**Mahfiruz Xədicə Sultan** (təq. 1590 – 1612, Konstantinopol) — Sultan I Əhmədin baş hasəkisi və Osmanlı sultanı II Osmanın anası.

Həyatı
------

1590-cı ildə Şimali Qafqazda dünyaya gəlmişdir. Atası çərkəz kabardinlərinin kral xanədanına mənsub olan Əmir Əlqas Çerkasski idi. Böyük babası Əmir Bitu Mustafa Paşa Çerkasski, Sultan Süleymanın xanımı Mahidövran Sultanın qohumlarından idi. Bacısı Şahincan Xatun sonralar Abaza Mehmed Paşa ilə evləndirilmişdir. Hələ uşaq yaşlarında ikən, 1601-ci ildə sarayın eşikağası Sərvazad Xatun tərəfindən saraya alınaraq xüsusi təlim-tərbiyə almışdır. Özü də əslən çərkəz olan qaynanası Handan Sultanın gözünə girən Mahfiruz 1604-cü ildə Sultan I Əhmədə təqdim olunur.

3 noyabr 1604-cü ildə I Əhmədin ən böyük oğlu olan II Osmanı dünyaya gətirərək sarayda Validə sultandan sonra ən güclü ikinci qadın olmuşdur. I Əhmədin nənəsi Safiyə Sultanın köhnə saraya göndərilməsi və Handan Sultanın gənc yaşda vəfatı ilə sarayı idarə etməyə başlamışdır.

Övladları
---------

Mahfiruz Xədicə Sultan II Osmandan başqa Şahzadə Mehmedi, Xədicə Xanım Sultanı, 1612-ci ildə şahzadə Bəyazidi və 1613-cü ildə isə şahzadə Hüseyni dünyaya gətirmişdir. Xədicə Xanım Sultan uşaq yaşlarında ölmüşdür. Şahzadə Mehmed 1621-ci ildə II Osman tərəfindən, Şahzadə Bəyazid və Şahzadə Hüseyn isə 1635-ci ildə IV Murad tərəfindən boğdurularaq edam edilmişdir. Mahfiruz Xədicə Sultan şahzadə Osmanın yetişməsinə önəm vermiş, yüksək təhsil alan şahzadə Osman ərəb, fars, latın, yunan və italyan dillərini mükəmməl bilmişdir.

Kösəm Sultanla rəqabəti
-----------------------

Yunan əsilli olan Kösəm Sultan şahzadə Mehmedi dünyaya gətirdikdən sonra Mahfiruzə Xədicə Sultan gözdən düşmüşdür. Mahfiruz Xədicə Sultan və Kösəm Sultan arasında 1607-ci ildə baş verən hadisə onlar arasındakı rəqabəti gücləndirmişdir. Venesiya elçisi Simoni Contarini və Cəlal Təmruqoğlunun xatirələrində bu hadisə belə təsvir olunur;

*Bir mərasim zamanı Kösəm Baş Hasəki Mahfiruzun yerinə oturmuş və bu da onun qəzəbinə səbəb olmuşdur. Hərəmxanada bir-birləri ilə dalaşan qadınların məsələsi I Əhmədin qulağına çatmış və gənc Sultan iki hərəmini də danlamışdır.*

Validə sultanlıq dönəmi
-----------------------

I Əhməd 1617-ci il, 21 noyabrdan 22 noyabra keçən gecə vəfat etmiş və oğlu Osman hələ çox kiçik olduğundan I Mustafa taxta oturmuşdur. I Mustafa dövlət məsələləri ilə maraqlanmamış və bu səbəbdən də hakimiyyətdə sadəcə 96 gün qalmışdır. Gənc Osman 1618-ci ildə, 14 yaşındaykən taxta oturmuş və bununla da Mahfiruz Xədicə Sultan validə sultan elan edilmişdir. *Devletlu İsmetlu Mâh-Firûze Hadice Valide Sultan Ahiyât üs-Şan Hazretleri* olaraq dövlət sənədlərində qeyd olunan Mahfiruz Xədicə Sultanın təsiri ilə Kösəm Sultan köhnə saraya göndərilmişdir.

Ölümü və sonrası
----------------

1620-ci ildə oğlunun səltənəti dönəmində vəfat etmiş və 2 il sonra oğlu Gənc Osman devrilərək Həlimə Validə Sultan və kürəkəni Sədrəzəm Qara Davud Paşa tərəfindən faciəvi şəkildə şəhid edilmişdir. Lakin onların zülmü bununla bitməyib. Vaxtilə köhnə saraya sürgün edilən Kösəm Sultan Validə Sultan olan kimi bacısı Şahincan Xatun öncə sürgün həyatı yaşamış, daha sonra edam edilmişdir. Bundan başqa IV Muradın hakimiyyəti dövründə mərhum sultan Mahfiruzun iki oğlu şahzadə Bəyazid və Şahzadə Hüseyn də edam edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Validə sultanlar

İstinadlar
----------

1. ↑  Necdet Sakaoğlu, Bu Mülkün Kadın Sultanları, 4. baskı, Sayfa: 223
2. ↑  Andre Clot: Mektuplar, 1980–1985
3. ↑  Yılmaz Öztuna: Devletler ve Hanedanlar 2. Cilt, 1989

| ⛭Osmanlı sultanlarının anaları |
| --- |
| Osmanlı sultanlarının anaları | Həlimə Xatun  • Malhun Xatun  • Nilufər Xatun  • Gülçiçək Xatun  • Dövlət Xatun  • Əminə Xatun  • Hüma Xatun  • I Gülbahar Xatun  • II Gülbahar Xatun  • Aişə Həfsə Sultan  • Xürrəm Sultan  • Nurbanu Sultan  • Səfiyyə Sultan  • Xəndan Sultan  • Həlimə Sultan  • Mahfiruz Xədicə Sultan  • Kösəm Sultan  • Turxan Xədicə Sultan  • Salehə Dilaşub Sultan  • Xədicə Müəzzəz Sultan  • Əmətullah Rabiyə Gülnuş Sultan  • Salehə Sebkati Sultan  • Şahsüvar Sultan  • Əminə Mehrişah Sultan  • Rabiyə Şərmi Sultan  • Mehrişah Sultan  • Aişə Səniyəpərvər Sultan  • Nəqşidil Sultan  • Bəzmialəm Sultan  • Pərtəvniyal Sultan  • Şövqəfza Sultan  • Tirimüjgan Sultan  • Gülcamal Qadınəfəndi  • Gülüstü Qadınəfəndi  • *Heyranıdil Qadınəfəndi*  |  |
| Osmanlı Validə sultanları | Aişə Həfsə Sultan  • Nurbanu Sultan  • Səfiyyə Sultan  • Xəndan Sultan  • Həlimə Sultan  • Mahfiruz Xədicə Sultan  • Kösəm Sultan  • Turxan Xədicə Sultan  • Salehə Dilaşub Sultan  • Əmətullah Rabiyə Gülnuş Sultan  • Salehə Sebkati Sultan  • Şahsüvar Sultan  • Mehrişah Sultan  • Aişə Səniyəpərvər Sultan  • Nəqşidil Sultan  • Bəzmialəm Sultan  • Pərtəvniyal Sultan  • Şövqəfza Sultan  • Rəhimə Pərəstu Sultan  |

| ⛭II Osman |
| --- |
| Ailəsi | Mahfiruz Xədicə Sultan  • Aqilə Xanım  • Ayşə Xanım  • Meylişah Xanım  • Şahzadə Ömər  • Şahzadə Mustafa  • Zeynəb Sultan  |  |
| Sədrəzəmlər | Kürəkən Xəlil Paşa  • Öküz Mehmed Paşa  • İstanköylü Çələbi (Gözəlcə) Əli Paşa  • Ohrili Hüseyn Paşa  • Dilavər Paşa  |
| Kaptan-ı dəryalar | İstanköylü Çələbi (Gözəlcə) Əli Paşa  • Qara Davud Paşa  • Kürəkən Xəlil Paşa  • Niğdəli Mustafa Paşa  |
| Şeyxülislamlar | Xocasadəttinzadə Mehmed Əsad Əfəndi   |

| ⛭I Əhməd |
| --- |
| Ailəsi | Handan Sultan  • Kösəm Sultan  • Mahfiruz Xədicə Sultan  • Fatma Sultan  • Şahzadə Mehmed  • II Osman  • Şahzadə Bəyazid  • Şahzadə Cahangir  • Şahzadə Orxan  • IV Murad  • Şahzadə Həsən  • Şahzadə Süleyman  • Şahzadə Hüseyn  • Şahzadə Qasım  • I İbrahim  • Aişə Sultan  • Fatma Sultan  • Gövhər Sultan  • Xanzadə Sultan  • Burnaz Atiyə Sultan  |  |
| Sədrəzəmlər | Malqoç Yavuz Əli Paşa  • Sokulluzadə Lələ Mehmed Paşa  • Bosniyalı Dərviş Mehmed Paşa  • Quyucu Murad Paşa  • Gümülcinəli Kürəkən Nasuh Paşa  • Öküz Mehmed Paşa  • Kürəkən Xəlil Paşa  •  |
| Kaptan-ı dəryalar | Mustafa Paşa  • Firəng Cəfər Paşa  • Bosniyalı Dərviş Mehmed Paşa  • Hafiz Əhməd Paşa  • Kürəkən Xəlil Paşa  • Öküz Mehmed Paşa  • İstanköylü Çələbi (Gözəlcə) Əli Paşa  |
| Şeyxülislamlar | Əbülməyamin Mustafa Əfəndi  ·  Hacı Mustafa Sunullah Əfəndi  ·  Xocasadəttinzadə Mehmed Çələbi Əfəndi  ·  Xocasadəttinzadə Mehmed Əsad Əfəndi  |