recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Səbailər** (*yun.* Σαβαίοι)— Qədim Sami xalqı.

Tarixi
------

Sami xalqlarından olan Səbailər naməlum tarixdə şimaldan cənubi Ərəbistana daxil olmuş və öz sami mədəniyyətlərini yerli əhaliyə qəbul etdirmişlər. Mərkəzi Yəməndə aparılan qazıntı işləri sübut edir ki, Səbai sivilizasiyası e.ə 10-12-ci əsrlərdə yaranmışdır. E.ə 7-5-ci əsrlərdən başlayaraq krallıqda "Səba kralı"ndan başqa özlərini "Səba mükərribləri" adlandıran kahinlər də var idi. Bu orta dövr, xüsusilə, Mərib və Sirvahda inşaat işlərinin, nəhəng abidə və məbədlərin tikintisinin geniş yayılması ilə səciyyələnir.

Səbailərin idarəçiliyi dövründə Yəmənin zənginliyi və tərəqqisindən təsirlənən Romalılar bu ərazini "Ərəb Feliksi" adlandırmışlar. Roma imperatoru Oqustusun dövründə buranı fəth etmək üçün Aelius Qallusun rəhbərliyi altında hərbi ekspedisiya göndərilir. Məribin uğursuz mühasirəsindən sonra romalılar Roma tacirlərinin Hindistana səfərlərinin təyinatı üçün Ədən limanını dağıdaraq Misirə geri çəkilirlər.

Həmçinin bax
------------

* Səba dövləti

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) · Britannica (onlayn) · Catholic (1997—…) |
**Şade Adu** (*ing.* Sade Adu; 16 yanvar 1959, İbadan[d]) — Nigeriya əsilli ingilis müğənni, mahnı müəllifi və şairə, aranjımançı və prodüser, Sade qrupunun lideri və yeganə vokalisti.

Həyatı
------

Şade Adu, Stüart Metyumen, Pol Spenser Deymen və Endryu Xeylin üzvlüyü ilə yaradılan qrup vokal xarakterli idi. Lakin, qrup musiqi dünyasında üzvlərinin birinin-Şadenin adıyla tanındı və beləcə də məşhurlaşdı.Qrupun üzvləri repertuarda soul, caz, ritm-n-blüz, fanka və soft-rok janrlarına üstünlük veriblər.

İlk debütünü 1984-cü ildə edən "Şade" hələ də dünyanın dinlənilən qruplarındandır. Debütdən bir il sonra, 1985-ci ildə "Diamond Life" adlı albom təkcə ABŞ-də 17 milyon, dünyada isə 50 milyon tirajla satıldı. Bu, qrupun məşhurluğunun ilk addımı oldu.

"Qremmy" mükafatı laureatı "Şade" bir neçə beynəlxalq mükafata da layiq görülüb.

Qrupun tərkibi belədir:

Şade Adu-Vokal, Stüart Metyumen-saksafon, gitara, Pol Spenser Deymen-bas, Endryu Xeylın-klaviş.

25 fevral 1984-cü ildə "Şade" öz birinci sinqlı olan "Your Love is King"-i Böyük Britaniyada təqdim etdi. "Diamond Life" albomunun debütündən sonra isə Birləşmiş Krallıq onların turnesinin şahidi oldu.

1986-cı ildə qrup nüfuzlu "American Music Awards" mükafatına "Ən yaxşı video və musiqi stili" nominasiyasında layiq görüldü.

1987-ci ildə isə "Promise" albomu "Qremmy"ni əldə etdi. Bir il sonra mayın 4-də "Şade" "Stronger Than Pride" adlı üçüncü albomunu sevənlərinə təqdim etdi. Şade Adu 1989-cu ildə "American Music Awards"-ı solo ifasına görə qazandı. 4-cü albom 1992-ci ildə Birləşmiş Krallıqda işıq üzü gördü. 2000-ci illərin də sevilən qrupları arasında yer alan "Şade"nin şəxsi veb –saytı ötən il meydana çıxdı. Bu, fanatlarla əlaqə yaratmaq üçün əla fürsət idi.

2011-ci ilin əvvəlində isə "Şade" növbəti albomunu çıxardı." Soldier of Love" adlı albom 12 yanvarda satışda göründü.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Sade // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  Sade // Munzinger Personen (alm.).

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi səhifəsi (ing.)
* Musiqiçinin bioqrafiyası (rus.)
* Qeyri-rəsmi saytı — Lovers Rock (ing.) (rus.)
* Qeyri-rəsmi saytı SADE — Müğənni haqqında ... (rus.)
* Şade qalereya
**Oman imamlığı** və ya **Oman imaməti** (*ərəb.* إِمَامَة عُمَان‎), britaniyalılar tərəfindən **Əsas Oman** (*ing.* Oman Proper, *ərəb.* عُمَان ٱلْوُسْطَى‎) — Omanda tarixi vilayət və dövlət. Dövlətin ərazisi Ərəbistan yarımadasının cənub-şərqindəki "daxili" torpaqları əhatə edirdi, Maskatdan uzaqda, Cəbəl-Əxdar dağlarından kənarda yerləşirdi, paytaxtı Nizva şəhəri olmuşdur. Bu ərazi Oman sultanlığının, sonra isə Britaniyanın protektoratının bir hissəsi idi. 1970-ci ildə saray çevrilişindən sonra "Oman" termini Maskat sultanının hakimiyyəti altında olan bütün müasir dövlətə münasibətdə istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "FO 1016/313 The Imamate of Oman: report by George Rentz p.44". agda.ae (ingilis). 9 February 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 September 2021.
2. ↑  "Oman's Foreign Policy: Foundation and Practice: Foundation and Practice by Majid Alkhalili". 2023-07-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-06.

Xarici keçidlər
---------------

* Oman: the Modernization of the Sultanate
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Hans.

**Hans Qvido fon Bülov** (8.1.1830, Drezden – 12.2.1894, Qahirə) — alman pianoçusu, dirijor, bəstəkar, musiqi yazıçısı.

Həyatı
------

F. Vik (fp.), M. Ebervayn (musiqi nəzəriyyəsi) və M. Hauptmandan (kontrapunkt) dərs almışdır. Musiqi təhsilini F. Listin (1851–53, Veymar) yanında bitirmiş, tezliklə onunla qohum olmuşdur (1857–69 illərdə Listin qızı Kozima ilə evli idi). 1853-cü ildə ilk dəfə pianoçu kimi çıxış etmişdir. Bütün həyatı boyu Avropa ölkələrində və ABŞ-də (1875–76 illərdə burada 139 konsert vermişdir) qastrol səfərlərində olmuşdur. R. Vaqner musiqisinin pərəstişkarı idi: Münxendə II Lüdovikin sarayında işləyərkən (1864–69) ilk dəfə onun "Tristan və İzolda" (1865), "Nürnberq meysterzingerləri" (1868) musiqili dramlarını tamaşaya qoymuşdur. 1877–80-ci illərdə Hannoverdə saray kapelmeysteri olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

Vyana klassiklərinin və Vaqnerin əsərləri ilə yanaşı Bülovun repertuarında fəal surətdə təbliğ etdiyi İ. Bramsın musiqisi də mühüm yer tuturdu (ilk dəfə 1885-ci ildə onun 4-cü simfoniyasını ifa etmişdir). Novatorçu dirijor olan Bülov ilk dəfə partiturasız dirijorluq etmiş, orkestrə 5-simli kontrabas və pedallı litavralar daxil etmişdir; Mayningendə saray orkestrinin rəhbəri (1880–85) olarkən musiqiçilərə ayaq üstə və nota baxmadan çalmağı məsləhət görmüşdü. U. Şekspirin "Yuli Sezar" faciəsinə yazılmış musiqinin (1867), "Nirvana" simfonik poemasının (1866), "Müğənninin qaçışı" orkestr balladasının (1863) müəllifidir. Bülovun virtuoz fortepiano əsərləri üslub cəhətdən Listin əsərlərinə yaxındır. Mübahisə xarakterli məqalələri çox vaxt kəskin tonu ilə seçilmişdir. İ.S. Bax, L. van Bethoven, F. Şopen, K.M. fon Veber və b.-nın əsərlərinin redaktoru olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  **Bülov**// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 149.

Xarici keçidlər
---------------

* Works by or about Hans von Bülow at Internet Archive
* 
* Hans von Bülow
* 
* Beynəlxalq Musiqi Kitabxanası Layihəsində Hans Bülov
**Hans Kristian Qram** (dan. Hans Christian Gram) (13 sentyabr 1853[…], Kopenhagen – 14 noyabr 1938[…], Kopenhagen) — Dan bakterioloq. Hüquq Professoru olan Frederik Terkel Qram və Luis Kristian Roulun övladı olmuşdur.

Kopenhagen Universitetində botanika oxudu və sonra zooloq Yapetus Steenstrupun assistenti kimi işləməyə başladı. Bitkiylə bağlı işləri onu farmakologiya əsasları və mikroskopun istifadəsini öyrənməsinə gətirib çıxardı.

1878-ci ildə tibb məktəbində təhsil almağa başladı və 1883-cü ildə məzun oldu. Eyni zamanda təhsili boyunca Avropanı gəzdi. 1884-ci ildə Berlində, iki böyük bakteriya sinfinin ayırd edilməsi üçün bir üsul inkişaf etdirdi. Metod Qram boyama adını aldı və biokimya və mikrobiologiya standart prosedur oldu.

1891-ci ildə Qram farmakologiya dərsləri verməyə başladı və ilin sonunda Kopenhagen Universitetində farmakologiya professoru təyin olundu. 1900-cü ildə farmakologiya professoru vəzifəsindən istefa edib, tibbi daha dərin araşdırmaq fikrinə düşdü və araşdırmalar apardı.

Məşhur tədqiqatı
----------------

Hans Kristian Qramın məşhur tədqiqatı, biologiya elminin standart prosedurlarına gətirmiş, öz şərəfinə adlandırılmış Qram boyama metodu oldu. Bu metodu beynəlxalq şöhrətə qovuşduran qram boyama üsulu bakteriyaların mikroskop altında daha dəqiq görülməsi üçün rövnəqləndirmişdir. Qram boyama icad edildikdən sonra bakteriyaları təsnif etmək üçün ən çox istifadə olunan üsullardan biri olmuşdur. Qram o qədər təvazökar olmuşdur ki, üsulu izah etdiyi məqaləyə belə bir qeyd əlavə etmişdi: Paylaşmama baxmayaraq üsul o qədər də mükəmməl deyil və qüsurları var, amma sizin üsulu inkişaf etdirib işlətməyinizi ümid etdiyim üçün məqalədə bölüşdüm". Qram boyasının xammalı kristal viyole boyasıdır.

Digər tədqiqatları
------------------

Kişi qırmızı qan hüceyrəsi haqqında tədqiqatlar aparmışdır. 1900-cü ildə tibb professoru olduqdan sonra 4 ədəd tibbi məqalə dərc etdirmiş və bu məqalələr Danimarkada olduqca çox istifadə edilmişdir.

Qram 1923-cü ildə təqaüdçü olaraq, tibbi araşdırmalarına son vermişdir.

Mənbə
-----

* H. C. J. Gram: *Blodet hos Klorotiske med Hensyn til Blodlegemernes Tal og Størrelse hos Mennesket*. Kopenhagen, 1882.
* H. C. J. Gram: *Undersøgelser over de røde Blodlegemers Størrelse hos Mennesket*. PhD afhandling, Kopenhagen, 1883.
* H. C. J. Gram: Über die isolierte Färbung der Schizomyceten in Schnitt- und Trockenpräparaten. *Fortschr. Med.* 2 (1884), 135-139.
* H. C. J. Gram: Klinischer Versuch über die diuretische Wirkung der Theobromin. *Therapeutisches Monatsheft.* IV, 1890; Diuretin.
* H. C. J. Gram: *Lægemidlernes Egenskaber og Doser i Tabelform*. Kopenhagen, 1897.
* H. C. J. Gram: *Klinisk-therapeutiske Forelæsninger for de Studerende*. 4 bind. Kopenhagen, 1902-1909.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Christian Gram // Dansk Biografisk Lexikon (dan.).
2. 1 2 3 4  Hans (Christian Joachim) Gram // Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (xorv.). 2009.
3. 1 2 3  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #11755328X // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Hans.

**Hans Burqkmayr** (1.1.ilə 10.5. arası, 1473, Auqsburq – may ilə avqust arası, 1531, Auqsburq) — alman boyakarı və qrafiki.

Həyatı
------

Atası rəssam Toman Burqkmayrdan (1444–1523), Kolmarda M. Şonqauerdən (1488–89); Auqsburqda ehtimal ki, Böyük H. Holbeyndən (təqr. 1492) dərs almışdır. 1498-ci ildən Auqsburqda boyakarlar gildiyası ustası olmuşdur. Müq. Yekaterina monastırının sifarişi ilə Roma bazilikalarına həsr olunmuş silsilə tablolar ("Müq. Pyotr bazilikası", 1501 və s. Dövlət qalereyası, Auqsburq) çəkmişdir (Böyük Holbeynlə birlikdə).

Fəaliyyəti
----------

Rəssam bir neçə dəfə İtaliyada, əsasən, Milan və Venesiyada olmuşdur (təqr. 1495 və 1506–07). Şimal İntibahının görkəmli nümayəndələrindən biridir. Yaradıcılığının yetkin dövrü əsərlərində Şimali İtaliya boyakarlığından (əsasən, Venesiya məktəbindən) əxz etdikləri əksini tapmışdır. Bu xüsusiyyətlər Burqkmayr tablolarının kolorit quruluşunda, sərbəst və tarazlaşdırılmış kompozisiya həllində özünü göstərir ("Məryəm ana körpəsi ilə", 1509–10, Almaniya milli muzeyi, Nürnberq). Yaradıcılığının son dövr əsərlərinin kompozisiyası bir qədər ağırlığı ilə fərqlənir ("Esfir və Artakserks", 1528, Qədim pinakoteka, Münxen). Qravüralar üçün çoxsaylı rəsmlər çəkmişdir. Bir neçə lövhədən rəngli çap (kyaroskuro texnikası) tətbiq etməklə ksiloqrafiyanın imkanlarını genişləndirmişdir.

Qalereya
--------

* Emperor Frederick IIIEmperor Frederick III
* Portuqaliya Eleanoru, Müqəddəs Roma İmparatoriçasıPortuqaliya Eleanoru, Müqəddəs Roma İmparatoriçası
* Maksimilianın triumfunun rəsmiMaksimilianın triumfunun rəsmi
* Burqkmayrın taxta üzərində rəsmiBurqkmayrın taxta üzərində rəsmi

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Burqkmayr// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 95.

Xarici keçidlər
---------------

* Hans Burgkmair
**Dağlıq Krım Neolit Mədəniyyəti** — Krımın dağlıq ərazisində Neolit dövrünə (e.ə 6-4-cü minilliyin ortaları) aid arxeoloji mədəniyyəti

Tarixi
------

Abidələr XIX əsrin sonlarından məlumdur. 1936-cı ildə S.N.Bibikov tərəfindən müəyyənləşdirilmişdir. 

### Haqqında

Düşərgələri Krım dağlarının birinci silsiləsindəki yaylalarda,ikinci silsiləsindəki qobularda,mağaralarda və çıxıqlarda var. Dağlıq Krım Neolit Mədəniyyəti *Dağlıq Krım Mezolit mədəniyyətinin* əsasında formalaşmışdır. İki hissəyə bölünür. Erkən mərhələ üçün yastı qəlpələmə üslulu ilə işlənmiş seqmenti və trapesiyalar üstünlük təşkil edir. Sümükdən, çüyür buynuzundan, qaban dişindən düzəldilmiş əmək alətləri tapılmışdır. Erkən dövrə aid qabların divarları qalın, ağzı düz olur, saxsının tərkibində döyülmüş balıqulağı qatışığı əlavə edilən sivri və dairəvi oturacaqlı qablar,Dağlıq Krım Neolit Mədəniyyətinin son mərhələsində isə yastı oturacaqlı keramika meydana gəldi. Saxsı qabların yuxarı hissəsində müxtəlif ornamentlərə rast gəlinir: dəlmə və daraqvarı naxışlar,cızılmış xətlər və s. Təsərrüfat ovçuluq (qaban,cüyür,maral) və yığıcılığa əsaslanırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "DAĞLIQ KRIM NEOLİT MƏDƏNİYYƏTİ". 2020-06-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-12.
**İnsaf qəzeti** — 1913-cü ildən nəşr olunan qəzet.

Tarixi
------

Terrora və təqiblərə baxmayaraq inqilabdan sonra mütərəqqi qüvvələr öz mətbuat fəaliyyətini tədricən bərpa etməyə başladılar, onların içərisində «İnsaf» qəzeti xüsusilə seçilərdi. Qəzet demokrat təşkilatına mənsub olan Xiyabani, İskəndani və İbrahim Şəbüstərinin başçılığı ilə 1913-cü ilin payızından gizli surətdə
nəşr olunmağa başladı.

«İnsaf» qəzeti elə bir şəraitdə nəşrə başlamışdı ki, İranda azadlıq və irtica qüvvələri arasında məclis və konstitusiyanın bərpası və xarici hərbi müdaxiləyə münasibət məsələləri ətrafında kəskin siyasi mübarizə gedirdi .

«İnsaf» qəzeti yazırdı ki, bunlar köhnə istibdadçı və din alverçisi idi. Azərbaycan xalqını təmsil edə bilməzlər: «Millətimiz şəhidlərin qanı bahasına aldığı məşrutədən əl çəkməyəcəkdir. Yaşasın və paydar olsun qanuni-əsasi və məclisi-milli! Ey vətənin şərəfli övladları, düşmən müqabilində əyilməyin başınızı uca tutun, vətənin istiqlalı, məşrutə və azadlığının ehtiyacı sizin mətanət və hümmətinizə bağlıdır.

Həmçinin bax
------------

* Cənubi Azərbaycan mətbuatı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Pərvanə Məmmədli. MƏŞRUTƏ İNQİLABI İLLƏRİNDƏ DEMOKRATİK ƏNƏNƏLƏRİN FORMALAŞMASI (1905-1911) səh 7" (PDF). 2021-10-25 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-12-03.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qəzet ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Kaptay gölü** — Banqladeşin ən böyük gölü. Göl Karnaphuli hidro-elektrik layihəsi çərçivəsində Karnaphuli çayı üzərində Kaptay bəndi inşa edilərək yaradılmışdır. Onun ortalama 30 m, maksimum dərinliyi 150 m-dir.

Tarixi
------

Su elektrik Stansiyası üçün su anbarının tikintisinə 1956-cı ildə Şərqi Pakistan hökuməti tərəfindən başlanmışdır. Nəticədə Ranqamati rayonunda 220 km2 əkin sahəsi su altında qaldı. ABŞ tərəfindən maliyyələşdirilən layihə 1962-ci ildə sona çatdı. Beynəlxalq Mühəndislik Şirkəti (International Engineering Company) və "Utah International Inc." bəndin tikiltisi üçün müqavilə imzaladı. Bəndin uzunluğu 670,8 metr, hündürlüyü 54,7 metrdir.

Su Elektrik Stansiyasının inşası məqsədiylə 18 min ailədən ibarət 100 min insan məcburi şəkildə başqa ərazilərə köçürüldü. Tarixi Çakmaz padşahının sarayı su altında qaldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kaptay gölü". 2023-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-09.
2. ↑  Daily JaiJaiDin, 10 yanvar 2008. Səhifə 10.
SSRİnin çıxardığı yarı-avtomatik tapancalardandır. TT-33 olaraq da bilinir.TT-nin açıqlamsı "Tula, Tokarev"dir.1920-ci illərin sonunda Qırmızı Ordu, çoxca köhnələn Nagant M1895 revolver yerinə yerli istehsal yarı-avtomatik tapanca axtarışına girmişdir. Ordu, bir çox müxtəlif silah prototipinin testi nəticəsində, 1930-cu ildə Rus silah dizayneri Fedor Tokarevin "TT-30" dizaynını tətbiqə qoyma qərarı almışdır. Sonrasında bu dizayn bir az modernləşmiş və 1934-də "TT-33" adıyla ardıcıl istehsala verilmişdir.Daha əvvəl Almaniyadan alınıb istifadə olunan Mauser C96nın 7.63x25mm Mauserlik gülləsi təməl alınıb, qovan ölçülərinə az qala heç toxunulmadan yalnız barıt modernləşməsi nəticəsində 7.62x25mm TT cəbhəxanası ortaya çıxarılmışdır və bu da yeni silahın sursat növü olmuşdur. 2 güllə növü o qədər bənzərdir ki, bəzi silahlarda dəyişməli olaraq belə istifadə edilə bilər çox məşhur olmasa da.

116 mm-lik nisbətən uzun lüləsi, güclü 7.62-yə 25 mm-lik Tokarev gülləsiylə birləşincə ortaya olduqca güclü və etibarlı bir silah çıxmışdır. Hələ də elədir. Standart maqazini 8 güllə daşıyır. Bu tapança Qırmızı Ordunun İkinci dünya müharibəsi və Koreya müharibəsinda standart tapancasıydı. Öz ölkəsində 1934 - 1952-ci illər arasında çıxarılmış olsa da, bir çox sovet silahı kimi bunun da saysız xarici modifikasiyası istehsalı günümüzə qədər uzanmıştır. Xüsusilə Çinlilər, Serblər, Polşalılar, Şimali Koreyalılar və Macarlar ilk ağla gələnlərdir. 1952-ci ildə, köhnələn texnologiyası yeri 9x18mm-lik Makarov PMlərə buraxmışdır.

İstifadəçi ölkələr
------------------

### İstifadəçilər

* Azərbaycan Azərbaycan
* Əfqanıstan Əfqanıstan
* Albaniya Albaniya
* Banqladeş Banqladeş
* Çin Çin Xalq Respublikası
* Kamboca Kamboca
* Şimali Koreya Şimali Koreya
* Macarıstan Macarıstan
* Misir Misir
* Monqolustan Monqolustan
* Moldova Moldova
* Pakistan Pakistan
* Polşa Polşa
* Türkiyə Türkiyə
* Rumıniya Rumıniya
* Vyetnam Vyetnam

### Köhnə istifadəçilər

* SSRİ SSRİ
* Yuqoslaviya Yuqoslaviya

İstinadlar
----------

* Modern Firearms Arxivləşdirilib 2008-04-05 at the Wayback Machine


Vikianbarda Tokarev TT-33 ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Oruc Məmmədli** (tam adı: *Məmmədli Oruc Mehbalı oğlu*; 10 fevral 1965, Şıxmahmud, Naxçıvan rayonu — Azərbaycanlı idman xadimi, Azərbaycan Respublikası "Əməkdar Bədən Tərbiyəsi və İdman Xadimi", Ağır atletika üzrə beynəlxalq dərəcəli hakim.

Həyatı
------

Məmmədli Oruc Mehbalı oğlu 10 fevral 1965-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikası Babək rayon Şıxmahmud kəndində anadan olub. 1972-82-ci illərdə Babək rayon Şıxmahmud kənd məktəbində orta təhsil almışam. 1982-ci ildə Bakı şəhərində Bakı Bədən Tərbiyəsi Texnikomuna daxil olub. 1983-85-ci illərdə Ukraynada keçmiş Sovet Ordusunda hərbi xidmətdə olub. 1990-95-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasında qiyabi təhsil almışdır. 6 noyabr 2006-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında "Azərbaycan Respublikasında gənclər siyasəti"proqramı üzrə ixtisasartırma kursu keçib.

### Ailəsi

Ailəlidir. 2 övladı,4 nəvəsi var.

Fəaliyyəti
----------

### Əmək fəaliyyəti

1986-cı ildə təyinat üzrə Naxçıvan MR Babək rayon Payız kənd orta məktəbinə ixtisasım üzrə müəllim təyin edilib. 1987-ci ildə ailə vəziyyətimlə əlaqədar təyinatdan azad olaraq Bakı şəhərində keçmiş"Ehtiyat Əmək Qüvvələri" İdman Cəmiyyətində tədris idman şöbəsində təlimatçı vəzifəsinə təyinat alıb. 1991-ci il tarixində Tədris İdman Şöbəsində baş təlimatçı vəzifəsinə təyinat alıb. 06.12.1991-ci il tarixində Tədris İdman Şöbəsinin rəisi təyin olunub.
1 aprel 1994-cü il tarixində Respublika İxtisaslaşdırılmış Olimpiya Ehtiyatları Uşaq-Gənclər İdman məktəbinin direktoru təyin olunub.
2014-cü ildən hal-hazıra kimi Azərbaycan Gənclər və İdman Nazirliyində seleksiya üzrə Baş mütəxəssiz vəzifəsində çalışır. 2015-2020-ci illərdə Azərbaycan Kikboksinq Federasiyasının Baş katibi olub. 2019-cu ildən Azərbaycan Pençak Silat Federasiyasının Baş katibidir.

Təltifləri
----------

* 06.09.2006-cı ildən ağır atletika üzrə Beynəlxalq dərəcəli hakimdir.
* 02.03.2006-cı ildə Azərbaycan Respublikasının "Fəxri Bədən Tərbiyəsi və İdman İşçisi" adı verilmişdir.
* 01.03.2010-cu ildə Azərbaycan Respublikasının"Əməkdar məşqçisi"fəxri adı verilmişdir.
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2012-ci il 05 noyabr tarixli 2513 nömrəli Sərəncamı ilə "Əməkdar Bədən Tərbiyəsi və İdman Xadimi Fəxri adı verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycanda idmanın inkişafında xidmətləri olan şəxslərə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı[*ölü keçid*]t
2. ↑  "Azərbaycan prezidenti idmanın inkişafında xidmətləri olan şəxslərin təltif olunması haqqında sərəncamlar imzalayıb - SİYAHI". 2023-08-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-17.
Mədəciyin sistolası
Ürəyin işi
**Diastola** (*yun.* diastole, mənası: Genişlənmə) — ürək dövrünün fazasıdır. Bu zaman ürəyin sağ və sol mədəciklərinin əzələsinin boşalması nəticəsində həcmi genişlənərək, qulaqcıqlardan gələn qanı qəbul edir. Buna yüklənmə/dolma fazası da deyirlər.
Bu zaman ürəyin aorta və ağciyər arteriyası qapaqcıqları qapanır, sol ikitaylı və sağ üçtaylı qapaqcıqlar açılmış olurlar. Bu an damar divarlarının müqaviməti nəticəsində qapanmış aorta aypara qapaqcıqlarına soykənən qan axını diastolik təzyiqi yaratmış olur.
Diastolik təzyiq damar divarlarının müqavimətindən və aypara qapaqcıqların intaktlığından asılıdır. İnsan ölən zaman ürək diastola vəziyyətində olur.

Adətən ürək dayanmaları diastola fazasında baş verir. Yalnız hiperkalimiyalı (qan zərdabında K++ ionunun miqdarının normadan artıq olması) ürək dayanmaları sistola fazasında baş verir.

Yarımfazaları
-------------

Ürəyin EKQ müşayiətilə animasiyası
Doastola fazası özü 4 yarımfazaya bölünür:  

**1.** Boşalma yarımfazası: aorta və ağciyər arteriyasının aypara qapaqcıqlarının qapanması;

* EKQ: **T**-dişciyi  ilə **P**-dişciyi  arasındakı **T**-**P** məsafəsi;
* Exo: Sistolik qovulmanın sonu və **E**-dalğasının başlancığı;

**2.** İlkin yüklənmə/dolma ("aktiv diastola") yarımfazası: ürək mədəciklərinin açılmış taylı qapaqlardan qanı bir növ sovuraraq qəbul etməsi;

* EKQ: **T**-**P** məsafəsinin son yarısı;
* Exo: **E**-dalğası.

**3.** Diastaza yarımfazası (Əvvəllər ilkin yüklənmə yarımfazasına aid edilirdi):

* EKQ: **P**-dişciyi ;
* Exo: **E** və **A**-dalğası.

**4.** Son yüklənmə/dolma yarımfazası: qulaqcıqların yığılmasından taylı qapaqların qapanmasına qədər ki zaman kəsiyi;

* EKQ: **P**  -**R**  dişcikləri arasındakı **P**-**R** məsafəsi
* Exo: **A**-dalğası.

İstinadlar
----------

1. ↑  v. Olshausen: EKG Information Arxivləşdirilib 2020-09-25 at the Wayback Machine; 8. Auflage; Steinkopf 2005; Darmstadt Seiten 2–3; ISBN 3-7985-1408-9
2. ↑  Mewis, Riessen, Spyridopoulos (Hrsg.): Kardiologie compact — Alles für Station und Facharztprüfung. Arxivləşdirilib 2021-02-07 at the Wayback Machine 2 Auflage. Thieme, Stuttgart, New York 2006, ISBN 978–3131307422, S. 232+234.
3. ↑  Flachskamp: Kursbuch Echokardiographie. Arxivləşdirilib 2017-01-22 at the Wayback Machine 2 Auflage. Thieme, Stuttgart, New York 2000, ISBN 3-13-125672-9, S. 128 (verlinkt ist die 3. Auflage aus 2006).

Həmçinin bax
------------

* Sistola
Kira Vasilikinin portreti, 1850.
**Kira Vassiliki** (*yun.* Κυρά Βασιλική; əsl adı **Vassiliki Kontaksi**; 1789 – 11 dekabr 1834) — Osmanlı hökmdarı Əli Paşanın sarayında böyümüş nüfuzlu yunan qadın.

Həyatı
------

Kira Vassiliki və Əli Paşa, Paul Emil Yakobsun məktəbi, 1844.
Vassiliki Kontaksi Yunanıstanın Tesprotiya vilayətindəki Filyate kəndində anadan olub. On iki yaşında o, atasının həyatını şəfaət etmək üçün yerli osmanlı hökmdarı Əli Paşaya verildi. Atasını əfv edən Əli Paşa 1808-ci ildə Vasiliki ilə evlənir və o, onun hərəmi olur. Xristian inancını tətbiq etməyə icazə verilərək, o, pravoslav xalqı adından şəfaət etdi. Ola bilsin ki, Yunanıstanın vətənpərvər təşkilatı "Filiki Eteriya" ilə əlaqə saxlayıb. Bu müddət ərzində o, bir sıra xeyriyyə təşəbbüsləri həyata keçirdi. 1819-1820-ci illərdə o, Afon dağında bir sıra bərpa işlərini maliyyələşdirdi.

1822-ci ilin yanvarında Osmanlı sultanı qüvvələri tərəfindən Yaninanın mühasirəsinin son mərhələsində Vassiliki Əli Paşa və şəxsi mühafizəsi ilə birlikdə İoannina adasına qaçdı. Sultan tərəfindən qanundankənar elan edilən Əli Paşa yanvarın 22-də osmanlı nümayəndə heyəti tərəfindən orada edam edildi. Əlinin ölümündən sonra Vassiliki əsir olaraq Osmanlının paytaxtı Konstantinopola göndərilir. Daha sonra o, əfv edildi və Yunanıstana qaytarıldı, bu vaxt Yunanıstanın uğurlu Müstəqillik Müharibəsindən (1821-1830) sonra müstəqilliyini qazandı. 1830-cu ildə yunan dövləti Vassilikiyə Katoçidə orta əsrlərə aid qüllə bağışladı və ömrünün qalan hissəsini burada keçirdi. 1834-cü ildə dizenteriyadan vəfat etdi.

İncəsənət və ədəbiyyatda
------------------------

1895-ci ildə Vassilikinin qızıl naxışlı məxmər pul kisəsini Nikolaos Konstantinidis 25 draxmaya alıb. Vassiliki müxtəlif rəssamlar tərəfindən təsvir edilmişdir. O, 19-cu əsrin bir sıra romanlarında, məsələn, Aleksandr Dümanın *"Qraf Monte Kristo"* və ingilis yazıçısı Riçard A. Devenportun *"Epir vəziri tepelenili Əli Paşanın həyatı"* əsərlərində qısaca xatırlanır.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-11-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-25.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-11-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-25.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-11-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-25.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-25.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-11-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-25.
6. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-25.
7. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-11-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-25.
8. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-11-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-25.
9. ↑
10. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-25.

Xarici keçidlər
---------------
1909-cu ildə tikilmiş Flüger evi.
Kitano küçəsi.
**Kitano** (北野?) və ya **Kitano İcinkan** (北野異人館?) – Yaponiyanın Hyoqo prefekturasının Kobe şəhərində tarixi rayon. Meyci dövrünün sonunda və Tayşo dövrünün əvvəllərində gəlmiş xeyli saydakı əcnəbi sakinlərinə görə tanınır. *İcinkan* (異人館?) terminə Yaponiyada əcnəbilərin məskunlaşdığı əraziləri bildirmək üçün işlədilir. *İcinkan* rayonları başqa yerlərdə də (məsələn, Hakodate və Naqasaki)
mövcud olsa da, təbii fəalkətlər və müharibələr üzündən qorunub saxlanılmamışdır.

Ərazidəki bir çox tikili memarlığı ilə diqqəti cəlb etdiyindən Kobe şəhərinin əsas turistik bölgələrindən biri hesab olunur.

Həmçinin bax
------------

* Ənənəvi Tikililər Qrupları

İstinadlar
----------

1. ↑  Igarashi, J. "Kobe Ijinkan," Eye-Ai Arxivləşdirilib 2007-09-28 at the Wayback Machine, January 2002, retrieved February 15, 2007
2. ↑  Fodor's Arxivləşdirilib 2023-07-24 at the Wayback Machine — "Kobe Sights & Activities: Kitano", retrieved February 15, 2007

Xarici keçidlər
---------------

* (ing.) City of Kobe: photo a la Carte Arxivləşdirilib 2007-10-20 at the Wayback Machine — Kitano bölgəsinin şəkilləri.
* (yap.) Ijinkan Net — Bölgə haqqında turistik məlumatlar.


Vikianbarda ***Kitano*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Livensov qalası** — Livenson arxeoloji kompleksinin bir hissəsini təşkil edən, Şimali Qafqaz mədəniyyətinə aid olan XVII əsr abidəsi. Rostov-na-Donu şəhərinin Sovetski rayonu, Karataevo və Livenskova qəsəbələri arasında yerləşir. Myortvı Dones çayının sağ sahilində yerləşir.

Təsviri
-------

Arxioloji kompleks 1920-ci illərdə A.A. Millerin rəhbərlik etdiyi ekspedidiya zamanı aşkarlanmışdır. Burada tarixi araşdırmalar 10 illiklərlə davam etmişdir. Bu gündə davam edir. Qalalanın özü isə 1950-ci illərdə aşkarlanmışdır. Bu elmi-tarixi dairələr arasında sensasiya yaratmışdır. Onun yaşı Troya ilə eyni olması fikiri irəli sürülmüşdür. Bu isə onun Şərqi Avropsnın ən qədim qalası olması fikrini irəli sürməyə imkan verir. 

Mətbuatda «Avropanın ən qədim qalası», «Don Troyası» adı ilə tanınır.

Hazırda kompleksin vəziyyəti ürək açan vəziyyətdə deyildir. Bununla belə yerli rəhbərlik maliyyə çatışmamazlığı səbəbindən, federal hökumət isə müəyyən səbəblərdən yardım göstərə bilmir. Kompleks ərazisinin bir qismi yerli əhali tərəfindən zibilliyə çevrilmişdir. Ərazisində qalan tikililərdən daşlar ya yerli əhali tərəfindən evlərin inşasında istifadə edilmiş ya da sovet arxeoloqları tikililərin qalıqlarını yenidən bastırmışlar.

Hüquqi mübahisə
---------------

2012-ci ildə qalanın ərazi kotec tipli qəsəbənin tikintisi üçün yer olaraq ayrılmışdır. Müxtəlif instansiyalara ictimai müraciyyətlərdən sonra Rostov na Donu şəhəri Sovetski rayon prokrorluğu tərəfindən məhkəməyə 37 obyektik mülkiyyət hüququnun tanınmaması alqı-satqı müqaviləsinin etibarsız elan edilməsi barədə vəsadəd qaldırılmışdır. 2013-cü ilin yazında məhkəmə torpaqların mülkiyyət hüququnu ləğv edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Донские зори". 2021-04-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-02. (rus.)
2. ↑  *Super User.* "Ливенцовская-Каратаевская крепость, «Донская Троя»" (rus). donskaya-troya.ru. 2017-01-31 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-23.
3. ↑  "Don Troyasında olan koteclərin taleyi necə olacaq?". 2021-04-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-02.
4. ↑  Газета «Аргументы и факты» на Дону, № 10 (1687), март 2013 года
5. ↑  "«Don Troyasına» qeydiyyat ləğv edilir?". 2013-05-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-02.

Mənbə
-----

* Донская Троя готова сдаться Arxivləşdirilib 2007-09-26 at the Wayback Machine // Новости НТВ. 22.11.2006, (rus.)
* Livensovkanın taleyi
* Qəsrin qalıqları Arxivləşdirilib 2014-08-28 at the Wayback Machine
**Türkü** — Bütün müstəvilərdə mahnı ilə sinonimləşir. Xalq ədəbiyyatında çox geniş şəkildə yayılmış şeir nümunələridir. Qəhrəmanlıq, məhəbbət, təbiət gözəlliklərinin təsviri və s. mövzularda olur.

Türkülər xalq ədəbiyyatının çox qədim nümunələri sırasında həmişə mühüm əhəmiyyət kəsb etmişdir. Tarixi prosesdə dəyişikliklərə uğramasına baxmayaraq, həmişə xalq ruhunun ifadəsi türkülərdə əsas və başlıca amil kimi görünmüşdür. Ölçü və qafiyələnmə baxımından gəraylı və qoşmaya bənzəyən türkülər daha çox bəstə
baxımından seçilir. Bölgə özəllikləri ilə fərqlənir. Özəlliklərinə görə Urfa ağzı, Egin ağzı, Kayabaşı, Türkməni və s. kimi sıralamalar vardır. Türkülər şəkil baxımından sözləri dəyişən və dəyişməyib təkrarlanan (nəqərat) misralardan yaranır. Türk ədəbi-nəzəri fikrində dəyişənlər "bənd", təkrarlananlar "bağlama" adlanır. Heca vəznində gəraylı (səmayi) və qoşma qəliblərində nizamlanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Məhərrəm Qasımlı, Mahmud Allahmanlı.* "Aşıq şeirinin poetik biçimləri və çeşidləri" (az.). Elm və təhsil. 2018. 2021-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-13.
**Asuman Özdağlar** (16 dekabr 1974) — türk akademikdir.

Həyatı
------

16 dekabr 1974-cü ildə Özdağlar ailəsində anadan olub.Atası İsmayıl Özdağlar anası isə Zahide Özdağlar olmuşdur. Onun atası İsmail Özdağlar 13 dekabr 1983-cü ildən 15 yanvar 1985-ci il tarixləri arasında Türkiyənin 45-ci hökumətində nazir səlahiyyətlərindən sui-istifadə etməkdə təqsirli bilinərək həbs edilmiş, keçmiş dövlət naziri olmuşdur.

Karyera
-------

Ankarada Orta Doğu Texniki Universitetinin (ODTÜ) Elektrik mühəndisliyi fakültəsində təhsil alıb. Daha sonra təhsilini ABŞ-da Massaçusets Texnologiya İnstitutunda (MIT) davam etdirib və 2003-cü ildə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini alıb. Həmin universitetdə dosent (2003), dosent (2008) və professor (2012) vəzifələrində çalışmışdır. Onun tədqiqat sahələrinə qeyri-xətti və qabarıq optimallaşdırma, oyun nəzəriyyəsi, sosial və iqtisadi şəbəkələr, paylanmış optimallaşdırma metodları, şəbəkənin optimallaşdırılması və nəzarəti daxildir. 2017-ci ildə MIT-də Elektrik Mühəndisliyi və Kompüter Elmləri Departamentinin (EECS) yeni rəhbəri təyin edildi. Onun sələfi Anantha Çandrakasan deyir: "Professor Özdağlar ruhlandırıcı tədqiqatçıdır və optimallaşdırma nəzəriyyəsi və alqoritmləri, oyun nəzəriyyəsi və şəbəkələr sahələrində əsl lider kimi ortaya çıxıb".

İstinadlar
----------

1. ↑  Mathematics Genealogy Project (ing.). 1997.
2. ↑  "Asuman". 2016-10-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-29.
3. ↑  "Asuman Özdağlar MIT'te bölüm başkanı oldu". 2023-03-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-29.
4. ↑  "Asu Ozdaglar". 2016-10-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-29.
5. ↑  "Asu Ozdaglar named head of Department of Electrical Engineering and Computer Science". 2023-03-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-29.
**Livan—Suriya münasibətləri** — Livan və Suriya arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Ölkələr arasındakı dövlət sərhədinin uzunluğu 403 km-dir. Hər iki ölkə bir çox beynəlxalq təşkilatların üzvləridir.

Tarix
-----

Livan və Suriya Böyük Suriyanın tarixi ərazilərinin bir hissəsidir. 1920-ci ildə fransız mandatı altında, müasir Livanla eyni ərazidə yerləşən Böyük Livan qurulur. Ortaq keçmişə görə, Livan və Suriya arasında həmişə güclü əlaqələr olmuşdur. İkinci Dünya müharibəsi bitdikdən sonra Livan və Suriya müstəqil dövlətlərə çevrilir. Ancaq vahid pul və gömrük ittifaqını qoruyurlar. Siyasi səviyyədə, daha güclü bir Suriya dövlətinə bəzən Livan hakimiyyəti tərəfindən inamsızlıqla yanaşılırdı.

1950-1960-cı illərdə Suriya daxili problemlərdən əziyyət çəkirdi və Livanın siyasi həyatında iştirak etmirdi. Bununla birlikdə, bəzi mənbələr 1958-ci ildə Livandakı iğtişaşların təşkil edilməsində Suriyanın önəmli rol oynadığını göstərir. 1960-cı illərin sonunda Livanın cənubundakı Fələstin partizanlarının fəaliyyətinin artması Suriya ilə gərginliyi artırdı. 1973-cü ildə Livan ordusu Fələstin partizanlarına qarşı döyüşməyə başladı və Suriya buna etiraz olaraq sərhədi bağladı. 1975-ci ildə Livanda vətəndaş müharibəsi başladı və Suriya bu hadisədə fəal iştirak etdi. Suriya Prezidenti Hafiz Əsəd Livandakı radikal qüvvələrin zəfərindən qorxurdu, çünki bu Suriyadakı siyasi vəziyyətin kəskinləşməsinə gətirib çıxara bilərdi. O illərdə ölkə onsuz da müsəlman fundamentalistlərin qiyamı ilə üzləşmişdi.

Livanda vətəndaş müharibəsinin ilk mərhələlərində Suriya bir neçə atəşkəs rejimi təşkil edərək vasitəçi rolunu oynamışdır. 1976-cı ilin fevralında Suriya müsəlmanlara Livanda daha çox güc verəcək bir siyasi islahat paketinin formalaşmasına kömək edir, lakin təşəbbüs uğursuz olur. Diplomatik təşəbbüslər uğursuz olduqda, Suriya Livanı işğal edir. 1976-cı ilin mayında Suriya İlyas Sarkisin prezident seçilməsində mühüm rol oynayır. 1977-ci ilin yanvarına qədər təxminən 27.000 suriyalı əsgər Livanda qalır. 1980-ci illərdə Suriya ölkənin əksər hissəsinə nəzarət edən Livanda üstünlük təşkil edən xarici oyunçu olur.

30 aprel 2005-ci ildə Suriya qoşunları Livandan çıxardılır və bu ölkənin otuz illik işğalına son qoyulur. 2011-ci ildə Suriyada Livana son dərəcə mənfi təsir göstərən və bu ölkədəki siyasi vəziyyətin sabitliyin pozulmasına səbəb olan bir vətəndaş müharibəsi başlayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The World Factbook — Central Intelligence Agency". 2017-12-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-18.
2. ↑  "RFI - Liban - Retrait syrien total fin avril au plus tard". 2017-10-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-18.
3. ↑  *Davies, Wyre.* "Syrian conflict spills over border into Lebanon". 17 February 2012. 3 December 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 April 2012.
**Vandeya** (*fr.* Vendée, bret. Vande) — Fransanın qərbində yerləşən, Pei-de-la-Luar regionun departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 85. İnzibati mərkəzi — La-Roş-sür-Yon. Əhalisi — 654 096 nəfər (departamentlər arasında 37-ci yer, 2010-cu ilin məlumatları).

Coğrafiyası
-----------

Ərazi 6,720 km² əhatə edir. Departamentin ərazisində Sevr-Nantez, Sevr-Nyortez, Les və Vandeya çayları axır. Departamentə Nuarmutye və Ye adaları daxildir.

Departamentə 3 rayon, 31 kanton və 282 kommun daxildir.

### Əsas şəhərləri

* La-Roş-sür-Yon
* Le-Sabl-d’Olon
* Fontene-le-Kont
* Şantoni

Tarixi
------

Vandeya, 1790-cı ilin mart ayında Böyük Fransa İnqilabı dövründə yaradılan ilk 83 departamentdən biridir. Keçmiş Puatu əyalətinin ərazisində yerləşir. Adı Vandeya çayından gəlir. 1793-cü ildə buradakı Jak Katelino rəhbərliyi altında güclü bir əks-inqilab mərkəzi qurulub. Həmin vaxtın hadisələrində Vandeya üsyanı kimi tanınır.

Qalereya
--------

* KilsəKilsə
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ədəbiyyat
---------

* Плюшар, Адольф Александрович. Энциклопедический лексикон, том 8. — Типография А. Плюшара; С.-П. 1837 — с. 227 (Вандея, Вандейскiй Департаментъ).

Xarici keçidlər
---------------

* Préfecture
* Conseil général
* Avropa sayağı inqilab
**İdrisilər sülaləsi** — 789-985-ci illərdə Şimali Afrikada iqtidarda olmuş ərəb xanədanı.

Tarixi
------

Xanədanın qurucusu, Həzrət Əlinin oğlu İmam Həsənin nəslindən olub, soyu Mərakeş şəriflərinin bir qolunu meydana gətirən İdris ibn Abdullah (I İdris), Fah Savaşının (786) ardından Məğribin mərkəzi Tancaya getmək məcburiyyətində qalmışdı. Daha sonra Velilada Əvrəbə adlı Bərbəri qəbiləsinin dəstəyiylə özünə dini və siyasi lider olaraq biət edilmiş, beləcə Velila mərkəz olmaq üzrə İdrisilərin təməlləri atılmışdı (789). 

İdrisin oğlu atasının qurduğu Mərakeşi paytaxt etdi. Vəzirlik, katiblik və qazılıq kimi vəzifələri ihdas edərək dövlətini Ərəb-İslam dövləti tərzındə təşkilatlandırdı və gərçəkləşdirdiyi fəthlərlə ölkənin sınırlarını genişlətib İdrisiləri Məğrib-i Əqsanın ən güclü dövləti halına gətirdi. Kurtubada (Kordova) (817-818) və Tunisdə (824-826) meydana gələn üsyanlar üzündən qaçaraq Mərakeşə gələn ərəblərin dövlətin üst qədəmələrində görəvləndirilməsiylə İdrisilərin ərəb xarakteri gücləndi.

Dövlətin sınırları şərqdə Şəlif çayına (Əlcəzayir) və Şimali Mərakeşdə Susa qədər uzanmaqdaydı. Ancaq onun vəfatından həmən sonra xanədan parçalanma müddətinə girdi. Vəliəhd olaraq yerinə keçən böyük oğlu Məhəmməd, ölkəni on iki qardaşından ərgənlik çağına çatan səkiziylə paylaşdı. Tilimsan və civarını isə öncədən olduğu kimi Süleyman b. İdris övladına buraxdı, paytaxt Fas və yörəsini özünə ayırdı. Bu uyğulama qısa müddətdə mərkəzi dövləti zəiflətdi və hər biri muxtariyət ardıca qaçan məhalli əmirliklərin ortaya çıxmasına zəmin hazırladı.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Monarx, sülalə və ya onların nümayəndələri ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Sellüloza
 β-D-qlükozada
**Sellüloza** (*lat.* cellula) — təbiətdə əsasən bitki aləmində geniş yayılmış polisaxarid olub, tərkibi [С6Н7О2(OH)3]n formulu ilə ifadə olunur. Yaşıl bitkilərin və eləcə də əksər yosunlar və oomisetlərdə hüceyrə divarının əsas kompanenti sellüoza hesab olunur.

Yayılması
---------

Sellüloza nişastaya nisbətən daha çox yayılmış karbohidratdır. bitki hücüyrələrinin qılıfları sellülozadan ibarətdir. Quru ağacda 60%-ə qədər, pambıq və süzgəc kağızında isə 90%-ə qədər sellüloza olur.

Quruluşu
--------

Molekul kütləsi bir neçə milyona çatır. Makromolekulları yalnız xətti quruluşa malikdir. Bir istiqamətdə yerləşərək onlar lif əmələ gətirir (kətan, pambıq və s.)

Fiziki xassələri
----------------

Təmiz sellüloza ağ, bərk maddədir, suda və adi üzvi həlledicilərdə həll olmur, mis 2-hidroksidin ammonyakda məhlulunda (Şveyser reaksiyası) yaxşı həll olur. Sellülozanın həll olmamasının səbəbi onun makromolekulları arasında başqa həlledicilərin qıra bilmədiyi, çoxlu sayda hidrogen rabitələrinin olmasıdır.

Kimyəvi xassələri
-----------------

Sellüloza yaxşı yanır:

(C6H10O5)n + 6nO2 -> 6nCO2 + 5nH2 O
Havasız şəraitdə qızdırıldıqda sellüloza parçalanır. Bu zaman ağac kömürü, su və uçucu maddələr - metil spirti, sirkə turşusu, aseton və s. alınır.

Nişasta kimi sellüloza da duru turşularla qızdırıldıqda hidrolizə uğrayaraq qlükozaya çevrilir:

(C6H10O5)n + nH2O -> nC6H12O6
Sellülozanın tədriclə hidrolizindən daha sadə quruluşlu polisaxaridlər, məsələn, amiloid əmələ gəlir. Kağızı 80%-li H2SO4 məhlulu ilə qısa müddətdə işlədikdə onun səthində amiloid əmələ gəlir və bu yolla su keçirməyən perqament kağızı hazırlanır.

Sellüloza mədə-bağırsaq sistemində həzm olunmur, lakin gündəlik qidanın tərkibində 2-5 q olması fizioloji norma hesab edilir. Mədəbağırsaq sistemində qidanın hərəkətini sürətləndirir.
Hemisellülozanın qida cəhətdən əhəmiyyəti yoхdur. Sellüloza və hemisellüloza ballast karbohidrat adlanır.

Alınması
--------

Sellülozanın bitkilərdən - pambıqdan, oduncaqdan, qamışdan və s. alırlar. Bu məqsədlə onları 0.2-0.3 mPa təzyiq altında 120-1800C temperaturda NaOH + Na2SO4 qarışığı (sulfat üsulu) və ya Ca(HSO3)2 məhlulu ilə (sulfat üsulu) işləyirlər. Bu zaman sellüloza digər maddələr (liqnin, pentazonlar, qeksazonlar, qatran) qarışığışdan azad olunur.

Tətbiqi
-------

Sellüloza kətan, pambıq şəklində parça istehsalında istifadə olunur. Onun böyük miqdarı kağız, etil spirt istehsalında sərf olunur.

Sellülozanın hidrolizindən alınan qlükozanın qıcqırması ilə etil spirti alınır. Bu cür alınan spirt *hidroliz spirti* adlanır (1t quru ağacdan 200 l spirt almaq olur).

Mənbə
-----

1. ↑  "Ərzaq malları əmtəəşünaslığı" (PDF). 2022-03-23 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2010-08-24.
**Panegirik** (*lat.* Panegyrikus, q.yun. πανηγυρικος, πανηγυρις), həmçinin **mədhiyyə** və ya **mədhnamə** (*ərəb.* مديح‎ + *fars.* نامه‎) — bir şəxs və ya əşyanın yüksək tərifi ilə ifadə edilən rəsmi ictimai çıxış və ya yazılı əsər.

Antik dövrlərdən XVIII əsrədək kiminsə ölümü münasibətilə yazılmış çıxışlardan ibarət ədəbi janr, həmçinin ədəbi əsərlərdə və çıxışlarda hər cür tərif epizodları panegirik adlansa da, XIX əsrdən başlayaraq əsassız tərifləri ifadə etmək üçün işlədilir.

Tarixi
------

Yunanlar dəfn mərasimlərində çıxış etmək adətini misirlilərdən qəbul etmiş və bu ənənə əsasında ədəbiyyatın və natiqlik sənətinin xüsusi bir növünü yaratmışlar. Artıq Solonun dövründə tanınmış şəxslərin dəfn mərasimlərində çıxışlar istənilən şəxs tərəfindən yox, bunun üçün xüsusi təyin edilmiş məşhur bir natiq tərəfindən edilirdi.

Qədim Romada isə "Ölülər haqda ya yaxşı, ya heç nə" (*De mortuis aut bene, aut nihil*) yanaşması mövcud idi və bu səbəbdən məzar başındakı çıxışlar rəsmi xarakter alır və son nəticədə həyatda olanların mədh olunması üçün bəhanəyə çevrildi. Qədim dövrün panegirikləri arasında ən diqqətəlayiqləri Periklin Marafon və Salamin döyüşlərində həlak olanların xatirəsinə və Lisinin Korinfə qarşı döyüşənlərə həsr etdiyi çıxışlardır. Bu çıxışlar, əsasən, afinalıları vətəni qorumaq və xilas etmək üçün daha çox qurban verməyə həvəsləndirmək üçün edilmişdi.

Sözün dəqiq mənasında Qədim Yunanıstanda "panegirik" ("pan" — "bütün" və "aqora" — "bazar meydanı") dedikdə, hər hansı şəxsin, xalqın, şəhərin şərəfinə camaatın qarşısında edilən təriflərlə dolu və tənqid olmayan çıxışlar nəzərdə tutulurdu. Yunanıstanda belə natiqlik nümunələrindən yalnız İsokratın (e.ə. 386) Afina şəhərinə həsr olunmuş çıxışı qorunub saxlanmışdır.

### Mədhiyyə

Qədim və orta əsrlərdə şairlərin hökmdarları, onun ailə üzvlərini, yaxınlarını təriflədiyi şeirlər mədhiyyənin bir forma kimi yaranmasına səbəb olmuşdur. Bu formadakı şeirlərdə dəbdəbəli ifadələr, süni təriflər, olduğundan daha çox, hətta layiq olmadığı şəkildə uca tutmalar özünə yer tapır. Ona görə də bu tip nümunələrdə ilham, fikrin poetik ifadəsi elə də sənətkarlıq hadisəsi səviyyəsində görünmür.

Sovetlər dönəmində və ondan əvvəlki dönəmlərdə bu tip şeirlərə tez-tez rast gəlinir. 

Azərbaycan ədəbiyyatında mədhiyyə nümunələrinə bütün dövrlərdə təsadüf olunur. Klassik Şərq ədəbiyyatında, dünya ədəbiyyatında da mədhiyyələr kifayət qədərdir. Azərbaycan ədəbiyyatında mədhiyyələr, əsasən, qəsidə və məsnəvi formasında yazılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Wikisource Kisholm, Hyu, ed.Panegyric // Britannika Ensiklopediyası. 20 (XI). Cambridge University Press. 1911. 676–677.
2. ↑  *Məhərrəm Qasımlı, Mahmud Allahmanlı.* "Aşıq şeirinin poetik biçimləri və çeşidləri" (az.). Elm və təhsil. 2018. 2021-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-13.
**Miranşahi ailəsi** — Bayandurlar sülaləsinin ikinci dərəcəli qolu olan ailə. Ailə Teymuri sülaləsi ilə Bayandurlu sülaləsinin qarışığından, yəni Sidi-Əhməd ibn Miranşah Teymuri ilə Uzun Həsənin qızı Rüqəyyə Sultanın evliliyindən ortaya çıxmışdır.

Baysunqur hakimiyyətə gələrkən reaksiyaları
-------------------------------------------

Sultan Yaqub Qarabağdakı düşərgədə öldükdən sonra Sufi Xəlilin yardımı ilə oğlu Baysunqur hakimiyyətə gəldi. Baysunqurun taxta çıxışında Miranşahi ailəsinin dəstəyi mühüm rol oynamışdı. Hökmdarlığın faktiki hakimi olan Sufi Xəlil Yaqubun baş komandanı Mirzə Əli ibn Sultanxəlili ələ keçirib edam etdirdi. Onun bu addımı Bayandurluların və Miranşahilərin Sufi Xəlildən uzaqlaşmasına və üsyana başlamasına səbəb oldu. Üsyan nəticəsində hökdmar düşərgəsində qanlı döyüş baş verdi və döyüş nəticəsində Miranşahilərin daxil oldğu koalisiya məğlub oldu.

Həmçinin bax
------------

* Ağqoyunlu dövləti
* Teymurilər

İstinadlar
----------

1. ↑  Woods, 1999. səh. 194
2. ↑  Woods, 1999. səh. 151

Mənbə
-----

* *John E. Woods.* The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire (Revised and Expanded Edition). University of Utah Press. 1999. ISBN 978-0874805659.
**"Moana"** (ing. Moana) - "Walt Disney Animation Studios"un 56-cı tammetrajlı cizgi filmidir. 6 yaşdan yuxarı izləyicilər üçün nəzərdə tutulan bu film macəra ilə doludur.

Məzmunu
-------

"Moana" (ing. Moana) - "Walt Disney Animation Studios"un 56-cı tammetrajlı cizgi filmidir. İlk əvvəl bu filmin süjeti "2 min il əvvəl Sakit okeanın cənub hissəsində baş vermiş əfsanəvi macəra hekayəsi" kimi təqdim edilirdi. ».

Filmin rejissorları Con Masker və Ron Klements, bəstəkarı isə Mark Mançindi. Əsas qəhrəmanlardan biri olan yarıtanrı Mauini amerikalı kinoaktyor Dueyn Conson səsləndirmişdir..

Dünyada premyerası 23 noyabr 2016-cı ildə baş tutmuşdur.

Giriş hissə
-----------

Əvvəlcə ancaq okean vardı. Sonra adaların anası Teffiti gəldi. Teffitinin möhtəşəm bacarığı olan ürəyi vardı. O, həmin ürək sayəsində həyat bəxş edə bilirdi. Və Teffiti bu bacarığını dünya ilə bölüşürdü. Amma sonra bəzi qüvvələr Teffitinin ürəyini axtarmağa başladılar. Onlar inanırdılar ki, ürəyə sahib olmaqla həyat yaratmaq istedadına da malik olacaqlar. Və bir gün onlardan ən dəliqanlısı ürəyi ələ keçirmək üçün okeanın üzərindən uçub keçdi. Bu, küləklərin və dənizlərin yarıtanrısı Maui idi.

Ürəyindən məhrum olan Teffiti parçalanaraq dəhşətli qaranlıq yaratmağa başladı. Maui qaçmağa çalışdı, amma digər ürək ovçusu olan torpaq və alov iblisi Tekaonun yolunu kəsdi. Mauini səmadan endirdi. Bir daha da onu görən olmadı. Mauinin sehrli qarmağı ilə Teffitinin ürəyi isə dənizə düşərək yox oldu.

Elə indi də Teka və dənizlərin iblisləri ürəyi axtarırlar. Onlar dayanmadan genişlənən qaranlıqda gizlənərək balıqlarımızı yoxa çıxaracaq, bizlərdən ən sonuncunu da qaniçənliklə məhv edənə qədər adalardakı həyatı heçliyə çevirəcəkdir. Amma bir gün bir nəfər mərcan adalarını cəsarətlə keçərək Mauini tapacaq, onu nəhəng okeandan keçirərək ürəyi Teffitiyə qaytaracaq və bizim hamımızı xilas edəcəkdir...

Süjeti
------

Film Sakit okeanın cənub sahillərindəki Matunui adalasında yaşayan Moana adlı qızın həyatından bəhs edir. Moana başçının qızıdır. Onların adasında yaşamaq üçün bütün vasitələr və şərait var. Amma bir gün məlum olur ki, ada sakinlərinin əsas qidası olan balıq və hind qozu (kokos) yoxa çıxmağa başlayıb. Bu zaman Moana mərcanları üzüb keçərək Teffitinin ürəyini qaytarmaq və bu yolla qəbiləni xilas etmək fikrinə düşür... Ona isə ancaq yarıtanrı Maui kömək edə bilər...

Dublyaj
-------

Kiçik yaşlı tamaşaçılarla birgə böyüklərin də maraqla izləyəcəyi macəralarla dolu olan film azərbaycan teleməkanının ilk və yeganə uşaq kanalı olan ARB Günəşin dublyaj studiyasında səslənərək 2020-ci ilin mart ayından etibarən Tv-nin efirində yayımlanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Art And Some Story Details For Disney’s Epic, Mythic Animated Adventure[*ölü keçid*]
2. ↑  Dwayne Johnson in talks to voice key role in Disney’s Moana
**Vəhşi təbiətdə** (*ing.* İnto the wild) — Con Kraqaur tərəfindən 1996-cı ildə yazılmış, qurğusal olmayan və Xristofor Mekkandles adlı gəncin macəralarını anladan eyniadlı filmdir. Film 2007-ci ildə çəkilmişdir. Filmin əsasında çəkildiyi kitabın orijinal ingiliscə adı "Vəhşi təbiətə doğru" mənasına gəlir. Əsər adını kitabın başlarındaki "I walk into the wild now (azərbaycanca: İndi vəhşi təbiətə doğru gedirəm) cümləsindən alır. Film ən yaxşı qurğulama və ən yaxşı köməkçi kişi aktyor sahələrində Oskara namizəd göstərilmişdir.

Mövzusu
-------

Universitetdən yeni məzun olmuş Xristofor, atası və anası ilə keçmişdə yaşadığı problemlərin təsiri ilə sahib olduğu hər şeydən imtina edir, sonrasında Alyaskada vəhşi təbiətdə yaşamağa çalışır. Alyaskadan əvvəl olan iki illik səfəri boyunca bir çox rəngli obrazlala tanış olur və onlarla dost olur. Filmin davamında Xristoforun Alyaskada verdiyi yaşam mübarizəsi olduqca real bir şəkildə təsvir edilmişdir.

Rollarda
--------

Şon Pennin rejissorluğunu etdiyi filmdə Emil Hörs, Vins Van və Ketrin Kinr yer alır.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2  .
3. ↑  .
4. 1 2 3  .
5. 1 2 3  .
6. ↑  Česko-Slovenská filmová databáze (çeş.). 2001.
7. ↑  *Blanc J.* AlloCiné (fr.). 1993.

Xarici keçidlər
---------------

* Informative website on the story
* Follow up book from the original
* Into the Wild Rotten Tomatoes saytında  (ing.)