recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Jonibeki Murod** (tac. Муродов Ҷонибек Ҷӯрабекович; 29 may 1986, Xücənd) — tacik müğənnisi, musiqi ifaçısı, prodüseri və müəllimi. Tacikistanın ən məşhur müğənnilərindən biridir.

2017-ci ildən musiqi karyerasını "JONIBEK" təxəllüsü ilə Ukraynada davam etdirir. Onun repertuarı tacik, ukrayna və rus dillərində mahnılardan ibarətdir. Məşhur tacik müğənnisi Jurabek Murodovun oğlu.

Bioqrafiya
----------

Conibeki Murod 29 may 1986 -cı ildə Xucənd şəhərində anadan olub. Conibek Sovet İttifaqının xalq artisti Jurabek Murodovun oğludur. 2003-cü ildə Xucənd şəhərində orta məktəbi bitirmiş və ərəb dilişünaslığı ixtisası üzrə Xucand şəhərindəki Müasir Tacikistan-Rusiya Humanitar Universitetinin tələbəsi olmuşdur.

Musiqi karyerası
----------------

Conibeki Murod karyerasına 1995-ci ildə başlayıb və 2005-ci ilə kimi Xocənd "Bolo" qrupunun solisti olub. 2006-2007-ci illərdə "Vəzir" qrupu ilə çıxış edib, 2007-ci ildən isə tək oxuyur. 

Tacikistanın aparıcı müğənniləri ilə birlikdə: Nigina Amonkulova, Şəbnəmi Surayo, Fərzonay Xurshed, Mehrnigori Rüstəm, Damirbek Olimov, Conibeki Murod ("Müasir gəlin" mahnısı ilə) YouTube reytinqinə görə Tamoshow Music Awards - 2017-nin qalibi olub. Tacikistan musiqisinin bu nüfuzlu mükafatı uğrunda 9 nominasiya üzrə 45 iddiaçı mübarizə aparıb.

Mükafatlar və nailiyyətlər
--------------------------

* 2005, 2006, 2007-ci illərdə İlin Mahnısı Mükafatı.
* İlin Ulduzu Mükafatı 2008
* Tamoshow Musiqi Mükafatı - 2017

Sinqıllar
---------

\* *Yalançı*, 2010
* *Sevilən insan üçün mahnı*
* *Yol verirəm*
* *Al*
* *Chazon Res*
* *Ruhumun ağrısı yanır*
* *Mən sevirəm*
* *Dilbər* Zikri Allahla, Mədinə, Sitora, 2010
* *Ürəksiz*
* *Allahu taala* Şəbnəm Suraiya ilə
* *Machinabonu*
* *Yuxarıdan* Şəbnəm Sürəyya ilə
* *Ey ürək*
* *Mən sərxoşam*
* *Sabza in Naz* Şəbnəm Sürəya və Xalid Kaen ilə
* *O Bet* Şəbnəm Sürəyya ilə
* *Buyur dostum*
* *xala qızı*
* *Hindi* Şəbnəm Sürəyya ilə
* *Dona, Dona*
* *Sanamo* Şəbnəm Sürəyya ilə
* *Yağışlı Şəhər*
* *Sən sağsan*
* *Allah sadiqdir*
* *Vaxtınız var*
* *Zulayxo* Jurabek Murodov ilə
* *Nə mən, nə də mən* Jurabek Murodov ilə
* *Khazonrez* Jurabek Murodov ilə

Albomlar
--------

* *Allaha şükür*
* *Allahu təala*
* *ey ürəyim*
* *Mən qocayam, gəncəm*

Qeydlər
-------

1. ↑  "Барандагони ҷоизаи имсолаи Tamoshow". 2022-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-29.

Xarici keçidlər
---------------

* Jonibek Murodov Arxivinin rəsmi saytı Boigoni Shudaast May 2010 sol.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Foto, video və audio | Instagram · Spotify |
John J. Harvey yanğınsöndürmə gəmisi
**John J. Harvey** (*Con Cey Harvi* kimi tələffüz olunur) ― Nyu-York şəhərinin yanğınsöndürmə şöbəsinə məxsus olmuş yanğınsöndürmə gəmisi. O, daha çox 11 sentyabr 2001 terror hücumlarından sonra xidmətə qayıtması ilə məşhurdur. Dəqiqədə 18.000 galon su pompalaya bilən, indiyə qədər qurulmuş ən güclü yanğınsöndürmə gəmilərindən biridir.

1931-ci ildə istifadəyə verilən John J. Harvey yanğınsöndürmə şöbəsində nəzərə çarpan tarixi var idi. Yanğın zamanı bir gəminin partlaması nəticəsində həyatını itirən dəniz yanğınsöndürəni Con Cey Harvinin şərəfinə adlandırılmışdır. Yardıma çatdığı dəniz yanğınları yerləri arasında 1932-ci ildə Cunard Line pirsi, 1942-ci ildə Normandi və 1943-cü ildə El Estero, bundan başqa o, 1966-cı ildə "Alva Cape*"* və "Texaco Massachusetts*"* neft tankerlərinin toqquşması nəticəsində yaranan yanğının söndürlməsində iştirak etmişdir. Onun son istifadə olunma illərində nişanı "Marine 2" idi.

John J. Harvey 1999-cu ildə hərracda dəniz mühafizəçilərinin xüsusi konsorsiumuna satıldı. 2000-ci ilin iyun ayında Milli Park Xidmətinin Tarixi Yerlərin Milli Reyestrinə əlavə edildi. Onun indiki sahibləri onu hərtərəfli bərpa ediblər və çayda tez-tez pulsuz gəzintilər təşkil edirlər. Hazırda Hudzon çayı üzərindəki 12-ci prospekt və 26-cı küçədə yerləşən "Norz River 66" pirsinə bağlanıb.

İstinadlar
----------

**Qeydlər**

1. ↑  official site Arxivləşdirilib 2016-09-09 at the Wayback Machine, fireboat.org
2. ↑  The Maritime Evacuation of Manhattan on September 11, 2001 Arxivləşdirilib iyul 26, 2011, at the Wayback Machine
3. ↑   Arxivləşdirilib 2017-05-01 at the Wayback Machine The El Estero Fire

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi veb-saytı
**Kanazava qəsri** (金沢城, *Kanazava-co*?) – Yaponiyanın İşikava prefekturasının Kanazava şəhərində yerləşən, qismən bərpa olunmuş qəsr. 1580-92-ci illərdə tikilmişdir.

Orijinal qəsrdən ancaq bir qüllə, İşikava darvazası və 54 metr uzunluğundakı blok struktur salamat qalıb. Hazırda qəsrin ərazisində Kanazava Universiteti və Kenroku parkı yerləşir, Maedanın malikanəsi isə ictimaiyyətə açıqdır. XXI əsrdə qəsrin bəzi hissələri bərpa olunmuşdur.

Tarixi
------

Kanazava qəsri Yamazaki adlandırılmış kiçik kəndin ərazisində tikilmişdir. Oda Nobunaqaya tabe olan militan buddist keşişlərinə məxsus monastır da burada yerləşirdi. 1580-ci ildə Maeda Toşiie Kanazava qəsrini tikdirməyə başlamış və tikinti işləri 1592-ci ildə tamamlanmışdır.

Tokuqava dövründə Maedanın Kaqa mülkü bütün Yaponiyada ən böyük hesab olunurdu və illik gəliri 1 milyon koku təşkil edirdi. Qəsr gözəlliyinə görə təkcə Edo və Osaka qəsrlərindən geri qalırdı.

Çox nüfuzlu olduğu üçün Maeda klanı Edoda yerləşən mərkəzi hökumət tərəfindən ciddi nəzarət altında olmuşdur. Qəsr çox yaxşı müdafiə olunsa da, klanın əsas hərbi mərkəzi Myoryu məbədində yerləşirdi və bu məbəd qəsrin yaxınlığında yerləşirdi. Ətrafdakı məbədlərə oxşasa da, tikili əslində yeddimərtəbəli qəsr idi, hətta damı buddist məbədinin damı kimi tikilmişdi. Əsas darvazanın içərisində sikkə kolleksiyası sandığı yerləşirdi. Məbədin içərisində gizli qapılar və keçidlər mövcud idi, bütün pəncərələr mərkəzi quyuya baxırdı. Bu quyu həm su təchizatı üçün istifadə olunurdu, həm də su quyusundan Kamazava qəsrinə gizli keçid var idi.

Kanazava qəsri bir çox yanğından ziyan görmüşdür. Qəsrdə ilk yanğın 1602-ci ildə baş vermiş və əsas tenşu yanmışdır. Bundan sonra qəsrdə 30 müxtəlif yanğın qeydə alınmışdır. Hər yanğından sonra qəsr bərpa olunmuşdur. İşikava darvazası 1788-ci ildə yenidən tikilmiş və qəsrin əsas arxa darvazası olmuşdur. Meyci dövründə qəsrin tikililəri sökülməyə başlamışdır. 1881-ci ildə qəsrin ikinci meydanı yanğın nəticəsində məhv olmuşdur.

İncəsənət
---------

Maeda Toşii qəsr üçün "gölməçə bağı" da saldırmış və bu bağça Yaponiyada məşhur olmuşdur. Hazırda bu bağça Kenroku parkı kimi fəaliyyət göstərir. Bu bağ həm əyləncə məqsədi üçün salınmışdı, həm də bağdan keçən çayların vasitəsilə qəsr şəhərinin ehtiyacları qarşılanırdı. Bağdan keçən çaylar Biva gölünün miniatür formasında olan kiçik göl əmələ gətirmişdi. No tamaşalarının Kaqa-Hoşo məktəbi və Kutani dulusçuluğu burada yaranmışdır.

Qalereya
--------

* Sakura mövsümündə.Sakura mövsümündə.
* Gecə mənzərəsi.Gecə mənzərəsi.
* İşikava darvazası.İşikava darvazası.
* Haşizume darvazası.Haşizume darvazası.
* Kahoku darvazası.Kahoku darvazası.
* İnteryeri.İnteryeri.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Schmorleitz, 1974. səh. 121
2. 1 2 3 4  Schmorleitz, 1974. səh. 122
3. ↑  Schmorleitz, 1974. səh. 123

Ədəbiyyat
---------

* *Schmorleitz, Morton S.* Castles in Japan. Tokyo: Charles E. Tuttle Co. 1974. 65–68. ISBN 0-8048-1102-4.
Saab 37 Viggen reaktiv qırıcı təyyarəsində **kanart**lar
Kanart adi təyyarələrdən fərqli olaraq, əsas daşıyıcı qanadların arxada və üfüqi stabilizatorun qabaqda olduğu sabit qanadlı təyyarə modelidir. Ön tərəfdə daşımaq və ya nəzarət etmək üçün istifadə olunan səthlərə də kanart deyilir.

Xüsusiyyətləri
--------------

### Faydaları

|  |
| --- |
|  Şəkildə Farnborough Aviaşousunda şou göstərən kanart təyyarə olan Saab JAS 39 Gripen göstərilir.  |
|  Bombardmançı Kanardı North American XB-70 Valkyrie  |
| Rutan Long-EZ |
|  |

Kanart dizaynları kanart tipinə görə müxtəlif üstünlüklərə malikdir. İki növ kanart var; Nəzarət kanartı, daşıyıcı kanart. Nəzarət kanartı, təyyarə qabaqda olan kanartlar daşınmanı bölüşmür, yalnız nəzarət səthlərindən ibarətdir. Bəzi təyyarələrdə daşınmanın bir hissəsi daşıyıcı kanart öz üstünə götürür. Bu vəziyyətdə, qaldırmanın kvadratından asılı olaraq induksiyalı sürüklənmə azalır. Sürütlənmə qüvvəsinin azaldılması çəkidən, dolayı yolla görə mühərrikdən, yanacaqdan qənaəti təmin edir.

Kanart təyyarələrin saxlanma itkisi (Stall) xüsusiyyətləri də müsbətdir, çünki kanartlar əsas daşıyıcı qanadlardan əvvəl saxlanma itkisinə məruz qalırlar. Beləliklə, saxlanma itirildikdən sonra burun aşağı moment əldə edilir. Bu da kritik vəziyyəti xilas edir.

### Zərərləri

Əsas qanadların mexaniki səmərəliliyi kanart təyyarələrində aşağıdır, çünki qanad kökündəki üfüqi stabilizator adi təyyarələrdə olduğu kimi maksimum daşıyıcı qüvvəyə səbəb olmur. Belə ki; adi təyyarələrdə daşınma işinin hamısını əsas qanadlar icra etdiyi üçün stabilizatorlar daha səmərəlidirlər. Kanartda əsas qanad bu işi bölüşməlidir, ancaq kanartda üfüqi stabilizatordan istifadə daha yaxşı idarəetmə sistemi və əlavə iş yükü tələb edir. Çox vaxt buna üstünlük verilmədiyi üçün əsas qanad bölgəsində artım edilir. Bu əlavə xərclər gətirir.

Ayrıca, kanartlarda flapları açmaq, burun aşağı moment yaradır. Adi təyyarələrdə, arxadakı quyruq səthi bu təsiri yumşaldır.

Uzunlamasına dayanıqlığı təmin etmək üçün əksər kanart dizaynlarında əsas qanaddan daha yüksək nəqliyyat əmsalı (*C*L) olan qanad profilinə üstünlük verilir. Buna görə uçuş məsafəsində, eniş məsafəsində, qalxma və enmə sürətində adi təyyarələrlə müqayisədə daha yüksək vəziyyət kanart təyyarələrində baş verir.
Şərqi Türküstan uyğurları.
**Uyğur diasporu** (uyğ. ئۇيغۇر دىئاسپورا) — Şərqi Türküstandan kənarda yaşayan uyğur icmaları. 2018-ci ildə Sincan əhalisi 24,87 milyon təşkil edirdi ki, bunun da 12,72 milyonu uyğurlardır. Uyğur diasporunun ümumi sayı bir neçə milyondur. Bütün Şərqi Türküstanda yaşayan uyğurların dispor, yoxsa sərhədyanı xalq olması məsələsi elm adamları arasında müzakirə edilir, lakin uyğurların rəsmi sənədlərində onlar məhz diaspor adlandırılır. Uyğur diasporunun xüsusiyyəti konsolidasiya və yığcam yaşayışdır. Əslində, uyğurların yığcam məskunlaşdıqları yer əvvəlcə Çindəki münaqişədən sonra uyğurların ardıcıl dalğalarının qaçdığı Sincan idi. Əks tendensiya da müşahidə olunur. Hətta ərəb ölkələri belə Çinlə münasibətləri korlamağa cəsarət etmədiklərinə görə uyğur miqrantları Sincan separatizmini dəstəkləmək motivi ilə Çinə ekstradisiya edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "China Statistical Yearbook 2019". 2020-04-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-27.
2. ↑  "Численность уйгурского населения в Синьцзяне растет стабильно\_Russian.news.cn". russian.news.cn. 2022-07-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-26.
3. ↑  "Источник" (PDF). 2021-09-16 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-07-27.
4. ↑  "СМИ: арабские страны выдают уйгуров Китаю - Газета.Ru". 2022-07-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-27.
**Kaneko Kentaro** (金子堅太郎?, 4 fevral 1853, 13 mart 1853 və ya 1853, Fukuoka – 16 may 1942 və ya 1942, Tokio[d]) – Yaponiya diplomatı.

Həyatı
------

Kaneko Kentaro Savara rayonunda samurayları ailəsində anadan olub. 9 yaşından o Şuyukan oxumağa başladı. O, tələbə olmaq üçün İvakur Missiyasının üzvü seçilib və Birləşmiş Ştatlardakı Harvard universitetində oxumaq üçün, missiyasının Yaponiyaya Avropaya və bütün dünyaya edirdilər. Halbuki, Kaneko ABŞ-nin Harvard Universitetində yapon tələbə yoldaşı və gələcəyin diplomatı Jutar Göstərdiyi ev başqaları ilə bölüşüb. O həmçinin Amerikada, o cümlədən hüquqşünaslar, alimlər, jurnalistlər və sahibkarlar əlaqələrin geniş spektrini hazırlayıb.

Harvard universitetini bitirdikdən sonra Tokio imperator universitetinin lektoru kimi, Kaneko 1878-ci ildə Yaponiyaya qayıdıb.

16 may 1942-ci ildə vəfat edib.

Xarici keçidlər
---------------

* National Diet Library Photo & Bio
* History of Japanese at Harvard
* Photo/studio portrait of Kaneko Kentarō (ca. 1904) Arxivləşdirilib 2008-10-07 at the Wayback Machine, by Maruki Riyō
* 1878 Portrait Photo Arxivləşdirilib 2016-03-03 at the Wayback Machine
EFIS Airbus A380 kabinasinda 
**EFIS** (*ing.* Electronic flight instrument system, pilotaj cihazlarının elektron sistemi). Hava naviqasiyası məsələləri üçün təyyarənin kabinəsində stasionar şəkildə quraşdırılır. Uçuş məlumatlarına elektromexaniki nəzarət texnologiyasını əvəz edən ilk tam rəqəmsal sistemlərdən biridir. 1980-ci illərin sonlarından Boeing və Airbus təyyarələrində quraşdırılır.

Ümumiyyətlə iki uçuş displeydən (PFD) və iki çoxfunksiyalı displeydən (MFD) ibarətdir. Cari onillikdə maye kristallik displeylər şüa borularını (ELT) istifadə edən uçuş cihazlarının əvvəlki nəsilini dəyişmişdir.

Bu gün EFIS elektron uçuş-informasiya sistemlərinin müasir dünya nümunəsi kimi tanınır. Daxili sistem uçuş və naviqasiya məlumatlarını göstərmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bu elektron-kompüter vasitəsi bir çox sensorlar sayəsində fəaliyyət göstərir.

Primary Flight Display, Boeing 747-400
Multifuncional Display (MFD), Boeing 747-400.

Həmçinin bax
------------

* Şüşə kokpit

İstinadlar
----------

1. ↑  Primary flight display and navigation display are the names used in the Federal Aviation Administration Advisory Circulars and also in ARINC Specification 725 (ing.)
2. ↑  Downstream and upstream refer to the direction of data flow: from sensor, to processor, to display (ing.)

Xarici keçidlər
---------------

* Aircraft Instrumentation and Systems, page 193
**Altair 8800** Intel şirkətinin 8-mərtəbəli 8080 mikroprosesoru və 256 bayt həcmi olan operativ yaddaşla təchiz edilmiş kompüter. 1975-ci ildə Nyu-Meksiko ştatından olan Micro Instrumentation and Telemetry Systems (MITS) firmasında istehsal edilib. Bu kompüterdə giriş qabaq paneldə yerləşdirilmiş dəyişdirici açarlar, çıxış isə işıq-diod indikatorları vasitəsilə həyata keçirilirdi. Qısa müddət mövcüdluğuna baxmayaraq Altair ilk uğurlu "fərdi" kompüter hesab olunur. Altair üçün ilk proqramlaşdırma dili Bill Geyts tərəfindən hazırlanmış Altair BASIC olmuşdur.
Altair sözü ərəb dilində "quş" anlamını verən ريطلا sözündəndir. Qartal bürcünün ən parlaq ulduzu olan Altair səmada parlaqlığına görə 12-ci ulduzdur.

Altair 8800

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

Xarici keçidlər
---------------

* История компьютера Альтаир Arxivləşdirilib 2017-06-23 at the Wayback Machine
* Cromemco Dazzler
* Wameco
* Компьютеры и периферия на основе шины Альтаира (S-100)
Azərbaycanda ən yayğın pendir növü
Parisdə pendir dükanı
Pendir boşqabı
**Pendir** — südün mayalanması ilə əldə olunan yüksək kalorili qida məhsuludur. Adətən ağ və açıq-sarı rəngdə, deşikli və ya deşiksiz olur.

Pendirin tərkibində zülal (25%-ə qədər), yağ (60%-ə qədər) və mineral maddələr (3,5 %-ə qədər) vardır. Pendirin tərkibində olan zülallar insan orqanizimində südə nisbətən daha yaxşı həzm olunurlar. Pendirdə olan ekstraktlar dəmirin həzminə və yaxşı iştahın yaranmasına şərait yaradır. Onun təşkilediciləri orqanizm tərəfindən tam həzm olunur. Pendirdə A, D, E, B1, B2, PP, C və başqa vitaminlər mövcuddurlar. Yağın tərkibindən asılı olaraq 100 q pendirdə enerji ehtiyatı 200-400 kkal arasındadır. Pendirə həm də südə olan elementlərin konsentratı kimi baxmaq olar: buraya zülallar, yağlar, mineral maddələr, kalsium, fosfor da daxildir.

Pendirin hazırlanmasında istifadə edilən südün tərkibi (qoyun, keçi, inək), istehsal prosesi (temperatur, ölçü), əlavə olunan dadvericilər, bakteriyalar, kiflər, sonrakı emalı (barlanma, duzda saxlama) və yetişmə vaxtından asılı olaraq dadına və kondinsesninə görə müxtəlif pendir növləri əldə edilir.

Pendirlər bərk, yarımbərk, yumşaq, toz və krem şəklində olurlar.

Məşhur pendir növləri
---------------------

* Bakşyteyn
* Bri
* Brınza
* Çeçil pendir
* Quda
* Qorqonsola
* Dor blyu
* Kamamber
* Limburqer
* Maazdam
* Motsarella
* Parmezan
* Rokfor
* Rus
* Sulquni
* Tilziter
* Kəsmik
* Feta
* Filadelfiya
* Çedder
* Çeçil
* İsveç pendiri
* Edamer
* Emmental
* Motal
* Liqvan
**Alpay Özalan** - əvvəlki Türkiyə futbolçusu. 2008-ci ildə futbolçu karyerasını qurtarıb. FİFA Dünya Kubokunun (2002) və FİFA Konfederasiyalar Kubokunun (2003) bürünc medal alıb. Bu gün Siitsporun məşqçisidir.

Klub karyerası
--------------

### Türkiyə klubları

Alpay öz karyerasını 1992-ci ildə "Altay" klubunda başlamışdı. Onun müvəffəqiyyətli oyunu ona Türkiyənin ən gülcü klublarının diqqətini cəlb edəndən sonra, 1993-cü ildə Alpay "Beşiktaş" komandası ilə müqaviləni imzaladı. O Türkiyənin Super Liqasında altı ayın ərazisində üç qırmızı vərəqə alaraq, yeni rekord əyin etmikdi. "Beşiktaş"da Özalan 148 oyun çempionatda oynamışdı, və 9 oyun ölkə kubokunda. 1999-cü ildə, "Beçiktaş"da altı il oynamaqdan sonra, onun kontraktın "Siirt Jetapspor" almışdı, sonra "Fənərbaxça"ya arendaya verilmişdi. "Fənərbaxça" üçün Alpay 1 sezonda, 29 oyun oynamışdı və 3 qol vurmuşdu.

Milli komanda
-------------

Türkiyənin milli futbol komandasında Alpay 1995-ci ildən 2005-ci ilə qədər oynayıb, bu vaxt müddətində 98 oyun keçirdib və 4 qol vurub, hansından ki üçün 6 iyun 2001-ci ildə FIFA Dünya Kubokunun 2002 seçmə mərhələsində Makedoniya milli komandasının qapısına keçirdib. Alpay 1996 və 2000 illərin UEFA Kuboklarında çağırılmışdı, 2002-ci ildə Dünya çempionatında və 2003-cü də Konfederasiyal Kubokunda iştirək edmişdi. Onun axrıncı oyunu 2005-ci ildə oldu, Dünya Kuboku 2006 cavab çatqı oyununda türklər İsveçrə komandasıyla oynayırdılar, 4-2 udmağlarına baxmıyaraq Kuboka çıxa bilmədilər. O oyunda Alpay Özalan matçın axırında davaya cəlb edilmişdi, və 6 matça diskvalifikasiya almışdı.

Nailiyyətlər
------------

* Türkiyə **Beşiktaş**
	+ Türkiyə çempionu: 1994/95
	+ Türkiyə kubokunun sahibi: 1994, 1998
* Yaponiya **Urava Red Daymonds**
	+ Yaponiya kubokunun sahibi: 2005
* Türkiyə **Türkiyə**
	+ Dörddə bir final UEFA Avropa Kuboku 2000
	+ Tunc mükafatçı FİFA Dünya Kuboku 2002
	+ Tunc mükafatçı FİFA Konfederasiyalar Kuboku 2003
* **Şəxsil**
	+ FİFA Dünya Kuboku 2002: simvolik yığmanın oyunçusu
	+ Jey-liqa ilin müdafiəçisi: 2004

İstinadlar
----------

1. ↑  Fadıl Akgündüz ve Alpay’dan Siirtspor atağı…

Xarici keçidlər
---------------

* Alpay Özalanın saytı
* Fussballdaten.de saytında profili
* Weltfussball.de saytında profili
* Oyunçunun statistikası
* Fifanın saytında oyunçunun statistikası Arxivləşdirilib 2011-09-01 at the Wayback Machine
**Odano Naotake** (小田野直武?, 18 yanvar 1750, Kakunodate[d] – 19 iyun 1780, Kakunodate[d]) – Akita məktəbinin nümayəndəsi olmuş Yaponiya rəssamı və samuray.

Həyatı
------

1749-cu ildə Kakunodate qəsəbəsində samuray ailəsində doğulmuşdur. Naotake əvvəlcə rəssamlığın Kano məktəbi üzrə biliklərə yiyələnmişdir. 1773-cü ildə Hiraqa Qennay ilə tanış olmuş, ondan Qərb rəssamlığının nəzəriyyələri və texnikaları haqqında biliklər əldə etmişdir. 1773-cü ilin dekabrında metallurgiya öyrənmək üçün Edo şəhərinə köçmüş və Qennayın evində qalmışdır.

Naotake tərəfindən 1770-ci ildə çəkilmiş *"Şinobazu gölməçəsi"* əsəri. Hazırda Akita Müasir İncəsənət Muzeyində saxlanılır.
Naotake tezliklə rəssam kimi məşhurlaşmış və 1774-cü ildə Suqita Qenpakunun *"Yeni anatomiya kitabı"* əsərini illüstrasiya etmək üçün seçilmişdir. O, Qennayın *"Müxtəlif materialların klassifikasiyası"* (1763) adlı əsərini illüstrasiya etmiş rəssam So Şisekidən dərslər alaraq Şen Nanpin üslubunda quş və çiçək rəssamlığını öyrənmişdir.

Naotakenin əsərləri çiçəklər, quşlar, heyvanlar, fiqurlar, mənzərələr kimi müxtəlif mövzuları əhatə edir və Qərb dünyasının naturalist texnikaları ilə çəkilmişdir. O, Akita məktəbinin tanınmış nümayəndəsi olmuş, Akita daymyosu Satake Şozana rəssamlığı öyrətmiş və 1778-ci ildə onu Edo şəhərinə dəvət etmişdir. Lakin onun bu əlaqələri Qennayın xoşuna gəlməmişdir. Nəticədə, Naotake rəsmi vəzifəsindən çıxarılmış və bundan qısa müddət sonra ölmüşdür.

Qeydlər
-------

1. ↑  Hazırda Akita prefekturası.
2. ↑  Orijinal adı *"Kaytay şinşo"*.
3. ↑  Orijinal adı *"Butsurui hinşitsu"*.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VI cild (Niju–Saka). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 65. ISBN 0-87011-626-6. İstifadə tarixi: 6 avqust 2022.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| GND: 130024384 · ISNI: 0000 0001 1653 7062 · LCCN: n81033655 · NDL: 00624046 · NKC: jo2016921670 · VIAF: 60399300 · ULAN: 500125675 · WorldCat VIAF: 60399300 |

 |
Xüsusiyyətləri
--------------

Bütün dəvə növlərində olduğu kimi alpakalar da nisbilik uzun bədənə sahib olub, incə qıçlar, uzun və incə boyun, kiçik bir baş xarakteristika xüsusiyyətləridir. Bütün Yeni Dünya dəvələri kimi hörgücü tapılmaz. Lamalardan bir az daha kiçik olmaqla birlikdə 55 ilə 65 kq ağırlıqlarıyla onlardan diqqətə çarpan şəkildə daha yüngüldürlər. Rəng, ümumiyyətlə tək rəngli qəhvəyi, qara ya da mavi-boz olub, nadir olaraq ləkəlidir. Diqqət çəkici olan, 50 smə qədər çata bilən uzun tüklərdir.

Həyat şəkli
-----------

Alpakalar, bütün dəvə növləri kimi ictimai heyvanlardır və qrup içində rahatdırlar. Bitki yeyici heyvanlar olub, haradasa sırf otlarla bəslənərlər. Bütün dəvələr kimi həzmdə onlara köməkçi olan çox otaqlı mədəyə sahibdirlər.

Hamiləlikləri 240 ilə 345 gün arasında dəyişər və dişi, Cənub Amerikada "Cria" adı verilən bala dünyaya gətirər. Bu bala təxminən altı ilə səkkiz aya qədər əmizdirilər və 12 ilə 24 ay arasında cinsi yetkinluğa çatar.

Tarixçə
-------

Alpakaların evcilləşdirilməsi lamalar kimi təxminən M. Ö. 3000 illərinə uzanar. Lama, Cənub Amerikada yük heyvanı olaraq xidmət edərkən, alpakalar yunları üçün çıxarılmışlar. Alpaka mantosu İnk mədəniyyətində bir rifah işarəsi olaraq qəbul edilmiş, İnklərin irəli gələnləri, böyük alpaka sürülərini güclərinin bir nümayişi olaraq qəbul etmişlər. Bu vəziyyət Perunun İspanlar tərəfindən fəth edilməsiylə dəyişər. İşğalçılar, bərabərində qoyunları gətirər və yerli evcil heyvanların araşdırılmasına maraq/əlaqə göstərməzlər. Beləliklə alpakalar az qala nəsili tükənən bir heyvan olaraq kasıb qırmızıdərili xalqının heyvanı halına gəlir.

Bu gün Avropada alpakaların əhəmiyyəti davamlı artmaqdadır. Məsələn, Almaniya, ölkədəki alpaka lifləri lazım olan keyfiyyətə çatmadığından bu heyvanları idxal etməkdədir. Bu an yalnız Almaniyada 2000 alpaka var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2012.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q81564
* Wikispecies: Vicugna pacos
* ADW: Lama\_pacos
* BioLib: 33506
* EoL: 309015
* GBIF: 7515593
* iNaturalist: 119406
* ITIS: 898279
* NCBI: 30538
* NZOR: d78ee3bd-bc3b-4b77-ae1a-41deae429676
* TSA: 8925

 |
Mark Tomas Esper (26 aprel 1964), 23 iyul 2019 tarixində vəzifəsinə başlamış və aktiv olaraq vəzifəsini yerinə yetirən 27-ci Birləşmiş Ştatların müdafiə naziridir. Mark Esper, Birləşmiş Ştatların Müdafiə Nazirliyinin katibi vəzifəsinə gəlməzdən əvvəl, Birləşmiş Ştatlar Müdafiə Nazirliyinin nəzdində 2017-ci ildən 2019-cu ilə qədər 23-cü Birləşmiş Ştatların ordu katibi idi.

18 iyun 2019-cu ildə prezident Donald Trumpın açıqlaması ilə ABŞ-nin müdafiə nazirinin müavini oldu. Müdafiə naziri olacağı gözlənilən Patrick M. Shanahan haqqında danışılan xəbərlər və senatda onun təklifinin rədd olunmasından sonra müdafiə nazirliyində Esper haqqında danışılmağa başlanıldı. Şanahan namizədlikdən çəkildikdən və vəzifəsindən istefa verdikdən sonra 23 iyul 2019-cu ildə Birləşmiş Ştatlar Senatı tərəfindən 90 səs lehinə, 8-i əleyhinə olmaq ilə müdafiə naziri seçildi və Birləşmiş Ştatların 27-ci müdafiə naziri oldu. 1986-2007 arasında polkovnik-leytenant rütbəsində ABŞ Silahlı Qüvvələrində 101-ci Hava-Desant Diviziyasında xidmət etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Secretary of the Army: Who Is Mark Esper?. // *AllGov* 2017.
2. 1 2  Mark Esper // GeneaStar.
**Hetumilər** və ya Etumlar (*erm.* Հեթումյաններ) — 1226-cı ildən 1341-ci ilə qədər Kilikiya çarlığında hakimiyyətdə olan Qafqaz Albaniyası əsilli erməni sülaləsi. Etumlər sülaləsinin qurucusu I Hetum un atası Oşin Gəncə ətrafından sülaləsiylə Kilikiyaya köç etmişdir və erməni çariçası Zabel ilə evləndikdən sonra taxt-taca sahib çıxmışdır.

Ədəbiyyat
---------

* *Toumanoff, C.* KAMSARAKAN // Encyclopaedia Iranica, Vol. XV, Fasc. 5. 2010. 453–455.

* Manuk Abeqyan //Qədim erməni ədəbiyyatı tarixi// SSR EA-nın nəşriyyatı, 1975 — səh.409 (605)

Lambronatsinin ulu babası knyaz Oşin 1073-cü ildə Gandzak sərhədlərindən dostu Aplqarib Artsruninin qubernator olduğu Kilikiyaya köçdü. Sonuncu Oşinə Toros dağlarında Lambron qalasını verdi. Oşin və oğlu Hetum imperator xidmətində qalır və bu hissələrdə tanınan bir knyazlıq ailəsi yaradır

* Kajdan A. P. Ermənilər 11–12-ci əsrlərdə Bizans imperiyasının hakim sinfinin tərkibində. // 4-cü fəsil, 50-ci hissə "Oşin" s.131–132 // ArmSSR EA 1973-cü il.

Erməni feodalı Hethumun oğlu Oşin. 70-ci illərin əvvəllərində köçdü. 11-ci əsr Gandzakdan Kilikiyaya qədər. Onunla birlikdə qardaşları Bazuni və Əlqam da vardı. O, Lambron qalasını ərəblərdən aldı və onun Aspet hökmdarı oldu

Xarici keçidlər
---------------

* "Medieval Lands Project: Kings of Cilician Armenia". Foundation for Medieval Genealogy.
***Mount & Blade*** - videooyun seriyası. Türk oyun şirkəti TaleWorlds tərəfindən yaradılan və ilk oyunu 6 sentyabr 2008-də satışa çıxarılan *Mount & Blade* olmaq üzrə dörd ədəd videooyunu yayımlamışdır. İlk oyun Mount & Blade sadəcə tək oyunçulu olaraq oynana bilirdi, lakin ikinci oyun Mount & Blade: Warband tək oyunçulu oyunun yanında çox oyunçulu moda da keçirdi. Daha sonrakı oyun Mount & Blade: Atəş və Qılınc da tək oyunçulu və çox oyunçulu oynana bilir. 30 mart 2020-də satışa çıxan seriyanın son oyunu Mount & Blade II: Bannerlord da tək oyunçulu və çox oyunçulu modlar mövcuddur. Əlavə olaraq, oyunçuların da yaratdığı modlar da mövcuddur.

Oyunlar
-------

Əsas seriya hal-hazırda dörd oyun və onların açılımlarını təşkil edir.

*Əsas seriya:*

* *Mount & Blade* (6 sentyabr 2008)
* *Mount & Blade: Warband* (2010)
* *Mount & Blade: With Fire & Sword (2011)*
* *Mount & Blade II: Bannerlord* (2020)

*Yan seriya:*

* *Mount & Blade: Warband- Napoleonic Wars (2012)*
* *Mount & Blade: Warband- Viking Conquest (2014)*

Mənbə
-----

* Mount & Blade (seri) - Türkçe Vikipedi

Xarici əlaqələr
---------------

* Rəsmi sayt  (ing.)
Ursula Le Quin.
**Ansibl** – anlıq və ya işıqdan sürətli kommunikasiya üçün istifadə olunan uydurma texnologiya. Elmi fantastika ədəbiyyatının mövzularından biridir.

Tarixi
------

"Ansibl" sözü və cihazı ilk dəfə Ursula Le Quin tərəfindən "Rokannonun dünyası" (1966) əsərində işlədilmişdir. Buna baxmayaraq, ulduzlararası sürətli kommunikasiya texnologiyası ideyası Ayzek Azimovun "Fond" seriyasında da öz əksini tapmışdır. Cihaz Ursula Le Quinin "Hayn dairəsi" romanlarında tez-tez istifadə olunmuş, işıqdan sürətli səyahət texnologiyasına malik olmayan ulduzlararası federasiyasının administrasiyasına kömək etmişdir. Yazıçının "Mülksüzlər" (1974) əsərində ansibl cihazının ixtirasına gətirib çıxaran nəzəri işlərin müəllifi olan bir alimin hekayəsi nəql olunur.

Digər yazıçılar
---------------

Ansibl bir çox hekayənin mümkünlüyünə səbəb ola bildiyi üçün Orson Skott Kard, Den Simmons və Vernor Vinc kimi bir çox elmi fantastika yazıçısı tərəfindən istifadə olunmuşdur. Bəzi yazıçılar bənzər kommunikasiya cihazlarını fərqli adlarla təqdim edərək əsərlərində istifadə etmişdirlər.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Historical Dictionary of Science Fiction in Literature

Ədəbiyyat
---------

* *Booker, M. Keith.* Historical Dictionary of Science Fiction in Literature (ingiliscə). Rowman & Littlefield Publishers. 2014. 26. ISBN 9780810878846. İstifadə tarixi: 15 dekabr 2022.
**Tahir İsrafil oğlu İsayev** (1922, Birinci Şıxlı, Qazax qəzası – 2001, Birinci Şıxlı, Qazax rayonu) — İkinci Dünya müharibəsi iştirakçısı, İtaliya Xalq Müqavimət Hərəkatının iştirakçısı, İtaliya Qəhrəmanı (1968).

Həyatı
------

Tahir İsayev Qazax rayonunun Şıxlı kəndində 28 aprel 1922-ci ildə anadan olmuşdur. Müharibə cəbhəsində Mozdokun ətrafındakı ağır döyüşlərdə yaralanaraq əsir düşmüş (1942) və Avstriyadakı əsir düşərgəsindən böyük əziyyətlərlə İtaliyaya keçərək Berqamo şəhəri yaxınlığında partizan dəstəsinə daxil olmuşdu.

Döyüş yoldaşları "Serafino" adını ona atasının adına (*İsrafil İsayev*) uyğun olaraq vermişdilər. O, "Fiamma Verdi" beynəlmiləl briqadasında italyanlar, fransızlar, ingilislər və ruslarla çiyin-çiyinə vuruşmuşdur. Həmyerlimiz, leytenant Serafino 1945-ci ilin 25 aprelində Milan şəhərinin faşistlərdən təmizlənməsi üsyanında qəhrəmanlıq göstərmişdir. O, Mehdi Hüseynzadə, Mirdamət Seyidov kimi Adriatik dənizi sahillərində qəhrəmanlıq, yenilməz şücaət nümayiş etdirmişdir. O, İtaliyanın ən yüksək qəhrəmanlıq rəmzləri olan "Qaribaldi ulduzu", "Antonio Qramşi", "Banderi Kalori" ordenləri, ümumən 36 orden və medal, o cümlədən İtaliyanın 12 dövlət mükafatı ilə təltif olunmuşdur. 1945-ci ildən Milan şəhərinin fəxri vətəndaşıdır. Tahir İsayev alman və italyan dillərini bilirdi.

1974-cü ildə çəkilən "Onun adı Serafino idi" filmi Tahir İsayevdən bəhs edir.

T. İsayev 2001-ci ildə vəfat etmiş və doğulduğu kənddə dəfn olunmuşdur. Şıxlı kəndində olan muzeydə onun haqqında geniş material vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tahir İsayev (1922–2001)". 2019-12-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-23.

Xarici keçidlər
---------------

* "Onun adı Serafino idi" (Его звали Серафино)
* İtaliya qəhrəmanı adına layiq görülən qazaxlı Serafino kimdir
**Madaqaskar adası** (malaq. Madagasikara) — Hind okeanında yerləşən, Afrikanın ən böyük adası. Ada Afrika materikindən Mozambik boğazı ilə ayrılır. Dünyanın sahəsimnə görə dördüncü ən böyük adasıdır. İqlimi tropikdir. Cənub hissəsində az bir sahədə subtropik iqlim hakimdir. Adanın uzunluğu 1600 km, eni isə 600 km-dən çoxdur. Sahəsi 587 040 km²-dir. Ada bütünlüklə eyni adlı bir dövlətə aiddir. Madaqaskarın paytaxtı Antananarivu şəhəridir. Adanın ən hündür nöqtəsi sönmüş Marumukutru vulkanıdır. Hündürlüyü 2876 metrdir. Zirvə Saratanana silsiləsində yerləşir. Adanın şimalındadır. Ancafi platosu isə adanın mərkəzi hissəsini əıhatə edir. Ada şərqə doğru alçalır. Burada olan 5 zirvənin hündürlüyü 2600 keçir. Ada ərazisində dəmir, mis, qızıl kimi zəngin sərvətlər vardır. Düzənlikləri bataqlıqlaşmışdır. Afrikadan bir qədər aralıda yerləşməsinə baxmayaraq zəngin bitki və heyvanlar aləminə sahibdir. Dünya canlılar aləəminin 5 % adada görmək olar. Bu canlılar aləminin 80 % endemikdir. Bunlar arasında ən tanınmışları lemurlardır. Zəngin endemik növ çeşidliyinə görə Madaqaskarı kiçik materik adlandırırlar. Şimal nöqtəsi — De Ambre burnu (11 °C. e və 49° ş. u), cənub nöqtəsi — Vohimena burnu (35 °C. e və 45° ş. u), qərb nöqtəsi — Mannonka burnu (22 °C. e və 43° ş. u) və şərq nöqtəsi — İst burnu (15 °C. e və 50° ş. u).

Mənbə
-----

* Madagascar — Encyclopædia Britannica
* Madagascar Arxivləşdirilib 2011-08-17 at the Wayback Machine
**Liqa 1 (*fr.* Championnat de France de football)** Fransanın ən yüksək səviyyəli futbol liqası. Bir alt səviyyədəki Liqa 2 ilə birlikdə Liqa də Football Professionnel içində olan iki liqadan biridir. Avqust ayında başlayıb may ayında sona çatan sezonların hər birində 20 komanda mübarizə aparır. Hər komandanın digərləri, biri öz meydanında digəri isə səfərdə olmaq üzrə iki matç keçirdiyi liqa 38 həftə davam edir və cəmdə 380 oyun oynanılır. Mövsüm sonunda son üç sırada qərarlaşan komandalar Liqa 2-yə düşərlər. İlk dövrə iki həftə qalmış bitərkən, ikinci sezon isə yanvar ayının 2-ci həftəsində başlayır. UEFA əmsalları sıralamasında Premyer Liqa, La Liga, Bundesliga və Serie A-dan sonra beşinci sırada yerləşir.

Tarixi
------

1930-cu ilə qədər qurulan Fransa Futbol Federasiyası Fransada liqa yaradılmağa təkan verdi.
1932-ci ildə Franas çempionatının yaradılmasına qərar verildi. 1932-33 mövsümündə iki qrupdan ibarət ibarət çempionata start verildi. İlk Fransa çempionatının iştirakçıları bu klublar olmuşlardı: "Olimpik Marsel", "Paris", "Olimpik Lill", "Sete", "Nim", "Ekselsior", "Nays", "Fransız", "Hyares", "Mulhouz", "Antib", "Kann", "Soşo", "Monpelye", "CA Paris", "Renn", "Fiv", "Olimpik Qırmızı Ulduz", "Metz", "Olimpik Ales".
İlk çempion finalda "Kann" klubunu məğlub etmiş "Olimpik Lill" olmuşdur. Bu klub 1944-cü ildə bağlanmışdır.

İştirakçı klublar
-----------------

| Klub |
| --- |
| PSJ | Lorient FK | Renn FK | Bordo FK | Monpeyle FK |
| Quinqamp | Nant FK | Tuluza | Kan FK | Nans FK |
| Sent Etyen | Lill FK | Bastya | Dijon FK | Nice FK |
| Olimpik Lyon FK | Angers FK | Monako FK | Metz FK | Olimpik Marsel FK |

* Rəsmi sayt


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbol** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı daha da zənginləşdirin.* |
**Pemfiqus xəstəliyi** və ya elmi adı **pemphigus** dərinin iltihabi avtoimmun xroniki xəstəliyi. Dəridə, selikli qişalarda, konyuktivada su toplayan yaralar şəklində özünü göstərir. Ciddi qidalanma pozuntusu yaradır. İmmunosupressiv dərmanlar icadına qədər bu xəstələrin 90%-i qidalana bilmədiyi üçün itirilirdi. Lakin immunosupressiv müalicə üsulları ortaya çıxdıqdan sonra bu rəqəm 10%-ə qədər enmişdir.

Etiologiya və patogenez
-----------------------

Humoral immun sistemin pozuntusuna bağlı meydana çıxır. Avtoimmun proses dərinin və selikli qişaları örtən epitel hüceyrələrinin bir birinə olan bağlılığını sıradan çıxardır. Bunun nəticəsində selikli qişalarda və dəridə eroziyalar və yaralar yaranır. Epitel hüceyrələri bir biriniə desmoglein adlanan proteinlərlə bağlanmışdır. Bu bağ proteinləri epiteli toxumasını tamlığından məsuldur. Avtoimmun proses desmoglein bağ preoteinləri zədələdiyinə görə epitel hüceyrələri akantoliz prosesinə uğrayaraq gevşəyir. Nəticədə yaralar meydana gəlir.

Klinik əlamətlər
----------------

Pemfiqus xəstəliyinin müxtəlif klinik variantları vardır. Ən sıx görülən forması adi pemfiqus və ya vulqar pemfiqusdur. Elmi adı pemphigus vulgaris olan bu xəstəlik əsasən ağızda yanma hissi ilə başlayır. Sonra ağızda eroziv səpgilər meydana gəlir. Xəstədə ağrıya bağlı udqunma problemi yaşanır və qidalana bilmir. Sonrakı mərhələlərdə su toplayan qovuqcuqlu yaralar dəri də meydana gəlir.

Müalicəsi
---------

Xəstəliyin müalicəsi və profilaktikası demək olar ki, xəstənin ömrü boyu davam edir. Uzun müddətli remissiya əldə etmək üçün potent immunosupressiv müalicələr təyin edilir.

Proqnoz
-------

Şərti əlverişsiz xəstəliyin proqnozu, hətta vaxtında başlanmış adekvat müalicə vaxtı ölümcül nəticə mümkündür. Xroniki xəstəliyin axını, adekvat terapiya yalnız kliniki təzahürlərin ifadəsini azaldır, amma xəstəliyin səbəbini aradan qaldırmır. Kəskinləşmə dövrlərində xəstənin işləmək qabiliyyəti kəskin azalır, ağır axın vaxtı xəstənin invalidizasiyası mümkündür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Disease Ontology (ing.). 2016.
2. ↑  "Pemfiqus xəstəliyi". 2021-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-15.
3. ↑  "Pemfiqus xəstəliyi". 2021-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-15.
4. ↑  "Pemfiqus xəstəliyi". 2021-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-15.
5. ↑  "Pemfiqus xəstəliyi". 2021-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-15.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Pemfiqus*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Dermatoloq Mehdi İskəndərli
* Mehdi İskəndərli
* Psoriaz
* Dermatoonkoloq
* Dermatoloq
* Psoriaz
**Penon-de-Veles-de-la-Qomera** (*isp.* Peñón de Vélez de la Gomera) — Keçmişdə ada olmuş kiçik bir yarımada. Yarımada Mərakeşin Afrika sahillərində yerləşməsinə baxmayaraq İspaniyaın suveren ərazisidir. Yarımadanı Mərakeş öz ərazisi hesab edir. Melilyadan 126 km qərbdə, Seutadan isə 117 km cənub-şərqdə yerləşir. Penon-de-Veles-de-la-Qomerada İspaniyanın 60 hərbiçisi yaşayır, burada mülki əhali yoxdur.

Coğrafiya
---------

Penonun qumlu dillə birlilkdə eni 400 metr, eni isə 100 metr təşkil edir. Sahəsi 0,019 km²-dir. Yarımada hündürlük 87 metrdir. Burada qala kompleksi vardır. Qala komplksinə daxildir:

* Qədim müdafiə qurğularının qalıqları,
* Mayak,
* Bir necə ev,
* Helikopter meydaçası

Yarımadada içməli su yoxdur.

Tarix
-----

Penon-de-Veles-de-la-Qomera (692-ci qravürası)
Qaya üzərində ilk dəfə 1162-ci ildə Abd əl-Mumin tərəfindən inşa etdirilmişdir.
23 iyul 1508-ci ildə II Ferdinand tərəfindən göndərilmiş Pedro Navarro adanı və qalanı ələ keçirir. Burada olan olan keçmiş fəniz quldurlarına məxsus bazanı darmadağın edilir. Pedro Navarro adanın ilk rəyisi olur. İşğal İspaniya II Ferdinant ilə Portuqaliya kralı I Manuel arasında münadibətləri korlayır. Ancaq 1509-cu ildə imzalanmış Çintran anlaşması ilə İspaniyanın adaya sahiblənməsi təstiqlənir. 20 dekabr 1522-ci ildə bərbərlər sərkərdəsi hiylə ilə adanı ələ keçirir. Adada yerləşən ispan qarnizonu və komandiri məhv edilir. 1564-ci ildə II Filippin əmri ilə 13 minlik ordu adanı yenidən İspaniyaya qaytarır. Qarsiya Alvares mərakeşlilərlə Osmanlı imperiyasının mümkün hücumuna qarşı anlaşma imzalayırlar.
1680, 1701, 1755, 1781 və 1790-ci illərdə qəsr uğurlu şəkildə bərbər hücumlarına dözür. 

### ХХ əsr və müasir dönəm

Rif müharibəsinin gedişində 1922-ci ilin martında bərbərlər taxta körpünün köməyi ilə adaya daxil olurlar. İlkin olaraq qala növbətçisi öldürülür. Nəhayətdə qala bərbərlərin əlinə keçir. İspanlar mülki əhalini və qarnizonu «B-1» və «Isaac Peral» gəmilərində evakuasiya etmişlər. Bir müddət sonra ispan legionu adanı ələ keçirirlər.

1934-ci ildə güçlü fırtına adanı qumlu tombolo materiklə birləşdirir. Hazırda Penon-de-Veles-de-la-Qomera İspaniya hökumətinə tabedir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The Lighthouses of Andalusia (Spain)". 2010-10-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-21.
2. ↑  Penon de Vélez de la Gomera[*ölü keçid*] Europa-Haus Leipzig
3. ↑  Rézette, Robert. The Spanish Enclaves in Morocco. 1976. Nouvelles Editions Latines. стр. 67
4. ↑  Rézette, Robert. The Spanish Enclaves in Morocco. 1976. Nouvelles Editions Latines. стр. 63
5. ↑  Rézette, Robert. The Spanish Enclaves in Morocco. 1976. Nouvelles Editions Latines. стр. 55
6. ↑  Spanish autonomous communities Arxivləşdirilib 2020-05-13 at the Wayback Machine World Statesmen.org
7. ↑  Central Intelligence Agency: CIA World Factbook 2010, s. 630. Skyhorse Publishing Inc, 2009. ISBN 1602397279

Mənbə
-----

* Descripción del Peñón de Vélez de la Gomera en la Comandancia General de Melilla Arxivləşdirilib 2009-05-14 at the Wayback Machine (isp.)
* Islas y Peñones en el Norte de África, en la web de Ingenieros Militares de España. Arxivləşdirilib 2015-07-02 at the Wayback Machine (isp.)
Cozef Pristli'nin Yeni Tarix Şeması, 1765.
Məlumat lövhəsi olan "On beş metr Tarix" bürünc vaxt qrafiki, Erebru, İsveç.
**Vaxt qrafiki**, hadisələrin siyahısının xronoloji ardıcıllıqla göstərilməsidir.

Növləri
-------

Vaxt qrafikləri üçün bir çox vizual üsulları var.

Vaxt qrafiklərinin istifadəsi
-----------------------------

Vaxt qrafikləri, bir mövzu üçün tarixi hadisələrin və meyllərin ardıcıllığını və ya xronologiyasını anlamaqda tələbələrə və tədqiqatçılara kömək etmək üçün təhsildə istifadə olunur.

### Tarixi araşdırmalarda

Vaxt qrafikləri, tarixin öyrənilməsi üçün faydalıdır, çünki zaman keçdikcə bir dəyişiklik hissi verir. Aşağıdakı nümunələri görə bilərsiniz:

* Azərbaycan tarixinin qrafiki
* Vətəndaş hüquqları hərəkatının qrafiki
* Avropa araşdırmalarının qrafiki
* İmperializmin qrafiki
* Günəş Sistemi araşdırma qrafiki
* Amerika Birləşmiş Ştatları tarixinin qrafiki
* Birinci Dünya Müharibəsinin Zaman Çizelgesi
* Dinin qrafiki

### Təbiət elmlərində

Vaxt qrafikiəri, astronomiya, biologiya və geologiya kimi mövzular üçün təbii dünyada və elmlərdə də istifadə olunur.

### Layihə menecmentində

Layihə menecmenti üçün arı bir zaman qrafiki istifadə olunur.

Həmçinin bax
------------

* Xronologiya
* Kro‌noZum — Böyük Tarixin vaxt qrafiki görüntüləmək üçün açıq mənbə layihədir.
* Ətraflı logarifmik qrafiki
* Vaxt qrafiklərin siyahısı
* Yaşayan qrafik
* Logaritmik qrafiki
* Çoxlu dünyalar təfsiri
* Sinxronoptik görünüş
* Zaman kodu
* Zaman Akışı
* Dünya tarixinin vaxt qrafikləri

İstinadlar
----------

1. ↑  *Grafton, Anthony; Rosenberg, Daniel,* Cartographies of Time: A History of the Timeline, Princeton Architectural Press, 2010, 272, ISBN 978-1-56898-763-7

Xarici linklər
--------------
**Vavel kral qəsri** (pol. Zamek Królewski na Wawelu) — Polşanın Krakov şəhərində Vavel yüksəkliyində ucalan qəsr. 1945-ci ildən başlayaraq Dövlət İncəsənət muzeyi kimi fəaliyyət göstərir.

Tarixi
------

Krakov şəhəri orta əsrlərdə bir neçə əsr polyak krallıqlarının paytaxtı olduğu üçün Vavel qəsri bir çox kralların əsas iqamətgahı olub. İlk baxışdan elə də böyük görünməsə də, qəsr neçə yüz illik tarixə malikdir və burada tarixi insanlar yaşayıblar.

Coğrafi yeri
------------

Vavel qəsri Krakov şəhərinin mərkəzindən piyada yolla təxminən 20 dəqiqəlik bir məsafədə, Vistula çayının sahilindəki təpənin üzərində yerləşir. Qəsrdəki qədim tarixi olan yerləri, məzarları, kilsələri, qəsrin otaqlarını ziyarət etmək üçün ən azı beş-altı saat vaxt lazımdır. Kilsələrin çoxunda şəkil çəkmək qadağandır, mühafizəçilər deyir ki, bununla siz insanların ibadətinə mane olursunuz.

Maraqlı faktlar
---------------

Qəsrdə Polşa tarixinin bir çox önəmli siyasətçiləri, ziyalıları dəfn olunub. Vavel qəsri bəzi polyak krallarının, polyakların ən sevimli inqilabçı şairi olan Adam Mitskeviçin və təyyarə qəzasında həyatını itirən sabiq prezident Lex Kaçinskinin və onun həyat yoldaşı Mariya Kaçinskinin məzarlarına ev sahibliyi edir. Sabiq prezidentin Vavel qəsrində dəfn olunması bir çox polyakların hələ də narazı qaldığı bir məsələdir. Martin adlı bir polyak gənci deyir ki, Kaçinski kral deyildi, şəxsən o sabiq prezidentin nə üçün burada dəfn olunduğuna bir məna verə bilmir və düşünür ki, bura xalq tərəfindən seçilmiş bir prezident üçün uyğun yer deyil.

Qəsrin aşağısında turistlərin dar pilləkanla enə biləcəyi bir mağara var, buraya "Əjdaha mağarası"deyilir. Mağaranın divarlarından dayanmadan su damcılayır. Onun çıxışında əjdaha heykəli qoyulub.
Bu mağara haqqında bəhs edilən nağılda deyilir ki, keçmişdə bir əjdaha su üstündə hər gün bir qız tələb edirmiş. Sonra bir nəfər bu əjdahanı öldürür və kralın qızı ilə evlənir. Maraqlıdır ki, su üstündə oturan əjdaha dünyanın bir çox xalqlarının folklorunda, o cümlədən Azərbaycan folklorunda da var.

İstinadlar
----------

1. ↑  Prezidenti niyə kral qəsrində dəfn ediblər? [*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı  (pol.)
* Statut Zamku Królewskiego na Wawelu — Państwowych Zbiorów Sztuki. Załącznik do zarządzenia Nr 35 Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 14.07.2011  (pol.)
**Devrək** (*türk.* Devrek) — Zonquldak ilinin ilçəsi. Əhalisi 57.540 nəfərdir. 14 may 1920-ci ildə Zonquldak ilinin ilçəsi statusu almışdır. Məmur Ümid Altay, bələdiyyə başçısı isə Çətin Bozqurddur.

Tarixi
------

Qədim dövrlərdən bəri dərin köklü bir tarixə sahib olan Devrek bölgənin sosial və mədəni yükünü digər qonşuları ilə birlikdə icra edirdi. Bu çərçivədə, Devrek erkən xalkolit dövründə (e.ə. 5500) məskunlaşma səhnəsi idi və bu vəziyyət erkən tunc dövrünün sonuna qədər davam etdi. Eramızdan əvvəl 2000-ci ildən Yunan dövrünə qədər 'Qaranlıq Əsr' adlandırdığımız bu illərdə heç bir yaşayış məskəninin olmadığı Devrəkin Ellinizm Dövründən bəri tikintiyə məruz qaldığı aydın olur. Buna görə Devrekdə və ətrafındakı ərazilərdə Hitti yaşayış yeri yoxdur.

Devrekdə Səlcuq Dövrünə aid heç bir əsərlə qarşılaşmamağımız Devrekin bu dövrü ilə əlaqədar bir şey söyləməyimizi çətinləşdirir.

Coğrafiyası
-----------

Daxili hissələrində Zonquldak il mərkəzindən 60 km cənub-şərqdə yerləşir. İlçənin dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi 100 metrdir. İlçənin sahəsi 1080 km2-dir. Devrəm ilçəsi dağlarla əhatə olunmuş bir boş ərazidə qurulmuşur. Əsas dağları, qərbdə Babadağı, cənubda ən yüksək dağ olan Göldağı, cənub şərqdə Akçasu və Yenicə dağları, Senci bölgəsindəki Aksu, Karadere və Kuşkayası dağlarıdır. İlçənin ən əhəmiyyətli yaylası Senci bölgəsindəki Aksu yaylasıdır. Ən yüksək təpəsi 925 metr olan Dorukan təpəsidir. Devrək dərəsi rayonun ən vacib çayıdır. Devrək dərəsi Bolun Abant dağlarından doğulur və böyük su adını alır.

İlçə iqlimi ümumiyyətlə Türkiyədə Qara dəniz iqlimi xüsusiyyətlərini göstərir. Yazlar sərin, qış ayları isə isti və yağışlıdır. İllik yağıntının miqdarı orta hesabla l7O kvadrat m/kq təşkil edir. Ən isti yay ortalaması 24-26 dərəcə, ən aşağı ay ortalama 5-7 dərəcədir. Dörd fəsildə yağışlı keçir.

Qardaş şəhərlər
---------------

* Uqanda Arua, Uqanda
* Kiribati Betio, Kiribati
* Komor adaları Moroni, Komor adaları

İstinadlar
----------

1. ↑  GEOnet Names Server. 2018.
2. ↑  "Devrek ilçesi hakkında". Devrek Belediyesi. 24 April 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 may 2020.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Zonquldak ilçələri |
| --- |
| İl mərkəzi | 
* Zonquldak

 |  |
| Bağlı ilçələr | 
* Alaplı
* Çaycümə
* Devrək
* Göyçəbəy
* Qaradəniz Ereğli
* Kilimli
* Kozlu

 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Deymos.

**Deymos** — Günəş sistemində Mars planetinin peykidir.

Kəşfi
-----

1877-ci ildə Amerika astronomu A. Holl kəşf etmişdir. İlk dəfə yaxın məsafədən şəklini 1977-ci ildə "Vikinq-1" KA çəkmişdir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Planetin mərkəzindən orta məsafəsi 23,5 min *km*, dolanma dövrü 30 saat 21 dəqiqədir. Deymos düzgün olmayan formaya malikdir və bəzi asteroidlərin maddəsinə oxşayan dağ süxurunun və buzun karbonla zəngin qatışığından ibarətdir. Deymosun səthi dayaz kraterlərlə doldurulmuş (iki ən böyük kraterinin diametri təqr. 2 *km*-dir) və reqolitlə –xırda tozlu layla ör tülmüşdür. Deymosun ölçüsü 15×12,2×11 *km*, kütləsi təqribən 1,8×1015 *kq*. Bu parametrlər Deymosu asteroid hesab etməyə əsas verir. Onun orbiti Yupiterin təsiri ilə elə dəyişmişdir ki, sonralar Marsa yaxın keç dik də Deymos planetin cazibə sahəsi ilə tutulmuşdur. Digər nəzəriyyəyə görə Deymos Marsla ümumimənşəlidir. Axırıncı fikir Deymosun orbitinin praktik olaraq Marsın ekvator müstəvisində yerləşməsinə (meyli təxminən 2°) əsaslanır. Mars Deymosda güclü qabarmalar törədir və nəticədə Deymosun ox ətrafında fırlanması və orbit üzrə dolanması rezonansda olur, yəni peyk Marsa həmişə bir tərəfi ilə çevrilir. Marsdan müşahidə etdikdə Deymosun bucaq diametri təqr. 2 ״-dir və sıfır ulduz ölçülü parlaq ulduz kimi görünür.

Həmçinin bax
------------

* Günəş sistemi

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑   Deymos// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — VI cild. Bakı, 2009. — Səh.: 514.
**Sosiofobiya** (lat. socius - *ümumi, birlik* və q.yun. φόβος) — ictimai yerlərdə çıxış etmək, başqa insanlar qarşısında öz fikrini bildirməkdən çəkinən insanlara aiddir. Onlar gülünc görünməkdən, fikirlərini çatdıra bilməməkdən qorxurlar.

Karvasarski ikinci qrupu qorxuları sosiofobiya adlandırır. Bura daxildir: ereytofobiya (insanlar arasında qızarmaq qorxusu), ictimai çıxışlardan qorxma, yad insanların yanında hər hansı bir hərəkəti etmənin mümkünsüzlüyünü qorxusu (məsələn: stuldan qalxıb ayaqyoluna getmək) və s. Bu cür qorxular ətrafdakılara nə qədər cəfəng görünürsə, qorxu daşıyıcılarına bir o qədər dramatik gəlir. Məsələn, deyilənə görə, məşhur Danimarka astronomu Tixo Braqe ziyafət zamanı utanıb ayaqyoluna vaxtında getmədiyi üçün sidik kisəsi iltihabından ölmüşdür.

Xarici keçidlər
---------------

Azərbaycan dilində online sosial fobiya testi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Mental and behavioral disorders: Social phobias World Health Organization". 2014-11-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-06.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Psixologiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |