recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Censenin bərabərsizliyi** qabarıq funksiyanın sekant xəttinin onun qrafikinin üstündə olması fikrini ümumiləşdirir.
 Qabarıqlığın və Censen bərabərsizliyinin vizuallaşdırılması
Riyaziyyatda Danimarka riyaziyyatçısı Yohan Censenin adını daşıyan **Censen bərabərsizliyi** inteqralın qabarıq funksiyasının qiymətini qabarıq funksiyanın inteqralına aid edir. O, 1906-cı ildə Censen tərəfindən  1889-cu ildə Otto Hölder tərəfindən ikiqat diferensiallana bilən funksiyalar üçün eyni bərabərsizliyin əvvəlki sübutuna əsaslanaraq sübut edilmişdir Ümumiliyini nəzərə alaraq, bərabərsizlik bir çox formalarda baş verir, onlardan bəziləri kontekstdən asılı olaraq aşağıda təqdim olunur. Ən sadə formada bərabərsizlik ortanın qabarıq çevrilməsinin qabarıq çevrilmədən sonra tətbiq edilən ortadan kiçik və ya ona bərabər olduğunu bildirir; Konkav çevrilmələr üçün bunun əksinin doğru olması sadə bir nəticədir.. 

Censen bərabərsizliyi qabarıq funksiyanın sekant xəttinin funksiyanın qrafikindən *yuxarıda* olması fikrini ümumiləşdirir ki, bu da iki nöqtə üçün Censen bərabərsizliyidir: sekant xətti qabarıq funksiyanın çəkili vasitələrindən ibarətdir ( *t* üçün) ∈ [0,1]),

{\displaystyle f(tx\_{1}+(1-t)x\_{2})\leq tf(x\_{1})+(1-t)f(x\_{2}).}
funksiyanın qrafiki çəkili vasitələrin qabarıq funksiyası olduğu halda,

{\displaystyle tf(x\_{1})+(1-t)f(x\_{2}),}
Beləliklə, Censen bərabərsizliyi:

{\displaystyle f(tx\_{1}+(1-t)x\_{2}).}
Ehtimal nəzəriyyəsi kontekstində ümumiyyətlə aşağıdakı formada ifadə edilir: əgər *X* təsadüfi dəyişəndirsə və φ

```
qabarıq funksiyadırsa, onda
```

{\displaystyle \varphi (\operatorname {E} [X])\leq \operatorname {E} \left[\varphi (X)\right].}
Bərabərsizliyin iki tərəfi arasındakı fərq, {\displaystyle \operatorname {E} \left[\varphi (X)\right]-\varphi \left(\operatorname {E} [X]\right)}, Censen boşluğu adlanır.

Qeydlər
-------

1. ↑ . JSTOR Jensen (mathematician) Johan Jensen (mathematician).
2. ↑  *Dekking, F.M.; Kraaikamp, C.; Lopuhaa, H.P.; Meester, L.E.* A Modern Introduction to Probability and Statistics: Understanding Why and How. Springer Texts in Statistics. London: Springer. 2005. doi:10.1007/1-84628-168-7. ISBN 978-1-85233-896-1.

İstinadlar
----------

* *David Chandler.* Introduction to Modern Statistical Mechanics. Oxford. 1987. ISBN 0-19-504277-8.
* Tristan Needham (1993) "A Visual Explanation of Jensen's Inequality", American Mathematical Monthly 100(8):768–71.
* *Nicola Fusco; Paolo Marcellini; Carlo Sbordone.* Analisi Matematica Due. Liguori. 1996. ISBN 978-88-207-2675-1.
* *Walter Rudin.* Real and Complex Analysis. McGraw-Hill. 1987. ISBN 0-07-054234-1.
* *Rick Durrett.* Probability: Theory and Examples (5th). Cambridge University Press. 2019. 430. ISBN 978-1108473682. İstifadə tarixi: 21 Dec 2020.
* Sam Savage (2012) The Flaw of Averages: Why We Underestimate Risk in the Face of Uncertainty (1st ed.) Wiley. ISBN 978-0471381976
**Ceyms Barrett** (*ing.* James Barrett; 1710, Konkord[d] – 11 aprel 1779, Konkord[d]) — ABŞ hərbçisi, ABŞ İstiqlal müharibəsini başladan Leksinqton və Konkord döyüşləri milis polkovniki. Gizli Britaniya kəşfiyyatına görə onun ferması Konkord şəhərinin bütün milis barıtlarının, silahlarının və iki cüt qiymətli bürünc topların saxlandığı yer idi.

19 aprel 1775-ci ildə, səhər saatlarında Britaniya nizamlı qüvvələri general Tomas Geyc tərəfindən Bostondan təxminən 20 mil içəridə yerləşən Konkord şəhərinə doğru yürüş etmək, topu ələ keçirmək və vilayət fermasında arsenala basqın etmək əmri almışdır. Britaniyalılar həm Leksinqtonda, həm də Konkordda müqavimətlə qarşılaşmışdılar. Britaniyalılar gəlib axtarış aparmazdan əvvəl mağazalar yaxınlıqdakı tarlada gizlədilmiş və britaniyalılar onları heç vaxt tapa bilməmişdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Frothingham, Richard Jr.* History of the Siege of Boston, and of the Battles of Lexington, Concord, and Bunker Hill: Also an Account of the Bunker Hill Monument. Little, Brown & Company. 1903. səh. 65.
2. 1 2  *French, Allen.* The Day of Concord and Lexington: The Nineteenth of April, 1775. Boston: Little, Brown, and Company. 1925. 156, 179.
3. ↑
4. ↑  *Bell, J. L.* "Cannon Moved from Salem to Concord". Boston 1775. Blogspot. 7 April 2017. İstifadə tarixi: 30 May 2019.
5. ↑
**TempleOS** (keçmişdə **J Operating System**, **SparrowOS** və **LoseThos**) — İncil temalı yüngül əməliyyat sistemidir. Amerikalı proqramçı Terri Andrey Devis tərəfindən on il ərzində tək başına inkişaf etdirilərək yaradılmışdı. Sistem, DOS və Turbo C qarışığına bənzər bir interfeysdən istifadə edərək müasir x86–64 Commodore 64 kimi xarakterizə olunurdu. BASIC-in yerinə orijinal bir C (HolyC adlı) dəyişikliyi ilə proqramlaşdırılmış və orijinal uçuş simulyatoru, kompilyator və nüvə daxil edilmişdir. TempleOS, 2013-cü ildə TempleOS olaraq 2005-ci ildə J Əməliyyat Sistemi olaraq buraxıldı və sonuncu dəfə 2017-ci ildə yeniləndi. Texnoloji icmalarında böyük dərəcədə əlverişli rəylərlə qəbul edildi və Devis kiçik bir onlayn izləyici topladı.

Haqqında
--------

Terri cavanlığında
Terri (1969–2018) 1996-cı ildə müntəzəm manik epizodlarla qarşılaşmağa başladı və bu onu zehni xəstəxanalarda çox qalmağa apardı. Başlanğıcda bipolyar pozğunluq diaqnozu qoyuldu, daha sonra şizofreniya elan edildi və ömrünün sonuna qədər işsiz qaldı. Kosmik yadplanetlilərin və dövlət agentlərinin xəyallarından əziyyət çəkdi ki, bu da onu ruhi sağlamlığı ilə əlaqədar qısa müddətdə xəstəxanaya yerləşdirdi. Özünü izah edən "vəhy" yaşadıqdan sonra Tanrı ilə birbaşa ünsiyyətdə olduğunu və Tanrının ona əməliyyat sisteminin Allahın üçüncü məbədi olduğunu söylədiyini bildirdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Hicks, Jesse.* "God's Lonely Programmer". VICE Motherboard. noyabr 25, 2014. 2019-05-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-21.
2. ↑  *Cecil, Neita.* "Man killed by train had tech following". The Dalles Chronicle. September 7, 2018. October 18, 2018 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: October 29, 2020. Şablon:Subscription
3. ↑  *Bruet-Ferréol, Quentin.* "Temple OS, un système d'exploitation pour parler à Dieu codé par un fou génial". Slate.fr (fransız). may 13, 2014. 2014-12-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-21.
ölkələr üzrə sıralama
**Minimum əmək haqqı sub-indeksi**– Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası İqtisadiyyat İnstitutunun 2014-cü ildən başlayaraq illik dərc etdiyi İqtisadiyyatın solluğu (sağlığı) indeksi – İS(S)İ-nin sub-indeksidir.

Metodologiya
------------

MƏH sub-indeksinə görə ölkələrin yeri
Dövlət tərəfindən müəyyənləşdirilən illik minimum əmək haqqının (AQP ilə) adambaşına ÜDM-ə (AQP ilə) nisbətinin indeksləşdirilmiş variantıdır. Minimum əmək haqqının səviyyəsi iqtisadiyyatın solluğuna-sağlığına bilavasitə təsir edir, çünki bəzi başqa göstəricilər kimi, onun da yüksəldilməsi eyni vaxtda iqtisadiyyatın həm sollaşmasını, həm də sosiallaşmasını ifadə edir.

Həmçinin bax
------------

* İqtisadiyyatın solluğu (sağlığı) indeksi – İS(S)İ
* Xarici ticarət sub-indeksi
* Sosial xərclər sub-indeksi
* Lisenziyalaşdırma sub-indeksi

Xarici keçidlər
---------------

* İQTISADİYYATIN SOLLUĞU (SAĞLIĞI) İNDEKSİ – 2015
* NAZİM MÜZƏFFƏRLİ, İQTİSADİYYATIN SOSİALYÖNLÜYÜ SAĞÇI VƏ SOLÇU SİSTEMLƏRDƏ, Bakı, Şərq-Qərb Nəşriyyat Evi, 2014
* AMEA İqtisadiyyat İnstitutu

İstinadlar
----------

1. ↑  "SUB-İNDEKSLƏR ÜZRƏ NƏTİCƏLƏR". 2022-01-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-19.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Şeyxülislam (dəqiqləşdirmə).
Şeyxülislam
**Şeyxülislam** (Ərəbcə: شيخ الإسلام, *Šayḫ al-Islām*; Türkcə: *Şeyhülislam*) — qəbilə, tayfa başçılarına, görkəmli ilahiyyatçılara, dini fənlərin bilicilərinə və müdərrislərinə verilən fəxri ad, titul.

XIII əsrdən sonra şeyxülislam məmlüklərin hakimiyyəti dövründə Misirdə və Suriyada nüfuzlu din xadimləri və üləmaların yüksək dini rütbəsinə çevrilmişdir. XVI əsrdə İstanbul müftisi bu adı daşımışdır. Bəzi müsəlman ölkələrində (Türkiyə, Pakistan və s.) şəriətin mahir biliciləri şeyxülislam adlanır. Şiələrin yayıldığı müsəlman ölkələrində (İran,İraq və s.) ən ali dini rütbələr — "Məərci ət-təqlid" (Təqlid olunmağa layiq), "Ayətulla əl-üzma" (Böyük Ayətullah), "Höccətül-islam"(İslamın dəlili, sübutu), müctəhid (səy göstərən, müstəqil dini fikir yürütmək hüququ olan) kimi ən yüksək rütbə və adlardan sonra ən nüfuzlu dini rütbədir.

Mənbə
-----

* Fəlsəfə Ensklopedik Lüğəti. Bakı. 1997 səh. 501.

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭İslamda ruhanilik |
| --- |
| İlahiyyatçılar | 
* Hafiz
* İmam
* Xəlifə
* Xatib
* Molla
* Mövləvi
* Müfəssir
* Mühəddis
* Şeyx
* Şeyxülislam
* Üləma

 |
| Hüquqşünaslar | 
* Faqih
* Mücəddid
* Müctəhid
* Müfti
* Qazı

 |
| Şiə titulları | 
* Ayətullah
* Böyük Ayətullah
* On iki imam
* Mərcə ət-təklid
* Höccət əl-İslam

 |
| Sufi titulları | 
* Arif
* Dərviş
* Əbrar
* Əfəndi
* Fəqir
* İşan
* Övliya
* Qütb
* Mürid
* Mürşid
* Pir

 |
| Digər | 
* Axund
* Əmir əl-möminin
* Mövlanə
* Mücahid
* Mürəbit
* Müəzzin
* Naib
* Nakib
* Hacı
* Şəhid

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İslam** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Bakteriofaq** (yunan. *bakterion* - çöp, çubuq, *phagos* - həzm etmək) — mikroorqanizmləri yeyən canlılar; bakteriyanı yoluxduran və onu məhv edən viruslar. Bir çox bakteriyaların (o cümlədən patogen və saprofit), eləcə də aktinomisetlərin və göy-yaşıl yosunların xüsusi bakteriofaqları tapılmışdır. Bakteriofaqlara mal insanıarvə heyvan bağırsağında, bitkidə, torpaqda, suda, peyin dəvə s. yerlərdə rast gəlinir. Bakteriofaqlar bakteriya hüceyrəsinə ferment ifraz ifraz edərək hüceyrə qılafını həll edir və onun daxilinə keçir. Virusda olan nuklein turşularının təsiri nəticəsində bakteriyada zülalların sintezi başlayır. torpaqda mikrobioloji proseslərin (denitrifikasiya, ammonifikasiya, azot fiksasiyası və s.) gedişinə torpaq mikroorqanizmlərinin bakteriofaqları böyük təsir göstərir.

Ədəbiyyat
---------

1. R.Ə.Əliyeva, Q.T.Mustafayev, S.R.Hacıyeva. "Ekologiyanın əsasları" (Ali məktəblər üçün dərslik). Bakı, "Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2006, s. 478 – 528   

2. Axundov M.A. Mehrəliyev Ə.Ə. Əliyev A.R. Muradova E.Ə. Bioloji terminlər lüğəti. Bakı, 2005, 260 s.

İstinadlar
----------

1. ↑  R.Ə.Əliyeva, Q.T.Mustafayev, S.R.Hacıyeva. "Ekologiyanın əsasları" (Ali məktəblər üçün dərslik). Bakı, "Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2006, s. 478 – 528.
**Şima ispan kəndi** (志摩スペイン村, *Şima Supein Mura*?) və ya **Park-İspana** (*isp.* Parque España) – Yaponiyanın Mie prefekturasının Şima şəhərində yerləşən və ispan mədəniyyətinə həsr olunmuş əyləncə parkı.

Tarixi
------

Görməli yerlər
--------------

Parkda yerləşən attraksionlar və tikililər İspaniya mədəniyyətindən təsirlənərək təşkil olunmuşdur. Parkdakı "Dəmir öküz" adlı "buxar qatarı" attraksionu ispan öküz döyüşlərinə bir göndərmədir. Parkdakı "Puerta del Cambron" teatrı İspaniyanın Toledo şəhərində yerləşən eyniadlı tikili əsasında dizayn edilmişdir. Bu teatrda "İspaniyanın usta rəssamları" kimi ispan mədəniyyəti mövzusunda olan videolar nümayiş etdirilir. "Pireney" Amerikan təpələri attraksionu Pireney dağlarından ilhamlanaraq dizayn olunmuşdur. "Böyük Monserrant" attraksionu İspaniyanın Barselona şəhəri yaxınlığında yerləşən Monserrant monastırının dağlıq mənzərəsini əks etdirir və 815 metrlik qatar gəzintisindən ibarətdir. "Qaudi" karuseli ispan memar Antonio Qaudinin memarlıq üslubunda yaradılmışdır.

Xavyer Qəsr Muzeyi İspaniyada yerləşən eyniadlı qəsrin reproduksiyasıdır. Bu qəsr muzeyi Yaponiyaya gəlmiş ilk xristian missioner olan Fransisk Ksaverinin şərəfinə yaradılmışdır. Muzeydə İspaniyanın 12 min illik tarixinə və mədəniyyətinə aid materiallar nümayiş etdirilir.

Səfirlik zalı İspaniyanın Pamplona şəhərində yerləşən bina əsasında dizayn edilmişdir. Parkın tədbirləri bu binada keçirilir. Tədbirlər keçirilməyən vaxtlarda isə istirahət yeri kimi istifadə olunur. Burada İspaniyanın 17 muxtar birliyinə aid bayraqlar, İspaniyanın böyük xəritəsi və ispan festivallarını əks etdirən vitrajlar sərgilənir.

Parkda həmçinin Don Kixota həsr olunmuş, yel dəyirmanı formasında olan attraksion, İspaniyanın pomidor festivalına həsr olunmuş "La Tomatina" adlı karusel və İspaniya vətəndaşı müharibəsi zamanı baş vermiş Alkasar mühasirəsinə həsr olunmuş tikili yerləşir. Parkın "Santa Mariya" adlı pirat gəmisi attraksionu Xristofor Kolumbun ekspedisiyasına daxil olan eyniadlı gəmi əsasında dizayn olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Shima Spain Village". Atlas Obscura (ingiliscə). 23 noyabr 2023. 26 noyabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 noyabr 2023.
2. 1 2 3 4  "Attractions". Rəsmi saytı (ingiliscə). 26 noyabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 noyabr 2023.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram · YouTube |
**Yanvar** — Qriqorian təqvimində ilin birinci ayı, 31 gündən ibarətdir.

Bu ad latın sözü olan *januarius* sözündən götürülmüş və Roma tanrısı Yanusun şərəfinə belə adlandırılmışdır. Antik dövrdə bu ay Roma təqviminin on birinci ayı, Yuli Sezarın təqvim islahatından sonra isə ilin birinci ayı olmuşdur.

Psixoloqlara görə bu ay ilin ağır ayı hesab edilir.

Braziliyanın Rio de Janeyro şəhərinin adının mənası "Yanvar çayı"deməkdir. Bu adın etimologiyasında portuqalların Quanabara buxtasını məhz yanvar ayında kəşf etmələri durur.

Yanvar sözünün ilkin mənası qapı deməkdir. Yanvar ayı başlanğıc,zaman tanrısı olan Yunusun adından götürlmüşdür. Yanus şəkillərdə əks istiqamətlərə baxan ikisifətli insan kimi təsvir olunurdu. Üzünün biri qabağa yəni gələcəyə baxırdısa,digəri arxaya,yəni keçmişə nəzər salırdı.

| ⛭Aylar |
| --- |
| 
Yanvar • Fevral • Mart • Aprel • May • İyun • İyul • Avqust • Sentyabr • Oktyabr • Noyabr • Dekabr
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (11-th) · Britannica (onlayn) · Brockhaus |
| Normativ yoxlama | GND: 4334971-7 |

İstinadlar
----------

1. ↑  "Aylar necə adlanıb? Təqvimin sirrləri". 2022-03-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-12-28.
***Dengeki PlayStation*** (電撃 PlayStation?) — Yaponiya videooyun publikasiyası. "ASCII Media Works" tərəfindən nəşr olunurdu. Əsasən "PlayStation" markası ilə bağlı məlumatları dərc edirdi. "*Dengeki*" ilk olaraq 1994-cü ildə jurnal kimi təsis edilmişdir. Buna baxmayaraq, 2020-ci ildə jurnalın buraxılışı dayandırmış və publikasiya "***Dengeki Online***" adı ilə rəqəmsal fəaliyyətə keçid etmişdir.

Tarixi
------

Jurnal ilk dəfə 1994-cü ilin dekabrında "*Dengeki G's Magazine*"in xüsusi buraxılışı kimi satışa çıxarılmışdır.

Jurnalın nəşri 28 mart 2020-ci il tarixində buraxılan 686 nömrəsində dayandırılmışdır. Qərar "jurnallar kimi medianı əhatə edən, həmçinin videooyunlar haqqında məlumatların çatdırılmasında dəyişikliklər" səbəbindən qəbul edilmişdir. Publikasiya hələ də "*Dengeki Online*" veb-saytı vasitəsilə rəqəmsal olaraq fəaliyyətini davam etdirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Dengeki PlayStation to End its Regular Publication After Volume 686". Siliconera. 26 February 2020. 23 February 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: February 26, 2020.
2. ↑  "Dengeki PlayStation to cease regular publication with March 28-due issue". Gematsu. 26 February 2020. 7 July 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: February 26, 2020.
3. ↑  "After 26 Years of Coverage, Iconic Japanese Magazine Dengeki PlayStation Announces Final Monthly Issue". Push Square. December 12, 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: February 26, 2020.

Xarici keçidlər
---------------

* dengekionline.com/dps/ — Dengeki PlayStation rəsmi saytı  (yap.)
**Kraliça Seondeok** (606 – 17 fevral 647, Şila krallığı) — Koreya Yarımadasının cənubunda var olmuş,Şila Krallığının (e.ə 57-935) 27-ci hökmdarı və ilk qadın rəhbərdir. E.ə 632-647 illər arasında Şilaya hökümranlıq etmişdir.

O, Samguk Saqinin dediyinə görə, Kral Jinpyeong və Kraliça Mayın böyük qızı idi və bu, digər mənbələr tərəfindən mübahisələndirilir. İddialara görə, atası oğullarının olmaması səbəbindən taxtdan ayrılıb. O, həm də bacısının oğlu Kral Muyeolun bibisidir (bəzi mənbələrə görə ən böyüyü).

**Seondeok** Koreya folklorunda məşhur bir şəxsiyyətdir; əfsanələrdə o, yoxsulların qayğısına qalan və Buddizmə himayədarlıq edən mehriban hökmdar kimi təsvir edilir və onun hökmranlığı dövrü firavanlıq dövrü kimi təsvir edilir. 646-cı ildə onun hakimiyyəti dövründə rahib Jajang tərəfindən Tongdosa monastırının əsası qoyuldu. Çin imperatoru Li Şiminlə ittifaqda Goguryeo və Baekje qarşı müharibələr apardı.

Hökmranlığı
-----------

Miladdan sonra 634-cü ildə kraliça olmuşdur. Şila krallığı tarixindəki 3 kraliçadan ilkiydi. Höküm sürdüyü 14 il boyunca, onun tək avantajı zəkası olmuşdur. Şilanın ərazi bütövlüyünü qorumuş və Çin (Tan Xanədanlığı) ilə əlaqələri genişlətmiş,Tang Xanədanlığına tələbələr göndərmişdir. Onun hökümranlığı dövründə Uzaq Şərqin ilk rəsədxanası inşa edilmişdir. Cheomseongdae adındakı bu rəsədxana hələ də sapsağlamdır və bugünkü Gyeongju bölgəsində yerləşir.

### Haqqında çəkilmiş teleseriallar və filmlər

2009-cu ildə Cənubi Koreyada çəkilmiş "Queen Seondeok" teleserialında onun həyatından və gördüyü işlərdən bəhs olunur.

İstinadlar
----------
**Xiaoice** emosional hesablama əsasında Microsoft-un Asiya ofisi tərəfindən hazırlanmış süni intellekt sistemidir.

Xiaoice emosional hesablamaya əsaslanır; Alqoritmlərdən, bulud hesablamalarından və böyük verilənlərdən hərtərəfli istifadə edərək süni intellekt sistemi yaratmaq üçün daim inkişaf etdirilən bir quruluşa malikdir. 

15 avqust 2019-cu ildə Xiaoice'nin 7 yaşı. nəsil versiyası elan edildi. Bu nəsillə Microsoft Xiaoice dünyanın ən böyük fənlərarası süni intellekt sistemlərindən birinə çevrildi.

Çat botu, ağıllı səs köməkçisi, süni intellektlə məzmun yaradılması, istehsal platforması kimi müxtəlif sahələrdə istifadə oluna bilər.  Xiaoice dünyanın bir çox ölkəsində 660 milyon istifadəçi və 450 milyon cihaz tərəfindən istifadə olunur.

Platformalar, dillər və ölkələr
-------------------------------

Xiaoice Çindən dünyaya yayıldı. Dünyanın beş ölkəsində (Çin, Yaponiya, ABŞ, Hindistan və İndoneziya) WeChat, QQ, Weibo, Meipai, Facebook Messenger və LINE kimi 40-dan çox platformada istifadə olunur.

Mənbə
-----

1. ↑  *Markoff.* "For Sympathetic Ear, More Chinese Turn to Smartphone Program". The New York Times. 31 Temmuz 2015. 16 Ekim 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 Ekim 2015.
2. ↑  "第七代微软小冰发布 可定制不同人设AI-新华网". www.xinhuanet.com. 8 Ekim 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 Eylül 2019.
3. ↑  "Microsoft opens AI framework to other firms - Chinadaily.com.cn". www.chinadaily.com.cn. 23 Ağustos 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 Eylül 2019.

* Rəsmi sayt 2 Aralık 2020 tarihinde </link>
Daxili görünüşü.
**Sivilizasiya sərdabəsi** (*ing.* Crypt of Civilization) – 1937-1940-cı illərdə ABŞ-nin Corciya ştatında yerləşən Oqltorp Universitetində tikilən möhürlü, havakeçirməz otaq. 57 m3 həcmə malik otaqda bir çox artifakt və sənəd saxlanılır və 8113-cü ildə açılması planlaşdırılır. Otağın yaradılma məqsədi hazırkı dövrün mədəniyyətini gələcək dövrlərə çatdırmaqdır. Sivilizasiya sərdabəsi gələcək nəslə mədəniyyəti çatdırmaq üçün edilən ən yaxşı cəhd kimi Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüşdür.

Tarixi
------

Zaman kapsulası funksiyası daşıyan otağı yaratmaq ideyası universitetin keçmiş rektoru Tornvell Yakobsa məxsusdur. T.Yakobs keçmiş mədəniyyətlərin gələcək nəsillərə çox az məlumat buraxdığından şikayətçi idi. Buna görə də bu cür otağın yaradılmasını çox istəyirdi. Otaq dünyada ilk zaman kapsulu hesab olunur.

Yakobs bu işdə ona kömək etməsi üçün ABŞ kinematoqrafı, fotoqrafı və ixtiraçısı Tomas Pitersə müraciət etmişdir. Piters layihə arxivçisi və inşaat müdiri vəzifəsinə gətirildi. Otaq universitetin keçmiş üzgüçülük hovuzunun yerində, yerin 7 metr dərinliyində, qranit qayaya inşa edildi. Qapının arxasında divarlar sukeçirməz şəkildə hazırlanmışdır.

Artifaktları oksidlənmədən və paslanmadan qorumaq üçün şüşə ilə örtülmüş və oksigenlə doldurulmuş polad qoruyucuların içinə qoyulmuşdur. Möhürlənməzdən əvvəl bütün hava sorulub paslanmamanın qabağını almaq üçün otağa azot qazı buraxıldı.

Otaq 25 may 1940-cı ildə möhürlənmiş və açılış tarixi 8113-cü il kimi müəyyənləşdirilmişdir.

İçindəkilər
-----------

Otaqda saxlanılması üçün Budweiser pivəsi, protez, kişi və qadın manikenlər, stolüstü oyunlar, plastik oyuncaqlar, boşqab, vazelin, corab, tikiş maşını, kalkulyator, toxum kimi maraqlı əşyalar toplanmışdır. Bundan əlavə, son 6000 ildə bəşəriyyətin əldə etdiyi 600.000 səhifəlik yazılı material mikrofilm üzərində toplanmışdır. Eyni zamanda, Adolf Hitler, İosef Stalin, Benito Mussolini, Franklin Ruzvelt kimi tarixi şəxsiyyətlərin də səs qeydləri mövcuddur.

Otağın girişinə həkk olunmuş lövhədə bunlar yazılmışdır:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Bu sərdabədə XX əsrin I yarısında ABŞ-da və bütün dünyada mövcud olan mədəniyyətin abidələri toplanmışdır. Havanın inert qazlarla dəyişdirilmiş paslanmaz polad qablarda ensiklopediyalar, tarixi məlumatlar, elmi əsərlər, qəzetlərin xüsusi nəşrləri, səyahətnamələr, səyahət danışıqları, kino çarxları, modellər, fotoqeydlər və bənzər materiallardan fikirlər 1900-1950-ci illərdə mövcud olan mədəniyyətlər ilə təbiətinin müəyyənləşdirilməsi təşkil edir. Zinət və qiymətli əşyalar yoxdur. | "|

Gələcək nəsillərin ingilis dilini unutma ehtimalına qarşı möhürlü otağın qarşısına "Dil birləşdiricisi" adlı maşın quraşdırılmışdır.

Yakobsun bu ideyası daha sonra bir çox zaman kapsulunun yaradılmasına ilham vermişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Guinness Book of World Records (1990)
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  "8113 Yılında Açılması İstenen, Medeniyetimiz Hakkında Bilgiler Taşıyan Zaman Kapsülü". Listelist (türkçe). 3 mart 2017. 2018-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 iyul 2018.

Xarici keçidlər
---------------

* crypt.oglethorpe.edu — Sivilizasiya sərdabəsinin rəsmi saytı
**Məmmədov Şərahil Hüseyn oğlu (Şərahil Laçın)** — Avrasya Yazarlar Birliyinin üzvü, şair.

Həyatı
------

Şərahil Laçın 1963-cü il 12 noyabrda Azərbaycan Respublikası Laçın rayonununda anadan olmuşdur.

1986-cı ildə Nəriman Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu bitirmişdir.

1987-ci ildə Respublika Mərkəzi Xəstəxanasında İnternatura kursunu tamamlamışdır.

1992-ci ildə Respublika Urologiya İnstitutunda urologiya kursunu bıtırmış, 1999-cu ildə Qazaxıstan Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitunda Alternativ Tibb (Çin Tibbi) təhsili almışdır.

Sumqayıt və Bakı şəhərlərində həkim işləmişdir.

Evlidir, 2 övladı var.

Fəaliyyətləri
-------------

1993–1995-ci illərdə Xudu Məmmədov adına Xeyriyyə Cəmiyyətində və Azərbaycan Demokratik Gənclər Birliyində sədr müavini kimi çalışmışdır.

Şeirləri və publisistik yazilari 1980-ci illərdə "Azərbaycan Gəncləri", "Ədəbiyyat və İncəsənət", "Qarabağ", "Tibb kadrlari uğrunda", "Dədəm Qorqud", "Ədalət", "Təzadlar", "Boz Qurd" (Moskva) qəzetlərində, "Ulduz", "Azərbaycan Təbiətı", "Xudafərin" (Praqa), "Bir Təbəssüm" (Türkiyə), "Andız" (Türkiyə) ədəbi jurnallarında, "Azərbaycan aşıqları və el şairləri" kimi almanaxlarda çap olunub.

Yaradıcılığı barədə Məmməd Araz, Məmməd Aslan, Şahmar Əkbərzadə, Zəlimxan Yaqub, Kamal Abdulla və başqa tanınmış qələm adamları rəylər və ön sözlər yazıblar.

Türkiyənin tanınmış şairlərindən Yavuz Bülənt Bakilərin təqdimatı ilə "Ömrümüz bilməcə qaldı" şeir kitabı Türkiyədə işıq üzü görüb.

Vektor Beynəlxalq Elm Mərkəzinin təsis etdiyi "Şahmar Əkbərzadə" adına ədəbiyyat mükafatına 2010-cu ildə layiq görülüb.

Avrasya Yazarlar Birliyinin üzvü olan şair Türkiyədə yaşamaqdadır.

Dünyanın bir çox ölkələrində elmi konqreslərin iştirakçısı olmuşdur.

Kitabları
---------

* "Ömrümüz bilməcə qaldı", Türkiyə.

Xarici keçidlər
---------------

* Şərahil Laçın Arxivləşdirilib 2011-11-17 at the Wayback Machine
* Şərahil Laçın[*ölü keçid*]
**NGC 875**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. **S0-a** tipli  qalaktikadır.  Henrix Arrest tərəfindən 1865-ci ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 875: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 851 |
NGC 852 |
NGC 853 |
NGC 854 |
NGC 855 |
NGC 856 |
NGC 857 |
NGC 858 |
NGC 859 |
NGC 860 |
NGC 861 |
NGC 862 |
NGC 863 |
NGC 864 |
NGC 865 |
NGC 866 |
NGC 867 |
NGC 868 |
NGC 869 |
NGC 870 |
NGC 871 |
NGC 872 |
NGC 873 |
NGC 874 |
**NGC 875** |
NGC 876 |
NGC 877 |
NGC 878 |
NGC 879 |
NGC 880 |
NGC 881 |
NGC 882 |
NGC 883 |
NGC 884 |
NGC 885 |
NGC 886 |
NGC 887 |
NGC 888 |
NGC 889 |
NGC 890 |
NGC 891 |
NGC 892 |
NGC 893 |
NGC 894 |
NGC 895 |
NGC 896 |
NGC 897 |
NGC 898 |
NGC 899 |
NGC 900



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
SSRİ-Finlandiya müharibəsində bir fin əsgərinin istifadə etdiyi molotov kokteyli.
**Molotov kokteyli** (*ing.* Molotov cocktail) — kustar üsullarla hazırlanması mümkün olan partlayıcı yanar şüşə butulka.

Partlayıcı ilk dəfə 1936-1939-cu illərdə İspaniyadakı vətəndaş müharibəsində frankoçular tərəfindən istifadə olunmuşdur.

Bu partlayıcıya SSRİ xarici işlər naziri Vyaçeslav Molotovun adını finlər qoyublar. 1939-1940-cı illərdə Finlandiyaya qarşı müharibəyə başlayan SSRİ-nin paytaxt Helsinkini havadan bombalaması, onun beynəlxalq ictimaiyyətin tənqidlərinə məruz qalmasına səbəb olur. Tənqidlərə cavab olaraq SSRİ xarici işlər naziri Molotov rəsmi bəyanat verir ki, *"Sovet hərbi təyyarələri Finlandiyanın paytaxtına bomba deyil, aclıqdan əziyyət çəkən əhali üçün humanitar yardım paketləri atırlar"*. Fin ordusunun rəhbərliyi bəyanatı kinayə ilə qarşılayır və göstəriş verir ki, ölkəyə soxulan sovet tankları "humanitar" yolla – Molotov kokteylləri ilə qarşılansın. Beləliklə, arsenalı zəif olan Finlandiyanın SSRİ-yə qarşı əsas silahlarından biri yanar şüşə butulkalar – Molotov kokteylləri oldu.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Molotov kokteyli ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi** fəxri adı — təhsil sahəsində xüsusi xidmətlərinə görə məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin müdirlərinə və tərbiyəçilərinə, ümumi təhsil, ilk-peşə ixtisas təhsili və orta ixtisas təhsili müəssisələrinin müəllimlərinə və tərbiyəçilərinə və təhsil sisteminin digər işçilərinə bu sahədə azı iyirmi il işlədikdə verilir.

Laureatlar
----------

* Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimlərinin siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Əməkdar müəllim" fəxri adı təhsil sahəsində xüsusi xidmətlərinə görə məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin müdirlərinə və tərbiyəçilərinə, ümumi təhsil, peşə təhsili və orta ixtisas təhsili müəssisələrinin müəllimlərinə və tərbiyəçilərinə və təhsil sisteminin digər işçilərinənin fəxri ad mükafatı". E-qanun.az.

Xarici linklər
--------------

Azərbaycan Respublikasının təhsil işçilərinə "Əməkdar müəllim" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin SərəncamıEdu.gov.az

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 32-ci bəndini rəhbər tutaraq qərara alıram:Azərbaycan təhsilinin inkişafında xidmətlərinə görə aşağıdakı təhsil işçilərinə "Əməkdar müəllim" fəxri adıPresident.az

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllim fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin SərəncamıAzertag.az

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Mükafat** haqqında olan bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Azərbaycan Respublikasının fəxri adları** — mədəniyyət, ədəbiyyat, elm, təhsil, səhiyyə, memarlıq, jurnalistika, mühəndislik, bədən tərbiyəsi və idman, mülki aviasiya, habelə dövlət qulluğu və hüquq sahəsində xüsusi xidmətlərə, yüksək peşə ustalığına və ictimai həyatda fəal iştiraka görə verilir.

Azərbaycan Respublikasının fəxri adları Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlarına verilir, lakin digər ölkələrin vətəndaşlarına da verilə bilər. Azərbaycanda fəxri adların verilməsi şərtləri "Azərbaycan Respublikasının fəxri adları haqqında Əsasnamə" ilə tənzimlənir və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı əsasında verilir. Eyni fəxri ad bir şəxsə təkrar verilmir.

Azərbaycan Respublikasının bir fəxri adına layiq görülmüş şəxs, əmək fəaliyyətinin digər sahəsindəki xidmətlərinə görə müvafiq fəxri ad almağa təqdim edilə bilər.

Azərbaycan Respublikasının fəxri adlarına layiq görülmüş şəxslərə Azərbaycan Respublikasının fəxri adının vəsiqəsi və döş nişanı təqdim olunur.

Fəxri Vətəndaşların siyahısı
----------------------------

 *Əsas məqalə: Azərbaycan Respublikası fəxri adlarının siyahıları*
* Xalq yazıçısı
* Xalq şairi
* Xalq artisti
* Xalq rəssamı
* Əməkdar Elm Xadimi
* Əməkdar incəsənət xadimi
* Əməkdar artist
* Əməkdar rəssam
* Əməkdar Mədəniyyət işçisi
* Əməkdar müəllim
* Əməkdar həkim
* Əməkdar tibb işçisi
* Əməkdar memar
* Əməkdar dövlət qulluqçusu
* Əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimi
* Əməkdar jurnalist
* Əməkdar mühəndis
* Əməkdar hüquqşünas
* Əməkdar kənd təsərrüfatı işçisi
* Əməkdar pilot

Həmçinin bax
------------

Dövlet tertiflerin ve fexri adlar

* Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimlərinin siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimlərinin siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının fəxri adları haqqında Əsasnamənin təsdiq edilməsi barədə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı Arxivləşdirilib 2015-01-19 at the Wayback Machine — e-qanun.az
**Otoya Yamaquçi** — Yaponiya Sosialist Partiyasının sədri İnedziro Asanumonu qətlə yetirmiş yapon tələbə, siyasi fəal. Yamaquçinin törədtdiyi qətlin əks olunduğu foto Pulitser mükafatına layiq görülüb. Yamaquçi həbsxanada intihar edib.

Həyatı
------

Otoya Yamaquçi 1943-cü il fevralın 22-də Tokionun Tayto dairəsində anadan olub. Atası Simpey Yamaquçi Yaponiya Özünümüdafiə Qüvvələrinin yüksək rütbəli zabiti olub. Ana babası isə yazıçı Namiroku Murakami olub. "Böyük Yaponiya" partiyasının üzvü olub. Müxtəlif ittihamlarla 10 dəfə həbs olunub. 1960-cı il oktyabrın 12-də 17 yaşı olanda Yaponiya Sosialist Partiyasının sədri İnedziro Asanumonu qətlə yetirib. Cinayət Asanumonunun çıxış etdiyi vaxt baş verib. Yamaquçu onu dinləyən kütlədən ayrılaraq Asanumonuya hücum edib və vakidzasi qılıncı ilə ona 2 zərbə endirib. Daha sonra polisə verdiyi ifadədə Yamaquçi Sanzo Nosakanı də öldürməyi planlaşdırdığını deyib.

Bundan sonra Otoya həbs olunaraq azyaşlılar üçün nəzərdə tutulmuş həbsxanada saxlanılıb. 1960-cı il noyabrın 2-də həbsxanada özünü asıb. Özünü asmamışdan qabaq saxlanıldığı kameranın divarına diş məcunu ilə "Yaşasın imperator!" və "Kaş ki bu vətənə fəda edəcəyim 7 canım olardı" şüarlarını yazıb. "Yeddi canım olsa yeddisi də ölkəyə fəda olsun" şüarı XIV əsrdə yaşamış yapon samurayı Kusunoki Masaşiqeyə məxsusdur.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------
**Ayaqlı ilan fosili** — 2000-ci ildə Livanda, al-Nammourada tapılmışdır.

Tarix
-----

Miladdan əvvəl 92-ci ilə, təbaşir dövrünə aiddir.
Adı fransız naturalist Didier Descouens-in şərəfinə adlandırılmışdır.
Paris Təbiət Tarixi Muzeyində, Fransada saxlanılır. İkinci dəfə 2008-ci ildə araşdırılmışdır.

Xarakteristika
--------------

Uzunluğu 85 santimetrdir. Təbaşir dövrünün ikinci yarısında yaşamış olan bu ilan növü Eupodophis sahib olduğu üzvləri ilə məşhurdur. Onsuz da ilanların, üzvlərinin təkamül müddəti ərzində inkişafdan qalaraq təkamülləşmiş sürünənlər olduğu məlumdur, Eupodophis isə bunu dəqiq şəkildə təsdiq edənm "ara keçid növüdür". Aralıq dənizində yaşamış olduğu hesab edilən bu növ 2 ədəd tam inkişafdan qalmamış ön ayağa malikdir. Qabırğa və onurğalarındaki, digər sürünənlərlə müqayisədə daha qalın sümüklər növün su həyatına adaptasiya olduğunu göstərir. Onurğaya bağlı, olduqca kiçik və korlaşmış omba sümüyü var. Ayaqda lazım olan metatarsal və falanqa sümükləri isə tamamilə yox olmuşdur. Sümük, Qrenoblda yerləşən Avropa İşıq Qaynağı Tədqiqat Mərkəzində, sinkotron radiasiya təsislərində ətraflı analiz edilmiş və təkamül dəyişiklikləri dəqiq olaraq göstərilmişdir. Tədqiqatçıların bir neçə dəfə test etdikləri tədqiqatın nəticələri məlumdur: Növün qəti olaraq qıçları var. Bu qıçlar inkişafdan qalmışdır və bunlardan biri fosil qeydində görülür, digəri isə əhəng daşı içərisinə basdırılmış haldadır. Bu qıçların uzunluğu təxminən 2 santimetrdir. Növün qıçlarının quruluşu Gila canavarı və digər yaxın qohumlarla da müqayisə edilmişdir. Qıçların və qolların rudimentə çevrilməsi HOX genlərində meydana gələn təkamül dəyişikliklərindən qaynaqlanmış ola bilər. Bu rudimentin təkamül səbəbi isə suda hərəkətin daha hidrodinamik hal almış ola biləcəyi, növün qurudan dənizə keçiddə bir ara növ olmasıyla əlaqədar ola biləcəyi hesab edilir.

Mənbə
-----

Xarici keçidlər
---------------

 Arxivləşdirilib 2013-11-09 at Archive.today
**Fərəh Əbdülrəhim qızı Şəkinskaya** (28 aprel 1929, Bakı – 20 aprel 2016, Bakı) — Azərbaycan SSR və Azərbaycan Respublikasının dövlət, ictimai-siyasi və mədəniyyət xadimi, Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi. 1989–1991-ci illərdə Azərbaycan SSR Mədəniyyət nazirinin müavini və 1991–1993-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirinin müavini.

Həyatı
------

Fərəh Şəkinskaya 28 aprel 1936-cı ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində dünyaya göz açıb. uşaqlığı və erkən gəncliyi Bakı şəhərində keçmişdir.

Təhsili
-------

* 1958-ci ildə Azərbaycan Sənaye İnstitunu bitirib.

İctimai-siyasi fəaliyyəti
-------------------------

Fərəh Şəkinskaya 1958-ci ildə ilk əmək fəaliyyətinə Bakı Şin Zavodunda mühəndis kimi başlayıb. Azərbaycan LKGİ və Azərbaycan Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur.

Fərəh Şəkinskaya 1960–1970-ci illərdə o, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin inspektoru, 1970–178-ci illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyasının Nərimanov Rayon Komitəsinin katibi, 1978–1989-cu illərdə Bakı Şəhər Soveti İcrayyə Komitəsinin Mədəniyyət İdarəsinin rəisi vəzifələrini icra etmişdir.

Azərbaycan KP Birinci katibi Heydər Əliyev Bakı Şəhər Soveti İcrayyə Komitəsinin Mədəniyyət İdarəsinin rəisi Fərəh Şəkinskayanı təltif edərkən. 1975-ci il Bakı.
27 yanvar 1989-cu ildə Fərəh Şəkinskaya Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin fərmanı ilə Azərbaycan SSR mədəniyyət nazirinin müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası müstəqillik əldə etdikdən sonra yeni yeni formalaşdırılan Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetində, Baş nazir Həsən Həsənovun təkidi ilə, Fərəh Şəkinskaya Azərbaycan Respublikası mədəniyyət nazirinin müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir və təqaüd yaşına qədər, 1993-cü ilədək bu dövlət vəzifəsini tutmuşdur.

Azərbaycan mədəniyyəti sahəsində müxtəlif dövlət siyasətinin həyata keçirilməsinə xüsusi töfə vermiş Fərəh Şəkinskaya 1993-ildə 2012-ci ilədək Azərbaycan Dövlət Uşaq Filarmoniyasının direktoru olaraq bu önəmli mədəniyyət ocağına rəhbərlik etmişdir.

Fərəh Şəkinskaya Azərbaycan milli mədəniyyəti sahəsindəki xidmətlərinə görə 1998-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezienti Heydər Əliyevin fərmanı ilə Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adına layiq görülmüşdür.

Ailəsi
------

Fərəh Şəkinskaya görkəmli alim-geoloq, 1991–1998-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Geologiya və Mineral Ehtiyatlar Komitəsinin Sədri Əkrəm Şəkinskinin (1929–1998) həyat yoldaşı idi.

Oğlu general-mayor Emin Şəkinski Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyində çalışıb. 2020-ci ildə dünyasını dəyişib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Fərəhli ömür yolu — Fərəh Şəkinskayanın xatirəsinə [*ölü keçid*]

Mənbə
-----

* *""Əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adının verilməsi haqqında"* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 may 1998-ci il tarixli, 713 nömrəli **Fərmanı** [*ölü keçid*]
Dresaj hərəkətləri
* Yorğa yürüşüYorğa yürüşü
* İspan yürüyüşüİspan yürüyüşü
* Qallop – dördnallı çapmaqQallop – dördnallı çapmaq
* PasajPasaj
* Yerində saymaYerində sayma

**At təlimi**, **At tərbiyəsi** (*fr.* dresaj tələffüzü: ˈdrɛsɑʒ/, tərbiyə, təlim etmək mənasınıdadır) atçılıq idmanının bir növü. Atı idarə etmək bacarığının ən ali forması, ali atsürmə məktəbi. Yarışlar zamanı at və süvari tərəfindən atsürmə, elementləri: yorğa, ispan yürüşü, pasaj, düzgün duruş, yerində sayma nümayiş etdirilir. Çapar bu zaman müxtəlif templərdə atın məşq hazırlığını, onun atletikliyini, hərəkətləri icra etmək, qamətin düzgün saxlanılması bacarığını nümayiş etdirməlidir. Bu yarışma iki: həvəskar və peşəkar formada keçirilir. At təlimi ya dresaj olimpia idman növüdür.

Arena
-----

Standart dresaj arenası
İki cür: kiçik və standart meydança mövcuddur. Hər bir meydança arena çərçivəsində hərəkətlərin harada icra olunacağını bildirmək üçün hərflərlə işarələnmişdir. Kişik arena 20m en və 40 m uyunluğa malikdir. Burada adətən aşağı səviyəli3 günlük dresajlar keçirilir. Meydançanın girişindən başlamaqla hərflər; A-K-E-H-C-M-B-F saat əqrəbi istiqamətində işarələnmişdir. Ortada D-X-G hərfləri, tam mərkəzdə isə X hərifi yerləşdirilmişdir.
Standart arena 20m en və 60m uyunluğa malikdir. Yüksək səviyyəli dresajlar bu meydançada keçirilir. Burada da meydançanın girişindən başlamaqla hərflər; A-K-V-E-S-H-C-M-R-B-P-F saat əqrəbi istiqamətində işarələnmişdir.Ortada D-L-X-I-G hərfləri, tam mərkəzdə isə X hərifi yerləşdirilmişdir.
Künclərə ən yaxşn məsafə 6m və bu nöqtələr arası məsafə 12m-dir.
**Dağ köpәkdili** (*lat.* Cynoglossum montanum) — hündürlüyü 30-70 sm, gövdəsi düz, yaxşı görünən uzununa xətləri vardır, seyrək tüklü, yuxarı hissədə nazik budaqlanan ikiillik ot bitkisidir. Kökü üfüqi yerləşmiş və aşağıya doğru güclü budaqlanmış, yuxarı hissədə qurumuş kökətrafı yarpaqlarının qalığı vardır.

Yarpaq
------

Kökətrafı yarpaqları uzun saplaqda yerləşmiş, uzunsov-ellipsvari, uzunluğu (saplaqla birgə) 5-10 sm, aşağı gövdə yarpaqları uzunsov, saplağa daralmış, yuxarıdakılar isə oturaq, uzunsov-neştərvaridir, qısa sivriləşmişdir;yarpaq ayası nazik, incə, üst tərəfdən çılpaq, alt tərəfdən səpələnmiş nahamar tüklüdür.

Çiçək
-----

Qıvrımları çiçək qrupunda seyrəkçiçəklidir, aşağı hissədə 1-2 ədəd yarpaqcıqlarladır. Çiçək saplağı qısadır, əyiləndir. Tac qırmızımtıl-bənövşəyi rəngdədir, qıfşəkillidir.

Meyvə
-----

Fındıqlarının uzunluğu 5–7 mm, arxa tərəfdən basılmış, demək olar ki, yastıdır, yumurtaşəkillidir, üst səthi bütünlüklə uzunluğu 1 mm olan, qısa lövbərli tikanlarla eyni qaydada sıx örtülmüşdür.

Çiçəkləməsi
-----------

İyun

Meyvə verməsi
-------------

İyul

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Samur-Şabran ovalığı, BQ qərb, Lənkəran dağ. Ovalıqdan orta dağ qurşağına qədər.

Yaşayış mühiti
--------------

Meşələrdə və qaranlıq yaş yerlərdə rast gəlinir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Balverən və tozcuqverən bitkidir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Eldar Şükürov.İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı,Bakı 2016

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15584333
* Wikispecies: Cynoglossum montanum
* APDB: 77400
* BioLib: 40731
* EPPO: CYWHU
* EUNIS: 162513
* FoIO: CYNMON
* GBIF: 4063280
* iNaturalist: 520299
* IPNI: 115217-1
* NBN: NBNSYS0200003870
* NCBI: 909314
* PFI: 4385
* Plant List: kew-2752071
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:115217-1
* Tropicos: 4002589
* WoI: 1789
* WFO: wfo-0000634133

 |
**Robert Baqratoviç Mobili** (20 avqust 1954, Nic, Qutqaşen rayonu) — Alban-udi xristian icması sədri, geoloq.

Həyatı
------

Robert Mobili 20 avqust 1954-cü ildə Qəbələ rayonunun Nic kəndində anadan olub. 1971-ci ildə Nic kənd orta məktəbi bitirib. Azərbaycan Dövlət Universitetinin geologiya-coğrafiya fakültəsinin 1980-ci ilin məzunu. Milliyyətcə Udindir. 1973-1989-ci illərdə METDKİ (Mərkəzi Elmi-Tədqiqat Dağ Kəşfiyyat İnstitutu) Cənub Filialında işləyib, Naxçıvanın sərbəst misin və polimetal yataqlarının geoloji qiymətləndirilməsi, Kiçik Qafqazda, Türkmənistanda və Tacikistanda səpinti qızılın axtarışı və qiymətləndirilməsi üzrə elmi işi aparmışdır. 1989-ci ildən indiyə kimi Bakı Dövlət Universitetinin "Səpinti qızılın proqnozu, axtarışı və qiymətləndirilməsi" ETL-da elmi işçi vəzifəsində çalışır. Müxtəlif illərdə Kiçik Qafqazın və Kür depressiyanın molaslarda, Abşeronun neft-qaz yataqlarında səpinti qızılın qanunauyğunlar üzrə elmi araşdırmalar aparıb.

Bakı, Moskva, Leninqrad, Bişkek, Aşqabad, Sankt Peterburq, Dallas, Qüds və Oslo şəhərlərində keçirilən beynalxalq seminarlarda və konfranslarda məruzə ilə iştirak etmişdir. 4-18 avqust 2008-çi ildə Osloda keçirilən XXXIII Beynəlxalq Geoloji Konqresidə məruzə ilə çıxış etmişdir. 50-dən çox elmi əsərlərin müəllifidir.

Azərbaycanda Alban Həvari Kilsəsinin bərpasında (Kiş-2003; Nic-2006), elmi araşdırılmasında aktiv öndərlərdən biridir. Texas ştatının Dallas şəhərinin fəxri vətəndaşıdır. Udin dili, Azərbaycan dili və Rus dilini sərbəst, İngilis dilini zəif bilir.

Mükafatları
-----------

27 avqust 2014-cü ildə Azərbaycan Respublikasının ictimai həyatında səmərəli fəaliyyətinə görə Robert Baqratoviç Mobili "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Mənbə
-----

* Robert Mobili, Bakı Dövlət Universiteti

İstinadlar
----------

1. ↑  "R.B. Mobilinin "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". president.az (az.). president.az. 27 avqust 2014, 18:10. 2021-05-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-10.
**Mir Mahmud Hotaki** (puşt. شاه محمود غلجي) — Qəndaharın üçüncü əmiri (1717–1725), Hotaki xanədanından Səfəvilər dövlətinin ilk şahı (1722–1725), Mir Veys xan Xotakinin (1673–1715) böyük oğlu. Hotaki dövlətinin çiçəklənməsi dövrü Mir Mahmud Hotakinin zamanında olur. Onun dövründə Hotakilər Səfəvilərin paytaxtı İsfahanı ələ keçirir və özünü də *"şah"* elan edir.

Hakimiyyəti dövrü
-----------------

Əfqan Mahmudun hakimiyyətə yiyələndikdən sonra atdığı ilk addımlardan biri şah xəzinəsini ələ keçirməsi olur. Hərçənd ki, Məhəmməd Möhsün «200 il ərzində toplanmış varidatın» əfqanların əlinə keçməsini vurğulayır, lakin L.Lokhart bunu şişirdilmiş məlumat adlandıraraq, «Mahmudun əlinə keçən zaman xəzinədə elə də böyük məbləğin olmasını» güman etmədiyini bildirir.

Əfqan Mahmudun taxtda əyləşməsi münasibətilə ona ehtiram bildirməyə gələnlər üçün ziyafət verilir. Mahmudun hakim kimi tanıdılma mərasimini, xüsusi olaraq gətirdilmiş sabiq şah Sultan Hüseyn də seyr etməli olur. Daha sonra onun nazirləri, əyanlar, əsl-nəcabətlilər Mahmuda sədaqət andı içirlər. Beləliklə, əfqan uzurpatoru ölkə ərazisində öz hakimiyyətini bərqərar edir və 14 il ərzində Səfəvi sülaləsinin üzvləri şimali İranın müxtəlif hissələrində öz mövcudiyyatlarını kölgə şəklində davam etdirirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Laurence Lockhart. The fall of the Ṣafavī dynasty and the Afghan occupation of Persia. Cambridge: Cambridge University Press, 1958, (XIII+583 p.) p. 192
2. ↑  "Dadaşova, R. Səfəvilərin son dövrü (ingilisdilli tarixşünaslıqda). Bakı: Nurlan, 2003, s. 119" (PDF). 2023-11-13 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-11-13.
**Yamin qalası** — Sabunçu rayonunun Kürdəxanı kəndində yerləşən maraqlı quruluğa malik tikili.

Tarixi
------

Rəvayətlərə görə bu qəribə tikilinin adı bir vaxtlar Kürdəxanı kəndində Yamin adlı sözünü açıq deyən, yoldaşlarından bir çox şeylərdə seçilən bir şəxsin adı ilə bağlıdır. Fiziki cəhətdən qüvvətli olan bu şəxs silah gəzdirmək qadağan dövrdə kiçik çaplı silahı gəzdirərmiş. Buna baxmayaraq, Yaminin düşmənləri tərk-silah edərək ona bədən xəsarəti yetirir, başından ağır zərbələr alırr. Bundan sonra Yamin başından aldığı zərbələrin təsirindən yaddaşını və həyatdakı mövqeyini itirib, doğru-dürüst nə işlə məşğul olduğunu da anlaya bilmir.

Yaşaması üçün kənd sakinləri ona maddi yardım edirlər. Lakin Yamin ona verilən bu sədəqəni yığıb təkbaşına simvolik bir qala ucaldmaq qərarına gəlir. Kimsəsiz olan bu şəxs özündən sonra bir iz buraxmaq istəyi. Qalanın daşlarınıözü kürəyində daşımaqla o qalanı tikir. Kənd sakinləri arasında bu qala "Yamin qalası" adlandırılır.

Tikili
------

Bu qalanın hündürlüyü 8 metr, divarının qalınlığı bir metr yarımdır. Qala daş və adı palçıqdan inşa edilmişdir. Hazırda tikili baxımsız vəziyyətdədir
.

Şəkilləri
---------

* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  *sputnik.az.* "Nakam sevgi qalası - Kürdəxanıda dərvişin itmək üzrə olan izləri" (az.).. 2023-11-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-11-24.
2. ↑  *moderator.az.* ""O daşları belində daşıyıb bu qalanı tikib, yetim oğlan idi" - Kürdəxanıdakı "Nakam sevgi" qalası" (az.).. 2023-11-24 tarixində arxivləşdirilib  (#archive\_missing\_url).  (#cite\_web\_url);  (#accessdate\_missing\_url)
Təbii yayılması
---------------

Çində, Tibetdə, Neapolda, Hindistanda təbii yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 7–12 m-ə çatan, hamar, tünd qonur qabıqlı, sarı-qəhvəyi rəngdə sürüşkən yarpaqlı ağacdır. Budaqları nazik, çılpaq və yüngül, al qırmızı və ya yaşıldlr. Yarpaqları yumurtavari və ya uzunsov-yumurtavari, uzunluğu 6-8 sm, eni 4-5 sm, bünövrəsi yumru və ya təxminən qısa, ucu iti, qeyri-bərabərdir. Dişləri iti, üstü tünd yaşıl, bəzən tükcüklü, zərifdir, köhnə tükcükləri asanlıqla ayrılır. Alt tərəfi açıq yaşıl, zərif və bəzən bozumtul tükcüklüdür, qocaldıqda tükcükləri tökülür. Çiçəkləri sarı-yaşıl, bircinsli, ikievli, tükcüksüz və nazik salxımlardadır. Erkək çiçəkləri qısa salxımlı, saplaqlıdır. Çiçək saplağının uzunluğu 1-1,5 sm, dişi çiçəklərin uzunluğu 4-5 sm-dir. Onlar qısa budaqların uclarında əmələ gəlir. Kasayarpaqları 4 yuvalı, yumurtavari-uzunsov, çox vaxt çiçəkdən çıxandır. Tozluqları enli-ellipsvari, sarı, qanadları al qırmızıdır. Cavan olduqda zərif, sarı-qonur, yaşlandıqda çox vaxt 5-10 hissəli, nazik və sallaq salxım əmələ gətirir. Qozaları uzun, bünövrəsi bir az ensiz, oval, çoxsaylı damarcıqlıdır. Düz bucaq altında yerləşir. Çiçəkləmə dövrü aprelin axırlarından mayın əvvəlinədək davam edir, meyvəsi sentyabrda yetişir.

Ekologiyası
-----------

Dəniz səviyyəsindən 1400–3300 m hündürlükdə yayılmışdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Bakıda, Gəncədə, Qalaltında mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi
----------

Yol kənarlarının yaşıllaşdırılmasında, tək əkinlərdə istifadəsi məqsədəuyğundur.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorasi" V cild, Baki, "Elm", 2019, 370 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q148656
* Wikispecies: Acer stachyophyllum
* BOLD: 102192
* EoL: 2889010
* EPPO: ACRST
* FoC: 200013109
* GBIF: 7263023
* GRIN: 1290
* iNaturalist: 955799
* IPNI: 781517-1
* IUCN: 193873
* NCBI: 171218
* Plant List: kew-2616485
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:781517-1
* Tropicos: 200287
* WFO: wfo-0000515132

 |
**Daryarpaq mahmızlalә** (*lat.* Corydalis angustifolia) — bitkilər aləminin qaymaqçiçəklilər dəstəsinin xaşxaşkimilər fəsiləsinin mahmızlalə cinsinə aid bitki növü.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 10-15 (20) sm, gövdəsi sadə və ya nazik tək budaqlı çoxillik ot bitkisidir. Kök yumruları kiçikdir, diametri 7-15 mm olub, şarşəkillidir, bərkdir və boz-qonur rəngdədir. Yarpaqlarının sayı 2 ədəddir, kifayət qədər uzun saplaq üzərində yerləşmişdir, uzunsov-xətvari dilimləri olan, ikiqat üçərdir. Çiçəkləri qısa, seyrək, azçiçəkli salxımda toplanmışdır. Çiçəkaltlığı üç bölümlüdür. Çiçək tacı ağ və ya tutqun-sarı rəngdədir, uzunluğu 20-23 mm-dir; mahmızları kifayət qədər nazikdir, düz və kütdür. Qutucuq xətvaridir, uzunluğu 25 mm-ə qədərdir, 2-3 dəfə çiçək saplağından uzundur. Aprel ayında çiçəkləyir. May ayında meyvə verir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqaz (Quba nadir halda), Kiçik Qafqaz şimal, Kiçik Qafqaz mərkəzi, Lənkəran dağları aşağı və orta dağ qurşaqlarında.

Yaşayış mühiti
--------------

Meşələrdə, meşə kənarında və kolluqlarda rast gəlinir.

Sinonimləri
-----------

* *Capnites angustifolius* Rupr.
* *Capnoides angustifolia* Kuntze
* *Corydalis caucasica* Adams ex Steud.
* *Fumaria angustifolia* M.Bieb.
* *Fumaria caucasica* Hoffm. ex M.Bieb.
* *Pistolochia angustifolia* Holub

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------