recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ənnağıyeva Gülşən Əjdər qızı** — pianoçu, pedaqoq, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti.

Həyatı
------

Gülşən Ənnağıyeva 1979-1984-cu illərdə Ü.Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında ali təhsil almışdır.

Tələbə illərindən bu günlərə qədər müxtəlif və çoxsaylı konsert və festivallarda çıxış etmişdir. Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını bitirərkən ona konsert ifaçısı, müəllim, konsertmeyster və kamera ansamblı solisti adı verilmişdir.

1984-1987-ci illərdə ADK nəzdində Ş.Məmmədova adına Opera studiyasında konsertmeyster, 1987-1991-ci illərdə simli alətlər və xor dirijorluq kafedrasında konsertmeyster, 1982-1985-ci illərdə Q.Qarayev adına Dövlət Kamera Orkestrinin solisti, 1986-cı ildə M. Maqomayev adına Filarmoniyasının solisti olmuşdur.
1996-cı ildə Türkiyə Respublikasına işə dəvət almışdır və Kayseri şəhərində "Erdjies" Dövlət Universetində müəllim vəzifəsində çalışmışdır. Orada müəllim fəaliyyəti ilə yanaşı konsert fəaliyyəti ilə də məşğul olmuşdur. Türkiyədən qayıdarkən Bakı Musiqi Akademiyasında dosent vəzifəsində işini davam etdirir. 2003-cü ildə Vektor Beynəlxalq Elmi mərkəzin qərarı ilə Tanınmış Azərbaycan Qadınları proyektinin qalibi olmuşdur.

2004-cü ildə iki ayrı konsertdən ibarət iki kompakt diski işıq üzü görmüşdür:

1. "The theatre of the music and painting";
2. "Fusion".

Moskva, Minsk, Lvov, Kaunas, Vilnyus, Tiflis, Daşkənd, Odense (Danimarka), Münxen (Almaniya), Tunis (Tunis), Mexiko (Meksika), Bazel, Bern (İsveçrə) Paris (Fransa), şəhərlərində konsertlərlə çıxış etmişdir.

Gülşən Ənnağıyevanın repertuarı olduqca zəngindir, eyni zamanda o, bir çox milli və xarici bəstəkarlarin musiqi əsərlərinin ilk ifaçısı olmuşdur. O, nəyinki Respublikamızda, həmçinin onun hüdudlarından kənarda, klassik Avropa bəstəkarları ilə yanaşı Azərbaycan bəstəkarların əsərlərini də yuksək professionallıqla ifa edərək ölkəmizi layiqınca təmsil etməktədir. 

18 sentyabr 2007-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə G.Ənnağıyeva "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri ada layiq görülmüşdür.

Filmoqrafiya
------------

1. Üzeyir ömrü (film, 1981)
**Psilomelan** — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: tez-tez rast gələn.

Xassələri
---------

Rəng – qara; Mineralın cizgisinin rəngi – qara parlaq; Parıltı – yarımmetal parıltısından tutqun parıltıyadək; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 4,7-4,8; Sərtlik – 5-6-dək; Kövrəkdir; Ayrılma – müşahidə edilmir; Sınıqlar – qeyri-hamar, qabıqlı, oolitlərdə – qınvarı; Morfologiya – Mineral aqreqatları: sıx incədənəli, gizlikristallik, torpaqvari (vad), böyrək - və salxımvari kütlələr, sızma əmələgəlmələr, oolitlər, təbəqəvari dendritlər, konsentrik-qınaoxşar quruluşlu konkresiyalar, qaysaqlar.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Əsasən ekzogen şəraitdə əmələ gəlir. Çökmə manqan filizləri üçün səciyyəvidir. Manqanla zəngin süxurların aşınma qabıqlarında və manqan yataqlarının oksidləşmə zonalarında tez-tez rast gəlir. Az miqdarda hidrotermal damarlarda, həmçinin sualtı eksqalyasion - çökmə prosesinin məhsulu kimi qeyd edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: pirolüzit, braunit, qausmannit, siderit, hötit, lepidokrokit, kalsit, kvars. Mineralın tapıldığı yerlər: Çiaturi (Gürcüstan); Nikopol (Ukrayna); Gessen, Valdalqesqeym (Almaniya); Naqpur (Hindistan) və b. Psilomelana Azərbaycanın əsas manqan filizi obyektlərindən – Molla-Cəlil və Elvor yataqlarından əlavə Şahbuz, Ordubad, Kəlbəcər, Şəmkir, Qazax rayonlarında yerləşən bəzi filiz təzahürlərində də rast gəlinir.

Tətbiqi
-------

Mühüm manqan filizidir.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (onlayn) · Universalis |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2779440640 |

* THE MINERAL PSILOMELANE
**Ket çayı** — Sibir ərazisindən axan çay, Obun sağ qolu.

Coğrafiya
---------

Uzunluğu - 1621 km, hövzəsinin sahəsi - 94,2 min km²-dir. Başlanğıcını Ob-Yenisey su ayrıcısından götürür. Qərbi Sibir düzənliyi boyunca, Krasnoyarsk diyarı və Tomsk vilayətinin ərazisindən axır. Orlovka çayının axınından əvvəl çay dolama olaraq axır. Aşağı axarlarda isə çoxlu kanallara bölünür. Ket Oba iki qola birləşir - Toqur Ket və Kopılov Keti.

Orta illik axını 560 m³/s-dir. İldə 17.7 km³ su baxıdır. May-avqust aylarında gursululuq müşahidə olunur. Oktyabrın sonları - noyabrın əvvəlində çay donur. Aprelin axının sonu - mayın əvvəlində dondan azad olur.

Qolları
-------

**Sağ qolları** - Şaytanka, İvaşkova, Soçur, Kelma, Ozernaya, Çaqiseyka, Toqolika, Orlovka, Lisisa, Krasnaya (?), Alset, Kuzurova, Nalımya, Panovskaya, Çiçulina, Tododya, Eltyreva, Parqa, Pinqasan, Kolosok, Pikovka, Payduqina.

**Sol qolları** - Malaya Ket, Krasnaya (?), Yeremskaya, Kelçiqeyka, Mendel, Sterlyajya, Elovaya, Olyonka, Kassayqa, Katayqa, Layqa, Poludenovka, Utka, İnquzet, Karbinskaya Anqa, Suyqa, Kasatka, Sunqoto, Pizik.

Yaşayış məntəqələri
-------------------

Yaşayış məntəqələri (Böyük və Kiçik Ketin birləşməsindən sonra): Makovskı, Aydara, Katayqa, Ust-Ozernoye, Stepanovka, Makzır, Klyukvinka, Belıy Yar, Yudino, Ust-Reşka, Rodionovka, Tipsino, Novoselovo, Volkovo, Toqur.

Tarixi
------

XIX əsrin sonlarında Ket hövzəsinə aid olan Lomovataya hövzəsinin çayını Yeniseylə birləşdirən Ob-Yenisey kanalı tikildi. Su yolu praktik əhəmiyyət daşımadı və 1917-ci ildə bağlandı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 2. Средняя Обь / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1967. — 351 с.
**Gülşən Lətifxan** (*Gülşən Lətif qizi Kazımova-Atəş*; d. 8 noyabr, 1961 — ö. 11 yanvar 2015) — müəllim, tərcüməçi, hüquqşünas, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Hollandiya Yazıçılar, Ssenaristlər və Kinematoqrafçılar Birliyinin üzvü, çoxlu sayda povest, hekayə və ssenarilərin müəllifi, "Ana Vətən" Avropa Azərbaycanlı Qadınlar Birliyinin sədri. Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar mədəniyyət işcisi".

Həyatı
------

Gülşən Lətifxan 8 noyabr 1961-ci ildə Bakı şəhərində doğulub. 1978-ci ildə Nərimanov rayonundakı 193 nömrəli məktəbi bitirib. 1983-cü ildə Xarici Dillər institutunu fərqlənmə diplomu ilə tamamlayıb.1983–1993-cü illərdə 212 nömrəli məktəbdə müəliim işləyib.1994-cü ildə hüquq təhsili almaq üçün Hollandiyaya yollanıb. 1997–1998-ci illərdə Beynəlxalq "İslamik Relif" yardım fondunun "Yetim uşaqlar" bölməsində çalışıb. 1998 −2000-ci illərdə "Avropanın Azərbaycan Mərkəzi" təşkilatının direktoru vəzifəsində işləyib. 1998 – 2001-ci illərdə Amsterdam, Haaqa və Harlem şəhərlərində ingilis və rus dillərindən dərs deyib.

O, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Niderland Yazıcılar İttifaqının üzvüdür. Gülşən Kazımova "Ana Vətən" Avropa Azərbaycanlı Qadınlar Birliyinin sədri olmuş, tərcüməçi kimi fəaliyyət göstərmişdir. "Ana Vətən" Azərbaycanlı Qadınlar Birliyi 2004-cü ildə Hollandiyada onun rəhbərliyi altında fəaliyyətə başlayıb. Cəmiyyətin yaradılmasında məqsəd Avropada yaşayan azərbaycanlı qadınların cəmiyyətə inteqrasiyasına dəstək vermək, onların hüquq və azadlıqlarının qorunmasına yardım göstərmək olmuşdur. 2006-cı ildə Gülşən Kazımovanın "Nəslimizin qızları" adlı kitabı Niderlandda nəşr edilib. 2011-ci il iyulun 4-də mədəniyyət sahəsindəki nailiyyətlərinə Azərbaycan diasporunun inkişafındakı xidmətlərinə gorə Gülşən Kazımova Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar mədəniyyət işcisi" fəxri ad ına layiq görülüb.

Yaradıcılığı
------------

Gülşən Lətif 20 ildən yuxarı Avropanın Niderland Krallığında yaşayıb-yaratmışdır. O, holland ictiamiyyətində və mətbuatında dəyərli yer tutub, Azərbaycan həqiqətlərinin Avropaya catdırılmasi üçün, sözün əsl mənasında, var qüvvəsini verib. Hollandiyada "AnaVətən" adlı qadın təskilatının təsisçisi və rəhbəri olub, insan hüquqları müdafiəsi üzrə böyük işlər aparıb.

Gülşən Lətifin "Bizim nəslin qızlari" adlı romanı 2009-cu ildə Rusiyada kecirilən Beynəlxalq Ədəbiyyat Müsabiqəsinin qalibi adına layiq gorülüb. Onun "Azeraida adası" romanı, son beş ildə ən çox oxunan kitablar siyasına daxil olub.

2014-cü ildə Haaqada Azərbaycan səfirliyində Gülşən xanımın böyük Yaradıcılıq Gecəsi kecirilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycanlı yazıçı vəfat edib". 2015-01-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-11.
2. 1 2  "Diaspor hərəkatında aktiv olan qadınlar" (az.). olaylar.az. 12.03.2014. 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-01.

Xarici keçidlər
---------------

* Gülşən Lətifxan. Nəsr — **azadliq.org** saytı. Yayımlanıb: 23.05.2011
**Yuhan Rudolf Çellen** (*isv.* Johan Rudolf Kjellén; 13 iyun 1864[…] – 14 noyabr 1922[…], Uppsala[d][…]) — İsveç sosioloqu, politoloqu.

Həyatı
------

### Siyasi görüşləri

"Geosiyasət" termini iki yunan sözü - geo - yer, torpaq, politike - siyasət - sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlib.

Elmə bu termin ilk dəfə 1916-cı ildə isveçli professor R.Çellenin yaradıcılıq axtarışları nəticəsində daxil olub. O, geosiyasəti (ekosiyasət, demosiyasət, sosiosiyasət və kratosiyasət ilə birgə) siyasət elminin ən vacib bölmələrindən biri kimi qəbul edirdi. O, geosiyasətə "Məkanda təcəssüm etmiş coğrafi orqanizm olan Dövlət haqqında elm" tərifini də verib. Geosiyasətin bu cür elmi təfsiri siyasi nəzəriyyədə coğrafi determinizmdən kənara çıxmırdı. Coğrafi determinizmə əsasən, insanın mədəni və sosial birliklərinin təşkili coğrafi amillər olan iqlim, ərazi və s. ilə müəyyənləşdirilirdi. Burada əsas məqam dövlətin məskunlaşdığı və fəaliyyət göstərdiyi ərazini genişləndirməyə çalışan xüsusi orqanizm kimi təqdim olunmasıdır. Dövlətin əsas atributu isə, məkan, daha dəqiq desək, siyasi məkan qəbul olunur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  J Rudolf Kjellén (швед.). 1917.
2. 1 2  Torsö kyrkoarkiv, Födelse- och dopböcker, SE/GLA/13567/C/4 (1829-1866), bildid: C0052941\_00129. S. 24,(juni),13,,19,1,,Johan Rudolf, Kyrkoherde And. Kjellén//Hulda ? Hultberg, Prestg. 30.
3. 1 2 3 4  Uppsala domkyrkoförsamlings kyrkoarkiv, Död- och begravningsböcker, SE/ULA/11632/F/13 (1918-1926), bildid: 00150930\_00243. S. 240.
4. ↑  Kjellén i Göteborg senare Uppsala, J Rudolf // Two-Chamber Parliament 1867-1970.. C. 4. S. 106.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Siyasətçi** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Türkiyə Quru Qoşunları Akademiyası** — Türkiyədə Milli Müdafiə Universiteti nəzdində Ali Hərbi Təhsil müəssisəsidir.

Yaranması
---------

Məktəbi Hərbiyəyi Şəhanə, Sultan II.Mahmudun əmri ilə 1834-cü ildə qurulmuşdur.Başlanğıcda təhsilin bütün pillələrində fəaliyyət göstərən Hərbiyə, ilk məzunlarını 1841-ci ildə verə bilmişdir.1845-ci ildə Hərbi Liseylərin qurulması və eyni il edilən proqram inkişaf etdirmə çalışmaları nəticəsində Hərbiy
ə, təhsil müddəti 4 il olan bir orta ixtisas məktəbi adını qazanmışdır.Hərbiyə, 1908-ci ilə qədər keçən müddət ərzində xüsusilə piyada və süvari zabitlərini yetişdirmişdir.1905-ci ildə beş ordu mərkəzində açılmış Ədirnə, Monsatr, Ərzincan, Şam və Bağdad Hərbi Məktəbləri qısa bir müddət ərzind
ə bağlanmışdır.Bundan sonra İstanbuldaki Hərbiyə Məktəbi, təlim və tədrisə davam etmişdir.Ard-arda baş vermiş müharibələr zamanında sürətləndirilmiş bir təhsil proqramı təşkil edərək cəbhələrə zabit yetişdirən Hərbiyə, Mütarəkə zamanında 1 İyul 1920-ci ildə Ankarada Abidin Paşa Köşkündə təhsil və təlimə başlamışdır.Hərb Məktəbi, ilk məzunlarını 1920-ci ildə vermişdir.Lozan Müqaviləsinin imzalanmasından sonra Hərb Məktəbi, təkrardan İstanbulda təhsilə başlamışdır.
Quru Qoşunlar Məktəbinin yeri 25 Snetyabr 1936-cı il tarixdə Ankaraya köçürülərək yeni təhvil verilmiş binasında təhsilə başlamışdır.İki il olan təhsil müddəti 1948-ci ildə 3 il, 1963-cü ildə 2 il və 1971-ci ildə 3 il olaraq hazırlanmışdır.1974-cü ildən etibarən 4 illik bakalavr təhsili proqramına başlamışdır.

İxtisaslar
----------

1. Piyadaçı
2. Tankçı
3. Artilleriya mütəxəsisi
4. Hava Hücumundan Müdafiə mütəxəsisi
5. Quru Havaçılıq mütəxəsisi
6. İstehkamçı
7. Kəşfiyyatçı
8. Rabitəçi
9. Maddi-Texniki Təminat mütəxəsisi
10. Texnikaya qulluq üzrə mütəxəsis
11. Şəxsi heyətlə iş üzrə mütəxəsis
12. Maliyyəçi
13. Topoqraf

Döyüş Bayrağı
-------------

Hal-hazırda istifadə edilən Quru Qoşaunlar Məktəbi Döyüş Bayrağı 2001-ci ildə qəbul edilmişdir.Döyüş Bayrağının üstündəki 1834-cü il məktəbin yarannma tarixi, çarpaz qılınc zabit olmağı, çələng zabitliyi, günəş şüalı Atatürk portreti özü də Quru Qoşunlar Məktəbi məzunu olan Atatürkün hərbi məktəb müdavimlərinə və Türkiyəyə yaydığı çağdaş fikirlərə işarə edir.Bayrağın rənginin qırmızı olması isə Türkiyə Cümhuriyyəti bayrağını və Quru Qoşunlar Məktəbi məzunlarından olan şəhidləri göstərir.



  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Türkiyə ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Məktəb** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Tannu-Ola** (tıva Таңды-Уула) — Cənubi Sibirdə, Tıvanın cənubunda yerləşən dağ sistemi. Şərq və qərb olmaqla iki hissədən ibarətdir. Silsilə şərqdən qərbə, Monqolustan sərhədi boyunca uzanır. Orta hündürlüyü 2500–2700 m-dir. Uzunluğu təqribən 300 km-dir.

Əbədi qarla örtülü dağları yoxdur. Şimal yamacları Yenisey üçün xarakderik olan sidr tayqa meşələri ilə örtülmüşdür. Cənub yamaclarında çöllər üstünlük təşkil edir. Tannu-Olanın qərb ucu Altay dağlarına bitişikdir. Silsilədən axan çaylar əhəmiyyətsizdir.

Geoloji süxurları: mişar daşı, şist, konqlomerat, effuziv çöküntü süxurları və qranitlər (Şərqi Tannu-Ola) ilə təmsil olunur. Daha əvvəllər dağlarda kobalt çıxarılırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  GEOnet Names Server. 2018.
2. ↑  "Böyük Ensiklopedik sözlük". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-31.
3. ↑  ""Танну-Ола" в Большой советской энциклопедии". 2008-02-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-05-31.
**Tanq adası** (khm. កោះតាង) — eyni adlı arxipelaqın ən iri adası. Ada Siam körfəzində, sahildən 52 km aralıda qərarlaşır. İnzibati cəhətdən Kambocaın Kamponqsam vilayəti ərazisinə daxildir. Hal-hazırda adada hərbi baza qərarlaşır. Kambocadan tərcümədə *«Əfsnəvi ada»* (khm. កោះ *kox* — ada, (khm. តាង) *tanq* — əfsanə) mənasını verir.

Coğrafiyası
-----------

Ada qədim suxurlardan təşkil olunmuşdur. İki elə də böyük olmayan buxta şərq və qərb hissələrində yerləşir. İki buxtalar arasında bərzəx yerləşir. Şərq sahilində yerləşən buxta sahilində mərcan çimərlik vardır. Adadan 1,3 km şərqdə Tut adası yerləşir. 2,2 km cənubda isə Damlonq adası yerləşir. Arxipelaqa həmcinin Muy və Piy adaları daxiıdirki, onlarda müvafiq olaraq 8,4 və 9,6 km məsafədə yerləmir.

Tarixi
------

### Tanq adasında qətillət

1975-ci ilin mayında qırmızı kxmerlər Vyetnama məxsus olan Txotyo adasına hücum çəkərək buradan 513 yerli sakini oğurlayırlar. Əhali tanq adasına gətirilir. Burada isə onların hamısı güllələnmişdir.

### «Mayaques»

Tanq adasının şərqində vurulmuş CH-53 markalı helikopterlər
12 may 1975-ci ildə amerikan ticarət gəmisi «Mayaques» (*Mayagüez*) Kamboca sularından keçərkən «qırmızı kxmerlərin» patrul katerləri tərəfindən saxlanılır. Bu hadisə Kamoca hökumətinin Pol Potu işgal etməsindən bir, Vyetnam müharibəsinin bitməsindən isə iki həftə donra baş vermişdir. Gəmi yedəyə alınaraq materik sahilinə aparılır, ekipaj üzvləri isə saxlanılır.

ABŞ hökuməti üçün bu santi bir təhtid idi. Üstəlik o bölgədə bir müharibəni uduzmuşdu. Bu səbəbdən dərhal hərbi əməliyyatların başlanması görərişi verilir. Hədəf heyətin azad edilməsi olur. Amerika aviasiyası dərhal bölgədə olan katerləri bombalayır. Hədəf isə mayeriklə adalar arasında ılaqənin kəsilməsi olur. 
Hərbi əməliyyatların gedişində 15 əsgər ölür və 3 əsgər isə iktin düşür. Ümumilikdə isə əməliyyatlarda Taylandda helikopter qəzasında ölənlərlə birlikdə itki sayı 23 olmuşdur. Onların xatirəsi Vaşinqtonda Vyetnam müharibəsi memarialında əbədiləşdirilmişdir. Döyüşdə ölənlərin böyük qismi Tanq adasının şərqində helikopterdə vurulmuşlardır.

### «Foks Ledi» gəmisinin tutulması

13 avqust 1978-ci ildə «Foks Ledi» adlı yelkənli gəmi Sinqapurdan Bankonqa gedərkən yolunu azaraq Tanq adasının qərbində gəlib çıxır. Gəmini «qırmızı kxmerlər» aşkarlayırlar. Gəmi kapitanı olan Styoart Qlass yerindəcə öldürülür. İki dənizçi ingilis Con Dyoirst və yenizelandiyalı Kerri Hempell isə dənizə atılsalarda tutularaq Pnompenə gətirilir. Onlar işgəncə altında kəşfiyyatcı olduqlarını boynuna alırlar. Dyoirst avqustun sonları, Hempel isə həmin ilin oktyabrında öldürülür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2013-07-13 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-09.
2. ↑  "Evidence of Koh Tang massacre by Khmer Rouge". Tuoi Tre. 16 January 2014. 22 April 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 November 2016.
3. ↑  *Susan Pepperell.* "Brotherly love: Rob Hamill wants justice for brother killed by Khmer Rouge". Sunday Star Times. 5 April 2009. 26 February 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 November 2016.
**Jan Baptista Jozef Furye** (*fr.* Jean Baptiste Joseph Fourier; 21 mart 1768[…], Oser, Burqundiya, Fransa krallığı – 16 may 1830[…], Paris, Burbon restavrasiyası) — fransız riyaziyyatçısı və fiziki.

Həyatı
------

Bir dərzinin oğlu olan Jan Baptista Jozef Furye 21 mart 1768-ci il tarixində Fransanın Oser şəhərində anadan olmuşdur. Hələ 9 yaşında olarkən həm anasını,həm də atasını itirmişdir. Xeyriyyəçi Madam Moiton və Oser qəsəbəsinin baş rahibinə nə qədər təşəkkür edilsə yenə də azdır. Çünki bu xeyriyyəçi şəxslər yetim və kimsəsiz qalan Furyeni şəhərdəki hərbi məktəbə göndərdilər. Furye özünü bu məktəbdə çox yaxşı şəkildə inkişaf etdirdi. Riyaziyyatla ilk dəfə tanış olduqda sehrlənmiş kimi olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

1817-ci ildən Paris 1829-cu ildən Peterburq Elmlər Akademiyasının. üzvüdür. İlk elmi tədqiqatları cəbrə aiddir. O cəbri tənliyin verilmiş sərhədlər arasındakı köklərinin sayı haqqında teoremi isbat etmiş (Furye teoremi) Nyutonun verdiyi tənliyin təqribi həlli üsulunun tətbiq edilməsi şərtlərini araşdırmışdır. Füryenin əsas tədqiqat sahəsi riyazi fizika olmuşdur. 1807-1811-ci illərdə o bərk cisimdə istiliyin yayılmasına aid ilk kəşflərini etmiş , 1822-ci ildə isə "İstiliyin analitik nəzəriyyəsi" əsərini çap etdirmişdir. İstilikkeçirmə tənliyi üçün bu və ya digər sərhəd şərtləri daxilində dəyişənlərin ayrılmasını üsulunu vermişdir. Onun "İstiliyin analitik nəzəriyyəsi" əsəri triqonometrik sıralar nəzəriyyəsi və analizin bəzi ümumi məsələlərinin işlənib hazırlanması üçün istinad mənbəyi olmuşdur.Müxtəlif sahələrdə verilmiş funksiyaların triqonometrik sıraya ayrılmasına aid ilk misalları Furye vermişdir. Onun istənilən funksiyanı belə sıraya ayırma cəhdi uğursuz olsa da, o həmin problemə aid böyük işlərin başlanğıcını qoymuşdur. Çoxluqlar nəzəriyyəsi və həqiqi dəyişənli funksiyalar nəzəriyyəsinin yaranması bu tədqiqatlarla bağlıdır.

Təxminən 1820-ci ildə Furyeyə çəkilmiş eskiz.

Xarici keçidlər
---------------

* Furye



1. 1 2 3 4 5 6  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Maktutor riyaziyyat tarixi arxivi.
3. 1 2  Фурье Жан Батист Жозеф // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
4. ↑  *Moiroux J.* Le cimetière du Père-Lachaise (fr.). Paris: 1908. P. 162.
5. 1 2  Maktutor riyaziyyat tarixi arxivi.
6. ↑  Mathematics Genealogy Project (ing.). 1997.
7. ↑  Mathematics Genealogy Project (ing.). 1997.
8. ↑  Joseph Fourier // Académie française (fr.).
**Abdullabəyova Gülər Həsən qızı** — ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, 1989-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, filologiya elmləri namizədi (1980).

Həyatı
------

Gülər Abdullabəyova 1946-cı il dekabrın 16-da Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Burada 6 saylı şəhər məktəbini bitirmişdir (1963). ADU-nun fılologiya fakültəsində təhsil almışdır (1963–1968). M.F.Axundov adına Rus dili və ədəbiyyatı Pedaqoji İnstitutunda müəllim (1970–1974), Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun ədəbi əlaqələr şöbəsində aspirant olmuş (1974–1978), hazırda elmi işçi vəzifəsində çalışır (1978-ci ildən).

1973-cü ildə ilk məqaləsi "İnqilabçı şair Adam Mitskeviç" "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetində dərc olunmuşdur. Bundan sonra dövrü mətbuatda Azərbaycan-Polşa ədəbi əlaqələr mövzusunda müntəzəm elmi məqalələrlə çıxış etmişdir.

Onun 50-dən artıq elmi məqalələri müxtəlif dillərdə çap olunmuşdur. Kiyevdə Beynəlxalq Slavyan ədəbiyyatı qurultayında (1983), Varşavada tənqid və ədəbiyyatşünaslığın aktual problemləri elmi konfransında (1986) iştirak etmişdir.

Polşada Elmlər Akademiyasında elmi ezamiyyətdə olmuşdur (1986). Slavistlərin XV Beynəlxalq qurultayında (Bratislava, 1993), V Beynəlxalq elmi konfransda (Lublin, 1993) və VIII Beynəlxalq konqresində (Regensburq, 1994) iştirak etmişdir.

Əsərləri
--------

* 1.Перекличка друзей. (Азербайджанско-Польские литературные связи 1945–1980). Баку: Язычы, 107 стр.
Yaxından çəkilmiş bir Eurofighter Typhoon afterburnerləri
**Afterburner** (əlavə yanma), xüsusən də uçuş və qalxma zamanı reaktiv təyyarələrdə sürətlənməni artırmaq və ya səs sürətini aşmaq üçün istifadə olunan bir hərəkət sistemidir.

İşləmə prinsipi olaraq reaktiv enjektorlar turbojet ağızına yanacaq vurur. Ağızdan (nozzle) gələn isti hava axını və yanmamış qazlar ilə alovlanır və beləliklə ramjet mühərriklərinə bənzər bir impuls yaradır. Turbojet mühərriklərində istifadə olunan xüsusiyyət bir ramjetin iş prinsipinə bənzəyir. Afterburnerlər ilə işləyən bir təyyarə, reaktiv ağızlardan çıxan alov sütunları ilə müəyyən edilir. Mülki aviasiyada Concorde bu sistemlə havaya qalxır. Normal uçuşundan 4 qat daha çox yanacaq sərfiyyatına səbəb olur. Lockheed Martin F-22 Raptor afterburnerlərindən istifadə edərək 20 dəqiqə ərzində 20 ton yanacağını qurtara bilər. Saatda 800 mil (1280 km) sürətə çata bilər. Köhnə bir texnologiyadır, bu gün reaktiv qırıcılar daha kiçik afterburnerlər ilə təchiz edilmiş, bütün mühərrik turbinlərdən ibarət olarkən (F-18), köhnə F-14 Tomcat kimi modellərdə mühərrikinin 60 faizi afterburnerlərdən təşkil olunmuşdur. F-14 Tomcat, yüksək istilik səbəbiylə IR (infraqırmızı) təsirinə və nəzarətsiz yanacaq istehlakına səbəb olduğu üçün 2006-cı ildə xidmətdən çıxarıldı. Eyni səbəbdən, MiQ-25 və MiQ-31 xidmətdən erkən çıxarılmışdır.
Keti Perri 30 iyun 2012-ci ildə Avstraliyada özünə aid olan *"Mənim bir parçam"* filminin nümayişində.
**Keti Perrinin mahnılarının siyahısı** — ABŞ müğənnisi Keti Perri, indiyədək üç studiya albomu çıxartmış və müxtəlif müğənnilər ilə əməkdaşlıq layihələri etmişdir. 15 yaşında olarkən *"Red Hill Records"* şirkəti ilə müqavilə imzaladı və 2001-ci ildə Gospel tərzindən istifadə edərək hazırlamış ilk studiya albomu *"Katy Hudson"* işıq üzü gördü. Lakin, albom çıxarıldıqdan qısa müddət sonra şirkət bağlandı. İki müvəffəqiyyətli olmayan albom müqaviləsindən sonra Keti Perri, 2007-ci ildə *"Capitol Records"* və *"Virgin Records"* şirkətləri ilə müqavilə imzaladı.

Perri, *"Capital Records"* ilə müqavilə imzasından sonra 2008-ci ildə ikinci studiya albomu *"One of the Boys"*-u irəli sürdü. Albomun ilk mahnısı *"I Kissed a Girl"* ilə ikinci sinql mahnısı *"Hot n Cold"*-da Dr. Luke və Maks Martinlə çalışdı. *"I Kissed a Girl"* Billboard Hot 100 siyahısında birinci sıraya, *"Hot n Cold"* isə üçüncü sıraya qədər yüksəldi. Perri, albomda olan *"Lost"* və *"A Cup of Coffee"* mahnılarının sözlərini Ted Bruner ilə birlikdə, *"Ur So Gay"* və *"Fingerprints"* mahnılarının sözlərini isə Qreq Uells ilə birlikdə yazmışdır. *"Thinking of You"*, *"One of the Boys"* və *"Mannequin"* mahnıları isə yalnız Perri tərəfindən yazılan mahnılar olaraq albomda yer aldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Katy Perry – Biography". Billboard. March 5, 2016 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Correction to the interview with Chris Anokute". HitQuarters. January 21, 2011. July 13, 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: January 21, 2011.
3. ↑  "iTunes – Music – One of the Boys by Katy Perry". iTunes Store. June 17, 2008. February 4, 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: January 20, 2016.
4. 1 2 3 4  *Merritt, Stephanie.* "Pop review: Katy Perry, One of the Boys". The Guardian. September 14, 2008. August 10, 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: January 30, 2016.
5. ↑  *Montgomery, Jason.* "Katy Perry Explains Her Link To Kelly Clarkson's New Album". MTV News. August 16, 2009. October 30, 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: January 30, 2016.
**Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri Akademiyası** (THHQA) Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri üçün fəaliyyət göstərən zabitlər hazırlayan və bakalavr səviyyəsində akademik təhsil və təlim verən hərbi məktəbdir. 2016-cı ildə çıxarılan fərmanla Milli Müdafiə Universitetinə tabedir.

Tarixçəsi
---------

Qərbdə hərbi aviasiya sahəsindəki inkişaflara paralel olaraq, 1912-ci ildə Osmanlı imperiyasında müasir Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri Akademiyasının yerləşdiyi zonada Təyyarə Məktəbi adı ilə ilk aviasiya təhsili müəssisəsi açılmışdır. Uzun müddət bir sıra mərhələlərdən keçən və yeri dəyişdirilən məktəbdə daha çox Türkiyə Hərbi Akademiyasını bitirmiş zabitlər uçmaq üçün yetişdirilmiş, sonradan bu zabitlər Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinin əsasını təşkil etmişdirlər. 1951-ci ildə yaradılmış Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri Akademiyası və şəhərciyi Yeşilyurt, Bakırköydə yerləşir. Hava Texniki Məktəbləri Komandanlığının şəhərciyi isə 17 sentyabr 1954-cü ildə İzmirin Qaziemir şəhərinə köçürülmüşdür.

Uçuş təlimi
-----------

Lazımi şərtləri ödəyərək Hərbi Hava Qüvvələri Akademiyasına daxil olmaq üçün müraciət edən namizəd tələbələr idman, sağlamlıq, psixomotor və müsahibə mərhələlərini müvəffəqiyyətlə başa vurduqdan sonra tələbələrin seçim uçuşu mərhələsinə qədəm qoyurlar. Pilot hazırlığı pərvanəli təyyarə kateqoriyasındakı T-41D ilə həyata keçirilir. Tələbələrin seçim uçuşunu müvəffəqiyyətlə başa vuran namizədlər üçün bir aylıq nizamlanma hazırlığını müvəffəqiyyətlə keçmək tələb edilir və bundan sonra namizədlər and içərək məktəbin tələbəsi olurlar. Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri Akademiyasında dörd illik təhsil müddətində tələbələr öz siniflərinə müvafiq olaraq bir sıra uçuş fəaliyyətləri ilə məşğul olurlar. Bundan əlavə, orta sinif şagirdləri düşərgəsində və yay tətili zamanı Yalovadakı Aviasiya Unter-ofiser Peşə Məktəbində keçirilən Türk Hava Təşkilatının playner təlimlərində iştirak edirlər. Uçuş təliminin məqsədi Hərbi Hava Qüvvələri Akademiyasının tələbəsini pilotluq təhsilinə hazırlamaq, uçuş intizamını, uçuş təhlükəsizliyini və brifinq prosedurlarını öyrətmək, yoxlama siyahısından, uçuş kitabçası və avadanlıqlardan istifadə vərdişlərini qazandırmaq, vaxta riayət etməyi, aviasiyanın qanun və qaydalarını və həmçinin də əsas aviasiya biliklərini tətbiq şəraitində tələbələrə öyrətməkdir. Erasmus Proqramının fəaliyyət göstərdiyi məktəbdə, həmçinin 1992-ci ildən bəri müxtəlif ölkələrdən qonaq hərbi personallara da təlimlər keçirilir.

Məktəbin tələbələri və ya məzunlarının içərisindən istedadları aşkar edildikdən sonra xüsusi imtahanlarla Türk Ulduzları və Solo Türk uçuş heyətinə qatılmaq üçün namizədlər seçilirlər.

1. ↑  ROR Data. v1.19 2023. doi:10.5281/ZENODO.7644942
**Keçi doqquzdonu** (*lat.* Lonicera caprifolium) — bitkilər aləminin fırçaotuçiçəklilər dəstəsinin doqquzdonkimilər fəsiləsinin doqquzdon cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Cənubi Avropada, Kiçik Asiyada kolluqlarda və meşələrdə bitir. Böyük və Kiçik Qafqazda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Sarmaşan və ya sürünən koldur, 8 m-dək uzana bilir. Cavan zoğları çılpaq, açıq-yaşıl, işıq düşən tərəfdə isə bənövşəyi-qırmızı olur. Yarpaqları 4-10 sm uzunluğunda, möhkəm, dərili, ellipsvari və ya enli-ellipsvari, üst tərəfi tünd-yaşıl, alt hissəsi isə göyümtül rənglidir. Yuxarı yarpaqların 2-3 cütü ellipsvari diskə yığılır, rəngini payıza qədər saxlayır. Üç yaşından etibarən çiçəkləməyə başlayır. Çiçəkləri oturaqdır. Bir çiçəyin ömrü 3-4 gündür, ümumiyyətlə, çiçəkləmə təxminən 3 həftə davam edir. Uzun erkəkcikləri dəstələrə yığılmışdır və yuxarı birləşən yarpaqların qoltuqlarında yerləşir, içərisi ağ və ya sarımtıl, üstü al-qırmızı çalarlı və ya bənövşəyi-qırmızı zolaqlıdır. Arılarla tozlanır. Dörd yaşından hər il meyvə verir. Meyvələri tədricən iyulun ikinci yarısından-avqustun birinci yarısına qədər yetişir. Narıncı-qırmızı giləmeyvələri çox qısa saplaqlarda elə bil yarpağa bitişmişdir. 50 il və daha çox yaşayır. Toxumlarla, qələmlərlə, zoğlarla çoxaldılır.

Ekologiyası
-----------

Qışda birillik zoğları donur, ancaq tez bərpa olunurlar.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Kiçik və Böyük Qafqazda meşə və kolluqlarda təsadüf edilir.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada, müxtəlif kompozisiyaların qurulmasında istifadəsi məqsədyönlüdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 173.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q158538
* Wikispecies: Lonicera caprifolium
* APDB: 162376
* BioLib: 40446
* Ecocrop: 49211
* EoL: 488677
* EPPO: LONCP
* EUNIS: 165368
* GBIF: 5334227
* GRIN: 429701
* iNaturalist: 51873
* IPA: 14102
* IPNI: 148670-1
* IRMNG: 10205499
* ITIS: 35287
* MichiganFlora: 717
* NBN: NBNSYS0000004334
* NCBI: 439141
* NZOR: fc96e53c-861a-4b40-b9e8-c68090630946
* PalDat: Lonicera\_caprifolium
* PFI: 5156
* Plant List: kew-2340177
* PLANTS: LOCA8
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:148670-1
* Tropicos: 6000044
* VASCAN: 4206
* WFO: wfo-0000359853

 |
**Türkiyə Mühəndis və Memarlar Palataları İttifaqı** (*türk.* Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği) — Türkiyədə bütün memarlar və mühəndislər palatalarının konfederasiyası. İttifaq "1954-cü ildə 7303 saylı qanun və 6235 saylı qanuna dəyişiklik edən 66 və 85 saylı fərmanlarla yaradılmışdır", "Türkiyə Respublikasının Konstitusiyasının 135-ci maddəsində göstərildiyi kimi dövlət qurumu şəklində müəyyən edilmiş korporativ orqan və peşə təşkilatıdır". 2013-cü ilin sonuna olan məlumata görə, ittifaq ümumi üzvlük sayı 445,365 olan 24 palatanı təmsil edir. Baş ofisi Ankaranın Qızılay şəhərindədir.

2013-cü ilin iyul ayında Ədalət və İnkişaf Partiyası Türkiyə Mühəndis və Memarlar Palataları İttifaqının 2013-cü ildə Türkiyədəki etirazlara verdiyi dəstəyə cavab olaraq, ittifaqın şəhərsalma təkliflərinin təsdiqində rolunu ləğv edən qanun layihəsini həyata keçirmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  TMMOB official website "English - [Tmmob]". November 14, 2010 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: December 9, 2010.
2. ↑  Hurriyet Daily News, 10 July 2013, Ruling AKP approves midnight bill to curb authority of chambers supporting Gezi Arxivləşdirilib 2017-05-21 at the Wayback Machine
**Axel Springer-Verlag** — Almaniya, Fransa, İspaniya, Rusiya, İsveçrə, Macarıstan, Polşa, Çexiya və s. də daxil olmaqla 32-dən çox ölkədə 150-dən çox qəzet və jurnal nəşr edən Avropanın ən böyük nəşriyyat və media konsernilərindən biri. Şirkətdə işçilərin ümumi sayı 10,000 nəfərdən, illik gəliri isə 2 milyard avrodan çoxdur.

Almaniyada ən məşhur nəşrləri "Welt", "Bild, "Auto Bild", "Computer Bild", "Maxim", "YAM" və bir çox başqaları aiddir.

Tarix
-----

"Axel Springer-Verlag" 1946-cı ildə Almaniyanın Hamburq şəhərində naşir Henrix Şpringer və onun oğlu, jurnalist Aksel Şpringer tərəfindən təsis edilmişdir.

1960–1970-ci illərdə konsern bir çox solçu və tələbə qruplarının hədəfi idi. Xüsusilə yazıçı Reynhard Lettau onu Berlin Azad Universitetinə qarşı qızışdırıcı çıxışlarda ittiham etmişdir. 1968-ci ildə şirkətin Berlindəki baş ofisi konsernin müsadirə edilməsini tələb edən tələbələr tərəfindən mühasirəyə alınmışdı. 1972-ci ildə Qırmızı Ordu Fraksiyası Hamburq ofisinə yerləşdirilmiş altı bombaya görə məsuliyyəti öz üzərinə götürmüşdür. Bombalardan yalnız üçü partlasa da, 17 nəfər yaralanmışdır. Nəhayət, 1975-ci ildə konsernin Paris ofisində bomba partlayışı baş vermiş və bunun üçün məsuliyyəti 6 Mart Qrupu öz üzərinə götürmüşdür.

1970-ci ildə "Axel Springer-Verlag" səhmdar cəmiyyətinə çevrilmişdir. 1986-cı ildə nəşriyyatın nəzdində Jurnalistika Məktəbi yaradılmışdır. 10 aprel 1996-cı ildə Berlindəki Lindenştrasse ərazisinin bir hissəsi Aksel-Şhpringer-Ştrasse adlandırılmışdır.

Qrup indi həm solçular, həm də müsəlmanlar tərəfindən İsraili açıq şəkildə dəstəklədiyinə görə yenidən tənqid olunur. 2003-cü ildə "Axel Springer AG" adlandırılmışdır. Konsert Almaniya Sol Partiyasının 2005-ci il seçki kampaniyası materialını dərc etməkdən imtina edən yeganə nəşriyyat şirkəti idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  IfM - Axel Springer SE.
2. ↑  Annual Report 2014 (ing.).
3. ↑  Вороненкова, 2005

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* «Аксель Шпрингер-Ферлаг» / Г. Ф. Вороненкова // А — Анкетирование. — М. : Большая российская энциклопедия, 2005. — С. 354. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 1). — ISBN 5-85270-329-X.
* *Орехова О. Е.* Печатные СМИ Германии в условиях социально расколотого общества. — М.: МГИМО-Университет, 2008. — 158 с. — ISBN 978-5-9228-0421-9
* *Стржижовский Л. Ф.* Стреляет пресса Шпрингера. — М.: Политиздат, 1978. — 80 с. — (Владыки капиталистического мира).

Xarici keçidlər
---------------

* Axel Springer Russia
* Официальный сайт Axel Springer AG (ing.)
*
**Türkiyə Sahil Mühafizə Xidməti** Türkiyənin bütün sahillərində daxili suları olan Mərmərə dənizi və Dardanel boğazlarında, liman və körfəzlərində beynəlxalq hüququn norma və prinsipləri əsasında xidmət edən dövlət orqanıdır.

Osmanlı İmperiyası dövründə "Rüsumət Əmanəti" adı ilə qurulmuş və 13 iyul 1982-ci il tarixli, 2692 saylı qərarla hazırkı halına gəlmişdir. Səfərbərlik və müharibə vəziyyətində Türkiyə Hərbi Dəniz Qüvvələrinin tabeçiliyi altında fəaliyyət göstərir.

Sahil Mühafizə komandanlığının vəzifəsi təhlükəsizliyi və asayişi təmin etmək və qanunların özünə verdiyi digər səlahiyyətlərdən istifadə etməkdir. Şəxsi heyəti zabit, gizir, mülki məmur və işçilərdən ibarətdir.

Dəniz Limanı Şöbə Müdirlikləri ilə birlikdə Türkiyənin sahil və dənizlərində asayiş, axtarış-xilasetmə və təhlükəsizlik kimi vəzifələri yerinə yetirən iki qurumdan biridir.

Tarixi
------

İstanbul xaricindəki sahillərin qorunması və qaçaqmalçılığın izlənib qarşısının alınması məqsədilə qurulmuş Taşra Gömrük İdarələri 1859-cu ildə eyni məqsədlə qurulmuş olan İstanbul Emtia Gömrük İdarəsinə birləşdirilmişdir. 1861-ci ildə qurumun adı Rüsumət Əmanəti olaraq dəyişdirilmişdir. 1886-cı ildə Jandarma qüvvələrinə bağlı "Kordon bölükləri" adlı qurum yaradılmışdır.

Türkiyə Respublikasının elan olunmasından sonra 1932-ci ildə 1917 saylı qanunla Türkiyə Respublikası Silahlı Qüvvələri Baş Qərargahı tərəfindən idarə olunan Gömrük Mühafizəsi Komandanlığının əsası qoyulmuşdur. Dəniz vasitəsilə edilən qaçaqmalçılığın və dəniz sularının təhlükəsizliyinin təmin olunması bu təşkilatın vəzifələrinə daxil idi. Bu təşkilat 1956-cı ilə qədər Baş Qərargah rəisliyinə tabe olmuşdur. 1956-cı ildə ləğv edilən bu qurumun bütün vəzifələri Jandarma qüvvələrinə verilmişdir. 1967-ci ildən etibarən Sahil Mühafizə Xidmətinin yaradılması prosesi başlamış və 1982-ci il 13 iyul tarixində 2692 saylı Qanunun qəbul edilməsi nəticəsində Türkiyə Sahil Mühafizə Xidməti yaradılmışdır. Bu dövlət orqanı yarandığı gündən 1 yanvar 1985-ci il tarixinə qədər Jandarma qüvvələrinin tabeçiliyi altında fəaliyyət göstərmişdir. Komandanlıq bu tarixdən etibarən Daxili İşlər Nazirliyinə tabedir.

15 iyul 2016-cı il tarixində Türkiyədə baş vermiş dövlət çevrilişinə cəhddən sonra qurum mülkiləşdirilmiş və Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin tabeçiliyindən çıxarılmış yalnız Daxili İşlər Nazirliyinin tabeliyində qalmışdır. Bu qurum yalnızca səfərbərlik və müharibə dövründə Hərbi Dəniz Qüvvələrinin tabeçiliyi altına keçə bilər.

Həmçinin bax
------------

* Türkiyə Daxili İşlər Nazirliyi
* Türkiyə Hərbi Dəniz Qüvvələri

İstinadlar
----------

1. ↑  2692 sayılı Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanunu Arxivləşdirilib 2016-10-02 at the Wayback Machine. T.C. Resmî Gazete, 17753, 13 iyul 1982
2. ↑  668 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler ile Bazı Kurum ve Kuruluşlara Dair Düzenleme Yapılması Hakkında Kanun Hükmende Kararname Arxivləşdirilib 2016-09-10 at the Wayback Machine. T.C. Resmî Gazete, 29783 (2.Mükerrer), 27 iyul 2016, Madde 23

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Türkiyə Sahil Mühafizə Xidməti*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Türkiyə Sahil Mühafizə Xidmətinin rəsmi veb-saytı
**AFM** — Almaniyanın Formula 1 yarış komadası. Formula 1 yarışlarında çıxışı 1950-ci illərdən başlamışdır.

Tarixi
------

Komandanın əsası Alexander Von Falkenhausen tərəfindən qoyulmuşdur. O, 1930-cu ildə BMW 328 modelini yaradan əsas mühəndislərdən biri olmuşdur. Bu model 1930-cu ildə Avropa idman yarışlarında əsas yeri tuturdu.
İkinci Dünya Müharibəsindən sonra Falkenhausen Münxendə öz avto salonunu açır. O burada BMW 328 hissələrini hazırlamağa başlayır. 1948-ci ildə isə o öz şəxsi avtomobilini hazırlayır və BMW 328 mühərrikindən istifadə edir. Növbəti il AFM-avtomobili hazır olur və Formula 2 yarışında iştirak edir. Alman sürücü Hans Joachim Grenzlandring-da üçüncü yer qazanır. Ən yaxşı qalibiyyət Formula 2 Qran pri-də Hans Joachimʼın qələbə qazanması idi.
1951-ci ildə, AFM komandası, mühəndis Richard Küche tərəfindən hazırlanan, daha yüngül olan V8 mühərrikini təqdim edir. AFM-4-«Küchen» adlandırılan avtomobili Hans Stuck idarə edir. 1951-ci ildə O, Formula 2 dünya çempionatı çərçivəsində qalibiyyət qazanır.  

1952-53-cü illərdə komanda ardıcıl Formula 2 yarışlarına qatıldı. Komanda artıq rəqabətə dayana bilmədi və yarışlara son qoydu.

1952
----

Komandanın Formula 1-də ilk İştirakı İsveçrə Qran Priʼdə oldu. Yarışçı Hans Stuck yaxşı nəticə əldə edə bilmədi. Növbəti mövsümdə, Almaniya Qran priʼdə BMW mühərrik istifadə olunsa da problemlər yarandı və ən yaxşı halda sürücü Helmut Niedermayr doqquzuncu yeri tutdu. Bu qalibiyyət Komandanın Formula 1 yarışlarında əldə etdiyi ən yüksək nəticə oldu.

1953
----

Komandanın Formula 1 də ən sonuncu yarışı İtaliya Qran pri oldu. Bristol L6 mühərriki istifadə olundu, sürücü isə Hans Stuck oldu. Mühərrikdə heç bir problem olmasa da, Hans 14-cü yerdə qərarlaşdı.
1953-cü ildə komanda Formula 1 yarışlarında iştirakı dayandırdı.

Xarici keçidlər
---------------

* Alex von Falkenhausen
**İstanbul Əşkinazi sinaqoqu** (ivr. ‏האשכנזי בית הכנס‏‎) — Türkiyənin İstanbul şəhərinin Bəyoğlu ilçəsində, Qalata qülləsinin yaxınlığında yerləşən sinaqoq. İstanbulda hələ də fəaliyyət göstərən yeganə Əşkinazi sinaqoqu. Avstriya mənşəli yəhudilər tərəfindən 1900-cü ildə qurulmuşdur. Türkiyədəki yəhudi əhalinin cəmi 4 %-ni təşkil edən Əşkinazilər tərəfindən tikilən 3 sinaqoqdan sağ qalan yeganə sinaqoqdur. Sinaqoq həftəiçi səhər dualarına və şənbə günləri Şabat dualarına ziyarətə açıqdır.

Sinaqoqda toy və Bar Mitsva Aşkenazi üsulu ilə keçirilir.

Bir yəhudi məktəbi olan Bene Beritin qurucusu olan Dr. David Markus 1938-ci ildə ölənə qədər sinaqoqun ruhani lideri olmuşdur. Bu gün isə sinaqoqun hahamı 2003-cü ildən Mendi Çitrikdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Türkiye Yahudi Toplumu". 2022-09-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 sentyabr 2022.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2007-04-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-17.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***İstanbul Aşkenazi sinaqoqu*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Türkiyə Hahambaşılığı Arxivləşdirilib 2007-05-13 at the Wayback Machine
* Şalom qəzeti Arxivləşdirilib 2007-10-17 at the Wayback Machine
**Alen-Furnye** (*fr.* Alain-Fournier; d. 3 oktyabr 1886 - ö. 22 sentyabr 1914) — Fransız yazıçı və hərbçi. Ssenarisi əsasında iki dəfə film çəkilən və Fransız ədəbiyyatının klassiklərindən sayılan "Adsız ölkə" romanı onun yeganə kitabıdır.

Həyatı
------

Alen-Furnye, bir müəllimin oğlu olaraq Fransanın mərkəzindəki La Şapel-d'Anqilyonun Şer adlı şəhərində anadan olub.Paris yaxınlığındakı Şeaux, Hauts-de-Seyndəki "Lysee Lakanal" məktəbində təhsil aldı. Burada Ekole Normale Superieure universiteti üçün çox çalışdı, amma uğurlu ola bilmədi. Bundan sonra Brest şəhərindəki dəniz ticarət məktəbinə yollandı."Lysee Lakanal" məktəbində oxuyarkən Jak Rivyera ilə tanış olmuş və o gündən yaxın dost olmuşlar. 1909-cu ildə Jak Rivyera Alayn-Furner kiçik bacısı İzabella ilə evləndi.

Yaradıcılıq fəaliyyəti
----------------------

1907-ci ildə işlərini dayandırdı və 1908-1909-cu illərdə əsgərliyə yollandı. Bu müddətdə esselər, şeirlər və hekayələr yazdı və sonradan, bunları toplayaraq bir ad altında yenidən nəşr etdirdi. Bu müddət ərzində "Adsız ölkə" romanı haqqında düşündü.

1910-cu ildə Parisə qayıtdı və ədəbiyyat tənqidçisi kimi "Paris-Jurnal" adlı gündəlik qəzetdə işləməyə başladı.Bu müddət ərzində Andre Jid və Pol Klodel ilə tanış oldu. "Adsız ölkə" romanını 1913-cü ilin əvvəlində bitirdi və bu roman "Nuvelle Revue Françase" ( 1913-cü ilin iyul-oktyabr arası) adlı qəzetdə nəşr olundu və sonradan kitab halında çap olundu. Roman, Qonkur Akademiyası Ədəbiyyat mükafatına namizəd göstərildi, lakin mükafatı qazana bilmədi

İstinadlar
----------
**Teymur** **Babayev** (*Babayev Teymur Əsəd oğlu*; 11 sentyabr, 1938, Bakı, Azərbaycan SSR) — Tibb elmləri doktoru, professor.

Haqqında
--------

Babayev Teymur Əsəd oğlu 1938-ci il sentyabr ayının 11-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1956-1961-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda (indiki ATU) təhsil almışdır. 1961-ci ildə Sabirabad rayonunda həkim-stomatoloq kimi işləmişdir. 1965-ci ildə ATU-nun aspiranturasına daxil olmuş, 1969-cu ildə elmlər namizədi dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Daha sonra 2 il 4 saylı Stomatoloji poliklinikada cərrah-stomatoloq vəzifəsində çalışmışdır.

1971-2007-ci illərdə ATU-nun Cərrahi stomatologiya kafedrasında fəaliyyət göstərmişdir. T.Babayev 1971-ci ildən ATU-nun Cərrahi stomatologiya kafedrasında assistent, 1977-ci ildən dosent, 1987-2007-ci illərdə həmin kafedraının müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 1981-ci ildə Moskvada doktoranturaya qəbul olmuşdur. 1990-cı ildə tibb elmləri doktoru elmi dərəcəsinə, 1991-ci ildə professor elmi adına layiq görülmüşdür. 2007-ci ildən ATU-nun Ağız və üz-çənə cərrahiyyəsi kafedrasının professorudur. Tədqiqatları anadangəlmə və qazanılmış qüsurların cərrahi müalicəsi probleminə həsr edilmişdir. Elmi kadrların hazırlanmasına böyük xidmətləri olmuşdur.

Əsərləri
--------

* Babayev T.Ə. Fərəcov E.H. Arxməmmədov A.M. Orucov A.Q,, Kərimov F.R. Xroniki pereodontitli xəstələrin cərrahi müalicəsinə yeni baxım / Professor B.X. Abbasovun 80 illik yubileyinə həsr olunmuş elmi-praktiki konfransın materialları. Bakı: 2003, s.140-141.
* Бабаев Т.А. Фараджов Э.Г. Архмамедов А.М. Лечение больных с полной нижнечелюстной адентией  // Cərrahiyyə, 2005, №1, s.101-105.
* Babayev T.A. Farajov E.H. Ibragimov R.E. Approach to immediate implant placement into infected tooth socket / 4th International Congress of the Iranian Society Of Oral and Maxillofacial Surgeons, Teheran, Iran, 2008, p. 124.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Babayev Teymur Əsəd oğlu // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası / red hey. sədri İ.H.Əliyev; məsul katib T.M.Nağıyev.- II Cild.- Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2010.- S.587.
**Yannula «İoanna» Kafetsi** (*yun.* Γιαννούλα „Ιωάννα" Καφετζή) — Yunan yüngül atleti, uzununa tullanma üzrə atlet. Kafetzi 2001-ci ildə Tunisdə keçirilən Aralıq dənizi Oyunlarında 4100 m məsafəyə qadınların estafetində bürünc medal qazandı. Sonradan uzununa tullanma növü ilə məşğul olmağa başladı. 2004-cü ildə keçirilən Afina Yay Olimpiya Oyunlarının iştirakçısı oldu. İdman karyerası boyunca Kafetzi Xaniyadakı beynəlxalq turnirdə 6,71 metr məsafəyə tullanmaqla şəxsi rekordunu yeniləmişdir

Ümumi məlumat
-------------

Yannula Kafetsi 30 may 1976-cı ildə Yunanıstanın tarixi Fessaliya bölgəsində anadan olmuşdur. 2004-cü ildə Afinadakı Yay Olimpiya Oyunlarında Kafetsi məşq üçün evdə uzununa tullanmaqla məşğul idi. Oyunlardan iki ay əvvəl o, öz şəxsi rekordunu yeniləyərək 6.71 metr məsafəyə tullandı. Bu Xaniyadakı beynəlxalq yarışlarda baş verdi. Kafetsinin nəticəsi Olimpiya Oyunlarında iştirak etmə normativinə uyğun idi. Nəticədə yunan komandasının tərkibinə düşə bildi. Afinadakı ilkin yarışlar zamanı Kafetzi doğma tamaşaçılarını ilk cəhtdə 6.49 metr atlama ilə sevindirdi. Buna baxmayaraq, qalan iki atlama nəticə vermədi: ikincisində idmançı xəttə müdaxilə etdi, üçüncüsü isə birincisindən zəif oldu. Kafetzi kvalifikasiyada yalnız on yeddinci yeri tuta bildi və on iki finalçı sırasına düşmək üçün altı santimetr kifayət etmədi.  
Kafetzi, 2005 Dünya Atletizm Çempionatında Yunanıstanı təmsil etsə də yenə final mərhələsinə yüksələ bilmədi. Kafetzi B qrupunda çıxış etdi, ikinci cəhddə 6.31 metr nəticə ilə 11-ci oldu, birinci və üçüncü cəhtləri isə uğursuz oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Sports-Reference.com (ing.).
2. ↑  Ioánna Kafetzi // World Athletics Database.
3. ↑  SportsReference. ka/giannoula-kafetzi-1. Иоанна Кафетци
4. ↑  "Largest ever Greek Olympic team confirmed". IAAF. 23 July 2004. 2018-10-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04 27.
5. ↑  "Χειροκρότημα για Σακοράφα" (yunan). Rizospastis. 2004-06-29. 2018-10-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-27.
6. ↑  "IAAF Athens 2004: Women's Long Jump Qualification". Athens 2004. IAAF. 2018-10-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-27.
7. ↑  "Αποτυχίες αλλά και εμπειρίες" (yunan). Rizospastis. 2004-08-20. 2018-10-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-27.
8. ↑  "10th IAAF World Championships in Athletics — Helsinki 2015 — Long jump — Women — Qualification" (ingilis). IAAF. 2005-08-09. 2013-10-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-27.
Arktik səhralar boz rəngdə işarə olunub
**Arktik səhralar** (yunanca Arctos — ayı deməkdir) — Yerin təbii zonası. Arktik coğrafi qurşağındakı Şimal Buzlu Okeanının bir hissəsini əhatə edir. Bu arktik iqlimlə səciyyələnən ən şimal təbii zonadır. Burada ərazı buzlarla, çınqıl və daşla örtülmüşdür.

Ümumi məlumat
-------------

Yerin quru hissəsinin Arktika qurşağında ən şimal təbii zonası. Arktika səhraları zonası Taymır yarım-adasının şimal kənarları, Şimal Buzlu okeanının Şpitsbergen arxipelaqı, Frans-İosif Torpağı, Novaya Zemlyanın Şimal adası, Novosibir və De-Lonq adaları, Kanada Arktika arxipelaqının və Qrenlandiyanın şimal hissələri daxildir. Zonanın daha rütubətli Atlantikayanı hissəsində ümumi sahəsi 2 mln. km2-dən çox olan buzlaqlar var; buz səhraları landşaftı üstündür. Arktika səhraları zonasında sərt Arktika iqlimi hakimdir. Bütün ayların orta temperaturu 5˚C-dən aşağıdır. İllik yağıntı 200–300 mm-dir. Əsasən, qar yağır. Bitkiləri və torpaqları zəif inkişaf etmişdir. Xarakterik faunası: ağ ayı, tundra tülküsü, lemminq, müşk öküzü, canavar. Şimal Buzlu okeanı adaları "quş bazarları" (kayra, rustik, qaqarka) məskənidir.

İqlimi
------

Qışda aşağı temperatur müşahidə olunur (−60 °S-yə qədər). Temperatur fevralda orta hesabla −30˚S, iyulda isə +3˚S olur. İllik atmosfer yağıntılarının miqdarı 400 mm-ə qədər olur.

Flora və fauna
--------------

Arktik səhralarda demək olar ki, bitki örtüyü yox dərəcəsindədir. Kollar yoxdur, şibyə və mamırlar isə seyrək şəkildə bitir.

Faunası əsasən dəniz canlılarından ibarətdir: morj və suiti. Yayda quş bazarları yaranır. Yerüstü fauna kasaddır. Ara-sıra qütb tülküsü, ağ ayı, lemminqə rast gəlinir.

İstinadlar
----------



| ⛭Təbii zonalar |
| --- |
| Materik | Arktik səhralar | Antarktik səhralar | Tundra | Meşə-tundra | Tayqa | Yarımtayqa | Qarışıq meşələr | yarpaqlı ağac meşələri: Enliyarpaq meşələr və Xırdayarpaq meşələr | Çöl-səhra | Çöl | Yarımsəhra | Səhra | Savanna | Subtropik meşələr | Dəyşkən rütubətli meşələr | Rütubətli tropik meşələr — Cəngəlliklər | Quru tropik meşələr - Kaatinqa | Rütubətli ekvatorial meşələr: Selva və Gileya | Alp zolağı | Subalp zolağı | Aralıq dənizi zonası | Yüksəklik qurşaqları sahəsi | Sahilboyu və bataqlaşmış: |
| Coğrafiya |