recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Günəş batareyası** — Azərbaycanın təbii iqlim şəraiti günəş enerjisindən istifadə etməklə elektrik və istilik enerjisinin istehsalını artırmağa geniş imkanlar açır. Belə ki, günəşli saatların miqdarı il ərzində ABŞ-də və Orta Asiya ölkələrində 2500-3000 saat, Rusiyada 500-2000 saat, Azərbaycanda isə 2400-3200 saatdır.

Günəş enerjisindən istifadənin inkişafı Azərbaycanın bir çox rayonlarında enerji problemini qismən həll edə bilər. Son zamanlar dünyanın bir sıra qabaqcıl dövlətlərində Foto Vodtaik Proqramının (FVP) geniş şəkildə tətbiq olunmasına başlanmışdır. Azərbaycanın bu Proqrama cəlb olunması regionda belə tip enerji sistemlərinin tətbiqində mühüm rol oynaya bilər.

Qeyd etmək lazımdır ki, günəş stansiyalarının effektivliyi ölkənin təbii iqlim şəraitindən və coğrafi mövqeyindən asılıdır. Belə ki, bir il ərzində km2 yer səthinə düşən günəş enerjisinin miqdarı ABŞ-də 1500-2000 kVt.s, Rusiyada 800-1600 kVt.s, Fransada 1200-1400 kVt.s, Çində 1800-2000 kVt.s və Azərbaycanda 1500-2000 kVt.s təşkil edir. Göründüyü kimi, Azərbaycan ərazisinə düşən günəş şüalarının miqdarı digər ölkələrlə müqayisədə üstünlük təşkil edir ki, bu da günəş enerjisindən istifadənin tətbiqinə sərmayelərin cəlb edilməsinin səmərəlilik meyarlarından biri kimi qiymətləndirilə bilər.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* www.azguntex.com[*ölü keçid*]
**Şahqulu xan** (urdu شاہ قلی خان) — XVI əsrdə yaşamış Moğol qubernatoru, siyasətçi və incəsənət himayədarı. Şahqulu Hindistanın Narnaul bölgəsində Moğol qubernatoru vəzifəsində çalışmışdır.

Bioqrafiyası
------------

Narnaulda yerləşən Cal Mahal. Saray 16-cı əsrdə Şahqulu xanın əmri ilə inşa edilmişdir.
Şahqulu xan 16-cı əsrdə böyük Moğol İmperiyasının hakim təbəqəsinin üzvlərindən biri idi. Xan Bayram xan Baharlının havadarlarından biri olmuş, Moğol məhkəməsində mühüm rəsmi şəxslərdən biri kimi çıxış etmişdir. O, Əkbər şahın hakimiyyətinin ilk illərində bir dəfə imperiyanın regenti olmuşdur. Şahqulunun Bayram Xan ilə olan əlaqəsi ona Moğol məhkəməsi ilə çoxlu sayda lütf qazandırmağa imkan vermişdi.

1550-ci illərdə Moğollar ilə *Sur İmperiyası* arasında bir sıra hərbi münaqişələr baş vermişdir. Şahqulu xan müharibə zamanı Moğol ordusuna rəhbərlik etmiş və döyüşlər zamanı öz hərbi şücaəti ilə fərqlənmişdir. 1556-cı ildə baş vermiş *İkinci Panipat döyüşündə* o, Sur imperiyasının hökmdarı olan *Hemunu* ağır yaralamışdır. Döyüş Moğol imperiyası üçün həlledici qələbələrdən biri sayılırdı. İmperator Əkbər qələbədə böyük rolu olan Şahqulunun xidmətini yüksək qiymətləndirmiş, ona var-dövlət, titul və torpaq bağışlamışdır.

1570-ci illərdə Şahqulu xan Moğol İmperiyasının Narnauldakı qubernatoru təyin olunmuşdur. Qubernator kimi Şahqulu ərazi üçün kütləvi tikinti proqramı hazırlamışdır. Onun ilk böyük layihəsi öz şərəfinə inşa etdirdiyi məqbərə olmuşdur. Moğol memarlıq üslubunun ən gözəl incilərindən biri sayılan məqbərə 1774 və 1775-ci illər aralığında inşa edilmişdir. Məqbərə "şəxsi mülk" olduğu üçün Hindistanın digər ərazilərində inşa edilən layihələrdən tamamilə fərqlənirdi. Məqbərə Şahqulunun əmlakının bir hissəsi olan bağda salınmışdır. Xanın layihələri haqqında məlumat müasir Moğol kitabələrində öz əksini yetərincə tapmışdır.

Məqbərinin tikintisi on beş il müddətinə başa çatmışdır. Bundan sonra Şahqulu xan özü üçün Narnaulda yeni saray inşa etdirmək qərarına gəlmişdir. Tikiləcək olan bu saray Cal Mahal adı altında məşhurlaşacaq idi. Saray süni gölün ortasında inşa edilmiş, rəsm və naxışlarla bəzədilmişdir. Xanın Hemu üzərində qırx ilə əvvəlki məşhur qələbəsindən bəhs edən yazılar da sarayda saxlanılır.

Ölümündən sonra Şahqulu xan (öz səxavətliliyi ilə tanınırdı) öz sərvətinin böyük bir hissəsini saraya bağışlatmağı əmr etmişdir. Onun mirasının davamçısı isə olmamışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  *ASHER, CATHERINE; Asher, Catherine B.; Asher, Catherine B.* Architecture of Mughal India (ingilis). Cambridge University Press. 1992-09-24. ISBN 9780521267281. 2018-12-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-09.
2. 1 2 3  Aexander Mikaberidze, (2011). *Conflict and Conquest in the Islamic World a Historical Encyclopedia*. Santa Barbara: ABC-CLIO. p. 707. ISBN 9781598843378.
Elektron-şüa borusu
**Elektron-şüa borusu** (CRT - cathode-ray tube)– televiziya monitorunun və mikrokompüterin standart displeyinin əsas elementi. Belə displey, içərisində elektron şüalar buraxan bir və ya bir neçə elektron top (GUN) olan vakuum borusunun əsasında qurulur; bu şüalar borucuğun qabaq divarının şüalanma zamanı işıqlanan daxili örtüyünə tuşlanır. Monoxrom elektron-şüa borusunda bir elektron top və bir qayda olaraq, ağ, yaşıl və ya sarı rənglər verən bir lüminofor gərəkli olur. Rəngli borucuq üçün isə üç elektron top lazımdır: nadir elementlərlə zənginləşdirilmiş və qırmızı, yaşıl və göy rənglər (qeyri-şəffaf boyalar deyil, işıq gücünün müxtəlif səviyyələri qatışdırıldığından, əsas rənglər olaraq, qırmızı-sarı-göy deyil, qırmızı-yaşıl-göy götürülür) verən üç tip lüminiforun hər birini şüalandırmaq üçün bir ədəd. Hər bir şüa, bir dəfəyə bir üfüqi darama sətri yaratmaqla əvvəlcə soldan sağa, sonra isə yuxarıdan aşağıya hərəkət edir. Şüa elektron-şüa borusunun boğazında yerləşən elektromaqnitlər sistemi vasitəsilə əyilir və borucuğun qabaq divarında olan lüminoforun piksellərini şüalandırmaqla görüntünü çəkir. Titrəməni olmaması üçün elektron şüa ekran görüntüsünü saniyədə 30 və ya daha artıq dəfə təzələyir. Görüntünün aydınlığı (dəqiqliyi) ekrandakı piksellərin sayından asılı olur.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Xarici keçidlər
---------------

How Television Works

Understanding of Cathode Ray Tube – CRT
**Tətil**—baş rolda Kameron Diaz, Keyt Vinsletin oynadığı, rejissor Nensi Meyersin çəkdiyi ABŞ filmi.

Mövzu
-----

Ayris ilə Amanda bir-birlərindən 6.000 uzaqda yaşadığı halda romantik baxımdan eyni mövqedədirlər. Miladın dərhal əvvəlində ikisi də həyat yoldaşlarını həyatlarından bir müddətə çıxartmağa qərar vermişdir. Qısacası ikisi də nostaljik Milad mahnıları söyləyəcək rejimdə deyil. Milad tətilində şəhərdən uzaqlaşmaq istəyən Amanda, qarşılıqlı ev dəyişməsi mövzusunda mütəxəssisləşmiş bir internet saytına girdiyində problemlərinin mükəmməl həllini Ayrisin İngiltərədəki evində tapar. Bunun üzərinə Amanda ilə Ayris arasındakı yazışmalar, iki həftəliyinə qarşılıqlı olaraq bir-birinin evinə daşınmaq üçün razılaşmaqla nəticələnər...

Aktyorları
----------

|  |  |
| --- | --- |
| **Aktyor** | **Rol** |
| Keyt Vinslet | Ayris |
| Cek Bleyz | Maylz |
| Kameron Diaz | Amanda |
| Cud Lou | Qrem |
| Rufuz Sevell | Rasler |
| Edvard Börns | İtan |
| Şannin Sossamon | Meqqi |

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

Resmi saytı Arxivləşdirilib 2010-12-12 at the Wayback Machine
**Dəniz lalələri** (*lat.* Crinoidea) — heyvanlar aləminin dərisitikanlılar tipinə aid heyvan sinfi.

Haqqında
--------

Dəniz dibinə təhkim olunmuş çətir, gövdə və köklərdən ibarət olan heyvanlar. Bədənin əsas hissəsi bir-birinə bitişən, müxtəlif saylı lövhəciklərdən təşkil olunmuş fincan (teka) içərisində yerləşir. Teka üzərində, adətən, 5 budaqlanan qol vardır. Tekanın aşağı hissəsi fincan, üst hissəsi-qolların əsasını təşkil edən disk, yaxud qapaq adlanır. Ağız dəliyi diskin ortasında, anal dəliyi mərkəzdən bir qədər kənarda, bəzən xortum üzərində yerləşir. Fincanın əsasından başlayaraq içərisindən ox kanalı keçən kalsium-karbonatlı buğumlardan təşkil olunmuş və kök şaxələri ilə substrata təhkim olunan gövdə yerəlşir. Bəzi nümayəndələrində gövdə olmur. Müasir nümayəndələri böyük dərinliklərdə məskunlaşırlar. Fosil halında çox vaxt gövdənin buğumları, nadir hallarda bütov fincanlar tapılır. Ordovik-müasir. Sinonim: Krinoidealar.

Şəkillər
--------

* 
* Jimbacrinus bostockiJimbacrinus bostocki
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q33666
* Wikispecies: Crinoidea
* ADW: Crinoidea
* AFD: Crinoidea
* BOLD: 33
* EoL: 1960
* Fossilworks: 31590
* GBIF: 215
* iNaturalist: 51245
* IRMNG: 1067
* ITIS: 158541
* NCBI: 35069
* NZOR: a4f5be12-7f61-4349-99ce-c40b1e0faec4
* uBio: 4780329
* WoRMS: 123081

 |
**Texniki elmlər** — Texnikanın özünü və ya onun inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən hadisələri tədqiq edən elmlər məcmusu.

Texniki elmlərin inkişafına qədim dövr mühəndislərindən Arximed, Heron, Papp, Leonardo da Vinçi və başqaları böyük töhfə vermişlər. İlk texniki elmlərdən biri fizika və arxitektura elmləri daxilində öyrənilən mexanika elmi olmuşdur.

Sənayedə inqilabın baş verməsi ilə texnika və texnologiyanın akademik səviyyədə öyrənilməsinə tələbat yarandı. Texniki elmlərin tədrisi ilə məşğul olan belə təhsil müəssisələrindən biri 1794-cü ildə əsası qoyulan Qaspar Monjanın Politexnik məktəbi olmuşdur.

Bununla da kütləvi şəkildə mühəndis biliklərinə yiyələnmək dövrü başladı. Bu da XIX əsrdə elektrotexnikanın, XX əsrdə isə radiotexnikanın, kosmonavtikanın, robot texnikasının yaranması və inkişaf etdirilməsinə gətirib çıxarıblar.

Tətbiqi elmlər bir və ya bir neçə təbiət elmləri sahəsindəki elmi biliklərin praktikada yaşanan problemlərinin həllindəki istifadəsinə verilən addır.

Mühəndislik elmləri tətbiqi elmlərin ən yaxşı nümunələridir. Tətbiqi elmlər texnologiya üçün çox vacib bir sahədir. Tətbiqi elmlərin sənayedəki adı çox vaxt tədqiqat və inkişaf adlandırılır.

İstinadlar
----------



| ⛭Elmlər |
| --- |
| Elmi istiqamətlər  • Elm haqqında |
| Humanitar  • İctimai  • Təbiət  • Texniki  • Tətbiqi |
| Riyaziyyat  • Fizika  • Kimya  • Coğrafiya  • Astronomiya  • Geologiya  • Biologiya  • Tarix  • Dilçilik  • Filologiya  • Fəlsəfə  • Psixologiya  • Sosiologiya  • Antropologiya  • İqtisadiyyat  • İnformatika |
**Şahnigar xanım** və ya **Rəncur** (1850, Ağköynək – 1899, Ağköynək, Qazax qəzası) — Azərbaycan şairəsi.

Həyatı
------

Şahnigar xanım Kazımağa qızı (Rəncur) Qazaxda "Mollaxanım" ləqəbi ilə tanınmışdır. Təhsili və təlimini qardaşı Hacı Məhəmməd ağadan almışdır. Klassik üslubda və janrlarda (münacat, mərsiyə, qəzəl) şeirlər yazmışdır. Nəqşibəndi təriqətinə mənsub olmuşdur. Şeirlərinin çoxunu müridi Hacı Mirhəmzə Əfəndiyə (Seyid Nigariyə) xitabən yazmışdır.

Şahnigar xanım binti-Kazım ağa Qiyasbəyov Qazax şüərasının naziktəblərindən birisi hesab olunur. Şahnigar xanım təvəllüd edibdir öz qəryələrində ki, Ağköynək adı ilə məşhurdur. İndiki Qazax şəhərinin yavuqluğunda xırdaca bir kənddir. Şairənin təxəllüsü "Rəncur" isə də, tamami Qazaxda "Mollaxanım" ləqəbi ilə iştihar bulmuşdur.

Şahnigar xanımın təlim və tərbiyəsi öz qardaşının — Haçı Məhəmməd ağanın təhti-nəzarətində olubdur. Şairə üç-dörd sənə bundan müqəddəm qırx beş və ya artıq, yaşı əlli sinnində vəfat edibdir.

Mollaxanım ziyadə möminə və abidə, ismətli və həyalı bir övrət idi ki, vaxtının çoxunu ibadət və riyazətdə keçirərdi. Ol səbəbdən ona "Mollaxanım" ləqəbi verilmişdir. Şahnigar xanımın artıq elmi yoxmuşsa da, təbi rəvan imiş. Rəncurun yazdıqlarının əksəri münacat, mərsiyə, maddeyi-tarix və sair dost və əhibbaları arasında vüqua gələn nəviştəcat qismindən olub, qəzəliyyati-vəsfi-dilbər kimi əsərləri azdır.

Hacı Mirhəmzə əfəndinin müridlərindən olduğu üçün əşarü kəlamının çoxunda ol cənab tutduğu məsləkdə olduğunu bildirib, üluhiyyət və mənəviyyət aləmindən bəhs edir.

Şairə bir qəzəlində artıq təəssüf edir ki, öz mürşidi-kamili olan Nigarinin məh camalını görüb, dərgahi-pakına üz sürtmək, əlin-ayağını öpmək, bülbül kimi gecələr sübhədək kuyində nalə etmək və müridləri dairəsində "hu-hu" deyib, məstü laübali olmaq ona müyəssər olmadı:

Şahnigar xanımın müxtəlif əşarü qəzəliyyatı iki yüzə kimi olar. Divanı varsa da, övraqü pərişandır. Bizim əlimizdə olan dəftərdə şairənin münacat və qəzəliyyatından maəda bir neçə rübailəri, müxəmməs və müsəddəsləri və saqinamələri də vardır ki, tamamisi aydın və rəvan yazılmış şerlərdən ibarətdir və, lakin cümləsi məzmun cəhətincə bir-birinə oxşadığına görə burada zikr olunmadı.

Mərhum əyyub ağanın Dağkəsəməndə bina etdiyi məscid heyfa ki, itmama yetmədi və onun baniyi-möhtərəmi məscidi təmir edib başa gətirməmiş vəfat elədi. Övladi-kəsirəsi içində bir elə şüurlu və mütədəyyin şəxs tapılmadı ki, babasının xeyir işini əncama yetirsin və haqq-taala ibadətxanası yarımçıq qalmasın. Həmişə Aqstafadan gəlib Qazaxa gedən vaxtı Dağkəsəmənin içindən keçdikdə həqir allahın evini elə yarımçıq və pərişan halda görüb məğmum və pərişan oluram. Keçmiş halımızla indiki halımızı nəzərə gətirdikdə Mirzə Rəhim Fənanın fəna təsirli şeri yadıma düşüb, dəxi də könlümü xarab edir:

Sən gəzən gülşəni gördüm, dağılıb övraqi, Bülbülün naləvü fəryadı tutub afaqi i.a.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan qadın şairləri antologiyası. Bakı: "Avrasiya press", 2005, səh.100.

Xarici keçidlər
---------------


Vikimənbədə ***Müəllif:Şahnigar xanım*** ilə əlaqəli məlumatlar var.
**Elektromaqnit icra mexanizmləri** elektrik mühərrikli icra mexanizmlərinə nisbətən kiçik güclüdürlər. Amma onlar konstruksiyalarının sadəliyi, idarəetmə sxemlərinin mürəkkəb olmaması, kiçik ölçülərə və kütləyə malik olması, ucuz olması və yüksək etibarlılığı ilə fərqlənirlər.
Elektromaqnit solenoid icra mexanizmlərinin xarakterik (səciyyəvi) xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, onlar yalnız iki mövqeli idarəetmə sxemlərində, daha doğrusu tənzimləyici orqan ancaq iki son vəziyyət aldıqda ("açıqdır" yaxud "bağlıdır) tətbiq oluna bilər.
Elektromaqnit intiqal həm sabit, həm də dəyişən cərəyanda işləmək xüsusiyyətinə malikdir. Sabit cərəyan elektyromaqnitləri yaxşı xarakteristikaları ilə fərqlənirlər. Eyni ölçülərdə sabit cərəyan elektromaqnitləri böyük dartı qüvvəsi yaradırlar, parametrlərin daha yüksək stabilliyinə malikdirlər, konstruksiyaları sadədir və ucuz başa gəlir. Qida mənbəyi kimi dəyişən cərəyan şəbəkəsindən, solenoid intiqal isə düzləndirici ilə qidalanır. 
Solenoid silindrik səthə sarınmış cərəyan axan naqildən ibarətdir. Solenoid – yunan sözü olub boruşəkilli, boruya oxşar deməkdir. Xarici maqnit sahəsinə görə solenoid düz sabit maqnitli sahəsinə oxşayır. Maqnit nüvəli solenoid elektromaqnitdir.
Adətən elektromaqnit muftalar sabit cərəyan mənbəyindən qidalanırlar. Əgər sabit cərəyan mənbəyi olmasa, qidalanma düzləndirici vasitəsilə dəyişən cərəyan mənbəyindən verilir.
Sxemdə EMM muftasının dolağına sabit cərəyan D düzləndiricisindən verilir. Təsirlənmə cərəyanı isə dəyişən müqavimətli R rezistoru vasitəsilə dəyişdirilir.

Xarici keçidlər
---------------

* Emissions Trading UNFCCC pages on ET
* Joint Implementation UNFCCC pages on JI
* Clean Development Mechanism UNFCCC pages on CDM
* Discussion of Solenoids at Hyperphysics
* Solenoid Basics for Robotics
* Basics of Rotary Voice Coils Arxivləşdirilib 2009-06-11 at the Wayback Machine
* What Is a Solenoid Arxivləşdirilib 2017-07-13 at the Wayback Machine
* How a DC Solenoid Works Arxivləşdirilib 2018-03-29 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Only CDM Executive Board-accredited Certified Emission Reductions (CER) can be bought and sold in this manner. Under the aegis of the UN, Kyoto established this Bonn-based Clean Development Mechanism Executive Board to assess and approve projects ("CDM Projects") in non-Annex I countries prior to awarding CERs
2. ↑  "solenoid: Meaning in the Cambridge English Dictionary". dictionary.cambridge.org. 16 yanvar 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 yanvar 2017.
3. ↑  "Memorandum submitted by David Newbery, Research Director, Electric Policy Research Group University of Cambridge". Written evidence. The role of carbon markets in preventing dangerous climate change. The fourth report of the 2009–10 session. UK Parliament House of Commons Environmental Audit Select Committee. London, UK: The Stationery Office.
4. ↑  Spash 2010 also contains a critique of carbon trading.
**Hafiziyyə** və ya **Hafiz türbəsi** — İran şairi Hafizin Şiraz şəhərindəki türbəsi.

Hafiz üçün "Hafiziyyə" olaraq bilinən bəzəkli bir türbə, ölümündən təxminən 20 il sonra ilk dəfə Şirazdakı "Musalla Baxçaları"nda inşa edilmişdir. Bugünkü binanın sələfi olan orijinal tikili və sütunlar 1773-cü ildə Kərim xan Zənd dövründə inşa edilmişdir. Türbənin indiki vəziyyəti 1930-cu illərin sonlarında Fransız arxeoloq və memar André Godard və Maxime Siroux tərəfindən dizayn edilmişdir; Dərviş türbəsinə oxşayan günbəzi 1935-ci ildə tikilib. Türbədə su mərmərindən düzəldilmiş qəbir daşı üzərində Hafizə aid bir şeir həkk olunmuşdur.

Şəkillər
--------

* Məzarın təsviri.Məzarın təsviri.
* Axşam üstü işıqlandırılmış vəziyyətdə.Axşam üstü işıqlandırılmış vəziyyətdə.
* Məzar bir çox şəxs tərəfindən ziyarət edilir.Məzar bir çox şəxs tərəfindən ziyarət edilir.
* Giriş.Giriş.
* Qəbrin  qübbəsinin daxili hissəsi çini bəzəklərlə əhatəlidir.Qəbrin qübbəsinin daxili hissəsi çini bəzəklərlə əhatəlidir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database. 2017.
**Cənub Aşırımı -** Everest və Lhotze, yəni müvafiq olaraq dünyanın ən yüksək və dördüncü ən yüksək dağları arasında aşırımdır. Cənub Aşırımı adətən yüksək küləklər altında qalır

və buna görə də əhəmiyyətli dərəcədə qar yığımından azad olur. 1950-ci ildən (Tibet bağlandıqda) Everest ekspedisiyalarının əksəriyyəti Nepaldan çıxaraq cənub-şərq silsiləsi və Cənub Aşırımı yolu ilə gedirlər. Alpinistlər Nepaldakı cənub-şərq silsiləsindən Everestə qalxmağa çalışdıqda, son düşərgəni (adətən IV Düşərgə) Cənub Aşırımında qururlar.

Cənub Aşırımına ilk dəfə 12 May 1952-ci ildə Aubert, Lambert və Eduard Viss-Dunantın İsveçrə Dağ Everest Ekspedisiyası dırmanmışdır. Onlar zirvəni fəth edə bilməmişdilər.

Cənub Aşırımında alpinistlər ölüm zonasına girirlər. Hündürlükdəki xəstəlik bu yüksəklikdə əhəmiyyətli bir təhlükədir və asanlıqla ölümcül olduğunu sübut edə bilər. Yatmaq da çətindir və alpinistlərin əksəriyyətinin həzm sistemləri əhəmiyyətli dərəcədə yavaşlayır və ya tamamilə dayanır. Bunun səbəbi, bu yüksəklikdə bədənin yeni qida həzm etməkdən daha çox enerji mənbələrindən istifadə etməsidir. Əksər alpinistlər burada əlavə oksigen istifadə etməyə başlayacaqlar və zirvə fəthi etməküçün maksimum cəmi iki və ya üç günə sahib olacaqlar. Aydın hava və az külək zirvəyə cəhd edib-etməyəcəyinizə qərar verən vacib amillərdir. Hava bu qısa bir neçə gün ərzində işləmirsə, alpinistlər enmək məcburiyyətində qalırlar, bir çoxu geri qayıdaraq Baza düşərgəsinə gedirlər. Alpinistlər nadir hallarda müəyyən bir ekspedisiyada Cənub Aşırımına qayıtmaq üçün ikinci bir şans əldə edirlər.

2005-ci ildə Fransanın Didier Delsalle,Cənub Aşırımına *Eurocopter AS350 B3* helikopterini endirdi. İki gün sonra o Everest dağının zirvəsinə ilk vertolyot enişi etdi.

2019-cu ilin may ayında dünyanın ən yüksək hava stansiyası Everest-də quraşdırıldı. Stansiyanın bir hissəsi Cənub Aşırımında, digəri isə "Balkon" adı ilə tanınan Cənub zirvəsində idi. Eləcə də bəzi digər stansiya və yerlər də daha yüksək bir yerə qoyuldu. Hava stansiyaları təxminən 7 fut hündürlükdədir (2.136 metr) və 110 funt (təxminən 50 kiloqram) ağırlıqdadır.

Həmçinin bax
------------

* Şimal Aşırımı
* Lhotze
* Kangşung divarı

İstinadlar
----------

1. ↑  Mountainworld
2. ↑  "Landing on Air". National Geographic Adventure. 1 September 2005. 2 August 2009 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 June 2009.
3. ↑  "French Everest Mystery Chopper's Utopia summit". MountEverest.net. 27 May 2005. 13 January 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
4. 1 2  "Inside the Everest expedition that built the world's highest weather station". Exploration & Adventure. 2019-06-13. 2019-06-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-16.

Xarici keçidlər
---------------

* Painting of the South Col
**Cənnət və Cəhənnəm çuxurları** (*türk.* **Cennet ve Cehennem Çökükleri** və ya **Cennet ve Cehennem Obruklar**) — Mersin ilinin Narlıkuyu kəndi yaxınlığında karst prosesi nəticəsində meydana gələn mağaraların tavalarının çökməsi nəticəsəində formalaşan çuxurlar.

Ümumi məlumat
-------------

Mersinin Aralıq dənizi sahillərinə yaxın hissəsində, Narlıkuyu kəndinin 3 km-də, əhəng daşı süxurlarından təşkil olunmuş bir yayla da meydana gələn çüxurlar mənşə baxımdan karst mağaraları hesab olunur. Bir-birindən 80 metr məsafədə yerləşən çuxurların divarları çox dikdir. Vaxtilə tavan çökmüş və hal-hazırdada ərazidə çökmüş tavanın qalıqları qalmaqdadır. Hər iki çuxurun ağız hissəsi ellipsis formasındadır. Mağaralar tarixi, mifoloji və turizm baxımdan əhəmiyyətlidirlər.

Cənnət çuxuru
-------------

Ölçüləri 250 m və 110 m olan bu çuxurun dərinliyi 70 metrdir. Çüxurun cənub ucunda uzunluğu 200 m, maksimium dərinliyi 135 metr olan mağara girişi mövcuddur. Girişdə V əsrə aid olunan kiçik Məryəm Ana kilsəsi mövcuddur. Buradan mağara daxilinə axan kiçik axar su ehtimal olunur ki, Aralıq dənizinə qədər gedib çatır. Çuxurun dərin hissəsi bitki örtüyü ilə zəngindir və çox rütubətlidir. Strabonun yazdığına görə burda ən yaxşı zəfəran yetişdirilərdi. Buraya enən 452 pilləkən mövcuddur.

Cəhənnəm çuxuru
---------------

Eyni mənşəyə malik olan Cəhənnəm çuxurunun ölçüləri nisbətən kiçikdir. 50 və 75 metr ölçülərə malik olan bu çuxurun dərinliyi 128 metrdir. Divarlarının çox dik olması aşağıya enməyi mümkünsüz edir.

Tarixi
------

Mağaralar ilk dəfə Strabon tərəfindən mifoloji və geoloji bir ərazi kimi anladırmış. Mağarada olan kilsənin 4 sətirlik daş kitabəsində yazılanlara görə kilsə Paulus adında dindar tərəfindən inşa olunub. Kilsənin içi İsanın və həvarilərin freskaları ilə bəzədilmişdi.

### Zevsin məbədi

Mağaranın kənarında, cənubda Zevsin şərəfinə ucaldılmış məbədin qalıqları qalmaqdadır. E.ə. III əsrdə tikilmiş bu tikili dorik order üslubundadır.

Mifologiyada
------------

Qədim yunan mifologiyasına görə nəhəng Tifona Zevs galib gələrək ilk öncə onu bu mağarada əsr saxlamış, sonra isə əbədi olaraq Etna dağı altına göndərəmişdi. Tifon Geya və Tartarın oğlu idi və qurşaqdan yuxarı insan, aşağısı isə müxtəlif ilanlardan təşkil olunmuşdur.

Şəkillər
--------

* perrow="3"
* Cənnət çüxuru və ona düşən pilləkənlərCənnət çüxuru və ona düşən pilləkənlər
* Mağara girişində yerləşən kilsəMağara girişində yerləşən kilsə
* Mağaranın daxili görünüşüMağaranın daxili görünüşü
* Zevs məbədinin qalıqlarıZevs məbədinin qalıqları
* "Cənnət və Cəhənnəmə" bilet"Cənnət və Cəhənnəmə" bilet
* Çüxurlara istiqamət bildirici tabloÇüxurlara istiqamət bildirici tablo

İstinadlar
----------

1. ↑  "Cennet Cehennem Mağarası". 2015-01-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-11.
2. ↑  "Meryem Ana Kilisesi". 2015-01-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-11.
3. ↑  "Mersin Silifke Cennet ve Cehennem Mağaraları". 2021-10-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-11.
**Fələqqə** (*fars.* فلک‎, *türk.* falaka) — Orta əsrlər Şərqində cəza vasitəsi. Günahkarlar fələqqəyə salınır qamçılanırdı. Cəza XX əsrin əvvəllərinə kimi İranda və Türkiyədə, həmçinin, bir çox Orta Asiya və ərəb ölkələrində tətbiq edilirdi. Bu cəza növü həmin dövrdə Azərbaycanın dini məktəblərində də geniş istifadə olunurdu. Cəza zamanı insanın ayaqları taxtaya bağlanaraq qamçı və ya çubuqla döyülərdi.

Bakı şəhərində yerləşən tatar (Azərbaycan) məktəbində şagirdlərin cəzalandırılması. (Bakı, 1896)
Fələqqə sözü ərəb sözü olan *falak*, *filak* — "yandırmaq", "kiçik hissələrə ayırmaq" sözlərindən yaranmışdır. 

Fələqqə cəzası
Fələqqə müasir dövrdə də bir sıra ölkələrdə tətbiq edilməkdədir. Məsələn, İraqda Səddam Hüseynin oğlu Udey Hüseyn fələqqə ilə cəza verməyi xoşlayırdı və özü şəxsən cəza verirdi..

Tarixi
------

Fələqqə vasitəsi ilə cəza ilk dəfə ərəblər arasında X əsrdə yaranmışdır. İrana monqollar tərəfindən XIV əsrdə gəlmişdir. Avropalılar ilk dəfə bu cəza növü ilə XVI əsrdə tanış olublar..

İstinadlar
----------

1. ↑  "As Iraq's top Olympic official, Uday Hussein is accused of - 03.24.03 - SI Vault". 2013-03-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-02-14.
2. ↑  Darius Rejali, Torture and Democracy Arxivləşdirilib 2022-01-12 at the Wayback Machine, Princeton University Press, 2009.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Hafiz Məmmədov.

**Hafiz Məmməd oğlu Məmmədov** (1921, Sabunçu, Bakı qəzası – 1995, Bakı) — rəssam; əməkdar incəsənət xadimi.

Həyatı və fəaliyyəti
--------------------

Hafiz Məmmədov 1921-ci ildə Bakının Sabunçu qəsəbəsində anadan olmuşdur. O, 1941-ci ildə Bakı Rəssamlıq Akademiyasını bitirmiş, məzunu olduğu məktəbdə müəllimlik fəaliyyətinə başlamışdır. Onun "Kəşfiyyatda" adlı ilk əsəri ilk dəfə 1941-ci ildə respublika sərgisində nümayiş olunmuşdur.

Hafiz Məmmədov İkinci dünya müharibəsində iştirak etmiş, Stalinqraddan Berlinədək şərəfli döyüş yolu keçmişdir.

O, 1946–1952 illərdə V. İ. Surikov adına Moskva Ali Rəssamlıq İnstitutunda təhsil almışdır.

Hafiz Məmmədov pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuş, davamçılarını yetirmişdir.

Hafiz Məmmədov respublika və beynəlxalq səviyyəli sərgilərdə iştirak etmişdir. O, 1959–1973 illər ərzində Misir, Sudan, Livan, İraq, Suriya, Mərakeş, Əlcəzair, Tunis, Macarıstan, Rumıniya və digər ölkələrdə keçirilən sərgilərdə Azərbaycan incəsənətini layiqincə təmsil etmişdir.

Hafiz Məmmədovun vəfatından sonra ilk sərgisi 1996-cı ildə keçirilmişdir. Milli Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyində 24 iyin 2011-ci ildə Hafiz Məmmədovun 90 illiyi münasibətilə yaradıcılığının bütün dövrlərini əks etdirən sərgi təşkil olunmuşdur. Sərgidə nümayiş olunan əsərlər Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyi, Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyası və rəssamın ailə kolleksiyasından seçilmişdir.

Hafiz Məmmədov 1946-cı ildə SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvlüyünə qəbul edilmişdir. 1995-ci ildə vəfat etmişdir.

Mükafatları
-----------

* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı — 9 iyun 1959
* "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 18 dekabr 1980

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Ceyhun. Hafiz Məmmədovun 90 illiyi qeyd olundu. "Mədəniyyət" qəzeti, 1 iyul 2011-ci il
2. ↑  Ə. Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbinin müəllimlərinə respublika fəxri adları verilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 18 dekabr 1980-ci il tarixli **Fərmanı** Arxivləşdirilib 2020-01-16 at the Wayback Machine — **anl.az** saytı

Mənbə
-----

* Ceyhun. Hafiz Məmmədovun 90 illiyi qeyd olundu. "Mədəniyyət" qəzeti, 1 iyul 2011-ci il
**Günəş Məhərrəm qızı Vəliyeva** (1953, Kirovabad) — hüquqşünas, Əməkdar dövlət qulluqçusu, Əməkdar hüquqşünas.

Həyatı
------

Günəş Vəliyeva 1953-cü ildə Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. İxtisasca hüquqşünasdır.

Karyerası
---------

Əmək fəaliyyətinə 1976-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirdikdən sonra Elmi-tədqiqat Məhkəmə Ekspertizası İnstitutunda kiçik elmi işçi vəzifəsini icra edən kimi başlamışdır, sonra mütəxəssis, kiçik elmi işçi vəzifəsini icra edən vəzifələrində işləmişdir.

1977–1981-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində baş məsləhətçi vəzifəsində işləmişdir.

1981–1993-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Soveti (sonradan Kabineti) İşlər İdrəsinin hüquq şöbəsində referent, aparıcı mütəxəssis, hüquqi ekspertiza şöbəsinin böyük referenti vəzifələrində çalışmışdır.

1993–1994-cü ilərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin hüquq şöbəsinin rəisi olmuşdur.

1994-cü ildən Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti İşlər İdarəsinin (2003-cü ilin sentyabrından Aparatının) hüquq şöbəsinin müdiridir.

Təltifləri və mükafatları
-------------------------

* III dərəcəli "Vətənə Xidmətə görə" ordeni — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 iyun 2009-cu il tarixli Sərəncamı.
* Əməkdar Hüquqşünas — Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Günəş Məhərrəm qızı Vəliyevaya "Əməkdar Hüquqşünas" fəxri adının verilməsi haqqında 15 dekabr 2014-cü il tarixli Sərəncamı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycanın əməkdar hüquqşünasları kimlərdir?". 2021-05-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-04.
2. ↑  "Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti". 2020-12-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-10-13.
3. ↑  "Azərbaycan Respublikasında Dövlət Qulluğunda Fərqlənən Şəxslərin Təltif Edilməsi Haqqında". 2021-10-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-04.
4. ↑  "Günəş Vəliyevaya "Əməkdar Hüquqşünas" fəxri adı verildi". 2021-10-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-04.
**Berkner adası** — Hündür buzlaq adası olaraq Antarktida ərazisinə daxildir. Uzunluğu 320 km, eni 135 km təşkil edir. Ueddell dənizinin suları daxilində yerləşir.

Coğrafiyası
-----------

43 873,1 km² sahəyə malikdir. Bu ada Antraktidada I Aleksandr Torpağı adasından sonra ikincidir. Adaya Böyük Britaniya, Argentina və Çili ərazi iddiası irəli sürmüşdür. Ada cənub yarımkürrəsində qütbə ən yaxınıdır. Bəzən isə səhfən Ross adası olduğu deyilir. Bütünlüklə şelf buzlağı ilə əhatələnir və gəmi ilə adaya yaxınlaşmaq olmur. Adanın ucqar şimal nöqtəsi ilə açıq dəniz arasında cəmi 17 km məsafə vardır.
Ən hündür nöqtəsi 869 m (digər mənbəyə görə, 975 m). Adada açıq şəkildə ikinqalxma müşahidə edilir. Şimalda *Reynvartheh* (698 м), 78°19′ c. e. 46°20′ q. u. və cənubda *Tissenheh* (869 м), 79°34′ c. e. 45°42′ q. u.. Şimaldan cənuba üç buxta vardır: Makkartin buxtası, Roberts buxtası və Spilhaus buxtası. Şimalda isə Quld buxtası yerləşir. Ada materikdən 150 aralı yerləşir.

Tarixi
------

Berkner adası amerikan ekspedisiyası tərəfindəm Beynəlxalq geofizika ili çərçivəsində Finn Ronne tərəfindən kəşf edilir. O, 1957-ci ilin oktyabrında Elsuort bazasından uçuş edərkən ordan cənub-qərbdə nəhəng ərazini əhatə edən yüksəklik aşkarladı.

1990-cı ildən ada qütb tətqiqatları aparmaq üçün əsas düşərgə rolunu oynayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ronn buzlağında". 2015-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-04.

Mənbə
-----

* Berkner adasının xəritəsi[*ölü keçid*]
* Beynəlxalq geofizika ili çərçivəsində aparılan araşdırmalar. Arxivləşdirilib 2008-10-24 at the Wayback Machine
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Messi (dəqiqləşdirmə).

**Messi adası** (*ing.* Massey Island) — Kanada Arktik arxipelaqının Kraliça Yelezaveta adaları qrupuna daxildir. Adada yaşayış yoxdur (2012).

Coğrafiya
---------

Adanın sahəsi 432 km², sahil xətdinin uzunluğu 113 km təşkil edir. Adanın uzunluğu (şərqdən qərbə) 46 km, maksimal eni (şimaldan cənuba) — 11,4 km. Adanın daxili platodan ibarətdir və burada hündürlük 100-210 metr arası dəyişir.

Messi adası — Aleksandr, Messi, Vane, Kameron adaları arasında ən kiçiyidir. Vane adasından (şimaldan) 2 km eni olan Pirs boğazı, Baters adasından Erskin körfəzi, Melvill (ada)sından isə Bayam-Martin boğazı, Aleksandr adasından Boyer boğazı ayırır. Messi adasından cənub-qərbdə kiçik Mark (56 km²) adası yerləşir .

İstinadlar
----------

1. ↑  "Atlas of Canada. List of Islands". 2012-01-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-10.
2. ↑  "The Island Encyclopedia. Massey Island". 2010-12-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-10.
**Berinq boğazı tuneli** - Avrasiyanı Şimali Amerika ilə birləşdirəcək tunel.

Tunel Berinq boğazının dibindən keçərək ABŞ-ni Rusiya ilə birləşdirəcək. 22 avqust 2011 tarixində Rusiya tunelin inşasına dəstək verəcəyini bildirib. Nyu-Yorkdan başlayıb Asiya və Avropanı keçərək Londonda sona çatacaq bu nəqliyyat layihəsinin ümumi dəyərinin 60 milyard dollar olduğu bildirilir. 106 kilometr uzunluğunda tunelin inşası ilə qlobal nəqliyyatın yüzdə üçü buradan keçəcək və illik qazanc 7 milyard olacaq. Dünyanın ən uzun dəmir yolu xətti layihəsi olaraq təyin olunan tuneldən sərnişin və yük daşınması həyata keçiriləcək.

Rusiyanın şimalındakı Böyük Diomed adasından ABŞ-nin Kiçik Diomed adası arasında tikiləcək tunelin çatışmayan cəhəti Alyaskada dəmir yol xəttinin olmamasıdır.

Bu layihə 100 ildir ki, Rusiyanın gündəliyindədir. İlk dəfə 1905-ci ildə çar II Nikolay bu ideyanı irəli sürüb. I dünya müharibəsinin başlanması bu ideyanı həyata keçirməyə imkan verməyib. Avrasiyanı Şimali Amerika ilə birləşdirəcək bu layihə Şanxayda keçirilən World Expo 2010 Mədəniyyət Forumunda "Grand Prix" mükafatına layiq görülüb
.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Avrasiyanı Şimali Amerika ilə birləşdirəcək tunelin tikintisinə başlanılacaq.(23 Avqust 2011)". 2012-01-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-09-17.
**Məqsəd Səttarov** (1925, Ağstafa – 2000, Bakı) — AMEA-nın müxbir üzvü, fəlsəfə elmləri doktoru, professor

Həyatı
------

Məqsəd Məhəmmədəli oğlu Səttarov 1925-ci ildə Poylu kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. O, 1945-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universitetinin) Tarix fakültəsinin nəzdindəki Fəlsəfə şöbəsinə daxil olmuş, 1950-ci ildə oranı bitirmişdir.

Məqsəd Səttarov 1989-cu ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilmişdir. AMEA-nın Fəlsəfə və Hüquq İnstitutunda şöbə müdiri, AMEA-nın Fəlsəfə kafedrasının müdiri vəzifələrində çalışmışdır.

Heydər Hüseynov Fəlsəfə şöbəsinin tələbələri arasında akademik Aslan Aslanov, AMEA-nın müxbir üzvü Məqsəd Səttarov (ikinci sırada soldan dördüncü) və b.
Müharibə və əmək veteranı kimi medallarla və fəxri fərmanlarla təltif edilmişdir.

Məqsəd Səttarov 2000-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir. Professor Tofiq Məmmədovun əmisi oğlu.

Elmi yaradıcılığı
-----------------

Məqsəd Səttarovun elmi yaradıcılığı ictimai şüurun inkişaf qanunauyğunluqları istiqamətlərini, din və ateizm məsələlərini əhatə etmişdir. Alim Azərbaycanın mənəvi-mədəni həyatında islamın yeri və rolu, ictimai şüurun strukturu və onun ünsürlərinin qarşılıqlı təsiri, ictimai şüurun yeniləşdirilməsi yollarını araşdırmışdır.

Azərbaycan Texnologiya Universitetinin Fəlsəfə və tarix kafedrasının elmi-nəzəri və kadr potensialının artırılmasında Məqsəd Səttarovun xidmətləri çox olmuşdur.

Kitabları
---------

* N. Nərimanov və din. Bakı, 1995
* İnsan və cəmiyyət haqqında düşüncələr. Bakı , 2000

İstinadlar
----------

1. ↑  "Fəlsəfə və Hüquq İnstitutu". 2015-02-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-26.
2. ↑  Azərbaycan Texnologiya Universiteti [*ölü keçid*]
3. ↑  Azərbaycan Kitabxanaları Toplu Elektron Kataloq [*ölü keçid*]

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının üzvləri haqqında məlumat kitabı. II cild. Bakı, Elm, 2005. səh. 291
**Elektron biznes** və ya **e-biznes** (en. Electronic business, ru. e-бизнес) — elektron ticarətlə müqayisədə daha geniş anlayış olub, İnternetdə öz veb-saytına, virtual mağazaya, təşkilatın idarıetmə sisteminə, elektron reklamdan istifadəyə, marketinqə, "biznes-biznes" (B2B) və "biznes-istehlakçı" (B2C) modellərinə malikdir.

Elektron-biznes mal və xidmətlərin elektron ticarətini özündə birləşdirir. Elektron biznes mal və xidmətlərin reklamını və hərəkətini, məhsulun bazardakı rəqabətədavamlılığının öyrənilməsini, sifarişin qəbulunu, malın daşınması və çatdırılmasını, istehsalçı və istehlakçı arasında hesablaşmaların həyata keçirilməsini yerləşmə məkanından asılı olmayaraq İnternet şəbəkəsi vasitəsilə həyata keçirir.

Yaranma səbəbi və xüsusiyyətləri
--------------------------------

İnformasiya texnologiyaları və sistemlərinin sürətlə inkişafı, şəbəkə texnologiyalarının geniş tətbiqi yeni sahə olan elektron-biznes sahəsinin yaranmasına səbə olmuşdur. Elektron-biznes sahəsi özlüyündə adi biznes sahəsinə aid olan bütün sahələri demək olar ki, əhatə edir. Bu baxımdan artıq fiziki və informasiya məhsullarının satışının, bank, maliyyə, kredit əməliyyatlarının geniş spektrdə elektronlaşdırılması həyata keçirilir. Beləliklə, elektron-biznes əslində ənənəvi biznes proseslərin yeni informasiya texnologiyaları və sistemlərinin, şəbəkə texnologiyalarının. Onların vasitə və imkanlarının aparılması ilə həyata keçirilən prosesdir. Lakin bu yeni sahənin ənənəvi sahə ilə oxşarlıqlarının olması ilə yanaşı fərqləndirici xüsusiyyətləri də vardır.

Həmçinin bax
------------

* İnformatika
* Biliklər bazası
* Qərarların qəbulu

Xarici keçidlər
---------------

* AMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu
Zeytun yağı hazırlamaq üçün zeytunu əzən Fələstinli qadınlar, 1900–1920.
Zeytun ağacları Fələstin ərazilərində əsas kənd təsərrüfatı bitkiləridir və burada daha çox zeytun yağı istehsalı üçün becərilir. 2011-ci ildə 7,8 milyon meyvə zeytun ağacının olduğu İşğal olunmuş Fələstin ərazilərində zeytun istehsalının əkin sahələrinin 57%-ni təşkil etdiyi təxmin edilir. 2014-cü ildə təxminən 108.000 ton zeytun sıxılmış və 24.700 ton zeytun yağı istehsal edilmişdir ki, bu da $ 10.900.000 gəlir gətirmişdir. Əsas gəliri zeytundan asılı olan təxminən 100.000 ailə var.

Zeytun ağacı bir çox fələstinlilər tərəfindən millətçiliyin və ağacın Fələstin torpağına bağlılığının simvolu kimi, xüsusən də yavaş böyüməsi və uzunömürlülüyünə görə qiymətləndirilib.

Tarix
-----

Bölgədə zeytun ağacları min illər əvvəl becərilməyə başlandı. O, Mis dövrünə aid bir çox zeytun bağlarına və neft hasil etmək üçün onları sıxışdırmaq üsullarına, xüsusən eramızdan əvvəl 3600-dən 3300-ə qədər olan kəşfləri tapdı. Türkiyə sahillərində tapılan Oluborun gəmisində Fələstindən gətirilən zeytunların daşındığı güman edildiyi üçün zeytun Tunc dövründə ticarət malına çevrilib.

Zeytunçuluq 1700–1900-cü illər arasında Nablus şəhərini əhatə edən ərazidə inkişaf edərək əsas istehsal mərkəzinə çevrilmiş və çıxarılan neft pul əvəzi kimi istifadə edilmişdir. Neftin şəhərdə və ətraf kəndlərdə dərin quyularda saxlandığı yerlər tacirlər arasında ödəniş vasitəsi kimi istifadə olunurdu. Zeytunların pul əvəzi kimi istifadəsi XIX əsrə qədər artdı və 1914-cü ildə tarixi Fələstində zeytun bağlarının sahəsi təxminən 475.000 dunama (təxminən 47.500 hektar və ya 112.000 akr) çatdı.

Birinci Dünya Müharibəsindən əvvəl Osmanlı dövrünün sonlarında Nablusu əhatə edən zeytun bağlarından çıxarılan zeytun yağının ixracı neftin yüksək turşuluğu, keyfiyyətinin aşağı düşməsinə səbəb olması, həmçinin saxlama müddətinin aşağı olması və qiymətlərin yüksək olması səbəbindən çətinləşirdi. Bu azalma Fələstinin Britaniya mandatının hakimiyyəti altında keçirdiyi iyirmi səkkiz il ərzində hasilatın ikiqat artması ilə müşayiət olundu.

Mədəniyyət
----------

Zeytun ağacları Fələstinin ənənəvi kənd təsərrüfatı həyatının əsas tərkib hissəsidir, burada bir neçə nəsil ailələr sentyabrın ortalarından başlayaraq iki ay ərzində birlikdə zeytun yığırlar. Məhsul yığımı mövsümü çox vaxt bu ailələrin bayramı ilə əlaqələndirilir, çünki bu şənliklər ənənəvi Fələstin xalqı ilə təşkil olunur. musiqi və rəqs.

Ailənin bütün üzvləri zeytun yığımı mövsümündə iştirak edirlər. Son illərdə Təhsil Nazirliyi və universitetlər bəzən tələbələrə ailələri üçün məhsul yığımında iştirak etmək üçün xüsusi məzuniyyət verirlər. Bir çox ölkələrdə zeytun yığımı mövsümündə Fələstin ailəsinin adət-ənənələri fərqlənir. Məşğul olmaq üçün konservlərə güvəndiyi yeməklərin hazırlanması ilə bağlı məsələlər. Zeytun yığan qadınlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-08-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-21.
2. ↑
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-11-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-21.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-11-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-21.
**Osmussaar adası** (est. Osmussaar, *isv.* Odensholm) — Baltik dənizində Estoniyaya məxsus bir ada. İsveç adı məzarı adada yerləşdiyi iddia olunan Odinin şərəfinə verildi. Rusiya imperiyasında ada İsveç adı olan Odensholm adını daşıyırdı. Adanın sahəsi 4.69 km²-dir. Əhali 2 nəfərdir (2009). Estoniyanın Lyaenemaa qəzası, Naorootsi volostuna daxildir.

Tarixi
------

Birinci Dünya müharibəsi zamanı 26 avqust 1914-cü ildə rus kreyserləri Pallada və Boqatır, ada yaxınlığında saya oturan alman yüngül kreyseri Maqdeburqdan kod kitabını götürdülər. Rusiya hakimiyyəti kitabı Almaniyanın dəniz kodunun aşkar edilməsində mühüm rol oynayan İngilis admiraltına təhvil verdi. Sonradan kodun açıqlanması həm dənizdəki hərbi əməliyyatlara, həm də bütövlükdə müharibənin gedişatına əhəmiyyətli təsir göstərdi.
1940-cı ilə qədər adada isveçlilərdən ibarət 130 nəfər yaşayırdı. Lakin Sovet qoşunları Estoniyaya girdikdən sonra sakinlər adanı tərk etdilər. Ada hazırda təbiət qoruğu olduğu üçün Estoniyanın Bərpa Qanununa əsasən, adada torpaq sahələri olan bütün torpaq sahibləri başqa yerlərdə kompensasiya aldılar. Hazırda adada iki bir-birinə qohum ailə yaşayır.

Ada 1941-ci ildə alman hücumundan sonra geri çəkilmə zamanı sovet qoşunları tərəfindən tərk edilmiş Sovet Estoniyasının son ərazisi idi. Adada 15 sovet dənizçisi və 164 gün müdafiəni davam etdirən işçilərin kütləvi məzarı vardır. Estoniya Rus Yelkənli Qayıqlar Cəmiyyətinin və Baltsail Yaxt Klubunun üzvləri məzarların qorunmasını təşkil edirlər.

1954-cü ildə adada müharibə zamanı məhv edilmiş köhnə mayakın yerinə yeni bir mayak inşa edildi. Sovet işğalı başa çatdıqdan sonra, ada kənar şəxslərə yenidən açıldı. Son rus əsgərləri 1993-cü ildə adanı tərk etdilər. 1996-cı ildən bəri ada qorunan bir ərazidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Топокарты Генштаба". 2015-03-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-08.
2. ↑  "Population of Noarootsi Parish by village" (XLS). Noarootsi Parish. 2011-05-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 June 2009.
**Münke xaqanın sikkələri** - Monqol imperatoru Münke xaqanın hakimiyyəti illərində (1251 – 1259)dövriyyədə olan pul sikkələri.

Ümumi məlumat
-------------

AMEA Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin Numizmatika Fondunda qorunan,Monqol imperatoru Munqke qaan (1251 – 1259) dövrünə aid Təbriz dirhəmləri XIII əsrin I yarısına dair Azərbaycan zərbxanaları,eləcə də, həmin dövrün pul dövriyyəsi haqqında məlumat toplamağa yardım edir .

Səciyyəvi xüsusisiyyətləri
--------------------------

Üst tərəfinə altıguşəli sikkə möhüründə "qaan əl-adil" (ədalətli qaan), arxa tərəfinə "tovhid" ifadələri, zərbxana, hicri qəməri təqvimi ilə zərb ili olan bu sikkələrin zərbi, bəzi fasilələrlə, hicri 683 = 1284-cü ilədək davam etmişdir.
Şəkil 1. NF 7935. Çingizilər. Təbriz, 652 = 1254 - 1255, d – 24-25 mm, 2,48 q

Şəkil 2. NF 10890. Çingizilər. Təbriz, d – 24 mm, 2,6 q ("həzə dinar" – "bu dinar" sözləri ilə)

Tapılma yerləri
---------------

Azərbaycan Respublikası ərazisində aşkarlanan numizmatik tapıntılar, Çingizilər dövründə Təbriz, Gəncə, Laçın, Beyləqan, Kiran (Naxçıvan MR, Ordubadda yaşayış yeri) və d. zərbxanaların fəaliyyətini təsdiq edir.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  AMEA Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin Numizmatika Fondu inventar NF 7935. Çingizilər. Təbriz,Zərb ili 652 = 1254 - 1255, diametr 24-25 mm,çəki - 2,48 q
Dəniz iqlimi
**Dəniz iqlimi** — okeanın atmosferə təsiri çox olan şəraitdə yaranan iqlim. Dəniz iqlimi kontinental iqlimdən fərqli olaraq havanın gündəlik və illik temperatur fərqlərinin azlığı, yayda nisbi rütubətliyin çoxluğu, çox yağıntılı və buludlu olması ilə fərqlənr.

Dəniz iqlimində dəniz tərəfindən əsən küləklər üstünlük təşkil edir Dəniz iqliminin quruya təsiri, əsasən, atmosferin yer səthi boyu dövr etməsi nəticəsində yaranır. Dəniz iqlimi materiklərin içərilərinə doğru hərəkət etdikcə tədricən kontinental iqlimə keçir.

Eyni coğrfi enlikdə yerləşən quruya nisbətən okean üzərində havanın rütubətliyi və illik yağıntının miqdarı daha çoxdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm"
nəşriyyatı. Bakı: 2003. 516 s.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Coğrafiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



| ⛭Keppenin iqlimlər təsnifatına əsasən iqlim növləri |
| --- |
| Class A | 
* Rütubətli ekvatorial meşələr *(Af)*
* Tropik musson *(Am)*
* Tropik savanna *(Aw, As)*

 |
| Class B | 
* Çöl *(BWh, BWk)*
* Semi-arid *(BSh, BSk)*

 |
| Class C | 
* Rütubətli subtropik *(Cfa, Cwa)*
* Dəniz *(Cfb, Cwb, Cfc, Cwc)*
* Aralıq dənizi *(Csa, Csb, Csc)*

 |
| Class D | 
* Rütubətli kontinental *(Dfa, Dwa, Dfb, Dwb, Dsa, Dsb)*
* Subarktika *(Dfc, Dwc, Dfd, Dwd, Dsc, Dsd)*

 |
| Class E | 
* Tundra *(ET)*
* Qütb *(EF)*
* Dağ *(ET, EF)*

 |
**Ost-Hind şirkətinin administrasiyası altında olan Hindistan**  — 1757-ci ildə Plassey döyüşü ilə başlayan və 2 avqust 1858-ci ildə Britaniya Parlamenti tərəfindən qəbul edilən Hindistan Hökuməti Qanunu ilə ləğv edilmiş administrasiyadır. Bu qanunla şirkətin siyasi statusu ləğv edilmiş və onun yerinə Müstəmləkə Hindistanı yaradılmışdır.

Ost-Hind şirkətinin gerbi
Ost-Hind şirkətinin bayrağı 1801-1858

Şərqi Hindistan şirkətinin dövlət statusuna gətirilməsi
-------------------------------------------------------

Plassey döyüşündən sonra Britaniya Ticarət Şirkəti olan Şərqi Hindistan Şirkəti şirkət statusundan hökumət statusuna yüksəldilmişdir. Müharibədən əvvəl şirkətin şəxsi ordusu mövcud idi. Şirkətin Ordusunun 1764-cü ildə Buxar döyüşündə qalib gəlməsi ilə Babur İmperatoru II Şah Alam Şirkətə Benqal, Bihar və Orissa əyalətlərində vergi yığmaq imtiyazını vermişdir.

Daha sonra şirkət ordusu tədricən Mədrəs və Bombey rayonlarını ozinəy ilhaq etmişdir. İngilis-Maratx müharibələri və İngilis-Maysor müharibələri ilə Şirkət Hindistanda bir çox torpaqları özünə ilhaq etmişdir.

Ləğvi
-----

1857-ci ildəki Hindistan üsyanından sonra 2 avqust 1858-ci ildə Britaniya hökuməti Şirkətin Nizamnaməsini ləğv etmək qərarına gəlmişdir. Şərqi Hindistan Şirkətinin siyasi statusu 2 avqust 1858-ci ildə Britaniya parlamentində qüvvəyə minmiş Hindistan hökuməti aktı ilə ləğv edilmişdir. Bundan sonra Müstəmləkə Hindistanı hökuməti yaradılmışdır. Şirkətin ticarət fəaliyyəti isə 1873-cü ilə qədər davam etmişdir. Şərqi Hindistan şirkəti 1873-cü ildə tamamilə ləğv edilmişdir.
**Şamxor qəzası** — 22 aprel 1920-ci ildə Gəncə qəzasından ayrılmış qəza.

Tarixi
------

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin 22 aprel 1920-ci il tarixli iclasında qəbul olunan 5 maddəli xüsusu qanina əsazən Şamxor qəzası yaradılmışdır.

Qanunun birinci maddəsində Şamxor qəzasının Gəncə qəzasının qərb hissəsinin və keçmiş Novobayazid qəzasının ona bitişik hissələrinin hesabına yaradıldığı və qəza idarəsinin isə Zəyəm stansiyasında yerləşməli olduğu göstərilirdi. İkinci maddəyə görə isə yeni təsis edilmiş Şamxor qəzasına 34 kənd icmasının verilməsi nəzərdə tutulurdu. Bunlar Qaracəmirli, Georgiyevsk, Alabaşlı, Seyfəli, Annino, Dəllər, Keçili, Morul, Quşçu, Zəylik, Bolçalı, Damcılı, Xinnalı, Kovlar, Bayramlı, Aşağı Əyyublu, Yuxarı Ayıblı, Düyərli, İrmaşlı, Klixli, Çardaqlı, Barsum, Slavyanka, Gədəbəy, Novosaratovka, Novoivanovka, Miskanlı, Qaramurad, Cil, Məzri, Zad, Basarkeçər, Sarıyaqub, Aşağı Alçalı daxil idi. Üçüncü maddədə qəza polis idarəsinin yaradılması, 4-cü maddədən Gəncə Qəza Polis İdarəsinin heyətindən 4 nəfərini Şamxor Qəza Polis İdarəsinə təyin edilməsi, 5-ci maddədə isə Şəmkir Qəza İdarəsinə pul ayrılması qeyd olunmuşdu.

  

8 avqust 1929-cu ildə Şamxor qəzası ləğv edilmişdir.

Mənbə
-----

* Arxivləşdirilib 2017-07-06 at the Wayback Machine
* [*ölü keçid*]

### İstinadlar

1. ↑  Азербайджанская Демократическая Республика: 1918-1920: законодательные акты (PDF). Bakı: Azərbaycan Nəşriyyatı. 1998. səh. 186. 2022-07-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-08-29.

Həmçinin bax
------------

* Şamxor mahalı
* Şəmkir rayonu