recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Krımda şərabçılıq**- aparıcı kənd təsərrüfatı sahələrindən biridir. Artıq iki min ildən artıq mövcuddur.

Tarixi
------

### Qədim Dövr

Krımda şərabçılıq, Krımın qədim yunan yaşayış məntəqələrində başladı. İlk mərkəzlərdən biri qədim Hersonisos yunanlar tərəfindən tikilmişdir. Daha sonra Bosfor krallığında, Feodoro knyazlığnda və Krım yarımadasında, Genuya kaloniyalarında davam etdirildi. Krımda Osmanlı dövrü şərabçılar üçün elə də yaxşı olmadı. Səbəb İslam dininin şərabçılığa qoyduğu qadağa idi. Müsəlman şərabçıları bu içki istehsalı üçün çubuqlarla cəzalandırılmasına baxmayaraq, onlar şərab istehsalını tamamilə məhv etməyə gətirib çıxaran vergilərə tabe olmadılar.

### Sovet Ittifaqı dövrü

24 aprel 1914-cü il tarixli "Üzüm şərabları haqqında qanun" bu sahənin təhlükəsizliyinin qanunvericilik səviyyəsinə yüksəlməsinə səbəb oldu.
25 May 1985-ci ildə "Sərxoşluq və alkoqolizmə qarşı mübarizə haqqında" qərarın qəbul edilməsi Krım və Sovet şarabçılığına ziyan vurdu. Bu dövrdə bir çox üzüm bağları məhv edildi və şərab istehsal edən fabriklər şirə ekstraktı istehsal edən fabriklərə çevrildi.
Bu sahənin tənəzzülü Sovet İttifaqının dağılmasından sonra daha da gücləndi və üzüm sahələrinin azalmasına gətirib çıxardı.

### Müasir dövr

Krımda üzümçülük və şarabçılığın inkişaf mərhələsi, istehsalçıları Ukrayna bazarından Rusiya bazarına yönəldərək və Rusiyanın tənzimləyici çərçivəsinin şərtlərinə uyğunlaşma ilə əlaqədar çox mürəkkəb bir proses ilə xarakterizə olunur. Ümumiyyətlə, müdafiə mexanizmlərindən istifadə edərək, sənaye inkişafı və xarici bazarlara çıxma şansı (əsasən Asiya-Sakit okean regionu) saxlayır.
2017-ci ilin aprelində dünya bazarına çıxış cəhdi, Veronadakı bir sərgidə, Ukraynanın tələbi ilə, İtalyan polisi tərəfindən Krım şərablarının bütün partiyasının həbs olunması ilə sona çatdı.
Krımda üzüm bağlarının ümumi sahəsi 18 min hektardan çoxdur, 2014-cü ildə yarımadada 2,8 min hektar üzüm bağları qoyulmuşdur. Bölgənin üzümçülüyünə dövlət dəstəyi 4 il ərzində bir milyard rubldan artıqdır. Hazırda bir neçə Krım şərabçıları dünya şöhrətli müəssisələrdir: Massandra, Inkerman, Solnechnaya Dolina, Zolotaya Balka, Koktebel, Magarach, Satera, Novyi Svet.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Krımda şərabçılıq tarixi". 2019-09-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-04.
2. ↑  "Rusiya standartlarına keçid". 2022-03-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-04.
3. ↑  "Dünya bazarına çıxış cəhdi". 2019-05-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-04.

Xarici Keçidlər
---------------

* Krım şərabları
**Zeynəb binti Cəhş** (*ərəb.* **زينب بنت جحش**‎; 592, Məkkə – 642, Mədinə) — İslam peyğəmbəri Məhəmmədin həyat yoldaşlarından biri, möminlərin anası.

Bioqrafiyası
------------

O, Qureyş qəbiləsinin Əsəd qolundan olmuşdur. Onun atasının adı Cəhş ibn Riab ibn Yəmərə ibn Səbra ibn Murra ibn Əsəd ibn Xuzeymə, anası isə Umeymə bint Əbdülmütəllib ibn Haşimdir.

Zeynəb binti Cəhş ilk müsəlman qadınlardan biridir. O, Məhəmməd peyğəmbərin peyğəmbərliyinin başlamasından təxminən 20 il əvvəl anadan olmuşdur. Doğulanda onun adı Bərra olmuşdur, lakin Məhəmməd peyğəmbər ona yeni ad - Zeynəb adını verir.

Zeynəb subay qız ikən Mədinəyə ilk köçənlər arasında olur. Məhəmməd peyğəmbər onun azad edilmiş qul olan Zeyd ibn Haris ilə evləndirmək istəyir. Cahiliyyə dövrünün adətlərinə görə azad bir qadın keçmiş qulla evlənə bilməzdi. Zeynəb və qardaşları bu evliliyə qarşı idilər, lakin Əhzab surəsinin 36-cı ayəsi nazil olduqdan sonra o, bu evliliyə razı olur. Zeyd ibn Harisə ilə evliliyi uğurlu olmur və Zeyd arvadını boşamağa qərar verir. Məhəmməd peyğəmbərin bütün nəsihətlərinə baxmayaraq, bir ildən sonra onlar boşanır.

Məhəmməd peyğəmbər bu evliliyin pozulmasından çox kədərlənir. O, Zeynəbi evləndirməklə vəziyyəti düzəltməyə çalışsa da, övladlığa götürdüyü oğlunun keçmiş arvadı ilə evlənməyi qadağan edən cahiliyyət dövrünün adətləri buna imkan vermir. Lakin bu zaman bu adəti ləğv edən və eyni zamanda övladlığa götürülmüş uşaqların qəyyumlarının adı ilə adlandırılmasını qadağan edən ayələr nazil edilmişdir. Bundan sonra hicrətin 5-ci ilində Məhəmməd peyğəmbər Zeynəb binti Cəhşlə evlənir.

Zeynəb zəhmətkeş, fəzilətli və dindar bir qadın olur. O, vaxtının çoxunu namaza və oruc tutmağa sərf edir. Zeynəb binti Cəhş 53 yaşında Mədinədə vəfat edir. O, Məhəmməd peyğəmbərin vəfatından sonra dünyasını dəyişən ilk həyat yoldaşı olur. Zeynəb hicrətin 20-ci ilində 53 yaşında ikən ölmüşdür. Cənazə namazını Ömər ibn Xəttab qıldırmışdır. Zeynəb binti Cəhş Məhəmməddən 11 hədis rəvayət etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Али-заде А.* Зайнаб бинт Джахш (rus.). // *Исламский энциклопедический словарь* Москва: Ансар, 2007. ISBN 978-5-98443-025-8
2. 1 2   Arxivləşdirilib 2013-09-21 at the Wayback Machine Prof.Dr.Mehmet SOYSALDI
3. ↑  İbn Sa’d, age. VIII, 113.
**Çendu** — Çinin mərkəzi hissəsində şəhər. Sıçuan əyalətinin inzibati mərkəzi.

Əhalisi
-------

Əhalisi 14 milyon (2010).

Coğrafiyası
-----------

Mintszyan çayı sahilindədir.

Tarixi
------

E.ə. 4 əsrdə salınmışdır. E.ə. 221–63 illərdə Şu çarlığının, eramızın 908–965-ci illərində Xou Şu (Son Şu) çarlığının paytaxtı idi. 1644–46-cı illərdə Çjan Syançjunun üsyançı ordusu tərəfindən tutulmuşdu. 17-ci əsrin 2-ci yarısında Çinin mancurlar tərəfindən işğalından sonra Sıçuan əyalətinin inzibati mərkəzi olmuşdur. 1911-ci ilin sentyabrında xalq üsyanı zamanı üsyançılar tərəfindən mühasirəyə alınmışdı. 1949-cu il dekabrın 27-də Çin Xalq Azadlıq Ordusu tərəfindən qomindançılardan azad edilmişdir.

Sənayesi
--------

Ölkənin iri nəqliyyat qovşağı və sənaye mər kəzidir. Çoxsahəli maşınqayırma (dəzgahlar, alətlər, radio aparatları, nəqliyyat vasitələri), ağac emalı, metal emalı, yüngül və yeyinti sənayesi inkişaf etmişdir.  Mis, alüminium, kimyəvi gübrələr istehsal olunur. Bədii sənətkarlıq (o cümlədən zərxara istehsalı); universitetlər var.

Qalereya
--------

* Honqzhaobi, ÇenduHonqzhaobi, Çendu
* Çənubi Renmin yoluÇənubi Renmin yolu
* Honqxinq yoluHonqxinq yolu
* Zonqfu yoluZonqfu yolu
* S. Renmin yoluS. Renmin yolu
* Jin yoluJin yolu
* Siçuan kitabxanasıSiçuan kitabxanası

Həmçinin bax
------------

* Nankin
* Sian

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  **Çendu**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M.K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V  cild. — Səhifələrin sayı:  592. — Səh.: 507. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Çendu rəsmi internet səhifəsi
**Jan-Mişel Sama Lukonde Kenge** (*fr.* Jean-Michel Sama Lukonde Kyenge; 4 avqust 1977, Paris) — 15 fevral 2021-ci ildə Konqo Demokratik Respublikasının Baş naziri seçilən keçmiş Katanqa Əyalətindən olan konqolu siyasətçi.

Həyatı
------

Lukonde 4 avqust 1977-ci ildə Parisdə anadan olub və mühəndis təhsili alıb.

Prezident Feliks Çisekedi tərəfindən 2021-ci ilin fevralında Baş nazir təyin edildi.

Namizədliyindən öncə Afrikanın ən böyük mədən şirkətlərindən biri və Konqo Demokratik Respublikasının ən böyük şirkəti olan *"Gécamines"*-də baş direktoru idi. 2019-cu ilin iyun ayında Çisekedi tərəfindən bu vəzifəyə təyin edildi. Bu vəzifədən öncə eyni zamanda KMDYŞ-in Baş inzibatçısının müavini idi.

Lukonde eyni zamanda Milli Məclisdə ən gənc deputatlardan biri olub, Cozef Kabilanın prezidentliyi dövründə İdman və Gənclər Naziri vəzifələrində çalışıb.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-02-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-16.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-16.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-03-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-16.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-02-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-16.

Xarici keçidlər
---------------
**Jan-Nikolya Paş** (*fr.* Jean-Nicolas Pache; 5 may 1746, Verden – 18 noyabr 1823, Ten-le-Mute[d]) — Fransa siyasətçisi. O, Fransa inqilabı dövründə yaşamışdır. Bir vaxtlar jirondist, daha sonra isə yakobin olan Paş hərb naziri və Parisin meri kimi xidmət etmişdir. O, yakobin diktaturasının formalaşmasında mühüm rol oynamışdır.

Həyatı
------

1792-ci ildə Rolanın sağ əli, sonra isə hərb naziri Servanın baş işçisi olmuşdur. Konvensiya ilə həmin ilin sonunda hərb naziri təyin edilən Paş böyük təşkilatçılıq bacarığı nümayiş etdirsə də, hələ hakimiyyətə çatmamış montanyarlara tərəf meylləndiyi üçün tezliklə tutduğu vəzifədən uzaqlaşdırılmışdır. O, daha sonra Paris şəhərinin meri seçilmiş və Paris kommunasının ən nüfuzlu simalarından birinə çevrilmişdir. 9 termidordan sonra Paş Qvianaya sürgün edilmiş və oradan ümumi amnistiyadan sonra qayıtmışdır. Paris meriyasının binasında ona heykəl ucaldılmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  Паш, Жан-Никола // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.

Xarici keçidlər
---------------

* Биография на сайте «Наполеон и революция».

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook · İsveçrə tarixi |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 119183522 · GND: 119043343 · ISNI: 0000 0000 8153 3490 · LCCN: no90014328 · NKC: mzk2010575567 · NTA: 068415478 · NUKAT: n2008146461 · SUDOC: 035060492 · VIAF: 73858133 · WorldCat VIAF: 73858133 |

 |
**Qalatasaray adası** (*türk.* Galatasaray Adası) — Bosfor boğazında yerləşən elə də böyük olmayan ada. İstanbulun Quruçeşmə rayonunun qarşı tərəfində, Qalatasaray İdman Cəmiyyətinə məxsus ərazi.

Ada Bosfor körpüsündən şimalda, İstanbulun avropa sahilindən 165 metr aralıda yerləşir. Adanın yerləşməsi onun ərazisinə yaşayış evlərinin, barların, restoranların tikintisini mümkün etmişdir. Adada iki üzgüçülük hovuzu vardır.

Tarixi
------

Qalatasaray adasının sahili
1872-ci ildə osmanlı sultanı Əbdüləziz adanı memar Sarkis Balyana hədiyyə edir. O, isə öz növbəsində adada bir malikanə inşa etdirmişdir. bu malikanədə erməni əsilli Rusiya rəssamı İvan Ayvazovski dəfələrlə İstanbula səfəri zamanı qalmışdır. Burada qonağ olduğu bir ay ərzində I Əbdülməcid tərəfindən Dolmabağça sarayı üçün sifariş olunan tabloların hazırlanması ilə məşğul olmuşdur.

Sarkis Balyanın sağlığı illərində ada "Sarkis bəy adası" olaraq adlandırılır. O, 1899-cu ilə qədər adada yaşamışdır. Birinci Dünya müharibəsi sonrasında adanın qanuni varisi onu "*Şirket-i Hayriye Ferry Enterprise*" şirkətinə icarəyə vermişdir. Bu zaman adanın adı "*Cənnət məkanı*" adlanırdı. Uzun zaman isə ada kömür anbarı rolunu oynamışdır.

1957-ci ildə adanı Qalatasaray idman klubu satın alır. Burada idman qurğuları inşa edilir.

2002-ci ildən etibarən adada təmir işləri başlayır. 2007-ci ilin iyul ayında təmir-tikinti işləri bitdiyindən ada istanbulluların istifadəsinə verilmişdir.

Adada 4 oktyabr 2007-ci ildə baş vermiş yanğın zamanı 2 restoran və bir neçə obyekt tamamən yanmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Galatasaray Adası, Unit Group tarafından yenilenecek" (türk). Turizimde Bu Sabah. 2002-09-26. 2012-01-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-25.
2. 1 2  "Suada Club" (ingilis). suadaclub.com.tr. 2015-04-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-25.
3. 1 2  "Island history from Suada Club" (ingilis). suadaclub.com.tr. 2015-03-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-25.
4. ↑  *Today's Zaman.* "Disaster averted in Su Ada fire" (ingilis). todayszaman.com. 2007-10-04. 2015-04-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-25.

Mənbə
-----

* "Galatasaray SK Official Web Site" (türk). suadaclub.com.tr. 2015-03-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-03-25.
* "Suada Club" (ingilis). suadaclub.com.tr. İstifadə tarixi: 2015-03-24.
**Echinostoma azerbaidjanica** (*lat.* Echinostoma azerbaidjanica) Yastı qurdlar tipinin Trematodlar sinfinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Yetişkən qurdlar 4,5-4,8 mm uzunluğa və 0,8-1,2 mm maksimal enə (toxumluqların haşiyəsində) malikdirlər. Kutikula tikanlarl örtülmüşdür. Böyrəkşəkilli yaxalıq 0,246x0,364mm olub, üzərində 43 tikan yerləşmişdir. Bunlardan ventral payların uclarında 5 tikan yerləşmişdir. Dairəvi ağız əmziyi 0,120-0,144x0,132 mm diametrə malikdir. Udlaq 0,120-0,144x0,096 mm, qida borusu isə 0,240-0,264 mm uzunluğundadır. Oval cinsi boru isə 0,360-9,540x0,156-0,3000 mm olub, qarın əmziyinin ön tərəfində yerləşir və onun dal ucu qarın əmziyinin orta hissəsinə qədər uzanır. Uzunsov toxumluqlar biri digərinin ardında yerləşmişdir. Ön toxumluq 0,540-0,720x0,420-0,540 mm arxa isə 0,636-0,900x0,408-0,504 mm ölçüyə malikdir. Dairəvi yumurtalıq 0,216-0,264x0,204-0,288 mm-dir. Melis cisimciyi yumurtalıqdan böyük olub, ön toxumluqla yumurtalığın arasında yerləşir. Sarılıqlar qarın əmziyindən bir qədər aralıq yerləşir və toxumluğun arasında genişlənirlər. Balalıq yalnız qarın əmziyi ilə yumurtalıq arasında yerləşir. Yumurtalıqlar 0,083-0,108x0,048-0,072mm ölçüyə malikdir.

Həyat tərzi
-----------

Çoxsaylı-endem növdür, növdaxili müxtəlifliyi Politipdir, Parazit orqanizm olub quşların (Coturnix coturnix) bağırsağında yaşaır. Mürəkkəb həyat tərzi keçirir. Nəsillərin növbələşməsi və sahiblərin dəyişilməsi ilə müşayiət edilir. Epiteli hüceyrələri ilə qidalanır. Hermafrodit orqanizmdir.Cinsi çoxalması yumurta qoyma (nəsil dəyişkənliyi) və qeyri-cinsi çoxalma (partenogeniz) formasında olur. Üçüncü dərəcəli konsumentdir. Mühafizəsinə ehtiyac yoxdur.

Yayılması
---------

Azərbaycanda Astara rayonu ərazisində yayılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Фейзуллайева О.В. Маxмудова Й.А. Работы по гельминтологии к 80-летию акад. К.И. Скрябина, М.1958 г. стр.145-147.
2. ↑  Фейзуллайева О.В. Мащмудова Й.А. Уч.зап.АГУ, сер.биол.н. Б. 1969, вып. № 3, стр. 39-44.

Həmçinin bax
------------
**Pınara** (Likiya dili: *Pinalə və yaxud Pinara*) - Fəthiyənin 45 km-də, Minarə kəndi yaxınlığında yerləşən antik yaşayış yeri.

Toponim
-------

Pınaradakı qaya məzarı
Müasir dövrdə Minarə kəndinin adı, minarə formasında və üzərində quş yuvasına bənzəyən qaya məzarlarının yerləşdiyi bir qayadan götürüldüyü güman edilir. Xarabalığın adıda bu qayadan götürülüb. Pınara Likiya dilində "yuvarlaq" mənasındadır.

Tarixi
------

Qədim qaynaqlara əsasən, şəhrin əsasını Ksanthosdan gələn kolonistlərin qoyduğu məlum olmuşdur. Pınaranın tarixi Troyaya gedib çıxır. Troya müharibəsində Pınaralı oxçu Pandarosdan bəhs edilir. Stroban və daha sonralar Stephan Bizantions Pınara şəhərinin Likiyanın əhəmiyyətli bir şəhəri olduğunu qeyd etmişdir. Likiya Birliyində "3 səs" haqqında sahib 6 şəhərdən biri olan Pınara Makedoniyalı İsgəndərin ölümü ilə Bergama Krallığına tabe olmuş, sonralar isə Romanın tərkibinə daxil edilmişdir. Roma dövründə şəhər inkişaf etmişdir. Lakin, 141-ci ildə və 240-cı ildə baş vermiş zəlzələlər nəticəsində şəhər böyük zərər görmüş və IX əsrdə tərk edilmişdir. 1957-ci ildə baş verən zəlzələ nəticəsində dağdakı qayalar aşağı sürüşmüşdür.

Həmçinin bax
------------

* Likiya
* Fəthiyə
* Likiya yolu

Xarici keçidlər
---------------

Türkiyə Vikipediyası: Pınara

İstinadlar
----------

1. ↑  Pınara (Minareköy) Arxivləşdirilib 2016-08-27 at the Wayback Machine
T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI KÜLTÜR VARLIKLARI VE MÜZELER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
2. ↑  Fəthiyə və ətrafındakı antik şəhərlər Arxivləşdirilib 2013-07-23 at the Wayback Machine infethiye.net

| ⛭**Likiya yolu** |
| --- |
| Şəhərlər | Antalya • Kemer • Finike • Kumluca • Kale • Kaş • Kalkan • Fəthiyə |  |
| Kəndlər | Göynük, Kemer • Tahtalı • Altınkaya • Çamyuva • Tekirova • Ulupınar • Çıralı • Karaöz • Kaleuçağız • Yeddi burun • Uzunyurt |
| Tarixi ərazilər | 
Pınara •
Letoon •
Ksantos •
Patara •
Antiphellos •
Apollonia •
Simena
Myra •
Limyra •
Rhodiapolis •
Melanippe •
Olimpos •
Faselis •
 |
| Coğrafi obyektlər | Ölüdəniz • Babadağ • Kəpənəklər vadisi • Patara çimərliyi • Finike qrabeni • Olimpos Beydağları Milli Park • Göynük Kanyonu |
| Saytı: www.likyayolurehberi.com |
**Codhpur**, Marvar — Hindistanın şimal qərbində, Racəstan ştatında şəhər.

Əhalisi
-------

Əhalisi 959,6 min (2007). Marvar səhrasının kənarında yerləşmişdir. Nəqliyyat qovşağı.

Tarixi
------

1459-cu ildə racputların Rathor sülaləsindən olan maharacə Rao Codha tərəfindən salınmışdır. Racəliyin paytaxtı idi. 1818-ci ildə Böyük Britaniyanın Hindistandakı mülklərinə qatıldı. Hindistan müstəqillik qazandıqdan sonra Racəsthan ştatının tərkibindədir (1949-cu ildən). Şəhərdəki təpənin zirvəsində qalın divarları və 7 darvazası olan 1459-cu ildə əsası qoyulmuş, 16–18-ci əsrlərdə tamamlanan Mehranqarh qalası yerləşir (Hindistanda ən böyük qalalardan biri). Daxilində maharacələrin sarayları (o cümlədən Moti-M hal, 1595–1619), zərif naxışlı memarlıq detalları və çoxlu heykəltaraşlıq bəzəkləri ilə seçilən, Çamunda – Mataci məbədi (15-ci əsr) saxlanılmışdır.

Mədəniyyəti
-----------

Təpənin ətəyində, şəhərin düzən hissəsində təqribən 10 km uzunluğunda divarla (1532–73) əhatə olunmuş 16–19-cu əsrlərə aid məbədlər (divar rəsmləri, 18–20-ci əsrin əvvəlləri), naxışlarla bəzədilmiş yaşayış evləri, Codhpur hökmdarlarının mərmər kenotafı və memorialı (Casvand-Thada, 1899), Can-Mandi örtülü bazarı yerləşir. Möhtəşəm Umayd Bhavan sarayı (1929–44, memar Q.V. Lankaster; hazırda maharacənin iqamətgahı, mehmanxana və muzeydir) özündə hinduist memarlığı və ardeko üslubu element lərini birləşdirir. Codhpuru brahmanların evlərinin rənginə görə "mavi şəhər" adlandırırlar. Mərkəzi quraq zonanın ETİ (1959), universiteti (1962); toxuculuq, metal emalı, kimya-əczaçılıq sənayesi müəssisələri fəaliyyət göstərir. Bədii sənətkarlıq inkişaf etmişdir. Codhpurun şimal qurtaracağında qala, məbəd xarabalıqları, qədim Mandora şəhərinin bağları var. Codhpur yaxınlığındakı qədim Osian şəhərində 8–11-ci əsrlərə aid məbədlərin qalıqları saxlanılır.

Şəkillər
--------

* Mehranqarh qalasıMehranqarh qalası
* Casvand-ThadaCasvand-Thada
* Qanta QarQanta Qar
* 
* 
*

Həmçinin bax
------------

* Hindistan

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  **Codhpur**// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 372-373.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi internet saytı
* Racəstanın turizm saytında Codhpur Arxivləşdirilib 2017-05-06 at the Wayback Machine
**MV Sevol gəmisinin batması** və ya **Sevol fəlakəti** (Koreya dilində: 세월호 침몰 사고, 世越號沈沒事故) 16 aprel 2014-cü ildə səhər saatlarında Cənubi Koreyanın Donggeochado adası yaxınlığında MV Sewol bərəsinin batmasıdır. Əksəriyyəti Ansan şəhərindəki Danvon Liseyinin şagirdləri olan 476 nəfəri daşıyarkən bərə aşmışdır. Qəza nəticəsində 304 sərnişin və ekipaj üzvü həlak olmuş və təxminən 172 sağ qalan insan isə Koreya Sahil Mühafizəsi, balıqçı qayıqları və digər ticarət gəmiləri tərəfindən xilas edilmişdirlər.

15 may 2014-cü ildə bərənin kapitanı və üç ekipaj üzvü cinayətdə, digər 11 ekipaj üzvü isə gəmini tərk etməkdə ittiham olunmuşdurlar.

Sevol fəlakəti Cənubi Koreyada geniş ictimai və siyasi reaksiyalara səbəb olmuşdur. Bir çoxları kapitanın və ekipajın hərəkətlərini və eyni zamanda da bərə operatorunun və müəssisələrə nəzarət edən tənzimləyicilərin hərəkətlərini tənqid etmişdirlər. Xüsusilə, Cənubi Koreya hökuməti və mediası fəlakətdə öz məsuliyyətlərini lazımi səviyyədə qiymətləndirmədiklərinə və hökumətin səhlənkarlığına görə tənqid olunmuşdurlar.
Shenyang J-31 (və ya FC-31) Kod adı Gyrfalcon olan Çinin iki mühərrikli, V nəsil çoxməqsədli döyüş təyyarəsi layihəsidir. İlk uçuşunu 2012-ci ilin noyabrında edən təyyarənin 2018 və ya 2019-cu ildə istehsalına başlaması gözlənilir. Amerikalı hərbi rəsmilər J-31-in F-35-in surəti olduğunu və onun F-35 layihəsində iştirak edən bir Avropa ölkəsindən F-35 texnologiyalarının oğurlanması ilə hazırlandığını iddia edirlər. Çin Hərbi Hava Qüvvələrinin ehtiyac duyduğu 500 ədəd FC-31 təyyarəsi ilə yanaşı, Çinin təyyarədaşıyan gəmiləri üçün 120 ədəd FC-31 istehsalı, həmçinin də digər ölkələrə ən azı 600 ədəd təyyarənin ixracı planlaşdırılır.

Ümumi xüsusiyyətləri
--------------------

|  |
| --- |
| **Ekipaj**: 1 |
| **Uzunluq**: 17.3 m |
| **Hündürlük**: 4.8 m |
| **Qanad uzunluğu**: 11.5 m |
| **Maksimum yükgötürmə qabiliyyəti**: 28,000 kg |
| **Güc mənbəyi**: 2 × RD-93 85 kN (19,000 lbf) və ya 2 x WS-13 (təkmilləşdirmə mərhələsindədir) |
| **Maksimum sürət**: 1.8 Mach (2,200 km/h) |
| **Əməliyyat mənzili**: 1250 km daxili yanacaq çəni ilə və ya 2000 km xarici yanacaq çənləri ilə |
**Amir Eşel** (ivr. ‏אמיר אשל‏‎; d. 4 aprel 1959) israilli general, İsrail HHQ-nin keçmiş komandanı. 2008-ci ildən etibarən general-mayor rütbəsində xidmət etmiş, bir müddət Silahlı Qüvvələrin Planlaşdırma İdarəsinin rəisi olmuşdur. O, 10 may 2012-ci il tarixindən 10 avqust 2017-ci il tarixinə qədər olan müddətdə İsrail HHQ-nin komandanı olmuşdur.

Həyatı
------

1959-cu ildə İsrailin Yaffa şəhərində anadan olmuş, 1977-ci ildə İsrail Silahlı Qüvvələrində xidmətə başlamışdır. 1979-cu ildə İsrail HHQ Akademiyasından məzun olduqdan sonra Douglas A-4 Skyhawk döyüş təyyarəsində pilot olaraq fəaliyyətə başlamışdır. O, həmin təyyarə ilə 1982-ci ildə baş verən Livan müharibəsində iştirak etmişdir. Eşel 1993 və 1995-ci illər aralığında Tel Nof aviabazasında yerləşən 201-ci eskadrilyaya rəhbərlik etmiş, 1997-1999-cu illər aralığında İsrail HHQ-nin Əməliyyat Şöbəsinə rəhbərlik etmişdir.

Eşelin atası İkinci dünya müharibəsi illərində baş vermiş Holokost soyqırımı zamanı sağ qalmışdır. Eşel 2003-cü ilin sentyabr ayında F-15 döyüş təyyarəsi ilə əvvəllər Auşvitz ölüm düşərgəsinin yerləşdiyi ərazidə uçuş həyata keçirmişdir.

10 avqust 2017-ci ildə İsrail HHQ-nin komandanı postunu tərk etdikdən sonra hərbi karyerasını başa vurmuşdur. Onun yerinə general-mayor Amikam Norkin bu vəzifəyə təyin olunmuşdur.

Evlidir. Üç övladı var. Alabamada yerləşən Obern Universitetində iqtisadiyyat, İsraildə yerləşən Hayfa Universitetində isə siyasi elmlər üzrə dərəcə almışdır.

Həmçinin bax
------------

* İsrail Silahlı Qüvvələri
* İsrail Hərbi Hava Qüvvələri

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ahronheim, Anna.* "IDF Appoints new Air Force Commader". Jerusalem Post. 10 avqust 2017. 2020-10-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 sentyabr 2017.
**Yırtıcı** — yarıavtomat iş prinsipinə malik 7,62×54 mm çaplı snayper tüfəngi. Azərbaycanın Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin mütəxəssisləri tərəfindən yaradılıb. "Yırtıcı" snayper tüfənginin uzunluğu 1185 mm, qundaq yığıldıqda isə 951 mm, lüləsinin uzunluğu 620 mm, effektiv atış məsafəsi 1000 metr, güllənin başlanğıc sürəti 830 metr/saniyə təşkil edir. Tüfəng 10 patron tutumuna malik daraqla dəstləşdirilir.

Altı kiloqram çəkiyə malik silahın lülə qutusunun üzərində və yanlarındakı piccatini tamasaları ona taktik aksessuarlar əlavə etmək imkanı yaradır.

Xüsusiyyətləri
--------------

2017-ci ildə testləri başa çatan "Yırtıcı"nın bir sıra xarici analoqlardan fərqi onun özəl dizaynla hazırlanması, atıcı üçün tənzimlənə bilən ayaqlıq və qundaqlarından başqa, konstruktiv dəyişmədə sadəliyinin olmasıdır. Tənzimlənən qundağın atıcı üçün çiyin nahiyyəsinin dirənəcəyində geriyə təpmə zamanı zərbəni yüngülləşdirən xüsusi rezin qoruyucu qoyulub ki, bu da atıcının daha dəqiq atəş açması və bu zaman zəruri xəsarət almaması üçün böyük amildir. Lülə qutusunun üzərində bərkidilən "Pikkatini" relsi, silahın bir sıra optik, termal, infraqırmızı və s. nişangahlardan istifadəsini mümkün edir. İstehsalçının verdiyi məlumata görə isə, effektiv atəş məsafəsi 1000 metrdir. Tüfəng 10 gülləlik, alt hissədən silaha qoşulan darağa malikdir ki, bu da tez bir zamanda ikinci atəşin vaxt itirmədən açılmasında yaxşı göstərici sayılır. Lülə qutusunun üstündəki "Pikkatini" relslərindən başqa, silahın yan və alt tərəfindədə relslər qurulub ki, bu da silaha müxtəlif taktiki aksessuar və vasitələrin qoşulmasında böyük üstünlükdür.

Silah öz sırasında olan başqa snayper tüfənglərindən 6 kq çəkidə olması ilə fərqlənir ki, bu da yarımavtomatik snayper tüfəngi ücün yaxşı göstəricidir. İstismar zamanı və texniki qulluq zamanı silahın sadəliyi imkan verir ki, atıcı onunla tez bir zamanda daha effektiv rəftar edə bilsin.

Xarici keçidlər
---------------

* Дослідна снайперська гвинтівка "Yirtiji" (Азербайджан. 2014 рік)
* AZƏRBAYCANIN SİLAHLARI Arxivləşdirilib 2018-08-25 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Yırtıcı" snayper tüfənginin testləri başa çatır". 2018-07-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-19.
2. ↑  "Düşmənin qorxulu röyası – Qafqaz "YIRTICI"sı". 2018-01-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-19.
**Populus sosnowskyi** A.Gross = P. nigra L. (P. nigra var. sosnowskyi (Grossh.) Makaschvili)

Hündürlüyü 35–40 m, enli, nadir hallarda azacıq piramidavari çətiri olan ağacdır.

Yarpaq
------

Yarpaqları qısalmış budaqlarda çılpaq olub, uzun saplaq üzərindədir, rombvariellipsşəkillidir, onların uzunluğu enindən 2-2,5 dəfə çoxdur; yarpağın qaidə hissəsi pazvari, yuxarı hissəsi uzun nazikləşən dartılmış sivri ucluğa malikdir.

Meyvə
-----

Qutucuq yumurtavaridir; saplaq adətən qutucuğun uzunluğunun yarısından qısadır.

Çiçəkləməsi:
------------

Mart

Meyvə verməsi:
--------------

Mart-Aprel.

Azərbaycanda yayılması:
-----------------------

BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, KQ mərkəzi, Lənk. dağ. (nadir hallarda).

Yaşayış mühiti:
---------------

Ovalıqda və aşağı, bəzən orta dağ qurşaqlarında çayların sahilində rast gəlinir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Eldar Şükürov.İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı,Bakı 2016

Həmçinin bax
------------
**Azərbaycan Dövlət Estrada Orkestri** — 1956-cı ildə Bakıda yaradılmış orkestr.

Tarixi
------

Orkestr Azərbaycan estrada musiqisinin inkişafında rol oynamışdır. Repertuarında Azərbaycan bəstəkarlarının əsərləri, xalq mahnı və rəqsləri lə yanaşı müxtəlif xalqların musiqisi və caz kompozisiyaları geniş yer tutmuşdur. Musiqiçilərdən K. Manaflı, K. Qasımov, R. Seyidzadə, Ş. İbrahimov, Tofiq Şabanov, L. Lubenski, İ. Hüseynov, müğənnilərdən Lütfiyar İmanov, Mirzə Babayev, Elmira Rəhimova, Oqtay Ağayev, Natəvan Şeyxova, "Qaya" kvartetinin üzvləri Tofiq Mirzəyev, Arif Hacıyev, Rauf Babayev, Lev Yelisavetski, Y. Devis, N. Andreyeva, Z. Nurullayev, S. Həsənova, rəqqas K. Dadaşov müxtəlif vaxtlarda kollektivin heyətində çıxış etmişlər.

1957–1966-cı illərdə qısa fasilələrlə Rauf Hacıyev, 1958-ci ildə Rəşid Behbudov, 1966–1968-ci illərdə Hacı Xanməmmədov, 1968–1971-ci illərdə Anatoli Kalvarski, 1971–1972-ci illərdə isə Əziz Əzizli orkestrin bədii rəhbəri olmuşdur.

Orkestr "Azərbaycanfilm"in istehsal etdiyi "Əhməd haradadır?", "Bizim küçə", "Uzaq sahillərdə" və başqa filmlərdə musiqili epizodlara çəkilmiş, bir sıra ölkələrdə qastrol səfərində olmuşdur. Orkestr 1974-cü ildə fəaliyyətini dayandırmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  AME, 2010. səh. 499

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 2-ci cild: Argentina – Babilik (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2010. 604 səh. ISBN 978-9952-441-05-5.
**Tilman Valentin "Til" Şvayqer** (19 dekabr 1963[…], Frayburq im Breisqau, Baden-Vürtemberq) — alman aktyor,rejissor,ssenari müəllifi və prodüseri.

Həyatı
------

### Təhsili

Til Şvayqer Hoyxelhaymda üç qardaşın ortancılı kimi böyümüşdür və atasının müəllim işlədiyi Qiesen Hayderşuledə oxumuşdur.Anası tarix müəlliməsi kimi işləmişdir.Məktəbi bitirdikdən sonra o Niderlanda hərbi xidmətə yollanmışdır.Bir müddət sonra o hərbi xidmətdən imtina etmiş və bir xəstəxanada sivil xidmətə başlamışdır.O, sonra Germanistik oxumağa başlamış və onu da sonrakı tibb təhsili kimi tərk etmişdir.

1986-cı ildə Şvayqer aktyorluq təhsilnə Köln Kellner teatrında başlamışdır.Sonra o, bunu müvəffəqiyyətlə başa vurmuş.1989ci ildə Kontra Krays teatrına daxil olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Til Schweiger // filmportal.de. 2005.
2. 1 2  Til (Tilman) Valentin Schweiger // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
**İtiucluyarpaq dovşanalması** (*lat.* Cotoneaster acutifolius) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin dovşanalması cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Şərqi Sibir, Şimali Çindir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 3 m-ə çatan, yarpağı tökülən koldur. Çətiri yumru, bəzən şaxələnmişdir, budaqları möhkəmdir. Vegetasiya müddətində sürətlə böyüyür. Hündürlüyə və eninə illik boy artımı 30 sm-dir. Yarpaqları yumurtavaridir, yazda və yayda tünd yaşıl rəngli, payızda alqırmızı rəngli olub, diametri 2-dən 6 sm-ə qədərdir. İyun ayının əvvəlindən iyul ayının əvvəlinə qədər çiçəkləyir. Çiçəkləri hamar, yumru, çəhrayı rəngli olub, 0,7 sm uzunluqdadır. Meyvələri avqust ayının axırında yetişir, qara rənglidir. Vegetasiyası yanvardan noyabra qədərdir.

Ekologiyası
-----------

İşıqsevən, kölgəyə, quraqlığa, soyuğa davamlıdır, torpağa tələbkar deyildir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Bitkinin gözəl yarpaqları payızda çox dekorativdir. Yaxşı budanır. Yaşıllaşdırmada tək əkinlərdə, canlı hasarların salınmasında geniş istifadə olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2067800
* Wikispecies: Cotoneaster acutifolius
* EoL: 230468
* EPPO: CTTAU
* FoC: 200010711
* GBIF: 3025770
* GRIN: 11701
* iNaturalist: 160944
* IPNI: 722393-1
* ITIS: 501648
* MoBotPF: 286532
* NCBI: 690308
* Plant List: rjp-1086
* PLANTS: COAC2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:722393-1
* Tropicos: 27802880
* WFO: wfo-0000984037

 |
**İzmir metropliteni-** Türkiyənin üçüncü böyük şəhəri olan İzmirdə fəaliyyət göstərən metro sistemidir. İzmir metropliteninin 20 kilometrlik tək xətt üzərində olan 17 stansiyası vardır. Sistemin ilk mərhələsi olan 10 stansiya Üçyol-Bornova xətti 22 May 2000-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Metropolitenin 2016-cı ildə da 105 milyon sərnişini olmuşdur. Xətt üzərindəki son genişləndirmə 27 İyul 2014-cü ildə başa çatmışdır.

Tarixi
------

İzmir metroppliteninin tikintisinə 1994-cü ilin dekabr ayında başlanmışdır. 1996-cı ilin avqustunda ilk qatar yollarının qurulmasıbaşa çatmışdır. 2000-ci ilin aprel ayında Üçyol-Bornova arasındakı 10 stansiyalıq hissə 2000-ci il mayın 22-də istifadəyə verilmişdir. 

Qərb tərəfdəki 6 stansiya Üçyol-Fahrettin Altay xətti üçün ilk tender 2005-ci ilin mart ayında keçirilmiş və üç aydan sonra xəttin təməli atılmışdır. İki ildə tamamlanaması planlaşdırılan genişləndirmənin kazılma işlərinə 5 iyul 2005-də başlanmışdır. İzmir Böyükşəhər Bələdiyyəsi 14 fevral 2006-cı ildə tenderin qalibi olan firmaya töhmət etmiş və eyni ilin oktyabr ayında tenderi ləğv etmişdir. Daha sonra ikinci tender elan olunmuş və xəttin 31 sentyabr 2008-ci ildə tamamlanacağı bildirilmişdir. Bu dəfə də tenderin qalibi olan firmanın 15 aylıq əlavə müddət istəməsi ilə 13 avqust 2009-cu ildə tender yenidən ləğv edildi. Bundan sonra İzmir Böyükşəhər Bələdiyyəsi qalan işləri öz imkanları ilə tamalamağa başladı. 18 iyul 2012-ci ildə Üçyol-Fahrettin Altay xəttindəki İzmirspor və Hatay stansiyalarında test səfərləri başlandı və bu stansiyalar 29 dekabr 2012-ci ildə istifadəyə verildi. Eyni xətt ürərində olan Göztepe stansiyası 25 mart 2014-cü ildə istifadəyə verilmişdir. Bu xətt üzərindəki son iki stansiya Poligon və Fahrettin Altay 27 İyul 2014-cü ildə açılmışdır. Bu iki stnasiya arasında yerləşən Güzelyalı stansiyası isə, bölgədən keçən yeraltı dərənin olması səbəbindən proyektdən çıxarılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2010-07-05 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-16.
2. ↑  "İzmir metrosu Göztepe'ye uzadı". izmir.bel.tr. 25 Mart 2014.
3. ↑  "Kocaoğlu'ndan Bayram Sürprizi: İzmir Metrosunun Son Etabı Açılıyor" Arxivləşdirilib 2014-07-27 at the Wayback Machine. *DHA*. 26 Temmuz 2014.
4. ↑  "Güzelyalı İstasyonu iptal!.." Arxivləşdirilib 2014-07-26 at the Wayback Machine. *Milliyet*. 13 Ekim 2009.
**I Lüdviq** və ya **I Lüdovik** (*alm.* Ludwig Karl August‎; 25 avqust 1786 - 29 fevral 1868) — 1825-ci ildən 1848-ci il inqilablarına qədər Bavariya kralı idi. Hələ vəliəhd olanda Napoleon müharibələrində iştirak etmişdi. Kral kimi o, Mayn və Dunay çayları arasında Lüdviq kanalını işə salaraq Bavariyanın sənayeləşməsini təşviq etmişdi. 1835-ci ildə Fürs və Nürnberq şəhərləri arasında ilk dəfə onun dövlətində dəmir yolu tikildi. Onun təşəbbüsü ilə Bavariya 1834-cü ildə Zollverein iqtisadi ittifaqına qoşuldu. Fransada 1830-cu il İyul İnqilabından sonra Lüdviqin əvvəlki liberal siyasəti getdikcə repressiv xarakter aldı. 1844-cü ildə Bavariyada pivə iğtişaşları baş verdi. 1848-ci il inqilabları zamanı kral tələbələrin və orta təbəqələrin artan etirazları və nümayişləri ilə üzləşdi. 20 mart 1848-ci ildə o, böyük oğlu Maksimilianın xeyrinə taxtdan imtina etdi.

Lüdviq taxtdan əl çəkdikdən sonra daha iyirmi il yaşadı və nüfuzunu qorudu. Qədim Yunanıstan və İtaliya İntibahının pərəstişkarı olan Lüdviq incəsənətə himayədarlıq etdi və xüsusilə Münhendə bir neçə neoklassik binaları istifadəyə verdi. O, erkən Alman və Erkən Hollandiya dövrlərinə aid rəsmləri, eləcə də Yunan-Roma heykəllərini toplayan həvəskar sənət kolleksiyaçısı idi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *verschiedene Autoren* Allgemeine Deutsche Biographie (alm.). / Hrsg.: Historische Commission bei der königl. Akademie der Wissenschaften L: Duncker & Humblot, 1875.
2. 1 2  Louis I king of Bavaria // Encyclopædia Britannica (ing.).
**Kadyak adası** (*ing.* Kodiak Island) — ABŞ Alyaska ştatı ərazisində yerləşir. Sahəsi 9.300 km² təşkil edir. Ada Alyaska yarımadasının şərqində yerləşir. Kodyak adı eskimos dilindən tərçümədə "iti" mənasını verir.

Coğrafiya
---------

Kadyak arxipelaqının ən iri, Amerika Birləşmiş Ştatlarının ikinci adasıdır. Ada Alyaska yarımadasından Şelixov boğazı ayırır. Kadyak adası demək olarki bütünlüklə dağlıqdır. Ən hündür nöqtəsi isə 1353 metrdir.

Kadyak adasından şimalda nisbətən iri Afoqnak, cənub-qərbdə isə Torisı adası yerləşir.

Kadyak adası eyni adlı Kadyak ayısının vətənidir.

Tarixi
------

Kadyak adası Koniaqa qəbiləsinin tarixi torpağıdır. Onun əhalisi ilk əvvəllər ovçuluq, balıqçılıq və yığıçılıqla məşğul olmuşlar. Adaya ilk gələnlər ruslar olmuşdur. Bura təşkil edilən ilk ekspedisiyaya Qriqori Şeloxov rəhbərlik etmiişdir. Rusların burada ilk məskənləri Üç Müqəddəs buxtası sahilində 1784-cü ildə salınır. 1867-ci ildə Alyaskanın ABŞa satılmasından sonra əraziyə Amerikada insanlar axın edir.

### Novarupt vulkanının təsiri

Adadan 160 km şimal-şərqdə Novarupta vulkanı yerləşir. 1912-ci ildə baş vermiş və 60 saat davam edən güçlü püskürmə nəticəsində ağır fəsadlar törətmişdir. Ada üzərini qalın kül təbəqəsi örtmüş, sular içilməz hala gəlmiş, sıx duman görünməni məhdudlamdırmaqla yanaşı nıfəs almanı çətinləşdirmişdir.

Əhalisi
-------

Adanın əhalisi 13,592 (2010)nəfər təşkil edir. Adada əsasən İnuitlər yaşayır. Əsas yaşayış məntəqəsi Kadyak şəhəridi, adanın şimal-şərqində yerləşir.

Nəqliyat və komanavtika
-----------------------

Kadyak adasında aeroport fəliyyət göstərir. Bundan əlavə burada Nasanın Kadyak kosmodromu vardır. Buradan bir sıra uçuşlar həyata keçirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Kadyak (Alyaska yarımadası yaxınığında yerləşən ada)". 2022-03-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-02.
2. ↑  *Фирштайн, Джуди; Хильдрет, Уэс.* "Preliminary volcano-hazard assessment for the Katmai volcanic cluster, Alaska". U.S. Geological Survey. 2001. Open-File Report OF 00-0489.

Mənbə
-----

* Official Kodiak Island website Arxivləşdirilib 2011-11-25 at the Wayback Machine
* Kodiak Alaska local news Arxivləşdirilib 2019-02-12 at the Wayback Machine
**Andre Bazin** (*fr.* Andrё Bazin; 18 aprel 1918, Anje, Men və Luara, Fransa – 11 noyabr 1958[…], Nojan-sür-Marn, Sena[d], Fransa) — nüfuzlu Fransız kino tənqidçisi və kino nəzəriyyəçisi.

Bazin film haqqında 1943-cü ildə yazmağa başlamış və 1951-ci ildə Jak Doniol-Valcroze və Joseph-Marie Lo Duca ilə birlikdə məşhur film jurnalı "Cahiers du cinema"nın həmtəsisçisi olmuşdur. O, realizmin kinonun ən vacib funksiyası olduğunu iddia etməklə məşhurdur. Onun obyektiv gerçəkliyə çağırışı, dərin diqqət və montajın olmaması bir filmin və ya səhnənin təfsirinin tamaşaçıya buraxılacağına inamı ilə bağlıdır. 1920-1930-cu illərin kino nəzəriyyəsinə qarşı çıxaraq, kinonun reallığı necə manipulyasiya edə biləcəyini vurğuladı.

Həyatı
------

Bazin 1918-ci ildə Fransanın Angers şəhərində anadan olmuşdur. O, İkinci Dünya müharibəsi illərində Fransız Kommunist Partiyası ilə əlaqəli silahlı bir təşkilat olan "Əmək və Mədəniyyət"də işləyərkən gələcək film və televiziya prodüseri Janine ilə tanış oldu. 1958-ci ildə 40 yaşında leykoz xəstəliyindən vəfat etdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  The Fine Art Archive. 2003.
3. 1 2  André Bazin // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. 1 2  André Bazin // Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (xorv.). 2009.
5. ↑  Dudley Andrew, *The Major Film Theories: An Introduction*, Oxford, New York: Oxford University Press, 1976, Part II.
6. ↑  "Divining the real: the leaps of faith in André Bazin's film criticism|Sight & Sound|BFI". 2022-06-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-18.
**I Leonid** (q.yun. Λεωνίδας; ən geci e.ə. 520, Sparta – 11 avqust e.ə. 480) — eramızdan əvvəl 491-480-ci illərdə hökm sürən Agiadlar ailəsindən olan Sparta hökmdarı, sərkərdə. Yunan-İran müharibələrində Sparta ordusunun komandanı olmuş, Fermopil döyüşündə həlak olmuşdur.

Həyatı
------

Leonid II Anaxandrisin oğlu idi. O, 20-ci nəsildə Herakl nəslindən sayılırdı.

Leonid dörd oğuldan üçüncüsü idi, lakin I Kleomen və Dorienin ölümündən sonra kral hakimiyyətini öz üzərinə götürdü: "Leonid I Kleomenin kiçik qardaşı idi və Kleomenin kişi nəslini qoymadan öldükdən sonra taxta çıxdı".

Hökmdarlığının on ili ərzində I Leonid əhəmiyyətli bir şey etmədi, ancaq Fermopil (İsti qapılar) döyüşü ilə adını əbədiləşdirdi. Fars qoşunlarının irəliləməsi zamanı 6 min əsgərlə (300 spartalının şəxsi mühafizəsi də daxil olmaqla) Thermopylae keçidini müdafiə etdi və döyüşdə öldü.

Əhəməni hökmdarı I Kserks eramızdan əvvəl 480-ci ilin yayında Yunanıstana hücum etdi. I Leonid 300 spartalıvə başqa şəhərlərdən gələn 5620 əsgərdən ibarət dəstə ilə onu qarşılamağa çıxdı. Yunanlar bu dar keçidi mümkün qədər uzun müddət müdafiə etmək niyyəti ilə Fermopil dərəsinə yerləşdilər.

200.000 farslar iki gün ərzində Fermopilə uğursuz hücum etdilət. Bununla belə, satqın Efialtes yunanlara arxadan zərbə endirmək üçün gecə vaxtı I Leonidin mövqelərindən yan keçərək dağ yolu ilə "ölümsüzlər" (fars qvardiyası) dəstəsinə rəhbərlik edirdi. Bu barədə xəbər alan Leonid özü 300 spartalı ilə Fermopildə qalarkən, onu içəriyə göndərərək ordunun çox hissəsini xilas etdi. Öz iradələri ilə Demofilin komandanlığı altında 700 fespuyalə və Leontiyanın komandanlığı altında 400 fivli də var idi, sonuncuların Əhəməni dövlətinə rəğbətini bilən Leonid bunu etməyə məcbur etdi. Geri çəkilməyi əhatə etmək üçün Leonidin döyüşçüləri farslara tərəf qaçdılar və hər kəs döyüş meydanında həlak olana qədər onların irəliləməsini dayandırdılar. Spartalıların ağır itkilərindən və çarəsiz müqavimətindən qəzəblənən I Kserks Leonidin cəsədini tapmağı, başını kəsib dirəyə sancmağı və cəsədi şəxsi gəmisinin kənarına mıxlamağı əmr etdi.

Leonid obrazı mədəniyyətdə
--------------------------

* Hökmdar Leonid Valerio Manfredinin "Spartalı" romanının personajıdır (əsl adı - "Talos Qalxanı")
* Leonid Fermopil döyüşü və ondan əvvəl baş verən hadisələr haqqında iki filmin baş qəhrəmanıdır: 1962-ci ildə Riçard Eqan tərəfindən canlandırılan "300 spartalı" filmi və 2006-cı ildə Cerard Batler tərəfindən canlandırılan "300" filmi.

İstinadlar
----------



1. ↑  Leónidás // Czech National Authority Database.
**Ali-Əba və ya Kisa hədisi** (*ərəb.* حديث الكساء‎) — Məhəmməd peyğəmbərin üstündə əbası olduğu halda əbanın altına Fatiməni, Əlini, Həsəni və Hüseyni alması və Əhzab surəsinin 33-cü ayəsini oxuması barəsindədir.

Sünni mənbələrində
------------------

Müsəlman, Sünnilərin ən mötəbər hesab etdikləri Səhihi-Müslim kitabında Peyğəmbərin zövcəsi Ayişədən nəql olunur:

> 
> 
> "Bir gün Peyğəmbər kürəyində əba ilə evdən çıxdı. Onu görən Həsən yanına getdi, Peyğəmbər ona əbasının altına girməsini söylədi. Sonra Hüseyn gəldi, Peyğəmbər onu da əbasının altına aldı. Daha sonra Fatimə gəldi, Peyğəmbər onu da əbasının altına aldı. Daha sonra Əli gəldi, Peyğəmbər onu da əbasının altına aldı. Sonra peyğəmbər "Ey əhli-beyt! Allah sizdən çirkinliyi (günahı) yox etmək və sizi tərtəmiz (pak) etmək istər!" ayəsini oxudu
> 
> 
>

Mənbə
-----

1. ↑  Əhzab surəsi, 33-cü ayə
2. ↑  Sahih-i Müslim, c.4, s.1883, hadis.2424 (Kitab-ı Fezâili’l-Sahabe, bab-ı fezâil-i Ehl-i Beyt, 44500).
**Dolidze Semyon Vissarionoviç** (6.2.1903, Kutaisi quberniyasının Ozurgeti şəhərində,17.6.1983, Tbilisi) - gürcü rejissoru, ssenarist. SSRİ xalq artisti (1965). SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1950). 1925-ci ildə Tbilisi Universitetinin tarix-filologiya fakultəsini bitirmişdir. Gürcüstan Dövlət Kino Sənayesi Birliyində kinoxronika şöbəsi yaratmış və ona rəhbərlik etmişdir. 1957-76-cı illərdə Gürcüstan Kinematoqrafçılar İttifaqının sədri işləmişdir. 1941-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü. Gürcüstan SSR-nin 4-cü çağırış deputatı.

Kinoda ilk işi qısametrajlı "Torpağa həmlə" (1929) sənədli filmi olmuşdur. "Mənim nənəm" (1929, G.D.Mdivani və K.A.Mikaberidze ilə birgə) filminin ssenarisinin yaradılmasında iştirak etmişdir.1932-ci ildə "Uçqunlar ölkəsində" (ssenari müəllifi Dolidze) filmini çəkmişdir. Ən yaxşı filmləri: "Axırıncı səlibçilər" (1934), "Dariko" (1937), "Curpayın qalxanı" (1941, D.Rondeli ilə birgə), "Cırcırama" (1954), "Eterinin mahnısı" (1957), "Fatimə" (1959), "Sonuncu və birinci gün" (1960), "Paliastomi" (1963), "Keçmişlə görüş" (1967, ssenari müəllifi Dolidze) "Şəhər erkən oyanır" (1968), "Semiramidanın bağları" (1971), "Sübh çağı qaçış" (1975) və s.

1980-cı ildə Dolidze "O insandırmı?" (İ.Çavçavadzenin əsəri üzrə, K.S.Dolidze ilə), 1983-cü ildə "Kukaraça" (N.V.Dumbadzenin əsəri üzrə, K.S.Dolidze ilə birlikdə, Ümumittifaq kinofestivalının mükafatı) filmlərini çəkmişdir. "Qartal yuvası" (1947) pyesinin, həmçinin hekayə və şeirlərin müəllifidir.

1983-cü ilin 17 iyulunda Tbilisi şəhərəndə dünyasını dəyişmiş (digər mənbələrə görə - 17 iyun). Didube panteonunda dəfn edilmiş.

### Mükafatları

Gürcüstan SSR-nin əməkdar incəsənət xadimi (1941); Şimali Osetiyanın əməkdar incəsənət xadimi; Gürcüstan SSR-nın əməkdar artisti (1958); SSRİ xalq artisti (1965); Birinci dərəcəli Stalin mükafatı (1950) — "Curpayın qalxanı" filminə görə (1944); 2 dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (01.02.1939; 1950); "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı.

Mənbə
-----

Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. ISBN 978-9952-441-00-0.

Xarici keçidlər
---------------

* Dolidze Semyon Vissarionoviç — IMDb səhifəsi
* 
* Семён Долидзе на сайте Кино-Театр. Ру

İstinadlar
----------

1. ↑  Большая советская энциклопедия. Гл. ред. А. М. Прохоров, 3-е изд. Т. 8. Дебитор — Евкалипт. 1972. 592 стр. илл.: 22 л. илл. и карт. 1 карта-вкл.
2. ↑  "ДОЛИДЗЕ Семен Виссарионович". 2019-10-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-25.
**Andradit** (Portuqaliya mineraloqu J. B. di’Andra-i-Silvanın şərəfinə adlandırılmışdır) – qranatlar qrupuna aid geniş yayılmış mineral. 

Kimyəvi tərkibi Ca3Fe2(SiO4)3. Çox vaxt titan qarışıqlı olur. Kubik sinqoniyada kristallaşır. Süxurlarda möhtəvilər şəklində və dənəvər formasında rast gəlinir. Rəngi sarı, qonur, qonuru-qırmızı, qara və s. Yaşıl, yaxud qızılı-yaşıl növü (demantoid) qiymətli daşdır. Güclü şüşə parıltısına malikdir. Sərtliyi – 6,5–7, sıxlığı 3800–3900 kq/m³. Skarnlar üçün tipik mineraldır. Həmçinin qələvi intruziv süxurlarda və karbonatitlərdə rast gəlinir. Abraziv materialdır. Saf növləri bəzək daşı kimi işlədilir. İsveçdə, ABŞ-da, RF-də (Ural), Orta Asiyada, Azərbaycan Respublikasında (Daşkəsən) və s. yerlərdə yataqları var.

İstinadlar
----------

1. ↑  *International Mineralogical Association - Commission on new minerals, nomenclature and classification* The IMA List of Minerals (December 2014). 2014.
2. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Andradite // Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.
3. ↑  mineralienatlas.de (ing.).
4. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 491. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Şaxəndan** və ya **Şahxəndan** — Azərbaycanın Şamaxı şəhərinin cənub-qərb hissəsində yerləşən, şəhərdə qorunub saxlanan üç qədim qəbiristanlığının ən qədimi. XV əsrin məşhur şairi Nəsiminin qardaşı, şair Şahxəndan (Şah-i Xəndan) ehtimal ki, burada dəfn olunur və qəbiristanlıq onun adını daşıyır.

Təsviri və öyrənilməsi
----------------------

Yerli sakinlərin dediklərinə görə, Şahxəndan (mənası yaraşıqlı, şən) Nəsiminin qardaşının ləqəbli idi və burada dəfn olunduğu üçün qəbiristanlıq onun adını daşıyır. Şaxəndanda səkkizbucaqlı bir məqbərənin qalıqları aşkar edilmişdir. Məqbərənin içərisində qəbir daşı yerə doğru bir qədər dərinləşən iki qəbir var. Atmosfer təsiri nəticəsində yazılar tamamilə silinib. Qəbir daşının arxa tərəfində XIV-XV əsrlərdə Azərbaycanın qəbir daşlarına xas bir təsvir var. Azərbaycan arxeoloqu Hüseyn Ciddi qeyd edir ki, bu, qəbir Şaxəndanın - Nəsiminin qardaşınındır. Ciddinin fikrincə bu doğrudursa, onda, XIV-XV əsrlərdə şəhərin qəbiristanlığı bu ərazidə yerləşirdi. Bunu qismən XV-XVI əsrlərə aid olan digər qəbirlər də təsdiqləyir. Qəbiristanlığın qədim qəbirüstü daşlarının çoxu itirilmiş, bəziləri isə yer altındadır. 2019-cu ildə Şahxəndanın türbəsinin ətrafında təmizlik və abadlıq işləri avstriyalı bərpaçı-memar Erik Pumerin rəhbərliyi ilə aparılıb.

1970-1971 - ci illərdə şəhərdə aparılan tikinti işləri zamanı. əvvəllər köhnə bazarın yerləşdiyi Şamaxanın qərb hissəsində və ətrafında çoxlu məzarlar tapılmışdır. Qəbir daşları üzərindəki Kufi kitabələrinə görə tədqiqatçılar bu qəbirlərin XI - XII əsrlərə aid olduğu qənaətinə gəlirlər. Bu qəbiristanlıq bir dəfə Şaxəndana qədər uzandı. Ciddinin fikrincə, orta əsrlərdə Şaxəndan Şamaxının əsas qəbiristanlığı olmuşdur. Tezliklə şəhərin genişlənməsi ilə əsas qəbiristanlıq "Yeddi Günbəz" və "Lalezar" qəbiristanlıqlarının yerləşdiyi təpəyə köçürüldü.

Şəkilləri
---------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Джидди, 1981
2. ↑  ASE, 1987
3. ↑  "İlham Əliyev Şamaxıda Şahxəndan türbəsinin ətrafında aparılan abadlıq işləri ilə tanış olub". 2021-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-06.

Ədəbiyyat
---------

* Шахәндан (азерб.) // Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası/ C. Quiyevin red. — B.: ASE Baş Redaksiyası, 1987. — S. X. — S. 472.
* Ciddi H. А. Orta Əsrlərdə Şamaxı Şəhəri (IX—XVII əsrlər). — Б.: Elm, 1981. — 174 s.
**İndol alkaloidləri** - harmin C13H12ON2, İohimbin C21H26O3N3, rezerpin C32H38O8N2, strixnin C21H2O2N2 və brutsin C23H26O4N2-dir.

Harmin C13H12ON2
----------------

Bu alkaloidlər qrupunun ən sadə nümayəndəsidir. Krımda və Orta Asiya respublikalarında çox bitən Peganum Harmala bitkisinin toxumlarından və başqa hissələrindən harmalin ilə bərabər alınır. 

Harmin 257-258oS-də parçalanaraq əriyən, kristal ağ maddədir, optik fəal deyildir, təbabətdə bəzi sinir xəstəliklərinin müalicəsi üçün işlədilir.

İohimbin C21H26O3N3
-------------------

Cənubi Afrikada bitən Corynanthe İohimbe ağacının qabağındarast gələn alkaloidlərdən biridir, 234-235oS-də əriyir. Spirtdə və xloroformda yaxşı həll olur. Təbabətdə qan təzyiqini aşağı salmaq üçün işlədilir.

Rezerpin C32H38O8N2
-------------------

Ravolfia bitkilərində rast gələn çox əhəmiyyətli alkaloidlərdən biridir. Rezerpin, təbabətdə iohimbindən daha çox işlədilən sakitləşdirici və qan təzyiqini azaldan vasitələrdən biridir.

Mənbə
-----

* M.Mövsümzadə "Üzvi kimya", Maarif-1966, II hissə.