recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ümumi yayılması
---------------

İranda (Gilan) təbii halda rast gəlinir.
Azərbaycanda yayılması: Qusar (Samur çayı kənarı), Lənkaran (Ələzə¬pin Apu kəndləri ətrafı), Lerik (Siov kəndi) rayonlarında təbii halda yayılmışdır.

Statusu
-------

Azərbaycanın nadir və relikt bir bitkisidir. CR A1abc; B1ab(i,iii).

Bitdiyi yer
-----------

Əsasən aşağı dağ qurşağında qarışıq enliyarpaq meşələrdə çay kənarlarında rast gəlinir.

Təbii ehtiyatı
--------------

Azərbaycanda dar bir arealda yayılmışdır.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Təbiətdə hündürlüyü 6 m-dək olan kol və ya kiçik ağacdır. Bitkinin gövdəsinin qabığı tünd boz və ya qara rəngdə olur. Bitkinin cavan zoğlarının rəngi məxməri yaşıl olur. Yaşlı budaqları isə yaş-lımtıl boz rəngdə olur. Tumurcuqları iri olub tüklüdür. Yarpaqları ellipsşəkilli olub 6-23-eni isə 4-13 sm ölçüsün¬də ola bilir. Yarpaqların qaidə hissəsi yumru və ya ürək şəklində ola bilir. Yarpaqlarının kənarları xırda yarımdairəvi mişardişlidir. Yarpaq saplaqları 1-2,5 sm uzunluğundadır. Çiçəkləri sarımtıl rəngdə olub, xırdadır. Meyvələri tünd qırmızı rəngdə olub 5–9 mm diametrindədir. May-iyun aylarında çiçək açır və avqust ayında meyvəsi yetişir.

Çoxalması
---------

Təbiətdə əsasən generativ yolla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi
-----------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi
-----------

Mədəni halda Nəbatət bağlarında becərilir.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilmişdir.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Yeni yasaqlıqların yaradılması vacibdir.

Məlumat mənbələri
-----------------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

 Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine

Ədəbiyyat
---------

* Деревья и кустарники СССР. т.2. 1951;
* Флора Азербайджана. т.6. 1955;
* Azərbaycanın ağac və kolları. II cild. 1964;
* Красная Книга СССР.1984; Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı". 1989;
* Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; \*Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008. Azərbaycanın nadir və nəsli kəsilməkdə olan oduncaqlı bitkilərinin in situ və ex situ şəraitində bioekoloji xüsusiyyətlərinin reproduksiyasının və repatriasiyasının elmi əsasları, b.e.d. alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya. Bakı.
**Anhoy** (палл. *Аньхуэй*, *Аньхуй*, *çin.* 安徽; пиньинь Ānhuī) — Çinin şərqində əyalət.

Tarixi
------

Anxoy əyalətində qədim qəsəbə tikililəri kompleksi. Xuanşan dağı ətəyində yerləşən Anxay əyalətinin İ qəzasındakı qədim məskən kompleksi ənənəvi Xoy memarlıq məktəbi üslubunda tikilmişdir. Min və Tsin dövründə tikilmiş çoxlu sayda qədim yaşayış evləri və qəbilə məbədləri bizim vaxtlara qədər yaxşı qalmışdır. Min sülaləsi dövründə 29, Tsin zamanında isə 3611 tikili yaradılmışdır. Xoy məktəbi memarlıq üslubu burada hər şeydə gözə dəyir: zərif qravürlər və kirəmit üzərində naxışlarda, ev və məbədlərin ağac sütunları və daş divarlarında, orijinal və təmtəraqlı interyerdə. Bu qəsəbə və tikililər təkcə turistləri deyil, tarix və mədəniyyəti öyrənən alimləri də cəlb edir. Onlar turistik baxımdan nadir diqqətəlayiq yerlərdir və böyük tarixi əhəmiyyətə malikdir. Ən görkəmli yeri "Min və Tsin sülalələri dövründə Çinin yaşayış tikililəri Muzeyi" adını daşıyan Siditsun qəsəbəsi tutur. Görünüşcə öküzü xatırladan Xuntsun qəsəbəsi də bu cür şöhrətə malikdir. Siditsun qəsəbəsi İ qəzasının cənub-şərq hissəsində yerləşir. Burada Min və Tsin sülalələri dövründə ucaldılmış 300-dən çox ev və məbəd vardır. Onlardan 124-ü yaxşı vəziyyətdədir. Tikililərin və küçələrin yerləşməsi və planlaşması ilkin şəklində qalmaqdadır. Qəsəbədəki ev və məbədlər əzəmətlidir, əcnəbi memarlar bu məskəni "ən yaxşı qalan qədim məskən tikililəri kompleksi" və "dünyada ən gözəl qədim qəsəbə" adlandırırlar. Xuvenquantsışifan (məmur Xu Venquanın xatirəsinə tikilmiş məbəd), Juyyuytin (Juyyu sarayı), Taoliyuan (ərik və gavalı bağı), Siyuan (qərb bağı), Dunyuan (şərq bağı), Dafudi ("Dafu" – orta sinif məmuru mülkü), Tsineytan (böyüklərə ehtiram zalı), Lyuyfutan (xoşbəxtlik bəhəri zalı), Tsinyunsyuan (karyera bəhəri zalı), İnfutan (rifah himayəçisi zalı), Dutsintan (allahlara ehtiram zalı), və Linyuntan (yüksək bulud zalı) – qəsəbədə klassik memarlığın ən gözəgəlimli nümunələridir. Qədim Xuntsun qəsəbəsi İ qəzasının 11 kilometrliyində yerləşir. Qəsəbə görünüşcə öküzü xatırladır. Qərbdə Ley dağı yüksəlir, bu öküzün başıdır, onun yamacında 2 hündür ağac bitib, bu öküzün buynuzlarıdır. Tszi İn çayının üstündə Xuntsunun hər iki tərəfinə 4 körpü salınıb, bu öküzün 4 ayağıdır. Qəsəbədəki yüzlərlə tikililər öz ümumi görünüşü ilə öküzün bədənini xatırladır. Yuetszao nohuru öz aypara forması ilə heyvanın mədəsinə bənzəyir, qəsəbənin cənubundakı göl isə öküzün qarnıdır. Qəsəbənin əhalisi öz müdrikliyi ilə qəsəbəni öküz formasında yaratmışdır. Onun planlaşdırılması və xarici görkəmi isə o qədər zərif və gözəldir ki, qəsəbəni memarlıq tarixinin nadir əsəri adlandırırlar.

Coğrafiyası
-----------

İqtisadiyyatı
-------------

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  .
**Anhur** — Erkən Misir mifologiyasında tanrı.

Onun titullarından biri Düşmən Qatili idi. Anhur saqqallı kişi, bəzən isə şir başlı tanrı (güc və qüdrəti ifadə edən) kimi təsvir olunur, əynində xalat və dörd lələkli baş geyimi var, əlində nizə və ya nizə tutur. Bəzi təsvirlərdə xalat daha çox ətək kimi görünürdü.

Rollar
------

### Müharibə tanrısı

Döyüş tanrısı mövqeyinə görə o, qədim Misir ordusunun himayədarı və kral döyüşçülərinin təcəssümü idi. Doğrudan da, onun şərəfinə keçirilən festivallarda istehzalı döyüşlər təşkil edilirdi. Roma dövründə İmperator Tiberius Misir məbədlərinin divarlarında fərqli dörd lələkli Anhur tacı taxaraq təsvir edilmişdir.
Yunanlar Anhuru öz döyüş tanrısı Aresə bərabər tuturdular. Tayfondan qaçan və Misirdə heyvan şəklini alan Olimpiya tanrılarının əfsanəsində Aresin Lepidotus və ya Onuris kimi balıq şəklini aldığı deyilirdi.

### Göy daşıyıcısı

Anhurun adı Göy Daşıyıcı mənasını da verə bilərdi və ortaq baş geyiminə görə Anhur daha sonra Şu ilə eyniləşdirildi və Anhur-Şu oldu. O, Ranın oğlu və Şu kimi tanınsa, Tefnutun qardaşıdır.

Anhurun baş kahinləri
---------------------

* Amenhotep IV Tutmos dövründə. Amenhotepin həyat yoldaşı Khenut Anhurun müğənnisi idi. Onların oğulları Hat və Kenna Əlahəzrətin Arabalı Döyüşçüləri idi. İndi Britaniya Muzeyində (EA 902) olan bir steldan tanınır.
* Nebvenenef I Seti dövründə Anhurun baş kahini idi. O, II Ramsesin hakimiyyətinin əvvəlində Amunun baş kahini təyin edildi.[6]
* Hori (High Priest)|Hori
* Minmose (High Priest)|Minmose, son of the High Priest of Anhur Hori and his wife Inty. From the reign of Ramesses II.
* Anhurmose
* Sishepset
* Harsiese

İstinadlar
----------

1. ↑  *The Way to Eternity: Egyptian Myth*, F. Fleming & A. Lothian, p. 56
2. 1 2 3  Kitchen, K.A. *Ramesside Inscriptions, Translated & Annotated, Translations*, Volume III, Blackwell Publishers, 1996
3. 1 2 3   Porter and Moss Topographical Bibliography; Volume V Upper Egypt Griffith Institute
Qüstav Dorenin illüstrasiyası.
**Angelologiya** (q.yun. ἄγγελος («*angelos*») – elçi + q.yun. λόγος («*loqos*») – elm) — mələklər və mələk rütbələrini öyrənən paraelm.

Tarixi
------

Mələklər kultu yəhudi, xristian və islam monoteizmində assimilyasiya edilmiş ruhlara inanmaqdan ibarət idi. Mələk iyerarxiyası Saxta Dionisi Areopagitin "*İlahi adlar*" traktatında qurulmuşdur. Bu təsnifatın nüfuzu o qədər böyük idi ki, Bizans imperiyasının bürokratiyasının siyasi strukturu həmin səmavi quruluşu təkrarlayırdı. IV əsrdə yaşamış İlahiyyatçı Qriqori fərqli bir təsnifat təklif etmişdir. Xristian angelologiyasında "triad" strukturu neopifaqor və neoplaton numerologiyasının təsiri altında formalaşmışdır. Orta əsr cəngavər mədəniyyətində mələklərin iyerarxiyası 9 ən şanlı cəngavərlərin təsnifatına çevrilmişdir. Onlar: üç xristian – Artur, Böyük Karl, Bulyonlu Qotfrid; üç bütpərəst – Hektor, Makedoniyalı İsgəndər, Yuli Sezar; üç yəhudi – Yoşua, Davud, İuda Makkavey. Mələklərin kateqoriyalarının hər birinə müəyyən funksiyalar verilmişdi. Müqəddəs Avqustinə görə, dünyada hər şey mələklər tərəfindən qorunur. Müxtəlif mələklər şəhərlərin, ölkələrin, xalqların, kilsə icmalarının və fərdlərin himayədarları, simvolları kimi çıxış edirdilər. Hətta essenilər də onları qoruyan mələklərin adlarını gizli saxlamağa and içirdilər. Qoruyucu mələk hər bir insanın sağ çiyninin arxasında yerləşir. Mələklər tanrının izzətini tərənnüm edən xorlar təşkil edirlər. İudaizm və islamda tanrının vəhyi yalnız mələklər vasitəsilə elan edilə bilər. Quranda bu tapşırığı Cəbrayıl yerinə yetirir. Xristian təlimi mələklərin vasitəçiliyi olmadan ötürülən birbaşa ilahi vəhydir. Mələklər insan dünyası ilə ən yüksək prinsip olan tanrı arasında aralıq mövqe tuturlar. Mələklərə tanrıdan dünyaya, dünyadan isə tanrıya elçilik etmək vəzifəsi həvalə edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Телицын, В. Л.; Багдасарян, В. Э.; Орлов, И. Б. eds.АНГЕЛОЛОГИЯ // Символы, знаки, эмблемы. Энциклопедия (rus). М.: ЛОКИД-ПРЕСС. 2005.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Ангелология // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
* *Saxta Dionisi Areopagit.* О небесной иерархии.
* *Лосский, Владимир Николаевич.* Глава V. Тварное бытие. // Очерк мистического богословия восточной церкви.
* Энциклопедия православной иконы. Основа богословия иконы. СПб.: Сатисъ. По благ. архиеп. Могилёвского и Мстиславского Максима. 2002. ISBN 5-7373-0208-3.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Pravoslav · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 4136179-9 · NKC: ph114047 |
**Alçaq burnu** və ya **Alçaq qaya** (*ukr.* Алчак, krımtat. Alçaq, Алчакъ) — Krım yarımadasının cənub-şərq hissəsində, eyni adlı dağ silsiləsində yerləşən burun. Alçaq burnu Sudak şəhərinin şərqində yerləşir. Buruna bir gəzinti cığırı ilə getmək mumkundur. Şərqdəki geniş Sudak Körfəzini bağlayır və Sudak Vadisini Kapselskaya vadisindən ayırır.

Təsviri
-------

Alçaq burununa açılan mənzərə
Alçak dağının hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 152 metrdir. Geoloji quruluşunda, boz mərmərə bənzər əhəng daşlarından ibarət olan qədim mərcan qayasıdır. Dağın qərb yamacında "Eolov arfası" yerləşir - əhəngdaşının eroziyaya uğraması nəticəsində əmələ gələn çuxurlu bir qaya.

Alçaq burnu Krım sahillərinin ən gözəl örtüklərindən biridir, kristal təmiz dəniz suyu dənizdə üzmək üçün turistləri, sualtı dalğıcları özünə cəlb edir. Alçaq qayasını özünüz ziyarət edə bilərsiniz - uçurum boyunca, bəzən dənizdən 50 metr yüksəkliyə enən, sonra birbaşa dənizə rahat enən körpülərə enən, kapotun bütün perimetri boyunca gəzən bir gəzinti cığırı var.

1988-ci ildə Alçaq burnu görüş yeri qoruğu elan edilmişdir.

Mənbə
-----

* Alçaq burnu (Alçaq qaya)
* Алчак. Горы восточного Крыма
* "Судак. Природа. Горы". 2010-06-11 tarixində arxivləşdirilib.
* "Алчак. Чертов мост и Эолова арфа. Карты и фото". 2010-08-07 tarixində arxivləşdirilib.
**Mirzə Əliqulu xan Mirzə Həsən xan oğlu Gərmərudi** (10 fevral 1875, Tehran – 1938, Tehran) — diplomat.

Həyatı
------

Mirzə Əliqulu xan Mirzə Həsən xan oğlu Sərab vilayətinin Gərmərud mahalının İşıqlı kəndində anadan olmuşdur. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Qacarlar dövlətinin tanınmış şəxsiyyətlərindəndir. Müşavirülməməlik ləqəbini daşıyırdı.

Mirzə Əliqulu xan Gərmərudinin atası Mirzə Həsən xan İranın Xarici İşlər naziriliyində çalışmışdı. Onun soyu Xacə Abdulla Ənsariyə çatır. Mirzə Əbdürrəhim Gərmərudinin nəticəsidir.

Mirzə Əliqulu xan Gərmərudi İranın Xarici İşlər Nazirliyində işləməyə başlamışdı. 1896-cı ildə səfir kimi Rusiyaya yollanmışdı. Nasirəddin şah Qacarın ölüm xəbərini imperatora çatdırmışdı. Məşrutə inqilabından sonra İstanbula göndərilmişdi. Bir müddətdən sonra Tehrana dönmüş nazirliyin şöbə müdiri olmuşdu. 1913-cü ildə Əhməd şah Qacarın əmri ilə xarici işlər nazirliyində yenidənqurma aparmışdı. Sonra İranın Osmanlı dövlətində səfiri olmuşdu. 1918-ci ildən 1924-cü ilədək İranın SSRİ-də səfiri vəzifəsində çalışmışdı. Onun gördüyü böyük işlərdən biri də 1921-ci ildə İranla SSRİ arasında bağladığı müqavilədir.

Mirzə Əliqulu xan Gərmərudi 1924-cü ildən 1926-cı ilədək İranın xarici işlər naziri olmuşdu. 1926-cı ildən 1928-ci ilədək yenidən İranın SSRİ-də səfiri vəzifəsində çalışmışdı. 1928-ci ildən 1930-cu ilədək İranın İngiltərədə səfiri vəzifəsində işləmişdi. 1931-ci ildə Tehrana dönərək təqaüdə çıxmışdı.

Mirzə Əliqulu xan Gərmərudi 1938-ci ildə vəfat etdi.Əhməd Mirfendereskinin ana tərəfindən babasıdır.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Ənsarilər, Bakı, "Mütərcim", 2012. 334 səh.
* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar dövrünün diplomatları, Bakı, "Mütərcim", 2012. 334 səh.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Əhməd Mirfendereski
* İran Xarici İşlər nazirləri
**Köləlik və Transatlantik Qul Ticarəti Qurbanlarının Beynəlxalq Anma Günü** hər il martın 25-də köləlik və transatlantik qul ticarəti nəticəsində əziyyət çəkən və həlak olan milyonlarla insanın xatirəsini ehtiramla yad etmək üçün qeyd edilir. Bu gün həm də irqçilik və qərəzli münasibətin təhlükələri haqqında məlumatlılığı artırmaq, bərabərlik və insan hüquqlarına hörmət dəyərlərinə təşviq etmək məqsədi daşıyır.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası 2007-ci ildə bu günü elan edərək, "tarixdə insan hüquqlarının ən pis pozulması" kimi adlandırılan transatlantik qul ticarətinin cəmiyyət, iqtisadiyyat, siyasət və mədəniyyətə geniş təsirləri olan bəşər tarixində faciəli nəticələrini önə çıxarır və transatlantik qul ticarətinin 4 əsrdən çox davam etdiyini və milyonlarla afrikalının Amerikaya, Karib dənizinə və dünyanın digər hissələrinə məcburi daşınması, burada qeyri-insani şəraitə və qəddar rəftara məruz qalması ilə nəticələnməsi ilə bağlı məlumat yaydı.

İstinadlar
----------

1. ↑  "International Day for the Remembrance of the Victims of Slavery and the Transatlantic Slave Trade". OHCHR (ingilis). 2022-12-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-28.
2. ↑  "International Day of Remembrance of the Victims of Slavery and the Transatlantic Slave Trade 25 March" Arxivləşdirilib 2021-03-25 at the Wayback Machine, United Nations.
3. ↑  "International Day of Remembrance of the Victims of Slavery and the Transatlantic Slave Trade "Arxivləşdirilib 2015-09-24 at the Wayback Machine at International Coalition of Sites of Conscience.
**Mirzə Əli bəy Qayıbov** — Qarabağ bəyi, dini məhkəmə işlərinə baxan ruhani, şəriət hakimi, Zəngəzur qəzasının qazısı, Mirzə Məhəmmədəli bəy Qayıbovun oğlu.

Həyatı
------

Mirzə Əli bəy Mirzə Məhəmmədəli bəy oğlu Qayıbov 1838-ci ildə Şuşada anadan olmuşdur. O, atasının dərs dediyi Şuşa qəza məktəbində oxuduqdan sonra, İranda mükəmməl dini təhsil almışdır.

Mirzə Əli bəy Qayıbov bir müddət Şuşa məscidinin axundu olmuşdur. 1886-cı ilin məlumatına görə Mirzə Əli bəy Qayıbov Zəngəzur qəzasının qazısı idi.

Mirzə Əli bəy Qayıbovun Mahmud bəy adlı oğlu olmuşdur.

AMEA-nın müxbir üzvü, fəlsəfə elmləri doktoru, professor Zakir Məmmədov ana tərəfdən Mirzə Əli bəy Qayıbovun bacısı Pəri xanım Qayıbovanın nəticəsidir.

Tədqiqatçı-jurnalist Orxan Zakiroğlu (Baharlı) Mirzə Əli bəy Qayıbovun bacısı Pəri xanım Qayıbovanın kötücəsidir.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Məhəmmədxan ağanın törəmələri (Qayıbovlar). "Soy" dərgisi, 1 (4), 2005.
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı).Veysəlli oymağı və Məhəmmədxan ağa nəsli. I kitab. Bakı, 2016
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Məhəmmədxan ağa nəslinin tarixi şəxsiyyətləri. Bakı, 2015
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Qarabağlı Qayıbovlar. "Yeniləşən Azərbaycan" qəzeti, 17-25 may 2013, № 17 (127)

Həmçinin bax
------------

* Qayıbovlar
* Mirzə Məhəmmədəli bəy Qayıbov
* Mirzə Məmmədqulu bəy Qayıbov
* Mirzə Məhəmməd bəy Qayıbov
* Mirzə Cəfər bəy Qayıbov
* Mirzə Hüseyn bəy Qayıbov
* Mirzə Cavad bəy Qayıbov
* Məsum bəy Qayıbov
**Mirzə Ələsgər Növrəs** (1839, Şuşa – 1912, Şuşa) — Azərbaycan şairi.

Həyatı
------

Mirzə Ələsgər bəy Kərbəlayı Abdin bəy oğlu Əhmədbəyov 1836-cu ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Əslən Cavanşir-Dizaq mahalının Zərgər obasındandır. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Şair idi. Növrəs təxəllüsü ilə xoştəb şeirlər yazırdı. Şuşada fəaliyyət göstərən "Məclisi-üns" şairlər yığnağının üzvü idi. O, ərəb, fars dillərini kamil bilməklə, rus dilini də tamam-kamal öyrənib qəza idarəsində kargüzar vəzifəsində çalışmışdı. 

Mirzə Ələsgər Növrəs el şənliklərində toybaşı olardı. Mirzə Ələsgər Növrəs 1912-ci ildə vəfat edib. Onun dörd övladı olub. Qızı Fatimə bəyimi Xurşidbanu Natəvanın oğlu Seyid Həsənə ərə verib..

Mirzə Ələsgər Növrəs Xurşidbanu bəyim Natəvan, Seyid Əzim Şirvani və başqaları ilə yazışırdı.

Onun adını daşıyan nəvəsi İqtisad Elmləri Namizədi, Dosent Növrəs Növrəslidir. 

* Şahin, Tərlan, Arslan və Nurlan Növrəslinin ulu babalarıdır.

Yaradıcılığı
------------

1872-ci ildə Mirzə Ələsgər Növrəs Azərbaycan şairəsi Xurşidbanu Natəvanın rəhbərlik etdiyi "Məclisi Üns" ədəbi dərnəkin fəal iştirakçılarından biri olub. O, həm də Mir Mövsüm Nəvvabın rəhbərlik etdiyi "Məclisi Fəramuşan"un daimi qonaqlarından olub. Bu məclislərə o dövrün ən görkəmli şairləri və musiqiçiləri toplaşıblar. Azərbaycan şairi və maarifçisi Seyid Əzim Şirvani zamanında Növrəsə şeirlə yazdığı məktubunda "Səlam olsun sənə, ey Kəbeyi-əhli-səfa, Növrəs" sözləri ilə Şamaxı ədəbi məktəbinin şairlərinin, "Səfa" cəmiyyətinin üzvlərinin onun yaradıcılığına hörmət və ehtiramını ifadə edib.
}}

Mənbə
-----

* Növrəs Növrəsli, "Miras", Bakı, "Adiloğlu" nəşriyyatı, 2008.-320 səh.
* "Mirzə Ələsgər Növrəs". Azərbaycan uşaq ədəbiyyatı müntəxəbatı (XIX–XX əsrlər). Üç cilddə. II cild. Bakı: Nasir, 2002. — səh. 589–619.
* Ənvər Çingizoğlu, Əhmədxanbəyovlar (Növrəslilər), "Soy" еlmi-kütləvi dərgi, 2010, №11, səh.14–21.

İstinadlar
----------

1. ↑  MİRZƏYEVA Salatın (February 01, 2021). *Region Plus*.
2. ↑  MİRZƏYEVA Salatın (February 01, 2021). *Region Plus*.
**Qauya Milli Parkı** (*latış.* Gaujas nacionālais parks‎) — Latviyanın Vidzeme regionunda yerləşən Siqulda şəhərinin şimal-şərqindən Çesis şəhərinin cənub-qərbinə qədər uzanan milli park. Latviyanın ən böyük milli parkıdır. Milli parkın sahəsi 917.45 km2 olub adını ərazisində yerləşən Qauya çayından almışdır.

Milli park azca narahatlıq doğuran təbiət ərazilərini qorumaq, turizmi inkişaf etdirmək və ərazidə inkişafı təmin etmək məqsədi ilə qurulmuşdur. Qauya Milli Parkı yüksək bioloji müxtəlifliyi, qayaları, ərazi şəkilləri, bulaqları, mənzərəli görünüşü və müxtəlif dövrlərdən qalma tarixi abidələri ilə səciyyələndirilir. Ən başlıca və ən böyük hissəsi qədim Qauya çayı dərəsidir. Bu dərə qorunmaqdadır və təbii və mədəni tarixi turizm üçün, eləcə də sağlamlıq üçün istifadə edilir.

Parkın idarəedici orqanı Siqulda şəhərində yerləşir.

Haqqında
--------

Turayda
Milli parkın sahəsi 91.745 hektardır və 5 funksional zonaya bölünmüşdür. Təbii qoruqların sahəsi kifayət qədər kiçik ola bilər, amma onlar milli parkın qiymətli hissələrindən biridir və ziyarətçilərə bura daxil olmaq qadağan olunmuşdur. Milli parkda istirahət etməyə nəzarət olunur.

Milli parkın sahəsinin təqribən 47 %-ini meşələr örtür. Burada 900 növ bitki, 149 növ quş, 48 növ məməli aşkarlanmışdır. Qauya Milli Parkı 2004-cü ildə növ və biotopları qorumaq üçün nəzərdə tutulmuş "Natura 2000" layihəsinin iştirakçısıdır.

Turizmin milli parkda qədim ənənələri mövcud olmuşdur. Bura ilk dəfə XIX əsrdə turistlər gəlmişdir. Ərazinin möhtəşəm mənzərəsi, Devon dövründən qalma sıldırım qayalar, mağaralar və müxtəlif əfsanələr və hekayələrlə xatırlanan tarixi abidələr hər il minlərlə turisti bura cəlb etməkdədir.

Milli parkda 500 mədəni və tarixi abidə vardır: qalalar, qəsrlər, kilsələr, malikanələr, su və yel dəyirmanları, eləcə də digər memarlıq, arxeoloji və incəsənət abidələri.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
*

Həmçinin bax
------------

* Milli park
* Latviya milli parkları

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-10-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-04-03.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi veb sayt Arxivləşdirilib 2010-06-14 at the Wayback Machine
* Lacu miga oteli

| ⛭**Latviya milli parkları** |
| --- |
| Qauya Milli Parkı  • Kemeri Milli Parkı  • Raznas Milli Parkı  • Slitere Milli Parkı |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
**Suffoziya** — torpaqda həll olmuş duzların (xlorid, xlorid-sulfat, karbonat) yuyulub çıxarılması, qruntların mikroaqreqat quruluşunun pozulması, enən su cərəyanları vasitəsilə xırda süxur hissəciklərinin yuyulub dərinə daşınması və sonradan yeraltı sularla çıxarılması. Mexaniki və kimyəvi suffoziya növləri ayrılır. Suffoziya nəticəsində üstdə yatan süxur qatlarının çökməsi, Yer səthində isə qapalı çuxurlar, yaxud xırda mikroçökmələr, "boşqablar" və daha iri enmiş sahələr əmələ gətirir. Kiçik çuxurların diametrı 10 *m*-dən 100–500 *m*, dərinliyi 0,1–1,5 *m*, iri çökmələrin ölçüləri uyğun olaraq, 600–1500 *m*-ə qədər olur.

Suffoziya

Proses
------

Suffoziya yumşaq torpaq, löss və ya digər yapışmayan materiallar çatları və oyuqları olan əhəngdaşı süxurunun alt təbəqəsinin üzərində olduqda baş verir. Yağış və səth suları bu materialı yavaş-yavaş bu çatlardan keçirir və altındakı mağaralara aparır. Zaman keçdikcə bu müxtəlif dərinlikdəki landşaftda depressiya yaradır.

Suffoziyaya qarşı yayılma
-------------------------

Suffoziya həm kütlə itkisi, həm də həcmli büzülmə ilə xarakterizə olunan torpaq strukturunun dağılmasına səbəb olan qeyri-sabitlik yaradan dağıdıcı bir prosesdir. Suffoziyada daha qaba hissəciklər nöqtə-nöqtə əlaqəsini itirirlər. Bu, dağıdıcı olmayan və həcmdə dəyişiklik olmadan kütlə itkisi ilə xarakterizə olunan yayılmadan fərqlidir. Yayılma daha iri hissəciklər nöqtə-nöqtə təmasda qalır və incə hissəciklər aralarındakı boşluqlardan çıxarılır.

Həmçinin bax
------------

* Süxur
* Su

İstinadlar
----------

1. ↑  *Fannin, R. J.; Slangen, P.* "On the Distinct Phenomena of Suffusion and Suffosion". Géotechnique Letters. 4 (4). 2014: 289–294. doi:10.1680/geolett.14.00051.
2. ↑  *Guyer, J. Paul.* An Introduction to Seepage Failure Modes in Embankment Dams for Professional Engineers. Author. 2022. səh. 17. ISBN 979-8830928250.

Xarici keçidlər
---------------

Suffoziya
{\displaystyle f(x)=e^{-x^{2}}} funksiyasının qrafiki ilə {\displaystyle x} oxu arasındaki sahə, hansı ki, {\displaystyle {\sqrt {\pi }}}-ə bərabərdir.
**Eyler-Poasson inteqralı** olaraq da bilinən **Qauss inteqralı** – Qauss funksiyasının, {\displaystyle f(x)=e^{-x^{2}}}-nin, bütün həqiqi ədədlər xətti üzrə inteqrallanması ilə alınlır. Alman riyaziyyatçısı Karl Fridrix Qaussun adını daşıyan inteqral bu şəkildə yazılır:

{\displaystyle \int \_{-\infty }^{\infty }e^{-x^{2}}\,dx={\sqrt {\pi }}.}
İnteqral geniş bir tətbiq sahəsinə malikdir. Məsələn, dəyişənlərin cüzi dəyişdirilməsi ilə normal paylanmanın normallaşdırma sabitliyini hesablamaq üçün istifadə olunur. Kvant mexanikasında bu inteqral harmonik osilatorun əsas vəziyyətinin ehtimal sıxlığını tapmaq üçün istifadə olunur.
Qauss inteqralı analitik şəkildə çoxdəyişkənli kalkulus metodları vasitəsilə həll edilə bilər. Qeyri-müəyyən Qauss inteqralı, {\displaystyle \int e^{-x^{2}}\,dx}, üçün elementar ibtidai funksiyalar ilə göstərilə bilmir, ancaq müəyyən Qauss inteqralının, {\displaystyle \int \_{-\infty }^{\infty }e^{-x^{2}}\,dx}, qiyməti hesablana bilir. İxtiyari Qauss funksiyasının müəyyən inteqralının qiyməti bu şəkildədir:
{\displaystyle \int \_{-\infty }^{\infty }e^{-a(x+b)^{2}}\,dx={\sqrt {\frac {\pi }{a}}}.}

Hesablanışı
-----------

### Qütb koordinatları vasitəsilə

Qauss inteqralını hesablamaq üçün aşağıdakı xüsusiyyətlərdən istifadə etmək olar:

{\displaystyle \left(\int \_{-\infty }^{\infty }e^{-x^{2}}\,dx\right)^{2}=\int \_{-\infty }^{\infty }e^{-x^{2}}\,dx\int \_{-\infty }^{\infty }e^{-y^{2}}\,dy=\int \_{-\infty }^{\infty }\int \_{-\infty }^{\infty }e^{-(x^{2}+y^{2})}\,dx\,dy.}
Dekart koordinatlarından qütb koordinatlarına keçid etməklə:

{\displaystyle x=r\cos \theta }, {\displaystyle y=r\sin \theta } və {\displaystyle dx\,dy=\,r\,dr\,d\theta } olduğundan, aşağıdaki şəkildə hesablama aparıla bilər: (burada r faktoru qütb koordinatlarına çevrilmə aparıldığından Yakopi determinantının qiymətidir.)

{\displaystyle {\begin{aligned}\iint \_{\mathbf {R} ^{2}}e^{-(x^{2}+y^{2})}dx\,dy&=\int \_{0}^{2\pi }\int \_{0}^{\infty }e^{-r^{2}}r\,dr\,d\theta \\[6pt]&=2\pi \int \_{0}^{\infty }re^{-r^{2}}\,dr\\[6pt]&=2\pi \int \_{-\infty }^{0}{\tfrac {1}{2}}e^{s}\,ds&&s=-r^{2}\\[6pt]&=\pi \int \_{-\infty }^{0}e^{s}\,ds\\[6pt]&=\pi (e^{0}-e^{-\infty })\\[6pt]&=\pi ,\end{aligned}}}
Yerinə yazmaqla alınir:

{\displaystyle \left(\int \_{-\infty }^{\infty }e^{-x^{2}}\,dx\right)^{2}=\pi ,}
Belə ki:

{\displaystyle \int \_{-\infty }^{\infty }e^{-x^{2}}\,dx={\sqrt {\pi }}}.

Həmçinin bax
------------

* Normal paylanma
* Qauss funksiyalarının inteqrallarının siyahısı
**Kömbə** — İri,girdə, qalın, xüsusi üsulla hazırlanan çörək növü.

Kömbənin adi sac çörəyi, təndir çörəyi kimi bişirilən halları olsa da, kömbə adi çörək deyil. Həmçinin kömbə bişirib satan şəxs isə kömbəçi adlandırılır.

Kömbəni üzlü süd, çiyə və kərə yağı ilə undan yoğrulmuş xəmiri yuxa kimi iri yayır və içərisinə içlik yığıb yenidən xəmiri hər tərəfdən onun içliyin üzərinə qatlamaqla qalınlığı təndir çörəyindən də qalın olmaqla ya təndirin dibində yaxud da ocağın yerində üstünə əvvəlcə kül, sonra qor, sonda köz yığılmaqla vam odda bişirilir. Kömbəni hazırlayarkən həm onun ununa, həm südə, eləcə də onun içliyinə xüsusi ədviyyatlar vurulur. Bu da kömbəyə xüsusi dad verməsinə səbəb olur. Bəzən kömbənin ununa və ayrıca hazırlanan içliyə bal (müasir zamanda şəkər tozu) qatırlar. Belə kömbə şirin kömbə adlanır. Başqa bir halda içliyini hazırlayərkən quymaq hazırlanan qaydada hazırlanır. Belə kömbə quymaq kömbəsi adlanır. Dana (quzu və ya toyuq) ətini ayrıca döyür, ayrıca döyülmüş qoyun quyruğu ilə yaxşıca qarışdırıb kömbənin içliyinə qarışdırılır və bişirilir. Belə kömbə ətli kömbə adllanır. Göründüyü kömbənin xəmirinə və içərisinə qoyulan içliyin tərkibindən asılı olaraq kömbə cürəbəcürə ad alır, çox dadlı olur, sərbəst yeyilir. Kömbə süfrəyə digər xörəklərlə verilmir. Çünki, onun özünə məxsus dadı itə bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti, Dörd cilddə. Şərq-Qərb Nəşriyyatı, Bakı 2006. II cild, səh.752.
**Quya çayı** (*latış.* Gauja‎, est. Koiva, *alm.* Livländische Aa‎) — Latviya ərazisindən axan çay. Çayın kiçik bir hissəsi Estoniya ilə sərhəddən axır. Çayın uzunluğu 460 km, hövzəsinin sahəsi isə 8,9 min. km² təşkil edir. Qolları — Abuls (sol), Amata (sol), Brasla (sağ), Mustyıqi (sağ), Rauna (sol), Vildoqa.

Ümumi məlumat
-------------

Çay Latviya ərazisində formalaşan və ərazisindən axaraq dənizə tökülən ən uzun çaydır. Qidalanmasında 35-40 % qar sularının payına düşür. Yerdə qalan hissə isə yeraltı və yağış suları tutur. Nadir hallarda daşqınlar baş verir. Yaz ayları isə suyun səviyyəsində artım müşahidə edilir.

Əvvəllər Qauya çayının mənbəyinin Alauksta gölü olması düşünülürdü. Hazırda isə Eju və ya Arnıt bulaqları olması hesab edilir. Bu mənbə Vidzem yüksəkliklərində yerləşir. Elkaskalns yüksəkliyiniin hündürlüyü 261 metrdir. Zobola gölündən keçən çay Mierupite adlanır. Laidza gölündə Qauniya çayı ilə birləşir. Çay kaskad Lodes-Taurene göllərindən axaraq əvvəl şərqə sonra isə şimala yönəlir. Çay 18 km məsafədə Estoniya və Latviya sırhəddindən axlr. Sonradan cənub-qərbə istiqamətlənir. Buradan isə çay Baltik dənizinə daxil olan Riqa körfəzinə tökülür. Çayın mənsəbi Sarnikava kəndi yaxınlığında yerləşir. Çayın sahilində Strençi, Valmiera, Sesis, Liqatne, Siqulda şəhərləri yerləşir.

Valmiera məhəri ilə Muryani qəsəbələri arasında Qauya Milli Parkı yerləşir. Park ərazisində Siqulda, Turayd və Krimulda kimi tarixi abidələr qorunur. Bu bölgə də iti axın su idmanı həvəskarlarını gölgəyə cəlb edir. Düzənlik çayı olsa da bəzi hissələ sahilləri sıldırımlıdır.

Coğrafiya
---------

Qauya çayı latış xalqının milli fəxri hesab edilir. Çay yuxarı axarlarda çoxlu sayda kiçik şəlalə və astanalar əmələ gətirir. Çay Pskov və Riqa şəhərləri arasındakı, avtomagistralı kəsdiyi üçün üzərində körpü inşa edilmişdir. Strençi-Muryani arasındakı məsafədə çay iynəyarpaqlı meşə sahəsindən keçir. Burada ona Abuls, Amata, Brasla və Loya çayları tökülür. Piebalqa yaşayış məntəqəsi yaxınlığında eni 15–20 m, mənsəbdə isə eni 80—100 metrdir.

Mənbə
-----

* Y. B. Voronov *Baydar qayıqlarında səyahət maşrutu*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Gauja River | Tūrisma informācija Gaujas nacionālajā parkā". Gnp.lv. 2016-03-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-27.
2. ↑  Aleksandras Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. – Vilnius: Mokslas, 1981.
Basutolend (rəsmi - Basutolend ərazisi) - Cənubi Afrikada yerləşən və 1884-cü ildə Böyük Britaniya taxt-tacının müstəmləkəsi elan edilmiş yeddi inzibati rayondan ibarət ərazi. 

4 oktyabr 1966-ci ildə Basilend Böyük Britaniya müstəmləkəçiliyindən azad olunaraq Lesoto krallığı kimi öz istiqlaliyyətini elan etmişdir.

Tarixi
------

XIX əsrin ortalarında sonralar Basutolend adlandırılan ərazi Afrikanın yerli xalqlarından biri, I Moşveşvenin başçılıq etdiyi basutolar tərəfindən ələ keçirildi. XIX əsrin 30-cü illərinin sonlarında basutolar afrikalılarla burlar, həmçinin ingilislər arasnda gedən toqquşmalarda iştirak etmişlər. Basutoların burlarla mübarizədə zəifləməsindən istifadə edən ingilislər 1868-ci ildə basuto torpaqları üzərində öz protektoratlığını elan etdilər. 1871-ci ildə I Moşveşvenin ölümündən sonra bu ərazi Kap koloniyasına birləşdirildi. Britaniya hökuməti tərəfindən odlu silahların müsadirə edilməsinə qarşı basutoların 1880-1881-ci illər üsyanından sonra 1884-cü ildə Böyük Britaniya Basulendin müstəqil koloniya mülkü kimi bərpa olunduğunu elan etdi.

İqtisadi quruluşu
-----------------

Mənbə
-----

* The British Empire — Basutoland
[*mənbə göstərin*]
**İşəgötürən** — tam fəaliyyət qabiliyyəti olub işçilərlə əmək müqaviləsi bağlamaq, ona xitam vermək, yaxud onun şərtlərini dəyişdirmək hüququna malik mülkiyyətçi və ya onun təyin (müvəkkil) etdiyi müəssisənin rəhbəri, səlahiyyətli orqanı, habelə hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxsdir. İşəgötürən əmək müqaviləsinin tərəfi olaraq, əmək hüquq münasibətinin məcburi iştirakçısı qismində çıxış edir. 15 yaşına çatmış şəxslər işəgötürən ola bilər.

Termin haqqında
---------------

BƏT-nın qəbul olunmuş nizamnaməsində, konvensiya və tövsiyələrində işçi-sahibkar terminindən istifadə olunur. Bu termin əmək qanunvericiliyi çərçəvəsində xüsusiləşmə tələb edir. Köhnə postsovet respublikalarında əvvəllər "işəgötürən" anlayışından istifadə olunsada, sonralar bu ümumilləşdirici anlayışdan imtina edilmiş, "müəssisənin, təşkilatın, idarənin müdiriyyəti" və yaxud sadəcə olaraq "müəssisələr, təşkilatlar, idarələr" anlayışı tətbiq edilmişdir. Respublikamızda 1996-cı ildən etibarən normativ aktlarda "işverən" anlayışından istifadə olunmuş, 1998-ci ildən isə başqa şəxsə iş təqdim edən şəxslərin barəsində "işəgötürən" anlayışından istifadə edilməyə başlanmışdır.

İşəgötürənlərin əmək qanunvericiliyi
------------------------------------

Əmək qanunvericiliyində işəgötürənlərin vəzifələri, hüquqları, məsuliyyəti nəzərdə tutulmuş və işəgötürənlər bunlara tam riayət etməklə fəaliyyət göstərməlidirlər. İşçilərin hüquqlarını pozan, əmək qanunvericiliyinin tələblərinə əməl etməyən, əmək müqaviləsi üzrə öhdəlikləri yerinə yetirməyən işəgötürən qanunvericiliklə müəyyən olunmuş qaydada müvafiq məsuliyyətə cəlb oluna bilərlər. İşəgötürənlərin əmək qanunvericiliyi ilə nəzərdə tutulan müəyyən hüquqları vardır və bu hüquqların həyata keçirilməsinə, işəgötürənlərə vəzifələrini icra etməyə hər cür müdaxilə olunması, manelər yaradılması qadağandır. İşəgötürənlərin hüquqlarını pozan hər bir şəxs qanunvericiliklə nəzərdə tutulan qaydada məsuliyyət daşıyır.
**Daş ada gekkonu** (*lat.*  Cyrtopodion caspius insularis) — Gekkonlar fəsiləsinə aid Xəzər gekkonunun yarımnövü.

Yayılması
---------

Bu yarımnöv ilk dəfə 1978-ci ildə Əhmədov və Şerbak tərəfindən aşkarlanır və tətqiq edilir. Daş Zirə adasında, Abşeron yarımadasından 12 km aralıda yayılmışdır. Böyük ehtimal ki dənizin qalxması nəticəsində əsas növdən ayrılmış və ada şəraitinə uyğunlaşmışdır. Azərbaycanın endemik canlısıdır. Tam tətqiq edilməmişdir.

Ədəbiyyat
---------

Akhmedov, M. I. and N. N. Shcherbak, 1978: Gymnodactylus caspius insularis ssp. n. (Reptilia, Sauria), A new subspecies of Gymnodactylus caspius EICHW. f rom the Vulf Island in the Caspian Sea [in Russian]. Vestnik Zoologii, Kiev, (2):80-82.
Rösler, Herbert, 1997: Paläarktische Geckos (Reptilia: Gekkota) Teil I: Historischer Überblick, Geographie und Klima, Verbreitung. Sauria 19 (1): 17-28.

İstinadlar
----------

1. ↑  Щербак Н. Н. Голубев М. Л. Гекконы фауны СССР и сопредельных стран: Определитель. — К.: Наукова думка, 1986. — С. 132—141
**Bastiliyanın alınması** (*fr.* Prise de la Bastille) — Böyük Fransa inqilabının bir epizodu.

Tarixi
------

Fransada XVIII əsrin sonu Kralın ikiüzlü siyasəti və Parisin çörəklə təchizatının kəskin pisləşməsi cəmiyyətdə gərginliyin artmasına səbəb olur. Parlamenti dəstəkləyən əhalinin gözünə hər yanda "aristokrat sui-qəsdi" görünməyə başlayır, şəhərə şayiə yayılır ki, kral qoşunları Bastiliya qalasının yanında cəmləşəcək. Paris qiyama qalxır. Qiyamçılar silah anbarlarını ələ keçirir, 14 iyul 1789-cu ildə isə hamının kral tiraniyasının rəmzi kimi tanıdığı Bastiliya ələ keçirilir. Bu, artıq qiyam deyil, əsl inqilab idi.

Bastiliyanın alınması günü indi Fransada milli bayram kimi qeyd olunur.

Bastiliyanın alınmasından dərhal sonra Fransada iri torpaq sahiblərinə qarşı kəndlilərin üsyanı başlayır. Üsyançıları dəstəkləyən Milli Assambleya avqustun 6-da feodal imtiyazlarının və kilsə vergisinin (mədaxilin 10%-i) ləğv olunması barədə dekret qəbul edir. Bu dekretdən xəbər tutan kəndlilər yubanmadan kütləvi şəkildə aristokratların və katolik kilsəsinin torpaqlarını zəbt etməyə başlayırlar.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Bastiliya qalası
* Böyük Fransa inqilabı

Xarici keçidlər
---------------


1. ↑  .
**Cökədağ** (tatar. Cükätaw / Җүкәтау, çuvaş Çük tu / Чӳк ту) — İdil bulqarların qədim qalası.

Etimologiya
-----------

Tatarca **Cükätaw** (indiki ədəbi dildə **Yükätaw**) sözü *"Cükä"* (*"Cökə"*) və *"Taw"* (*"Dağ"*) sözlərindən yaranıb, rusca tərcüməsi isə *"Липовая Гора"*-dır. Lakin Çuvaş dilindən tərcüməsi "Töhfə dağı"dır, Cökə sözü isə çuvaşca "Сoka"-dır (çăка). Ruslar şəhəri işğal edəndən sonra buranı **Jukotin** (*rus.* Жукотин) adlardındılar. Qərb qaynaqlarında **Sacetim** kimi tanınır.

Tarixi
------

X əsrdə xəzlik heyvandarlıq mərkəzi kimi yaranıb. Bəzi zamanlar Bulğar Əmirliyinin paytaxtı oldu. 1360, 1391, 1399, 1414 və 1431-ci illərdə rus tayfaları tərəfindən basqınlara uğraşdı. XVI-cı yüzillikdə Rusiya İmperatorluğu tərəfindən işğal olundu.

Coğrafiya
---------

İndiki Tatarıstan cümhuriyyətinin Çistay şəhərinin yaxınlığında, Çolman çayının sol sahilində yerləşir.

İstinadlar
----------

1. ↑   Arxivləşdirilib 2023-07-05 at the Wayback Machine Город Джукетау – Липовая Гора был одним из центров Волжской Булгарии.
2. ↑  Смирнов А. П. Волжские булгары. — Рипол Классик, 2013. — С. 72. — 308 с.
**Əvəz Süleyman** (*azərb.* Əvəz Sirac oğlu Süleymanov‎; d.10 aprel, 1942; Qırlar, Ağsu rayonu - ö.9 mart, 2019, Şamaxı) — yazıçı, publisist, 2007-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, "*Qızıl Qələm*" mükafatı laureatı.

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

1942-ci ildə aprelin 10-da Ağsu rayonunun Qırlar kəndində anadan olub. Orta təhsilini 1961-ci ildə Ağsu rayonunun Sanqalan kənd 8 illik məktəbində və Ağsu qəsəbə orta məktəbində alıb. 1963-cü ildə Ağsu Pedaqoji məktəbini, 1969-cu ildə isə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunu bitirir. 1963-1967-ci illərdə Kürdəmir rayonunun Pirli kənd 8 illik məktəbində, 1967-1973-cü illərdə Ağsu rayonunun Sanqalan kənd 8 illik məktəbində, 1973-1991-ci illərdə Şamaxı rayonunun Çıraqlı kəndində müəllim, məktəb direktoru işləmişdir. 1991-ci ildən vəfatınadək Şamaxı şəhər 5 saylı orta məktəbində çalışıb. 2019-cu ilin 9 mart tarixində vəfat edib.

Əsərləri
--------

* Tək qardaş ömrü (2004)
* Əzab (2005)
* Əfsanəyə çevrilən ömür (2007)
* Pələng balaları haqda (2007)
* Köhnə dərd (2007)
* Döy məni, ana, döy (2009)

Xarici keçidlər
---------------

* Əvəz Süleyman vəfat etdi
* Əvəz Süleyman - Facebook səhifəsi

Mənbə
-----

* Teymur Əhmədov. Azərbaycan yazıçıları (XX-XXI yüzillikdə) ensiklopedik məlumat kitabı; "Nurlar", Bakı - 2011
**Aleksandri Herkulanu** (28 mart 1810[…], Lissabon – 13 sentyabr 1877[…]) — Portuqaliya tarixçisi, yazıçı, siyasi xadim. 1844-cü ildən Portuqaliya Elmlər Akademiyasının üzvü olmuşdur.

1831–36-cı illərdə siyasi fəaliyyətlə məşğul olmuş, liberal mövqedən çıxış etmişdir. Ən böyük əsəri olan "Portuqaliya tarixi" *(*port.* Historia de Portugal)*, 13-cü əsrin ortalarınadək olan dövrü əhatə edir. Herkulanu həmçinin sənədli və antiklerikal ruhlu "Portuqaliyada inkvizisiyanın meydana gəlməsi və bərqərar olması tarixi" *(*port.* Historia da origen e es tabelecimento da İnquisição em Portuqal)* əsərinin müəllifidir. Uzun müddət Portuqaliya tarixi sənədlərinin nəşrinə rəhbərlik etmişdir. Siyasi şeirlərin və tarixi romanların müəllifidir. Əsərlərində Portuqaliyanın ictimaisiyasi həyatını, orta əsrlərin məişət və adətlərini təsvir etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Alexandre Herculano // Encyclopædia Britannica (ing.).
3. 1 2  www.accademiadellescienze.it (it.).
**Matild Manukyan** — (1914, Konstantinopol – 17 fevral 2001, İstanbul) Türkiyə ermənisi vergi ödəmə üzrə rekordçu fahişəxana rəhbəri.

Həyatı
------

Bir aristokrat ailədən gəlir. Notre Dame de Sionu bitirdikdən sonra iş həyatını dərziliklə başlamışdır. Həyat yoldaşının ölməsindən sonra oğlu ilə tək qalmış və kübar dərzilik işindən soyumuşdur.

Manukyan açmış olduğu atelyedə paltarlar tikərək pul qazanmışdır. Karaköydə atasına məxsus binaları fahişəxana işlədənlərə kirayəyə verən Manukyan, buradan qazanacağını verə bilməyən bir kirayəçisi vasitəsilə bu işə ortaq olmuşdur. Əvvəlcə ev sahibi kimi bu işə başlayan Manukyan illər ərzində fahişəxana sayını 14-ə çatdırdı. Daha sonra Manukyana məxsus fahişəxanaların sayı 34 oldu.

**"Fahişəxana kraliçası"** və **"Fahişəxana patronu"** olaraq bilinən Matild Manukyan həm də xeyriyyəçiliklə məşğul olmuşdur. Sağlığı dövründə bir çox yetim və yoxsul şagirdi oxutduğu məlumdur. Müxtəlif fondlara mənzillər bağışlamışdır. Erməni kilsəsinə bəxşiş vermək istəmiş, lakin kilsə qəbul etməmişdir. Manukyan tərəfindən iflasdan xilas olunan üç biznesmen Çində hazırlatdıqları Manukyan heykəlini məşhur iş xanımının evinin bağçasına yerləşdirmişdirlər.

Vergi qeydləri
--------------

Fahişəxanalardan qazandığı pulları daşınmaz əmlaka yatıraraq ailəsindən qalan daşınmaz əmlak sayını artıran Manukyan 6 dəfə vergi rekordçusu kimi bir neçə mükafat almışdır.

Əmlakı
------

Manukyanın 500 mənzili, 50 mağazası, 4 mehmanxanası, 4 yay evi, 220 ticarət məqsədli taksi lövhəsi, 37 fahişəxanası, 40 binası, 2 fabriki, Kalamisdə yaxtası, bir ədəd Rolls-Royce, dörd ədəd BMW və dörd ədəd Mercedes avtomobili və oteli vardır. Kirayəçilərinə Şişli Bələdiyyəsi və Şişli Ədliyyəsi daxildir.

Varisi
------

Yeganə varisi ABŞ-da yaşayan oğlu Kerope Çilingirdir.
**Sadıqov Əbil Şahverdi oğlu** — Ehtiyatda olan kapitan, Laçın rayon İcraiyyə Komitəsinin katibi (1974–1991), Azərbaycan Respublikası Ağsaqqallar Şurasının üzvü.

Həyatı
------

1928-ci ildə Laçın rayonunun Dəyirmanyanı kəndində anadan olmuşdur. 1942-ci ildə Mığıdərə kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra 1949-cu ilin sentyabrınadək Mığıdərə kəndinin də daxil olduğu 7 para kəndi özündə birləşdirən "Baş Sovet" adına kolxozda baş mühasib vəzifəsində işləmişdir.
1949-cu ildə Ağdam 2 illik Müəllimlər İnstitutunun fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuşdur. 1951-ci ildə həmin institutu bitirərək təyinatla Mığıdərə kənd orta məktəbində fizika-riyaziyyat müəllimi kimi pedaqoji fəaliyyətə başlamışdır. 1953-cü ildə Sov.İKP sıralarına üzv qəbul olunmuş, həmin ildən 1957-ci ilə qədər Mığıdərə kənd orta məktəbində partiya təşkilat katibi vəzifəsində işləmişdir.

Bundan sonra Laçın rayon Partiya Komitəsinə təlimatçı vəzifəsinə təyin edilmiş, 1959-cu ildə isə Laçın rayon Partiya Komitəsinin təqdimatı ilə imtahan verərək Bakı Ali Partiya məktəbinə qəbul olunmuşdur. 1963-cü ildə Bakı Ali Partiya Məktəbində təhsilini başa vurmuş, Laçın rayon Partiya Komitəsinin təşkilat şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Həmin il rayon partiya komitəsinin plenum üzvü, 2 seçki rayon partiya komitəsinin büro üzvü seçilmişdir.

1969-cu ildə Maarif Nazirliyi tərəfindən Laçın rayon internat-məktəbinə direktor təyin olunmuş, 1974-cü ildə öz razılığı ilə tutduğu vəzifədən azad edilmişdir. 1974-cü ildə Laçın rayon Xalq Deputatları sessiyasının qərarı ilə Laçın rayon İcraiyyə Komitəsinin katibi vəzifəsinə seçilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə icraiyyə komitələri ləğv edildiyinə görə 31 dekabr 1991-ci ildə Laçın rayon İcraiyyə Komitəsinin katibi vəzifəsindən azad edilmişdir.

1992-ci ildən 1995-ci ilədək Laçın rayon Xalq Deputatları Sovetində ümumi şöbənin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Ehtiyatda olan kapitandır. 35 il Laçın rayon sovetinin, şəhər sovetinin deputatı olmuşdur.

4 oğlu, 5 qızı var. Onlardan 6 nəfəri ali təhsilli, 3 nəfəri xüsusi orta təhsillidir. Həyat yoldaşı isə müəllimdir. 57 il müxtəlif vəzifələrdə işləyən Əbil Sadıqov hazırda Azərbaycan Respublikası Ağsaqqallar Şurasının üzvüdür.

Əbil Sadıqov 21 aprel 2021-ci ildə 93 yaşında vəfat etmişdir.Bakı şəhərində dəfn edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Laçın yurdu" jurnalı, №3(10), Bakı, "Bəxtiyar-4" nəşriyyatı, 2013. – səh.92
**Ehsan Əflan oğlu Zahidov** (1 iyun 1963, Şamaxı) — Azərbaycan Respublikası DİN-in Mətbuat xidmətinin rəisi (2017–2023), ehtiyatda olan polis polkovniki.

Həyatı
------

Zahidov Ehsan Əflan oğlu 1963-cü il iyun ayının 1-də Şamaxı rayonunda anadan olub. 1970–1980-ci illərdə orta təhsilini Qaradağ rayonu Səngəçal qəsəbəsindəki 222 nömrəli məktəbdə almışdır. 1982–1989-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) jurnalistika ixtisası üzrə ali təhsil almışdır.
Ailəlidir, 3 qızı və 1 oğlu var.

Fəaliyyəti
----------

1983–1985-ci illərdə Macarıstan Respublikasında hərbi xidmətdə olmuşdur. Qarabağ müharibəsi veteranıdır. 1990–1991-ci illərdə Təbiəti Mühafizə Komitəsinin "Fəryad" qəzetində müxbir kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1992-ci ildən etibarən daxili işlər orqanlarında çalışır. 1993–1997-ci illərdə Daxili İşlər Nazirliyinin Polis Akademiyasında hüquqşünas ixtisası üzrə təhsil almışdır. Ehsan Zahidov uzun müddət Daxili İşlər Nazirliyinin Mətbuat Xidmətinin KİV və İctimaiyyətlə Əlaqələr şöbəsinə rəhbərlik edib. 2010-cu ildə Daxili İşlər Naziri Ramil Usubovun müvafiq əmri ilə polis polkovnik-leytenantı Ehsan Zahidov Daxili İşlər Nazirliyinin Mətbuat xidmətinin rəis müavini vəzifəsinə təyinat alıb. 2017-ci il fevral ayının 1-də Daxili İşlər Naziri, general-polkovnik Ramil Usubov müvafiq əmrinə əsasən, Daxili İşlər Nazirliyinin Mətbuat Xidmətinin rəisi müavini, polis polkovniki Ehsan Zahidov tutduğu vəzifədən azad edilərək Mətbuat xidmətinin rəisi təyin edilib. 10 iyul 2023-cü ildə Daxili İşlər Nazirliyinin Mətbuat xidmətinin rəisi polis polkovniki Ehsan Zahidov xidmətdə olmanın son yaş həddi ilə əlaqədar təqaüdə göndərilib.

Təltifləri
----------

2005-ci ildə Daxili İşlər Naziri, general-polkovnik Ramil Usubovun əmri ilə "Əla" xidmətlərinə görə döş nişanı ilə təltif edilib.

* (2007) — "Daxili işlər orqanlarında qüsursuz xidmətə görə" III dərəcəli medalı
* (2007) — "Daxili işlər orqanlarında qüsursuz xidmətə görə" II dərəcəli medalı
* (2012) — "Daxili işlər orqanlarında qüsursuz xidmətə görə" I dərəcəli medalı
* (2018) — "Vətən uğrunda" medalı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ehsan Zahidov təqaüdə göndərilib". 2023-07-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-12.
2. ↑  "Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin əməkdaşlarının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamı". 2023-01-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-12.
**Rokuci Morimoto** (森本六爾, *Morimoto Rokuci*?, 2 mart 1903, Nara prefekturası – 22 yanvar 1936) – Yaponiya arxeoloqu.

Həyatı
------

Rokuci Morimoto 1903-cü ildə Yaponiyanın Nara prefekturasında doğulmuşdur. Nara şəhərində yerləşən Unebi orta məktubunu bitirən Morimoto gənc yaşlarından etibarən arxeologiyaya maraq göstərməyə başlamışdır. 1924-cü ildə Yonekiçi Miyakedən arxeologiya üzrə dərslər almış və Tokio Ali Normal Məktəbində müəllim köməkçisi olmuşdur.

1929-cu ildə Tokio Arxeologiya Cəmiyyətini (東京考古学会, *Tokyo Koko Qakkay*?) qurmuş və təşkilat tərəfindən nəşr olunan *"Kokogaku"* jurnalının redaktoru olmuşdur. 1931–32-ci illərdə Fransada təhsil almışdır. Morimotonun maraq dairəsinə Yayoy dövrünün yaş düyü təsərrüfatı texnologiyası və qədim Yaponiyanın kofunları daxil idi.

Əsərləri
--------

* *"Nihon noko bunka no kiqen"* (1941, "Yaponiyada kənd təsərrüfatının mənşəyi")
* *"Nihon kokoqaku kenkyu"* (1943, "Yaponiya arxeologiyası üzrə tədqiqatlar")

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). V cild (Libr–Nijo). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 250. ISBN 0-87011-625-8. İstifadə tarixi: 2 sentyabr 2022.
**Əbrəc Əlbeyt Qüllələri** — Səudiyyə Ərəbistanında ən yüksək bina, dünyanın isə ən böyük və yüksək otelidir. Bununla yanaşı dünyanın ən böyük saatına malik ən yüksək saat qülləsidir.

Tikintisi
---------

2012-ci ildə açılmış bina dünyanın ən yüksək ikinci binasıdır. Kompleks krallığın ən böyük tikinti şirkəti olan Saudi Binladın Qrup tərəfindən inşa edilir. Bina Kəbənin içində olan Məscidül-Həramın yanındadır. Buna baxmayaraq binada 4,000 insan tutumlu məsciddə fəaliyyət göstərəcək. Hər il 2 milyon hacı burada yerləşdirilə bilər. Dünyanın ən böyük saat qülləsi: Bu Səudiyyə Ərəbistanının Məkkə şəhərində müqəddəs Məsci-
dül-Həramın yaxınlığında inşa edilmiş Əbrəc Əlbeyt Qüllələridir. Hər il 2 milyon hacıya xidmət göstərəcək kompleks dünyanın ən böyük saatına malik ən hündür saat qülləsi olmaqla yanaşı, 601 m hündürlüyü ilə Səudiyyə Ərəbistanının ən hündür binası, dünyanın isə ən böyük və ən hündür otelidir. 2012-ci ildə tamamlanmış binanın inşasına ümumilikdə 1,6 mlrd. dollar xərclənmişdir. Binanın ümumi tutumu 65 000 nəfərdir. Həmçinin, binada 4000 nəfərlik məscid də fəaliyyət göstərir. Saat qülləsinin dörd tərəfli saatının diametri 46 m olan hər bir tərəfi qızıl suyuna salınmış keramik lövhədən ibarətdir. Dünyanın ən hündür ikinci binası olan Əbrəc Əlbeyt Qüllələrinin Məscidül-Hərama baxan tərəfində ərəbcə yazılmış "Allahın adı ilə" kəlməsi iki milyon ədəd LED lampası ilə işıqlandırılır.

Qalereya
--------

* Gecə görüntüsündə Saat QülləsiGecə görüntüsündə Saat Qülləsi

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Clock tower museum in Makkah thrown open to visitors". Saudigazette (ingilis). 11 May 2019. 5 December 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 September 2019.
3. ↑  *Bsheer, Rosie.* "How Saudi Arabia obliterated its rich cultural history". Middle East Eye (ingilis). 20 December 2020. 23 October 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-17.
4. ↑  - Abraj Al Bait Arxivləşdirilib 11 iyul 2016 at the Wayback Machine Abraj Al Bait Towers, Mecca, Saudi Arabia
5. ↑  "Makkah Clock Royal Tower, A Fairmont Hotel - The Skyscraper Center". Council on Tall Buildings and Urban Habitat. 28 March 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* "Makkah Clock Royal Tower". en:Emporis. 25 April 2021 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
* Reshaping Mecca—slide show, *en:The New York Times*

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Səudiyyə Ərəbistanı ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |