recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Şirvan.
**Şirvan** — Azərbaycan ərazisində mövcud olmuş qədim şəhər. Xəzər dənizi sahilində - Şamaxı-Dərbənd ticarət yolu üstündə yerləşirdi. Tarixi Şirvan vilayətinin mərkəzi idi.

Əlİstəxri, ibn-Havqəl  və əl-Müqəddəsi Şəmaxiyyə və Şəbəranla yanaşı, Şirvan şəhərinin də adını çəkirlər. İbn Havqəlin xəritəsində  Şəbərandan başlayaraq Şirvan və Şəmaxiyyədən keçib, Bərdicə, oradan da Bərdəyə gedən yol qeyd edilmişdir. Həm də, Şəbəranla Şirvan arasındakı məsafə Şirvanla Şəmaxiyyə arasındakı məsafədən üç dəfə çoxdur. Müqəddəsi (təqribən 985-ci ildə yazmışdır) Şirvan haqqında aşağıdakı məlumatları verir: *"Düzənlikdə böyük şəhərdir. Binaları daşdandır, bazar meydanında Cümə məscidi vardır. Şəhərin içindən çay keçir"*. V. F. Minorskinin fikrincə, Şirvanşah şəhərinin bu təsviri Şəbərana aiddir, belə ki, İstəxrinin əsərinin bizə gəlib çatmayan, lakin Yaqut tərəfindən istifadə olunmuş nüsxəsində Şirvan əvəzinə Şəbəran yazılmışdır. İstəxrinin de Quye tərəfindən nəşr olunmuş nüsxəsində getmiş bu səhvi Müqəddəsi də təkrar etmişdir. Onun Şirvan kimi təsvir etdiyi Şəbərana uyğun gelir. Mənbələrdə Şirvan haqqında məlumat cüzi olduğundan onun yerini müəyyənləşdirmək çətindir. V.F.Minorski hesab edir ki, əgər bu ad İstəxrinin nüsxəsində (de Quyenin nəşri) və onun ardınca ibn Havqəl və Müqəddəsi tərəfindən Şəbəranla qarışıq salınmayıbsa, onda çox ehtimal ki, Şamaxıdan üç mərhələ aralı belə bir şəhər mövcud olmuş və Şirvan vilayəti də onun adı ilə adlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ə1-İstəxri, s.188, 192
2. ↑  İbn Havqəl. Kitab əl-Məsalik. s.244.
3. ↑  Əl-Müqəddəsi, s.51, 374, 376, 380.
4. ↑  İbn Havqəl. Kitab surət əl-ard, xəritə № 15.
5. ↑  Əl-Müqəddəsi, s.376.
6. ↑  S. Aşurbəyli – Şirvanşahlar dövləti, Bakı, 2007

Həmçinin bax
------------

* Şirvan (tarixi ərazi)
**Leon Qlovatski** (*fr.* Léon Glovacki; 19 fevral 1928 – 9 sentyabr 2009, Cenevrə) — hücumçu mövqeyində çıxış edən Fransa futbolçusu və məşqçi. 1954 FİFA Dünya Kubokunun iştirakçısı.

Həyatı
------

O, Liberkur şəhərində polyak mühacir ailəsində anadan olmuşdur. Even-Malmezon kommunasında böyümüşdür. 14 yaşından usta köməkçisi kimi çalşmışdır. Elə həmin yaşda futbol oynamağa başlamışdır. 18 yaşından Tümeri şəhərindəki neft emalı zavodunda çilingər vəzifəsində işləmişdir. Bir il sonra "Due" klubunun heyətinə qoşuldu və iki il sonra oradan "Trua"ya keçdi.

1952-ci ildə Reymsə transfer oldu və orada Raymon Kopa və Bram Appel ilə hücum üçlüyünün bir hissəsi oldu. 1953-cü ildə Lüksemburqla oyunda Fransa millisində debüt etdi, oyun 6:1 hesabı ilə "üçrəngli"lərin qələbəsi ilə sona çatdı.

1954-cü ildə millinin Dünya Kubokunda oynuyacaq oyunçuları sırasına əlavə edildi. Yuqoslaviya milli futbol komandası ilə qarşılaşmaya əsas heyətdə başladı, oyun 0:1 fransızların məğlubiyyəti ilə bitdi.

1956-cı ildə Reyms ilə ilk Çempionlar Kubokunun finalına vəsiqə qazandı.

1957-ci ildən etibarən Marsel və Sent-Etyen klublarında oynayırdı. 1960-cı ildə onunla oynamaq istəyən Raymon Kopanın təkidi ilə Reymsə qayıtdı.

Oyunçu karyerasını bitirdikdən sonra Dijon və Olimpik Avinyon klublarında məşqçilik etmişdir.

Mükafatları
-----------

**Reyms:**

* Fransa çempionu: 1952/53, 1954/55, 1961/62
* Latın kuboku mükafatçısı: 1953
* Çempionlar trofeyi mükafatçısı: 1955

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Fichier des personnes décédées.
2. 1 2  .
3. 1 2 3  *Braun, Didier.* Léon Glovacki est mort // L'Equipe (газета) (fransız).  — 2009. — 11 sentyabr.
4. ↑  *Cornu, Jean.* En avril dernier, Léon Glovacki avait un idéal : jouer en première division // L'Equipe (газета) (fransız).  — 1952. — 1 oktyabr.

Xarici keçidlər
---------------

* footballdatabase.eu-da profili
Mexanizm modeli
**Mexanizm** — bir elementin hərəkəti başqalarının məcburi hərəkətini yaradan, hissələrdən ibarət kompleksdır. Bu halda sistemin bütün nöqtələrinin sürətləri və təcilləri təyin oluna bilir. Mexanizmlər hərəkəti ötürmək üçün tətbiq olunurlar.

Mexanizmlərin hərəkəti cütlərlə təyin olunur. Menanizmdə bir-biri ilə əlaqədə olan elementlərə kinematk cütlər deyilir. Cütlər isə öz növbəsində bəndlərdən təşkil olunur. Məsələn, prizmatik kanalda oturdulmuş bənd irəli geri hərəkət edə bilir, ona görə də onlar birlikdə cüt təşkil edirlər. Silindrik oymaqda oturdulmuş içlik kinematik cütdürlər. Vint və qayka da kinematik cüt kimi baxıla bilər.

Mexanizmlər ötürmələrin bir növüdür. Mexanizmlər mühəndislik elmində tədris edilən fənnlərdə bu və ya digər şəkildə rast gəlinir. Əsasən mexanika fənninin tərkib hissəsidir. Mürəkkəb mexanizmə bir neçə ötürməyə malik mexaniki saatı misal göstərmək olar.

Hal-hazırda mexanizm anlayışı daha geniş tətbiq olunaraq heçdə həmişə klassik mexanikadakı ilə əlaqələndirilmir. Məsələn cəmiyyətdə işlədilən mexanizm sözü də bu anlayışdan deyil.

Mənbə
-----

* Reuleaux, Franz.Theoretische Kinematik - Saarbrücken : VDM, Müller, 2007,
* Чебышев П. О простейшей суставчатой системе , доставляющей движения симметрические около оси. Прил. к LX-му тому Записок Имп. Академии наук. № 1. СПБ. Тип.Академии Наук 1889г. 56 стр. табл.
**Mimoza Kusari-Lila** (alb. Mimoza Kusari-Lila 16 oktyabr 1975) — Kosovo-Albaniya dövlət və siyasi xadimi, Yeni Kosovo İttifaqının və daha sonra Alternativ partiyasının üzvü.

Bioqrafiyası
------------

Mimoza Kusari 16 oktyabr 1975-ci ildə Kosovonun cənub-qərbindəki Cyakovitsa şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur: atası pulmonoloq, anası məktəbdə alban dili və ədəbiyyatı müəllimi idi. Bir müddət ailə Kosovo Peç şəhərində yaşayır, sonra 1980-ci illərin ortalarında Cyarkovisaya qayıdır.

«Hajdar Dushi» gimnaziyasını bitirdikdən sonra Priştina Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsinə daxil olur (universitet 1999-cu ildə fəaliyyətini dayandırır), İdarəetmə və İnformasiya Sistemləri ixtisası üzrə məzun olarkən təhsilini ödəmək üçün işləyir.
1998-1999-cu illərdə Kosovoda münaqişə baş verəndə, Sərhədsiz Həkimlər və ATƏT-də işləmişdir. O, həmçinin ABŞ-də MBA təhsilini davam etdirmək üçün ABŞ Dövlət Departamentindən nüfuzlu Ron Braun Təqaüdü alaraq Makedoniyadakı qaçqın düşərgəsində işləmişdir. ABŞ-də olarkən Kusari-Lilya, İqtisadiyyat İnstitutunda, Kolorado Universitetində və Pittsburqdakı Dyukeyn Universitetində elektron biznes sahəsində magistr dərəcəsi ilə təhsilini davam etdirir.
Amerikada liderlik keyfiyyətlərini göstərən tələbə icmalarının təşkili və işində fəallıq göstərir. Dyukeyn Universitetinin İşadamı Qadınlar Assosiasiyasının təsisçisi, ilk prezidenti olur və Vaşinqtonda Beynəlxalq Təhsil Həftəsini qeyd etmək üçün Dövlət katibi Madlen Olbraytın dəvət etdiyi Şərqi Avropadan gələn üç Ron Braun təqaüdçülərindən biri idi. Təhsilini bitirdikdən sonra Pittsburqdakı Bayer Korporasiyasının elektron satış şöbəsində təcrübəçi kimi çalışmışdır.
Enerqetika və Kömür Sənayesi Nazirliyinin departament direktoru və 2006-2009-cu illərdə sonradan Kosovo Amerika Ticarət Palatasında icraçı direktor işləyir. 2009-cu ildə Vaşinqtonun Corctaun Universitetində dörd aylıq Fulbrayt tədqiqat proqramında iştirak edir. Elə həmin il Yeni Kosovo Alyansı partiyasından Cyakovitsa şəhərinin meri vəzifəsinə namizəd olur, ancaq seçkidə qalib gələ bilmir. 2011-ci ilin fevral ayında o, Kosovo Baş nazirinin müavini və Ticarət və Sənaye naziri təyin edilir. 2 oktyabr 2013-cü il tarixində hökumətdəki vəzifələrindən istefa verdikdən sonra ikinci dəfə Cyarkovitsa meri vəzifəsinə seçki kampaniyasında iştirak edir. Bu dəfə seçkilərin ikinci turunda qalib gələn Mimoza Kusari-Lilya Kosovo tarixində ilk qadın bələdiyyə başçısı olur. 2013-cü ilin noyabr ayından bu vəzifədədir.

Ailəlidir, iki övladı var.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Week of Women — Biography Arxivləşdirilib 2013-12-14 at the Wayback Machine (ing.)
2. ↑  Official results — Second round Arxivləşdirilib 2013-12-16 at the Wayback Machine  (ing.)

Mənbə
-----

* Mimoza Kusari-Lila  (alb.)
**Su və Atəş** — 2013-ci ildə Özcan Dəniz tərəfindən çəkilən Türkiyə filmi.

Məzmunu
-------

Təsadüf əsəri Londona uçan bir təyyarədə rastlaşan Yağmur və Kamal bir-birlərinə aşiq olurlar. Londonda nağıl kimi günlər keçirən cütlüyün xoşbəxt günləri çox sürməyəcək. Yağmurun saf duyğularına qarşılıq Kamalın qaranlıq sirləri vardır. Gerçek adı Haşmet olan Kemal büyük bir kan davasının içindedir. Hamile kalan Yağmur'un da davaya dahil olması çok sürmeyecektir.

Film haqqında
-------------

Filmin heyyəti
--------------

### Filmin üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Özcan Dəniz
**Quruluşçu rejissor:**
**Quruluşçu operator:**
**Quruluşçu rəssam:**
**Bəstəkar:**
**Səs operatoru:**
**Dirijor:**
**Rejissor:** Özcan Dəniz
**Operator:**
**Montaj edən:**
**Qrim edən:**
**Geyim rəssamı:**
**Quraşdırılmış səhnələrin operatoru:**
**Məsləhətçi:**
**Redaktor:**
**Filmin direktoru:**
**Rejissor assistenti:**
### Rollarda

* Özcan Deniz
* Yasemin Allen
* Kaan Çakır
* Pelin Akıl
* Yusuf Akgün
* Cem Uçar
* İrem Candar
* Burçin Birben
* Burcu Kıratlı
* Şefika Tolun
* Sera Tokdemir

Mənbə
-----

1. ↑  IMDb (ing.). 1990.
**Sankhya**, **samkhya** (sanskr. संख्या, saṃkhyā*IAST* — "sadalama") — hind fəlsəfəsinin altı əsas teist məktəbindən (mimansa, vedanta, yoqa, sankhya, nyaya, vayşeşika) biri, əsası Kapila (e.ə. 200)tərəfindən qoyulmuş hind dualizm fəlsəfəsi. Bu fəlsəfəyə görə dünyada iki başlanğıc var: prakriti (materiya) və puruşa (ruh). Sankhya fəlsəfəsnin məqsədi ruhu materiyadan ayırmaqdır.

Bu təlim ən qədim fəlsəfi məktəblərdən hesab olunur. Upanişada, Bhaqavad-Qita, Mahabharata və s. kimi müqəddəs yazılarda bu təlimə istinadlar var.

Təlimin qısa olaraq əsas ideyalarını belə demək olar: Sankhyaya görə son reallığın iki tsəzahürü var: prakriti və puruşa. Prakriti ilkin substansiyadır və üç elementlərin - qunnların müxtəlif kombinasıyasından ibarətdir. Bu elementlər aşağıdakılardır: 

Sattva - ən təmiz və yüksək xarakterisitikalar cəmi, gerçəklik, xoşbəxtlik mənbəyi.
Radjas - enerji, ehtiras, aktivlik başlanğıcı. Bu aktivliyin nəticəsi ağrı doğurur.
Tamas - zülmət, ətalətli başlanğıc - nadanlıq, ağılsızlıq yaradır.
Prakriti bu üç qunnların kombinasiyası kimi zaman və məkan baxımından sonlu olan material aləmdə təzahür edir. Lakin ilkin prakriti - təzahür olunmamış, zaman və məkan baxımından olmayan, empirik qavranması mümkün olmayan ruhsuz, şüursuz bir başlanğıcdır.

Yəni kainat təzahür olunmamış, qavranılması mümkün olmayan material substansiyadan törənmişdir. Bu substansiya qunnların müxtəlif kombinasiyası vasitəsilə təzahür edir, lakin özünü identifakasiya etmək mümkün deyil.

Puruşa isə təmiz ruhi başlanğıcdır. Lakin onu ağıl, eqo və intellekt kimi qəbul etmirlər, çünki bunları sankhya materiyanın zərif forması hesab edir. Puruşa əbədi, dəyişməz fərdi prinsipdir. Puruşa şəxsiyyətüstü bir kateqoriya deyil və ya hansısa bir tanrı kimi də qəbul olunmur (bu mənada bir növ ateizmi qabaqlayır). Puruşanı - təmiz fərdi şüur, universal və ölməz ruh kimi qəbul etmək olar, lakin eqo və intellekt kimi yox.

Puruşa tərəfindən ilhamlanmış (mayalanmış) prakriti təkamülə uğrayaraq nəticədə ardıcıl olaraq intellektın, eqonun, ağıl və hiss orqanlarını və fiziki örtük - bədən kimi təzahür edir.

Sankhya fəlsəfəsinə əsasən, özünüdərk prinsipi olan Jiva - özündə puruşa tərəfindən mayalanmış eqo (ahankara), hisslər və fiziki bədəni ehtiva edir. Yalnız nurlanmamışlar özlərini əsl "mən" - puruşa ilə eyniləşdirməyi bacarmır, davranışlarındakı motivasiya yalnız fiziki bədən və hissi ehtiyacla şərtlənir. Ona görə də tam azad olma yalnız puruşa və prakritinin tam differensiyasiyası ilə mümkündür.

Qnesoloji baxımdan Sankhya ətraf aləmin varlığını inkar etməməklə yanaşı, onun insan tərəfindən tam dərk olunmasını da mümkün hesab etmir. Bu baxımdan qərb fəlsəfəsində Kant ilə müqayisə olunur.

Həmçinin bax
------------

* Veda ədəbiyyatı
Sisleytaniya (Avstriya tacının torpaqları) qırmızı rəng ilə göstərilib
**Sisleytaniya** (*lat.* Cisleithania sözündən, "Layta çayına qədər olan torpaqlar" mənasını verir) — 1867—1918-ci illərdə Avstriya-Macarıstan monarxiyasının tərkib hissələrindən biri və Avstriya İmperatorluğunun (Macarıstan krallığının yox) birbaşa nəzarət etdiyi ərazi.

Tarixi
------

Avstriya torpaqlarının rəsmi adı *alm.* Die im Reichsrat vertretenen Königreiche und Länder‎ idi ki, mənaca Reyxsratda (İmperiya Şurasında) təmsil olunan krallığlar və torpaqlar demək idi.

1867-ci il razılaşmasından əvvəl və onun nəticəsində yaranan Avstriya-Macarıstanın Sisleytaniya və Transleytaniya (yəni Layta çayının "bu və o tərəfindən") adlı hissələrə bölünmüşdür və "Avstriya" termini 1804-cü ildə yaradılan Avstriya İmperiyasının bütün torpaqları üçün ümumi bir ad kimi istifadə olunurdu. Avstriya-Macarıstan dövründə "Avstriya" ölkənin Sisleytaniya hissəsinə deyilirdi, Transleytaniya isə daha geniş mənada Macarıstan krallığına.

Coğrafi cəhətdən, Avstriya tacının torpaqlarına təkcə müasir Avstriya deyil, həm də Çexiya və Sloveniya, müasir Xorvatiya, Polşa və Ukraynanın əhəmiyyətli vilayətləri, həmçinin İtaliyanın bəzi bölgələri (Qoritsia, Triest və Tirolun bir hissəsi) daxil idi.

Avstriya-Macarıstanın tərkibində Sisleytaniya (Avstriya) torpaqları Macarıstandan ayrı parlament (yuxarıda qeyd olunan Reyxsrat), hökumət (nazir-prezident tərəfindən idarə olunan) və bir sıra digər idarəetmə orqanları.

İnzibati-ərazi bölgüsü
----------------------

"Reyxsratda təmsil olunan krallığlar və torpaqlar"a" daxil idi:

| Sıralama | İnzibati vahidin adı | Sahəsi
(km²) | Əhalisi
(1902-ci il) | Əhali sıxlığı (nəf./km²) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Aşağı Avstriya ershersoqluğu | 19 823 | 3 204 793 | 161,6 |
| 2 | Yuxarı Avstriya ershersoqluğu | 11 984 | 819 623 | 68,4 |
| 3 | Zalsburq hersoqluğu | 7153 | 198 485 | 27,7 |
| 4 | Ştiriya hersoqluğu | 22 426 | 1 377 559 | 61,4 |
| 5 | Karintiya hersoqluğu | 10 327 | 369 519 | 35,7 |
| 6 | Krayna hersoqluğu | 9956 | 511 424 | 51,3 |
| 7 | Avstriya Sahili: a) İstriya markqraflığı | 4955 | 352 987 | 71,2 |
| 8 | b) Qoritsa və Qradişka knyaz qrafılığı | 2918 | 236 641 | 81,1 |
| 9 | c) Triest şəhəri, bölgə ilə | 95 | 184 568 | 1942,8 |
| 10 | Tirol qraflığı | 26 682 | 867 438 | 32,5 |
| 11 | Forarlberq bölgəsi | 2602 | 132 989 | 51,1 |
| 12 | Bohemiya krallığı (Çexiya) | 51 948 | 6 429 755 | 123,8 |
| 13 | Moraviya markqraflığı | 22 222 | 2 479 269 | 111,6 |
| 14 | Sileziya qraflığı | 5147 | 701 828 | 136,3 |
| 15 | Qalisiya və Lodomeriya krallığı (Krakov şəhəri ilə) | 78 493 | 7 495 606 | 95,5 |
| 16 | Bukovina hersoqluğu | 10 442 | 746 245 | 71,4 |
| 17 | Dalmasiya krallığı | 12 835 | 603 425 | 47,0 |
| Cəmi | 300 008 | 26 712 154 | 89,6 |

İstinadlar
----------



|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Brockhaus · Treccani |
| Normativ yoxlama | BNF: 12039044v · GND: 4043271-3 · LCCN: sh85009712 · NKC: ge487179 |
|  İcmallar |
| --- |
| Tənqidçilərin qiyməti |
| Mənbə | Reytinq |
| Allmusic | 4.5  5 dən ulduz4.5  5 dən ulduz4.5  5 dən ulduz4.5  5 dən ulduz4.5 5 dən ulduz |

**"American Beauty: Music from the Original Motion Picture Soundtrack"** 1999-cu ildə Kevin Speysi və Anetta Beninqin baş rollarını canlandırdığı filmin musiqi albomudur.

Kris Duridas, Sem Mendes və Maykl Ostinin prodüserliyi ilə istehsal edilmiş albom 2000-ci ildə "Bədii film, televiziya və ya digər vizual mediada ən yaxşı film musiqisi albomu" nominasiyasında Qremmi mükafatına (mükafatın təsisatı) namizəd göstərilmişdir.

Film musiqisinə Tomas Nyumanın bir neçə mükafata layiq görülmüş orijinal film musiqisindən də bəzi parçalar daxil edilmişdi. "Beatles" qrupunun "Because" mahnısının Elliot Smitin ifasında kover versiyası filmin bağlanış musiqisi kimi istifadə edilmişdir. Filmdə istifadə olunmuş "Dead Already" mahnısı isə sonradan 2005-ci ildə istehsal edilmiş "Madaqaskar" filmində də istifadə olunmuşdur.

Nyumanın "Any Other Name" və "Dead Already" musiqiləri DJ Jakatta tərəfindən 2000-ci ildə çıxarılmış "American Dream" musiqisində istifadə edilmişdir.

Treklərin siyahısı
------------------

1. "Dead Already" – Tomas Nyuman
2. "Because" – Elliott Smit
3. "Free to Go" – The Folk Implosion
4. "All Right Now" – Free
5. "Use Me" – Bill Uizers
6. "Cancer for the Cure" – Eels
7. "The Seeker" – The Who
8. "Don't Rain on my Parade" – Bobbi Darin
9. "Open the Door" – Betti Karter
10. "We Haven't Turned Around" – Gomez
11. "Bali Ha'i" – Peggi Li
12. "Any Other Name" – Tomas Nyuman

İstinadlar
----------

1. ↑  Amerikansayağı gözəllik (film musiqisi) AllMusic saytında
Münhen hava limanı (gecə görüntüsü)
**Hava limanı** və ya **aeroport** — hava gəmilərinin qəbul edilməsi, yola salınması və hava daşımalarına xidmət göstərilməsi üçün nəzərdə tutulan, bu məqsədlərə görə aerodroma, aerovağzala və zəruri avadanlığa malik olan qurğular, tikililər kompleksi.

Dünyada yeni və sürətlə inkişaf vedən nəqliyyat növü hava (aviasiya) nəqliyyatıdır. Aviadaşımalarına görə Şimali Amerika və Avropa, ölkələr üzrə ABŞ, Böyük Britaniya, Yaponiya, Fransanı qeyd etmək lazımdır. Hava nəqliyyatının inkişafı ilk növbədə hava limanları şəbəkəsi ilə ölçülür. Dünyanın ən iri hava limanları Çikaqo, Nyu-York, London, Tokio, Paris, Moskva, Los-Anceles, San-Fransisko, Doha, Frankfurt, İstanbul və s. böyük şəhərlərdədir.

Azərbaycanda
------------

Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportu, Azərbaycanın altı beynəlxalq hava limanından biridir. 10 mart 2004-cü ildə Bakı Beynəlxalq Aeroportuna, 35 il dövlət başçısı vəzifəsini icra edən və Azərbaycan Respublikasının keçmiş Prezidenti, ulu öndər Heydər Əliyevin şərəfinə ad verilmişdir.

Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportu hava limanınlarının auditi sahəsində ən nüfuzlu "Skytrax World Airport Awards"-un maksimal "5 Ulduz" statusuna layiq görülmüşdür. Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportu 2018-ci il üzrə MDB ölkələri arasında ən yaxşı aeroport seçilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Аеропорт // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 129.
2. ↑  "Aeroport haqqında" (az.). airport.az.  (#archive\_missing\_date) tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 iyun 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Nəqliyyat | *Nəqliyyat ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Əqli gerilik** (*kəmağıllıq, oliqofreniya*) — anadangəlmə və ya inkişaf dövründə qazanılmış, beyin patologiyası nəticəsində yaranan və sosial uyğunsuzluğa səbəb olan intellektin pozulması ilə özünü göstərən psixikanın ləngiməsi və ya natamam inkişafı. O, ilk növbədə ağılla, həm də emosiyalar, iradə, nitq və motorika bacarıqları ilə əlaqədar olaraq özünü göstərir.

"Əqli gerilik" termini alman psixiatr Emil Krepelin tərəfindən təklif edilmişdir. Bir çox cəhətdən o, müasir əqli gerilik anlayışı ilə sinonimdir. Eyni zamanda, sonuncu anlayış bir qədər daha genişdir, çünki o, yalnız üzvi patologiyanın səbəb olduğu zehni geriliyi deyil, məsələn, sosial və pedaqoji laqeydliyi də əhatə edir və ilk növbədə intellektual inkişaf və sosial uyğunsuzluq dərəcəsinin müəyyən edilməsi əsasında diaqnoz qoyulur. 

Əqli gerilik demensiyanın nəticəsi kimi qazanılmış intellektual qüsurdan fərqlənir (lat. "eniş, tənəzzül, aşağı hərəkət" + kişi "ağıl, ağıl"). Qazanılmış intellekt qüsuru, inkişafı başa çatdıqdan sonra zəkanın normal (yaşa uyğun) səviyyədən aşağı düşməsidir və zehni geriləmə ilə yetkin insanın inkişafındakı zəka heç vaxt normal səviyyəyə çatmır. Əqli əlillik dərəcəsi standartlaşdırılmış psixometrik testlərə əsasən intellektual əmsalla kəmiyyətcə qiymətləndirilir.

Bəzi alimlər zehni geriliyi "...müstəqil sosial uyğunlaşma qabiliyyəti olmayan fərd" kimi müəyyən edirlər.

1. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu. 2018-06-29 2018.
**Parana** (*port.* Paraná) — Braziliyanın cənubunda yerləşən ştat. Şimaldan Matu-Qrosu-du-Sul və San-Paulu ştatları ilə sərhədə malikdir. Cənubdan Santa-Katarina ştatı və Argentina, qərbdən isə Paraqvay ilə sərhədi mövcuddur. Şərqini Atlantik okeanın suları yuyur. İnzibati mərkəzi Kuritibadır.

Parana ştatı (Santa-Katarina və Riu-Qrandi-du-Sul) ərazisi Braziliyanın Cənub tropikindən cənubda yerləşən ştatlarındandır.

Coğrafiya
---------

Ştat ərazisi əsasən platodan ibarətdir ki, burada da hündürlük 200-1000 metr arasında dəyişir. Platonun kənarları getdikcə alcalır. Bu ərazilərin böyük qismi kamposla örtülüdür.

Ştat ərazisindən axan çaylar güçlü hidroenergetika potensialına malikdirlər. Ən iri çaylarından biri Parana çayıdır.

Parananın paytaxtı olan Kuritiba planlı arxitektura sayəsində, avanqardizm elementlərinə baxmayaraq özünə məxsusluğu ilə seçilir.

Tarix
-----

Ştat ərazində etnik rəgarənlik yüksəkdir. Bu səbəbdən ona «Bütün xalqların torpağı» adı verilmişdir. Ştat əraxisində təqribi olaraq 30 xalqın nüşmayəndəsi yaşayır. Ştat rəhbərliyi uzun zaman miqrasiya dalğasını stimullaşdırırdılar. Bura almanlar, livanlılar, yaponlar, ukraynalılar, italyanlar və polyaklar miqrasiya etmişlər.

Ştat ərazisinə ilk polyak immiqrantlar 1869-cu ildə kiçik qrupla köç etmişlər. Sonradan 1890-cu polyakların ştat ərazisinə ikinci köç dalğası olmuşdur. Artıq 1930-cu illərdə ştat ərazisində 150 min polyak yaşayırdı. Bu isə ştat əhalisinin 18% təşkil edirdi.

Polşadan gələn immiqrantların böyük qismi kənd təsərrüfatı ilə məşğul olurdular.

İnzibati bölgü
--------------

Ştat inzibayi cəhətdən 10 mezoregiona və 39 mikroregiona bölünür.

İqtisadiyyat
------------

Əlverişli iqlim şərtləri əsasında ştat ərazisində ilk dəfə heyvandarlıq inkişaf etdirilmişdir. Bununla belə artıq XIX əsrin ikinci yarısından etibarən əkinçiliyin müxtəlif sahələri cücərməyə başlayır. Əsasən mate və kofe yetişdirilir. Parana Braziliyanın ən varlı beş ştatı siyahısına daxildir. Ştatda qoyunçuluq çiçəklənir. Üdtəlik ekoturizm isə inkişaf mərhələsindədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  .
3. 1 2 3 4  "Parana ştatı, russobras.com saytında". 2012-02-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-29.
4. ↑  "*Parana ştatı*". 2021-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-29.
5. ↑  "Paraná". Encyclopaedia Britannica. 28 April 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 January 2013.

Mənbə
-----

* Parana ştatının rəsmi saytı
* Brazilian Tourism Portal Arxivləşdirilib 2007-12-12 at the Wayback Machine

| ⛭Braziliya ştatları |
| --- |
| Akri • Alaqoas • Amazonas • Amapa • Baiya • Qoyas • Maranyan • Matu-Qrosu • Matu-Qrosu-du-Sul • Minas-Jerays • Para • Paraiba • Parana • Pernambuku • Piaui • Rio-de-Janeyro • Riu-Qrandi-du-Norti • Riu-Qrandi-du-Sul • Rondoniya • Rorayma • San-Paulu • Santa-Katarina • Seara • Serjipi • Tokantins • Federal dairə • Espiritu-Santu | Braziliya bayrağıBraziliya bayrağı |
**Boyard qalası** — Atlantik okeanı sahillərində yerləşən, Fransaya məxsus daşlı qala.

Tarixi
------

Boyard fransızcadan boyar, boyard, bəzən isə, Bayyard, boyyard kimi də tələffüz olunur). Bu "Daş fort(qala) – Atlantik okeanında, Fransanın Antioş boğazında, İl-d-Eks və Oleron adaları arasında inşa edilmişdir.

Bu möhtəşəm tikilinin inşasına 1801-ci ildə başlanılmış, 1857-ci ildə başa çatdırılmışdır. Adada tikilmiş bu qalanın inşası hələ uzaq keçmişdə, 1666-cı ildə nəzərdə tutulmuşdur. Hələ o zamanlar da qalanın inşası hərbi məqsədlər üçün, hərbi mövqe üçün nəzərdə tutulurdu. Qalanın tikilməsi, yadellilərin dəniz hücumlarının qarşısını almaq məqsədi daşıyırdı.
1801-ci ildə qalanın tikintisinə başlayarkən ustalar problemlərlə üzləşmişlər. Belə ki, özül üçün dənizin dibinə qoyulmuş iri daş bloklar, az bir müddətdən sonra ağırlığından dənizin dibinə, quma batırdı. Bu səbəbdən qalanın inşası 1809-cu ildə dayandırılır. Sonradan, yəni 1837-ci ildə, I Lui-Filippin hakimiyyəti dövründə bu qalanın yenidən tikintisinə başlanmışdır. Bu Fransa ilə İngiltərə arasındakı münasibətlərin yenidən kəskinləşdiyi bir dövrə təsadüf edirdi.
1913-cü ildə Fortun hərbi qala kimi istifadəsi dayandırılır. Oradakı silahların hamısı satılır. II Dünya Müharibəsi zamanı "Faşist Almaniyası" Fort Boyardı atıcılıq təlimi yeri kimi istifadə etmiş və bu qalada böyük dağıntılara səbəb olmuşdur. Sonrakı 20 il ərzində isə Boyard tam nəzarətsiz qalmış, demək olar ki, tamamilə dağılmaq təhlükəsilə üzləşmişdir. 1962-ci ildə Fort Boyard 7.500 frank dəyərində qiymətləndirilərək auksiona çıxarılmışdır. Auksionda əsas mübarizə "Boyardın dostları" təşkilatı ilə dantist Erik Ert arasında olmuşdur. Sonda "Boyardın dostları"ndan 3.000 frank artiq (28.000 frank) ödəməklə Erik Ert qalanı özəlləşdirir. Amma qalanı təmir etdirib, tam bərpa etdirmək üçün onun vəsaiti çox az olur. Yenə də Fort Boyard uçulub – dağılmaq təhlükəsilə üz-üzə gəlir. Erik Ert Boyardı yenidən auksiona çıxarmaq məcburiyyətində qalır. 1972-ci ildə Fort Boyard yenidən 1,2 milyon frank dəyərində auksiona çıxarılır. Qiymətin çox baha olduğundan qalaya sahib çıxan olmur...
Sonralar, 1980-ci ildən başlayaraq, televiziya şirkətləri və kinostudiyalar məcaralı verilişlər və filmlər çəkilişi məqsədilə Ford Boyarda maraq göstərməyə başlayırlar. Bu zaman Fransanın Ticarət Palatası qalanın təmiri və bərpasını öz öhdəsinə götürür. Sonradan isə götürdüyü öhdəlikdən boyun qaçıraraq, təmir-bərpa işlərindən imtina edir.
1989-cu ildə Erik Ert yenə Fort Boyardı hərraca çıxarır və qalanı onu 1,5 milyon franka məşhur teleprodüsser Jak Antuana alır. Jak Antuan özünün yeni şou-proqramı üçün bu qalanı alır.

Həmçinin bax
------------

* Bastiliya qalası

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Milli Esklopediyası Arxivləşdirilib 2021-01-17 at the Wayback Machine
* Google maps də Boyard qalası

* Vikianbar Vikianbarda **Boyard qalası** ilə əlaqəli mediafayllar var.
"Səyahət edən tacir" məsələsinin həlli : Qara xətt bütün qırmızı nöqtələri birləşdirən ən qısa yoldur
**Səyahət edən tacir** (ing. *ing.*  **travelling salesman problem**  (**TSP**)) - informatikada həlli çətin olan məsələlərdən biridir. Səyahət edən tacir belə bir sual soruşur: "Mənə şəhərlərin siyahısı və şəhərlər arasında məsafə verilibdir. Görəsən, bütün şəhərlərə səyahət edib və evə qayıtmaq üçün ən qısa yol hansıdır? Amma bir şərtlə ki, bir şəhəri iki dəfə ziyarət etməyim." Ilk baxışdan çox sadə görünən bu sual, əslində informatikada NP çətin məsələdir.

Bu məsələ ilk dəfə 1930 ildə formalaşdırılıb və ən çox öyrənilmiş optimallaşdırma məsələlərindən biridir. Bir çox optimallaşdırma metodu üçün benchmark (etalon) kimi istifadə olunur. Baxmayaraq ki, səyahət edən tacir hesablama baxımdan çətin məsələdir, on minlərlə şəhər üçün bu məsələni dəqiq və heuristik həlləri var. Hətta milyonlarla şəhər üçün bu məsələni 1% səhvlə həll etmək mümkündür.

Səyahət edən tacirin bir neçə tətbiq sahəsi var, nümunə olaraq, planlaşdırma, logistika və microçip sahələrini göstərmək olar. Bir azca dəyişdirilmiş forması isə daha geniş istifadə olunur, məsələn, DNA ardıcıllığının tapılmasında. Bunun üçün "şəhər" olaraq DNA fraqmentlərini, "şəhərlər arasında məsafə" olaraq isə DNA fraqmentləri arasında oxşar ölçü vahidini götürmək lazımdır. Səyahət edən tacir eyni zamanda astronomiyada da istifadə oluna bilər. Belə ki, astronomlar teleskopu müşahidə etdikləri cisimlər arasında hərəkət etdirərkən, teleskopun hərəkət vaxtını minimallaşdırmaq istəyirlər.

### Qraf məsələsi

Simmetrik - 4 şəhərlə
Səyahət edən tacir məsələsi qraf kimi göstərmək olar. Belə ki, qrafın təpə nöqtələri - şəhərləri, qrafın tilləri isə, şəhərlər arasındakı yolu təsvir edir. Beləliklə, minimallaşdırma məsələsi qrafın hər hansı təpəsindən çıxmaqla bütün təpələri bir dəfə gəzib, həmin təpəyə qayıtmaq məsələsinə çevrilir.

### Heuristik və aproksimasiya alqoritmləri

Bir çox heuristik və aproksimasiya alqoritmləri sürətli şəkildə yaxşı həll tapmağa kömək edir. Müasir metodlar böyük problemlər (milyonlarla şəhər) üçün az bir zamanda optimala yaxın (optimaldan 2-3% fərqli) həll tapır. 

Heuristik yanaşmanın bir neçə kateqoriyası var. 

#### Konstruktiv heuristika

"Ən yaxın qonşu" alqoritmi - 7 şəhər üçün. Başlanğıc nöqtə dəyişdiriləndə, həll də dəyişilir. 
Ən yaxın qonşu alqoritmi (Acgöz alqoritm kateqoriyasına aiddir) növbəti addım kimi tacirin ən yaxın gəzilməmiş şəhərə getməyinə imkan verir. Bu alqoritm çox qısa zamanda qısa yolu tapır.

İstinadlar
----------

1. ↑  See the TSP world tour problem which has already been solved to within 0.05% of the optimal solution.  Arxivləşdirilib 2021-02-25 at the Wayback Machine
**Filip Devis Quggenhaym** (*ing.* Philip Davis Guggenheim; 3 noyabr 1963, Sent-Luis, Missuri) — ABŞ rejissoru və prodüsseri, Oskar mükafatı laureatı.

Həyatı
------

Tam adı Filip Devis Quggenhaymdır. 1963-cü ildə Missuri ştatının Sent-Luis şəhərində anadan olmuşdur. 1986-cı ildə Braun Universitetindən məzun olmuşdur. ABŞ aktrisası Elizabet Şue ilə evlidir.

Yaratdığı filmlər və seriallar arasında ən tanınmışları "Məşq günü", "Qalxan", "NYPD Göy", "ER", "5-in şənliyi", "Didvuud"dur. Həmçinin "İlk il" və "Öyrət" adlı sənədli filmlərinin rejissorluğunu etmişdir. Ən yaxşı sənədli filmə görə onun "Əlverişsiz həqiqət" adlı sənədli filmi Oskar mükafatına layiq görülmüşdür. Ən son filmi "Qrasiya"dır.

Quggenhaym Barak Obamanın həyatından bəhs edən, Milli Demokratik Konqresində göstərilən və 2008-ci ildə televizorda göstərilən sənədli filmin rejissoru olmuşdur.

2009-cu ildə "Melrouz yeri" serialını bir müddət idarə etmişdir.

İlk dəfə 2008-ci ildə Sandans Festivalında göstərilən və 2009-cu ildə ticari efirə verilən "Hazırlaşın, səs küy olacaq" sənədli filmində Cimmi Peyc, Edge, Cek Vayt kimi gitaristlər çəkilmişdirlər. Bu sənədli film 2010-cu ildə "Gurultu ustaları" adı ilə İstanbul Beynəlxalq Film Festivalında da göstərilmişdir. Gaqqenhaymın 2010 Sandans Festivalında ən yaxşı sənədli film seçilən "Supermen üçün gözləmək" ABŞ təhsilinin nöqsanlarından bəhs edir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* IMDb

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Discogs · IMDb · Kinopoisk · MusicBrainz |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) · Notable Names Database |
| Şəcərə və nekropolistika | WikiTree |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 14053037t · GND: 136186858 · ISNI: 0000 0001 1059 6635 · LCCN: no2006129606 · NKC: mub2012679647 · NTA: 217237223 · NUKAT: n2014053195 · SUDOC: 11490331X · VIAF: 44065628 · WorldCat VIAF: 44065628 |

 |
**Bəndovan burnu** — Şirvan düzünün Xəzər dənizi içərisinə çıxdığı yerdir. Burnun ərazisində Bəndovan vulkanı yerləşir. Burnun yaranmasın səbəbi vulkanın gilli suxurları səthə buraxması nəticəsində quru səthin genişlənməsinə səbəb olmuşdur. Ən hündür nöqtədi 47,2 metr təşkil edir. Burun hazırda Bəndovan dövlət təbiət yasaqlığı ərazisində yerləşir. Bəndovan burnundan bir qədər şimalda Yuxarı Şirvan kanalı dənizə tökülür. Dənizdən aşkar şəkildə müşahidə edilir. Ərazi inzibati cəhətdən Qaradağ rayonu ərazisinə daxildir.

Bəndovan şəhəri
---------------

1970-ci illərdə dəniz suyunun enməsi ilə bəndovan burnu ərazisində yaşayış məntəqələrinin qalıqları aşkarlanmşdır. 
Sahildə və su altında aparılmış arxeoloji tədqiqatlar zamanı tikililər, dulus kürələri, orijinal şirli və şirsiz qablar, şüşə bəzək şeyləri, əmək alətləri, sikkələr və s. tapılmışdır. 

Arxeoloji nateriallar Bəndovanın IX-XIII əsrlərə aid olduğunu göstərir. Tapılmış mis və gümüş sikkələr Şirvanşahlar dövrünə aiddir. Şəhər haqqında Abbasqulu ağa Bakıxanov məlumat vermişdir.

Mənbə
-----

* Azərbaycan, Bəndovan burnu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 3-cü cild: Babilistan – Bəzirxana (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2011. səh. 568. ISBN 978-9952-441-07-9.
2. ↑  "Bəndovan yüksəkliyi". 2016-05-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-17.
**Taramasalata**-(*yun.* ταραμοσαλάτα) -Yunan mətbəxinin milli yeməyidir.

Haqqında
--------

Yunancadan tərcümədə duzlu tarama ikrası kimi başa düşülür. Tərkibində limon suyu, zeytun yağı, sarımsaq və ikra sousu var. Milli olaraq çörək və ya buterburodla təqdim edilir.

Hazırlanması
------------

Bu supu hazırlayan zaman bəzən ona kartof və ağ çörək əlavə edirlər. İkranı blenderlə əzirlər. Kartofu və ya çörəyi isə süddə isladırlar. Alınan qarışığa limon soku,zeytun yağı əlavə edib bir neçə dəqiqə qarışdırırlar. Hazır yeməyi göyərti ilə bəzəyirlər.

Ənənə
-----

Yunan taramasalatası müqəddəs postanın başlanğıcı ilə təzə birinci gündən hesab edirlər.

Yayılması
---------

Turkish meze tarama.jpgTurkish meze tarama
Buna oxşar yemək də rumın və bolqar mətbəxində də mövcuddur. Bun mətbəxlərdə isə bu yeməyə bəzi əlavələr edirlər. Məs, zeytun yağı ilə bərabər qarğıdalı yağı əlavə edirlər. Bəzi ölkələrdə onu yeyinti sənayesində də istifadə edirlər.

Həmçinin bax
------------

Ədəbiyyat
---------

1. **↑** Тарамасалата Arxivləşdirilib 2012-10-16 at the Wayback Machine — описание блюда (рус.)
2. **↑** Тарамасалата (рус.)

İstinadlar
----------

* 365 рецептов. Классические блюда, которые готовят все. С. Иванова. ISBN 9785457656802
* Regional Greek Cooking. Dean Karayanis, Catherine Karayanis. ISBN 9780781811460
* Рецепты тарамасалата (англ.)
* Тарамасалата
**Qırxçıraq yaşayış yeri** — Azərbaycan Respublikasının Salyan rayonu ərazisində qədim yaşayış yeri.

Ümumi məlumat
-------------

Qırxçıraq yaşayış sahəsi, Bakı- Astara magistral avtomobil yolunun 117-ci km-də, Salyan rayonu ərazisində, Xələc kəndindən cənub-şərqdə yerləşir. Burada 1960-cı ildən 2001-ci ilə kimi fasilələrlə qazıntı işləri aparılmışdįr. Arxeoloji araşdırmalar göstərir ki, sahəsi 16 kv.km olan yaşayış yeri Mahmudabad şəhərinin qalığıdır. Burada arxeoloji axtarışlar zamanı aşkarlanan tapıntılar şəhərdə XIV-XVI əsrlərdə iqtisadi-mədəni həyatın mövcudluğunu sübut edir. Buradan torpağın üst qatından bir çox tarixi əhəmiyyətli nümunələr tapılıb. Xüsusən XII-XIV əsrlərə aid şirli və şirsiz saxsı məmulatlar, fayans qab qırıqları, Elxanilər, Qızıl Ordu, Cəlairlər və Qaraqoyunluların mis sikkələrindən ibarət pul nümunələri arxeoloji tapıntılar içərisində daha çox üstünlük təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tarixi abidələr". salyan-ih.gov.az. 2022-01-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-23.
Məzmun
------

Təhsilin önəmindən, erkən nikahların yaratdığı problemlərdən, qadınlara qarşı fiziki və mənəvi zorakılıqlara qarşı mübarizədən, eləcə də gənclərimizin doğma torpaqlara bağlılığından, zəhmətin və elmin birgəliyinin yaratdığı inkişafdan bəhs edən serialda Azərbaycanın regionlarının birində yaşayan gənclərinin həyatı öz əksini tapıb.

Serial gənc nəsillə yaşlı nəsil arasında, müasir həyat imkanları ilə mental adət-ənənələr arasında, eləcə də kənd insanı ilə şəhər insanı arasında bir bağ kimidir.

Filmin heyəti
-------------

### Titrlərdəki sıraya görə

Əsərin müəllifi: İlqar Fəhmi  

Koordinat: İsmayıl Cəfərli  

Ssenari müəllifi: Cavidan Xəlilov, Vüsal Nuriyev  

Rejissor: Zaur Hüseyn  

Prodüser: Anar Kəkəyev  

Quruluşçu Operator: Mirəhməd Eminov  

Operatorlar: Ramen Abuşov, Elviz Nəsirli  

Səs rejissoru: Nadir Mahmudov  

Səs operatoru: Daşqın Namazov  

Montaj rejissoru: İlkin Babayev  

Montaj: Tərlan Cavadov  

Texniki direktor: Sərxan Musayev  

Rejissor assistenti: Orxan Cahangir  

Quruluşçu Rəssam: Gülnar Hətəmova  

Qrim: Şəhriyar Əbülfəzoğlu  

Baş orkestr bəstəkarı: Eldar Mansurov  

Bəstəkarlar: Natiq Qəzənfəroğlu, Zaur Zeynal  

Baş prodüsser: Yaşar Əhmədov  

Quruluşçu Rejissor: Şahin Qəhrəman

### Rollarda

| Aktyor | Rol |
| --- | --- |
| Rəşad Kəsəmənli | Kənan |
| Günel Məmmədova | Nərgiz |
| Elnar Qarayev | Fərhad |
| Zemfira Nəcəfova | Gülsüm |
| Məqsudə Əliyeva | Zərnişan |
| Elxan Quliyev | Süleyman |
| Miraslan Ağayev | Qafur |
| Günel Abbaszadə | Gülçin |
| Qızılgül Quliyeva | Gülzar |
| Şəbnəm Hüseynova | Nüşabə |
| Emil Rzayev | Natiq |
| Aysel Cahangir | Leyla |
| Orxan Cahangir | Rəşid |
| Sucəddin Mirzəyev | Ədalət |
| Qafar Cəfərov | Aslan |
|

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı

Xarici keçid
------------

Filmi izlə
Azərbaycan poçt markasında (2023).
**Zərifə Əliyeva** – 2022-ci ildə istismara verilmiş və Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinə məxsus olan Ro-Pax tipli gəmi-bərə. Gəmi alim və həkim Zərifə Əliyevanın şərəfinə adlandırılmışdır.

Tarixi
------

Gəmi-bərə Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinin sifarişi ilə Bakı Gəmiqayırma Zavodunda inşa olunmuşdur. Tikilib istismara verilməsi 3 ilə başa gəlmişdir. Gəmi-bərə 28 aprel 2022-ci ildə istismara verilmişdir. İstismara verilmə mərasimində Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev iştirak etmişdir. İlk səfəri 5 may 2022-ci ildə Qazaxıstanın Kurık limanına olmuşdur.

Gəmi istismarda olduğu ilk il ərzində 163 səfər həyata keçirmiş, 148 vaqon, 1061 ədəd minik avtomobili, 5595 ədəd yük avtomobili/TIR, 5616 nəfər sərnişin daşımışdır. Səfərlər Aktau-Ələt, Ələt-Aktau, Türkmənbaşı-Ələt, Ələt-Türkmənbaşı, Kurık-Ələt, Ələt-Kurık istiqamətləri üzrə həyata keçirilmişdir. Almaniya prezidenti Frank-Valter Ştaynmayer 2023-cü ilin iyununda gəmini ziyarət etmişdir.

Xüsusiyyətlər
-------------

Gəmi-bərənin layihəsi 2021-ci ildə istismara verilən Ro-Pax tipli "Azərbaycan" gəmi-bərəsi ilə eynidir. Otuz nəfərlik heyət üzvünün idarə etdiyi gəmi-bərə ilə eyni vaxtda 100 sərnişin, sistern tipli 56 vaqon və ya 50 yük avtomobili/TIR daşımaq mümkündür. Gəminin uzunluğu 154,5 metr, eni 17,7 metr, bortunun hündürlüyü 7,5 metr, sürəti isə 14 uzeldir. "Azərbaycan" və "Zərifə Əliyeva" gəmi-bərələri bu göstəricilərinə görə Xəzər hövzəsində istismar olunan digər gəmi-bərələrdən daha öndədir. Gəmidə yük lifti, helikopter meydançası, dalğalı havada gəminin sabitləşdirilməsi sistemi, dartıcı lokomotivlər vardır.

Gəmi-bərədə akademik Zərifə Əliyevanın elmi axtarışlarını, qazandığı uğurları, insanlara münasibətini, həyat və fəaliyyətini əks etdirən guşə yaradılmışdır. Guşədə onun haqqında foto və video məlumatlar, kitablar toplanmışdır.

Populyar mədəniyyətdə
---------------------

28 aprel 2023-cü ildə Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinin 165 illik yubileyinə həsr olunmuş iki poçt markasının birində "Zərifə Əliyeva" gəmi-bərəsi təsvir olunmuşdur.

Qalereya
--------

* İlham Əliyev istismara verilmə mərasimində.İlham Əliyev istismara verilmə mərasimində.
* Zərifə Əliyevaya həsr olunmuş guşə.Zərifə Əliyevaya həsr olunmuş guşə.
* Göyərtə.Göyərtə.
* Kabin.Kabin.
* Yataq otağı.Yataq otağı.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  "İlham Əliyev "Zərifə Əliyeva" gəmi-bərəsinin istismara verilməsi mərasimində iştirak edib". President.az. 28 aprel 2022. İstifadə tarixi: 12 dekabr 2023.
2. 1 2  "Fuad Mədətov: "Zərifə Əliyeva" gəmi-bərənin tikilib istismara verilməsi 3 ilə başa gəlib"". Dəniz Xəbər. 28 aprel 2022. İstifadə tarixi: 12 dekabr 2023.
3. 1 2  "Ro-Pax tipli "Zərifə Əliyeva" gəmi-bərəsi ilk səfərinə çıxıb". ASCO. 5 may 2022. İstifadə tarixi: 12 dekabr 2023.
4. ↑  "Ötən il istismara verilən "Zərifə Əliyeva" gəmi-bərəsi ilə bu günədək 163 səfər həyata keçirilib". AzərTAC. 28 aprel 2023.
5. ↑  "Almaniya prezidenti "Zərifə Əliyeva" gəmi-bərəsində olub - FOTO". APA.az. 21 iyun 2023. İstifadə tarixi: 12 dekabr 2023.
6. ↑  "Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinin 165 illik yubileyi". Azərpoçt. 28 aprel 2023. İstifadə tarixi: 12 dekabr 2023.
**Celi Əbdül-Rəhman** (*ərəb.* جيلي عبد الرحمن‎‎) (1931 - 24 avqust 1990) — XX əsrin ikinci yarısında Sudanın aparıcı şairlərindən biri olmuşdur. 

O, Şimali Sudanda Nil çayının adalarından olan kiçik Say adasında dünyaya gəlmişdir. Onun atası 1920-ci illərdə Misirə köçmüş və Misirin Əş-Şərqiyyə bölgəsindəki Kral sarayında qapıçı işləmişdir. Celi isə, Misirə iki yaşı olanda anası ilə birlikdə gəlmişdir. Ailələri böyük idi, üç bacısı və üç qardaşı var idi. 
O, şeir yazmağa 7 yaşından başlamışdır. 9 yaşı olanda isə o, bütün Quranı əzbərləmiş və buna görə kral mükafatı ilə təltif olunmuşdur. 

Celi ibtidai və orta təhsilini Qahirədə, Əl-Əzhər məktəbində tamamlamışdır. Əl-Əzhərdəki həyatı Celinin əsarət, zülm və sosial ədalətsizlik haqqındakı ideyalarını formalaşdırdı. Həmin dövrlər, yəni 1940-cı illərdə Əl-Əzhər tələbələrinin çoxunu müxtəlif Afrika ölkələrində gələnlər təşkil edirdi. Və onlar qeyri sağlam yerlərdə məskunlaşırdılar ki, bu da onlarda vərəm xəstəliyinə və bu üzdən ölmələrinə səbəb olurdu. 

Celi Əl-Əzhər tələbəsi olarkən tələbə nümayişində iştirakına görə həbs edilmişdir.
Orta təhsili bitirdirkdən sonra, Celi Dar əl-Ulumda oxuyarkən Misir qəzetlərinin birində redaktor kimi işləyir. Bu, Camal Əbdul-Nasirin 1952-ci il, 23 iyulda Misirdə hakimiyyəti ələ aldığı ərəfələr idi. Celinin ilk şeiri 1953-cü ildə "Əl-Masri" qəzetində nəşr olundu. 1955-ci ildə o, "Əl-Cumhuriyyə", ədəbiyyat qəzeti olan "Əl-Massa" kimi qəzetlərdə redaktor işləmişdir.

Celi 1951-ci ildə Misirdə milli liberalizm uğrunda demokratik hərəkata qoşuldu və həmçinin 1990-cı ilə, vəfat edənə qədər Sudan Kommunist partiyasında da fəaliyyətini davam etdirdi.

1964-cü ildə Celi Moskvada universitet təhsilini bitirmək üçün keçmiş Sovet İttifaqına gəlir. Afrika və Asiya yazıçılar ittifaqının verdiyi təqaüd sayəsində Moskvada Qorki adına Ədəbiyyat institutuna daxil olur. Və 1969-cu ildə oranın magistraturasını bitirir.

Bundan sonra Celi, "Moskva xəbərləri" qəzetində redaktor, sonra isə Sovet Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunda mühazirəçi kimi fəaliyyətlərdə bulunmuşdur. O, Şərqşünaslıq institutunda müqayisəli ədəbi nəzəriyyələr sahəsində doktor olmuşdur. 
O, şeirlərinin çoxunu Moskvada olarkən nəşr etdirmişdir. Həmçinin, Rusiyada yaşadığı müddətdə onun şeirləri ingilis, fransız, rus dili kimi xarici dillərə tərcümə olunub nəşr edilirdi.

Celi rus dilindən də müxtəlif rus şairlərinin əsərlərini ərəb dilinə tərcümə etmişdir.
1977-ci ildə sonradan professoru olduğu Ədən universitetindən dəvət almışdır və yeddi il orada ədəbiyyat və estetikadan mühazirələr demişdir. 1983-cü ildə Celi, Əlcəzair universitetinin dil və ədəbiyyat şöbəsində dərs demək üçün Əlcəzairə köçür və 1989-cu ilədək, böyrək çatışmazlığı xəstəliyinə tutulanadək orada yaşayır. O, əlac üçün Misirə qayıdır, lakin 1990-cı ilin avqustunda Qahirədə dializ cərrahiyyə əməliyyatı vaxtı vəfat edir.

Celi Əbdül-Rəhman Məlahət Salmanova (Milla) adlı sovet xanımı ilə evil olmuş və Rəna və Rim adlı iki qızı olmuşdur.
**Qolovinka** (*adıq* Шэхап) — Krasnodar diyarında, Soçi şəhərində mikrorayon. Soçi kurort şəhərinin Lazarevski rayonuna daxildir.

Coğrafiyası
-----------

Qolovinka Şahe çayının mənsəbində, Qara dəniz sahilində yerləşir. Regional mərkəz olan Lazarevskidən 25 km cənub-şərqdə, Soçinin mərkəzindən 43 km şimalda və Krasnodar şəhərindən 250 km cənubda (yolla) yerləşir.

Şəhər aşağıdakı yaşayış məntəqələri ilə həmsərhəddir: şimal-qərbdən Qlubokaya Şellə, cənub-şərqdən Malıy Kiçmay ilə, şimal-şərqdən Şaxe və Axintamla, cənub-şərqdə isə Yakornaya Şellə.

Qolovinkadan A-147 "*Cubqa-Adler*" federal avtomobil yolu və Şimali Qafqaz dəmir yolunun qolu keçir. *Qolovinka* və *Lazurnıy Bereq* dəmir yolu platformaları var.

Kurort Baş Qafqaz silsiləsinin cənub yamacında, düzənlik ərazidə yerləşir. Qolovinkanın orta yüksəkliyi dəniz səviyyəsindən təxminən 30 metrdir. Ən hündür nöqtə 224 metr hündürlüyündə adsız dağdır.

Hidroqrafik şəbəkə əsasən Şaxa çayı ilə xarakterizə olunur. Çayın dənizə qovuşduğu yerdən uzaqda Şaxa bir neçə qola ayrılaraq delta əmələ gətirir. Osoxoy çayı şəhərin cənub kənarı boyunca axır. Şimaldan Matrosskaya Şel çay axır. Ərazi bulaqlarla da zəngindir. Şaxa çayının yuxarı axınında "33 şəlalə" bölgəsinə gedən turizm yolu başlayır.

Mikrorayonda iqlim rütubətli subtropikdir. Orta illik hava temperaturu təxminən + 13,7 ° C, iyulun orta temperaturu + 24,3 ° C, yanvarın orta temperaturu isə + 6,2 ° C-dir. Orta illik yağıntı təxminən 1450 mm-dir. Yağıntıların çoxu qışda düşür.

Tarixi
------

Müasir qəsəbənin əsası 12 aprel 1839-cüu ildə qoyulmuşdur. Fort Qolovinski adı verilən məntəqənin əsasını general-leytenant N.N.Raevski-kiçik qoymuşdur. Məntəqnin tikintisində Sibirə sürgünündən Qafqaza gətirilən dekabristlər iştirak etmişdir.

1961-ci il fevralın 10-da Qolovinka qəsəbəsinə şəhərdaxili mikrorayon statusu verilməklə kurort şəhəri Soçinin tərkibinə daxil edilmişdir.

Əhalisi
-------

Qolovinkanın əhalisi 12 min nəfərdir. Əhalinin milli tərkibi: ruslar, ermənilər və adıqlar.

İqtisadiyyatı
-------------

Şəhərin iqtisadiyyatının əsasını kurort turizmi və bağçılıq təşkil edir. Şaha çayının mənsəbində, sağ sahilində müxtəlif tərəvəz və meyvələr yetişdirilən istixanalar var.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  Şablon:ВТ-ВЭ
3. ↑  "История поселений Туапсе и Сочи". 2007-03-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-30.
4. ↑  "Головинка: история и достопримечательности". 2015-12-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-30.
Ultra Yüksək Görüntü İmkanı TV (vəya UHDTV, Ultra HDTV) NHK Science & Technology Research Laboratories tərəfindən üzərində işlənilən bir rəqəmsal video formatıdır. HDTV'yə görə 16 qat daha yüksək görüntü imkanlı bir görüntüyə sahibtir.

Geniş Dörtərəfli Yüksək Görüntü İmkanı (WQHD) (2560 × 1440) və Kvadrat Tam Yüksək Görüntü İmkanı (QFHD) (3840 × 2160) versiyaları ilə təkmilləşdirilən UHDTV, edilən qabaqcıl səviyyə çalışmalarından sonra 7680x4320 meqapiksel formatına çatmışdır.

Layihə mərhələsi
----------------

İlk mərhələ UHDTV təcrübə işi 2003-cü ildə edilmişdir. 30 dəqiqə davam edən test işlərində HD yayımın 16 qatı daha yüksək bir görüntü imkanına çatmışdır.

İrəliləyişlər
-------------

UHDTV üçün təkmilləşdirilən ilk kamera 2,5 inç (64 mm) ölçülərində CCD texnologiyası ilə dizayn edilmişdir. İlk UHD kamera 3840 × 2048 görüntü imkanı sahibdir. Sonrasında UHD kameralarının 7680×4320 meqapikselə yüksəldilməsi ilə əlaqəli işlər uğurla nəticələndi. Hal-hazırda Vestel, Sony, Samsung, LG Electronics, Panasonic kimi firmalar UHDTV ve UHD Monitor istehsalata başlamışdır.

Görüntü İmkanı
--------------

Ultra yüksək görüntü imkanı TV olaraq tanıdılabiləcək iki cür görüntü imkanı vardır:

* **4K UHDTV (2160p)** 3840 × 2160 (8.3 meqapiksel) görüntü imkanına sahibdir. Bu da demək olur ki 1920 × 1080 (2.1 meqapiksel) görüntü imkanından 4 qat daha çox pikselə sahibdir.
* **8K UHDTV (4320p)** 7680 × 4320 (33.2 meqapiksel) görüntü imkanına sahibdir. Bu isə, standart bir 1080p HDTV'dən 16 qat daha çox pikselə sahib olduğu mənasına gəlir.

Standart UHDTV versiyaları
--------------------------

* Rec. ITU-R BT.1201–1 (2004)
* Rec. ITU-R BT.1706 (2006)
* SMPTE 2036–1 (2009)
* SMPTE 2036–2 (2008)
* SMPTE 2036–3 (2010)

Şəkillər
--------

* Prototip UHD kamera (2006)Prototip UHD kamera (2006)
* Prototip UHD kamera (2009)Prototip UHD kamera (2009)

Həmçinin bax
------------

* 4K görüntü imkanı
* 8K Video Formatı

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
Qızılgül dərəsində göl
**Qızılgül dərəsi** (*rum.* Valea Trandafirilor ) ― qədim Slavyan ziyarətgahının qalıqlarını da ehtiva edən şəhər parkı. Park Moldovanın Kişinyov şəhərində yerləşir.

Tarixi
------

6-cı əsrdən 13-cü əsrə qədər Moldova ərazisində Slavyan qəbilələri olan Uliç, Tivertsi və Daçilər məskunlaşmışdır. Bu dövrdə üç gölün olduğu bir dərədə Slavyan qəbilə tanrılarına və ölmüş əcdadlarına həsr olunmuş ziyarətgah mövcud idi. Bura Rus xalqının mifik əcdadı olan Rossun şərəfinə "Ross dərəsi" adlanırdı. Ərazidə bir sıra Slavyan tanrılarının və əcdadlarının havadarlarının bütləri və qurbangahları yerləşirdi. Paqanizm bayramlarında dərədə və göllərdə xalq şənlikləri təşkil olunurdu.

9-cu əsrdə Peçeneqlər və Kumanlar bu torpaqları işğal etməsindən sonra Slavyan xalqının dini həyatında Ross dərəsinin rolu azaldı. X–XI əsrlərdə Slavyan tayfaları arasında xristianlığın yayılmasından sonra ziyarətgah dağıldıldı. Lakin ərazinin adı yerli sakinlər arasında qorunub saxlanıldı və zamanla "Qızılgül dərəsi"nə çevrildi.

Qızılgül dərəsi

Müasir dövr
-----------

1950-ci illərdə Qızılgül dərəsində qızılgül plantasiyaları salındı.

1960-cı illərin sonunda park daha da inkişaf etdi, yeni zolaqlar salındı, beton bəndlər tikildi, göllər lildən təmizləndi.

İndi parkın mərkəzi hissəsi doqquz hektar ərazini əhatə edən bir neçə göl ilə bəzədilib. Ərazidə təxminən 50 növ ağac və kol yetişir. Parkda həmçinin1000 tamaşaçı tutumu olan bir səhnə, şeytan çarxı olan kiçik bir əyləncə parkı və *Doina (dağıdılıb),* *Cetatea Veche* ("Köhnə qala") və *Curtea Vînătorească* ("Ovçular məhkəməsi") restoranları mövcuddur. Bir neçə daş bütün qalıqları 1970-ci illərdə dekorativ heykəl şəklində qorunub saxlanılmışdır. İndi *Cetatea Veche* restoranının bir hissəsi olan, göllərdən birinin sahilində yerləşənə qədim tikintinin təməlinə aparan pilləkənlər də qorunub saxlanılmışdır.


Vikianbarda Qızılgül dərəsi ilə əlaqəli mediafayllar var.

İstinad siyahısı
----------------

1. ↑  "Aleea centrală din parcul "Valea Trandafirilor" a căpătat o nouă înfățișare". Publika. 1 oktyabr 2017. 2021-04-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-27.