recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Adnan Cahid Ötükən** (1 yanvar 1911, Bitola – 2 mart 1972 və ya 1972, İstanbul) — türk maarifçi, yazıçı, türk kitabxanaçılıq işinin öndə gedən simalarından və Türk Milli Kitabxanasının qurucularındandır.

Həyatı
------

### Ailəsi

Atası həkim, mayor Əli Naşit bəy, anası Manastrlı vəkil Yusif Əfəndinin qızı Lütfiyyə xanımdır. Adnan Ötükən yeddi yaşında olanda atası Qafqaz Cəbhəsində şəhid olmuşdur.

Təhsili
-------

Əvvəlcə "Kadıköy Osmanqazı Nümunə Məktəbi"ndə, daha sonra 1928-ci ildə "Kadıköy Orta Məktəbi"ndə, 1931-ci ildə "İstanbul Liseyi"ndə təhsil almışdır. Daha sonra isə İstanbul Universiteti, Ədəbiyyat fakültəsi, Türkologiya və Fransız dili ixtisasları üzrə təhsil almışdır və 1935-ci ildə buranı bitirmişdir. Məzun olarkən dissertasiya mövzusu "Türk atalar sözü" olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

Gənc yaşlarında Ədəbiyyat Fakültəsi Tələbə Birliyinin sədri vəzifəsində çalışmış, eləcə də Milli Türk Tələbə Birliyində İdarə Heyətinin üzvü olmuşdur. Həmin illərdə İstanbulda bəzi özəl liseylərdə ədəbiyyat müəllimi kimi də fəaliyyət göstərmişdir.

Professor Helmut Ritterin rəhbərliyi altında qurulan "Kitabxanaların Təsnif Komissiyası"ndakı 9 aylıq fəaliyyəti və dissertasiyasının hazırlanması dövründə kitabxanaları və problemlərini yaxından görmək və ətraflı öyrənmək şansı olmuşdur. 1936-ci ildə Yozğad Liseyinə ədəbiyyat müəllimi kimi təyin edilmişdir. Bu dövrdə Sabiha Aybar xanım ilə ailə həyatı qurmuşdur. 1940-cı ildə ilk qızı Dəniz, 1945-ci ildə isə ikinci qızı Ulduz dünyaya gəlir.

Adnan Ötükən Türkiyə Cümhuriyyətinin ilk illərində Qərb ölkələrinin kitabxanaçılıq təcrübələrindən yararlanmaq və kitabxanaçılıq təhsili almaq üçün Avropaya göndərilən 3 nəfərdən biri idi və bunun üçün Almaniyaya göndərilmişdi.
O, Almaniyada Berlin Dövlət Kitabxanasında kitabxanaçılıq təhsili aldı. Berlin Universiteti Kitabxanasında, Leipzigdə və digər alman kitabxanalarında təcrübə topladı. 1939-cu ilin iyun ayında Almaniyadan qayıdandan sonra qısa müddət İstanbul Universiteti Ədəbiyyat Fakültəsi, Türkologiya kafedrasında fəaliyyət göstərdi. 3 ay sonra isə əsgər getdi və ehtiyatda olan hərbçi kimi faliyyət göstərdiyi bu müddət ərzində ilk əsərini, "Kitabxana fəaliyyəti və biblioqrafiya" kitabını yazdı. 1 oktyabr, 1941-ci ildə Təhsil Nazirliyinə nəşrlər müdürü kimi təyin edildi. Təxminən 6 il çalışdığı bu vəzifədə olanda İnönü Ensiklopediyasını (bu günkü Türk Ensiklopediyası) nəşr etdirmişdi. Bu əsərində kitabxanaçılıqla bağlı bəzi məqamları özü yazmış, bəzilərini isə alman dilindən tərcümə etmişdir. Bununla yanaşı, Adnan Ötükən eləcə də İslam Ensiklopediyası və Dünya ədəbiyyatından tərcümələr seriyasını da nəşr etdirmişdi.

Kitabları
---------

* Kitabxana fəaliyyəti və biblioqrafiya
* Kitabxanaçılığımız üçün
* Türk dilinin başına gələnlər
* TRT üçün türkcə dərsləri
* Dünya ədəbiyyatından tərcümələr,klassiklər biblioqrafiyası
* İstanbul Universiteti Yayınları biblioqrafiyası
* Seçmə əsərlər biblioqrafiyası
* Universitet Yayınları biblioqrafiyası

İstinadlar
----------

1. ↑  "Adnan Ötükən Kitabxanasının rəsmi saytı" (türk dili). 2020-02-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
**Akif Nərimanov** (*Nərimanov Akif Əli oğlu*; d. 10.10.1946, Gəncə şəhəri) — Azərbaycanlı alim, geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, professor, Azərbaycanın "Ali Attestasiya Komissiyası"nın eksperti, Azərbaycan Neftçi Geoloqları Cəmiyyətini yaradıcısı, SOCAR-ın "Azneft" İstehsalat Birliyinin Baş direktorunun müavini - Baş geoloq, SOCAR-ın Strateji İnkişaf üzrə Vitse-prezidentinin müşaviri vəzifələrində çalışmışdı.

Həyatı
------

1970-ci ildə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun (hazırda Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti) geoloji kəşfiyyat fakültəsini dağ-mədən mühəndis-geoloqu ixtisası üzrə bitirmişdir. A.Ə.Nərimanov 1968 ildən 50 il ərzində Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətində (ARDNŞ) müxtəlif vəzifələrdə çalışmış, qazma köməkçisindən şirkətin "Azneft" İstehsalat Birliyinin Baş qeoloqu, ARDNŞ-nin Strateji İnkişaf üzrə vitse-prezidentinin müşaviri vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir.

A.Ə.Nərimanov 1982-ci ildə namizədlik, 1990-cı ildə isə dokrorluq dissertasiyalarını Moskvada və Bakıdə müdafiə etmişdir.

Qazıma, neft hasilatı və geoloji-kəşfiyyat sahələrində çalışan zamanı qazanılan təcrübə onun "Kaspmorneft" və "Azneft" istehsalat birliklərində baş direktorun geologiya üzrə müavini vəzifəsində işləyərkən çox faydalı olub.

A.Ə.Nərimanovun respublikanın qabaqcıl sənaye birliyinin rəhbərlərindən biri kimi 19 illik fəaliyyətinin əyani məziyyətlərinə 1992-ci ildə onun rəhbərliyi ilə Azərbaycanda quruda köhnə neft yataqlarının bərpası üçün hazırlanmış xüsusi Proqram daxildir ki, bu da uzun illərdən sonra ilk dəfə olaraq 1993-cü ildə neft hasilatının sabitləşməsinə nail olmağa imkan vermişdir.

Bundan əlavə, şəxsən onun hazırladığı və sonradan təkmilləşdirilmiş "Günəşli" yatağının işlənməsinin optimallaşdırılması Proqramı neft hasilatının səviyyəsini sabitləşdirməyə və uzun müddət sabit saxlamağa imkan vermişdir. Nəticədə təsdiq edilmiş proqnozdan artıq 20 milyon tona yaxın neft hasil edilmişdir.

Təltifləri
----------

* Amerika Geoloq-Neftçilər Assosiasiyası İcraiyyə Komitəsinin xüsusi mükafatı.

Elmi əsərləri
-------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "AZƏRBAYCAN GEOLOQU" (PDF). AZƏRBAYCAN GEOLOQU. 2022.
2. ↑  *Məmmədli, İlqar.* "Mezozoy nefti diqqət mərkəzindədir. Azərbaycan Neftçi Geoloqlar Cəmiyyətinin təşkil etdiyi seminarda Mezozoy neftinin axtarış problemləri haqqında geniş müzakirə aparılmışdır". AZƏRBAYCAN MİLLİ KİTABXANASI. 2011.
3. ↑  "AZƏRBAYCANLI GEOLOQ AMERİKA GEOLOQ-NEFTÇİLƏR ASSOSİASİYASININ XÜSUSİ MÜKAFATINA LAYİQ GÖRÜLMÜŞDÜR". AZƏRTAC. 25.09.2008.
4. ↑  "АЗЕРБАЙДЖАНСКИЙ ГЕОЛОГ УДОСТОЕН СПЕЦИАЛЬНОЙ ПРЕМИИ АМЕРИКАНСКОЙ АССОЦИАЦИИ ГЕОЛОГОВ-НЕФТЯНИКОВ". AZƏRTAC. 25.09.2008.
5. ↑  "Азербайджанский геолог удостоен специальной премии Американской ассоциации геологов-нефтяников". 1news.az (rus). İstifadə tarixi: 2024-01-22.
6. ↑  "GEOnews - Азербайджан. Главный геолог ПО «Азнефть» удостоен спецпремии Американской ассоциации геологов-нефтяников". geonews.com.ua. İstifadə tarixi: 2024-01-22.
**Əsma binti Umeys** (*ərəb.* **أسماء بنت عميس الخثعمية**‎; Məkkə – 660, Dəməşq) — İslam peyğəmbəri Məhəmmədin səhabələrindən biri. Əsma Həbəşistana, oradan isə Yəsribə (Mədinəyə) hicrət etmişdir. Buna görə də "iki dəfə hicrət edən səhabə" kimi tanınır.

Bioqrafiyası
------------

Onun atası Umeys ibn Məad Qəhtan qəbiləsinə daxil olan Bənu Həsam ibn Ənmar tayfasından, anası Hind isə Avf ibn Züheyr əl-Himyarinin qızı idi. Doğulduğu dəqiq tarix məlum deyil, lakin o, əri Cəfər ibn Əbu Taliblə birlikdə İslamı qəbul etmiş və buna görə də ilk müsəlman qadınlardan hesab olunur. 615-ci ildə əri ilə birlikdə Efiopiyaya mühacirət etmişdir. O zaman onun üç oğlu var idi: Abdullah, Məhəmməd və Avn.

628-ci ildə digər mühacirlərlə birlikdə Mədinəyə köşür və 629-cu ildə əri Mütə döyüşündə şəhid olur. Daha sonra Əbu Bəkrlə evlənir və 632-ci ildə Məhəmməd adlı bir oğlu doğulur. Sonradan o, saleh xəlifə Əlinin həyat yoldaşı olur və İbn əl-Kəlbinin dediyinə görə, onun bu evlilikdən daha iki oğlu - Yəhya və Avn - dünyaya gəlir. Yəhya körpə ikən vəfat etmiş və Avn haqqında ixtilaf vardır ki, bu da Avn ibn Cəfərlə çaşqınlıqdan yaranmışdır. Onun ölümünün dəqiq tarixi də məlum deyil: bəzi mənbələrdə 658-ci il və 680-ci ildən sonrakı tarixlər qeyd olunur. Başqa məlumatda onun Əli ibn Əbu Talibdən sonrada yaşadığı deyilir.

Əsmanın əhəmiyyəti daha çox onun xəlifə Əlinin ailəsinə münasibəti ilə bağlıdır: o, Fatimənin gecə vaxtı keçirilən gizli dəfn mərasimində iştirak edən azsaylılardan biri idi. Deyilənə görə o, Fatimə və Əlinin evliliyində də iştirak etmişdir, lakin Əsmanın Efiopiyadan qayıtması və toy tarixini (623) nəzərə alsaq, məlumatın dəqiqliyi çətin görünür. Bəzi məlumatlara görə, imamlar Muhəmməd əl-Baqir və Cəfər əs-Sadiq də onun haqqında yüksək sözlər demişlər.

Əsma Peyğəmbərdən hədislər nəql etmiş, öz növbəsində oğlu Abdullah ibn Cəfər, Səid ibn Müseyyab və Urvə ibn əl-Zübeyr ondan hədislər nəql etmişlər. Əl-Yaqubi Əsma binti Umeysin "kitabı"ndan bəhs edir, bu kitab Məhəmməd peyğəmbərin hədislərindən ibarət idi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Ərəbcə Vikipediya (ərəb.). 2003.
2. ↑  Ibn al-Kalbī, Hishām, *Nasab al-Maʿadd wa al-Yaman al-kabīr*, ed. Nājī Ḥasan (Beirut, 1408/1988)
3. ↑  Ibn Isḥāq, Muḥammad, *al-Siyar wa al-maghāzī*, ed. Suhayl Zakkār (Beirut, 1398/1978)
4. ↑  Ibn Saʿd, Muḥammad, *al-Ṭabaqāt al-kubrā* (Beirut, n.d.)
5. ↑  Ganjī, Muḥammad, *Kifāyat al-ṭālib*, ed. Muḥammad Hādī Amīnī (Tehran, 1404/1984)
6. ↑  al-Irbilī, *Kashf al-ghumma* (Tabrīz, 1381/1961)
7. ↑  Amīn, Muḥsin, *Aʿyān al-Shīʿa* (Beirut, 1403/1983)
8. ↑  al-Kashshī, Muḥammad, *Ikhtiyār maʿrifat al-rijāl, abridged by Muḥammad b. al-Ḥasan al-Ṭūsī*, ed. Ḥasan Muṣṭafawī (Mashhad, 1348 Sh./1969)
9. ↑  Ibn Bābawayh, Muḥammad, *al-Khiṣāl*, ed. ʿAlī Akbar Ghaffārī (Qumm, 1362 Sh./1983)
10. ↑  al-Wāqidī, Muḥammad, *Kitāb al-maghāzī*, ed. Marsden Jones (London, 1966)
11. ↑  al-Ḥumaydī, ʿAbd Allāh, *al-Musnad*, ed. Ḥabīb al-Raḥmān al-Aʿẓamī (Hyderabad, 1380—1382/1960-1962)
12. ↑  al-Mizzī, Yūsuf, *Tuḥfat al-ashrāf* (Bombay, 1400/1980)
13. ↑  al-Yaʿqūbī, Aḥmad, *Taʾrīkh* (Beirut, 1379/1960)
14. ↑  Pellat, Charles, *‘Asmāʾ bint ʿUmays b. Maʿd al-Khathʿamiyya’*, EI2, vol. 12, p. 92
**Qobustan FK** və ya digər adı ilə **Qobustan Futbol Klubu**. 1995-ci ildə Bakının Qaradağ Rayonunun Qobustan qəsəbəsini təmsil edən klub, hazırda Region Liqasında çıxış edir.

Sosial Şəbəkəsi
---------------

**İnstegram** — qobustan\_fk

Tarixi
------

1995-ci ildə təməli qoyulan klub öz güclü oyunu ilə diqqəti ilk oyunlardan özünə cəlb edib. Bir çox turnirdə iştirak edən klub, öz gücünü hər dəfəsində nümayiş etdirib 

Qobustan Futbol Klubu Anatoli Banişevski adına keçirilən yarışın qalibi, həvəskar klublar arasında keçirilən republika çempionatının 3-cüsüdür.

2017-ci ildə klub Region Liqasında çıxış etməyə başlayıb. "Bakı Zonasında" iştirak edib, 2 mövsümün ardından, 2019-cü illərdə stadionunun təmir edilməsi səbəbilə "Cənub Zonasına" köçdü. 

Hazırda Samir İsayev ilə müqavilə imzalayan klub, ilk dövrlərindəki gücünü yenidən nümayiş etdirir. Belə ki, 10 oyunda 20 xal toplayan klub, sadəcə 2 oyununda məğlubiyyətlə üzləşib. 

Qobustan Futbol Klubu bir çox çətinliklə qarşılaşmasına baxmayaraq, maddi cəhətdən o qədər də güclü olmasına baxmayaraq, rəqiblərinə mənəvi və klub ruhu baxımından güc nümayiş etdirir.

Emblemin Anlamı
---------------

Emblemin üzərində Qobustan Dövlət Tarixi-Bədii Qoruğunda yer alan oyma təsvirinə yer verilib. Bu klubun təmsil etdiyi ərazi ilə bağlıdır. Belə ki, Qobustan deyildikdə əsasən ağla ilk olaraq, qaya üstü təsvirlər gəlir. Klubun emblemində qaya üstü təsvirin bənzərinə yer verilməsi o qədər də təəccüblü deyil

Həmçinin Bax
------------

* Azərbaycan Region Liqası
* Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası
* Qaradağ rayonu

İstinadlar
----------

*(Məqalə klubun Vitse-prezidenti Taleh Gülməmmədov'un müsahibəsi əsasında yazılmışdır)*

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-06.
Hindistanın rəsmi gerbidir. Gerbdə məşhur olan Hind şirləri təsvir edilmişdir. Rəsmi olaraq 26 yanvar 1950-ci ildə qəbul edilmişdir.

Tarixi və təsviri
-----------------

Sarnathdakı Aşoka sütununa yapışdırılan (taçlandırılan) "aslanlar paytaxtı (Aşokanın şir kapitalı"nın bir təsviridir.

Eramızdan əvvəl III əsrin ortalarında İmperator Aşoka, Budda Qautamanın ilk öncə dharma öyrətdiyi və böyük bir Buddist sanghasının qurulduğu yeri qeyd etmək üçün, kapitallı bir sütun qurdurdu. Bir-birinə yaxın duran dörd şir, kənarlığı olan bir abakusa quraşdırılmışdır.

Buddizmə rəğbət bəsləyən Cəvahirləl Nehrunun təkidi ilə, bu özəl heykəlin təsviri 26 yanvar 1950-ci ildə (Hindistanda respublikanın qurulduğu gün) Hindistanın dövlət gerbi elan edildi.

Gerbdə dəyirmi abakus üzərində dörd Hindistan şiri təsvir edilmişdir. Dördüncü aslan arxada yerləşir və buna görə də görünüşdən gizlənir. Emblem "cəsarətli, bədəni güclü, məsləhətlərdə ehtiyatlı və müxalifləri qorxudan" bir milləti simvollaşdırır. Abakus dörd heyvanla bəzədilib — dörd istiqamətin simvolları: Aslan — şimal, Fil — şərq, At — cənub və Buğa (öküz — qərb (görünüşdə yalnız At və Buğa (öküz) görünür). Abakus, həyat qaynağını simvolizə edən və tam çiçək açan bir lotusa (şanagül) güvənir.

Abakusun aşağısında Devanaqaridə yazılmış şüar yerləşir: **सत्यमेव जयते** (Satyameva Jayate, "Yalnız həqiqət qalib gəlir"). Bu, Mundaka Upanişaddan sitatdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-03-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-12.

| ⛭Hindistan mövzularda |
| --- |
| 
Gerb • Bayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Kənd təsərrüfatı • Energetika • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət

**Portal "Hindistan"**
 | Hindistan |

| ⛭Asiya gerbi |
| --- |
| Suveren dövlətlər | 
* Azərbaycan
* Bəhreyn
* Banqladeş
* Butan
* Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
* Bruney
* Cənubi Koreya
* Çin
* Ermənistan
* Əfqanıstan
* Filippin
* Gürcüstan
* Hindistan
* İndoneziya
* İordaniya
* İraq
* İran
* İsrail
* Kamboca
* Kipr
* Küveyt
* Qazaxıstan
* Qətər
* Qırğızıstan
* Laos
* Livan
* Malayziya
* Maldiv adaları
* Misir
* Monqolustan
* Myanma
* Nepal
* Oman
* Özbəkistan
* Pakistan
* Rusiya
* Sinqapur
* Suriya
* Səudiyyə Ərəbistanı
* Şərqi Timor
* Şimali Koreya
* Şri-Lanka
* Tacikistan
* Tailand
* Türkiyə
* Türkmənistan
* Vyetnam
* Yaponiya
* Yəmən

 |
| Tanınmayan və ya  qismən tanınan dövlətlər | 
* Abxaziya
* Cənubi Osetiya
* Dağlıq Qarabağ
* Fələstin
* Şimali Kipr
* Tayvan

 |
| Asılı ərazilər | 
* Britaniya Hind okeanı əraziləri
* Kokos adaları
* Honkonq
* Makao
* Milad adası

 |
**Alçın Şirinzadə** (*azərb*. *Şirinzadə Alçın Əlsəftər oğlu*:‎) — 2007–2019-cu illərdə Azərbaycan Respublikası Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin Milli Aerokosmik Agentliyinin baş direktoru, texnika elmləri doktoru, professor

Həyatı
------

Alçın Əlsəftər oğlu Şirinzadə 23 may 1951-ci ildə Bakı şəhərində, ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. O, 1968-ci ildə Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının neft-qaz yataqlarının işlənməsi fakültəsinə daxil olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

### Əmək fəaliyyəti

1973-cü ildə həmin fakültəni bitirərək ilk iş yerinə — Neft Daşlarına yollanmışdır. Əvvəlcə neft-qaz çıxarma operatoru, 1974–1975-ci illərdə mühəndis-texnoloq, mədən rəisinin müavini işləmişdir. 1975–1981-ci illərdə böyük mühəndis-texnoloq kimi fəaliyyət göstərmişdir.
1981–1984-cü illərdə neftçıxarma işində artıq təcrübə qazanmış və onu "Xəzərdənizneftqazsənaye" Ümumittifaq İstehsalat Birliyində neft hasilatı şöbəsinə baş texnoloq təyin etmişlər.
1984–1990-cı illərdə ADNA-nın iqtisadiyyatın təşkili və idarə olunması kafedrasında dosent, 1990–1992-ci illərdə "Xəzərdənizneftqaz" İstehsalat Birliyində texniki şöbənin rəisi, 1992–1994-cü illərdə "Azneft" neft və qaz hasilatı baş idarəsində neftçıxarma üzrə istehsalat şöbəsinin rəisi, 1994–1996-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin dənizdə neft-qazçıxarma İB-də baş mühəndisin müavini işləmişdir.
1996-cı ilin avqust ayından 2006-cı ilin əvvəlinə kimi "Neft Daşları" NQÇİ-nin rəisi vəzifəsində çalışmışdır.2006-cı ilin fevralında isə Azərbaycan Dövlət Neft Sənayesi Elmi-Tədqiqat və Layihələşdirmə İnstitutunda direktorun elmi işlər üzrə müavini təyin olunmuşdur. 2007-ci ildən 2019-cu ilə qədər Azərbaycan Respublikası Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin Milli Aerokosmik Agentliyinin baş direktoru vəzifəsində çalışmışdır.
1983-cü ildə namizədlik, 1999-cu ildə isə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.
Milli Aerokosmik Agentliyində fəaliyyət göstərən Dissertasiya Şurasının sədridir. O, 2007-ci ildən "Azərbaycan Milli Aerokosmik Agentliyinin xəbərləri" jurnalının baş redaktoru, Beynəlxalq Şərq Neft Akademiyasının həqiqi üzvüdür. 100-ə qədər məqalənin, 2 monoqrafiyanın müəllifidir. İxtiralara görə 15 müəlliflik şəhadətnaməsi almışdır. Azərbaycan Xəzər Universitetinin Direktorlar Şurasının üzvüdür.

Evlidir. Aytən, Firuzə və Nərgiz adlı üç övladı var.

Təltifləri
----------

"Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Sabiq rəhbərlər
2. ↑  "Neft Daşları"na yerli və xarici media nümayəndələrinin səfəri təşkil olunub
3. ↑  Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin məzunları
4. ↑  *İsmayılov Qafar Qulamhüseyn oğlu, Səmədov Tofiq Əlövsət oğlu, İskəndərov Elman Xeyrulla oğlu, İsmayılova Fidan Babəli qızı.* NEFT FAKÜLTƏSİNİN 100 İLLİK YADDAŞI (PDF) (az.). Bakı: ADNSU. 2020. 290–291. 2023-12-11 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2024-01-19.
5. ↑  "Neft Daşları" ən böyük nailiyyətimizdir
6. ↑  AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutu Azərbaycan Milli Aerokosmik Agentliyi ilə əməkdaşlıq edir
Gəmi
**Gəmi** — Arximed prinsipinə əsasən suda üzə bilən su nəqliyyat maşını. Qayıq ilə gəmi arasındakı fərq onun ölçüsündədir.

Gəmilər xüsusi gəmiqayırma zavodlarında hazırlanırlar. Gəminin gövdəsi hazır olduqdan sonra o suya buraxılır və sonra suda tam quraşdırılır.

Gəmilər vacib nəqliyyat vasitələrindəndir. Onlardan həm sərnişin, həm də yüklərin daşınmasında istifadə olunur. Yüklər konteynerlərə yığılaraq uzaq məsafələrə daşınır. Böyük yük gəmiləri neft tankerləridir. Sərnişin gəmilərindən daha çox səyahət üçün istifadə olunur.

Gəmi növləri
------------

Teploxod — daxili yanacaq mühərriki ilə hərəkətə gətirilən gəmi;

Yaxta — motorlu və yaxud yelkənli yüngül gəmi;

Aviadaşıyıcı — göyərtə aviasiyasiyası daşıyan hərbi gəmi.

Avarlı Gəmi
-----------

avarlarla hərəkətə gətirilən gəmi, bəzi Avarlı gəmilər yelkənlə və ya asma mühərriklə təchiz edilir. Dəniz və çay Avarlı gəmiləri qədim dövrlərdən istifadə olunur. Hələ Qədim Misirdə çoxavarlı qayıqlar işlədilirdi. Finikiyada, sonralar isə Qədim Yunanıstan, Karfagen və Romada iri Avarlı gəmilər (triyer və s.) düzəldilirdi. Bu gəmilərin əsasında 7 əsrdə qalera yaranmışdı. Sonralar Avarlı gəmi yelkənli gəmilərlə əvəz olundu. Dəniz və çay Avarlı gəmiləri gəmiçilikdə, idmanda və müxtəlif məqsədlərlə (kiçik vətəgə, xilasetmə gəmiləri və s.) istifadə edilir. Gəmiçilikdə az işlədilən Avarlı gəmilər müxtəlif təyinatlı olur. Bunlardan qondolanı və digər qayıqları (bütöv, hava ilə doldurulan və ya yığılıb-açılan) göstərmək olar.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Gəmi ilə əlaqəli mediafayllar var.

| ⛭Nəqliyyat vasitələri |
| --- |
| Quru nəqliyyatı | At  • Ulaq  • Qatır  • Öküz  • Dəvə  • Araba  • Fayton  • Avtomobil  • Şərəban  • Qazalaq  • Prilotkav Dilican  • Kareta  • Kəcavə |  |
| Su nəqliyyatı | Sal  • Bərə  • Qayıq  • Kələk  • Kolaz  • Pələ  • Şxun  • Barja  • Sandal  • Kirjim  • Gəmi |
| Hava nəqliyyatı | Təyyarə  • Helikopter  • Hava şarı |
| Dəmir yolu nəqliyyatı | Konka  • Tramvay  • Qatar  • Lokomotiv |
| Sadə yük nəqliyyatları | Əl sürütməsi  • Sürütmə  • Torba  • Şələ  • Bağlama  • Xurcun  • Heybə  • Səbət  • Xərək |
**Amaliya Fridrix Materna** (*alm.* Amalie Friedrich-Materna‎ 10 iyul 1844 – 18 yanvar 1918, Vyana)-avstriyalı opera müğənnisi (dramatik soprano).

Həm də məşhur vokal pedaqoq kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Həyatı
------

Amaliya Materna özünün müğənnilik karyerasına Qratsedə kilsə xorunda ifa etməklə başlamışdır. 1865-ci ildə elə Qratsedə yerləşən opera teatrı "Taliya"nın səhnəsində çıxış etməyə başlamışdır. Müğənni Karl Fridrixlə ailə həyatı qurduqdan sonra, Vyanada onunla bərabər çıxış etmək təklifi alır. 1869-cu ildə 30 ildən çox fəaliyyət göstərdiyi Vyana Dövlət Operasında fəaliyyətə başlayır. O, həmçinin Londonun, Sankt-Peterburqun opera səhnələrində çıxış etmişdir. 1884–1885-ci illərdə ABŞ-da qastrol səfərində olmuşdur. O, Vaqner repertuarının bir sıra partiyalarının ilk ifaçısı hesab edilir. Onun ən əsas ifaları arasında 1874-cü ildə Vyanada ilk dəfə olaraq oynanan *Aida* operasında Amneris rolunu və Karl Qoldmarkın *Die Königin von Saba* operasında baş rolu göstərmək olar.

Bayroyt festivalının ilk iştirakçılarındandır. Onun son çıxışı 1894-cü il dekabrın 31-də Vyana səhnəsində Elizabet rolu iıə olmuşdur. 1897-ci ildə səhnəni tərk etmişdir. Səhnədən uzaqlaşdıqdan sonra Vyanada musiqi ifası ilə bağlı dərs deməyə başlamışdır. Onun tamaşaçılar qarşısında son çıxışı 1913-cüildə Vaqnerin yubileyinə həsr olunmuş konsertdə baş tutmuşdur.

İfaları
-------

* Meyerber Cakoma "Afrikalı" — *Selika*
* Meyerber Cakoma "Huqenotlar" — *Valentina*
*

Qalereya
--------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| *Parsifal* operasında Kundri (1882) | *Nibelunq üzüyü*ndə Brünhild(1876) | *Tanheyzer*də Elizabet (1885) |
| *Lohenqrin*də Ortrud (Vienna) | *La Juive*də Reyçel  | Kraliça *Şeba Kraliçası*nda |

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #116824174 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
**Haryumaa** (est. Harjumaa) — Estoniyanın vilayətidir. Vilayətin paytaxtı Tallindır. Sahəsi 21.114,94 km², əhalisi 521 313 min nəfərdir. Haryumaa təxmini olaraq tarixi Haryu bölgəsinin ərazisini tutur; Baltik dənizinə və Fin körfəzinə çıxışı vardır.

Əhalisi
-------

Haryumaa bölgəsinin digər rayonlardan fərqi kiçik təbii əhali artımıdır, bu da yaşayışın daha yüksək standartı və səhiyyə sisteminin daha yüksək olmasından irəli gəlir. Bölgə əhalisinin 75% paytaxt Tallində yaşayır. Təbii artım əmsali 0,5 ‰, doğum sayı 11,9 ‰ ölüm sayı isə 11,4 ‰.
Estonlar əhalinin 59,2 % (308 min.), ruslar 32,6 % (170 min.), ukraynalılar 3,4 %, beloruslar 1,8 %, digərləri 3,0 % (finlər, almanlar, tatarlar, ermənilər, yəhudilər, çinlilər, moldavanlılar və başqaları).

Şəhərlər və icmalar
-------------------

Haryumaa bələdiyyəsi
Haryumaa 17 icmanı və 6 şəhəri özündə birləşdirir.

|  |
| --- |
| **Şəhərlər**:1. Keila
2. Loksa
3. Maardu
4. Paldiski
5. Saue
6. Tallin

**İcmalar**:1. Aegviidu
2. Aniya
3. Harku
4. Yıelyahtme
5. Keila
6. Kernu
7. Kiili
8. Kose
9. Kuusalu
10. Nissi
11. Padise
12. Raasiku
13. Rae
14. Saku
15. Saue
16. Vasalemma
17. Viimsi
 |

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Haryumaa ilə əlaqəli mediafayllar var.

1. ↑  Land Board. 1990.
2. ↑  Statistics Estonia. 1991.
Bir çox müəlliflər müasir dövrdə istifadə edilən üç əsas performans ölçmə vasitələrinin olduğunu qeyd edirlər.

1. KRI (key result indicators) - Bunlar nəticələrə əsaslanaraq şirkətin nə qədər başarılı olduğunu göstərir. Qısacası şirkətin keçmişi haqqında məlumat verir.
2. PI (performance indicators) - Bu ölçüm vasitələri şirkətin mövcud vəziyyəti haqqında məlumat verir və nə etmək lazım olduğunu göstərir.
3. KPI (key performance indicators) - Bu vasitələr isə şirkətin performansında mühüm artış əldə edə bilməsi üçün üzərində durulması lazım olan əhəmiyyətli nöqtələri müəyyən edir.

Eyni zamanda bir şirkət üçün bu göstəricilərin **"10-80-10"** nisbətində olması məsləhət görülür.

**Əsas Effektivlik Göstəriciləri**

**Əsas Effektivlik Göstəriciləri** - **Key Performance Indicator (KPI)** şirkətin bugünkü və gələcək uğuru üçün kritik əhəmiyyətə malik olan faktorların müəyyən edilərək onların üzərində fokuslanması və əldə edilən nəticələrin bu istiqamətdə istifadə edilməsindən ibarətdir. Sistem şirkət xərclərinin proseslərin yaxşıladırılması hesabına azaldılmasını məqsədləyir və şirkətin ayrı-ayrı şöbələrinə və işçilərə tətbiq edilməsinə əsaslanır. Bunun üçün əsas məsələ öncə şirkətin hədəfləri istiqamətində doğru göstəricilər seçilməli, bu göstəricilərin hesablanması üçün davamlı məlumatın toplandığı sistem qurulmalı, əldə edilən nəticələr analiz edilməli və bunların əsasında yeni strategiya və hədəflər müəyyən edilməlidir.

*KPI-ların 7 əsas xüsusiyyəti:*

* Mali olmayan
* Mütəmadi olaraq yoxlanan (günlük, həftəlik 7/24)
* CEO və ya rəhbərlik tərəfindən tətbiq edilən
* Hər bir içi tərəfindən qəbul olunan
* Xüsusi bir komanda tərəfindən həyata keçirilən
* Əhəmiyyətli təsirə malik olan
* Müsbət təsirə malik olan göstəricilərdir.

Ümumiyyətlə isə KPI sisteminin tətbiqində əsas məsələ KPI-ların düzgün seçilməsi və ya ölçülməsi, nəticələrin əldə olunmasından daha çox, onların analizi və düzgün yorumlanmasıdır. Qısacası şirkətin məqsəd, missiya, hədəf və strategiyalarına əsaslanan KPI-lar seçildikdən sonra, sistemin əsas məqsədi nəticələri düzgün yorumlayıb, şirkət üçün prioritet hesab edilən sahələri müəyyən etmək, nəticələri yeni stategiya və hədəflərə çevirməkdir.

Xarici keçidlər
---------------

* KPI Library
* DAVID PARMENTER "Key Performance Indicators: Developing, Implementing, and Using Winning KPIs"
Rahib-premonstrant. Qravür, XVII əsr
Premontre abbatlığı[en]. XVII əsr

**Premonstrantlar** («Premonstrantların ordeni», *lat.* Candidus et Canonicus Ordo Praemonstratensis, OPraem) — 1120-ci ildə Müqəddəs Norbert Ksantenskiy tərəfindən Lan şəhərinin yaxınlığında yerləşən Premontre Abbeyində qurulan Katolik monastır nizamı. Ordenin adı abbatlığın adını almışdır, orden üzvləri də qurucunun adı ilə Norbertanlar adlandırıldı.

Tarixi
------

Sərəncamın nizamnaməsi 1126-cı ildə təsdiq edildi. Premonstrantlar Qərbi Avropada sürətlə yayıldı, XIV əsrin ortalarına qədər əmrdə 1300-dən çox monastır var idi. Sifariş slavyanlar da daxil olmaqla Elbe və Oder arasındakı ərazinin xristianlaşdırılmasında mühüm rol oynadı. İngiltərədə, VIII Henri tərəfindən ləğv edildiyi zaman nümayişçilərdən əvvəl 35 monastır vardı.

İslahat dövründə əmrlərin fəaliyyəti Almaniyada, böyük Fransa inqilabı dövründə – Fransada qadağan edildi. Bütün monastırlar müsadirə edildi, o cümlədən sifarişin vətəni - Premontre. XIX əsrin əvvəllərinə qədər premonstrantlar demək olar ki, məhv edildi, yalnız 8 monastır (hamısı Avstriyada) qorunmuşdur. XIX əsrin ikinci yarısında və XX əsrdə nizam yenidən yüksəldi, monastırların sayı XX əsrin əvvəllərində 20-yə, sonunadək 80-ə çatmışdır.

Fəaliyyəti
----------

Premonstrantların mənəviyyatı avqustinlilərin mənəviyyatına yaxındır, onlar da "Müqəddəs Nizamnamə" ilə monastır həyatda rəhbərlik edirlər. Klervossun Bernard, qurduğu nizam da Cistercians'ın mənəviyyatına böyük təsir göstərmişdir.

2014-cü ildə seçkiqabağı seçicilərin sayı 940 keşiş daxil olmaqla 1289 nəfər təşkil etmişdir. Sərəncam qadın monastırları da daxil olmaqla 78 monastıra aid idi. Orden monastırları əsasən Avropada yerləşir - Belçika, Hollandiya, Fransa, Almaniya, Avstriya, Çexiya, Macarıstan. Premonstrantların üçüncüsü də mövcuddur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *David M. Cheney.* "Order of the Canons Regular of Premontre; Norbertines" (ingilis). Catholic-Hierarchy.org[en]. 2016-01-27. 2016-06-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-06-06.

Biblioqrafiya
-------------

* *Karsavin L. P*. Монашество в средние века. М. 1992
* *Хольц Леонард.* История христианского монашества в средние века. 1993.
* Grassl, W. *Culture of Place: An Intellectual Profile of the Premonstratensian Order.* Nordhausen: Bautz, 2012.

Xarici keçidlər
---------------

* the Order of Prémontré (ing.)
* Premonstrantlar // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
* Katolik ensiklopediyasındakı orden haqqında məqalə  (ing.)
**Şişkin qovağı** (*lat.* Populus schischkinii) — Söyüd fəsiləsinə adi bitki növü

Təbii yayılması
---------------

Zaqafqaziyada rütubətli yerlərdə təbii halda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 20-30 m-ə çatan, boz qabıqlı, piramidal çətirli ağacdır. Yarpaqları 5-8 sm uzunluqda, 3-4 sm enində, yumurtavari-üçbucaqşəkillidir. Dilimləri aydın nəzərə çarpmır, kənarları dişlidir, alt tərəfi sıх, nazik, ağ tüklü, üst tərəfi isə çılpaqdır. Mart-aprel aylarında çiçəkləyir.

Ekologiyası
-----------

İşıqsevən və istiyə davamlıdır. Çay vadilərində yüngül torpaqlarda yaхşı bitir.
Azərbaycanda yayılması: Qubada, Kür-Araz ovalığında, Naхçıvan MR-da yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Tez böyüyən, dekorativ ağacdır. Azərbaycanda хüsusən meşəsiz rayonlarda (Naхçıvanda) çayların, oazislərin, süni terrasların yaradılması üçün əkilib becərilir. Abşeronda bağ və parklarda rast gəlinir.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorasi" V cild, Baki, "Elm", 2019, 370 səh.
**"Anti-Dürinq"** (1876 -1878) — Fridrix Engelsin əsas əsərlərindən biri. Bu kitabda Engels marksizmin hər üç tərkib hissəsinin: fəlsəfə, siyasi-iqtisad, elmi kommunizmin klassik təfsirlərini verir.

Formal olaraq bu kitab Yevgeni Dürinqin iddialarına bir cavab idi, amma əslində polemika, satira və tənqid ruhunda yazılan kitab özlüyündə marksizmin dərsliyinə çevrildi. Y. Dürinq isə məhz bu kitab sayəsində tarixə düşdü. 1876 -1878 illərdə kapitalizmin sürətli, ancaq nisbətən dinc inkişafı zamanı yazılıb. Bununla belə həmin dövrdə kapitalist istehsal üsülünda müəyyən köklü dəyişikliklər baş verirdi. 

Paris kommunasının yatırımasında iştirak etmiş Bismark Almaniyası sənaye istehsalının inkişaf sürətinə görə Avropada birinci oldu. Belə tez inkişaf Almaniyada məlum sinfi ziddiyətlərin yaranmasına səbəb olurdu.

Belə şəraitdə Almaniyada marksizm yayılmağa başladı. Bununla belə Almaniyada bir çox başqa sistemsiz, bəzən bir birinə zidd nəzəri baxışları eyni zamanda özündə birləşdirməyə çalışan "nəzəriyələr" yaranmağa başladı. 

Belə nəzəriyələrdən biri də xırda burjua ideoloqu Y. Dürinqin nəzəriyəsi idi. Bu nəzəriyə xeyli dərəcədə vulqar-materialist, idealist, pozitivist baxışların eklektik birləşdirilməsi cəhdi idi. 

Dürinqçilik 1875 ildə alman sosial-demokrat partiyasının üzvlərinin bir hissəsi(Eyzenahen) arasında yayılmağa başladı.

Eyzenaxenlərin lassalyanlarla 1875 ildə, Vahid Almaniya Sosialist fəhlə partiyasına birləşməsindən sonra dürinqçilik təhlükəsi daha çox artdı. Engelsin bu kitabı bu nəzəriyyəyə bir cavab oldu.

Qaynaq
------

Mənbə: Анти-Дюринг. Переворот в науке произведенный господином Евгением Дюрингом. Изд.Полит литературы. Москва 1969
**president.az** — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin rəsmi internet saytı. Saytın hal-hazırkı versiyası 2007-ci ilin sentyabr ayında hazırlanmışdır.

Sayt 1998-ci ilin may ayında qeydiyyata alınsa da, 2007-ci ilin oktyabrından etibarən KİV nümayəndələri üçün prezidentin fəaliyyəti ilə bağlı məlumatlar və fotoşəkillər, 2010-cu ilin iyul ayından etibarən isə gündəlik yenilənməklə fəaliyyət göstərir. Saytda dövlət başçısının fəaliyyətini əks etdirən materiallar, o cümlədən görüşlər, səfərlər, qəbullar, çıxışlar, mətbuat konfransları, müsahibələr, habelə göndərilmiş və qəbul edilmiş məktublar, imzalanmış fərmanlar, sərəncamlar, müraciətlər, bəyannamələr, bəyanatlar, qanunlar və digər sənədlər yerləşdirilir. Həmçinin, saytın hər bir istifadəçisi Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə məktub göndərmək, təklif və arzularını bildirmək, onu maraqlandıran məsələlər barədə müraciət etmək imkanına malikdir.

Saytın idarəetməsi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Mətbuat Katibinin xidməti və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının Qeyri-hökumət təşkilatları ilə iş və kommunikasiya şöbəsi tərəfindən həyata keçirilir.

Mobil tətbiqlər
---------------

President.az saytının iOS və Android əməliyyat sistemləri üçün mobil tətbiqləri yaradılmışdır. Bu tətbiqlər saytdakı xəbərləri birbaşa telefondan və planşetdən oxumağa imkan verir. iPhone və iPad qurğuları üçün tətbiqləri "iTunes"dan, Android əməliyyat sistemi ilə işləyən mobil telefonlar və planşet qurğuları üçün isə "Google Play"dən endirmək mümkündür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "KİV nümayəndələrinin diqqətinə". 2017-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-30.
2. ↑  "Prezidentə məktub yazmaq". 2022-03-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-30.
3. ↑  Azərbaycan Prezidenti Arxivləşdirilib 2015-07-04 at the Wayback Machine — iTunes *(mobil tətbiq)*
4. ↑  President of Azerbaijan Arxivləşdirilib 2013-09-22 at the Wayback Machine — Google Play *(mobil tətbiq)*

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda President.az ilə əlaqəli mediafayllar var.

* president.az
* mektebli.president.az Arxivləşdirilib 2010-03-03 at the Wayback Machine
**Porçinski zolaqlı arısı** (*Bombus mlokosievitzi*) — Bombus cinsinə aid nadir növ. Bu növ Azərbaycanın Qırmızı kitabına düşən həşaratlar siyahısına salınmışdır. Sayları heyvandarlığın inkişafı ilə əlaqədar getdikcə azalır. İlk dəfə polyak Entomoloqu və general Oktaviy İvanoviç Radoşkovski tərəfindən qeydə (1820–1895) alınmışdır. Növün adı İosif Porçinskinin şərəfinə adlandırılmışdır (1848–1916) — rus entomoloqu.

Yayılması
---------

Qarışıq meşə və dağ ərazilərində yayılırlar. Cənubi Qafqazın endemik canlısıdır. Azərbaycanda əsasən Gölgöl gölü ətrafı ərazilərdə yayılırlar. Türkiyə və İranın hündürlüyü 3500 m olan bölgələrində rast gəlinir.

Biologiyası
-----------

Bu növün ziyarət etdikləri bitki növləri: *Acantholimon androsaceum*, *Astragalus ornithopoides*, *Campanula glomerata*, *Carduus crispus*, *Centaurea glastifolia*, *Jurinea moscus*, *Lamium amplexicaule*, *Salvia*, *Taraxacum*, *Trifolium pratense*, *Lallemantia canescens*, *Nepeta fissa*, *Carduus*, *Vicia pannonica*, *Melampyrum arvense*, *Astragalus aureus*, *Centaurea glastifolia*, *Prunella vulgaris*, *Stachys cretica*, *Anchusa leptophylla*, *Astragalus baibutens*, *Chartolepis glastifolia*, *Lamium tomentosum*, *Medicago falcata*, *Salvia verticillata*, *Trifolium ambiguum*.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2007.
2. ↑  Azərbaycan SSR Qırmızı Kitabı, 1989
3. ↑  Azərbaycan Qırmızı Kitabı: Porçinski zolaqlı arısı. Arxivləşdirilib 2015-01-13 at the Wayback Machine mct.gov.az
4. ↑  Bombus portchinski. Arxivləşdirilib 2015-01-13 at the Wayback Machine Natural History Museum www.nhm.ac.uk
5. 1 2 3  Bombus (Megabombus) portschinsky Radoszkowski, 1883 Arxivləşdirilib 2015-01-13 at the Wayback Machine. Atlas of the European Bees — STEP project

Ədəbiyyat
---------

* Williams, P. H. 1991. The bumble bees of the Kashmir Himalaya (Hymenoptera: Apidae, Bombini). Bulletin of the British Museum (Natural History) (Entomology), 60(1): 1–204.
* Williams, P. H. 1998. An annotated checklist of bumble bees with an analysis of patterns of description (Hymenoptera: Apidae, Bombini). Bulletin of The Natural History Museum, Entomology Series, 67(1): 79–152.
**Yelena Çauşesku** (7 yanvar 1916, Petreşti[d], Rumıniya Krallığı[d] – 25 dekabr 1989, Tırqovişte[d]) — Rumıniya Sosialist Respublikasının komunist lideri Nikolae Çauşeskunun həyat yoldaşı və Rumıniya S. R.-in baş nazirinin müavini olmuşdur.

Haqqında
--------

1989-cu il Rumıniya İnqilabı ilə hakimiyyətdən devrilmiş olan Nikolae Çauşeskunun həyat yoldaşıdır. Əsil adı Elena Petrescu olmuşdur.

1916-cı ildə Ilfovda bir kənddə kotan işləri məşğul olan bir ailənin qızı olaraq dünyaya gəlmişdir. Nicolae Ceauşescu ilə Rumıniya Komunist Partiyasında tanış olmuşdur. Daha sonra, 1939-cu ildə onunla evlənmişdir. 1980-ci ildə, Nazirlər Kabinetində Baş nazirin köməkçisi vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1989-cu ildə baş vermiş olan qanlı Rumıniya inqilabından dərhal sonra həyata keçirilmiş olan hərbi məhkəmə tərəfindən ölüm cəzası verilmiş və həyat yoldaşı ilə birgə güllələnərək öldürülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Elena Ceausescu // Munzinger Personen (alm.).

Mənbə
-----

* John Sweeney. *The Life and Evil Times of Nicolae Ceauşescu.* 1991
* Edward Behr. *Kiss The Hand You Cannot Bite*, 1991. ISBN 0-679-40128-8

Xarici keçidlər
---------------

* Ceausescu Web sitesi
* Romania Background Reports 1963–1989, Radio Free Europe/Radio Liberty — Mərkəzi Avropa Universitetinin — Xalqa açıq Arxivi Arxivləşdirilib 2009-06-03 at the Wayback Machine
**Odi** (*ing.* Odie) — Cim Devisin yaratdığı "Qarfild" karikaturalarında görünən uydurma it. O, "Qarfild və dostları" cizgi serialında, həmçinin "Qarfildin şousu" animasiya teleserialında görünüb.

Haqqında
--------

Odi sarı tüklü, qəhvəyi qulaqlı və qara quyruğu olan bir itdir. Əvvəlcə onun qulaqları tamamilə qara idi, lakin 1979-cu ildə Peanuts komiksindəki Snupi ilə çaşqınlığın qarşısını almaq üçün bu dəyişdirildi. Odi 2004-cü ildə çəkilmiş film adaptasiyasında dachshund və terrier cinslərinin qarışığı kimi göstərilib.

Odinin iri dili və sulu ağızı var. 1997-ci ilin oktyabrında onun personajında dəyişiklik edildi və o, Qarfild kimi dörd ayaq əvəzində iki ayaq üstə yeriməyə başladı. Odi rəqs etmə bacarığı ilə bilinir. Əvvəlki karikaturalarda Qarfild Odini zəhlətökən bir it kimi görür, lakin zaman keçdikcə ona qarşı daha yaxşı rəftar edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Garfield on Instagram: "celebrating 45 years of Odie 🐕 #Garfield45"". Instagram (ingilis). 2023-08-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-24.
2. ↑  "Garfield: An Interview with Jim Davis". BlackFilm.com. 23 September 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 March 2015.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Personaj ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Әtirli qovaq** — (*lat.* Populus suaveolens) — Söyüd fəsiləsinə adi bitki növü

Ümumi yayılması
---------------

Şimali Amerikanın qərb sahillərində, cənubi Alyaskadan Kaliforniyayadək olan ərazilərdə bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 18–21, bəzən 27 m, gövdəsinin qalınlığı 0,6 m və daha çoxdur. Quru oduncağının sıxlığı 470 kq/m²-dir. 8–10 yaşında çiçəkləməyə başlayır. Sırğalarının uzunluğu 5–9 sm-dir, çox miqdarda xırda çiçəklidir (uzunluğu təxminən 3 mm). Erkək çiçəkləri 20–30 erkəkciklidir. Yetişmiş dişi sırğalarının uzunluğu 10–15 sm-dir.

Ekologiyası
-----------

Çınqıllı və qumlu torpaqlarda, çay və göl sahillərində bitir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda təbi halda yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Ətirli qovağın yumşaq oduncağı sellülozanın alınmasında və tikintidə istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorasi" V cild, Baki, "Elm", 2019, 370 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q12209062
* Wikispecies: Populus suaveolens
* BOLD: 448590
* EoL: 2872002
* EPPO: POPSU
* FoC: 200005718
* GBIF: 3805205
* GRIN: 29416
* iNaturalist: 824442
* IPNI: 776871-1
* IUCN: 147371325
* NCBI: 245546
* Plant List: kew-5000204
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:77155538-1
* Tropicos: 28300008
* WFO: wfo-0000928194

 |
**Tomas "Tom" Burke** (d. 15 yanvar 1875; Boston, Birləşmiş Ştatlar - ö. 14 fevral 1929; Boston, Birləşmiş Ştatlar) — Birləşmiş Ştatları təmsil edən yüngül atlet. 1896 Afina Olimpiadasında iki qızıl medal qazanıb.

Həyatı
------

Tomas Burke 1875-ci ilin 15 yanvar günündə Birləşmiş Ştatların Massaçusets ştatının Boston şəhərində anadan olub. 1929-cu ilin 14 fevral tarixində isə elə həmin şəhərdə ömrünün 54-cü yaşında vəfat edib.

### Afina Olimpiadası

Tomas Burke 1896-cı ildə Yunanıstanın Afina şəhərində I Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. 100 metr məsafəyə qaçış yarışlarında mübarizə aparan Burke təsnifat mərhələsində 11.8 saniyə nəticə ilə 1-ci yeri tutdu və finala vəsiqə qazandı. Finalda isə 12.0 saniyə nəticəyə imza atan Tomas Burke I Yay Olimpiya Oyunlarının qızıl medalını qazandı.

Burke Afina Olimpiadasınad həmdə 400 metr məsafəyə qaçış yarışlarında qüvvəsini sınadı. Təsnifat mərhələsində 58.4 saniyə nəticə göstərən Tomas Burke finalda 54.2 saniyə nəticəyə imzan atdı və I Yay Olimpiya Oyunlarında özünün ikinci qızıl medalını qazandı.

İstinadlar
----------
**Protez**, əskik olan bədən üzvlərininin yerinə işlədiləcək şəkildə edilmiş cihazların ümumi adıdır.

Xəsarət, şiş cərrahiyələri, qanqren, iltihab və bunun kimi digər orqan ziyanları nəticəsində vücudun geri qalanının sağlamlığını qorumaq məqsədi ilə ziyan görən orqan çıxardılar. Bu orqanın funksiyasının və şəklinin yerinə işlənən protezler bu orqandan geriyə qalan bədən boşluğuna köməkçi materiallar vasitəsi ilə taxılar.

Protezler yerinə işlədildiyi bölgəyə görə adlandırılırlar: çənə-üz protezləri, diş protezləri, qol, əl, ayaq protezləri, qulaq protezləri, saç protezləri, göz protezləri və s.

Çoxu protez orqanının funksiyasının və görünüşünün yerinə tam olaraq işlədilə bilməz, amma bir dərəcəyə qədər köməkçi ola bilər. Ancaq yenə də protez istehsalı ilə xəstənin psixologiyası xeyli düzələ bilər.

Protezler kauçuk, vinil, titan, qızıl və bunun kimi müxtəlif maddələrdən hazırlanır.

Protezləri vücuda tutdurmağın bu kimi yolları var:

* Orqan ziyanının olduğu qisimdə protezin girib tutuna biləcəyi bir mexaniki mühafizəkar sahəsində mexaniki mühafizəkarlıqla,
* Mexaniki mühafizəkarlığın az olduğu vəziyyətdə sap, klemp, məngənə, qarmaqlar, kroşe kimi köməkçi vasitələrlə.
**Tu Kayven** (çin. sadə. 杜 凱文, 28 iyun 1991, Tayçjun) — Yüngül çəki dərəcəsində Tayvanı təmsil edən cüdoçu. Tu Kayven beynəlxalq yarışlarda Tayvanı təmsil edir. 2008-ci ildən Çin Taybeyi yığmasına cəlb olunmuşdur. Londonda təşkil olunan 2012 Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etmiş, Şərqi Asiya çempionatlarının gümüş və bürünc mükafatçısı olmuşdur. Asiyanın gənclər çempionatının gümüş mükafatçısı, milli və beynəlxalq turnirlərinin bir çoxunun iştirakçısıdır.

Bioqrafiyası
------------

Tu Kayven 28 iyun 1991-ci ildə Tayvanın Tayçjun şəhərində anadan olmuşdur. İlk dəfə 2008-ci ildə turnirlərdə iştirak etmişdir. On yeddi yaşlıların yüngül çəki dərəcəsində Taybeyin ev sahibliyi etdiyi beynəlxalq yarışda bürünc medal qazanmışdır. Banqkokda gənclər arasında dünya çempionatında çıxış etmişdir. 1/8 final mərhələsinə qədər çatmağı bacarmışdır. Gələcək il dünya çempionu yapon Dzyunpeyu Morisite ilə 1/4 final mərhələsində üz-üzə gəlmiş və məğlub olmuşdur. Parisdə gənclər arasında dünya birinciliyində yeddinci yeri tutmuşdur.

Böyük beynəlxalq səviyyəli turnirlərdə birinci ciddi uğuruna 2010-cu ildə nail olmuşdur. Tayvan milli yığmasının əsas tərkibinə düşmüş və Makaoda cüdo üzrə Şərqi Asiya çempionatında iştirak etmişdir. Yüngül çəki kateqoriyasında gümüş medala layiq görülmüşdür. Bundan başqa həmin mövsümdə Banqkokda Asiyanın gənclər çempionatında gümüş medal qazanmış və Sindao qran prisində 1/8 finala qədər gəlib çatmışdır.

2012-ci ildə Tu yeddinci Daşkənddə keçirilən Asiya birinciliyində iştirak etmişdir. 1/4 finalda qazax Sergey Limaya məğlub olmuşdur. Üçüncü yer üçün təsəlliverici döyüşlərdə Qırğızıstanın nümayəndəsi İslam Bayalinova qalib gəlinmişdi. Koreyanın Koçxanesin şəhərində keçirilən Şərqi Asiya çempionatında bürünc medal qazanmışdır. Uğurlu çıxışlarının sayəsində Londonda təşkil olunan Yay Olimpiya Oyunlarında ölkəsinin şərəfini qorumuşdur. Bununla belə burada son dərəcə uğursuz çıxış etdi. Birinci görüşdə Monqolustanlı Xaşbatarın Saqanbataraya məğlub oldu. Həmin cüdoçu 2004-cü il olimpiya Oyunlarında bürünc medal qazanmışdır. Beləliklə Tu mükafatçıların sırasına düşə bilməmişdir.

London Olimpiadasından sonra Tu Kayven Tayvan komandasının əsas tərkibinə qatıldı və ən böyük beynəlxalq yarışlarda iştirak etməyə davam etdi. Hərçənd bu halda yüngül çəki kateqoriyasında qaldı. 2015-ci ildə o, Taybeydə keçirilən Dünyan Kubokunda yeddinci yeri tutdu və Əl-Küveytdə Asiya çempionatında çıxış etdi. 1/8-i mərhələsində Özbəkistanlı Şarofiddin Boltaboyevə məğlub oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Olympedia (ing.). 2006.
2. ↑  "Kai-Wen Tu". BBC Sport. İstifadə tarixi: 14 September 2012.

Xarici keçidlər
---------------

* Ту Кайвэнь — профиль на сайте *Judoinside.com*
**Skalyar hasil** (bəzən daxili hasil adlanır) — nəticəsi skalar olan, yəni koordinat sisteminin seçimindən asılı olmayan bir rəqəm olan iki vektor üzərində əməliyyat.

{\displaystyle 1^{0}.} İki {\displaystyle {\bar {a}}} və {\displaystyle {\bar {b}}} vektorunun **skalyar hasili**{\displaystyle \mid {\bar {a}}\mid \cdot \mid {\bar {b}}\mid \cos \alpha }-ya deyilir. Burada {\displaystyle \mid {\bar {a}}\mid } və {\displaystyle \mid {\bar {a}}\mid } {\displaystyle {\bar {a}}} və {\displaystyle {\bar {b}}} vektorlarının uzunluqları, {\displaystyle \alpha }-bu vektorlar arasındakı bucaqdır. Skalyar hasil "{\displaystyle {\bar {a}}\cdot {\bar {b}}}" yaxud "{\displaystyle ({\bar {a}}\cdot {\bar {b}})}" kimi işarə olunur.Əgər {\displaystyle {\bar {a}}} və {\displaystyle {\bar {b}}} vektorları düzbucaqlı Dekart koordinat sistemində {\displaystyle {\bar {a}}(x\_{1};y\_{1}),{\bar {b}}(x\_{2};y\_{2})} koordinatlarına malikdirsə, onda skalyar hasil belə ifadə olunur:

{\displaystyle {\bar {a}}\cdot {\bar {b}}=x\_{1}\cdot x\_{2}+y\_{1}\cdot y\_{2}}

Analoji düstur üç və daha çox ölçüsü olan fəza üçün də doğrudur. Skalyar hasil aşağıdakı xassələri var:

{\displaystyle 1.{\bar {a}}\cdot {\bar {b}}={\bar {b}}\cdot {\bar {a}}}
{\displaystyle 2.\alpha ({\bar {a}}\cdot {\bar {b}})=(\alpha {\bar {a}})\cdot {\bar {b}}}
{\displaystyle 3.{\bar {a}}({\bar {b}}+{\bar {c}})={\bar {a}}\cdot {\bar {b}}+{\bar {a}}\cdot {\bar {c}}}
{\displaystyle ({\bar {a}}\cdot {\bar {b}}=0)\Leftrightarrow {\bar {a}}={\bar {0}},{\bar {b}}={\bar {0}},} yaxud {\displaystyle {\bar {a}}\perp {\bar {b}}}

{\displaystyle 2^{0}.} Kompleks ədədin həndəsi tərifi vektor olduğu üçün bəzən iki kompleks ədədin skalyar hasilinə baxılır.
{\displaystyle z\_{1}=a+bi}, {\displaystyle z\_{2}=c+di} kompleks ədədlərinin skalyar hasili

{\displaystyle z\_{1}\cdot z\_{2}=ac+bd}

cəminə deyilir. İki vektorun skalyar hasilinin bütün xassələri iki kompleks ədədin skalyar hasili üçün də saxlanır.

Ədəbiyyat
---------

* M.Mərdanov, S.Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, "Radius nəşriyyatı", 296 səh.
* Azərbaycan Sovet Ensklopediyası. I-X cild, Bakı 1976-1987.
**Dəfnəyarpaq qovaq** — söyüdkimilər fəsiləsinə aid bitki növüdür.

Ümumi yayılması
---------------

Növün arealı Qərbi və Şərqi Sibiri, Qazaxıstanı, Monqoliyanı, Çinin şimal rayonlarını əhatə edir. Mədəni şəraitdə Rusiyada yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürülüyü 10–20 (25) m, çadırvari çətirli ağacdır. Zoğları və cavan budaqları sarı və ya sarımtıl-qonur, üç uzunsov qanadvari buğumludur. Yaşlı ağaclarda gövdənin aşağı hissəsində dərin yarıqlı, tünd bozdur; yaşlı budaqlarda yaşılımtıl-qonur, hamardır. Tumurcuqları uzunsov-yumurtavari, iti, uzunluğu 1–2 sm, yapışqanlıdır. Yarpaqları bünövrəsində yumru, ucunda biz, kənarları xırda dişli, zoğlarda yarpaq ayası ensiz, lansetvari; budaqlarda-yumurtavari və ya uzunsov, uzunluğu 6–15 sm, eni 2–7 sm-dir. Saplaqların uzunluğu 6 sm-dir, silindrik, üstü çıxıntılıdır. Yalançı zoğları tez tökülən, yumurtavari-lansetvari, bizdir. Sırğaları sıx deyil; çiçək altlıqları kəsikli, çılpaq, yumurtavari və ya yumru, uzunluğu 3–5 mm-dir. Erkəkcikləri 60–65; tozluqları al-qırmızı; yumurtalığın uzunluğu 6 sm-dir, oyuqlu-çılpaqdır. Çiçəkləmə aprel ayının axırı və ya may ayında olur. İyun-iyul ayında meyvə verir.

Ekologiyası
-----------

Çay vadilərində, çınqıllı, qumlu yerlərdə, yamaclarda bitir. Qışa davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR-da rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Avtomobil, dəmir yolları ətrafının yaşıllaşdırmasında tək əkinlərdə istifadə edilir.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorasi" V cild, Baki, "Elm", 2019, 370 səh.
**Meqhna çayı** (benq. মেঘনা নদী) — Qanq deltasını, yer üzündəki ən böyük deltanı meydana gətirən və Benqal Körfəzinə axan üç çaydan və Banqladeşdəki ən əhəmiyyətli çaylardan biridir.. Çandpur əyalətində ən böyük qolu olan Padma ilə birləşir. Meqhna Tetulia (İlşa), Şahbazpur, Hatia və Bamni adlanan dörd əsas qol vasitəsilə Benqal körfəzinə tökülür.

Meqhna tamamilə Banqladeş sərhədləri içərisində axan çaylar arasındakı ən geniş çaydır. Bhola yaxınlığındakı bir nöqtədə, Meqhna 12 km genişliyindədir.

Hövzə
-----

Meqhna Hindistanın şərqindəki dağlıq bölgələrdən qaynaqlanan Surma və Kuşiyara çaylarının birləşməsindən meydana gəlir. Meqhnanın yuxarı axarları *Yuxarı Meqhna* kimi istinad edilir. Çay Padma ilə birləşdikdən sonra, Aşağı Meqhna adlanır.

Komilla rayonunda Meqhna onun su axınını əhəmiyyətli dərəcədə artıran Gumti çayı ilə birləşir. Meqhna və Gumti üzərindəki cüt körpü, ölkənin ən böyük körpülərindən biridir.

Çandpurdan sonra Padma, Camuna və Meqhnanın birləşmiş axını Benqal körfəzinə tökülür. Bu çayların hamısı aşağıdan fərqli nöqtələrdə Meqhnaya çevrilir.

Bhola yaxınlığında, Benqal Körfəzinə axmamışdan əvvəl çay yenidən Qanq deltasında iki əsas qola bölünür və materikin hər iki tərəfindən bir adanı ayırır. Qərb axını İlşa, şərq isə Bamni adlanır. Bu qollar Qanq deltası adlanan ən böyük deltanı meydana gətirirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Masud Hasan Chowdhury.* Meghna River // Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal (redaktor ). Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh (Second). Asiatic Society of Bangladesh. 2012. 2017-02-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-09.