recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ko Ni** (birm. ကိုနီ, tələffüzü [kò nì]; U Ko Ni kimi də tanınır; 11 fevral 1953 – 29 yanvar 2017) — Myanma dövlət xadimi və Dəfnə Hüquq Firmasının təsisçisi və hüquqşunası. Ni həmçinin Müstəqil Hüquqşünaslar Assosiasiyası, Beynəlxalq Vəkillər Kollegiyasının, Myanma Yazıçılar birliyinin üzvü olmuşdur. Hökumət üzərində konstitusiya hüququ almadan Aunq Su Kyinin de-fakto rəhbərliyi altında *Milli Demokratiya Liqası*na (NLD) müşavir təyin olunmuşdir. U Ko Ni insan hüquqlarının qorunması və demokratik seçkilərdən bəhs edən altı kitabın müəllifidir. Ko Ni həmçinin dinlərarası hərəkatlarda da fəallığı ilə yadda qalmışdır. O, Myanmada konstitusiyaya dəyişikliklərin təbliğində fəal iştirak etmişdir.

U Ko Ni 29 yanvar 2017-ci ildə İnformasiya Nazirliyi İttifaqının və Pe Myintin rəhbərlik etdiyi qrupla birlikdə sinor lider gəmi proqramını ziyarət etdikdən sonra İndoneziyaya yollanarkən Yanqon Hava Limanında odlu silahdan açılan atəş nəticəsində qətlə yetirilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Ko Ni // .
2. ↑  "Myanmar: Leading lawyer Ko Ni assassinated at Yangon airport". BBC News. 29 January 2017. 8 November 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 January 2017.
3. ↑  *Jagan, Larry.* "Will Aung San Suu Kyi be Myanmar's next president?". The Nation. 10 February 2016. 2 February 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 January 2017.
4. ↑  *Wai Moe.* "U Ko Ni, a Prominent Muslim Lawyer in Myanmar, Is Fatally Shot". The New York Times. 2017-01-29. 2018-02-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-29.
5. ↑  *Shwe Yee Saw Myint; Wa Lone.* "Myanmar ruling party lawyer shot dead at Yangon airport". Reuters UK. 29 January 2017. 23 July 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 January 2017.
**Sağ mərkəzçilik** və ya **mərkəz sağçılıq** — cəmiyyətdə tədrici, təkamül xarakterli dəyişikliklərə əsaslanan ictimai-siyasi cərəyan.

Siyasətdə sağ mərkəzçilər, onların fikrincə, siyasi spektrin sağ cinahına aid olan, lakin digər sağçılarla müqayisədə mərkəzə daha yaxın olan siyasətçilər və partiyalar hesab edilir. Bu, həm də bəzi məsələlərdə mərkəzçilərlə blokadaya düşən mötədil sağçı siyasi baxışların və sosial transformasiya üsullarının birləşməsi kimi də şərh oluna bilər. Sağ mərkəzçilərə xristian demokratlar, sosial mühafizəkarlar, klassik liberallar, iqtisadi liberallar, mühafizəkar liberallar, liberal mühafizəkarlar, neoliberallar, milli mühafizəkarlar, milli demokratlar və milli liberallar kimi istinad etmək adətdir.

2019-cu ildə aparılan araşdırmaya görə, 2018-ci ildə sağ mərkəzçi partiyalar 21 Qərb demokratiyasında təxminən 27% səs toplamışdır. Bu, 1960-cı ildəki 37%-dən azalma idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sağçısı solçuya qarışan ölkə..." Azadlıq Radiosu (az.). 16 yanvar 2009. 16 aprel 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 may 2022.
2. ↑  *Ömərov, Vahid.* "Hüquqi dövlətdə siyasi mənafelər". Səs (az.). 3 mart 2015. səh. 13. 30 may 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 may 2022.
3. ↑  "Bu yaxınlara qədər diktatorlar tərəfindən idarə olunan ölkələr Türkiyəni mühakimə etməkdə haqlıdılarmı?". 1News (az.). 6 yanvar 2016. Archived from the original on 30 May 2022. İstifadə tarixi: 31 may 2022.
4. ↑  Большой толковый словарь русского языка / Гл. ред. С. А. Кузнецов. — Первое издание. — СПб.: Норинт, 1998.
5. ↑  *Gidron, Noam; Ziblatt, Daniel.* "Center-Right Political Parties in Advanced Democracies". Annual Review of Political Science (ingilis). 22 (1). 11 may 2019: 17–35. doi:10.1146/annurev-polisci-090717-092750. ISSN 1094-2939.
**Tırtov adası** — Nordenşeld arxipelaqına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Rusiya Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

Yerləşməsi
----------

Arxipelaqın ucqar cənub-şərq qutaracağlnda qəraralaşır. Şərq adaları qrupuna daxildir. Üstəlik öz qurunun ən cənub adasıdır. Şimalında Bianki adası yerlışir. Şərqində iki elə də iri olmayan ada vardır: Jeleznyakov adası vı Lovson adası. Qərbində yerləşən Paxtuson adasından Lelin boğazı ilə ayrılır. Cənubunda yerləşən adalardan isə Matisen boğazı ayırır. Rusiyanın materik hissəsi ilə arasında məsafə 35 km-dir.

Görünüşü
--------

Ada buzdan azaddır. Ada ensiz uzantı formasında şimaldan cənuba uzanaraq **Y** hərifinə bənzəyir. Şimal-qərbində belə də böyük olmayaq yarımada vardır. Adanın şimalda Karluk burnundan cənub-şərqdə Vıxodnov burnuna qədər olan məsafəsi 16 km təşkil edir. Eni bir necə metrdən daxili hissələrdə 5–6 km, cənuba goğru isə daha da genişlənir. 
Adanın ətraflarının parçalı olması bir çox körfəzlərin yaranmasına səbəb olmuşdur. Vıxodnı burnu iləBarletta burnu arasında Yujnaya buxtası, Qaleçnı yarımadası ilə adanın mərkəzi hissəsi arasında Nedzveski buxtası, Olenı burnu ilə Melvill burnu və adanın qərbi arasında isə Nord buxtası yerləşir. 
Adanın böyük hissəsini hündürlüyü 12-36 metr olan qayalıqlar örtmüşdür. Adanın ən hündür nöqtəsi 36 metrdir. Buhündürlük adanın mərkəzi hissəsində Melvill burnu rayonunda yerləşir. Adanın sahil hissəsi daşlıqlarla örtülüdür. Burada daimi axarlara malik olmayan çaylar vardır. Demək olar ki, ada boyunca şirinsulu göllərə rast gəlinir. Melvill burnu və cənub hissə bataqlaşmışdır.

Tarixi
------

Ada ilk dəfə 1901-ci ildə Zarya şxununda Eduard Vasileviç Tollun rəhbərlik etdiyi eksoedisiya tərəfindən kəşf edilmişdir. Ada rus admiralı Pavel Petroviç Tırtovun şərəfinə adlandırılmışdır. İlk əvvəllər adanın yalnız şimalına bu ad verilmişdi. Toll oranı ayrıca ada gesab edirdi. 1939-cu ildə ki, araşdırma hər keyə aydınlıq gətirmişdir.

1940-cı ildə adanın Qaleçnaya yarımadasında Tırtov qütb stansiyası fəaliyyətə başlayır. Hazlrda belə fəaliyyət göstərir.

Burada olan bir çox coğrafi adlar məşhur adaların şərəfinə adlandırılmışdır: Melvill burnu ABŞ qütb araşdlrmaçısı Corc Volles Melvillin şərəsinə adlandırılmışdır. Nedzveski butası isə sovet qütb araşdırmaçısı İosif Markoviç Nedzveski şərəfinə adlandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Arktika xəritəsində adlar, Tırtov Pavrl Petroviç
2. ↑  Arktikada qütb stansiyaları[*ölü keçid*]
3. ↑  Arktika xəritəsində adlar, Corc Melvill
4. ↑  Arktika xəritəsində adlar, İosif Markoviç Nedzveski
**Qastone Bin** (it. Gastone Bean; 11 avqust 1936) ― hücumçu mövqeyində çıxış etmiş İtaliya futbolçusu.

Klub karyerası
--------------

San Kantsian d'İzontso kommunasında böyüyən Bin gənc yaşlarında "Milan" klubunun düşərgəsinə qatıldı. Seriya C-nın 1955–56 mövsümündə o, icarə əsasında "Pyaçentsa"ya keçdi və 21 oyuna 23 qol vura bildi.

14 oktyabr 1956-cı ildə "Milan"da debüt etdi. Onun vurduğu 17 qol "Milan" klubunun 1956-57 mövsümündəki qələbəsinə böyük töhfə verdi. Mövsümün dördüncü ən yaxşı bombardiri oldu, *"*Il calcio e il ciclismo illustrato*"* adlı italyan qəzeti onu 1957-ci ilin "sevimli çempionu" seçdi. Karlo Qalli ilə birlikdə onlar "Roma" klubuna transfer olunan Qunnar Nordalın işini davam etdirdilər.

Dörd mövsümdə 39 qol vurmasına baxmayaraq, 1960-cı ildə "Cenoa" klubuna keçdi və Eddi Firmani ilə orada hücum tandemini qurdu. 2 aprel 1961-ci ildə Bin "Novara"nın qapısına 4 qol vurdu, lakin "qrifonlar" cəzalı qaldıqları üçün yüksək liqaya vəsiqə qazana bilmədilər. Bu ancaq 1961–62 mövsümündə baş verdi ki, klub 64 qol sayı ilə və ikinci yeri tutan "Napoli"ni 11 xal qabaqladı. Sol vinger mövqeyində çıxış edən Bin 20 qol vurdu. O, "Cenoa"da dörd mövsüm keçirtdi, 1964-cü ildə Alp Kuboku və 1963-cü ildə Dostluq Kubokunun qazanılmasına töhfə verdi.

Seriya B-də çıxış edən "Napoli"yə keçidindən sonra o, növbəti mövsüm klubla birgə üst liqaya qayıtdı.

O, karyerasını Neapolda başa vurdu və "Bellariya İcea Marina" klubunda oyunçu-məşqçi qismində işə başladı.

Milli komanda karyerası
-----------------------

İtaliya millisindən 1958 FİFA Dünya Kuboku turnirin seçmə mərhələsi oyunlarına dəvət almışdır. Ümumilikdə millidə 4 oyun keçirtdi.

Məşqçi karyerası
----------------

Oyunçu karyerasını bitirdikdən sonra iyirmi ili aşağı liqa klublarında ("Bellariya İcea", "Ravenna", "Kattolika", "Lekko", "Benevento", "Barletta", "Kazertana", "Kaveze" və "Fazano" kimi) məşqçi olaraq çalışmışdır.

Nailiyyətləri
-------------

### Klub səviyyəsində

**"Milan"**

* Seria A: 1956–57, 1958–59

**"Cenoa"**

* Seria B: 1961–62

İstinadlar
----------

1. 1 2  Gastone Bean // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. 1 2  "profile". Magliarossonera.it. 15 November 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 August 2011.
3. 1 2 3 4  Interview with Gastone Bean Arxivləşdirilib 27 yanvar 2011 at Archive.today filippofabbri.net
4. ↑  "Piacenza Calcio 1955/56". 2011-10-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-25.
5. ↑  Italy 1956–1957 Arxivləşdirilib 2007-06-30 at the Wayback Machine Rsssf. com
6. ↑  *Il calcio e il ciclismo illustrato*, Number 24, 13 June 1957, page 7
7. ↑  Nationals Arxivləşdirilib 2011-10-09 at the Wayback Machine storiapiacenza1919.xoom.it
| Şekeleş  Heroqliflərdə |
| --- |
|  |

**Şekeleş** — Yeni padşahlıq dövrünə aid bir sıra Qədim Misir mənbələrində haqqında məlumat verilən və mənşəyi tarixçilər arasında hələ də mübahisə mövzusu kimi qalan antik dövrün "dəniz xalqları"ndan biri.

Mənşəyi və məskunlaşması
------------------------

"Şekeles" adı çox vaxt "sikiler" kimi transkripsiya edilir və buna görə də onların Siciliyada yaşamış sikanlar və ya sikullar olduğu güman edilir. Eyni zamanda, Qədim Misir mənbələrində onlar Egey adalarından, Kiprdən və ya Yunanıstandan gələn dəniz quldurları kimi xarakterizə olunur. Fələstin ərazisində Mikena və ya Kipr-Mikena mədəniyyətlərinə aid arxeoloji tapıntılar göstərir ki, burada olan şekellər, görünür, Mikena tacirləri kimi fəaliyyət göstərirdilər. Buna baxmayaraq, başqa bir versiyaya görə, bu tapıntılar onu göstərir ki, onlar Fələstinin bəzi sahilyanı şəhərlərini ələ keçirərək bir müddət hakimiyyətdə qalmışdılar. Bəzi İsrail arxeoloqlarına görə, "Şekeleş*"* Karmel sahillərində və Şaron vadisinin şimalında məskunlaşmışdı.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  История древнего Востока. Ч. 2. Передняя Азия. Египет. М. 1988.

### Əlavə ədəbiyyat

* Ephraim Stern: *Dor, Ruler of the Seas.* Israel Exploration Society, Jerusalem 2000. ISBN 965-221-042-0
* Abraham Malamat: *The Egyptian decline in Canaan and the Sea-Peoples.* Massadah, Tel-Aviv 1971.
* N. K. Sandars: *The sea peoples, warriors of the ancient Mediterranean 1250—1150 BC.* Thames and Hudson, London 1985. ISBN 0-500-27387-1
* H. R. Hall: *The oldest civilisation of Greece.* Studies of the Mycenean Age. London/Philadelphia 1901.
**Brendon Hartli** (ing. Brendon Hartley, d. 10 noyabr 1989, Palmerstoun-Nort) — Yeni Zelandiyalı avtoyarışçı, Porşe Team-da dözümlülük yarışında iki dəfə dünya çempionu (2015, 2017), "24 Saat Le Man" yarışının qalibi (2017). 2017-ci ildən Toro Rosso ilə Formula 1-ə gəlmişdir.

Karyera
-------

Hartli 2007-ci ildə Avrokubok Formula Reno 2.0-ı qazandı
Hartli motorlu idmanla yaxından əlaqəli olan ailədə dünyaya gəldi. Atası Brayan bir çox müsabiqədə, məsələn Formula Atlantikdə yarışırdı. Hartli altı yaşında karyerasına qardaşı Nelsondan sonra kartinqlə başladı. Altı il sonra gənc Yeni Zelandiyalı ilk mövsümünü yeddinci yerdə tamamladı. 2003-cü ildə, 13 yaşında, o Formula-Ford Festivalını qazandı.

Formula Toyota Yeni Zelandiya mövsümündən sonra Hartli Avropaya getdi, Formula-Reno Avropa Kubokunda və Formula Reno Şimali Avropa Kubokunda (NEC) yarışdı. Yeni Zelandiyalı fərdi rəqabəti müvafiq olaraq on dördüncü və onuncu bitirmişdir, Anderstorpda podiuma çıxmışdır. İkinci il üçün Formula Reno Avropa Kubokunda qaldı, lakin NEC-i buraxıb İtaliya çempionatında çıış etdi. Eyni il Avropa Kubokunda 3 qələbə ilə çempionluq adını qazandı. 2007-ci ildə Hartli Formula 3 Masters-də ilk dəfə çıxış etdi. O sonda dördüncü oldu. O, həmçinin Yeni Zelandiya ilə A1 ilə testlər keçirmiş və bu seriyada ən yaxşı yeni oyunçu olmuşdur.

Formula 1
---------

2008-ci ilin fevral ayında, 18 yaşına çatdıqdan sonra, Hartli ilk testlərini
Formula-1-də aparıb. O Riyadda Red Bull
Racing-ə dəvət edildi. Daha sonra Toro Rosso STR3 yeni bir avtomobil üzərində üç gün sınaq keçirdi.

2008-ci ilin noyabr ayında testdə Red Bull RB4 üçün Sebastien Buemi ilə yanaşı, Mark Uebberi əvəz etdi.

Formula-1də Ostin-2017-də Pyer Qaslini əvəzləyərək debüt etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Уэббер выиграл чемпионат WEC, Русинов — чемпион в LMP2 — Чемпионат". Чемпионат.com. 2015-11-21. 2015-11-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-21.
2. ↑  "Брендон Хартли и Porsche досрочно стали чемпионами WEC 2017 года". Autosport.com.ru. 2017-11-05. 2017-11-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-05.
3. ↑  Buemi, Hartley to cover for Webber — F1 | ITV Sport Arxivləşdirilib 2009-03-16 at the Wayback Machine
**Təşəhhüd** - namazın vacibatıdır.

Bütün vacib və müstəhəbb namazların ikinci rükətində, şam namazının üçüncü rükətində, zöhr, əsr və xiftən namazlarının dördüncü rükətində gərək insan ikinci səcdədən sonra oturub bədəni sakit olan vaxt təşəhhüd desin, yəni:

اَشْهَدُ اَن لا اِلََهَ الاَ اللهُ وَحدَهُ لاشَرِيكَ لَهُ وَاَشهَدُ اَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ اَللَّهُمَّ صَلّ عَلى مُحَمَّدِ وَآلِ مُحَمَّد

**"Əşhədu ən la ilahə illəllahu vəhdəhu la şərikə ləh, və əşhədu ənnə Muhəmmədən əbduhu və rəsuluh. Əllahummə salli əla Muhəmmədin və ali Muhəmməd"** – desin.

Və əgər "Əşhədu ən la ilahə illəllahu və əşhədu ənnə Muhəmmədən səlləllahu ələyhi və alih əbduhu və rəsuluh" – desə, kifayət edər, həmçinin Vitr namazında təşəhhüd lazımdır.

Təşəhhüd kəlmələri gərək ərəbcə düzgün deyilsin və adi şəkildə olduğu kimi ardıcıl deyilməlidir.

Əgər təşəhhüdü unutsa və ayaq üstə dursa, rükudan əvvəl yadına düşsə ki, təşəhhüdü deməmişdir, gərək otursun və təşəhhüdü desin, ikinci dəfə ayağa qalxıb o rük`ətdə oxuyacağını oxusun və namazı tamam etsin. Ehtiyat müstəhəbbə əsasən, namazdan sonra yersiz ayaq üstə durduğuna görə, iki səhv səcdəsi yerinə yetirsin. Əgər rükuda və rükudan sonra yadına düşsə, gərək namazı qurtarsın və namazın salamından sonra ehtiyat müstəhəbbə əsasən təşəhhüdü qəza etsin. Bundan sonra gərək yaddan çıxmış təşəhhüd üçün iki səhv səcdəsi yerinə yetirsin.

Müstəhəbbdir ki, təşəhhüd halında sol budu üzərində otursun, sağ ayağın üzünü sol ayağın altına qoysun və təşəhhüddən əvvəl "Əlhəmdu lillah" və ya "Bismillah və billah vəlhəmdu lillahi və xəyrul əsmai lillah" – desin.

Habelə müstəhəbbdir ki, əlləri budların üstünə qoysun, barmaqları bir-birinə birləşdirsin, öz ətəyinə baxsın və təşəhhüdün salavatından sonra desin: "Və təqəbbəl şəfaətəhu vərfə` dərəcətəh".

Müstəhəbbdir ki, qadınlar təşəhhüd oxuyan vaxt budlarını bir-birinə birləşdirsin.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ayətullah Sistaninin risaləsi (məs. 1087).
2. ↑  Ayətullah Sistaninin risaləsi (məs. 1088).
3. ↑  Ayətullah Sistaninin risaləsi (məs. 1089).
4. ↑  Ayətullah Sistaninin risaləsi (məs. 1090).
5. ↑  Ayətullah Sistaninin risaləsi (məs. 1091).
**Nikolay Anatolyeviç Çepokov**(*rus.* Николай Анатольевич Чепоков; 30 yanvar 1961, Turoçak[d], Altay diyarı) — Sovet və rus rəssamı.

Həyatı
------

Nikolay Anatolyeviç Çepokov 30 yanvar 1961-ci ildə Dağlıq Altay Muxtar Vilayətinin Turoçak kəndində anadan olub. Kumandin əsillidir. Çantada tapılıb. Uşaq evində böyüyüb. 1983-cü ildə 8-ci sinfi internatda bitirib. Sonra Texniki Peşə məktəbinə daxil olub. Burada xarratlığı öyrənib. Bir müddət sənəti ilə məşğul olub. Sonra Altayı səyahətə çıxıb.

Nikolay Çepokov rəsm çəkməyə başlayıb, hekayə yazıb. Bütün Altayda Tarakay ləqəbi ilə tanınıb. Buddizmi qəbul edib.

Nikolay Çepokovun rəsmləri 2000-ci ildə Moskvada sərgilənib. Sonra İrkutskda tamaşaçı önünə çıxarılıb. Daha sonra İsveçrə və Avstriyada sərgisi açılıb.

Nikolay Çepokov 2006-cı ildə peşəkar rəssam kimi qrafika ilə güzəran keçirir.

Nikolay Çepokovun 2006-cı ildə "Tarakayın xəyalları" adlı qrafik albomu dərc olunub.

Xarici keçidlər
---------------

* Игорь Муханов. Рассказы о Таракае / Звезда Алтая, 2012, 8 июня
* Чепоков Николай Анатольевич (Таракай)
* Николай Чепоков: "У меня была идея — выучиться на буддийского ламу…"
* Алена Аксенова. Художник идет по свету
* В Академгородке открылась выставка Таракая
* Персональная выставка Николая Чепокова в КЦ "Бай Терек" (Аскат)
* Е. П. Маточкин. Грёзы Таракая
* "ПЕСНЬ ТАРАКАЯ". Выставка Николая Чепокова
**Tanaat məbədi** — Zəngəzur mahalının Qarakilsə rayonu ərazisində Ərəfsə (3 iyul 1968-ci ildən **Arevis**) və Andranikin başçılığı ilə ermənilərin 1918-ci ildə əhalisini bütünlüklə qırıb, özünü dağıtdıqları Hortuyüz kəndi ilə Təzəkənd (3 iyul 1968-ci ildən **Tasik**) kəndləri arasında, yüksək dağlıq ərazidə yerləşən qədim monastır qalığı.

Haqqında
--------

Bölgədə xristianlığın ilk dövrlərinə (IV–V əsrlərə) aid olan məbəd yarımdağılmış vəziyyətdədir. Məbəd qırmızı daşdan inşa edildiyi üçün yerli azərbaycanlı əhali onu həm də Qızıl kilsə adlandırmışdır. Tədqiqatçıların fikrinə görə bölgədə xristianlığın yayılmasına qədər abidə atəşpərəstlik məbədi olmuşdur. "Sünik tarixi" əsərinin müəllifi Stepan Orbeliana (XIII yüzil) görə isə məbəd 491-ci ildə tikilmişdir. Məbədin ətrafında XIII–XVII əsrlərə aid xaçdaşlar, qəbiristanlıq, qala xarabalıqları və s. abidə qalıqları vardır.

Tarixi
------

Tanaat məbədi Tatev monastırından sonra bölgədə ikinci ruhani mərkəzi olmuşdur. 1975-ci ildə məbəd ermənilər tərəfindən bərpa olunarkən köhnə məbəd xarabalıqları arasından Urartu çarı I Argiştiyə məxsus daş kitabənn tapılması haqqında xəbər yayılmışdır.
Məbədin ətrafında XIII–XVII əsrlərə aid xaçdaşlar, qəbiristanlıq, qala xarabalıqları və s. abidə qalıqları vardır. Məbədin yerləşdiyi ərazi qədimdən türk-oğuz boylarının vətəni olmuş, bura, bütövlükdə Zəngəzur mahalına ermənilərin ilk kütləvi axını XIX yüzilin əvvəllərində bölgənin Çar Rusiyası tərəfindən işğalından sonra başlamışdır.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Stepan Orbelianın "Siyuni tarixi" kitabında məbədin Abaqa xanın padşahlığında, Gögobanm katolikosluğunda, Siyuni hakimi Proşun və onun övladları Papak, Qazan və gənc Atçının vaxtında tikildiyi göstərilmişdir. Məbədin divarları qaramtıl bazalt daşlardan hörüldüyündən camaat onu Qaravəng adlandırmışdır. Bütün tarixi mənbələrdə isə Tanaqatı, Tanaat kimi yazıya alınmışdır. Məbədin girəcəyinin üst hissəsində qartal fiquru, qartaldan bir metr yuxarıda isə at fiquru həkk olunmuşdur ki, bu da məbədin Tanaat adının yerli camaat arasında "Tənha at" kimi yozulmasına haqq verir. 1920-ci illərdə kənd ləğv olunana qədər burada ancaq Azərbaycan türkləri yaşamışlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əziz Ələkbərli. Qərbi Azərbaycan abidələri, 2-ci nəşri (Azərbaycan dilində), Bakı, Nurlan. 2007". 2015-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-05.
2. ↑  М. Арутунян, С. А. Сафарян – Памятники армянского зодчества, Москва, 1951, ст. 38
3. ↑  "Qərbi Zəngəzurda ən qədim xristian məbədləri". www.azerbaijan-news.az. 2023-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 sentyabr 2023.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). files.preslib.az. 2023-03-25 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 19 sentyabr 2023.

Mənbə
-----

* Сисиан (справочник-путоводитель), Ереван, 1987, стр.113–114;
* Ə. Ələkbərli. Qədim Türk-Oğuz yurdu — "Ermənistan" В. 1994, səh. 77–82.
**Vilkiski adaları** — Nordenşeld arxipelaqına daxil olan adalar qrupu. Adalar qrupu Kara dənizi ilə əhatələnir. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı ərazisinə daxildir.

Adalar qrupu arxipelaqın cənub-şərqində yerləşir. Nordenşeld arxipelaqının ən cənub hissəsini təşkil edir. Şimal-şərqdən Pastuxov adaları, şimal-şərqdən Şivolski adaları ilə əhatələnir. Arxipelaqın digər adalarından Radzeevski boğazı ilə ayrılır.
Qrup cənub-qərbdən şimal-şərqə doğru uzanır. Cənub-qərbdən şimal-şərqə doğru 35 km məsafədə, eni isə 8 km-dir. Adalar qrupunun ən böyük adası Çabak adasıdır. Burada arxipelaqın ən hündür nöqtəsi (107 m) yerləşir. Adalar qrupunun cənub nöqtəsi ilə Rusiyanın materik hissəsi arasında məsafə 20 km-dir. Adalar 1901-ci ildə rus hidroqrafı, geodeziyaçı və qütb araşdırmaçısı Andrey Vilkinskinin şərəfinə adlandırılmışdır.

Tərkibi (şimal-şərqdən cənub-qərbə)
Novıy — qrupun ən şimal nöqtəsini təşkil edir. Maksimal hünmdürlüyü 19 metrdir.

Strijyov — elədə böyük olmayan dairəvi ada. Qrupun ucqar şərq nöqtəsini təşkil edir. Maksimal hündürlüyü 44 metrdir. Bu həmdə qrupun ikinci ən böyük zirvəsidir.

Çabak — Qrupun ən böyük adası. Maksimal hündürlüyü 107 metrdir. Bu həm də qrupun ən hündür zirvəsidir. Şimalında Buqor, cənubunda isə Val burnu yerləşir.

Çentralnıy — Çabak adasından cənubda yerləşən qaya.

Korsar — Çabak adasından cənub-şərqdə yerləşən hamar ada.

Qroznıy — Çabak və Peta adaları arasında yerləşən qaya.

Tuqut — qrupun mərkəzində yerləşən kiçik ada. Maksimal hündürlüyü 13 metrdir. Adada Çerexovatıy burnu vardır.

Peta — qrupun mərkəzində yerləşən ayparaya bənzər ada. Çaksimal hündürlüyü 20 metrdir. Adada Uzornıy burnu yerləşir.

Snejnıy — qrupun mərkəzində yerləşən kiçik ada.

Şvesov — qrupun mərkəzində yerləşən hamar ada.

Çekman — ölçüsünə görə qrupun ikinci adası. Maksimal hündürlüyü 21 metrdir. Zirvə adanın mərkəzində yerləşir. Şimalda isə hündürlüuü 9 metr olan təpə vardır. Adada Oqrajdeniya və Yujnıy burunları vardır.

Kamenistı — Çekman adasının qərb sahilində yerləşən uzunsov ada. Maksimal hündürlüyü 9 metrdir. Adada Upor adlı burun vardır.

Ovalnıy — qrupun mərkəzində yerləşən dairəvi ada. Maksimal hündürlüyü 19 metrdir.

Xovqard — ensiz, şimaldan cənuba doğru uzanan ada. Maksimal hündürlüyü 13 mertrdir.

Qerberşteyn — qrupun ən cənub və qərb adası. Maksimal hündürlüyü 12 metrdir. Adadan cənubda kiçuk bir adacıq vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Биография Андрея Ипполитовича Вилькицкого
**Döblinq** (*alm.* Döbling‎) — Avstriyanın paytaxtı Vyana şəhərinin 19-cu rayonu. O, mərkəzi rayonların şimal ucunda, Alzerqrund və Verinq rayonlarının şimalında yerləşir. Çoxlu yaşayış binalarının yerləşdiyi Döblinq rayonunda sıx məskunlaşmış şəhər əraziləri var, həmçinin rayon Vyana meşələri ilə həmsərhəddir. Qrintsin, Siverinq, Noyştift-am-Valde və Kasqraben kimi bahalı yaşayış məntəqələri və həm də bir çox Hoyriger restoranları burada yerləşir Bundan başqa burada bir neçə Gemayndebau yaşayış evlərinə rast gəlmək olar, onlar içərisində ən məşhuru Karl-Marks-Hof sayılır.

Əlavə olaraq, Vyana Amerika Beynəlxalq Məktəbi, Lauder Biznes Məktəbi və Q19 alış-veriş mərkəzi burada yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Statistik Austria - Bevölkerung zu Jahresbeginn 2002–2020 nach Gemeinden (Gebietsstand 1.1.2020).
2. 1 2  Wien.gv.at veb-səhifəsi (aşağı bax: İstinadlar).
3. ↑  Statistik Austria, 2008, website: "Archived copy". 2008-05-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-12-25. (in German: population is "Einwohner").
**Vitte adası** (1822—1894-cü illərdə **Adsız**) — Barens dənizinə daxil olan Svyatoynosski körfəzində yerləşən yaşayışı olmayan ada. İnzibati cəhətdən Murmansk vilayəti Ostrovnoy dairəsinə daxildir.

Yerləşməsi
----------

Yokanqskie adaları qrupuna daxil olan ada. Qrupun cənub-şərqində yerləşir. Ada materikdən 600—900 metr aralıdadır. materikdən Yokanqski noğazı ilə ayrılır. Şimal-şərqdə yerləşən Salnı adasından Malıye Vorota, şimal-qərbdə yerləşən Çayaçiy və Kekur adalarından isə Vitte boğazı ayrılır.

Təsviri
-------

Yokanqskie adalarının və bütün Murmansk sahillərinin ən böyük adasıdır. Ada 4 uzunluğa və 1,3 km enə malikdir. Cənub və cənub-qərb sahilləri əsasən qayalı və sıldırımlıdır. Şimal-qərbi isə hamar sahilllərə sahib olsa da, girintili-çıxıntılıdır. Burada Burnaya, Priboynaya, Severnaya və başqa körfəzlərər vardır.

Ada ərazisinin böyük hissəsini hündürlüyü 72,6 m olan zirvə tutur (adanın maklsimal hündürlüyü), 41,3 m və 50,2 m olan zirvələr tutur. Bu sönmüş vulkanların mərkəzində şirinsulu göllər vardır. Tundra bitki örtüyünə sahibdir. Sahil hissəsində dərinlik 0,6 - 10 metr arasında dəyişir.

adada hec vaxt yaşayış məntəqəsi olmamışdlır. Sovet dönəmində adada 100—120 nəfərdən ibarət zenit-raket qüvvələri yerləşirdi. Adada naviqasiya işarəsi quraşdırılmışdır.

Tarixi
------

Ada ilk dəfə 1822-ci ildə Fyodor Litkenin "Novaya Zemlya" briqesində hərəkət edən elmi ekspedisiyası üzvləri tərəfindən xəritəyə salınmışdır. 1894-cü ildə adada olan Rusiya imperiyasının maliyyə naziri Sergey Vittenin şərəfinə adlandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Имена на карте Арктики

| ⛭Rusiya Norveç Barens dənizi adaları |
| --- |
| Adalar | Bel  • Robertson  • Bolşoy Oleniy  • Bolşoy Oleniy  • Vayqaç  • Viktoriya  • Dolqiy • Yekaterininski  • Zelyonı  • Kildin  • Kusov Torpağı  • Lamon • Maqeyoya  • Matveev  • Mejduşarski  • Nortbruk  • Vitte  • Vrangel adası  • Nyukomb • Şimal adası  • Şalim  • Şelbax  • Cənub adası |
| Adalar qrupu | Aynov adaları  • Yokanqskie adaları  • Yeddi adalar  • Kiy adaları (Böyük Kiy • Kiçik Kiy) |
**Yablanitsa** (mak. Јабланица; alb. *Jabllanica*) — Albaniya və Şimali Makedoniya Respublikası sərhədində yerləşən dağ silsiləsi. Silsilə cənubdan şimala doğru bu ölkələrin sərhədi boyunca davam edir. Oxrid gölündən daha şimal-qərbdə, Debar gölünə qədər uzanır. Dağ silsiləsinin uzunluğu təxminən 50 kilometr təşkil edir. Silsilənin zirvələri 2000 metrə qədər hündürlüyə malikdir. Ən yüksək zirvəsi Zeza (mak. Црн Камен; alb. *Gur i Zi*) dağıdır. Dağ təxminən dağ silsiləsinin mərkəzindədir və 2257 m hündürlüyə malikdir. Digər zirvələr: Strijek (2233 m), Taun (2125 m), Krstes (2186 m) zirvələridir. Dağ silsiləsi təxminən hər iki dövlətin arasında bərabər bölünmüşdür. Dağ silsiləsinin yaxınlığında Albaniyanın Librac və Makedoniyanın Struqa şəhərləri yerləşir.

Oxrid gölünün arxasında Yablanitsa dağ silsiləsi, Franqovo və Radolişta kəndləri
Dağın şərqində Qara Drina vadisi və Oxrid gölü yerləşir. Kiçik vadinin arxasında, yəni qərbdə demək olar ki, eyni hündürlüyə malik olan Şebenik dağları başlanır.

Yablanitsa dağ silsiləsi üçün relyef formasının periqlyasial forması tipikdir. Dağ silsiləsində bir neçə sirk və buz gölü yerləşir. Dağ silsiləsi əhəng daşlarının və şistlərin toplanması nəticəsində meydana gəlmişdir. Bəzən serpentinə də rast gəlinir. Bir çox karst mənbəyi burada yerləşir.

Şebenik dağlarından bir qədər daha qərbdə yerləşən dağ silsiləsinin Albaniya tərəfi 2008-ci ildən Şebenik-Yablanitsa Milli Parkı adı altında mühafizə olunur.

Dağların yamacları əsasən meşələr ilə örtülmüşdür. 600 metrdən 1300 metrə qədər hündürlükdə istiliksevən palıd ağacı və şərq vələsi bitir. 1300 metrdən 1800 metrə qədər hündürlükdə təmiz fıstıq meşələri yerləşir. 1800 metrdən hündürdə subalp və alp çəmənləri yerləşir. Çəmənlərdən otlaqlar kimi istifadə olunur.

Yablanitsa dağ silsiləsi adi vaşağın nəsli kəsilməkdə olan yarımnövlərindən olan balkan vaşağının yaşadığı nadir ərazilərdən biridir. Vəhşi təbiətdə ümumilikdə 100-dən az balkan vaşağı yaşayır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  "Jablanica-Shebenik Working towards a transboundary protected area for the Balkan lynx" (PDF). 2017-04-07 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-08.
2. ↑  "Vendim Nr. 640 (21. Mai 2008): Për shpalljen „Park kombëtar" të ekosistemit natyror shebenik-Jabllanicë" (PDF) (German). İstifadə tarixi: 2016-01-16. Arxivləşdirilib 2014-12-10 at the Wayback Machine "Arxivlənmiş surət" (PDF). Archived from the original on 2014-12-10. İstifadə tarixi: 2017-04-08.
**Fiqurnıy adası** — Sedov arxipelaqı qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

Yerləşməsi
----------

Arxipelaqın şərqində yerləşir. Fiqurnıy adasından qərbdə Sredniy adası və Strela adası yerləşir. Şərqdə Vostoçnıy adası yerləşir. Əslində isə bu bir adadır. Onlar uzunluğu 9 km, eni isə 250 m olan bərzəxlə birləşir. Bununla belə bir çox xəritələrdə adalar ayrı göstərilir.

Təsviri
-------

Aypara formasına malikdir. Şərqdən qərbə uzunluğu 12 km, şimaldan cənuba isə 8 km təşkil edir. Eni ortalama 3 km təşkil edir. Adanın sahil xəttinin uzunluğu 45 km-dir. Adanın daxilinə doğru Slavnaya buxtası uzanır. Buxtada dərinlik 19 metrdir. Sahillərinin böyük hissəsi sıldırımdır. Burada hündürlük 3–5 m, buxta sahillərində isə 6–13 m təşkil edir. Adada dörd yüksəklik vardır: 16 metr (şimal-şərqdə), 21 metr (şimalda), 42 metr (qərbdə) və 49 (cənub-şərqdə). Buradan bir necə çay başlayır. Ərazi boyunca göllər səpələnmişdir. Onların çoxu şirinsuludur. Bitki örtüyü mamır və şibyələrdən ibarətdir.

Digər faktlar
-------------

Adanın qərb qutacağı — Makedonski burnu. Burun SSRİ qütb hidroqrafı A. P. Makedonskinin şərəfinə (1916–1973) adlandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  C.В.Попов "Новые топонимы Советской Арктики"

Xəritə
------

* Xəritə
**Malakka boğazı** (ind.  Malakka Madura,malay Selat Melaka) - Malay yarımadasını Sumatra adasından ayırır. Hind okeanına daxil olan Andaman dənizini Sakit okeana daxil olan Cənubi Çin dənizi ilə birləşdirir. Boğazın uzunluğu 930 km, eni isə ən dar yerdə 38 km təşkil edir. Strateji əhəmiyyət baxımından Süveyş kanalı və Panama kanalı ilə əhəmiyyətə malikdir. Bu yol Hind okeanı və Sakit okean arasında olan əsas dəniz yoludur. İl ərzində boğazdan 50,000 gəmi keçir. Onlar müxtəlif ölçülərə malik olsa da, dünya üzrə gəmilərin ¼ təşkil edir. Şərqi Asiya istiqamətində gedən neft daşımaları bu boğaz vastəsi ilə həyada keçirilir. Bu istiqamətindəki, daşımaların böyük qismi Yaponiya,Çin və Cənubi Koreyanın üzərinə düşür. İl ərzində boğazdan tankerlər vastəsi ilə 11 milyon barel xam neft daşınır. Bu səbəbdən burada terror və pirat təhlükəsi yüksəkdir. Boğazın ən dayaz yerində dərinlik 25 m təşkil edir. Burada əgər iri tonnajlı gəmi batırılarsa onda boğaz əhəmiyyətini itirər. 2003-ci ildə dünya üzə pirat hücumlarının ¾ hissəsi boğazın üzərinə düşür. Digər təhlükə isə Sumatra adasında mütəmadi baş verən yanğınlar boğazda görmə məsafəsini 200 m gədər azaldır.

Alternativ layihə
-----------------

Tayland hökuməti boğazı əvəzləyəcək və onun yükünü azaldacaq bir layihə hazırlayıblar. Layihəyə görə Kra bərzəxində kanal tikintisi planlaşdırılır. Bu kanal iki okean arasında məsafəni 1000 km azaldar. Bunula belə bu layinə həm ölkəni faktiki ikiyə bölə və ekoloji fəsadlar yarada bilər. Bu layihənin reallaşması yaxın 10 il ərzində demək olar ki mümkünsüzdür. Digər layihə isə neft kəmərinin çəkilişi planlaşdırılır. Bu layihəni Çin və Vaşinqton Tayms maliyəşdirməyi üzərinə götürür.

Mənbə
-----

* Эксперт
* World oil transit chokepoints
* BBC News report on the increased security in the Straits
* "Going for the jugular" Report on the potential terrorist threat to the Straits. From the Economist, requires subscription, in the print edition June 10th 2004
* China builds up strategic sea lanes
* A report from the International Maritime Organisation on the implementation of a Straits "Marine Electronic Highway" - a series of technological measures to ensure safe and efficient use of the busy waters Arxivləşdirilib 2010-07-06 at the Wayback Machine
* The Malacca Straits Research and Development Centre homepage Arxivləşdirilib 2005-03-17 at the Wayback Machine
* Al-Jazeera: Malacca Strait nations plan air patrol
Tempura krevetlər.
**Tempura** (天ぷら, *tenpura*?) – Yaponiya mətbəxində dərin yağda qızardılmış dəniz məhsulları və tərəvəzlər.

Tarix
-----

Tempura ilk dəfə XVI əsrin sonlarında portuqallar tərəfindən Yaponiya mətbəxinə daxil edilmişdir. "Tempura" sözü portuqal dilində xristian orucluğunu bildirən "tempora" (*azərb.* "vaxt periodu"‎) sözündən gəlir. Portuqal katoliklər orucluq vaxtı balıq yeyirdilər. Tempura, xüsusilə, XVIII əsrin sonlarında Yaponiyada populyar olmuşdur və *yatay* adlandırılan səyyar küçə piştaxtlarında satılırdı.

Hazırlanması
------------

Təzə inqredientlər xəmir qarışığına batırılır və qaynar yağda dərin qızardılır. İnqredinet olaraq krevet, kalmar, dəniz darağı, bir çox balıq növü kimi dəniz məhsulları və ya badımcan, göbələk, şirin kartof, yaşıl bibər və lotus kökü dilimləri kimi mövsümi tərəvəzlərdən istifadə olunur.

Bir çox qızartma xörəklərdən fərqli olaraq tempura yüngül və dadlı yemək hesab olunur. Qızartma üçün istifadə olunan xəmir qarışığı "koromo" adlanır; buzlu su ilə qarışdırılmış yumurta və un qarışığından ibarətdir. Koromo yağın qaynamağa başladığı anda hazırlanır. Yağ kimi küncüt yağı və tərəvəz yağından istifadə olunur, 340°-360° F temperaturda saxlanılır. Yeyilməzdən qabaq tempura balıqdan, eləcə də, turp və zəncəfillə dadlandırılan soya sousundan hazırlanan xüsusi sousa batırılır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Perkins

Ədəbiyyat
---------

* *Perkins, Dorothy.* Encyclopedia of Japan: Japanese History and Culture, from Abacus to Zori. Roundtable Press. 1991. səh. 350. ISBN 0-8160-1934-7. İstifadə tarixi: 12 may 2022.
**Berendeylər**—Peçeneq və Qarabörk tayfa ittifaqına daxil olan qədim türk tayfası.

Tarixi
------

V.Bartold və eləcə də M.Artamonov XI-XII əsrlər arasında qədim rus
dövlətinin daxili həyatında mühüm rol oynamış türk tayfalarından biri olan
Berendeyləri Bayandırlarla eyniləşdirirlər. Məlum həqiqətdir ki, köçəri türk
qəbiləsi berendeylər XI-XII əsrlərdə Cənubi Rus çöllərində sakin idilər. 1146-cı
ildən etibarən bir çox türk soyları kimi qara klobukların tərkibinə daxil olmuşlar
XIII əsrin başlanğıcında berendeylərin böyük qismi Bolqarıstana və Macarıstana
mühacirət etmiş, qalanı Qızıl Orda dövlətinin əhalisi ilə qaynayıb qovuşmuşdular.
"Moskvadan şimala tərəf stansiya adı olan Berendeevo adı türk nəslinin adı ilə
bağlıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Супeранскал А. В. Имя через века и страны, М. Наука, 1990. с. 1 18

Mənbə
-----

* Oljas Süleymenov, Berendeylər
* Oljas Süleymenov, Qarabörklülər
* Енциклопедія Українознавства. Т. 1. Львів, 1993. С. 115.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* Nikolay Karamzin. Берендеи бьют половцев
* ,  — Берендеи в мифологии
* Берендеи — энциклопедия Arxivləşdirilib 2008-06-10 at the Wayback Machine
* Поэтическая сказка А. Н. Островского на музыку Римского-Корсакова "Снегурочка"
* Ансамбль Берендеи (Москва)
* ,  — Берендеи в мифологии.
***Yeyilən molyusklar***-molyusk sözü latınca mollis - yumşaq sözündən gəlir. Molyusklar bir taylı, yəni bir balıqqulağılı, ikitaylı, yəni iki balıqqulağılı və ümumiyyətlə balıqqulağısız olur. Onlar çox müxtəlifdir.Molyuskların şirin suda və quruda yaşayan növləri yeyilsə də onları məhz dəniz yeməyi kimi qəbul edilir.

Yeyilməsi məşhur olan molyusklar
--------------------------------

Oyster - stridiya (rusca устрица)- molyusklar içində ən populyarı.jpg
### Oyster - stridiya (rusca устрица)

Molyusklar içində ən populyarıdır. Lap qədimlərdən yeyilir. Bəziləri bişirilir, digərləri çiy yeyilir. Bir sıra oysterlər mirvarisinə görə yığılır.

### Clam - molyusk (моллюск)

İngiliscə bir çox yeyilən ikitaylı molyusklara verilmiş "danışıq" adıdır. Azərbaycanca tərcüməsi - alternativi yoxdur. Daha çox Şimali Amerikada istifadə olunur və müxtəlif molyusklar nəzərdə tutula bilər. Yeyilən clamlar adətən oval və ya üçbucaq formasında olur. 

### Mussel - midiya (rusca мидия)

İngiliscə daha çox *danışıq* adıdır və adətən Mytilidae ailəsindən olan yeməli molyusklar üçün istifadə olunur. Bu molyuskların balıqqulağıları çox vaxt uzunsov və nisbətən assimetrik olur. 

### Scallop

Yelpiyəbənzər balıqqulağı.jpg
İngiliscə "danışıq" adıdır. Adətən Pectinidae ailəsinə aid olan bir çox molyusklara deyilir. Gözəl yelpiyəbənzər balıqqulağıları olur. Yemək kimi yüksək dəyərləndirilir. 

### Abalone (rusca морское ушко)

Haliotidae ailəsinə məxsus molyusklara deyilir. Bəzən qulaq balıqqulağı və ya dəniz qulağı ifadəsindən də istifadə olunur. Balıqqulağıları çox vaxt oval formada olur. Rəngarəng ola bildikərindən müxtəlif zərgərlik işlərində istifadə olunur. 

### Winkle, whelk və conch

İngiliscə adətən yeyilən dəniz, şirinsu və bəzi quru ilbizlərinə verilən danışıq adıdır, whelk and conch isə yalnız yeyilən dəniz ilbizlərinə verilən danışıq adıdır. 

### Cockle

Cardiidae ailəsinə məxsus kiçik yeyilən molyuska deyilir. Dünyanın bir çox dənizlərində var. Xəzərdə də çox güman ki, var və yaxud da olub (onun balıqqulağılarından Xəzərin sahillərində çoxdur). İki simmetrik balıqqulağı tamamilə bağlana bilir. Çox vaxt qaynadılır və yeyilir. Çiy də yeyilə bilər. 

### Escargot

Quru ilbizlərindən hazırlanmış yeməyə deyilir. Bişirilir və süfrəyə aperitiv kimi verilir. Escargot sözü belə yeyilən quru ilbizləri üçün də istifadə olunur.

Octopus - osminoq (осьминог).jpg
### Octopus - səkkizayaqlı ilbiz (осьминог)

Səkkizayaqlı ilbizlər - yuxarıdakılara çox az bənzəsələr də bu və növbəti iki yeyilən dəniz canlıları da molyusklardır. İki gözü və səkkiz ayağı olur. Yüksək problemçözmə bacarıqları olur.

### Squid kalmar (кальмар)

Başları və ikisi uzun olmaqla səkkiz ayaqları olur. İngilisdilli ölkələrdə kalmar yeməyi demək üçün italyan sözü calamari-dən də istifadə olunur.

### Cuttlefish

Mürəkkəbbalığı (каракатица) - bunların da səkkiz ayağı olur. Hücumlardan qorunmaq üçün mürəkkəb kisəsindən mürəkkəb buraxır. Bəzi mətbəxlərdə mürəkkəbbalığınıın özü ilə birlikdə mürəkkəbi də yemək hazırlanmasında istifadə olunur.

Həmçinin bax
------------

* molyusklar

Xarici keçidlər
---------------

* Clam juice

İstinadlar
----------

1. ↑   molyusklar üzrə bələdçi yazı
**Yeni Federalizm**, səlahiyyətlərin verilməsini və ya müəyyən səlahiyyətlərin Amerika Birləşmiş Ştatlarının federal hökumətindən ştatlara qaytarılmasını nəzərdə tutan siyasi fəlsəfədir. Yeni Federalizmin əsas məqsədi, Federalizmin XVIII əsr siyasi fəlsəfəsindən fərqli olaraq, prezident Franklin Ruzveltin Yeni Müqaviləsi nəticəsində federal hökumətə itirdikləri muxtariyyət və hakimiyyətin bir hissəsini ştatlara qaytarmaqdır.

Yeni Federalizm ideyalarının bir çoxu Riçard Niksonla ortaya çıxdı.

Bir siyasət mövzusu olaraq, Yeni Federalizm adətən federal hökumətin sosial problemi həll etmək üçün dövlətlərə blok qrantlar verməsini əhatə edir. Federal hökumət daha sonra nəticələrə nəzarət edir, lakin proqramların necə həyata keçirilməsi ilə bağlı ştatlara geniş ixtiyar verir. Bu yanaşmanın tərəfdarları bəzən Louis Brandeisin New State Ice Co. v. Onlar Liebmann işində fərqli rəydən bir sitata istinad edirlər:

Vətəndaşları istəsələr, vahid bir cəsur dövlətin laboratoriya kimi fəaliyyət göstərə bilməsi və ölkənin qalan hissəsi üçün risk yaratmadan yeni sosial-iqtisadi eksperimentlər apara bilməsi federal sistemin sevindirici hadisələrindən biridir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* *Gerston, Larry N.* American Federalism: A Concise Introduction. Routledge. 2007. ISBN 978-0765616715.
* *Katz, Bruce.* "Nixon's New Federalism 45 Years Later" (ingilis). Brookings Institution. August 11, 2014. İstifadə tarixi: August 29, 2021.
* *O'Connor, Karen; Sabato, Larry J.* American Government: Continuity and Changes. New York: Pearson Longman. 2008. ISBN 978-0321097125.
**Roza İsaq qızı Otunbayeva** (qırğ. Роза Исак кызы Отунбаева; 23 avqust 1950, Bişkek) — Qırğızıstan Respublikasında baş verən 7 aprel 2010-cu ildə qarşıdurmalardan sonra yaradılan müvəqqəti hökumətin rəhbəri idi. Qırğızıstan Respublikasının 3-cü Prezidenti (03 iyul 2010 – 01 dekabr 2011) idi.

Həyatı
------

Roza Otunbayeva 1950-ci ildə Qırğızıstan Respublikasında anadan olub. 1972-ci ildə Moskva Dövlət Universitetinin fəlsəfə fakültəsini bitirib. Fəlsəfə elmləri namizədidir. Qırğızıstan Dövlət Universitetinin (indiki Qırğız Milli Universiteti) kafedra müdiri olub.

1981-ci ildə partiya işinə keçib. Frunze (indiki Bişkek) Şəhər Partiya Komitəsinin ikinci katibi işləyib.

1986–1989-cu illərdə Qırğızıstan Respublikasının Nazirlər Soveti Sədrinin Müavini, Qırğızıstan Respublikasının Xarici İşlər Naziri postunu tutub.

1986–1991-ci illərdə SSRİ Xarici İşlər Nazirliyinin YUNESKO məsələləri üzrə komissiyasına rəhbərlik edib.

1992-ci ildə Qırğızıstan Respublikasının Baş Nazirinin Müavini, Qırğızıstan Respublikası Xarici İşlər Naziri, həmin ildən 1994-cü ilə qədər Qırğızıstanın ABŞ və Kanadada səfiri vəzifələrində çalışıb.

1994–1997-ci illərdə yenidən Qırğızıstan Respublikası Xarici İşlər Naziri olan Otunbayeva 1997–2002-ci illərdə ölkəsini Böyük Britaniya və İrlandiyada səfir kimi təmsil edib.

2002-ci ildən BMT baş katibinin Gürcüstandakı xüsusi nümayəndəsinin müavini postunda çalışıb.

2004-cü ildə ölkəsinə dönərək "Ata-Yurt" müxalif hərəkatının yaradıcılarından olub. Əsgər Akayev prezident postundan devriləndən sonra xarici işlər vəzifəsinə gətirilib. Ancaq 2005-ci il prezident seçkisindən sonra parlament onu nazir postuna təsdiqləməyib.

2007-ci ildən Qırğızıstan parlamentinin deputatı, 2009-cu ildən sosial demokrat fraksiyasının rəhbəridir.

Qırğızıstan Respublikasında baş verən 7 aprel 2010-cu ildə qarşıdurmalardan sonra yaradılan müvəqqəti hökumətin rəhbəri idi.

Qırğız, rus, ingilis, alman, fransız dillərini bilir.

Həyat yoldaşından boşanmış Roza Otunbayeva bir qız, bir oğul anasıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Rosa Issakowna Otunbajewa // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2  Rosa Otunbajewa // Munzinger Personen (alm.).
3. ↑  "Roza Otunbayeva kimdir?". 2012-01-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-04-08.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook |
| Foto, video və audio | Instagram |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| GND: 1163675075 · GTAA: 222088 · ICCU: PALV079548 · LCCN: n2019015765 · SUDOC: 237561107 · VIAF: 3216153363088937520008 · WorldCat VIAF: 3216153363088937520008 |

 |
**Taqarski adası** — Yenisey çayında yerləşən iri adalardan biri. Ada Minusinskaya vadisində yerləşir. Abakan çayının Yeniseyə töküldüyü yerdə yerləşir. Yeniseyin orta axarlarında yerləşən ən iri adalarından biridir. Adanın adı Qədim Sibir arxeoloji mədəniyyətinə verilmişdir. Taqar mədəniyyəti kimi tanınır. Tunc və Dəmir dövrünə aid mədəniyyətdir. Altayda Yeniseyin orta axarı boyu yayılmış və yeddi əsrə qədər davam etmişdir. Onun xarakterik cəhəti kurqanların tikintisi və "skif heyvan üslubu"dur. Tapıntılar Xakas-Minusinsk depressiyası (Xakasiya Respublikası və Krasnoyarsk ərazisinin cənub bölgələri) ərazisində və Kemerovo rayonunun şimal-şərq hissəsində, yəni Orta Yenisey hövzəsində və onun kolları olan aşkar edilmişdir. Ada inzibati cəhətdən Rusiya Federasiyasının Krasnoyarsk diyarı ərazisində yerləşir.

Adanın sahəsi 28,5 km², uzunluğu isə 11 km, eni ən enli hissədə 6,5 kilometr dəşkil edir.

Coğrafiyası
-----------

Ada Cənubi Sibir regionunda yerləşir. Taqarski adası Yeniseyin əsas axarı ilə Minusinskaya qolunun birləşdiyi hissədə formalaşmışdır. Bu hissədə Selivanixa və Bıstraya kəndləri yerləşir. Minusinskaya çökəkliyində qərarlaşır. Əsasən daimi don əraziləridir. Qış uzun və sərt keçir. Yağıntı əsasən yağış və qar halında düşür. Yaxınlığında yerləşən adalar: Verxnıy, Skotski, Qulyayevski, Predsedatelnıy, Savıçev, Topolyevnıy, Kuzminski, Bezimyannıy, Sorokin, Skotnıy, Soxatnik, Çerençikov, Verxni Konevski, Kabaniy.

Əhalisi
-------

İnzibati cəhətdən Krasmoyarsk diyarının Minusinsk rayonu ərazisində yerləşir. Adanın bir hissəsi Minusunsk şəhəri ərazisinə daxildir. Bundan əlavə ada ərazisində Selavixina kəndi (Yeniseyin əsas axarı hissədə) və Opıtnoe pole qəsəbəsi (Qolqa yaxın hissədə) yerləşir. Bundan əlavə burada üç bağ tipli qəsəbə də vardır. Ada ərazisinin bir qismi iynəyarpaqlı meşələrlə örtülüdür. Üstəli ərazidə bağçılıqda inkiçaf etdirilir.

Bu rayonda Topolki qəsəbəsi və Podsinee kəndi yerləşir. Yeniseyin axdığı bu ərazidə çoxlu sayda kiçi adalar olmasına baxmayaraq onların heç birində yaşayış yoxdur.

İnfrastruktura
--------------

Taqarski adasından Abakan-Tayşet dəmiryolu və ya Yenisey М54 avtomagistralı (Krasnoyarsk — Qızıl) keçir. Yenisey çayının Podsinee kəndi rayonu ərazisində dəmiryol və bir qədər aralıda Bratski avtomobil körpüsü vardır. Züelyonıy Bor qəsəbəsi rayonu ərazisində iki avtomobil körpüsü və Minusinsk rayonu ərazisində üç damba vardır. Onlardan biri əsas körpülərdən birinin təmiri zamanı salınmışdır..

İstinadlar
----------

1. ↑  «Поток на самотёк…». Газета «Власть труда» от 4 октября 2012 года.[*ölü keçid*]

Mənbə
-----

* Yenisey çayı
* Минусинск. География[*ölü keçid*]
* "Фото. Знак «Минусинская протока» перед железнодорожным мостом, остров Тагарский". 2013-01-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-08.
Akrobat
Akrobatika ənənəvi olaraq yerdə, ip üstündə, məftil üstündə, velosipeddə və ya at üstündə həyata keçirilən; insan bədəninin tarazlıq, koordinasiya və çevikliklə bağlı olan bütün qabiliyyətlərindən istifadə edən və bədən nəzarətinə əsaslanan bir performans sənətidir. Bu gün həm də idman növü hesab olunur.

Tarix
-----

### Avropa

Qərb mədəniyyətində onun mənşəyi olduqca qədim dövrlərə gedib çıxır. Minoy sivilizasiyasına aid artefaktlarda (e.ə. 2000-ci il) öküzün belində akrobatika hərəkətlərini icra edən fiqurlar rast gəlmək mümkündür. Ehtimal olunur ki, bunlar o dövrə aid dini ayinləri icra edən insanların təsvirləridirlər.

Orta əsrlərdə Avropa zadəganlarının məclislərində müxtəlif hoqqabazlıq nümayişlərinin keçirildiyi məlumdur. Bu anlayışdan əvvəlcə ip üzərində tamaşalar üçün istifadə olunsa da, sonralar bu tərif genişlənərək gimnastika və bəzi sirk tamaşalarını əhatə etmişdir. Akrobatika və gimnastika yarışları XIX əsrdə Avropada geniş yayılmışdır.

### Çin

Cirque du Soleil Vyanada (2004)
Çin mədəniyyətində akrobatikanın kokləri 2500 il əvvəl keçirilən məhsul festivallarına qədər gedib çıxır. Tan sülaləsi dövründə, orta əsrlər Avropasında olduğu kimi, böyük əhəmiyyət kəsb etmiş və imperatorlar üçün akrobatika tamaşaları təşkil edilmişdir. Bu gün Çində yüz iyirmidən çox akrobatik qrup ümummilli tamaşalar nümayiş etdirir və Çin akrobatları beynəlxalq festivallarda bir sıra böyük müvəffəqiyyətlərə imza atırlar.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) · Müasir Ukrayna |
| Normativ yoxlama | GND: 4125413-2 · LCCN: sh85000652 · NKC: ph118322 |
**Quaruja** (Portuqalca tələffüz: [[Beynəlxalq fonetik əlifba|[ɡwaɾuˈʒa]]]) — Braziliyanın San-Paulu ştatında yerləşən bələdiyyə. Bayşada-Sansista metropolitan regionunun tərkibindədir. 2015-ci ilin məlumatına görə əhalisi 311.230 nəfərdir və sahəsi 143,58 km2 təşkil edir. Bələdiyyənin adı Tupi dilindən tərcümədə *"dar cığır"* mənasını verir. Bələdiyyədə güclü urbanizasiya var.

Quaruja Hollivud ulduzları və milyonerləri üçün qaçış yeridir.

Coğrafiya
---------

Asturias çimərliyi.
Quaruja San-Paulunun sahilində yerləşən Santo-Amaro adasında yerləşir. Əsas gəlir mənbəyi mövsümi turizm və liman fəaliyyətləridir.

Quaruja San-Paulu ailələri üçün populyar həftəsonu yeridir. Onlar burada azı 1 saat drayvinq ilə məşğul ola bilərlər. Bayram günləri ərazidə böyük tıxaclar olur.

Quarujada parnasianist şair Visente di Karvalyonun şərəfində adlandırılmış boro yerləşir.

Şəhərin ləqəbi "Atlantikanın mirvarisi"dir.

Quaruja məşhur çimərlikləri ilə tanınır: Quaiuba, Tombo, Asturias, Pitanqueyras, Enseada, Pernambuko, Pereke, San-Pedru, Tijikopava, İporanqa, Praya-Branka və Praya.

İqtisadiyyat
------------

Quaruja, tarixi, infrastrukturu və ölkənin ən çox əhalisi olan şəhərə yaxınlığına görə şəhərdə turizm yaxşı inkişaf etmişdir. Şəhərin çimərlikləri olduqca məşhurdur. Turizm regionunun iqtisadiyyatında çox əhəmiyyətli rol oynayır.

Bundan əlavə digər gəlir mənbəyi limandan (Santos limanının sol sahili) və əlaqəli fəaliyyətlərdən (məsələn, daşıma) əldə olunur. Digər tərəfdən Kubataoya (ölkədə ən böyük sənaye rayonu) və limanlara olan yaxınlığına görə burada sənaye fəaliyyətlərinə böyük maraq vardır. 1976-cı ildən başlayaraq *Dow Chemical* hələ də regionda əsas sənaye şirkətidir.

Qardaşlamış şəhərlər
--------------------

Quarujanın qardaşlaşdığı şəhərlər:

* Portuqaliya Kaşkayş, Portuqaliya (2000)

İdman
-----

Antonio Fernandes Bələdiyyə Stadionu şəhərin əsas futbol stadionudur. Quaruja Futbol Klubu ev oyunlarını bu stadionda keçirir. 2014-cü ildə Braziliyada baş tutmuş futbol üzrə dünya çempionatında Bosniya və Herseqovina milli komandası Quarujanı bazası kimi seçmişdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística". 2015-09-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-01.
2. ↑  "Assembleia Legislativa do Estado de São Paulo, Lei Complementar Nº 815". 2016-07-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-01.
3. ↑  "Estádio Municipal Antônio Fernandes" (Portuguese). Templos do Futebol. 2011-10-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 avqust 2016.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Quaruja ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Rəsmi saytı
* Quarujada yerləşən otellər Arxivləşdirilib 2011-05-24 at the Wayback Machine
* Quaruja haqqında hər şey