***Axırıncı dayanacaq*** tammetrajlı bədii filmi rejissor Fikrət Əliyev tərəfindən 2014-cü ildə ekranlaşdırılmışdır. Film İlqar Fəhmi və Fikrət Əliyevin ssenarasi əsasında "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Film qocalar evində baş vermiş tragikomik hadisələrdən bəhs edir. İronik-komediya janrında olan film qocalar evinə düşmüş keçmiş polkovnikin həyatından bəhs edir. Pullarını itirmiş polkovnik dostlarından şübhələnməyə başlayır və bundan sonra başına gələn hadisələr onu gülüş obyektinə çevirir. Filmdə əsas rolları Tofiq Hüseynov, Arif Quliyev, Qorxmaz Əlilicanzadə, Səmayə Musayeva, Zemfira Sadıqova, Tariyel Qasımov, Fuad Poladov, Zemfira Nərimanova, Bəhram Bağırzadə və Ağaxan Salmanlı ifa edirlər.

Məzmun
------

İronik-komediya janrında olan film qocalar evinə düşmüş keçmiş polkovnikin həyatından bəhs edir. Pullarını itirmiş polkovnik dostlarından şübhələnməyə başlayır və bundan sonra başına gələn hadisələr onu gülüş obyektinə çevirir.

İlk epizodda avtobusdan düşüb soruşaraq üz tutduğu qocalar evində gəncliyində itirdiyi sevgilisi Lətifəni (Zemfira Sadıqova) tapacaq Kərim (Kərim Məmmədov) əsas dramaturji hadisədən kənarda qalmaqla ən azı mətn çatışmazlığı ucbatından səbəb-nəticə əlaqəsi sayılan süjet kontekstində mövcud olsa da, mühitin ilkin təqdimatında mühüm rol oynayır. Kapitanın (Tofiq Hüseynov) yaddaşsızlıq ucbatından itirdiyi min manatın tapılması üçün keçmiş sahə müvəkkili Qəmbərlə (Qorxmaz Əlilicanzadə) onun əlaltısı Tapdığın (Arif Quliyev) cinayətkarın tutulması üçün əməliyyat cəhdləri komediya elementlərini üzə çıxarır. Bununla belə, detektiv janrının Hamletsayağı modeli tamaşaçının ekranda baş verənlərə diqqət kəsilməsinə şərait yaradır və bu axtarışda iştirak edən personajların fabula çərçivəsindəki mövcudluğu hadisəliliyi artırır. Obrazlı desək, fabula onurğasına birləşməyən süjet qabırğaları hadisəliliyin səngiməsinə səbəb olur.

Filmin strukturundakı personajların taleyi, dramaturji əsaslarla izlənilməsə də, müxtəlif taleli insanların ömrünün son dövrünü başa vurmaq üçün sığındıqları, bir çoxlarının buradan qurtulacaqlarına inandıqları bu mühit əslində məhkumluq fonunda daha geniş sosial müşküllərin üzərinə işıq salır. Əsas dramaturji hadisə yetərincə yüksək təqaüd və rütbə pulu alan keçmiş gəmi kapitanının itirilmiş min manatının axtarışı üzərində qurulur və komediya janrının diktəsi axtarış prosesini oyuna çevirdiyindən real mühitin irreallığı-şərtiliyi tələb olunur. İndiki halda istər-istəməz önə keçən sosial reallıq isə komediya janrını qabartmalı olan personajların münasibəti sisteminə qovuşa bilmir.

Digər tərəfdən, filmdə postmodernizmə xas rişxəndin, kinayənin üzə çıxması, cinayətkarı tapmaq üçün Çingiz Abdullayevin detektiv kitablarının oxunması cəhdi, əyalət təfəkkürünü önə çəkən sentimentalizmin təzahürü, qəzəlxanlığın ələ salınması, dərzinin Rəşid Behbudov, Süleyman Rüstəm, Şövkət Ələkbərova kimi məşhurlara kostyum, palto tikməsilə davamlı olaraq öyünməsi, oğlunun, nəvələrinin Nənə ilə görüşə gəlməsi və s. süjet kontekstində mövcud olduğundan əsas hadisəlik prinsipindən kənarda qalır. Davudun (Fuad Poladov) mövzu fantaziyasında polislərin gətirdiyi itin "cinayətkarı" tapması belə həmin səbəbdən hadisəlilik yarada bilmir. Halbuki rejissor Fikrət Əliyevin kino debütündə — "Baladadaşın ilk məhəbbəti" filminin fabula mexanizminə işləyən, çimərlik geyiminin kirayə götürülməsi ilə bağlı mövzu fantaziyası kino tariximizin ən maraqlı epizodlarındandır.

Finalda axırıncı dayanacaqda avtobusdan düşüb qocalar evini soruşan növbəti yaşlı personajın simvolik səciyyə daşıması fonunda, meydançada qarmonçu Genaya (Yuri Baliyev) əlli manat verib çaldırdığı musiqi altında rəqs edənlərə qoşulmaqla gözönü hadisədə dəyişən yeganə personajın — Kapitanın maddi dünyanın əhəmiyyətsizliyini dərk etməsi mənəviyyatın maddiyat üzərində qələbəsini göstərə bilir.

Müəllifi səciyyələndirən fərdi, peşəkar üslubdan fərqli olaraq, materialı qabardan janr məfhumu mühitin diktəsinə müqavimət göstərdiyindən, bədii personajların real mühitinin ekrana köçürülməsi prosesində tarazlığın pozulması istər-istəməz qaçılmaz olur. Üstəlik filmdə komediya, detektiv, melodrama elementlərinin qarışması gerçəkliyin obrazlı modeli sayılan janr təyinatının dağınıqlığı, keçid dövrünə xas olan növbəti göstəricini gündəmə gətirir. Bununla da, sosial məsuliyyətini dərk edən müəlliflərin mühit-personaj əlaqələrinin acınacaqlı mənzərələrini süjet kontekstində olsa belə, ekrana gətirmələri az qala senzor funksiyasını üzərinə götürməyə cəhd göstərən məmur kinosunun həyata davamsızlığının təsdiqinə çevrilir.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Rejissor: Fikrət Əliyev  

Ssenarist: İlqar Fəhmi, Fikrət Əliyev  

Montaj : Elşad Rəhimov  

Operator: Kənan Məmmədov  

Prodüser: Müşfiq Hətəmov  

Rəssam: İbrahimxəlil Əminov  

Bəstəkar: Aygün Səmədzadə

Rollarda
--------

Tofiq Hüseynov — kapitan  

Arif Quliyev — Tapdıq  

Qorxmaz Əlilicanzadə — Qəmbər  

Səmayə Musayeva — Məsmə  

Zemfira Sadıqova — Lətifə  

Tariyel Qasımov — Kazım  

Fuad Poladov — Davud  

Zemfira Nərimanova — Ofeliya  

Bəhram Bağırzadə — Bəhruz  

Ağaxan Salmanlı — şair Süleyman  

Yasin Qarayev — Xalid  

Vidadi Əliyev — Əsədulla  

Yuri Baliyev — Gena  

Svetlana Həkimova — Gülçöhrə  

Sovqat Səmədova — Fatma  

Svetlana Əliyeva — Qönçə  

İdris Rüstəmov — Rüstəm  

Atabala Səfərov — Salman  

Vahid Əliyev — Əbdül  

Rahib Əliyev — Dazbaş kişi  

Fikrət Əliyev — Arif  

Mirzə Ağabəyli — Rəhim  

Kərim Məmmədov — Kərim  

Valentina Moreva — Mariya  

Rafiq Hüseynov — Yeni sakin  

Xalidə Əliməmmədova — Xadimə  

Mətləb Abdullayev — Cavan həkim  

Ülviyyə Rza — Tibb bacısı  

Xuraman Əliyeva — Kitabxanaçı qız  

Pakizə Əliyeva — Nənə  

Şəfiqə Muradova — Təsbehli qadın

İstinadlar
----------

1. ↑  Azəri, L. "Axırıncı dayanacağ"ın sakinləri: [rejissoru Fikrət Əliyev olan "Polkovnikin xəzinəsi" ("Axırıncı dayanacaq") adlı yeni filmin çəkilişlərinə başlanılmışdır] //Mədəniyyət.- 2013.- 23 avqust.- S. 4.
2. ↑  Nizami Kino Mərkəzində növbəti sosial aksiya: [Fikrət Əliyevin "Axırıncı dayanacaq" bədii filminin nümayişi haqqında] //Mədəniyyət.- 2015.- 11 noyabr.- S.7.
3. ↑  Azəri, L. "Axırıncı dayanacaq" ekrana çıxdı: Kinoseans – bir filmə üç baxış: Səmimi insan münasibətləri, detektivə parodik yanaşma, əla yumor hissi: [Fikrət Əliyevin quruluşunda eyniadlı bədii filmin nümayişi haqqında] //Mədəniyyət.- 2015.- 6 mart.- S.12.
4. ↑  Həsənli, Ü. "Polkovnikin xəzinəsi" haradadır?: [rejissor Fikrət Əliyevin eyniadlı filmi haqqında fikirləri] //BakuPost.- 2013.- 10 iyul. — S.10.
5. 1 2 3 4  *Lalə Azəri.* ""Axırıncı dayanacaq"" (az.). Mədəniyyət. 6 mart 2015. 2023-06-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-25.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

2014-cü ilin Azərbaycan filmləri  

2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı

| ⛭Aygün Səmədzadə |
| --- |
| Albomları | 
Bu dünyanı nağıl bilək (2003) • Azərbaycan (2015) • Əhməd Cavad (2020) • Vətən mahnıları (2021)
 |
| Mahnıları | 
Bakinskiy roman • Ad günü • Bakı haqqında nağıl • Bu dünyanı nağıl bilək • Bu şəhər ikimizindir • Məktəb illəri • Tut ağacım • Yağış • Yol gedirəm • Bizdən danışaq • İnan, günəş doğacaq • Elin bayrağı • Şəhidlərə • İstiqlal
 |
| Konsertləri | Bu dünyanı nağıl bilək (2005)  • Bakı haqqında nağıl (2009)  • Biri varmış, biri yoxmuş (2015)  • Azərbaycan adına (2018)
 |
| Kitabları | 
Azərbaycan 100 mahnıda
 |
| Filmoqrafiyası | 
Əlavə təsir • Sirr • Axırıncı dayanacaq • Əhməd Cavad: Bir millətin ruhu
 |