**Qambay Ələsgər oğlu Məmmədov** (*rus.* Мамедов Гамбай Алескерович; 1921, Şuşa – 1990, Bakı) — 1963–1976-cı illərdə Azərbaycan SSR-nin Baş Prokuroru.

Fəaliyyəti
----------

1963-cü ilədək SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin istintaq idarəsində çalışmış, 1971–1974-cü illərdə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VIII çağırış deputatı, 1975–1980-ci illərdə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX çağırış deputatı olmuşdur. 1963-cü ildən isə prokuror vəzifəsinə gəlmişdir. Qambay Məmmədovun 2-ci Dünya müharibəsində Stalinqrad döyüşlərində iştirakı, qəhrəmanlıq göstərməsi onun üstünlüyü sayılırdı. 1 iyun 1976-cı ildə Azərbaycan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsi əmri ilə "prokuror-istintaq işinin təşkili, qanunçuluğa prokuror nəzarətinin həyata keçirilməsi işində ciddi nöqsanlara, prokurorluq orqanlarında kadrların həyata keçirilməsi və yerləşdirilməsi işində yarıtmaz vəziyyətə görə" işindən azad edilmişdi. 18 yanvar 1979-cu ildə isə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvlüyündən xaric edilmişdi. 11 oktyabr 1989-cu ildə ona qarşı irəli sürülən ittihamlar qüvvədən düşdüyü üçün yenidən üzvlüyə bərpa edilmişdi. Həmin il noyabrın 20-si onun işindən azad edilməsi məsələsi də qanunsuz sayılaraq pensiya təyin edilmişdi.

Qambay Məmmədovun vəzifələrinin əlindən alınması və partiyadan qovulmasını özünün Heydər Əliyevlə münaqişəsi ilə əlaqələndirirdi. *Moskovskiye Novosti* qəzetinə müsahibəsində Heydər Əliyevin İkinci Dünya Müharibəsindən fərari kimi qaçdığını iddia etmişdi:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Əliyev əslində müharibə zamanı fərari olub. Müharibə başlayanda bir neçə ay çağırışdan gizləndi, o vaxt oxuduğu sənaye institutundan yoxa çıxdı. Sonra da Naxçıvana gəldi... vərəmin açıq forması olduğuna dair arayışla. Çağırışdan azad oldu və arxivdə kuryer işə düzəldi... Beləliklə, 44-cü ilə qədər yaşadı və birdən sağaldı. Və NKVD-yə daxil oldu | "|

Heydər Əliyev bu hadisə haqqında Andrey Karaulova müsahibəsində "verdiyim ədalətli cəzaya görə şəxsən məndən intiqam alırlar. Təəssüflər olsun ki, onlar indiki respublika rəhbərliyi tərəfindən dəstəklənirlər" ifadəsini işlətmişdi. Məmmədovun iddialarını böhtan adlandıran Əliyev, həmin dövrlərdə Naxçıvan XDİK-da arxiv şöbəsinin məxfi hissəsinin müdiri vəzifəsində, sonra Muxtar Respublikanın XKS-də şöbə müdiri vəzifəsində, 1944-cü ildən isə XDİK-DTN-DTK orqanlarında çalışdığını demişdi.

3 aprel 1979-cu ildə Qambay Məmmədova verilmiş "Azərbaycan SSR əməkdar hüquqçusu" adı əlindən alınmışdı. Bu ad ona ancaq Ayaz Mütəllibov tərəfindən 1990-cı ildə bərpa edilmişdi. 1990-cı ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinə seçkilərdə Ağdamdan namizəd olmuşdur.

Qambay Məmmədov 1990-cı illərdə Bakıda vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Валентин Мзареулов.* "КГБ Азербайджанской ССР". mozohin.ru (rus). 2023-05-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-06.
2. 1 2  "Qambay Məmmədov". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-10-08.
3. ↑  Moskovskiye Novosti, Say: 48, 28 noyabr 1989
4. ↑  "Qayıdış: 1990–1993. Bakı: Azərbaycan nəşriyyatı, 2008, s.20–41" (PDF). 2023-05-06 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-05-06.
5. ↑  ""Kommunist" qəzeti, 14 sentyabr 1990". 2023-05-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-05-06.

| ⛭Azərbaycan Azərbaycanın baş prokurorları Azərbaycan |
| --- |
| Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti(1918-1920) | 
* Xəlil bəy Xasməmmədov (28 may 1918 – 17 iyun 1918)
* Fətəli xan Xoyski (17 iyun 1918 – 7 dekabr 1918)
* Teymur bəy Makinski (26 dekabr 1918 – 14 mart 1919)
* Aslan bəy Səfikürdski (14 mart 1919 – 22 dekabr 1919)
* Xəlil bəy Xasməmmədov (22 dekabr 1919 – 1 aprel 1920)

 |
| Azərbaycan SSR(1920-1991) | 
* Əliheydər Qarayev (28 aprel 1920 – 1921)
* İvanov (1921 – 1922)
* Bahadır Vəlibəyov (1922 – 1926)
* Böyükağa Talıblı (1926 – 1930)
* Hüsü Hacıyev (1930 – 1931)
* Böyükağa Talıblı (1931 – 1932)
* Ayna Sultanova (1933 – 1934)
* Yaqub Məmmədov (1935 – 1936)
* Bahadır Vəlibəyov (1930 – 1937)
* Ağahüseyn Əlihüseynov (1938 – 1941)
* Cəbrayıl Cəbrayılzadə (1941 – 1943)
* Xəlil Əfəndiyev (1943 – 1948)
* Əliabbas Əliyev (1948 – 1951)
* Hacı Rəhimov (1951 – 1954)
* Adil Babayev (1951 – 1954)
* Seyfulla Əkbərov (1951 – 1963)
* Qambay Məmmədov (1963 – 1976)
* Abbas Zamanov (1976 – 1985)
* İlyas İsmayılov(1985 – 1990)

 |
| Azərbaycan Respublikası(1991 – indiyə kimi) | 
* İsmət Qayıbov (23 yanvar 1990 – 29 may 1991)
* Murad Babayev (1991 – 1992)
* İxtiyar Şirin (1992 – 1993)
* Əli Ömərov (1993 – 1994)
* Eldar Həsənov (1995 – 2000)
* Zakir Qaralov (25 aprel 2000 – 1 may 2020)
* Kamran Əliyev (1 may 2020 - *Hal-hazırda*)

 |