recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Sarvanlar.

**Sarvanlar** — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Tarixi
------

Sarvanlar kəndi Ağcabədi rayonunda, rayon mərkəzindən 34 km məsafədə, Qarqar çayının sağ sahilində Qarabağ düzündə yerləşir.
Sarvanlar kəndinin keçmiş adı Piyada Qurbanlı olub. Bu yaşayış məntəqəsi sarvançılıqla məşğul olmuş qurbanlı nəslinin burada məskunlaşması nəticəsində yarandığına görə belə adlanmışdır. Kəndin ərazisində vaxtilə karvanların və sarvanların düşərgəsi, dayanacaq yeri də olmuşdur. Burada içməli su olduğu üçün gələn karvanlar burada dayanıb dincələ̟rmişlər Sonralar camaat burada evlər tikmiş, kəndi Sarvan düşən adlandırmışlar. Sonralar kənd Sarvanlar adlandırılmışdır. Sarvanlar kəngərlərin bir qoludur.
XIX əsrin ortalarına aid olan məlumata görə sarvanlar Şəki qəzasında köçərilik etmiş bir içma olmuşdur. Onlar qışı indiki kəndin yerləşdiyi yerdə ərəbşəki icması ilə bir yerdə keçirmiş, sonralar orada daimi yaşayış məntəqəsi salmışlar. İcmaya sarvanlar adı onların məşğuliyyətinə görə verilmişdir.

Toponimikası
------------

Sarvanlar oykonimi sar, van və lar komponentlərinə ayrılır. İran mənşəlisar sözü "dəvə" mənasındadır. Toponimin tərkibindəki van komponenti "isimlərə əlavə olunan və qoruyan, mühafizə edən" mənası daşıyan şəkilçidir. Sarvan sözü "dəvəçi, dəvə saxlayan", "dəvə mühafizəçiləri","dəvə başı çəkən", "dəvə sürən"mənasındadır. Sarvanlar "dəvəçilər, dəvə mühafizəçisi2 deməkdir.
Dəvəçi və Salyan rayonlarında Sarvan adlı kənd vardır. Vaxtilə İrəvan quberniyasının Sürməli qəzasında da Sarvanlar adlanan kənd mövcud idi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Nazim Tapdıqoğlu (Vəlişov) Ağcabədi Ensiklopediyası. Bakı-2007.

Xarici keçidlər
---------------

* maps.google.com, Sarvanlar
* nona.net, Sarvanlar
* traveljournals.net, Sarvanlar [*ölü keçid*]

| ⛭Ağcabədi rayonunun yaşayış məntəqələri |
| --- |
| Şəhərlər | Ağcabədi |  |
| Qəsəbələr | Hindarx |
| Kəndlər | Ağabəyli • Aran • Arazbar • Aşağı Avşar • Avşar • Bala Kəhrizli • Bilağan • Boyat • Böyük Kəhrizli • Cəfərbəyli • Dəlmətala • Gələbədin • Göyük • Hacıbadəlli • Hacılar • Hüsülü • Xocavənd • İmamqulubəyli • Kəbirli • Kürdlər • Qaradolaq • Qaravəlli • Qaraxanlı • Qiyaməddinli • Mehrablı • Minaxorlu • Mirzəhaqverdili • Muğanlı • Nəcəfqulubəyli • Pərioğlular • Poladlı • Rəncbərlər • Salmanbəyli • Sarvanlar • Şahsevən • Şahsevən Təzəkənd • Sarıcalı • Şənlik • Şərəfxanlı • Şotlanlı • Şahmalılar • Taynaq • Təzəkənd • Yeni Qaradolaq • Yuxarı Qiyaməddinli |

|  |  |
| --- | --- |
| Ağcabədi rayonu | *Ağcabədi rayonu ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |

|  |  |
| --- | --- |
| Kənd | *Kənd ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Kol öküzboğan** (*lat.* Bupleurum fruticosum) — bitkilər aləminin çətirçiçəklilər dəstəsinin çətirkimilər fəsiləsinin öküzboğan cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Aralıq dənizi sahillərindən, Krımın cənub sahilində bəzən yabanı olan həmişəyaşıl dekorativ kol bitrkisidir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1,8 m olan həmişəyaşıl koldur. Bitki düz budaqlı zoğ və sıx çətir əmələ gətirir. Yarpaqları dərili, lələkvari-bölünmüş, çox vaxt böyük, qabarıq qınlıdır və mavi-yaşıl rənglidir, uzunluğu 9 sm-ə çatır. Çiçək qruplarına görə asanlıqla tanınır; sadə və ya mürəkkəb çətirlər əmələ gətirir, çiçəkləri xırda, çox vaxt ağ, bəzən sarı və ya mavi, düz, ikicinsli, kasacığı az bilinən, çiçək tacı beşləçəkli, dişiciyi bir, yumurtalığı-yarımaşağı, ikiyuvalıdır. Meyvəsi-2 yerə bölünmüş toxumcadır.

Ekologiyası
-----------

Rütubətsevən, mülayim iqlim şəraitinə davamlı bitkidir. Zəngin torpaqlarda yaxşı bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın bir çox rayonlarında mədəni çəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Bitkinin yerüstü hissəsindən alınan efir yağı insanın psixi-emosional vəziyyətini stimullaşdırır, idman zədələrində, ağrılarda və s.istifadə edilir. Bundan əlavə bu yağ hüceyrələrdən zəhərləri çıxarır, şişləri götürür. Qida borusuna müsbət təsir göstərir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 238.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q946581
* Wikispecies: Bupleurum fruticosum
* APDB: 154379
* EPPO: BUPFR
* EUNIS: 151879
* GBIF: 3638793
* GRIN: 8157
* iNaturalist: 82601
* IPNI: 839164-1
* ISC: 112850
* NBN: NBNSYS0000003656
* NCBI: 48103
* PFI: 3567
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:839164-1
* Tropicos: 1700032
* uBio: 5827561
* WFO: wfo-0001067668

 |
**Aşıq Dəmir Gədəbəyli** (*Vəliyev Dəmir Allahyar oğlu*; 1972, Arabaçı, Gədəbəy rayonu – 18 mart 2020, Bakı) — Azərbaycan aşığı, "Koroğlu havaları"nın mahir ifaçısı.

Həyatı
------

Aşıq Dəmir Gədəbəyli 1972-ci ildə Gədəbəy rayonunun Arabaçı kəndində doğulub. 1986-cı ildə Zamanlı kənd orta məktəbinin 8-ci sinfini bitirmişdir.

Aşıq Dəmir Gədəbəyli 18 mart 2020-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

Yaradıcılığı
------------

1986-cı ilə qədər Aşıq İmran Həsənovun yanında şəyird olmuşdur. Aşıq Dəmir İmran Həsənovun sənət keyfiyyətlərini mənimsəmiş, istedadlı aşıq kimi ustadının yanında yetişmişdir.

Zil səsə malik olan sənətkardır. "Koroğlu havaları"nın mahir ifaçısıdır.

Xarici ölkələrdə keçirilən mədəniyyət tədbirlərində iştirak etmişdir.

Aşıq Dəmir Gədəbəyli poetik yaradıcılıqla da məşğul olmuşdur.

Gədəbəy Aşıqlar Ansablının üzvüdür. 

Azərbaycan aşıqlarının V və VI qurultaylarının iştirakçısı olmuşdur. I və II Beynəlxalq aşıq festivallarının diplomantıdır.

Filmoqrafiya
------------

* Koroğlu (film, 2003)

İstinadlar
----------

1. ↑  Qara Namazov, "Aşıqlar" (bioqrafik məlumat kitabı), Bakı, "Səda", 2004. səh. 101.

Xarici keçidlər
---------------

* Asiq Demir, Dastan. — YouTube saytı.
**"Kəpəz" FM** — mərkəzi Gəncə şəhərində olan radio kanalı.

Kəpəz FM 5 fevral 2013-cü il tarixində yayıma başlamışdır. Kəpəz FM radiosu Gəncə və Gəncə ətrafı rayonlarda 93.3 MHz, Qazax, Tovuz və Ağstafa rayonlarında isə 102.7 MHz tezliyində yayımlanır. Həmçinin radionu Azerspace-1 peykindən və rəsmi saytından (www.kepezfm.az) da dinləmək olar. Peykdəki yayım tezliyi bunlardır: 11024 , Polyarizasiya: (V), FEC: 5/6, Symbol rate: 12698

Milli Televiziya və Radio Şurasının 21 dekabr 2012-ci il tarxili qərarına əsasən "Kəpəz Müstəqil Teleradio Şirkəti" MMC-yə Gəncə və ətraf ərazilərdə regional radio yayımı üçün 6 il müddətinə xüsusi razılıq (lisenziya) verilmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭Azərbaycandilli radio kanalların siyahısı |
| --- |
| Ümumrespublika | Radio Respublika  • Bürc FM  • Radio Antenn  • Azad Azərbaycan radiosu  • 106 FM  • Space Radio  • İctimai Radio  • Xəzər FM  • Media FM  • Araz FM  • Avto Radio  • ASAN Radio |  |
| Regional | Naxçıvan radiosu  • Naxçıvanın səsi  • Kəpəz FM |
| Peyk, internet, kabel | Radio NEXT  • Xəzərin səsi  • Radio Avropa  • İ Radio  • Radio Muz  • Lady Radio  • Radio MOR  • ORadio  • Radio Azerbaijan  • Day.az Radio  • Sputnik Azərbaycan |
| Xaricdə fəaliyyət göstərən | Azadlıq Radiosu  • Amerikanın səsi |
| Fəaliyyətini dayandıran | BBC Azərbaycanca  • Muğam Radio  • Europa Plus Baku  • 101.7 FM  • Radio Sara  • Dinamik FM  • ANS ÇM  • Buta FM  • Jazz FM |
**Aypara** — azərbaycanlı bəstəkar Vaqif Gərayzadənin yaratdığı qrup.

Qrup haqqında
-------------

Qrup ''Vaqif Gərayzadənin rəhbərliyi ilə caz-folklor ansamblı" adı ilə 1984-cü ildən fəalliyyətə başlamış, 1988-ci ildən isə ''Aypara'' adlanmışdır. Qrupun yaradılmasında məqsəd 80-cı illərin əvvəlində bizim incəsənətimizə, xüsusilə Azərbaycan milli cazına gətirilən yeniliyi inkişaf etdirərək təkmilləşdirmək idi. Yarandığı ildən etibarən bütün respublika müsabiqələrində birinci yeri tutub. İlk vaxtlar Alim Qasımov (1987), Aygün Kazımova ("Bakı Payızı 1988" müsabiqəsi ), Zülfiyyə Xanbabayeva ("Bakı Payızı 1988" müsabiqəsi) kimi ifaçıları qrup müşayiət etmişdir. Qrup 1988-ci ildə «Товарищ Песня!» (Moskva, Rusiya) festivalına qatılmış və laureatlardan biri olmuşdur. Bundan başqa, Tiflis,İrəvan, Vitebsk, Yuqoslaviyada keçirilən bir sıra müsabiqə və festivallarda iştirak etmişdir.

1991-ci ildə ''Azərbaycanın səsi'' beynəlxalq müsabiqəsində laureatı, Vaqif Gərayzadə isə ''Qitənin ən yaxşı aranjimançısı'' adına layiq görülmüşdür.

1991–1992-ci illərdə Sevda Ələkbərzadə qrupla birgə fəaliyyət göstərmişdir. 1994-cü ildə Zülfiyyə Xanbabayeva qrupda ifaçı kimi çalışıb. Həm Aygün Kazımova, həm də Zülfiyyə Xanbabayeva karyeraları boyunca daim bu qrupla birgə konsert və ya digər tədbirlərdə birlikdə çıxış etmişlər. 1999-cu lldə Vaqif Gərayzadə ''W-trio'', 2002-ci ildə isə ''Şeron'' qruplarını yaratmış və 2006-cı ilə qədər bu qruplar fəaliyyət göstərmiş, qrupların musiqiçi tərkibi ''Aypara'' qrupunun üzvləri idi. Ardından Samir Piriyev, Ramal İsrafilov və Kazım Can qrupun üzvlərinə çevrilmişdir. Sonuncu tərkib isə əvvəlkilər qədər uğur qazanmadı.

1993-cü ildə Rəşad Haşımov (pianoçu), Asif Kərimov (skripka), İlqar Quliyev (vocal), Vilayət Qəhrəmanzadə (solo guitar) Vaqif Gərayzadənin təklifi ilə "Rast" pop-qrupunu yaratmışlar.

1997-ci ildə qrupun ilk albomu işıq üzü görmüşdür: "Aypara" Folk Jazz Band — "Oriental" albomu 1997 (səsyazma — fevral, aprel)

1. Azərbaycan dastanı (05:22) bəstəkar Vaqif Gərayzadə
2. Oriental Jazz (Dialogue) (09:39) bəstəkar Vaqif Gərayzadə
3. Köhnə Məhəlləmiz (06:39) bəstəkar Vaqif Gərayzadə
4. Şirvan Naxışları (07:36) bəstəkar Vaqif Gərayzadə
5. Humayun sayağı (04:24) bəstəkar Vaqif Gərayzadə (solo saksofon Eldar Zeynalov)
6. Novruzu (06:29) bəstəkar Vaqif Gərayzadə
7. Mənzərə (03:50) bəstəkar Aytən İsmixanova
8. Cahargah-fantaziya (05:35) bəstəkar Vaqif Gərayzadə

Albomdakı musiqilərin hazırlanmasında iştirak etmiş musiqiçilər| 1 | Pianoçu | Aytən İsmixanova |
| 2 | Pianoçu | Azər Allahverdiyev |
| 3 | Solo guitar | Rafik Bunyatov |
| 4 | Zərb alətləri | Vaqif Əliyev |
| 5 | Saksofon | Eldar Zeynalov |
| 6 | Saksofon | Rain Sultanov |
| 7 | Soprano | Hakim Abdullayev |
| 8 | Zərb | Fuad Mehdiyev |
| 9 | Nağara | Şirzad Həsənov |

İstinadlar
----------
**Sarvan Şamiloğlu**-Azərbaycan jurnalisti, Şamil Ağayevin və Zərifə Ağayevanın oğlu

Həyatı
------

Sarvan Şamiloğlu 18 sentyabr 1955-ci ildə Ağdamda anadan olmuşdur. Ağdam şəhər 2 saylı orta məktəbdə oxumuş, M.F.Axundov adına Azərbaycan Pedaqoji Rus Dili və Ədəbiyyatı İnstitutunda (indiki Bakı Slavyan Universiteti)ali təhsil almışdır.

Sarvan Şamiloğlu ali təhsilini başa vurduqdan sonra Ağdamda 136 saylı Texniki peşə məktəbində komsomol komitəsinin katibi vəzifəsində çalışmışdır. O, 1990-cı ilin fevral ayından ömrünün sonuna kimi "Qarabağ"qəzetində işləmişdir. "Qarabağ"qəzetində müxbirlikdən baş redaktorun müavinliyinə qədər şərəfli yaradıcılıq yolu keçmişdir.

Sarvan Şamiloğlu 1992 ildə Jurnalistlərin Azad Həmkarlar İttifaqının təsis etdiyi "Zəfər" mükafatına layiq görülmüşdür.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin 2005-ci tarixli sərəncamı ilə milli mətbuatımızın 130 illik yubileyi münasibətilə Sarvan Şamiloğlu "Tərəqqi" medalına layiq görülmüşdür.

Sarvan Şamiloğlu 17 iyul 2014-cü Bakıda faciəli şəkildə həlak olmuşdur.

Yaradıcılığı
------------

Sarvan Şamiloğlunun jurnalistikaya gəlişi 60-cı illərin sonlarından - orta məktəb illərindən başlayır. Onun pioner drujinasının fəaliyyətindən, məktəbli dostlarının uğurlarından bəhs edən məqlələri "Pioner" jurnalında, "Lenin yolu" (indiki "Ağdam" qəzeti) qəzetində çap olunmuşdur.

Sarvan Şamiloğlunun "Qarabağ"qəzetində işlədiyi 24 illik fəaliyyəti dövründə xalqımızın başına gətirilən müsibətlərin, faciələrin ictimaiyyətə çatdırılmasında böyük xidməti olmuşdur. Onun köçkünlərimizin ağır həyatından, Qarabağ həqiqətlərindən bəhs edən yazıları bu gün də öz aktuallığını saxlamaqdadır.

Əsərləri
--------

* Şəhid şəhərin şəhid oğulları (Ağdam). Bakı, 1994
* Qandan göyərən yollar. Bakı, 2001

Mənbə
-----

* Ağdamım-qibləgahım. (Tərtibçi:Surxay Əlibəyli). (I kitab). Bakı, 2001

Həmçinin bax
------------

* Qarabağ
**Fender**  — ABŞ-də yerləşən və dünya miqyasında çox məşhur bir gitara istehsalçısı şirkətdir. Əsası 1946-cı ildə Leo Fender tərəfindən qoyulmuşdur.

1950-ci ildə bir maqnitli *Fender Esquire* adlı elektrik gitaranı istehsal edən firma 1951-ci ildə həmin gitaranı modifikasiya edərək iki maqnitli *Fender Broadcaster* ilə əvəz edirlər. Sonradan bu gitaranın adı Telecaster olaraq dəyişdirilmişdi və bu gün həmin gitara peşəkar musiqiçilər arasında ən məşhur gitaralardan biridir. Elə həmin il ilə Leo Fender tarixdə ilk Fender Precision Bass bas-gitarasını ixtira edir və 1952-ci ildən bu gitaranın istehsalına başlanır. Bu gitara hal-hazırda bir çox musiqiçilər və istehsalçılar üçün bas-gitaranın etalonu hesab olunur.

1954-cü ildə Fender öz əfsanəvi Stratocaster gitarasını istehsal edir və bu gitara musiqi dünyasında bir növ inqilab edir. Bu gitaranın forması bir müddət gitara istehsalının tendensiyalarının gedişatını da müəyyən edir. Sonrakı illər Stratocaster'in modifikasiya olunmuş bir neçə modeli hazırlanır və əksəriyyəti indi də istehsal edilir.

* 1958 — Fender Jazzmaster
* 1960 — Fender Jazz Bass
* 1961 — Fender Bass V
* 1961 — Fender Bass VI
* 1962 — Fender Jaguar
* 1964 — Fender Mustang
* 1965 — Fender Coronado
* 1987 — Fender Performer
* 1993 — Fender Prodigy
* 1995 — Fender Roscoe Beck Bass
* 2005 — Fender Jaguar Baritone

1987-ci ildə Fender şirkəti, Los-Ancelesdən 180 mil uzaqlıqda, Meksikanın Ensenade şəhərində bir fabrik açır. Həmin fabrikdə ucuz qiymətə satılan gitaraların standart modellərinin istehsalına başlanır. Amerika zavodundakı yüksək keyfiyyətli və bahalı modellərin istehsalını şirkət Fender Custom Shop işinə başlayır. Şirkət sifarişli gitaraların və məşhur musiqiçilərin gitaralarının imzalı modellərinin istehsalına başlayır

1991-ci ildə şirkətin yaradıcısı Leo Fender Parkinsonun xəstəliyi səbəbi ilə dünyasını dəyişir.

2006-cı ildə Fender öz 60 illiyini qeyd etdi. 2007-ci ilin oktyabrında Fender və Kaman şirkəti elan etdi ki, Fender 117 milyon dollar qarşılığında Kaman Music Corporation-u əldə edib.

Xarici keçidlər
---------------

* Fender rəsmi veb səhifəsi
**Aşıq Mayis Gəncəli** *(1947 – 2020)* — Azərbaycanlı ustad aşıq, Əməkdar mədəniyyət işçisi

Həyat və yaradıcılığı
---------------------

Aşıq Mayis Gəncəli (Mayis İsrail oğlu Sadıqov) 1947-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olmuş, uşaqlıq çağlarından saza-sözə böyük maraq göstərmişdir. O, 1962-ci ildən etibarən ustadların yanında aşıqlığın sirlərini öyrənməyə başlamışdır. Aşıq Qədirdən, Aşıq Hümbətdən, Aşıq İslam Yusibovdan, Aşıq Zeynal Məmmədovdan (Qaraçıoğlu İbrahimin şagirdi), Aşıq Cuma Aslanovdan, Aşıq Hüseyn Cavandan dastanları mükəmməlliklə mənimsəmişdir. Mayıs Gəncəli aşıq yaradıcılığı ilə yanaşı divan ədəbiyyatının da bilicisi sayılırdı. O, ərəb və fars dillərini sərbəst bilirdi. Quran hafizi kimi də məşhur idi. Sovet dönəmində ittifaq miqyasında kecirilən festivallarda dəfələrlə birinci yerə layiq görülmüş, diplom və mükafatlar almışdır (1974,1979,1983). Dastancı aşıq kimi böyük hörmətə malik idi. Zəngin söz və musiqi repertuarı ilə seçilirdi. Repertuarında "Xəstə Qasım", "Qurbani", "Abbas və Gülgəz","Tahir və Zöhrə","Valeh və Zərnigar", "Koroğlu" dastanları mühüm yer tuturdu. Xəstə Qasım, Aşıq Ələsgər, Molla Cuma və Növrəs İmanın müəmma dolu şeirlərinin dərin bilicisi idi. Şaqraq və zil oxu manerası ilə secilirdi. Koroğlu havalarının dərin bilicisi və ustad ifaçısı idi.
Müasir aşıq sənətinin görkəmli nümayəndələrindən biri olan Mayis Gəncəli Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin həyatında yaxından iştirak edirdi. Sənət həyatı boyunca on beşə yaxın gənc aşığa ustad xeyir-duası vermişdir. IV, V və VI Aşıq qurultaylarının iştirakçısı olmuşdur. Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adına layiq görülmüşdür. 2008-ci ildən Azərbaycan Aşıqlar Birliyininnin idarə heyətinin üzvü və Gəncəbasar aşıqlar bölməsinin rəhbəri olmuşdur. 2020-ci ilin iyun ayında 73 yaşında vəfat etmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

* www.azerab.az

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Aşıqlar Birliyi

İstinadlar
----------

1. ↑  "www.medeniyyet.az — rəsmi sayt". 2023-07-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-06.
Fenoloji inkişafZeytun ağacı çiçəyinin fenoloji inkişafı, aşağıda BBCH standart dərəcəsi. a-50, b-51, c-54, d-57, (<15% açmış çiçəklər); f-65, (>15% açmış çiçəklər); g-67, (<15% açmış çiçəklər); h-68 (Oteros və b. 2013)
**Fenologiya** (*yun.*  phaino- aşkar edirəm) — Təbiətdə mövsümi hadisələr, onların başlama müddəti və bu müddətləri müəyyən edən səbəblər haqqında biliklər sistemi.

Ümumi məlumat
-------------

Fenologiya bitki və heyvanat aləminin (biofenologiya) mövsümi hadisələrini, həmçinin qarın yağması, ilk və son ayazlar, buzbağlama və su hövzələri donuşluğunun açılmasını qeydə alır və öyrənir. Bitkilərdə (fitofenologiya) inkişafın mövsümi fazaları (tumurcuqların şişməsi və açılması, yarpaqlama, çiçəkləmə, toxumların və meyvələrin yetişməsi, xəzan): heyvanlarda (zoofenologiya) – məməlilərdə qış yuxusundan oyanma, cütləşmənin başlanması, mövsümi törəmələr və miqrasiyalar, quşlarda yuvalama, yumurtaqoyma və s. köçəri quşlarda həmçinin yaz və payız köçmələri, buğumayaqlılarda qışlayan fərdlərin oyanması, yumurtaqoyma, sürfələrin inkişafı, diapauzalar və s. qeydə alınır. Fenoloji qanunauyğunluqlar xalq təsərrüfatında mövsümi işlərin və tədbirlərin regional təqviminin tərtib olunması əsasında inkişaf edir, təbiətin mühafizəsi, faydalı bitkilərin zərərvericiləri və xəstəliklərinə, insan, ev heyvanlarının parazitlərinə və transmissiv xəstəliklərinə qarşı mübarizə tədbirləri keçirilməsində də bu təqvimlərdən istifadə edilir.

Fenoloji faza
-------------

Fenoloji faza təbiətdə mövsüm üzrə bir-birindən kəskin seçilən dövrlərdir. Bitkilərdə- tumurcuqlama, çiçəkləmə, toxumvermə; heyvanlarda- miqrasiya, yuvaqurma, balaçıxarma və s.

Həmçinin bax
------------

İlin fəsilləri

Xarici keçidlər
---------------

Фенология

İstinadlar
----------

1. ↑  Oteros, J. García-Mozo, H. Vázquez, L. Mestre, A. Domínguez-Vilches, E. Galán, C. (2013). Modelling olive phenological response to weather and topography. Agriculture Ecosystems & Environment, 179: 62–68.
2. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ekoloqların məlumat kitabı. Bakı-Elm-2003.
3. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı-Elm-2008.
**Kamal Yusif oğlu Musayev** – Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin Rəyasət Heyətinin üzvü (1971– 1989)

Həyatı
------

Respublikanın əməkdar hüquqşünası Musayev Kamal Yusif oğlu 10 may 1922-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. 
1939-cu ildə Bakı şəhəri 161 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra V.İ.Lenin adına Tiflis Dəmiryol Mühəndisləri İnstitutuna daxil olmuşdur. Böyük Vətən müharibəsinin başlanması ilə əlaqədar olaraq, təhsilini yarımçıq qoyub öz xahişi ilə cəbhəyə yollanmışdır. O, uzun bir döyüş yolu keçmiş, Volxov, Leninqrad və II Pribaltika cəbhələrində vuruşmuşdur.

Sovet ordusu sıralarından tərxis olunub 1945-ci ildə Bakıya qayıtdıqdan sonra Azərbaycan Dəmiryol İdarəsində şöbə rəisinin köməkçisi işləmişdir. 1946-cı ildə Kirov adına Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) hüquq fakültəsinə daxil olmuş və həmin universiteti 1951-ci ildə fərqlənmə diplomu ilə bitirdikdən sonra Azərbaycan SSR Ədliyyə Nazirliyinin sərəncamına göndərilmişdir. 

Kamal Musayev 1951 – 1953–cü illərdə 2 saylı Bakı notariat kontorunda məsləhətçi, Bakı vilayət maliyyə şöbəsində şikayətlər üzrə Baş müfəttiş işləmişdir.

K.Musayev 1953-cü ildən 1960-cı ilədək ikinci dəfə Sovet Ordusu sıralarında xidmət edmişdir. Tərxis olunduqdan sonra Bakıya qayıtmış və həmin il Yardımlı rayonunun Xalq Məhkəməsinin hakimi seçilmişdir.
Bacarıqlı hüquqşünas 1963-cü ildə Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin üzvü seçilmişdir, 1971-ci ildən isə Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin Rəyasət Heyətinin üzvü kimi çalışmışdır.

Kamal Musayevin xidməti qiymətləndirilərək, ona 1983-cü ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin fərmanı ilə "Əməkdar Hüquqşünas" fəxri adı verilmişdir. K.Musayev çalışdığı müddətdə dəfələrlə Ali Məhkəmənin büro üzvü və partiya təşkilatı katibinin müavini, xalq nəzarəti qrupunun sədri seçilmişdir.

Kamal Musayevin böyük xidmətləri dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. O, bir sıra orden və medallarla təltif olunmuşdur.

Kamal Yusif oğlu Musayev 1989-cu il avqust ayının 25-də vəfat etmişdir.

Mükafatları, təltifləri və fəxri adları
---------------------------------------

1. "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı
2. "SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 40 illiyi" yubiley medalı
3. "Qırmızı Ulduz" ordeni
4. "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 20 illiyi" yubiley medalı
5. "SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 50 illiyi" yubiley medalı
6. "Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" yubiley medalı
7. "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni
8. "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 30 illiyi" yubiley medalı
9. "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 40 illiyi" yubiley medalı
10. II dərəcəli Vətən Müharibəsi Ordeni
11. "SSRİ Silahlı Qüvvələri veteranı" medalı
12. ASSR Ali Sovetinin Fərmanı ilə "Əməkdar hüquqşünas"
**Muncuqlutəpə yaşayış yeri** — Şəmkir rayonunun Qaracəmilli kəndindən 8 km şimalda, Kürün sağ sahilindən 120 metr aralıda yerləşir. 

Yaşayış yerinin narınqalası ən yüksək, hakim mövqedə yerləşməklə üç tərəfdən qala divarları ilə möhkəmləndirilmişdi. Şimaldan isə onu Kür çayı hüdudlayırdı.Qalınlığı 1,7-1,8 metrə çatan mədəni təbəqə qatında IX-X və XI-XIII əsrlərə aid olmaqla iki inşaat qatı müəyyənləşdirilmişdir. Qazıntı zamanı çaydaşından və bişmiş kərpicdən hörülmüş tikili qalıqları, çoxlu təndir və ocaqlar, təsərrüfat quyuları üzə çıxarılıb öyrənilmişdir. Memarlıq hissələrinin, o cümlədən sütun başlıqlarının tapılması vaxtilə burada monumental binaların olmasına dəlalət edir. Mədəni təbəqədən tapılmış arxeoloji materiallar və şirsiz saxsı qab-qacaqla, dəmir alət və silahlarla metal məmulat və müxtəlif bəzək əşyaları ilə təmsil olunmuşdur. Şirli saxsı qabların tapıntılar arasında çoxluğu xüsusi qeyd olunmalıdır.

Mənbə
-----

* Azərbaycan arxeologiyası. VI cild. Bakı 2008
* Muncuqlutəpə qədim qəbiristanlığı[*ölü keçid*]
**Mumm** (fr. *Mumm*) — şampan istehsal edən ən böyük şirkətlərdən biri, Reymsdə yerləşir.

Tarixi
------

Şirkətin zirzəmisi
Şirkət Reymsdən olan şərabçı alman Mumm qardaşları (Yakobs, Qotlib və Filipp) və Fridrix Gisler tərəfindən 1 mart 1827-ci ildə təsis olunub və təsis olunarkən adı P. A. Mumm Giesler et C° idi. 

P. A. inisialları qardaşların atası Zolingendən olan şərab ticarətçisi Peter Arnold Mumma məxsus idi. 1852-ci ildə *Peter Arnoldun nəvəsi*Georges Hermann Mumm şirkətin rəhbəri oldu və onun inisialları olan G. H. şirkətin adında istifadə olunmağa başlandı. Şərabın yarlığındakı qırmızı lent Fəxri Legion ordenindəki lentə bənzədilmişdir və şampanın fərqlənmə nişanına çevrilmişdir. Fransız hökuməti şirkətin əsasını qoyanların Fransada Birinci Dünya Müharibəsindən əvvəl yaşamasına və heç vaxt fransız vətəndaşlığını qəbul etməməyinə baxmayaraq şirkəti milliləşdirdi.Hal-hazırda şirkət fransız alkoqollu içkilər istehsalçısı və distribütoru olan Pernod Ricard şirkətinə məxsusdur. Bu şirkət satış həcminə görə dünyada Moët & Chandon və Veuve Clicquot şirkətlərindən sonra üçüncüdür, şirkət hər il yüzdən çox ölkədə 8 milyon şüşəyə yaxın şərab satır.

Maraqlı faktlar
---------------

Mumm 2000-ci ildən etibarən Formula-1 yarışlarının rəsmi sponsorudur və qaliblərin podiumda qələbəni qeyd etməsi üçün xüsusi şüşəli şampan şərabı təqdim edir, lakin 15 illik əməkdaşlığa artıq son qoyulmuşdur, səbəb isə tərəflərin maliyyə məsələlərində anlaşa bilməmsidir. Onu bu ildən digər şərab istehsalçısı olan Moët & Chandon əvəz edəcək. Moët & Chandon 1966–1999-cu illər aralığında Formula-1-in rəsmi tərəfdaşı olmuşdur.

Xarici keçidlər
---------------

Şirkətin rəsmi saytı

Отныне шампанское этой марки будет присутствовать на подиумах Формулы-1

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | BNF: 12001546c · GND: 274972-5 · SUDOC: 028116755 · VIAF: 149740449 · WorldCat VIAF: 149740449 |
Dunqanıstanın bayrağı.
**Dunqanıstan** (çin. ənən. 東干斯坦, Şablon:Lang-dng; mənası – "hueylərin vətəni") — 1934-cü ildən 1937-ci ilə qədər Çinin Sincan vilayətinin cənub hissəsində, Çində vətəndaş müharibəsi zamanı müstəqil idarə olunan region. "Dunqanıstan" adını avstriyalı monqoşünas Valter Heyssiq icad etmişdir. Əraziyə cənub Tarım hövzəsinin vahələri daxil idi və regionun mərkəzi Xotan idi. Dunqanıstan üç tərəfdən Sincan qubernatoru Şen Şiçaya sadiq qoşunlar, cənubdan isə Tibet yaylası ilə əhatə olunmuşdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  "*Autonomous Military Region of Southern Sinkiang : TUNGANISTAN Kingdom*, w.ethnia.org (without date)". 2021-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-25.
2. ↑  Lars-Erik Nyman: *Great Britain and Chinese, Russian and Japanese interests in Sinkiang, 1918–1934*, Stockholm 1977, p. 122.

Xarici keçidlər
---------------

* Memories of Tunganistan: Saipulla Mutallip’s Qarangghu Tagh
* Alleged flag of Tunganistan
* Tunganistan in the BrillOnline Reference Works
**Toronto bayrağı** (*fr.* Drapeau de Toronto) – Kanadanın Ontario əyalətinin Toronto şəhərinin bayrağı. 21 yaşlı Corc Braun Kolleci tələbəsi Rene de Santis tərəfindən dizayn olunmuşdur və 1974-cü ildə Qədim Toronto Bayraq Dizayn Komitəsinin təşkil etdiyi müsabiqədə qalib gəlmişdir. 1997-ci ildə şəhərlə bağlı aparılan dəyişikliklərdən sonra yeni şəhər şurası yeni dizayn axtarmağa başlamış, lakin təklif olunan variantların heç birini qəbul etməmişdir. De Santis orijinal bayraq üzərində bir neçə kiçik dəyişiklik aparmağı təklif etmiş və hazırladığı yeni bayraq 1999-cu ilin oktyabrında qəbul olunmuşdur. Bayraqda göy fonda Toronto Şəhər Zalının əkiz qüllələri təsvir olunmuşdur. Ən aşağıdakı qırmızı ağcaqayın yarpağı isə qüllələrin aşağısındakı Şura Bölməsini təmsil edir. Yuxarıdakı və qüllələr arasındakı boşluq "T" hərfi şəklindədir və şəhərin adının ilk hərfinə işarədir.

Bayrağın bir versiyası Toronto Yanğınsöndürmə Xidmətinin sərəncamında olan "William Lyon Mackenzie" yanğınsöndürən qayığında istifadə olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Brucemark, contributed by Phil Nelson.* "Council committee picks Toronto's 25-year-old design". Toronto Star City Hall Bureau. 2006-12-23. 2013-12-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 sentyabr 2017.
2. 1 2  "City of Toronto flag". City of Toronto: Toronto Protocol. 2012-10-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-08.

Xarici keçidlər
---------------

* Toronto bayrağı Toronto.ca rəsmi saytında.
Məzmun
------

Film 4 novella-mahnıdan ibarətdir: torpaq, dəniz, od , səma. Novellaların adları rəmzi məna kəsb etdiyi kimi, filmdəki kiçik kənddə bir-birinin davamı olan və bir-birini əvəz edən 4 nəslin də müxtəlif dövrlərlə əlaqədar talelərinin rəmzi mənası vardır.

Festivallar və mükafatlar
-------------------------

1) 1968-ci ildə İrəvanda Zaqafqaziya və Ukrayna Respublikalarının II Zona Kinofestivalı
* Rejissor Şamil Mahmudbəyova uşaqlarla işə görə Diplom verilmişdir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Anar
**Quruluşçu rejissor:** Şamil Mahmudbəyov
**Quruluşçu operator:** Rasim İsmayılov
**Quruluşçu rəssam:** Nadir Zeynalov
**Geyim rəssamı:** Elbəy Rzaquliyev
**Bəstəkar:** Rauf Hacıyev
**Səs operatoru:** Ağahüseyn Kərimov
**Rejissor assistenti:** Ə. İsmayılov, Murad Məlikov, Xamis Muradov, Nelli Mahmudova
**Operator assistenti:** Eduard Qalakçiyev, Rafiq Kərimov, Həmzə Əhmədoğlu
**Rəssam assistenti:** T.Məlikzadə
**Quraşdırılmış səhnələrin operatoru:** Mirzə Mustafayev
**Quraşdırılmış səhnələrin rəssamı:** Eduard Abdullayev
**Filmin direktoru:** Daniil Yevdayev
**Çalır:** Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Yanında Radio və Televiziya Verilişləri Komitəsinin Kamera Orkestri
**Dirijor:** Nazim Rzayev
**Filmin redaktoru:** Y.Vəkilov
### Rollarda

İsmayıl Osmanlı — Kərim baba
Ələddin Abbasov — Əli
Tamara Kokova — Gülsüm
Fidan Qasımova — Sevda
Ələsgər İbrahimov — Kamil
Kamran Rəcəbli — Kamil (uşaq)
Sevda Əliyeva — Solmaz
Cəmilə Məmmədova — Solmaz (uşaq)
Fikrət Əliyev — Murad
Vaqif Həsənov — Murad (uşaq)
Rafiq Tağıyev — Murad dayı
Əliheydər Həsənzadə — ovçu
Zemfira Sadıqova — Fatma
Q.Cəfərova - Fatmanın qızı
Pyotr Jarikov - həkim
Hamlet Xanızadə — neftçi
Xamiz Muradov
Hacıməmməd Qafqazlı — kənd sakini
Ənvər Həsənov — gənc əsgər
Törəxanım Zeynalova — qarı
Yusif Yulduz — kənd sakini
Mayak Kərimov — qonaq
Mixail Mineyev - polkovnik
### Filmi səsləndirənlər

Yusif Vəliyev — Əli (Ələddin Abbasov) (titrlərdə yoxdur)
Həsən Əbluc — Kamil (Ələsgər İbrahimov) (titrlərdə yoxdur)
Müxlis Cənizadə — Murad dayı (Rafiq Tağıyev) (titrlərdə yoxdur)
Süleyman Ələsgərov — Həkim (Pyotr Jarikov)(titrlərdə yoxdur)
Ətayə Əliyeva — Gülsüm (Tamara Kokova) (titrlərdə yoxdur)
Əminə Yusifqızı — Sevda (Fidan Qasımova) (titrlərdə yoxdur)
Əzizağa Qasımov — polkovnik (Mixail Mineyev)(titrlərdə yoxdur)
Bahadur Əliyev — komandir (titrlərdə yoxdur)
Ramiz Məlik — Murad (Fikrət Əliyev (rejissor)) (titrlərdə yoxdur)

Mənbə
-----

* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 154; 257.

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
**Qazaxıstan–Belarus münasibətləri** — Qazaxıstan Respublikası ilə Belarus Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. Qazaxıstan və Belarus əlaqələri SSRİ dövründə Belarus SSR–Qazaxıstan SSR münasibətlərinin tərkib hissəsi olmuş, Qazaxıstanın müstəqilliyinin bərpasından sonra yüksələn xəttlə inkişaf etməkdədir. İki ölkə arasında müstəqillik dönəmində ilk diplomatik əlaqələr 16 sentyabr 1992-ci ildə qurulmuşdur. Hər iki ölkə Müstəqil Dövlətlər Birliyi, Avrasiya İqtisadi Birliyi və bir çox beynəlxalq təşkilatların üzvüdür.

Tarixi
------

Qazaxıstanın Minskdəki səfirliyi 9 yanvar 1993-cü ildə fəaliyyətə başlamışdır. Belarus səfirliyi isə Astanada 13 iyul 1997-ci ildə açılmışdır.

2012-ci ildən etibarən Qazaxıstanın Belarus Respublikasında səfiri Erqali Buleneqovdur. 2013-cü ilin sentyabrından isə Belarusun Qazaxıstan Respublikasındakı səfiri Anatoli Niçkasovdur.

Belarus və Qazaxıstan bir çox beynəlxalq təşkilatlarda bir-birlərini dəstəkləyirlər (Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı, Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı.

2014-cü ildə iki ölkə arasında ticarət dövrüyyəsi 835,1 milyon ABŞ dolları olmuşdur. Bu rəqəm 2015-ci ildə 403,4 mln dollara qədər azalmışdır.

Qazaxıstanda belaruslar
-----------------------

 *Əsas məqalə: Qazaxıstan belarusları*
Qazaxıstan ərazisində ilk belarus diasporası Konstantin Semyonoviç Kalinovskinin üsyanından sonra meydana gəlmişdir. Üstəlik XX əsrin əvvəllərində Stolıpinin həyata keçirdiyi aqrar islahatlar zamanı belarusların bir qismi Qazaxıstana köçürülmüşdür. Qazaxıstanda son siyahıya almaya görə 95 min belarus yaşayır. XX əsrin 90-cı illərində Qazaxıstan ərazisində mədəniyyət mərkəzləri təşkil edilmişdir. Demək olar ki, Qazaxıstanın hər bir vilayətində belarus mədəni mərkəzləri fəaliyyət göstərir. Onlar əsasən Pavlodar, Ust-Kamennoqorsk, Astana, Kostanay, Karaqanda, Kokşetau, Petrovavlosk ərazilərində yerləşir. Bu mədəniyyət mərkəzlərinin sayı 10-dur. Misal: Almata - rəhbəri L. M. Pitalenko, Pavlodar — İ. L. Boqnat, Karakanda - A. A. Xuka, Şimali-Qazaxıstan — V. R. Solapava, Kostanay — V. L. Şevçenko, Astana — F. A. Romanov.

İstinadlar
----------

1. ↑  "БУЛЕГЕНОВ ЕРГАЛИ БУЛЕГЕНОВИЧ". Посольство Республики Казахстан в Республике Беларусь. 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-03-24.
2. ↑  "Ничкасов Анатолий Иванович". Посольство Республики Беларусь в Республике Казахстан. 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "КАЗАХСТАНСКО-БЕЛОРУССКИЕ ОТНОШЕНИЯ". Посольство Республики Казахстан в Республике Беларусь. 2016-03-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-13.
4. ↑  "В какие страны эмигрируют белорусы". www.interfax.by. 2016-12-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.

Mənbə
-----

* Qazaxıstan respublikasının Belarus Respublikasında olan səfrliyi
* QBelarus Respublikasının azaxıstan respublikasında olan səfrliyi
**Namiq Kamal zindanı** (*türk.*  Namık Kemal Zindanı) — Kiprin Famaqusta şəhərində 1873–1876-cı illərdə Türkiyə yazıçısı Namiq Kamalın iqamətgahı olması ilə tanınan tarixi bina.

Binanın yeri əvvəlcə Venesiya sarayının bir hissəsi idi, lakin bina indiki formada Osmanlı dövründə tikilmişdir. Bina iki mərtəbəlidir, aşağı mərtəbəsi Osmanlıdan əvvəlki memarlıq nümunəsi, yuxarı mərtəbəsi isə Osmanlı üslubundadır. Arxeoloq Tuncər Bağışqan Osmanlıdan əvvəlki üslubu Luzinyanlar dövrünə aid olduğunu müəyyən etmişdir. Bina "L" formasında olub, aşağı mərtəbəsi yonma daşdan, yuxarı mərtəbəsi isə Bağdadi texnikası ilə tikilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Uluca, Ege,* Gazimağusa Kaleiçi'nin Tarihsel Süreç İçindeki Kentsel Gelişimi ve Değişimi (PhD thesis) (Turkish), Istanbul Technical University, 2006, 144–5, 19 March 2022 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 4 January 2016
2. ↑  "Namik Kemal Dungeon & Museum". Cypnet. 19 January 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 January 2016.
3. ↑  *Bağışkan, Tuncer.* Kıbrıs'ta Osmanlı-Türk eserleri. Turkish Cypriot Association of Museum Lovers. 2005. 366. 2022-03-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-19.
**Nan Qoldin** - fotoqraf.

Nan Qoldinin fotosərgilərindəki adamların sayı adətən Misirdəki mumiyalara, Rafaelin əsərlərinə baxmağa gələnlərin sayından çox olurdu. Səbəb isə sadə və "məişətvari" idi: Nanın fotolarının motivi həyatın dibi - narkotika, qeyri-ənənəvi cinsi həyat, orgiyalar, içki məclisləri idi…

Həyatı
------

Nan Qoldin 1953-cü ildə Vaşinqtonda anadan olub. Uşaqlıqda Nanla bacısını müayinə edən psixiatr həmişə bacıların intihara meylli olmasından şübhələnirdi. O, yanılmırdı. Nanın bacısı 18 yaşında intihar etdi. Nanı isə intihardan fotokamera xilas etdi.

Nanın gəncliyi yetmişinci illərə təsadüf edirdi - bu, rok-n-rol, narkotika və seksin dövranı idi. Və belə zəngin gənclik həyatı Nana cəsarətli mövzular verirdi. Bir dəfə o, etiraf etdi ki, seksual motivli uğurlu fotosessiyalardan birinin səbəbi sırf səhər oyananda dünən gecə nə baş verdiyini xatırlamaq arzusu olub. Kamera isə evdə baş verənləri ev sahibəsindən daha yaxşı xatırlayırdı. Nan oğlan dostu ilə intim əlaqələrini, narkoman dostlarını, transvestit tanışlarını - bir sözlə, Nyu-York "andeqraundunu" fotolentə alırdı. O, bacısının xatirəsinə həsr etdiyi ilk fotosərgini "Seksual azadlığın balladası" adlandırdı.

Nanın fotolarındakı seksual inadkarlıq və seksual səmimilik XX əsr incəsənətində qadın mövzusu, epataj və yeni realizmlə bağlı təzə səhifə açdı. Nan göstərdi ki, ən gözəl, ən incə ruhlu, səmimi fotoları həyatın dibindən, eybəcərliklərdən, kobudluqlardan çəkmək olur. Budur müəllif xanımın öz portreti: dəbli saç düzümü, içkidən şişmiş sifət, al-qırmızı boyanmış dodaqlar və… zərbədən göyərmiş göz. Gözünü ondan həmişəlik ayrılan sevgilisi Brayn göyərtmişdi.
Sadə sevgili mübahisəsindən yaranan avtoportret XX əsrin art-simvoluna çevrildi.

Həmçinin Bax
------------

1. ↑  Museum of Modern Art online collection (ing.).
**Girdimançay kanyonu** Cənub-Şərqi Qafqazın əks yamacında, eyni­adlı çayın orta axarında yerləşir və Lahıc və Namazgah kəndləri arasındakı eninə istiqamətlənmiş hissəsinə cavab verir. Uzunluğu olan kanyon Namaz­gah sinkli­nalının şimal qanadı boyu orta təbaşirin şaquli halda yer­lə­şən tuf-qumdaşıları və tuf-konqlomeratlarının arasından keçib gedir. Dibi, demək olar ki, həmişə çayın gur axan suları ilə dolu olan kanyon əvvəllər Lahıc kəndinə soxulmaq istəyənlərin qabağını kəsən təbii sədd kimi xidmət göstərmişdir. O zaman yalnız dərənin dik şimal yamaçından çətin keçilən çı­ğır (onun izlə­rini indi də görmək mümkündür) mövcud olmuşdur ki, o da kan­yonun girişi ilə birlikdə möhkəm qorunarmış. Vəziyyət ancaq keçən əsrin birinci yarısında dəyişmişdir; belə ki, at-araba və avtomobil nəqliyyatına yol salmaq üçün kanyonun sıldırımlı cənub yamacında partlayış üsulu ilə, Azərbaycanda yol tikintisinin özünəməxsus abidəsi sayılan ensiz karniz açılmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Qudyalçay kanyonu
* Qaraçay kanyonu
* Təngi kanyonu
* Zəngiçay (Cülyan) kanyonu
* Qarqarçay kanyonu

Mənbə
-----

* *"Azərbaycan Respublikasının Geoloji İrsi" // Bakı, "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2013 ''*
Kokos plitəsi
**Kokos plitəsi** — Sakit okeanın altında və Mərkəzi Amerikanın qərb sahilində yerləşdir. Plitənin adı üzərində yerləşən Kokos adasının adından götürülüb. Kokos plitəsi Şərqi-Sakit qalxması və Kokos dağ silsilələri boyunca dəniz dabanının genişlənməsi nəticəsində yaranıb. Bu geoloji kompleks ərazini geoloqlar Kokos-Naska genişlənmə sistemi də adlandırırlar. Şimal sərhədləri Mərkəzi Amerika çökəklikliyi ilə, şərq hissəsi Panama qırılma zonası ilədir. Cənub sərhəddində Qalapaqos qalxması, qərb sərhəddində isə Şərqi-Sakit qalxması yerləşir. Kokos və Naska plitələri 23 milyon il əvvəl ayrılmış Farallon plitəsinin qalıqlarıdır. Qalapaqos adaları altında olan ocaq Qalapaqos adaları boyunca uzanır. Kokos plitəsinin şimalındakı Rivera plitəsinin Kokos plitəsindən 5-10 milyon il əvvəl ayrıldığı güman edilir. Plitələr arasındakı sərhəd konkret olaraq qırılma əmələ gətirməsə də, bu plitələr iki ayrı plitə hesab olunur. 1985-ci ildə Mexiko şəhərində baş vermiş dəhşətli zəlzələ Kokos plitəsinin Şimali Amerika plitəsinin altına subduksiya etməsi nəticəsində baş vermişdi. Eləcə də, 2001-ci ildə baş vermiş El-Salvador zəlzələləri də Kokos plitəsinin Karib plitəsinin altına subduksiya etməsi nəticəsində olmuşdu.

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Kokos plitəsi*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

* Khan Academy Explanation of evidence
* 750 million years of global tectonic activity. Movie.

Həmçinin bax
------------

* Plitələrin tektonikası

| ⛭Tektonik plitələr |
| --- |
| Əsas plitələr | 
* Hind-Avstraliya
* Antarktida
* Ərəbistan
* Afrika
* Avrasiya
* Hindistan
* Kokos
* Naska
* Skotiya
* Şimali Amerika
* Sakit okean
* Filippin
* Cənubi Amerika

 |  |
| Mikro plitələr | 
* Adriatik
* Altiplano
* Amur
* Anadolu
* Bismark
* Cənubi Bismark
* Şimali Bismark
* Vudlark
* Qalapaqos
* Qonav
* Qorda
* Qrenlandiya
* Zond
* İran
* Araşdırma
* Karib
* Karolin
* Kermadek
* Madaqaskar
* Manus
* Maoke
* Marian
* Molukka dənizi
* Banda dənizi
* Yenihebrid
* Niuafoou
* Pasxa adası
* Okinava
* Oxot dənizi
* Filippin
* Panama
* Quşbaşı
* Rivera
* Balmoral
* Konvey
* Şimali And
* Seyşel
* Solomon dənizi
* Somali
* Timor
* Tonqo
* Futuna
* Halmahera
* Xuan de Fuka
* Şetland
* Egey
* Yanszı

 |
| Yoxa çıxmış plitələr | 
* Bellinshauzen
* Kimmer
* Kula
* Farallon

 |
**Ağqaş qaz** (*lat.* Anser erythropus) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin qazkimilər dəstəsinin ördəklər fəsiləsinin qaz (quş) cinsinə aid heyvan növü.

Təsviri
-------

Ağqaş qaz digər qazlardan gövdəsinin nisbətən kiçik və rənginin nisbətən tünd olması ilə fərqlənir. Üst tərəfi qonur – boz, alt tərəfi ağdır. Dimdiyinin dib tərəfində 20–30 mm enində aö zolaq vardır. Dimdiyi ət rəngində və çəhrayıdır. Ayaqları sarıdır. Gözlərinin ətrafında sarı rəngdə çılpaq halqa vardır. Boynu və dimdiyi daha qısadır.

Yayılması
---------

Ağqaş qaz Avropa və Asiyada yayılmışdır. Azərbaycanda Xəzər dənizi sahillərində, düzənlik sututarlarda, daxili su hövzələrində (Ağgöl, Sarısu, Qızılqaz gölü və Candargöldə) qışlayır. Naxçıvan Muxtar Respublikasında 2008-ci ildə qeyd edilmişdir.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Ağqaş qaz Azərbaycanda qış dövründən taxıl sahələrində qidalanmağa üstünlük verir. Göllərdə, Xəzərin dəniz sahillərində kiçik adalarda dincəlir. Qışlama dövründə sürü halında yaşamağa üstünlük verir. Qidalanma vaxtında digər qazlarla birlikdə olmağa üstünlük verdiyi halda, gecələmək üçün onlardan ayrılıb adalara çəkilirlər. Payız miqrasiyası noyabrda kütləvi şəki alır, yaz miqrasiyası isə martın ortalarında başlayır. Ot bitkiləri ilə dənli bitkilərin cavan budaqları ilə qidalanırlar.

Sayı
----

Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğunda Ağqaş qazın sayı 1998-ci ildə 360, 1999-cu ildə 530, 2002-ci ildə 1430, 2004-cü ildə 2850. 2005-ci ildə 1200, 2009-cu ildə 900 fərd olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Anser erythropus* | 
* Wikidata: Q191628
* Wikispecies: Anser erythropus
* ABA: lwfrgo
* ADW: Anser\_erythropus
* Avibase: 184D232983E7AD10
* BioLib: 8434
* BirdLife: 22679886
* BTO: LWFGO
* CMS: anser-erythropus
* eBird: lwfgoo
* EoL: 45510530
* EUNIS: 878
* Euring: 1600
* Fauna Europaea: 96478
* Fauna Europaea (new): d71fee2a-42a2-4461-aa51-a1eb9a4f7ab5
* Fossilworks: 369523
* GBIF: 2498026
* IBC: lesser-white-fronted-goose-anser-erythropus
* iNaturalist: 7013
* IRMNG: 10189254
* ITIS: 175033
* IUCN: 22679886
* NBN: NBNSYS0000000258
* NCBI: 132586
* TSA: 1822
* WoRMS: 416684
* Xeno-canto: Anser-erythropus

 |
| *Anas erythropus* | 
* Wikidata: Q109578011
* GBIF: 4409119

 |
Araz Yaquboğlu, Arif Məmmədli, Nağdəli Zamanov və Aşıq Firudin. (2014-cü il, Bakı)
**Firudin Abid oğlu İsgəndərov** – Azərbaycanlı aşıq.

Həyatı
------

İsgəndərov Firudin Abid oğlu 22 yanvar 1967-ci ildə Göyçə mahalının Basarkеçər rayonunun Daşkənd kəndində anadan olmuşdur.

Hələ uşaqlaqdan ana babası Hidayətdən, atası Abiddən və qardaşı Aşıq Nuriddindən saz havalarını çalmağı və ifaçılığı mükəmməl öyrənmişdir.

1984-cü ildə Daşkənd kənd orta məktəbini bitirmişdir.

1985-ci ildən 1987-ci ilə qədər Saxalin və Kuril adalarında əsgəri xidmətdə olmuşdur.

1987-ci ildə Bakı Sənayе Tеxnikumuna qəbul olmuş və 1990-cı ildə tеxnikumu bitirmişdir.

1988-ci ildə məlum hadisələrlə əlaqədar doğma yurdu tərk еdən aşıq Bakı şəhərində məskunlaşmışdır.

1991-1995-ci illərdə «Aşıq Ələsgər» adına mədəniyyət еvində saz-solo ifaçılıq sənətini gənclərə öyrətmişdir.

Aşıq Firudin İsgəndərov saz havalarından 60-a qədərini bilir, çalır və oxuyur.

O, hal-hazırda Bakı şəhərində yaşayır və aşıqlıq sənətini də davam еtdirir, еl şənliklərində müntəzəm çıxışlar еdir.

Ailəlidir, iki övladı var.

### Ailəsi

* Aşıq Nuriddinin qardaşıdır.

Mənbə
-----

* Araz Yaquboğlu. "Daşkənd aşıqları və şairləri", Göyçə məşəli qəzeti. № 07(07). 24 aprel 2009-cu il.
* Araz Yaquboğlu. "Soylu sənətin soylu davamçısı", "Yeni nəsil Azərbaycan aşıqları-II". "Turan evi", 2011. səh.96-98.

Həmçinin bax
------------


**Vikianbarda** **Aşıq Firudin** ilə əlaqəli mediafayllar var.

***Vikimənbədə*** **Aşıq Firudin** ilə əlaqəli məlumatlar var.

Xarici keçidlər
---------------

* 

(Aşıq musiqisi Şahsevəni havasında Qurbaninin sözlərini Aşıq Arzuman və Aşıq Firudin oxuyurlar)
**Xırdameyvəli albalı** (*lat.* Prunus microcarpa) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin gavalı cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

İran, Gürcüstan və Orta Asiyada geniş yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 2 m-ə çatan şaxəli, qışda yarpaqlarını tökən koldur. Budaqlarının qabığı boz, zoğları qonurdur, çılpaq və ya qısa tükcüklüdür, müxtəlif hissələrə şaxələnmişdir. Yarpaqları enli, tərsyumurtavarı və ya uzunsov ellipsvaridir, küt və ya sivrikənarlı olub, ucdan qatlanmamışdır. Üstdən tünd yaşıl, altdan açıq yaşıldır, qısa saplaqlarda yerəlşir. Aprel ayında çiçəkləyir. Çiçəkləri tükcüklü olmaqla, çiçək saplaqlarının üzərində 2–5 ədədi bir yerdə və ya tək-tək yerləşir. Çiçək saplaqları çiçəklərdən uzundur. Ləçəkləri ağ və ya çəhrayı rəngdədir, 5–7 mm uzunluqda olmaqla çiçək yatağının uzunluğuna bərabərdir. Kasacığın hissələri çiçək yatağından qısadır. Meyvələri iyun ayında yetişir, çəyirdəklidir. Meyvələri qırmızımtıl, çılpaq, yumru olub, uzunluğu 6–8 mm-dir, dadı turşməzədir, yeyilir. Çəyirdəyi hamar və ovalşəkillidir.

Ekologiyası
-----------

Quraqlığa davamlıdır. Xüsusən daşlı, gilli və quru yamaclarda normal böyüyüb inkişaf edir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşeronda, Qobustanda, Böyük və Kiçik Qafqazda, Naxçıvan MR-da, Samur-Dəvəçi düzənliyində yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Meyvələri mürəbbə və kompotlar üçün yararlıdır. Şirəsindən çaxır və içkilərin rənglənməsi üçün istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q3408643
* Wikispecies: Prunus microcarpa
* EoL: 628577
* EPPO: PRNMC
* GBIF: 3021376
* GRIN: 30043
* iNaturalist: 639167
* IPNI: 729966-1
* IRMNG: 10177879
* IUCN: 64123361
* NCBI: 194546
* Plant List: rjp-2078
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:729966-1
* WFO: wfo-0000991913

 |
**Xırdayarpaq çərən**

Təbii yayılması
---------------

İranda və Orta Asiyada yayılmış,Terek və Kumey çayları arasından təsvir edilmişdir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 20-90 sm olan çoxbudaqlı kolcuqdur,cavan zoğları rənglidir.Yarpaqları xırda və ətli olub,saplağa tərəf qısa,ensizləşəndir.Çiçəkləri ikicinsli,şarvarı,uzunsov-yumurtavarı,qaidədən bir biri ilə bitişikdir.Çiçəkyanlığı yaşıldır,əksər hallarda ətlidir,sərbəst və ya yarıya qədər bitişmişdir.Erkekciyi 5-dir.Dişiciyi 2-5 ağızcıqlı,çiçəkaltlıqları içində topa şəklində 2-6 (20) ədəd olur.May ayında çiçəkləyir,oktyabrda meyvə verir.Toxumları 0,75-1,25 mm uzunluğunda,ovalşəkilli hamar,qara,parlaqdır.

Ekologiyası
-----------

İstiyə və duzadavamlı bitkidir.Şoranlaşmış torpaqlarda bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşeron,Kür-Araz ovalığı və onun şərq hissəsində Salyan,Muğan çölündə,Cənub-şərqi Şirvanda,Naxçıvan düzənliyində yayılmışdır.Xırdayarpaq çətənə cəngəlliklərdə rast gəlmək olar.Müstəqil qruplaşmalar əmələ gətirir və şoran səhra və yarımsəhralarda bitir.

İstifadəsi
----------

Potaş hazırlanmasında istifadə olunur.Tərkibində alkaloidlər vardır.

Məlumat mənbəsi
---------------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q10958243
* Wikispecies: Suaeda microphylla
* EoL: 2873060
* FoC: 200006951
* GBIF: 3756793
* iNaturalist: 896290
* IPNI: 167507-1
* NCBI: 224175
* Plant List: kew-2483997
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:167506-1
* Tropicos: 7200075
* WFO: wfo-0000437597

 |
**Nigeriya fırıldağı** (Nigerian scam)- elektron poçtla kütləvi göndərişlərin (spamların) meydana çıxması ilə geniş inkişaf edən fırıldaqçılıq növü. Məktubların belə adlandırılmasına səbəb, bu növ fırıldaqçılığın Nigeriyada xüsusilə, həm də İnternetin geniş yayılmasından öncə adi poçtla yayılması olub. Ancaq Nigeriya fırıldağı başqa Afrika ölkələrindən, eləcə də Nigeriya diasporunun böyük olduğu şəhərlərdən də (London, Amsterdam, Madrid, Dubay kimi) gəlir. Məktubların kütləvi göndərilməsi 1980-ci illərin ortasında başlanıb. 2005-ci ildə nigeriyalı spamerlərə ədəbiyyat üzrə Anti-nobel (Ig Nobel) mükafatı təsis edilib. Belə məktublarda məktubu alanın böyük məbləğdə pul əldə etmək imkanının olduğu və bu işdə məktub göndərənin ona yardım edə biləcəyi bildirilir. Sonra məktub göndərən, guya sənədləşmə və ya bank hesabı açmaq üçün onun hesabına azacıq pul göndərilməsini xahiş edir. Fırıldaqçıların əsas məqsədi də məhz bu məbləği qoparmaqdır.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.