recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Pxuket*** (tay ภูเก็ต) - Tailandın Pxuket vilayətində şəhər və bu vilayətin inzibati mərkəzi. Talat Yai və Talat Nuea adlı iki hissədən ibarətdir.

Tarixi
------

Pxuketin əsası e.ə. I əsrdə hind kolonistləri tərəfindən qoyulmuşdur. Ptolemey III əsrdə bura səyahət etmiş və buranı Jang Si Lanq adı ilə qeyd etmişdi. Adanın coğrafi mövqeyi və təbii sərvətləri onu hər zaman diqqət mərkəzində saxlamışdır. Müxtəlif dövrlərdə bura ərəb, çin, hind və portuqalların əsarətində qalmışdır və bu millətlərin adanın və şəhərin formalaşmasında izləri hələ də izlənilir. Pxuket 1935-ci ildə qəsəbə, 13 fevral 2004-cü ildə isə şəhər statusu aldı.

1970-ci illərdə adanın sahillərində bunqalovların tikilməsi ilə burada turizm meydana gəlməyə başladı. 1970-ci illərin ortalarında burada hava limanın tikilməsi ilə turizm daha sürətlə inkişaf etdi. Hal-hazırda bura ildə 3 milyondan artıq turist gəlir.

Coğrafiyası
-----------

Şəhər Pxuket adasının cənub-şərqində, Andaman dənizinin Pxuket körfəzində yerləşir. Paytaxtdan 862 km aralıda yerləşir.

İqlimi
------

Keppenin iqlimlər təsnifatına görə Pxuket tropik iqlimə malikdir. İl boyu tempratur dəyişikliyi çox azdır. Ortalama tempratur 28 °C-dir. İl iki mövsümə bölünür : nəm (iyun-oktyabr ayları) və quru (noyabr-may). İllik yağıntı miqdarı 2300 mm təşkil edir.

Əhalisi
-------

2014-cü il 31 dekabr tarixinə olan məlumata əsasən Pxuketin 77 610 nəfər olmuşdu. Bunlardan 35 888 nəfəri kişi, 41 722 nəfər isə qadın olmuşdu. Burada əsas din Buddizm olsa da, Hinduizm dininə də sitayiş edənlər vardır.

Nəqliyyat
---------

Şəhərdə 2 avtovağzal fəaliyyət göstərir. Buradan ölkənin müxtəlif istiqamətlərinə avtobus reysləri fəaliyyət göstərir. Pxuket Beynəlxalq Hava Limanı şəhər mərkəzindən 32 km şimalda yerləşir.

Qardaşlaşmış şəhərlər
---------------------

Pxuket aşağıdakı şəhərlərlə qardaş şəhər statusuna malikdir :

* ABŞ Las-Veqas, ABŞ
* Malayziya Corc Taun, Malayziya

İstinadlar
----------

1. 1 2
2. ↑  "Phuket and Penang become twin cities". Phuket Gazette. 2014-09-18. 2015-12-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 May 2015.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Şirvanlı.

**Şirvanlı** — Azərbaycan Respublikasının Oğuz rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Tarixi
------

Rayon mərkəzindən 13 km cənub-şərqdə, Qumlaq kəndinin şərqində yerıəşir. Qumlaq İnzibati Ərazi Dirəsinə daxildir. "Şirvan" – dünyanın yaranışından soraq vrən işıqlı sözdür. Oğuz rayonundakı Şirvanlı kəndi də öz adında bu işıqlı sözü yaşatmaqdadır. "Şirvan" toponimi nəinki respublikamızın Sabirabad, Ağdam, Bərdə, Oğuz, İsmayıllı, Şamaxı, Neftçala rayonlarında, həmçinin Orta Asiyada, İranda, Şimali İraqda, Kiçik Asiyada geniş arealda yayılmışdır. Azərbaycan ərazisində Şirvanşahlar dövləti, Şirvan xanlığı, Şirvan bəylərbəyliyi, Şirvan vilayəti olmuşdur. Bakı şəhərindəki Şirvanşahlar sarayı dünyanın nadir memarlıq incilərindən biridir. Şirvan düzü Azərbaycan Respublikasının barlı - bərəkətli coğrafi ərazisidir. Ərəb müəlliflərindən əl-Blazuri, ət-Təbəri, əl-İstəxri ilkin orta əsrlərdə Azərbaycan ərazisində Şamaxı şəhərinin yaxınlığında Şirvan adlı şəhərin olduğunu yazmışlar. Mirəli Seyidov "Şirvan"in Şiraq (Siraq-Sir) tayfa adı ilə bağlılığını, ş i r a q l a r ı n (siraq-sir-şir) Azərbaycan xalqının soykökündə duran qəbilə olduğunu, bu qəbilənin oda tapindığını yazır. "Şirvanlı" da "şir" (sir)–"od, işıq" deməkdir. "Van" (ban)–"hündür, uca yer" mənasındadır. "lı" (li) – şəkilçidir (M. Seyidov, a.ç.ə, səh. 56, 159) "Şirvanlı" – "Sirvan nəslindən, tayfasından olanlar", yaxud "işıqlı, uca yerdən, diyardan olanlar" deməkdir. Şirvanlı kəndinin əhalisi (880 nəfər) heyvandarlıq, əkinçilik, bağçılıq və tərəvəzçiliklə məşğul olur. Kənddə orta məktəb, uşaq bağçası, klub, kitabxana, poçt 182 yerlik elektron ATS, tibb məntəqəsi, 1941 – 1945 - ci illər müharibəsində həlak olmuş həmyerlilərin xatirə abidəsi, ticarət, məişət xidməti obyektləri var. Əhali təbii qazdan istifadə edir. Oğuz şəhərindən Tayıflı kəndinə işləyən avtobus marşrutu Şirvanlıdan keçir.

Kənd Alazan-Əyriçay çökəkliyində yerləşir. Oykonim Şirvan (tarixi ərazi adı) sözü və mənsubiyyət bildirən -lı şəkilçisindən ibarət olub, "Şirvandan olanlar" mənasındadır. Şirvanlı, eyni zamanda, mərzili tayfasının tərkibində bir nəslin adı olmuşdur.

Əhalisi
-------

Əhalinin sayı 973 nəfərdir (01 yanvar 2017-ci il).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan tarixi üzrə qaynaqlar", Bakı, 1989
2. ↑  M.Seyidov, adı çəkilən əsər səh. 51, 56, 57, 59, 279
3. ↑  Şirvanlı (Oğuz) // Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. II cild. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. 304. ISBN 978-9952-34-156-0.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Oğuz rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Oğuz |  |
| Qəsəbələr | Bədəldərə |
| Kəndlər | Abdallı • Baş Daşağıl • Bayan • Bucaq • Calut • Çaldaş • Çayqovuşan • Dəymədağlı • Dəymədərə • Ərmənət • Filfilli • Hallavar • Xaçmaz • Xaçmazqışlaq • Xalxal • Xalxalqışlaq • Kərimli • Qarabaldır • Qarabulaq • Qumlaq • Mollalı • Muxas • Padar • Sincan • Şirvanlı • Tayıflı • Tərkeş • Top • Yaqublu • Yemişanlı • Yenikənd • Zərrab |
| Ləğv olunmuş kəndlər | Böyük Söyüdlü • Oğuzqışlaq |

|  |  |
| --- | --- |
| Oğuz rayonu | *Oğuz rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Bilal Nazim**( (tam adı-Molla Bilal bin Molla Yusuf Nazim;1825 – 1899) — Uyğur şairi və yazıçısı, XIX əsr uyğur ədəbiyyatının mərkəzi siması, uyğur klassik ədəbiyyatının son nümayəndəsi.

Həyatı
------

Bilal Nazim 1825-ci ildə Çinin Kulja şəhərində çəkməçi ailəsində anadan olmuşdur. 
Kuljadakı Baytulla mədrəsəsində təhsil almışdır. Şəxsi mütaliəsi sayəsində Şərq xalqlarının tarixi və ədəbiyyatı ilə yaxından tanış olmuşdur.
O, Uyğur xalqının milli-azadlıq hərəkatının fəal mübarizlərindəndir. 1864-1867-ci illərdə Şərqi Türküstanda Uyğur, Qazax və Dungan xalqlarının Mançu-Çin müstəmləkəçilərinə qarşı milli-azadlıq hərəkatı yayılarkən Sadır Paluan, Molla Şakir, Səidməhəmməd Kaşi kimi şairlərlə yanaşı, Bilal Nazim da hərəkatda yaxından iştirak etmişdir. Müəllif Çün müstəmləkəçiliyinə qarşı azadlıq hərəkatı ilə bağlı təəssüratını "Çin dövlətində hərəkat" (1876) tarixi poemasında yüksək bədii sənətkarlıqla əks etdirmişdir.

### Vəfatı

Bilal Nazim 1899-cu ildə Qazaxıstanın Yarkənd (indiki Jarkənd) şəhərində vəfat etmişdir.

Yaradıcılığı
------------

### Bədii yaradıcılığı

Ədəbi yaradıcılığa 1840-cı illərdə şeirlə başlamışdır. Lakin müəllifin 26-27-yaşlarına qədər yazdığı əsərlər haqqında məlumat yoxdur. O, şair kimi Əbülqasım Firdovsi, Əbdürrəhman Cami və Əlişir Nəvainin yaradıcılığından təsirlənmişdir. Əsərlərinin əksəriyyəti lirik şeirlərdən ibarətdir ("Qəzəliyyat" toplusu, 1852). 
Bilal Nazim öz əsərləri ilə uyğur şeirinin üfüqlərini genişləndirmiş, insan ləyaqəti və azadlığını, ədalət və humanizm ideyasını tərənnüm etmişdir. 
"Qısa Ədəbi Ensiklopediya"da qeyd olunduğu kimi, "Bilal Nazimin şeirləri və dastanları demokratik ideya istiqaməti və forma ustalığı ilə fərqlənir". 
"Çin dövlətində hərəkat" (1876) tarixi poeması uyğur xalqının Mançu-Çin işğalçılarına qarşı mübarizəsinə həsr olunmuşdur. (Əsər 1880-ci ildə Kazanda məşhur şərqşünas N.N. Pantusov tərəfindən nəşr edilmişdir). 
Bilal Nazimin bəzi poema və povestlərinin süjetləri şifahi xalq yaradıcılığı ənənələrinə əsaslanır. Bunların arasında məşhur "Yalançı Yusifxan" satirik poeması və "Nazugum" povesti (1909-cu ildə Kazanda N. N. Pantusov tərəfindən rus dilində nəşr edilmişdir). "Yalançı Yusifxan" povestində Kokanddan gələn bir fırıldaqçının əməllərindən bəhs olunur. "Nazugum" povestində (1882) isə Çin müstəm¬ləkəçilərinə qarşı milli azadlıq hərəkatında iştirak edən Uyğur xalqının qəhrəman oğlu təsvir edilmişdir.

Əsərləri
--------

* Китаби-Газат дәр мүлки Чин, Казан: 1875;
* Пантусов Н. Н. Таранчинские песни, СПБ: 1890;
* Пантусов Н. Н. Образцы таранчинской народной лит-ры, Казан: 1909.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bilal Nazim häykili aldida". 2020-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-28.
**Şirvan qurdotu** (Elmi adı *Linaria schirvanica*) — IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU B1ab(i, ii, iii) + 2ab(ii, iii, iv). Azərbaycanın nadir, Qafqazın endemik növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxilik və ya birillik ot bitkisidir. Gövdəsi 20-45 sm hündürlükdədir. Yarpaqlar oturaq, darxətvari, itidir, 2-7 sm uzunluqda, 1-4 mm enindədir. Çiçək qrupu azçiçəkli, sünbüllü salxımdır. Kasacığın hissəcikləri 3-4 mm uzunluğunda, uzunsov –yumurtavari və ya uzunsov dairəvi – küt, vəzicikli-tükcüklüdür. Tac iri, 15-25 mm uzunluğunda (mahmızı yoxdur), parlaq bənövşəyi rənglidir, mahmızı nazik, hamar, enli haşiyəli, 3 mm uzunluğundadır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləməsi aprel-iyun, meyvə əmələgətirməsi may –iyul alarına təsadüf edir. Kserofit bitkidir. Arandan aşağı dağ qurşağına kimi quru, gilli, otlu yamaclarda, nadir hallarda əkinlərdə rast gəlinir. Dekorativ bitkidir.

Yayılması
---------

Böyük Qafqazın Quba sahəsi və şərq hissəsi, Abşeron, Qobustan, Kür-Araz ovalığı, Bozqır yaylasıdır.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiya azalır. Antropogen təsirlər kəskin azalmasını sürətləndirir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Otarılma, tapdalanma, biçin və infrastrukturun inkişafıdır.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Yayılma ərazilərində antropogen təsirləri azaltmaqdır.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri, II nəşr, Bakı-2013
3. 1 2 3  1. Флора Азербайджан, 1957.
**Treş-metal** (*ing.* Thrash metal) — sürətli və ən ağır "metal" növüdür. "Thrash Metal"ın kökü 1970-ci illərin sonu 80-ci illərin əvvəllərindən, bəzi metal qruplarının hardkor və pank musiqisinin həddindən artıq sürətləndirməsi ilə, klassik metal melodiyalarının birləşməsindən gəlir. Bu tərzin daha da inkişaf edib tanınmasında Venom və Motorhead qruplarının böyük əməyi olmuşdur.

Ümumi məlumat
-------------

Bəziləri 1981-ci ili, Thrash-ın yaranma ili kimi qəbul edir. Bəzilərinə görə isə bu, lap əvvəldən belədir. Black Sabbath-ın "Symptom of the Universe"-də (1975) ilk Tharsh riffi işlədilmişdir.

"İnto The Void" və "Children Of The Grave"-i də (hər 2-si 1971) buna aid etmək olar. Speed Metal-ın qabaqcıllarından olan Judas Priest-ın 1978-ci ildəki "Stained Class" adlı işlərində də Thrash-ın izləri var idi. Qrupun bateristi Les Blink-in tempolu ritmi ilə, sürətli gitara rifflərinin birləşdiyi "Tyrant"-ın canlı performansı Thrash-a yaxın idi.

İlk Thrash demosu Metal Church qrupunun "Red Skies" (1981) demosu sayıla bilər. Xronoloji olaraq ilk thrash demo çıxaran qrup Metal Church, 2-ci isə Metallica oldu (1982-cilin aprelində "Power metal ", həmin ilin iyulunda isə "No Life Til Leather" demosu).

1986-cı il bu metal növü üçün xeyli uğurlu oldu. Dark Angel qrupunun "Darkness Descends" albomu Thrash tarixinin ən sürətli thrash albomu kimi, Slayer "Reign İn Blood" ilə klassik olaraq, alman qrupu olan Kreator "Pleasure To Kill" ilə yeniliklərlə bərabər Death metala da təsir edən qrup kimi, Megadeth "Peace Sells" ilə yeni muzikal texnika gətirən, Metallica isə "Master Of Puppets" albomu ilə isə thrash-ı daha irəliyə aparan qrup kimi tarixə keçdilər.
Thrash metal bütün dünyanı sarsıdan və bir çox əfsanəvi qrupları (Metallica, Slayer, Megadeth, Testament) özündə birləşdirən zəngin metal kimi sevilməkdədir.

### Bu tərzə müraciət edən qruplar:

* Metallica
* Megadeth
* Slayer
* Sepultura
* Kreator
* GWAR
* Testament
* Anthrax
* Exodus
* Sodom
* Annihilator
* Soulfly
* Destruction
* Overkill
* Pantera
**Bilbao Quggenheim muzeyi** (*isp.* Museo Guggenheim Bilbao, bask Guggenheim Bilbao Museoa) — İspaniyanın Bilbao şəhərindəki müasir incəsənət muzeyidir. Solomon Quggenheim Müasir İncəsənət Muzeyinin filiallarından biridir. Nervion çayının sahilində yerləşir.

Muzeydə daimi sərgilər, həm ispan, həm də xarici rəssamların müvəqqəti sərgiləri nümayiş etdirilir.

Muzey binası
------------

Muzey binası amerikalı-kanadalı memar Frank Geri tərəfindən layihələndirilib və 1997-ci ildə ictimaiyyətə açılıb.
Bina dərhal dünyanın ən möhtəşəm dekonstruktivist binalarından biri kimi tanındı.
Memar Filip Conson onu "zəmanəmizin ən görkəmli binası" adlandırdı..

Sahildə yerləşən bina, bəlkə də planetlərarası səyahət üçün futuristik gəminin mücərrəd ideyasını təcəssüm etdirir.
Onu həmçinin quş, təyyarə, artişok və çiçək açan qızılgüllə müqayisə edirlər.

Hündürlüyü 55 metr olan mərkəzi atrium nəhəng metal çiçəyə bənzəyir, ondan iri əyri ləçəklər ayrılır, burada müxtəlif ekspozisiyalar üçün sərgi salonlarının enfiladaları yerləşir.

Gerinin əksər işləri kimi, struktur da yumşaq konturlardan ibarətdir.
Frank Geri bir müsahibəsində "əyrilərin qarma-qarışıq olmasını işığı tutmaq üçün nəzərdə tutulduğunu" iddia etdi.
Binanın layihələndirilməsi zamanı CATIA avtomatlaşdırılmış dizayn sisteminin imkanlarından maksimum dərəcədə istifadə edilmişdir.

Bina ümumi sahəsi 24.000 m² olan titan təbəqələrlə üzlənmişdir.

Bilbao effekti
--------------

75 milyon dollara başa gələn muzeyin tikintisi İspaniyanın çiçəklənən maliyyə, sənaye və turizm mərkəzi olan müasir Bilbaonun inkişafı üçün başlanğıc nöqtəsi oldu. Obyektin açılışından sonrakı üç il ərzində şəhərə 4 milyondan çox turist gəlib, müasir infrastruktura və memarlığa investisiyalar davam etdirilib. Bir simvolik bina sayəsində cəlbedici olmayan turistik məkanı mədəni məkana çevirmək fenomeni "Bilbao effekti" adlanır.

Bilbaoda Quggenheim muzeyinin mənzərəsi.
 Hörümçək heykəli
Muzeyin qarşısında "Küçük". Müəllif: Ceff Kuns.

İstinadlar
----------

1. 1 2  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  Art's most popular (ing.): Exhibition and museum visitor figures 2021. // *The Art Newspaper* 2022. ISSN 0960-6556
3. ↑  Museos y centros de interpretación de Euskadi. 2010.
4. ↑  .
5. ↑  Bilbao, 10 Years Later Arxivləşdirilib 2017-12-01 at the Wayback Machine, The New York Times
6. ↑  "Guggenheim Museum Bilbao — Frank O. Gehry". 2008-09-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-09-07.
7. ↑  Google Books — Learning from the Bilbao Guggenheim, Авторы: Ana María Guasch, Joseba Zulaika, стр. 51[*ölü keçid*]
8. ↑  Learning from the Bilbao Guggenheim, Авторы: Ana María Guasch, Joseba Zulaika, стр. 41[*ölü keçid*]
9. ↑  *Орельская О. В.* Современная зарубежная архитектура: учеб. пособие для студ. высш. учебных заведений — М.: Издательский центр «Академия», 2007—272 с.
10. ↑  "Master Builder из книги Design and Crime (and Other Diatribes), 2002". 2011-10-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-08-27.
11. ↑  "«Эффект Бильбао» в действии: примеры из прошлого и настоящего". www.berlogos.ru (ingilis). 2021-04-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-12.
**Azərbaycan zebusu** — Azərbaycan Respublikası ərazisində yaşayan zebu. Qaramal yarımnövlərindən birinin (Bos tarurus) xüsusi formasıdır. Cidovunda piyli və əzələli hürgücü vardır. Rəngi qara, sarı, narıncı qırmızı, boz rənglərin ağ rənglə qarışığından ibarət olub, çilli və xallıdır.

Azərbaycan Respublikasında zebunun yayılmasının ilk izlərinə eramızdan əvvəl 2000-2500-ci illərdə rast gəlmək olur. Fransız arxeoloqu Jan Demorqanın 1883-cü ildə Lənkəran ərazisində aşkar etdiyi nadir tapıntı üzərində zebu təsviri olan möhür bu fikri təsdiq edir. Yer üzərində mövcud qaramalın (1318,4 milyon) 60%-dən çoxu zebu və zebuqanlı heyvanlardır. Bu da onun ağır iqlim və əlverişsiz yemləmə şəraitində öz müsbət qiymətli bioloji xüsusiyyətlərini saxlamaqdan ibarətdir. Azərbaycan zebusunun qanında leykositlərin faqositar bakteresoid lizosim fəallığı yüksəkdir. Ona görə də zebu və hibridlər bir çox infeksion və invazion xəstəliklərə dözümlüdür. 

Respublikamızın Lənkəran, Astara, Lerik, Masallı regionlarında mədəni cinslər ilə yaxşılaşdırılaraq alınmış hibridlərdən geniş istifadə olunur. Kuba və Azərbaycan zebusundan istifadə edərək Tər-Tər, Gəncə, Göygöl, Samux, Goranboy rayonların fermer və dövlət təsərrüfatlarında ətlik və ətlik-südlük hibrid (Salyan) qrupları yaradılmışdır. Yüksək ətlik keyfiyyətinə (mərmərvari) və yağlı südə (yağ -5,5%) malik hibridlərdən istifadə olunması çox səmərəlidir. Zebu ilə əlaqədar tətqiqatlar Z. Verdiyevı məxsusdur. İnəkləri 250-280 kq, buğaları 350-420 kq çəki verə bilir. İnəkləri il ərzində 600-800 litr (yaxşı bəsləmə şəraitində 1200-1500 litr) süd verir. Südün yağlığı 5-5,5 % təşkil edir. Ətlik cöngələrinin ət çıxarı 55 %-dir.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycanda zebuçuluq

Mənbə
-----

* Azərbaycanın Aborigen heyvan və quş cinslərinin genofondu Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan zebusu // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 2-ci cild: Argentina – Babilik (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2010. səh. 552. ISBN 978-9952-441-05-5.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Şirvan.

**Şirvanat** — ərəbcə şirvanın cəm şəklidir. Orta əsr mənbələrində Şirvan və ona tabe olan ərazilərə verilən ad.

Tarixi
------

"Qarabağnamə"
müəllifi olan tarixçi Mir Mehdi Xəzani bu barədə belə yazır:
"Şul vaxtda ki, Nadir şah Gəncə və Tiflis və İrəvan
və Naxçıvan və Şirvanat vilayətlərini osmanlı sultanının qoşunlarının təsəllütlərindən çıxardıb Abdulla
paşa Köprülü oğlu vəziri-əzəmi-Rum yüz min qoşun və
çox top və tədarükat ilə sultani-Rum tərəfindən məmur
olub gəlmişdi ki, Nadir şah ilə cəng edə. Nadir şah Gəncə
mühasirəsinə məşğul ikən Abdulla paşanın şul əzim
əsagirləri ilə İrəvana gəlməyini eşidib, Gəncə üstə qoşun
qoyub, özü əlli min qoşun ilə Abdulla paşaya müqabil
gedib Naxçıvan və İrəvanın Arpa çayında davaları vaqe
olub, Rum qoşununu
basıb və Abdulla paşa vəziri-əzəmi
Rüstəm bəy Qaraçorlu
öldürüb başını Nadir şah
hüzuruna gətirmişdi". ("Qarabağnamələr", 2-ci kitab,
Bakı, "Şərq-Qərb", 2006, səh. 123-124).

Şah Təhmasibin 1549-cu ilin yanvarında Mazandaran hakimimə göndərdiyi Fəthnamədən məlum olur ki, qızılbaşlar sözgedən problemi Şəki hakimliyini talamaq yolu ilə həll etməyə çalışıblar. Həmin mənbədə Şah Təhmasib bəyan edir ki,

> 
> 
> "*Azərbaycan və Şirvanat ləşgəri ilə Qarabağa rəvan olduq ki Bərdə ölkəsində qışlaq edib ərzaq və ləşgərə zəruri olan şeyləri bu il Şəki və Gürcüstan ölkəsi və o hüduddan əldə edək və sözgedənin* (Dərvişməhəmməd xanın) *hörmətli oğlu Cahan müta hökm üzrə tez layiqli peşkəşlərlə yüksək dərgaha gəlib Zəfər təsirli ordugaha qatıldı və Cəlaləddin Sunduk bəy qorçibaşını əmirlərin qorçilərindən və ləşgərlərindən on min kəsi rəvanəye-Şəki edib özünə Bərdə ölkəsində dayanmağı buyurduq*. (Digər bir mənbədə isə Şəkiyə göndərilmiş qurçilərin sayı 2500 kimi göstərilir və həm də qeyd edilir ki, *"Dərvişməhəmməd xan qazilərin xofundan Kiş qalasına pənah apardı"*.) *və adı çəkilən* (Sunduk bəy) *Şanlı nüsrət əsgərlərlə qeyd edilən ölkəyə* (Şəkiyə) *üz tutub 200 min qoyun və 50 min qaramal və beş min at və 3 min xərvar buğda və düyü və sairə qədər qeyd edilən ölkədən götürüb və qarət edib Yüksək orduya gətirdilər və qeyd edilən qənimət əmirlərə və ləşgərlərə paylandı. On gündən sonra ki sözgedən* (qənimət) *orduya gətirilmişdi, xəbər gətirildi ki Əlqas mirzə Həmədana yetişib..."*.
> 
> 
>

Xarici keçidlər
---------------

1. ↑  *Həsən Rumlu*. Əhsənüt-Təvarix, səh.: 334, Baroda, 1931.
2. ↑  *Şah Təhmasib Səfəvi*; Əsnad və mükatibati tarixiy, səh.: 184-185, Tehran, h.ş. 1350 (Şah Təhmasibin Məlik Kəyumərsə göndərdiyi Fəthnamə, Əbdülqasım Evoğlu Heydərin "Məcmuətül-mürasilat"ından).
**TriGranit Development Corporation** (azərbaycanca *Triqranit Development Korporeyşn* tələffüz olunur) — Macarıstanın ən böyük developer şirkəti. Şirkətin baş ofisi Budapeştdə yerləşir.

Sahibləri və idarəetmə qrupu
----------------------------

Şandor Demyan (34 %), IMMOEAST Immobilien Anlagen developer şirkəti (25 %), Atticus Capital investisiya şirkətinin direktorlar şurasının həmsədri Nataniyel Rotşild (12 %), Barrick Gold şirkətinin direktorlar şurasının sədri Piter Munk (19 %) və OTP Group-un prezidenti Şandor Çani (10 %) şirkətin sahibləridilər. Şandor Demyan həmçinin şirkətin prezidentidir.

Fəaliyyəti
----------

Şirkət Mərkəzi və Şərqi Avropada daşınmaz əmlaka investisiya qoyur, yəni ticarət, ofis, əyləncə mərkəzləri və otellərin tikintisini həyata keçirir. Layihələrin investisiya portfelinin ümumi dəyəri 1,5 milyard avrodur.

Şirkətin layihələri arasında aşağdakılar var:

* Millennium City Center (500 000 m²)
* WestEnd City Center (194 000 m²)
* Budapeşt Milli Teatrı
* Buxarestdə Esplanada City Center (880 000 m²)
* Zaqreb və Seyşel adalarında kurort əraziləri və s.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Антон Филатов*. Как за вечер заработать $5 млрд Arxivləşdirilib 2012-07-28 at the Wayback Machine // Ведомости, № 218 (1992), 19 ноября 2007

Xarici keçidlər
---------------

trigranit.com — TriGránit rəsmi saytı
1707-ci ilə qədər,1700-cü illərdə İngilis müstəmləkələri 
İngiltərə gerbi
**Britaniya müstəmləkə imperiyası** XVI əsrin sonu - XVIII əsrin əvvəlləri arasında İngiltərə krallığı tərəfindən müstəmləkə edilmiş xarici ərazilərdən ibarət idi.

İlk xarici ingilis qəsəbələri İrlandiyada quruldu; Bunu qısa müddət sonra Şimali Amerika, Qərbi Hindistandan başlayaraq "fabriklər" adlanan ticarət mərkəzləri, Qərbi Hind adaları və sürətlə başlayaraq Hindistan yarımqitəsi izlədi. 1639-cu ildə Hindistan sahillərində bir sıra yaşayış məntəqələrinin inşası Fort St. George ilə başladı. 1661-ci ildə Kral II Çarlz Braqanzalı Katerinayla evlənəndə Portuqaliya müstəmləkəsi olan Tangier və Bombay İngiltərəyə Ketrinin cehizi kimi verildi.

Şimali Amerikada, Virciniya və Nyufaundlend ingilis müstəmləkəçiliyinin ilk mərkəzləri idi. Daha sonra XVI əsrdə Maine, New Hampshire, Salem, Massachusetts körfəzi, New Scotland, Connecticut, Merilend və Rhode Island və Providence-də yaşayış məntəqələri salındı. 1664-cü ildə Yeni Hollandiya və Yeni İsveç Hollandiyadan qopardıldı və New York, New Jersey və Delaware ilə Pensilvaniyaya bağlı bölgələr edildi.

1707-ci ildə Böyük Britaniya Krallığını yaratmaq üçün İngiltərə Şotlandiya ilə birləşəndə ingilis müstəmləkələri ​​Britaniya İmperiyasının əsasına çevrildi.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Məmməd Bağırov.

**Məmməd Bağırov** (*Bağırov Məmməd Adil oğlu*; 12 dekabr 1960, Zəngibasar rayonu) — Rusiya alimi; Tibb elmləri doktoru. Rusiya Tibb Elmləri Akademiyası Mərkəzi Elmi‑Tədqiqat Vərəm İnstitutunun cərrahiyyə şöbəsinin rəhbəri.

Həyatı
------

Bağırov Məmməd Adil oğlu 1960-cı il dekabrın 12-də Ermənistan Respublikasının Masis rayonunda anadan olub. 1984-cü ildə Nəriman Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu (indiki Azərbaycan Tibb Universiteti) bitirib. 1985-1987-ci illərdə 53 nömrəli Moskva şəhər xəstəxanasında cərrah işləyib. 1987-ci ildə Mərkəzi Elmi-Tədqiqat Vərəm İnstitutunda çalışıb. 1993-cü ildə namizədlik, 2003-cü ildə isə "Ağciyərin yayılmış və mürəkkəb fibrozkavernoz vərəmi xəstələrinin kompleks cərrahi müalicəsi" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib.

M.Bağırov 1998-ci ildən Mərkəzi Elmi-Tədqiqat Vərəm İnstitutunun 2-ci cərrahiyyə bölməsinə rəhbərlik edib, 2011-ci ildə həmin institutun cərrahiyyə şöbəsinin müdiri təyin olunub.

O, Mərkəzi Elmi-Tədqiqat Vərəm İnstitutunun və Rusiya Federasiyasının aparıcı ftiziocərrahıdır. Eyni zamanda vərəm, həmçinin ağciyər və plevranın digər patologiyaları:

bronxların transsternal tıxanması, pulmonektomiya, plevropulmonektomiya, əməliyyat olunmuş ağciyərin götürülməsindən əvvəl lobektomiya, bilobektomiya, kombinə edilmiş anatomik rezeksiyalar, seqmental anatomik rezeksiyalar, əməliyyat edilmiş ağciyərin təkrar rezeksiyaları, bronxial gövdə rerezeksiyaları, kollaps-cərrahiyyə əməliyyatları (silikon möhürlə ekstraplevral pnevmoliz, torakoplastiklər), plevra patologiyasında müxtəlif əməliyyatlar, sinədaxili limfa düyünlərinin patologiyalarında əməliyyatlar zamanı bütün növ operativ müdaxilələri yerinə yetirir.

O, ağciyər vərəmi, lazerin tətbiqi ilə operativ müdaxilə üzrə müxtəlif metodların müəllifidir. 100-dən çox elmi iş, 4 metodiki tövsiyə hazırlayıb, ağciyərdə texniki əməliyyatların işlənməsi və modifikasiyasına həsr olunan 5 patentin müəllifidir.

M.Bağırov uzun illər ərzində Rusiya Diplomdansonrakı Təhsil Tibb Akademiyasının torakal cərrahiyyə kafedrasında və Mərkəzi Elmi-Tədqiqat Vərəm İnstitutunun tədris mərkəzində həkimlərin diplomdansonrakı təhsili çərçivəsində mühazirələr oxuyur. 

2011-ci ildə Rusiyada tibbin inkişafına verdiyi böyük töhfəyə görə RF Prezidentinin
yazılı təşəkkürnaməsinə layiq görülüb.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bağıyeva, Mətanət.* Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar. Qısa bioqrafik məlumat kitabçası (PDF) (az.). Bakı: "Papirus NP". 2016. ISBN 978-9952-8299-1-4. 2017-10-21 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-10-21.
**Mario Kamus** (*isp.* Mario Camus; 20 aprel 1935, Santander – 18 sentyabr 2021, Santander) — İspaniya kinorejissoru, ssenarist və aktyor.

Həyatı
------

İspan kinorejissoru Mario Kamus 1935-ci ildə anadan olmuşdur. Hüquq kollecini bitirdikdən sonra 1956-cı ildə *Escuela Oficial de Cinematografía*-ya daxil olmuşdur. Oranı bitirərkən diplom işi kimi qısametrajlı "İçki düşkünü" filmini çəkir. Onun ilk tammetrajlı filmlərindən biri "Gənc Sançes" (1963) olur.

Mario Kamus Buenos Ayres kinofestivalında "Ən yaxşı film" nominasiyasında mükafata layiq görülmüşdür.

Onun ən məşhur filmlərindən biri 1968-ci ildə çəkdiyi "Qoy danışsınlar" musiqili filmi olmuşdur. M. Kamus 80-ci illərdə də ona şöhrət qazandıran və tamaşaçılar tərəfindən böyük uğurla qarşılanan bir neçə filmin rejissoru olmuşdur.

Filmoqrafiya
------------

1. Qoy danışsınlar! (film, 1968) / Digan lo que digan

İstinadlar
----------

1. 1 2  Mario Camus // Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (xorv.). 2009.
2. 1 2 3 4  .
3. ↑  "Mario Camus - Volver a Vivir - Fandango.com". 2013-08-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-07-11.
Göz, ağız və qulaqlar əlavə olunmuş marionet corab
**Marionet corab** — corabdan və ya başqa bənzər geyim əşyasından hazırlanmış marionet kukla. Kuklaçı corabı əlcək kimi əlinə keçirir və marionetin ağzı corabın dabanı ilə barmaqları arasındakı hissədən yaranır. Barmaqlar olan hissə ağzı əmələ gətirir və bəzən həmin hissəyə ortasına yapışqanla dil yapışdırılmış bərk keçə material bərkidilir. Corab o qədər dartılır ki, kuklaçının bilək və qolunu əhatə etmək üçün kifayət qədər uzansın. Adətən kuklaçı bir kürsünün arxasında gizlənir və əlini yuxarı qaldırır ki, üstdə yalnız kukla görünsün. Həmçinin, kuklaçılar açıq şəkildə marionetləri ilə göz önündə dayanıb marionetlər arasında söhbətləri dodaqlarını tərpətmədən (ventrologiya) yerinə yetirə bilər.

Kompozisiya
-----------

Marionet corab istənilən corabdan hazırlana bilər. Ancaq çox istifadə olunmuş corablar səhnədə dağıla bilər. Buna görə yeni corablar daha çox istifadə olunur. Coraba çox vaxt bir xarakter uydurub, ona görə göz və ağız qoyulur. Gözlər çox vaxt düymədən və ya suni gözlərdən hazırlanır. Saçlar əlavə edəndə orta qalınlıqdakı iplərdən istifadə olunur. Paltarda geyindiril, amma bu çox nadir hallarda olur.

Marionet corab kolleksiyası

Azyaşlılar üçün
---------------

Marionet corabları çox vaxt məktəblərdə, baxçalar və digər uşaq evlərində istifadə edirlər. Bu kuklalarla tamaşalar göstərilir. Bir çox məktəbdə Əmək dərsində Marionet corabların hazırlanması öyrədilir. Bundan əlavə musiqi və digər tədbirlərdədə istifadə edilir. Almaniyada əlifba və ilkin dərsləəri öyrətmək üçün Fu və Fara adlı narııncı kuklalardan istifadə olunur. Uşaqlar üçün Tv verilişlərində istifadə edildiyidə görünmüşdür.

Mick Foley və Cənab Sock

Böyüklər üçün
-------------

Corab kuklalardan böyüklər üçündə istifadə edilir. Tv verilişləri Sifl və Olly Mtvdə, ED the Shock xarakteri Much musicdə corab kuklalardan istifadə istifadə olunurdu. Bu verilişlər gəncləri hədəf alırdı. Pets.com-da öz reklamlarında istifadə etmişdir. Profesyonal Amerikan güləşcisi Mick Foley öz final vuruşunda Cənab Sock adındadkı Marionet corab kuklasından istifadə edib. WWE-nin sahibi Vince McMahon bu corabı insanları nəşələndirmək üçün istifadə edildiyini söylədi. Cənab Sock gözlənilmədən hit oldu və növbəti görüşdə 10.000 adam onun adını birlikdə qışqırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Definition of SOCK PUPPET". www.merriam-webster.com (ingilis). 2022-08-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-10.
2. ↑  "Fast Forward Catching Up With: Pets.com's Spokespuppet". Internet World Magazine. Internet World. 15 December 2000. 2 June 2008 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
**İnjiç-Çuqun** (*abq.* Йынджьыгь-ЧӏкІвын, qaraç.-balk. Гитче Инджик, kab.-çərk. Инджыдж цӏыкӏу) — Rusiya Federasiyası, Qaraçay-Çerkesiya Respublikası, Abazin rayonunun inzibati mərkəzi. 

Tərkibində yeganə yaşayış məntəqəsi olan inzibati ərazi vahidliyinə aiddir.

Coğrafiya
---------

Kənd kiçik Zelençuk çayının sağ sahilində, Abazin rayonunun qərb hissəsində yerləşir. Çerkessk şəhərindən 37 km cənub-qərbdə, Xabez rayonunun mərkəzi olan Xabez kəndi ilə üzbəüz ərazidə qərarlaşır. Kənd yaşayış məntəqəsinin sahəsi 60.3 km²-dir.

Yaşayış məntəqələri ilə həmsərhəddir: şimalda Elburqan və qərbdə Xabez.

Kənd respublikanın dağətəyi zonasında yerləşir. Relyefi əsasən nisbi yüksəkliklərdə kəskin dəyişikliklər olan dağlıq ərazidir. Kəndin şərqində dağ silsilələri tədricən yüksəlməyə başlayır. Nisbi yüksəkliklərin hündürlük fərqləri 500 metrdən çoxdur. Kənddə orta hündürlük dəniz səviyyəsindən 672 metr yüksəkdir. Ərazinin ən yüksək nöqtəsi kəndin şərqində yerləşən Elburqan-Ahua dağıdır (1,262 m).

Ətraf silsilələrin yuxarı hissəsini meşələr və əkin sahələri tutur. Aşağı hissələr əsasən kənd təsərrüfatı məqsədləri üçün istifadə olunur.

Hidroqrafik şəbəkə əsasən Kiçik Zelençuk çayı ilə təmsil olunur. Kənd ərazisində Kiçik Zelençukun bir neçə kiçik sağ qolu vardır.

İqlimi mülayimdir. Rütubətli, isti yaya və sərin qışa sahibdir. Orta illik temperatur + 9.5 ° C-dir. Ən soyuq ay yanvar (orta aylıq temperatur 1.5 ° C), ən isti isə iyuldur (+ 20.0 ° C). Şaxtalar noyabrın ortalarında başlayır və aprelin ortalarına qədər davam edir. Orta illik yağıntının miqdarı 800 mm təşkil edir. Yağıntıların əsas hissəsi may-iyul ayları arası düşür.

Əhali
-----

Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

| xalq | say,  nəf. (2010) | ümumi əhaliyə olan nisbət, % (2010) |
| --- | --- | --- |
| abazinlər | 2 468 | 95,2 % |
| adıqlar | 92 | 3,6 % |
| digərləri | 32 | 1,2 % |
| ümumi | 2 592 | 100 % |

Təhsil
------

Orta ümumtəhsil məktəbi - Lenin k. 50.

Məktəbəqədər müəssisə, «Amra» uşaq bağçası - Şkolnaya k. 52.

Səhiyyə
-------

Mərkəzi poliklinika - Lenin k. 76.

Mədəniyyət
----------

Kənddə «Alaşara» beynəlxalq abazin ictimai təşkilatı fəaliyyət göstərir.

Kənd Mədəniyyət Evi - Lenin k. 1.

Kənd kitabxanası - Lenin.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "База данных Всероссийской переписи населения 2010 года". 2014-06-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-28.
**Sultan Əhməd mirzə** (d.1451-ö.1494) — Əmir Teymurun nəvələrindən Əbu Səid Mirzənin böyük oğludur. Anası Ordu Buga Tarxanın qızı idi. 1451-ci ildə Səmərqənddə anadan olub. Atasının faciəli ölümündən sonra, 1469-ci ildə Mavəraünnəhr sultanı oldu.

Həyatı
------

1451-ci ildə Səmərqənddə anadan olub. Mükəmməl təhsil və tərbiyə almışdır. Dövrün ən böyük alimlərindən Silsilə aliyyenin on səkkizincisi, müsəlmanların məbudu Ubeydullah Əhrar həzrətlərinin söhbətlərində iştirak edirdi. Zahiri və batini elmlərdə dərin alim oldu. Elmi siyasəti dərindən öyrənib. Səmərqənd və Buxaranın əmiri olanda ədalətli şəkildə idarə edib. Şahzadəliyi dövründə Yunis Xanın qızı Mehrigar xanım ilə evlənib.

Atası Əbu Səid mirzə 1469-cu ildə Ağqoyunlu hökmdarı Uzun Həsənlə müharibə edərkən həlak olduqdan sonra Səmərqənd taxtına keçdi. Ağqoyunlulara məğlubiyyətlə dağılmağa başlayan Temuroğulları dövlətinə hakim oldu. Mərkəzi Səmərqənd olmaqla, Mavəraünnəhr-Teymurlu Dövlətinin başına keçdi. İyirmi beş il padşahlıq etdi. Dövründə Orta Asiya, Çox hərəkətli siyasi hadisələrə səhnə olmasına baxmayaraq, ölkəsini sülh və sakitlik içərisində idarə edib. Hakimiyyətinin ilk illərində üsyan edən qardaşı Sultan Mahmudu məğlub etdi. Sultan Mahmud böyük bir ordu toplayaraq qardaşı Sultan Əhməd Mirzənin hakim olduğu Səmərqənd şəhərini mühasirəyə aldı. Əhməd Xan, Xoca Ubeydullah Əhrar həzrətlərinin tövsiyələri ilə qardaşının qüvvələrini darmadağın etdi. Bundan sonra 25 il ədalətlə hökmüranlıq etdi. Yaratdığı imkanlarla, dövründə çox dəyərli alimlər, işində mahir sənətkarlar və dövlət xadimləri yetişdi. Sultan Əhməd mirzə müəllimi Ubeydullah Əhrar həzrətlərinin vəfatından dörd il sonra 45 yaşında vəfat edib (1494).

Sultan Əhməd mirzə şahzadə olarkən atası Əbu Səid onu, Yunis Xanın qızı Mehrnigar xanım ilə evləndirdi. Müxtəlif vaxtlarda Tarhan Xanım, Qutunda Xanım, Xanzadə Xanım, Lətifə Xanım və Həbibə Sultan xanım adlı xanımlar ilə evləndi. İki oğlu oldusa da kiçik yaşda vəfat edib. Qara Göz, Rabia Sultan Bəyim, Salehə Sultan Bəyim, Ayşə Sultan Bəyim və Məsumə Sultan Bəyim adında beş qızı vardı.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Sultan Əhməd mirzə*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* The letters of Khwāja ʻUbayd Allāh Aḥrār and his associates, per ʻUbayd Allāh ibn Maḥmūd Aḥrār
* Mirza Muhammad Haidar Dughlt, A History of the Moghuls of Central Asia: The Tarikh-I-Rashidi.



1. ↑  "Ahmed Mirza Sultan Kimdir". 2016-03-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-04.
**Moment maqnitud şkalası** (*ing.* Moment magnitude scale) — zəlzələ əsnasında yaranan enerjini ölçməyə yarayan sistem. Bu şkala 1979-cu ildə Thomas C. Hanks və Hiroo Kanamori tərəfindən yaradılıb və Rixter şkalasının yerini alıb. Moment maqnitud (**{\displaystyle M\_{\mathrm {w} }}**) ölçüsüz bir rəqəmdir və riyazi formulu aşağıdakı kimidir:

{\displaystyle M\_{\mathrm {w} }={2 \over 3}\left(\log \_{10}{\frac {M\_{0}}{\mathrm {N} \cdot \mathrm {m} }}-9.1\right)={2 \over 3}\left(\log \_{10}{\frac {M\_{0}}{\mathrm {dyn} \cdot \mathrm {cm} }}-16.1\right)}

Düsturdakı {\displaystyle M\_{0}} seysmik momentdir və istinad moment olaraq nyuton metr ([N · m]) istifadə edilir. [*mənbə göstərin*]

Loqarifm bir miqyas olan moment maqnitud şkalasında ​1 vahid artım, alınan enerjinin 101.5 = 31.6 dəfə artmasına bərabərdir. Eynilə, 2 vahid artım, alınan enerjinin 103 = 1000 qat artması deməkdir.

Yuxarıda göstərilən düsturdakı sabitlər elə seçilmişdir ki moment maqnitud şkalasının Rixter şkalası (Richter), *M*L kimi digər şkalalarla yaxın dəyərlər verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Hanks, Thomas C. (05/1979). "Moment magnitude scale". *Journal of Geophysical Research*. **84** 4 Noyabr 2015 tarixində orijinaldan arxivləşdirilib. (B5). ss. 2348-2350.
**Molyusklar** (*lat.* Mollusca) — heyvanlar aləminə aid heyvan tipi.Xaricdən çanaq ilə örtülmùşdür

Molyuskaların bədəni üçqatlı çanaq içərisində yerləşir. Bədən manti adlanan nazik dəri ilə örtülür. Manti hüceyrələrinin ifraz etdiyi mayedə olan kalsium duzlarından çanaq əmələ gəlir. Heyvanın bədəni ilə manti arasında manti boşluğu vardır. Bədən üç hissədən – baş, gövdə və ayaqdan ibarətdir. Molyuskalar həzm, ifrazat, qan-damar, tənəffüs və sinir sisteminə malikdir.
Molyuskaların bir hissəsi quruda, əksəriyyəti isə şirin sularda, dənizlərdə və okeanlarda yaşayır.

Hazırda 130000 növü məlumdur. Onlardan Xəzərdə 118 növü qeyd edilmişdir. *Mytilaster lineatus* növü Xəzərə 1928-ci ildə Qara dənizdən gəmilərlə gəlmişdir. Gəmilər Xəzərə Batumi şəhərindən dəmir yolu ilə gətirilmişdir. Dəniz suyunun təmizlənməsində süzgəc kimi mühüm rolu vardır. Bioloji örtüklərin əmələ gəlməsində böyük əhəmiyyətə malikdir. 1959-cu ildə Şimali Xəzərdə Hypanis colorata ilbizi qeydə alınmışdır. Bu növ Xəzərə Azov dənizindən gəlmişdir. 1939–1940-cı illərdə rus alimi L. A. Zenkeviç rəhbərliyi altında Xəzərə Abra ovata iqlimləşdirilmişdir. Bu növ də Xəzərə Azov dənizindən gətirilmişdir. Hazırda abra ilbizinə dənizin bütün sahələrində rast gəlinir və bentik heyvanlar arasında biokütləcə mühüm rol oynayır. Abra ilbizi nərə və uzunburun balıqların qidasında mühüm rol oynayır. Cerastoderma ilbizi də geniş yayılmışdır. Xəzərdə onun 2 növü var (C.rhombodies, C.isthmicum) vardır. Ehtimal ki onlar Xəzərə Xvalın dövründə Qara dənizdən gəlmişlər. Xəzərdə dreyssena ilbizi də geniş yayılmışdır. Molyuskalar yosunlar və üzvi çürüntülərlə qidalanırlar, özləri isə balıqların qidasında mühüm rol oynayırlar.

Təsnifatı
---------

* Çökükquyruqlar (*Caudofoveata*)
* Qarnışırımlılar (*Solenogastres*)
* Zirehli molyusklar (*Polyplacophora*)
* Monoplakoforlar (*Monoplacophora*)
* İkitaylılar (*Bivalvia*)
* Kürəkayaqlılar (*Scaphopoda*)
* Qarınayaqlılar (*Gastropoda*)
* Başıayaqlılar (*Cephalopoda*)
* † *Rostroconchia*

Şəkillər
--------

* OsminoqOsminoq
* Sədəf ilbiziSədəf ilbizi
* Müxtəlif ilbiz çanaqlarıMüxtəlif ilbiz çanaqları

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2001.
2. ↑  *Ruggiero M. A. Gordon D. P. Orrell T. M. Bailly N. Bourgoin T. Brusca R. C. Cavalier-Smith T. Guiry M. D. Kirk P. M.* A Higher Level Classification of All Living Organisms (ing.). // *PLOS ONE* / PLOS ONE Editors PLoS, 2015. Vol. 10, Iss. 4. P. e0119248. ISSN 1932-6203 doi:10.1371/JOURNAL.PONE.0119248 PMID:25923521

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press. 2006. 679.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q25326
* Wikispecies: Mollusca
* ADW: Mollusca
* AFD: Mollusca
* BOLD: 23
* EoL: 2195
* EPPO: 1MOLLP
* Fauna Europaea: 11368
* Fauna Europaea (new): 064ca66d-38c4-4454-8d16-64c5e8fa0292
* Fossilworks: 7805
* GBIF: 52
* iNaturalist: 47115
* IRMNG: 175
* ITIS: 69458
* NCBI: 6447
* NZOR: 2238c7b7-0848-4046-90a6-49c686652bff
* uBio: 230454
* WoRMS: 51

 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Otello (dəqiqləşdirmə).

**Otello Qaggi** — İtalyan anarxo-sindikalist, mühacir.

Həyatı
------

1896-cı il 6 mayda Arezzo şəhərində anadan olan Otello aktivist həyatına 1911-ci ildə Liviyanın işğalına qarşı çıxaraq başlamışdı. 1915-ci ildə 35-ci piyada diviziyasında əsgərliyə göndərilmiş, lakin fərarilik etdiyi üçün həbs olunmuşdu. 1917-ci ildə ordudan qovulmuşdu. 1921-ci ildə mədəndə işləyən fəhlə Aqostino Lonqinin ölümündən sonra başlayan anarxistlərin Kastelnuovo dei Sabioni üsyanında siyasi qətl törətməklə təqsirli bilinərək 30 il həbs cəzası və 165 italyan lirəsi cərimə almışdı. 6 iyun 1921-ci ildə həbsdən qaçmış, bir müddət San Marinoda gizlənmişdi. Ordan da qaçaraq gəmi ilə Odessaya gəlmişdi. Oradan da qızı Lilin ilə Bakıya gəlmişdi. Gəldikdən bir neçə ay sonra, 1922-ci ilin noyabrında Bakıda həbs edilmişdi, dekabr ayında Qafqazdakı SR təşkilatları ilə əlaqədə təqsirli bilinmişdir. 3 il həbs olunmuş və Çelyabinsk həbsxanasına göndərilmişdi. 1928-ci ildə Moskvaya köçmüş, Uruqvay və Argentina səfirliklərində işləmişdi. Sonrakı illərdə rus polis N.M.Laxtina ilə evlənmişdi. 1935-ci ildə həyat yoldaşı ilə birlikdə həbs olunmuşdu. Trotskist olaraq təqsirləndirilən ailə Sibirə sürgün edilmişdi. 1945-ci ildə Qazaxıstanda vəfat etmişdi.

İstinadlar
----------
**Əli Nəcəfxan oğlu Əliyev** — "Xalq qəzeti"nin Sumqayıt şəhəri üzrə bölgə müxbiri, şair-publisist, "Əməkdar jurnalist", Sumqayıt Dövlət Dram teatrı bədii şurasının üzvü.2021-2022-ci il Prezident təqaüdçüsü.

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

Əli Nəcəfxanlı 1957-ci il iyunun 2-də Sumqayıtda dünyaya gəlib. Şəhərdəki 17 nömrəli orta məktəbi bitirib. Ali təhsil aldıqdan sonra bir sıra yerlərdə çalışıb. Əli Nəcəfxanlı uzun müddət AzTV-də fəaliyyət göstərib. Hazırda "Xalq qəzeti"nin Sumqayıt şəhəri və Cənub bölgəsi üzrə müxbirdir.

Regionların sosial-iqtisadi inkişafı, yaradıcı insanları ilə bağlı silsilə məqalə və oçerkləri müntəzəm şəkildə dövlət mətbuatında çap olunur. Bədii yaradıcılıq nümunələri vaxtaşırı olaraq "Azərbaycan", "Ulduz" jurnallarında, "Ədəbiyyat qəzeti", "525-ci qəzet" Türkiyə dərgiləri və digər mətbuat orqanlarında dərc edilir. AYB-nin Sumqayıt bölməsinin tədbirlərində fəal iştirak edir.

Jurnalistlik fəaliyyətilə yanaşı həm də şair-publisist kimi tanınır. Bir neçə şeirlər kitabı çıxıb.

Kitabları
---------

* "Uğur olsun, Qarabağ" (Kommunist nəşriyyatı, 1991-ci il, 63 səhifə);
* "Ürəyimi döyən həvəs" (Bakı, Adiloğlu nəşriyyatı, 2003-cü il, 72 səhifə);
* "Payız prospekti" (Sumqayıt Dərələyəz-M nəşriyyatı, 2010-cu il, 128 səhifə);
* "Ürəyimdir yazanım" (Sumqayıt, Azəri nəşriyyatı, 2015-ci il, 208 səhifə);
* "Söz yerə düşməsin" (Bakı, Qanun nəşriyyatı, 2017-ci il, 120 səhifə).
* Tərcümə etdiklərim ("Qanun" nəşriyyatının sifarişi ilə): İngilis yazıçısı Corc Orueldən "Kataloniyaya məhəbbətlə", "Birma günləri", "Keşiş qızı" , "Yaşasın fikus" rus dilindən.

İngilis yazıçısı Nil Geymandan "Koralina", "Qəbiristanlıq kitabı" və "Qapı arxası" rus dilindən.

Mükafatları
-----------

Bir neçə dəfə KİVDF-nin jurnalist yazıları müsabiqələrində qalib gəlmişdir. AJB-nin "Həsənbəy Zərdabi", Beynəlxalq Mahmud Qaşqari Fondunun "*San Yarlığı*" mükafatlarına layiq görülmüşdür. Azərbaycan Mətbuat Şurasının Diplomu, Sumqayıt Şəhər İcra hakimiyyəti başçısının fəxri-fərmanları ilə təltif edilmişdir.

20 noyabr 2019-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən Əli Nəcəfxanlı "Əməkdar jurnalist" fəxri adına layiq görülmüşdür. Şeir yaradıcılığına görə Prezident təqaüdçüsüdür (2021-ci il).

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Prezident tanınmış jurnalistə fəxri ad verdi" (az.). modern.az. Archived from the original on 2020-10-21. İstifadə tarixi: 2019-11-17.
2. ↑  Sumqayıt şəhərinin sosial-iqtisadi inkişafında xidmətləri olan şəxslərə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Osman Paşa.

**Əli Osman Paşa** (d. 1858, İstanbul, Osmanlı dövləti - ö. 16 sentyabr 1890, Kuşimoto, Yaponiya) Türk hərbçisi. Ərtoğrul freqatası kapitanı.

Krım müharibəsi vaxtı Sinop döyüşündə Osmanlı donanmasının əsir düşmüş komandanı Osman Paşanın nəvəsidi. Atası Miralay Əhməd bəydir.

Hərbi karyerası
---------------

1870-ci ildə, on iki yaşında "Mekteb-i Fünunu Bahriyei Şahaneyə" daxil oldu. 1874-cü ildə məktəbin hərbi şöbəsinə keçdi. 1877-ci ildə Hərbi Akademiyadan kurs ikincisi olaraq leytenant rütbəsində məzun oldu.

1879-cu ildə kapitan rütbəsinə yüksəldi və atası Miralay Əhməd bəy ilə Bəsrəyə getdi. 1880-ci ildə "Osmaniyə Zirehli Friqat"ına artilleriya kapitanı, 1822-ci ilin 31 iyulunda isə təhsil və təlim məqsədi ilə "Hüdavendigar Friqatına" təyinat aldı. 1883-cü ilin 10 sentyabrında üçüncü dərəcəli kapitan rütbəsi aldı və Paris dəniz attaşeliyinə göndərildi. Parisdən sonra, 1884-cü il martın 1-də Nikolayev konsulluğuna təyin edildi və ikinci dərəcəli kapitan rütbəsi aldı. 3 avqust 1884-cü ildə mayor (minbaşı) rütbəsinə qaldırıldı. Dəniz Naziri Bozcaadalı Həsən Hüsnü Paşanın qızı evləndi.

1887-ci ilin 23 yanvarında Osmanlı padşahının yavərləri arasına alınaraq, kaymakan rütbəsinə yüksəldi. 1887-ci ilin 27 sentyabrında miralay (polkovnik) rütbəsinə yüksəldi.

### Ərtoğrul Friqatının Kapitanı

1889-cu il martın 6-da Yapon İmperatoruna İmtiyaz hüququnu çatdırmaq tapşırığı alaraq "Ərtoğrul Friqarına" kapitan təyin edildi. 1889-cu ilin 14 iyulunda gəmi İstanbuldan yola çıxdı və uzun bir səfərdən sonra Sinqapura çatdı. Gəminin səfər üçün hazırlığı vaxtı və yola çıxmaq üçün külək gözləyən zaman, 1889-cu il noyabrın 25-də mirliva (general-mayor) rütbəsinə yüksəldi və Paşa oldu.

1890-cı il sentyabrın 15-də "Ertoğrul" Yaponiyadan geri dönmək üçün yola çıxdı. Lakin ertəsi gün güclü bir fırtınaya düşdü. Fırtına ilə amansız mübarizədən sonra sentyabrın 16-da Kii yarımadasında yerləşən Kuşimoto qəsəbəsinin Ooşima adasındakı (Büyükada) Kaşinozaki Mayakı yaxınlığındakı qayalarda parçalanaraq batdı. Əli Osman Paşa ilə birlikdə heyətin böyük əksəriyyəti şəhid oldu. Fırtınadan sonrakı günlərdə dənizdən çıxarılan yüz əlli cəsəd arasında Osman Paşanın nəşi yox idi. Sonrakı axtarışlarda da onun meyidi tapılmadı.

Ərtoğrul Freqatının heyəti - Əli Osman Paşa ortada

Həmçinin bax
------------

"Ərtoğrul 1890"

Mənbə
-----

* History of the Turkish frigate Ertuğrul. 1965, .
Dərə
**Vadi** və ya **dərə** — yer səthinin uzunsov, başlanğıcından sonuna doğru meylli formasına deyilir. Dərə başlıca olaraq axar suların eroziya fəaliyyəti nəticəsində əmələ gəlir. Bəzən torpaq sürüşməsi və zəlzələ nəticəsində də yaranır.

Dərənin əsas morfoloji hissəsi onun dibi, ətəkləri və yamaclarıdır. Dərənin dibinin ən alçaq – su axan zolağı yataq, daşğın zamanı su basdığı hissəsi isə çaybasar adlanır.

Dərənin dibi ilə yamaclarının birləşdiyi yer dərənin ətəyi, ətəkləri ilə suayrıcılar arasındakı hissələri isə dərənin yamacları adlanır. Dərənin ana süxurlarından təşkil olunmuş yamacları hündür və ya alçaq, dik və ya yastı, profildə isə düz, batıq, qabarıq ola bilər.

**Qobu** - yarğanın inkişafının son mərhələsində yaranan, dibi kol və ot bitkiləri ilə örtülən dərin dərədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm" nəşriyyatı. Bakı: 2003. 516 s.

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Dərə*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Coğrafiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Maliyyə siyasəti** – Maliyyə qanunvericiliyinə əsaslanan, dövlətin və onun orqanlarının qarşıda duran vəzifələrinin yerinə yetirilməsi üçün zəruri olan ictimai maliyyənin (dövlət və bələdiyyə idarələrinin pul fondları) yaradılmasına, yayılmasına və istifadə olunmasına yönəldilmiş dövlət və bələdiyyələrin onların orqanlarının timsalında sistematik fəaliyyətidir.

Maliyyə siyasəti həm də kateqoriya adlandırıla bilər. Bu termin adətən maliyyə menecmenti ilə məşğul olan iqtisadçılar tərəfindən tətbiq edilir. Yəni, onu maliyyə menecmenti metodu aləti və məqsədi kimi götürülən maliyyə münasibətlərinin sosial-iqtisadi mahiyyəti kimi götürsək kateqoriya kimi qəbul etməliyik.

Maliyyənin məqsədi - gələcəkdə maliyyə fəaliyyətinin ən ideal nəticələridir. Maliyyə siyasətinin məqsədi isə - dövlətin mövcud sosial münasibətlər sisteminin möhkəmləndirilməsi və maliyyə vəsaiti ilə təmin edilməsidir. Maliyyə siyasətini həyata keçirmək üçün maliyyə mexanizmindən istifadə olunur.

Maliyyə siyasətinin çatışmazlıqları
-----------------------------------

Hal-hazırda maliyyə siyasətinin çatışmazlıqları daha kəskin nəzərə çarpır və bu respublikamızın sosial-iqtisadi inkişafını ləngidən amilə çevrilir. Bu çatışmazlıqlar aşağıdakıladır:

* Maliyyə siyasətinin doqmatik xarakter daşıması (təşəbbüskarlığın olması) və ölkənin inkişaf şəraitinin dəyişməsinə dərhal reaksiya vermək qabiliyyətinin olması.
* Strateji xarakter daşıyan konsepsiyaların işlənib hazırlanması.
* Qısa müddətdə xeyir götürmək xətrinə az əsaslandırılmış taktiki tədbirlərin həyata keçirilməsi.
* Maliyyə siyasətinin xalq təsərrüfatının faktiki vəziyyətindən ayrılması.
* Maliyyə fəaliyyətinin əsas təlabatından vəsaitə görə yaşayıb fəaliyyət göstərmək qaydasından sərf nəzər edilməsi.
* Vətəndaşların sosial tələbatlarının ödənilməsi üçün maliyyə bazası müəyyən edilərkən qalıq metodundan istifadə edilməsi.

Mənbə
-----

* политика невмешательства Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine