2007 — "Bayrampaşa: Mən çox qalmayacağam"
* 2003 — "Vəhşi Bənövşə"
* 2003 — "A. G. A"
* 2003 — "Hürrəm Sultan" (Mahidevran Sultan)
* 2002 — "Xınalı qar"
* 2002 — "En son babalar duyar"
* 1993 — "Ferhunde xanımgil"
* 1993 — "Dəli balta"
* 1992 — "Elifin yuxuları"

İstinadlar
----------

1. 1 2  Hatice Aslan // *(unspecified title)*.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Aktyor** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Valdivia zəlzələsi** — Yerli vaxtla saat 06:32 və 14:55 avterşokları büruzə verən dünyada və Cənubi Amerikada Böyük zəlzələ kimi tanınan Valdivia zəlzələsinin maqnitudası 9.5 Mw olmaqla yerli vaxtla 3:11:14 pm-də başladı və zəlzələnin nəticəsi olaraq Sakit Okeanda sunami təhlükəsi yarandı və saat 04:20 pm-də hündürlüyü 8 m (26 ft)-ə çatan dalğa Çili sahilini (Konkepkion və Çilo arasındakı ərazini) vurmağa başladı.İkinci dalğanın hündürlüyü isə 10 m (33 ft)-ə çatırdı.

Dağıntı və iqisadi zərər
------------------------

Həmin tarixin məlumatları verilsədə dəqiq araşdırmalar bəzi faktları üzə çıxardır,beləki deyilən məlumatlara görə 3000 nəfər ölüb,2000 nəfər yaralanıb və 2.000.000 insan evsiz qalmışdır.Lakin bəzi araşdırılmış məlumatlarda isə ölənlərin sayının 6000-ə çatdığını üzə çıxardır.
İqtisadi zərərin isə 400-800 milyon dollar deyilsədə,sonradan bu rəqəmin 3.19-6.38 milyard olduğu bildirildi.

Ümumilikdə zəlzələ və sunaminin yaratdığı dağıntı Çili ilə yanaşı Argentina,ABŞ,Yaponiya və Filippin kimi Sakit Okean ölkələrinədə külli miqdarda iqtisadi ziyan və dağıntı(tələfat) vurdu.

ABŞ Geoloji Xidmətin verdiyi məlumata görə zəlzələ nəticəsində:

* Çili - 3000 nəfər ölüb,2000 nəfər yaralanıb,2.000.000 evsiz.3.19 - 6.38 milyard dollar iqtisadi ziyan
* Filippin - 32 ölü
* ABŞ - 500.000 dollar iqtisadi ziyan (Havay adaları-75 milyon dollar iqtisadi ziyan)
* Yaponiya - 50 milyon dollar iqtisadi ziyan,138 ölü

Həmçinin bax
------------

* Çili
* Valdivia

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Çilidə 1960-cı ildə baş vermiş zəlzələ
* 1960-cı ilin zəlzələsinin dağıntıları
* ABŞ Geoloji Xidmətin verdiyi məlumat

| ⛭1959 ← • 1960-cı ildəki zəlzələlər • → 1961 |
| --- |
| Fev | 1960 Aqadir zəlzələsi |
| May | Valdivia zəlzələsi (1960) |
İnsan orqanları Leonardo da Vinçinin rəsmində, 1507-ci il
**Orqan** (q.yun. ὄργανον — «alət») — oxşar funksiyaları olan toxuma qruplarıdır. Bitki və heyvan həyatı orqan sistemlərində mövcud olan bir çox orqandan asılıdır.

Bir orqan, müəyyən bir orqanizmin digər funksional vahidlərindən təcrid olunmuş bir orqanizm daxilindəki funksional vahiddir. Bir orqanizmin orqanları öz funksiyalarında bir-biri ilə bir-birinə bağlıdırlar ki, orqan tez-tez müxtəlif orqan sistemlərinə birləşən orqanlar toplusudur.

Bir orqan yalnız bədən daxilində sabit bir mövqe tutan və inkişafı ontogenez (orqanogenez) çərçivəsində izlənən toxuma və hüceyrələrin birləşməsinə deyilir. Hüceyrələrin və toxumaların orqan təşkili həm heyvanlar, həm də daha yüksək bitkilər üçün xarakterikdir. Yosunlar və digər çoxhüceyrəli və müstəmləkəçi protistlər, həmçinin göbələklər, bu terminin ciddi mənasında heç bir orqan yoxdur, çünki toxumaları yoxdur.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | BNF: 12153938j · GND: 4043769-3 · LCCN: sh85095590 |
**Dəstəgül**, **Dostagir** — Azərbaycan Respublikasının Tərtər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Tarixi
------

Dostagir kəndi əvvəllər Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində Ağdərə rayonu inzibati ərazisinə aid idi, lakin 1992-ci ildə Ağdərə rayonu ləğv edilərək ərazisi qonşu Ağdam rayonu, Tərtər rayonu və Kəlbəcər rayonu arasında bölüşdürüldü. Dostagir kəndi də Tərtər rayonuna birləşdirilən kəndlərdən biridir. 1993-cü ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Dəstəgül kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 2023-cü il sentyabrın 19–20-də Azərbaycan Ordusunun Qarabağda keçirdiyi antiterror əməliyyatı nəticəsində Dəstəgül kəndi Azərbaycanın nəzarətinə qayıtmışdır.

Haqqında
--------

Dəstəgül kəndi Qarabağ silsiləsinin ətəyindədir. Keçmiş adı Dəstahir kimi rəsmiləşdirilmişdi. Yerli əhali kəndin adını Tahir adlı şəxslə bağlayır. Tədqiqatçıların bir qismi toponimi XIX əsrdə qeydə alınmış qaraçorlu tayfa birliyinə daxil olan dəstagir tirəsinin adı ilə, digər qismi isə alban hökmdarı Vaçaqanın (V əsr) qızı Dəstəgülün adı ilə əlaqələndirir və guya kəndin vaxtilə bu şahzadənin yay iqamətgahı olduğunu söyləyirlər. Əslində, oykonim dəstə (su arxı) və hır (axar) komponentlərindən ibarət olub, "axar su kənarında kənd" mənasını daşıyır. Kəndin Kürəkçayın qollarından birinin kənarında yerləşməsi və Çaylı adlanan inzibati ərazi vahidliyinin tərkibində olması da bu fikri təsdiqləyir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. İki cilddə. II cild. Bakı, 2007.

| ⛭Tərtər rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Tərtər |  |
| Kəndlər | Aşağı Qapanlı • Ağkənd • Alışarlı • Azad Qaraqoyunlu • Bala Kəngərli • Bayandur • Bayandurlu • Bəyimsarov • Bildirçinli • Borsunlu • Buruc • Cəmilli • Çıraqlı • Dəmirçilər • Düyərli • Dostagir • Evoğlu • Ələsgərli • Əskipara • Güləbatlı • Hacallı • Hacıqərvənd • Hüsənli • Xoruzlu • İlxıçılar • İrəvanlı • İsmayılbəyli • Kəbirli • Kəngərli • Köçərli • Kövdadıq • Qapanlı • Qaraağacı • Qaradağlı • Qaynaq • Qazaxlar • Qazyan • Qırmızı-Saqqallar • Qırmızıkənd • Mamırlı • Poladlı • Ortakənd • Rəcəbli • Sarıcalı • Sarov • Seydimli • Səhləbad • Soyulan • Təzəkənd • Yenikənd • Yuxarı Qaradağlı • Yuxarı Qapanlı • Yuxarı Sarıcalı • Zolgəran |
| Ləğv olunmuş kəndlər | Aşağı Çaylı |
**Zalxay Mahmud qızı Həsənova** — Zaqatalanın əmək qabaqcılı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1975).

Həyatı
------

1941-ci il dekabrın 31-də Zaqatala rayonunun Aşağı Tala kəndində anadan olub.

Əmək fəaliyyətinə 1958-ci ildə sıravi kolxozçu kimi başlayıb. 1960-cı ildən Zaqatala rayonu Səməd Vurğun adına kolxozda quşçuluq, 1965-ci ildən tütünçü, 1970-ci ildən həmin kolxozun tütünçülük bölməsində qabaqcıl vəzifələrdə çalışıb. Həsənova tütünçülüyü Respublikada ən qabaqcıl təsərrüfatlardan birinə gətirib, kolxozda qabaqcıl, Zaqatala rayonunda isə ən qabaqcıl bölməsinə çevrilib. 1973-cü ildə işçilər kollektivi 1972-ci ildə vəd edilmiş 13,86 ton əvəzinə 22,66 ton tütün almışdı. 1974-cü ildə bölməyə 20 ton tütün yarpağı qarşıya məqsəd qoyulmuş, bölmə 27 ton öhdəliyə götürmüş, 46 ton tütün yığaraq ikiqat planı yerinə yetirmişdir. 1975-ci ilin birinci rübündə bölmə hər hektardan 50 sentner tütün yarpağı almışdır.

SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 10 fevral 1975-ci il tarixli Fərmanı ilə Ümumittifaq Sosialist Müsabiqəsində qazanılan görkəmli uğurlara və doqquzuncu beşilliyin tapşırıqlarını vaxtından əvvəl yerinə yetirməkdə göstərdiyi əmək şücaətinə görə, əkinçilik və heyvandarlıq məhsullarının istehsalının və dövlətə satışının artırılması ilə bağlı üzərinə götürdüyü öhdəliklərə görə Həsənova Zalxay Mahmud qızı "Lenin" ordeni və "Oraq və çəkic" medalı təqdim edilməklə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

O, həmçinin iki dəfə Lenin ordeni (14.12.1972, 10.02.1975), "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (04.08.1971) və "Xalqlar dostluğu" ordeni (02.02.1971) ilə təltif edilmişdir.

SSRİ-nin ictimai-siyasi həyatında fəal iştirak etmişdir. 207 saylı Zaqatala seçki dairəsindən səkkizinci, doqquzuncu və onuncu çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı, 9 saylı Ali Sovetin Millətlər Sovetinin Səhiyyə və Sosial Təminat Komissiyasının üzvü idi. 1972-ci ildən Sov.İKP üzvü, İKP XXV, XXVI qurultaylarının və Azərbaycan KP XXIX və XXX qurultaylarının nümayəndəsi, 1976-cı ildən Respublika Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü olmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2 oktyabr 2002-ci il tarixli sərəncamı ilə Azərbaycanın elm və təhsil, mədəniyyət və incəsənət, iqtisadiyyat və dövlət idarəçiliyi sahəsində böyük xidmətlərinə görə Zalhai Mahmud qızı Həsənovaya Prezidentin fərdi təqaüdü verilmişdir.

Azərbaycanın Zaqatala rayonunun Aşağı-Tala kəndində yaşayıb. 11 oktyabr 2023-cü ildə vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sizin xidmətləriniz ən yüksək mükafatlara layiqdir". 2023-10-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-10-29.
2. ↑  "Zalxay Həsənova vəfat edib". 2023-10-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-10-29.

Həmçinin bax
------------

* SSRİ Ali Sovetində Azərbaycan SSR deputatları

Xarici keçidlər
---------------

* Zalxay Həsənova

| ⛭SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • V  • Y  • Z **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** |  |
***Utancaq Mimoza*** –noxud/paxlalılar fəsiləsinin Fabaceae cinsinə aid sürünən birillik və ya çoxillik çiçəkli bitkidir. O, tez-tez maraq dəyərinə görə yetişdirilir: mürəkkəb yarpaqlar toxunduqda və ya silkələdikdə içəriyə qatlanır və aşağı düşür, özlərini zərərdən qoruyur və bir neçə dəqiqədən sonra yenidən açılır. Böyük Britaniyada o, Kral Bağçılıq Cəmiyyətinin Bağçada Fəaliyyət Mükafatına layiq görülüb.

Haqqında
--------

Bu çoxillik ot həssas bitki kimi də tanınır və ya yarpaqları çox həssas olduğu üçün mənə toxunmayın. Yarpaqlar toxunma, istilik, zərbə və hətta sarsıntı kimi müxtəlif stimullara bağlanaraq və ya içəriyə qatlanaraq cavab verir. Bir neçə dəqiqədən sonra yenidən açılır. Bu cür hərəkətlərə suyun hücrədən daxil və xaricə hərəkəti nəticəsində yaranan seysmonastik hərəkətlər deyilir. Vətəni Cənubi və Mərkəzi Amerika olsa da, indi pantropikdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 518.
2. ↑  "Utancaq Mimoza". 2021-09-18 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2776381213, 2911189507 · NDL: 00576971 |
**Matador** (kod adı Bəbir) — Azərbaycan Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin Cənubi Afrika Respublikasının "Paramount Group" şirkəti ilə müştərək istehsal etdiyi zirehli transportyor.

CAR, Azərbaycan və Qazaxıstan tərəfindən istehsal edilir. 2008-ci ildən hal-hazırkı dövrə qədər aktiv şəkildə istifadə edilir.

Ağırlığı
--------

Boş olarkən: 13.4 ton

Döyüş ağırlığı: 17 ton

Yük götürmə qabiliyyəti: 6 ton

Ekipaj: 2 nəfər

Desant: 12 nəfər

Ölçülər
-------

Uzunluğu: 7.27 m

Eni: 2.48 m

Hündürlüyü: 2.78 m

Klirens: 0.42 m

Konfiqurasiya: 4x4

Şinlərin bazası: 4.2 m

Şinlərin ölçüsü: 14.00 R20

Dönmə radiusu: 20 m

Zirehli şinlər

Performans
----------

Dalış dərinliyi: 0.9 – 1.4 m

Xəndək keçmə: 0.85 m

Şaquli maneə keçmə: 0.5 m

Qalxma bucağı: 60% +

Ön yaxınlaşma bucağı: 33º

Arxa yaxınlaşna bucağı: 46º

Güc-ağırlıq dərəcəsi: 19.3 at gücü/ton

Meyil bucağı: 70 %

Əyim bucağı: 37 %

Mühərrik: Cummins ISBe4 turbo-dizel

At gücü: 300 a.g.

Maksimal sürət: 120 km/saat

Mənzili: 700 km

Sürətlər qutusu: 12 pilləli avtomat-tiptronik

Ötürücünün tipi: tam daimi

Asmanın tipi: Resorlu, eninə müstəqil sabit stalibizator və hidravlik amartizator

Sükan gücləndiricisi: Hidrogücləndirici

Ön əyləc sistemi: Diskli, havadəyişən

Arxa əyləc sistemi: Barabanlı

ABS: Var

Elektrik avadanlıqları : 24 V

Kondisioner: 15 kW kompressor

Müdafiə
-------

İkiqat kompozit zireh üstün balistik müdafiə təmin edir. Maşının balistik müdafiəsi NATO-nun STANAG 4569 Level (səviyyə) 3 (12.7x99 mm çaplı mərmi, 60 metr məsafədə 155 mm-lik mərmi partlayışı), minaya qarşı qoruması STANAG 4569 Level (səviyyə) 4A və 4B (korpusun altında 21 kq, təkərin altında 14 kq, ön və yanında isə 50 kq TNT partlayışına) səviyyəsinə uyğundur.

Bundan başqa transpartyora aktiv müdafiə sistemi və dinamik zireh əlavə etmək olar.

Silahlanma
----------

Üzərindəki döyüş modulu: İsrailin Rafael şirkətinin istehsalı, "Samson" məsafədən idarə olunan döyüş modulu və Rusiya istehsalı olan 14.5 mm-lik "KPVT" ağır pulemyotu.

14.5 mm "KPVT" pulemyotu

Kalibr: 14.5 m

Mərmi: 14.5x114 mm

Atış tezliyi: 600 atış/dəqiqədə

Güllənin başlanğıc sürəti: 1005 metr/saniyə

Atəş məsafəsi: 2 km

Maksimal atəş məsafəsi: 8 km

Təyinatından asılı olaraq zirehli maşının üzərinə digər silahlar – avtomat, qumbaraatan, tank əleyhinə raketlər, müxtəlif çaplı toplarda yerləşdirilə bilər.

Göstəriciləri
-------------

Çəkisi 10,8 ton, yükgötürmə qabiliyyəti 4,5 tondur.

İstifadəçiləri
--------------

Matador istifadəçiləri
### Hazırkı istifadəçilər

* Azərbaycan Azərbaycan
* İordaniya İordaniya

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Müdafiə Sənayesi Nazirliyi
* Azərbaycan Silahlı Qüvvələri
* Marauder

İstinadlar
----------

1. ↑

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Müdafiə Sənayesi Nazirliyi
* **Youtube:**"Matador Demonstration Video"


Vikianbarda Matador ilə əlaqəli mediafayllar var.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: 108 (dəqiqləşdirmə).

**Yüz səkkiz**  — say sistemində ədədlərdən biridir. Yüz yeddidən sonra, yüz doqquzdan əvvəl gəlir.

Riyaziyyatda
------------

### Əsas hesablamalarda

* **Yüz səkkiz ədədi** —cüt ədəddir və eyni zamanda mürəkkəb ədəddir.

### Say sistemində

Elmdə
-----

Dində
-----

108 rəqəmi buddizmdə müqəddəs sayılır.

İnam və etiqadlarda
-------------------

Yaponiyada Yeni il bayramı günü budda məbədlərindəki bürünc zənglər 108 dəfə çalınır. Bu rəqəm təsadüfi seçilməyib. Yaponlar hesab edirlər ki, hər bir zərbə insan həyatını məhv etməyə qadir olan 108 ziyanlı ehtirasdan birini qovur. Bununla da gündoğar ölkənin sakinləri Yeni ili təmiz ruhla qarşılayırlar.

Digər sahələrdə
---------------

Mənbə
-----

Xarici keçidlər
---------------

Həmçinin bax
------------

* Yeni il Yaponiyada

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Riyaziyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |


1. ↑  Kral oğlunun şərəfinə 108 min ağac əkdirdi - Fotolar Arxivləşdirilib 2016-03-16 at the Wayback Machine. qafqazinfo.az, 16.03.2016  (az.)
**Zeynal bəy türbəsi**— Türkiyədə, Batman ilinin olan Hasankeyfdə (Hısn-ı Keyfa) yerləşir. Türbə Dəclə çayından şimalda, Hasankeyf körpüsündən qərbdədir.

Türbənin şimal giriş qapısı üzərindəki kitabədə Uzun Həsənin hakimiyyəti dövründə ölən oğlu Zeynal bəy Bayandur üçün tikdirildiyi qeyd edilir. Türbənin tikiliş ili kitabədə qeyd olunmasa da, onun Otluqbeli döyüşündə (1473) qəfil hücuma keçməsi və Osmanlı ordusuna qarşı etdiyi bü hücumda ağır yaralandığı, bir müddət sonra vəfat etməsi barədə məlumatlar var.

Anadoluda Zeynal bəy türbəsinin başqa oxşarı yoxdur. Türbənin üzərindəki kitabədən məlum olur ki, "Ustad Əbdürrəhmanoğlu Pirhüseyn" tərəfindən inşa edilmişdir.

Türbə dairəvi formada, silindirik formada inşa edilmişdir. Baxım zəif olduğundan qəza vəziyyətindədir. Üzərindəki və içərisindəki naxışların və yazıların bir hissəsi dağılmışdır.

Ilısu Barajının tikintisi sona çatdıqdan sonra su altında qalmaması üçün xüsusi texnolohiya vasitəsilə 12 may 2017-ci ildə Hasankeyf Yeni Mədəniyyət Parkına daşınmışdır.

Planı
-----

Xaricdən slindirik formada olan türbə, daxildə səkkizbucaqlı şəklindədir. Yuxarı hissə kürə formasında olan qübbə ilə örtülür. Şimal və cənubunda iki böyük qapı yuxarısında, qərb tərəfdə bir pəncərəsi var.

Türbənin alt hissəsi daşlardan tikilmiş və silindirik şəkildədir. Bu hissənin üzəri tamamilə uçmuşdur, arxa hissəsindəki daşlar sökülmüşdür. Qərb tərəfdə taşlarla bəzənmiş olan məzar otağının girişi var. Alt hissəsində iki kərpic sırası vardır. Kərpiclərə qədər olan hissə sadə daşlardan ibarətdir. Azərbaycandakı oxşarları kimi bu türbənin də aşağı hissəsindəki saşların üzəri demək olar ki, örtülməmişdir. Üfüqi və şaquli şəkildə uzanan bu kərpiclər türbənin xarici görünüşündə də təsir göstərirlər. Belə ki, onlar həm də bəzəkdirlər.

Qübbəsinin üzəri kərpiclərlərlə bəzədilmişdir. Bu hissə demək olarki dağılmışdır.

Qeydlər
-------

1. ↑  Bu hissəsi əsasən Səmərqənddəki türbələrə çox bənzəyir. Məsələn, Bibi xanım türbəsi, Şah Zində türbələri və s.

İstinadlar
----------

1. ↑  Uzunçarşılı. c.II, s.101.
2. ↑  Gabriel.s.81.
3. ↑  Yetkin.s.140.
4. ↑  Meinecke.s.153.
5. ↑  *milliyet.com.tr.* "Ve 650 yıllık türbe yeni yerine yerleştirildi!". 12 Mayıs 2017. 12 May 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 July 2017.
6. ↑  Gabriel.s.80.

Ədəbiyyat
---------

* M. Meinecke.Fayence dekorationen Seldschuki scher Sakralbautenın Kleinasien. Tübingen - TEILI, 1976.
* İ.H. Uzunçarşılı. Osmanlı tarixi. II c. Ankara - Atatürk Universiteti, 1988.
* A. Gabriel. Voyages Archeologiqes Dansla Turquie Orientale. Paris, 1940.
* Ş. Yetkin. Anadoluda Türk Çini Sənətinin İnkişafı. İstanbul. 1977.

Həmçinin bax
------------


Vikisitatda ***Zeynal bəy türbəsi*** ilə əlaqədar sitatlar var.

* Ağqoyunlular
**NİDA Vətəndaş Hərəkatı** (N!DA kimi üslublaşdırılmışdır) — Bakıda bir qrup gənc tərəfindən 2011-ci ilin fevral ayında qurulmuş vətəndaş hərəkatı.

Tarixi
------

N!DA — Azərbaycan vətəndaşlarının Azərbaycanda vətəndaş cəmiyyəti və demokratik-hüquqi dövlətin qurulması məqsədilə hüququn aliliyinin təmin edilməsi və sosial-iqtisadi dəyişikliklərin keçirilməsi ideyası ətrafında birliyidir. Hərəkat 5 nəfərdən ibarət idarə heyəti tərəfindən idarə olunur.

Hərəkatın məqsədi Azərbaycan cəmiyyətinin konstitusion əsaslarının, demokratik və respublika dəyərlərinin, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi Azərbaycan dövlətinin demokratikləşdirilməsi; İctimai-siyasi proseslərə vətəndaşların, xüsusilə gənclərin ve tələbələrin cəlb edilməsi və onların bu proseslərə təsirinin artırılmasıdır.

Hərəkat yarandığı 2011-ci ilin 17 aprel tarixində Bakının mərkəzində etiraz aksiyası keçirib. 2011-ci il 13 oktyabr N!DA Vətəndaş Hərəkatı yeni veb saytının təqdimatını keçirib. 2011-ci il 8 dekabr Bakıda qiymət artımına etiraz olaraq stiker aksiyası təşkil olunub. 2011-ci il 13 dekabr N!DA Vətəndaş Hərəkatının təşkilatçılığı ilə "Kitab oxumağı necə təbliğ etmək olar?" adlı tədbir təşkil edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  NİDA-nın adının maarqlı tarixçəsi Arxivləşdirilib 2022-04-04 at the Wayback Machine musavat.com, 03.04.2013  (az.)
2. ↑  NİDA saytını təqdim etdi Arxivləşdirilib 2022-04-04 at the Wayback Machine musavat.com, 13.10.2011  (az.)

Xarici keçidlər
---------------

* 
* Facebook səhifəsi
**Qaliçitsa** (mak. Галичицаⓘ) — Makedoniya Respublikası və Albaniya sərhəddi boyunca yerləşən dağ. Dağın Makedoniya hissəsində ölkənin 2 ən böyük gölü — Oxrid və Prespa arasında milli park yerləşir və sahəsi 227 kvadrat kilometrdən artıqdır.

Qaliçitsa milli parkının florası 1000-dən artıq növlə təmsil olunur və bunların içində relikt və endemik növlərin çox hissəsinin son yayılma sərhəddi Qaliçitsa dağında tamamlanır. İndiyədək yalnız Qaliçitsanın yamacları üçün xarakterik olan 11 endemik aşkar edilmişdir ki, bu da dağın özünəməxsus floraya malik olduğunu göstərir. Hazırda milli parkın florası üzərində intensiv iş aparılır və endemik bitkilərin sayının artması mümkündür.

Qaliçitsa zirvələrindən göllərə və qonşu dağlara gözəl mənzərələr açılır. Ən yüksək zirvə Maqarodur (2 254 metr).

Qalereya
--------

* Qaliçitsadan Oxrid gölünün cənub hissəsinə mənzərə Qaliçitsadan Oxrid gölünün cənub hissəsinə mənzərə
* Qaliçitsa yaz vaxtı Qaliçitsa yaz vaxtı
* Qaliçitsadan keçən yol Qaliçitsadan keçən yol
* Qaliçitsadan Oxrid gölünün şimal hissəsinə mənzərə Qaliçitsadan Oxrid gölünün şimal hissəsinə mənzərə
* Qaliçitsadan Oxrid qəsəbəsinə mənzərəQaliçitsadan Oxrid qəsəbəsinə mənzərə
* Ən yüksək zirvə, Maqaro (2 254 m)Ən yüksək zirvə, Maqaro (2 254 m)
* Qaliçitsadan Oxrid gölünün şərq hissəsinə mənzərə Qaliçitsadan Oxrid gölünün şərq hissəsinə mənzərə
* Koritadan Qaliçitsaya mənzərə Koritadan Qaliçitsaya mənzərə

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Qaliçitsa ilə əlaqəli mediafayllar var.

* National Park of Galicica
**Cənnətə gedən nərdivan** — 3 səmavi dinin nümayəndələrinin əks olunduğu əsər.

"Cənnətə gedən nərdivan" adlandırılan əsərin müəllifi heykəltaraş Ecciano Merinadır.

Əsərdə 3 səmavi dinin nümayəndələri əks olunub. Yerdə səcdə halında əyilmiş müsəlmana bənzədilən insan, onun üzərində diz üstə oturmuş xristian keşiş və keşişin çiyinləri üzərində dik dayanmış yəhudi din xadimi - haham. Heykəldə eyni zamanda səcdə halında olan müsəlmanın qarşısında xristianların müqəddəs kitabı İncil, keşişin əlində yəhudilərin dini kitabı Tövrat, yəhudi hahamın əlində isə Quran var. Eyni zamanda heykəlin yanında avtomat silahın ucuna yəhudilik simvollarından olan yeddi guşəli şamdan keçirilib. Müəllif bildirib ki, "heykəl" ideyası 2010-cu ilin sentyabrında yaranıb, noyabrda heykəli hazırlamağa başlayıb və 2011-ci ilin yanvarında onu hazırlayıb.

Heykəl ilk dəfə İspaniyanın paytaxtı Madriddəki ARCO Müasir Sənət Sərgisində nümayiş edilmişdir. Belə bir ölkədə bu hadisənin baş verməsi müsəlman ölkələrində ciddi narazılıq doğurmuşdur.

Heykələ həqiqi bir görünüş qazandırmaq üçün Merino işində qatran, silikon və insan saçı istifadə etmiş. Heykəl sərginin ilk günüdə 50 min Avro qarşılığında Belçikalı bir sənət kolleksiyaçısına satıldı.

Mənbə
-----

* *AVROPADA İSLAMA QARŞI YENİ HƏQARƏT*. **musavat.com** Arxivləşdirilib 2011-04-12 at the Wayback Machine  (az.)
* *ABŞ-dən sonra Avropada da İslamı təhqir etdilər*. **azxeber.com**  (az.)
**Tariyel Hümbət oğlu İsmayılov** (16 oktyabr 1949, Şiştəpə, Şamxor rayonu) — professor, BDU Bərk cisimlər fizikası kafedrasında akademik

Həyatı
------

16 oktyabr 1949-cu ildə Şəmkir rayonunun Şiştəpə kəndində hərbçi ailəsində anadan olub. 1967-ci ildə Bakı şəhəri 176 sayli orta məktəbi qızıl medalla bitirib. Üç övladı var.

Kimya elmləri doktoru, professor Etibar İsmayılovun qardaşıdır.

Akademik Karyerası
------------------

1967–1972 — tələbə, Fizika fakültəsi, Baki Dövlət Universiteti

1981, f.r.-e.n. "bərk məhlullarında işığın udulma və zonalararası kombinasion səpilmə nəzəriyyəsi", AMEA, Fizika İnstitutu

1993 f.r.e.d. "tipli yarımkeçiricilərdə və onların yarımmagnit məhlullarında işığın elektron kombinasion səpilməsi və ikifotonlu udulması", AMEA, Fizika İnstitutu

Peşəkar Karyerası
-----------------

1975–1976 – SSRİ EA, Radiotexnika və Elektronika İnstitutu (Moskva), tədqiqatçı

1972–1985 — AMEA, Fizika İnstitutu, kicik elmi işçi

1985–1992 – Kosmik Tədqiqatlar Elm İstesalat Birliyi baş elmi işçi, qrup rəhbəri

1992–1999 — AMEA, Fizika İnstitutu, aparıcı elmi işçi

1999–2000 — AMEA, Fizika İnstitutu, laboratoriya müdiri

2000-ci ildən indiyədək Bakı Dövlət Universiteti fizika fakültəsinin "Bərk cisimlər fizikası" kafedrasında işləyir.

Əsərləri
--------

Hasimzade F. M. Ismailov T. G. Mehdiyev B. H. Pavlov S. T.. Interband electron Raman scattering in a quantum wire in a transverse magnetic field. Phys. Rev B 71, p. 165331–1, 165331–8, 2005

Hasimzade F. M. Ismailov T. G. Mehdiyev B. H.. Influence of external transverse electric and magnetic fields on the absorption of a parabolic quantum wire. Physica E 27, 140–150, 2005

Ismailov T. G. Mehdiyev B. H.. Electron Raman Scattering in a cylindrical quantum dot in a magnetic field. Physica E: Low-dimensional Systems and Nanostructures, vol. 31, Issue 1, pp. 72–77, 2006, Amsterdam

"Bərk cisimlərin optik xassələri", Bakı −2006, 52 səh. dərs vəsaiti.

İstinadlar
----------
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Saral.

**Aşağı Saral** (*fars.* سارال سفلی‎) - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Nəqədə şəhristanının Məhəmmədyar bəxşinin, Əlmehdi dehestanında kənd.

Tarix
-----

1980-ci ilin Noyabr ayının 25-ci günündə bölgədə fəaliyyət göstərən radikal Kürd terrorçuları, etnik Azərbaycanlıların yaşadığı Yuxarı Saral və Aşağı Saral kəndlərinə hücuma keçərək; adı çəkilən kəndləri müxtəlif çaplı silahlarla atəş tutmuşlar. Kəndlilərin həmin ərazini tərk etməsi ilə terrorçular iki günlük bir müddət üçün Yuxarı Saral və Aşağı Saral kəndlərini ələ keçirərək tamamilə yandırmışlar. Noyabr ayının 27-ci günündə həmin ərazilər terrorçulardan təmizlənərək, bu iki kəndin Türk kökənli yerli əhalisi öz yurdlarına dönə bilmişlər.

Əhalisi
-------

2006-cı il məlumatına görə kənddə 118 nəfər yaşayır (20 ailə). Əhalisi Qarapapaq türklərindən ibarətdir və azərbaycan dilində danışır. Kənd əhalisi islamın şiə məzhəbinə etiqad edir. Saral Qarapapaq boyunun oymaqlarından birisi olub hazırda Gürcüstanın Marneuli bələdiyyəsində də Aşağı Saral və Yuxarı Saral adında kəndlər mövcuddur. Bu oymaq Sulduz bölgəsindəki səkkiz Qarapapaq oymağından birisi olub Aşağı Saral və Yuxarı Saral kəndlərindən başqa Qalacıq, Hacı Firuz və Şıx Əhməd kəndlərində də yaşayırlar. Aşağı Saral kəndində yaşayan Qarapapaq türklərinin Saral oymağı köçəri həyat tərzi yaşayaraq yaylağa Üşnəviyyə bölgəsinin dağlarına gedirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Habilian: Kürd demokrat terrorçuları Yuxarı və Aşağı Saral kəndlərini ələ keçirərək yandırdılar". 2022-08-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-08-06.
2. ↑  "Kəndin əhalisi". 2011-11-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-11-14.
3. ↑  "binesheno: Qarapapaq türklərinin tarixi". 2023-10-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-10-29.
4. ↑  "جلسه حل اختلاف کشاورزان، دامداران و عشایر روستاهای شیخ احمد و سارال با حضور فرامرزی فرماندار شهرستان تشکیل شد". 2023-10-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-10-29.
**Asya Sərdar qızı Manafova** (3 yanvar 1941, Qusar) — Azərbaycan Kommunist Partiyası Qusar Rayon Komitəsinin birinci katibi

Həyatı
------

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya məsələləri daimi komissiyasının sədri (1995 ildən). Azərb. Dövlət Neft və Kimya İn-tunu (1964), Moskvadakı İctimai Elmlər Akademiyasını (1979) bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə 1959 ildən başlamış, 1965 ildən Azərb. EA Elmi-Tədqiqat "Olefinlər" İn-tunda, təcrübə zavodunda, 1969 ildən Qusar şəhər sanitar-epidemioloji stansiyasında kimyaçı-mühəndis, laboratoriya müdiri, 1974 ildən Azərb. KP Qusar RK-nın katibi, 1979 ildən Azərb. KP MK-da məsul işçi, 1981 ildən Masallı Rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri, 1990 ildən Azərb. KP Qusar RK-nın birinci katibi, Rayon Sovetinin sədri, İcra Hakimiyyətinin başçısı, 1992 ildə Azərb. Resp. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyində Şöbə rəisi işləmişdir.

Azərbaycan SSR Ali Sovetinin (12-ci çağırış) deputatı olmuş, Azərbaycan Milli Məclisinin (1 və 2-ci çağırış) deputatıdır.

Etnik ləzgidir.

Mükafatları
-----------

3 yanvar 1991-ci ildə Respublikanın partiya və sovet orqanlarında uzun illər fəal işlədiyinə görə Azərbaycan SSR-in Fəxri fərmanı ilə təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "MANAFOVA Asya Sərdar qızı". 2021-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-01.
2. ↑  Азәрбајҹанда ким кимдир? (Сорғу-мәлумат китабы). Тәртибчи-мүәллифләр: Тејмур Әһмәдов, Тарыјел Ҹаһанҝир. Бакы: "Азәрбајҹан Енсиклопедијасы" НПБ. 1999. Manafova Asya Sərdar qızı. ISBN 5-89600-253-x.
3. ↑  *"A.S.Manafova yoldaşın Azərbaycan SSR-in Fəxri fərmanı ilə təltif edilməsi haqqında"* Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası Prezidentinin 3 yanvar 1991-ci il tarixli, 129 nömrəli **Fərmanı** Arxivləşdirilib 2018-12-03 at the Wayback Machine  (az.)
**Zaqafqaziya gümüşçəsi** (*lat.* *Alburnus charusini hohenackeri*) — Şəmayılar cinsinin nümayəndəsidir.

Yayılması
---------

Kürün orta və aşağı axarında və onun qollarında, Qızılağac körfəzinin şirinləşmiş hövzəsində, Mingəçevir su anbarında, Kürətrafı suların hamısında, Lənkəran, Astara zonası çaylarında yaşayır.

Morfoloji əlamətləri
--------------------

Bel üzgəcində 7–9, anal üzgəcində 11–15 şüa, yan xətt orqanında 38–45 pulcuq olur.Udlaq dişləri iki sırada yerləşir. Ağzının ucu gözlərin üst kənarı səviyyəsindədir. Çox dəyişkən formalı balıqdır. Bu gümüşcənin təkcə bədəninin hündürlüyü nisbətən azdır,pulcuqları nisbətən xırdadır, özü isə , əksinə azacıq böyükdür, uzunluğu 13,5 sm-ə, kütləsi 28 q-a çatır.Cinsi dimorfizm zəif inkişaf etmişdir. Uzunluğu 135 mm-ə qədər, çəkisi 28 q-a qədər olur.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Mülayim axarlı çaylarda olur. Böyümə xarakteri və tempi, kürütökmə müddəti, hər şeydən öncə su hövzələrinin termik rejimindən asılıdır. Qidasını plankton orqanizmlər, su cücülərinin sürfələri, bitki toxumları və qırıntıları təşkil edir. Müxtəlif balıqların, o sıradan nərəkimilər də daxil olmaqla vətəgə balıqlarının kürüsü ilə qidalanır. Yemində yaşıl, diatom, göy-yaşıl yosunlar və ibtidailər qeydə alınır. Bəzi balıqların, xüsusən yırtıcıların qida obyektidir.

Çoxalması
---------

1 yaşında cinsi yetkinliyə çatır. Kürün qollarında kürütökmə aprelin ikinci yarısından,Alazan çayında iyuldan tez olmayaraq ,Soyuqbulaq çayında may-iyunda baş verir. Kürülər 3 hissədə yetişir. Yetişmiş kürünün diametri orta hesabla 1,4 mm olur. Kürüsünün sayı 7 minə qədərdir. Məhsuldarlığı 2,5–7,0 min kürüdür.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Təsərrüfat əhəmiyyəti yoxdur.

Ədəbiyyat
---------

1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s. 110.
2. Əbdürrəhmanov Y. Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, s.149

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2005.
2. ↑  H. S. Abbasov, R. V. Hacıyev. Bakı 2007, s.233
**Ələkbər Ələsgər oğlu Həşimov** (15 avqust 1951, Rabənd, Zəngilan rayonu) — Zəngilan rayonu İcra Hakimiyyətinin başçısı (1996–1998).

Həyatı
------

Ələkbər Həşimov 1951-ci ildə Zəngilan rayonunun Rəbənd kəndində doğulub.

1969-cu ildən Bakı şəhərində yaşayır. İxtisasca inşaatçı mühəndisdir.

Ailəsi
------

Atası Sosialit Əməyi Qəhrəmanı olmuşdur.

2 oğul,1 qız övladı var.

Fəaliyyəti
----------

30 mart 1996-cı il tarixində Zəngilan rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

26 avqust 1998-ci ildə işdə ciddi nöqsanlara yol verdiyinə görə Zəngilan Rayonu İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsindən azad edilmişdir. 12 il müddətinə həps edilmişdir. 18 mart 2008-ci il Əfv sərəncamıyla azadlığa çıxmışdır.

Mükafatları
-----------

1978-ci ildə Komsomol mükafatı laureantı (Arxitektura sahəsində) adına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Sobulu, Əli.* Rusiya işğalları və Zəngilan. Bakı: Avropa. 2013. səh. 433. ISBN 978-9952-8032-5-9.
2. ↑  *"Ə. Ə. Həşimovun Zəngilan Rayonu İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsindən azad edilməsi haqqında"* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 26 avqust 1998-ci il tarixli, 888 nömrəli **Sərəncamı** Arxivləşdirilib 2018-12-25 at the Wayback Machine  (az.)
Həyat və yaradıcılığı fəaliyyəti
--------------------------------

**Şərafəddin İlkin** (Həsənov Şərafəddin Sudeyf oğlu) 29 oktyabr 1965-ci ildə Masallı rayonun Bədəlan kəndində anadan olub. 1982-ci ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra Bakı Neft-Kimya texnikumuna daxil olub. 1983–1985-ci illərdə Sovet ordusu sıralarında xidmət edib. 1987-ci ildə texnikumu bitirdikdən sonra Masallı 1 nömrəli çay fabrikində əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Qiyabi təhsilini Azərbaycan Pedaqoji Universitetində davam etmişdir. 1993-cü ildən mətbuatda çalışır. "Vaxt", "Həyat", "Ekologiya", "And", "Azərbaycan müəllimi" qəzetlərində, "Azərbaycan təbiəti" və "Orta təhsil" jurnallarında işləmişdir. Bədii yaradıcılıqla orta məktəb illərindən məşğuldur. "Göz gözə yalan deməz", "Gözlərinə de ki.. ." və "Mən səndən küsmədim ki" şeirlər kitabının, yüzdən çox populyar mahnının müəllifidir. Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər birliyinin üzvüdür. 2020-ci ildə prezident təqaüdünə layiq görülmüşdür.
Ailəlidir. Bir qızı, bir oğlu, bir nəvəsi var. Həyat yoldaşı və oğlu Ali təhsilli müəllim, qızı həkimdir.
İsveç 2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində iştirak edəcək.

Seçim qaydaları
---------------

İsveç yayımçısı SVT mahnı qəbuluna başlayıb və həmin mahnılar "Melodifestival" müsabiqəsində ifa olunacaqdır. Bu il festivalın yeni prodüseri olacaq. Təşkilatçılar seçim formatında cüzi düzəlişlər ediblər. Avroviziya müsabiqəsinin veteranı və İsveçin nümayəndə heyətinin başçısı Christer Björkman bu müsabiqənin icraçı prodüseri olacaq. SVT-nin şöbə müdiri Mathias Engstrand bildirib ki, 320 mahnı və 10 il iş təcrübəsindən sonra Christerin təyinatını təbii hal adlandırmaq olar. Bu il Webbjoker müsabiqəsi yolu ilə yalnız bir mahnı seçiləcək. Tanınmamış müğənnilər və bəstəkarlar öz mahnılarını sayta yükləyəcək və bu sayt vasitəsi ilə sonda bir mahnı seçiləcək. Bu il 16 mahnı peşəkar münsiflər heyəti tərəfindən Melodifestivala vəsiqə qazanacaq. İştirak etmək istəyənlər öz müraciətlərini 1-30 sentyabr tarixləri arasında onlayn şəkildə təsdiqləməlidirlər. 2012-ci ilin fevralında keçiriləcək final mərhələsində 8 iştirakçı birincilik uğrunda mübarizə aparacaq.

Həmçinin bax
------------

* 2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Еще одна европейская страна подтвердила участие в конкурсе "Евровидение 2012"". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-07-02.
2. ↑  "Sweden on the pursuit of new songs". 2011-07-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 İyul 2011.
3. ↑  İsveç "Eurovision-2012" mahnı müsabiqəsinə hazırlaşır. **milli.az** Arxivləşdirilib 2011-10-05 at the Wayback Machine  (az.)

| ⛭2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində İştirakçılar |
| --- |
| Almaniya  • Avstriya  • Azərbaycan  • Belarus  • Belçika  • Danimarka  • Estoniya  • Finlandiya  • Gürcüstan  • İsveç  • İsveçrə  • Macarıstan  • Niderland  • Norveç  • Xorvatiya  • Slovakiya  • Sloveniya |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Avroviziya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Leucogeranus leucogeranus** (*lat.* Leucogeranus leucogeranus) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin durnakimilər dəstəsinin durnalar fəsiləsinin leucogeranus cinsinə aid heyvan növü.

Kateqoriyası
------------

Azərbaycanda heç bir mənfi təsirə məruz qalmadan həmişə kritik vəziyyətdə olub.

Qısa təsviri
------------

Ümumi rəngi ağdır. Ancaq qanadının ucu qaradır. Ayağı, dimdiyi və gözlərinin ətrafındakı ləkəsiz dəri parlaq qırmızıdır.

Yayılması
---------

Rusiyada, əsasən, tundra qurşağında nəsil verir. İranda, Çində və Hindistanda qışlayır. Azərbaycanda Lənkəran ovalığında köç vaxtında qeyd olunub.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Miqrasiya vaxtında və qışlaqlarda, keçilməz açıq bataqlıqların və göllərin dayaz su sahələrində olur. Azərbaycanda köç vaxtı nadir hallarda rast gəlinir. Yazda və payızda ağ durnanın yemini xırda balıqlar, gəmiricilər, kərtənkələ, qurbağa, ilan və s. müvəqqəti dincəlmə yerlərində olan su bitkiləri təşkil edir.

Əhali üçün əhəmiyyəti
---------------------

Elmi, estetik və dekorativ əhəmiyyəti var.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
--------------------------------------

Ovlanması qadağandır. Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğu, Şirvan Milli Parkı və digər xüsusi rejimlə qorunan ərazilər pozitiv təsir edib. Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqının Qırmızı Siyahısına, CITES, Ramsar, Bern, Bonn konvensiyalarına və AEWA sazişinə daxil edilib qorunur.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
------------------------------------------

Növün kritik vəziyyətinin geniş maarifçiliyə ehtiyacı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  IOC World Bird List. Version 7.2. 2017. doi:10.14344/IOC.ML.7.2
2. ↑  IOC World Bird List Version 7.3. 2017. doi:10.14344/IOC.ML.7.3

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Leucogeranus leucogeranus* | 
* Wikidata: Q21949185
* Wikispecies: Leucogeranus leucogeranus
* Avibase: 77845DAD1C49E8F1
* BirdLife: 22692053
* BOLD: 857557
* CMS: leucogeranus-leucogeranus
* eBird: sibcra1
* ECOS: 5713
* EoL: 59046430
* Fossilworks: 373081
* GBIF: 9531123
* IUCN: 22692053
* NBN: NHMSYS0021270761
* Species+: 6652
* TSA: 7772
* Xeno-canto: Leucogeranus-leucogeranus

 |
| *Grus leucogeranus* | 
* Wikidata: Q190520
* ADW: Grus\_leucogeranus
* BioLib: 21592
* ECOS: 5713
* EUNIS: 17236
* Euring: 4400
* Fauna Europaea: 96755
* Fauna Europaea (new): 711d51bd-986b-4ea3-88a4-f36cc80437eb
* GBIF: 2474961
* iNaturalist: 44
* IRMNG: 10192861
* ITIS: 176185
* NCBI: 40819
* Species+: 6652
* TSA: 7772
* ZooBank: EED69393-8F6F-43C2-9A79-8F91059E72E3

 |
**Ermənistandakı zəlzələ zamanı yardıma göndərilənlərin siyahısı** — 11 dekabr 1988-ci ildəki hadisə, Qəzada ölən 78 nəfərə 1994-cü ildə prezident Heydər Əliyevin sərəncamı ilə şəhid statusu verilib.

11 dekabr 1988-ci ildə Bakıdan Leninakana zəlzələ rayonuna köməyə uçan İl-76 təyyarəsini daşnak terrorçuları qəzaya uğradıb. 69 sərnişindən yalnız bir nəfər Babayev Fəxrəddin təsadüf nəticəsində sağ qalıb. 68 nəfər azərbaycanlı sərnişin və 9 nəfər ekipaj üzvü bu terror aktının qurbanı olub. Qəzanın səbəbləri öyrənilmədən, heç bir ekspertiza aparılmadan təyyarənin qara qutusu məhv edilib. Bu terror aktı qəza hadisəsi kimi cəmiyyətə sırınıb. Təsadüfən sağ qalmış Fəxrəddin Babayev İrəvan xəstəxanasına aparılsa da, "ermənilər arasında yaralı türkə yer yoxdur" deyən daşnak xislətli erməni həkimləri onu müalicə etməkdən boyun qaçırıblar.

Siyahı
------

Məmməd Şabanov

| # | Soyadı, adı, atasının adı | Doğum tarixi | Doğum yeri | Dəfn yeri |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Merəliyev Oqtay Ayətulla oğlu | 1960 | Xaçmaz |  |
| 2 | Məmmədov Rüstəm Hacıbala oğlu | 28.06.1961 | Quba |  |
| 3 | Yusifov Eyyub Şükür oğlu | 20.02.1952 | Sofulu, Sisian rayonu | Mehdiabad |
| 4 | Şabanov Məmməd Baba oğlu | 08.02.1956 | Balaxanı, Bakı | Balaxanı, Bakı |
| 5 | Rəhimov Sərdar Nurəddin oğlu | 08.01.1958 | Bərdə | Bərdə |
| 6 | Quliyev Möhsüm Məmmədəli oğlu | 15.09.1964 | Şabran | Şabran |
| 7 | Babaxanov Bəhram Bədirxan oğlu | 01.04.1955 | Quba | Quba |

Həmçinin bax
------------

* Spitak zəlzələsi
* Leninakan yaxınlığında İl-76 qəzası (1988)

Xarici keçidlər
---------------

* Xronologiya[*ölü keçid*]

İstinadlar
----------

1. ↑  "8 ŞƏHİDƏ BİR ABİDƏNİ ÇOX GÖRÜRLƏR". 2012-12-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-02-25.
2. ↑  "Azərbaycanda erməni terrorunun xronologiyası". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-02-25.

Mənbə
-----

* Əziz Ələkbərli, "Abşereon şəhidləri", Bakı, "Ağrıdağ", 1997. səh. 45-də
* Azərbaycan Respublikası Xatirə Kitabı, X cild. səh.183-də.
Bu tipə 1300-dən çox növ daxildir. Nümayəndələri şirin və duzlu su hövzələrində yaşayır. Bütün miksozoylar parazit həyat sürür. Ölçüləri 10–20 mkm intürvalında dəyişir.

Həyat tərzi
-----------

Onlar şirin su hövzələrində və dəniz sularında yaşayan balıqların orqanizmində parazitlik edir. Sahib qısmində şirinsu balıqları və azqıllı qurdlar olur. Bir növ (Buddenbrockia plumatella) şirin sularda yaşayan briozoylarda (Phylactolaemata) parazitlik edir. Əksər növlər əmtəə balıqlarında parazitlik edərək təsərrüfatlara ziyan vurur.

Tipə aid canlıların parazitik stadiyası plazmodiya formasında olub sahibin toxumalarında yerləşir, daxili və xarici tumurcuqlama formaları ilə qeyri-cinsi çoxalırlar. Sporlar mərhələsinə keçməzdən öncə plazmodilərdə daxili bölünmə hesabına hüceyrələr yaranır. Yaranmış hüceyrələr cüt-cüt birləşdikdən sonra bir hüceyrə digəri tərəfindən faqositoza məruz qalır. Xarici hüceyrə (perisit) deqradasiya edir. Daxili hüceyrə (sporogen) isə iki dəfə bölünərək valvoqen və kapsulogen hüceyrələrə və iki ədəd birnüvəli sporoblasta çevrilir. Valvogen hüceyrələr sporun divarlarını yaradır. Kapsulogen cütlərdən isə qütb kapsulları yaranır.

Azərbaycanın şirin və duzlu su hövzələrində bu tipə aid 100-dən çox növ təyin edilmişdir. Onlardan 69 növə Xəzər dənizində rast gəlinir İbrahimov Ş. 2012.

Mənbə
-----

* [*ölü keçid*]
*
**Nazim Məmmədov adına Azərbaycan Animasiya Muzeyi** — Azərbaycanda onlayn muzey.

Azərbaycan Animasiya Muzeyi Azərbaycan İncəsənət Konsulluğunun təşəbbüsü ilə, Azərbaycan Respublikası Prezident yanında Gənclər Fondunun və Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin dəstəyi ilə 2015-ci ildə yaradılıb. Muzey Azərbaycan animasiyasının banilərindən Nazim Məmmədovun adını daşıyır.

Nazim Məmmədov Azərbaycanın animasiya tarixində xüsusi yer tutur. Onun adı uşaqlığımızın ən sevimli cizgi filmləri ilə bağlıdır. Uzun illər Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" Kinostudiyada çalışmış və Azərbaycan animasiyasının banisi olmuşdur. Respublikamızda ilk cizgi filmlərinin müəllifi olan Nazim Məmmədov Azərbaycanda animasiyasının inkişafına əvəzsiz töhfələr verib. O, həm də rəngkarlıq, qrafika ilə məşğul olub, 400-dən artıq uşaq kitablarına illüstrasiyalar çəkib.

Muzeyin yaranması Azərbaycanın zəngin animasiya tarixini əks etdirən və gənclərin Azərbaycan Animasiya tarixini tanımasına və maarifləndərilməsinə yönəlmiş bir internet resursudur.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan animasiyası
* Azərbaycan cizgi filmlərinin siyahısı
* Azərbaycan animasiyası (kitab)

Mənbə
-----

* AZƏRBAYCANDA ANİMASİYA FİLMLƏRİNİN YARANMASININ QISA TARİXİ

Xarici keçidlər
---------------

* animation.az — Azərbaycan Animasiya Muzeyinin rəsmi saytı
* N. Məmmədov adına Azərbaycan Animasiya Muzeyinin rəsmi YouTube kanalı
* Animasiya Muzeyi