recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Toulmen** (*ing.* Toleman) — Böyük Britaniyada keçmiş Formula 1 konstruktor komandası. Komanda 1981-1985-ci illərdə 4 dünya çempionatında və Qran-pri də iştirak etmişdir.

Tarixi
------

Toleman şirkəti 1926-cı ildə Edvard Toleman tərəfindən Ford avtomobillərini Old Trafford, Mançester şəhərindəki fabrikindən gətirmək məqsədilə qurulmuşdur.

Tolemanın Formula 1-ə girişi 1980-ci ilin noyabr ayında elan edildi.

1982-ci il karbon-kompozit Toleman TG183 avqustun sonuna hazır olana qədər, yenilənən Toleman TG181C Warwick və Teo Fabi tərəfindən istifadə olundu.
TG183 yalnız iki Qran-pri də (İtaliya və Las Veqas) istifadə edilmişdir.

1983-cü ildə TG183B böyük bir yeniləmə sayəsində təkmilləşdirilmişdir. Derek Warwick fəaliyyətə davam edir, Teo Fabi isə Bruno Giacomelli ilə əvəz edildi.
"Warwick"in fəaliyyəti nəticəsində Toleman konstruktor çempionu sıralamasında 9-cu yeri tutdu.

Ayrton Sennanın debütü
----------------------

Sürücü qrupu 1984-cü ildə tamamilə dəyişdi. Bruno Giacomelli Qran-pri motorcycle dünya çempionu Conni Cecotto və Derek Varvik isə Ayrton Senna il əvəz olundu.
Sennanın ilk Formula 1 Qran-pri yarışında iştirakı 1984-cü il Rio-de-Janeyroda keçirilən Braziiya Qran-pri yarıması idi. Yarışçı Monakoda yağışlı hava olmasına baxmayaraq ikinci yeri tutmuşdur. Bu Toleman üçün ən yüksək göstərici idi.

Sponsor
-------

1985-ci ilin may ayında Toleman daha əvvəl Tyrrell və Alfa Romeo komandasının baş sponsoru olmuş Benetton geyim şirkətindən böyük sponsorluq təklifi əldə etdi. 1986-cı il Toleman tamamilə İtalyan şirkəti tərəfindən satın alınmış və Benetton Formula adını almışdır. 2001-ci ildə komanda avtomobil istehsalçısı Renault tərəfindən satın alınmış və 2002-ci ildə **"Yeddi Renault F1 Team"** adı verilmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

1. "8W - When? - 1983 Race of Champions"
2. Grandprix.com
3. MCZ.com
**Leyla Abbasəli qızı Babazadə** (1905, Yelizavetpol) — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR xalq ictimai təminat komissarı (1938–1942), SSRİ Ali Sovetinin 1-ci çağırış deputatı.

Həyatı
------

Leyla Abbasəli qızı Babazadə 1905-ci ildə hazırkı Gəncədə yoxsul kustar ailəsində anadan olmuşdur. 1923-cü ildə, 18 yaşı olarkən ərini itirdikdən sonra o, Bakıya gəlmiş, qardaşı Ələkbərin təsiri ilə 1925-ci ildə Əli Bayramov adına Qadın Klubunun savad kursuna daxil olmuşdur. Bir qədər sonra klubun nəzdindəki fabrik-zavod şagirdliyi məktəbinə daxil olaraq iki il sonra buranı bitirmiş, tikiş fabrikinin işçisi olmuşdur.

1930-cu ildə Leyla Babazadə ÜİK(b)P (Sov.İKP) üzvlüyünə qəbul edilmişdir. Bundan sonra o, altı aylıq həmkarlar kursunu bitərərək Azərbaycan tikiş sənayesi trestinin fabrik-zavod şagirdliyi məktəbində təlimatçı işləmiş, Xızı rayonunda qadınlar arasında kütləvi təlim-tərbiyə işlərinə rəhbərlik etməyə göndərilmişdir. O, burada Azərbaycan Kommunist Partiyası Xızı Rayon Komitəsinin qadınlar sektorunun müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Xızı rayonundan Bakıya qayıdaraq Azərbaycan Mərkəzi Sovet Partiya Məktəbində oxumuş, Volodarski adına tikiş fabrikində həmkarlar işinə rəhbərlik etmiş, istehsalatda təlimatçı köməkçisi işləmişdir.

1937-ci ilin oktyabr ayında tikiş sənayesi işçiləri ittifaqının Azərbaycan konfederasiyası Leyla Babazadəni Azərbaycan Tikişçiləri Həmkarlar İttifaqı Komitəsinin sədri seçmişdir. SSRİ-nin cənub rayonları tikişçiləri ittifaqlarının Xarkovdakı qurultayında Leyla Babazadə ittifaqın mərkəzi komitəsinin heyətinə seçilmişdir.

Leyla Babazadə Azərbaycan Kommunist Partiyası Oktyabr Rayon Komitəsi bürosunun və Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü olmuşdur. 1937-ci il dekabrın 12-də SSRİ Ali Sovetinin 1-ci çağırış deputatı seçilmişdir.

Leyla Babazadə 1938-ci ildə Azərbaycan SSR xalq təminat komissarı təyin edilmiş, 1942-ci ilin yanvar ayınadək bu vəzifədə işləmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Lejla Aвasəli qьzь Baвazadə // Qommunist. № 268 (5196). 21 nojabr 1937. S. 3.
2. ↑  Хроника // Коммунист. № 11 (6104). 14 январ 1942-ҹи ил. С. 1.
**Svetlana Oleqovna Abrosimova** - 9 iyul 1980-ci ildə anadan olub, kollecdə, olimpiadada və peşəkar liqalarda çıxış etmiş rusiyalı basketbolçudur. Ən son Qadınlar Milli Basketbol Assosiasiyasında (WNBA) Seattle Storm üçün oynamışdır. Onu adətən "Svet" və ya "Sveta" ləqəbi ilə çağırırlar.

Haqqında
--------

Abrosimova Leninqradda, Rusiya SFSR, Sovet İttifaqında (indiki Sankt-Peterburq, Rusiya) Oleq və Lüdmilla Abrosimovların ailəsində anadan olub. Atası Oleq gəmiqayırma zavodunda qaynaqçı işləyir, böyük bacısı Tatyana isə peşəkar bal rəqqasəsi idi. Məktəbdə oxuyarkən o, o vaxtkı Sovet Olimpiya komandası üçün hazırlanıb. O, hər oyunda orta hesabla 18 xal, altı ribaund və üç asistlə 1996-cı il Avropa Basketbol Çempionatının (həmçinin Eurobasket kimi tanınır) ən dəyərli oyunçusu olaraq seçildi. O, həmçinin 1995 və 1996-cı illərdə Avropa Çempionatını qazanan bütün ulduzlu komandaların üzvü idi.

Abrosimova 2000-ci il Yay Olimpiya Oyunlarında altıncı yeri tutan və 1998-ci ildə Basketbol üzrə Dünya Çempionatında gümüş medal qazanan Rusiya milli basketbol komandasının üzvü idi.

Karyerası
---------

Konnektikut Universitetində birinci kurs mövsümündə (1997-1998) Abrosimovanın komandası adi mövsümdə yalnız Tennessi və Rutgersə uduzaraq 30 oyunda 28 qələbə və 2 məğlubiyyətlə sezonu yekunlaşdırdılar. Komanda turnir çempionatında Rutgers-i məğlub edərək Rutgers-ə uduzmalarının qisasını alaraq Böyük Şərq turnirinin qalibi oldular. Növbəti mövsümdə komanda ilk üç NCAA oyununda qalib gəldi, lakin Abrosimova NC State ilə regional final oyununda zədələndi və komanda məğlubiyyətlərlə mövsümünü başa vurdu.

2000-ci ildə Milli Kollec Atletika Assosiasiyası milli kollec titulunu ehtiva edən görkəmli bir kollegial karyeradan sonra Abrosimova, ayağın zədələnməsinə baxmayaraq, 2001-ci ildə Qadın Milli Basketbol Assosiasiyası layihəsi zamanı Minnesota Lynx tərəfindən ilk turda əsas heyətə seçildi. Svetlana Konnektikut Universitetinin qadın basketbolu "Huskies of Honor" tanınma proqramına qəbul edilənlərin ilk sinfinin (2006) üzvü idi. Karyerasında UConn-da olarkən 3 dəfə Kodak birincisi All-American komandası idi. Bununla belə, UConn 29 dekabr 2011-ci ildə 2001-02 komandasını Fəxri Huskies sırasına daxil etdi.

Milli karyerası
---------------

Hələ kollecdə oxuyarkən, Abrosimova 2000-ci il Yay Olimpiya Oyunlarında doğma Rusiya Olimpiya komandasında oynadı və onun komandası altıncı yeri tutdu. 2008-ci il Olimpiadasında bürünc medal qazandı.

Oynadığı komandalar
-------------------

| İl | Komanda |
| --- | --- |
| 2000-2007 | Minnesota |
| 2008-2010 | Connecticut |
| 2010-2012 | Seattle |
|

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rusiya". 2023-03-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-01.
2. ↑  "Basketbol üzrə dünya çempionatı". 2023-04-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-01.
3. ↑  "NCAA". 2014-09-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-08-01.
**Aşantihene** — Aşanti imperiyasının, Aşantiland mədəni bölgəsinin və aşantilərin mütləq monarxı. Aşanti xanədanları olan Abohyen və Beretuo sülalələrinə qədər gedib çıxır. Osey Tutu Opemsu (I Osey Kofi Tutu) 1701-ci ildə Aşanti imperiyasını qurmuş və Aşantihene tacını almışdır. Osey Tutu 1717-ci ildə döyüşdə ölənə qədər Aşanti taxtını saxlamış, Aşanti monarxiyasının tarixində altıncı kral olmuşdur.

Aşanti imperiyası 1902-ci ildə Britaniyanın protektoratına çevrilmiş və aşantihene institutu ləğv edilmişdir. 1926-cı ildə ingilislər 1896-cı ildə Seyşel adalarına sürgün edilmiş I Prempeyə sürgündən qayıtmağa icazə vermişdilər. Ona aşantihene yox, kumasehene titulunu almağa icazə verilmişdir. Bununla belə, 1935-ci ildə ingilislər Aşanti imperiyasının müstəqilliyini qismən dirçəltməyə cəhd göstərmiş və aşantihene titulu yenidən istifadə olunmağa başlamışdır.

Aşantihenenin iqamətgahı Kumasidə yerləşən Manhiya Sarayıdır.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. ↑  Shillington, *History of Africa*, p. 195.
2. ↑  Collins and Burns (2007), p. 140.
3. ↑  «The Exile of Prempeh in the Seychelles» Arxivləşdirilib 23 yanvar 2015 at the Wayback Machine. *Kreol International Magazine*. 2012. Retrieved 10 March 2013.
4. ↑  "Asantehene to visit Seychelles" Arxivləşdirilib 2018-10-31 at the Wayback Machine, *Modern Ghana*, 5 July 2007. Retrieved 9 March 2013.
5. ↑  Ashanti.com.au Arxivləşdirilib 13 aprel 2012 at the Wayback Machine. Retrieved 9 March 2013.

### Ədəbiyyat

* Kevin Shillington, 1995 (1989), *History of Africa*, New York: St. Martin’s Press.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Robert B. Edgerton, 1995, *The Fall of the Asante Empire. The Hundred-Year War for Africa’s Gold Coast*. New York: The Free Press. ISBN 0-02-908926-3
* Alan Lloyd, 1964, *The Drums of Kumasi*, London: Panther.
* Ernest E. Obeng, 1986, *Ancient Ashanti Chieftaincy*, Ghana Publishing Corporation. ISBN 9964-1-0329-8

Xarici keçidlər
---------------

* BBC News | Africa | Opoku Ware II | Rites for Ashanti king
* Ashanti Kingdom at the Wonders of the African World, at PBS
* Kingdom of Ashanti Kings And Queens Of Asante. Retrieved 8 November 2012.
**Pirolüzit** — tetraqonal sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: tez-tez rast gələn.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Polianit – mineralın aydınkristallik növ müxtəlifliyi.

Xassələri
---------

Rəng – çox vaxt göyümtül çalarlı poladı-bozdan qarayadək, polianitin–dəmiri-boz; Mineralın cizgisinin rəngi – qara, tutqun; Parıltı – yarımmetal parıltısından metal parıltısınadək, donuq; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 4,7-5,2; Sərtlik – mineralın aqreqat halından asılıdır: kristallarda – 6-6,5; aqreqatlarda 2-dək azalır; Kövrəkdir; Ayrılma – {110} üzrə mükəmməl; Bölünmə – qeyri-hamar, tikanlı; Başqa xassələr – yarımkeçiricilik xassələrli ilə səciyyələnir; Morfologiya – kristallar: vertikal cizgili, sütunvari, iynəvari; İkiləşmə: nadirdir; Mineral aqreqatları: dənəvər, gizlikristallik, torpaq- və hisvari (duda), qarışıq lifli kütlələr; böyrək - və salxımvari əmələgəlmələr – «qara şüşə kəllə», radial-şüalı oolitlər, konkresiyalar, təbəqəvari dendritlər, qabıq və qaysaqlar, jelvaklar, həmçinin druzalar və fırçalar (polianit), manqanit, rodoxrozit, dolomit və b. üzrə psevdomorfozalar.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Pirolüzit əsasən ekzogen mənşəlidir. Onun ən böyük yataqları hövzələrin sahilyanı zonalarında yerləşən çökmə-dəniz əmələgəlmələri ilə təmsil olunmuşdur. Pirolüzit manqanla zənginləşmiş süxurların aşınma qabığının və manqan filizi yataqlarının oksidləşmə zonalarının xarakterik mineralıdır (manqan papağı). Sualtı püskürmələrlə onun eksqalyasion - çökmə əmələgəlmələri əlaqədardır. Bəzən hidrotermal yolla əmələ gəlir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: maqnetit, psilomelan, braunit, qausmannit, ramsdellit, hötit, hidrohötit, lepidokrokit, kvars, kalsit. Mineralın tapıldığı yerlər: Balaqxat, Naqpur, Banda (Hindistan); Qrut-Aylend adası (Avstraliya); Qana; Çiatura (Gürcüstan); Nikopol (Ukrayna); Prşibram (Çexiya); Zigerland, İlmenau, Erenşok, Elqesburq (Almaniya); Layfayett (Braziliya) və b. Azərbaycanda manqan filizi obyektləri Molla-Cəlil və Elvor yataqları (Göy-Göl rayonu) və Şahbuz (Biçənək), Ordubad (Kvanus), Qazax (Daşsalahlı), Şəmkir, Kəlbəcər rayonlarında yerləşən bir sıra kiçik filiz təzahürləri ilə təmsil olunmuşdur.

Tətbiqi
-------

Mühüm manqan filizidir; quru eliktrik batareyalarının istehsalında, kimya, şüşə, dəri emalı sənayesində, təbabətdə və başqa sahələrdə geniş istifadə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Pyrolusite // Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.
2. ↑  mineralienatlas.de (ing.).

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

* THE MINERAL PYROLUSITE

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (11-ci) · Britannica (onlayn) · Universalis |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2778818709 |
**Baroy** (çeç. Бара) — Çeçenistan Qalançoj rayonu, Terloy dərəsində Bara-exk dağ çayının sağ sahilində tikilmiş iri qala kompleksi. Qala kompleksinin tikilmə tarixi XIV əsrə aid edilir. Kompleks iki ayrı istehkamdan - Yuxarı və Aşağı Barodan ibarətdir.

Tarixi
------

Tanınmış rus arxeoloqu Vsevolod Miller dağ memarlığı abidələrinə çox diqqət yetirirdi. 1886-cı ilin iyununda o, Çeçenistan və İnquşetiyanın bir çox bölgələrini araşdırdı. Tədqiqatları nəticəsində buradakı qala kompleklərinin təsvirləri və çertyojları da daxil olmaqla orta əsr binalarını təsvir edən kitab çapdan çıxarır. Onun izi ilə yerli qədim abidələr (arxeoloqların əsərləri - P.S.Uvarova, V.İ.Dolbejev, N.K.Zeydlitsa, Q.A. Vertepov və s.) haqqında məlumatları özündə əks etdirən bir çox müəlliflərin çoxlu məqalə və kiçik esseləri meydana gəldi.

Təsviri
-------

Qala kompleksinin yrı-ayrılıqda dayanan iki istehkamı - Yuxarı və Aşağı Baroyu təmsil edir. Yuxarı və Aşağı Baroya müdafiə qüllələri (indi dağıdılmış) və onlarla yaşayış binası daxildir. Kompleks Çeçenistan Respublikasının yüksək dağlıq ərazisi Qalançoj rayonunda yerləşir. Baroy ayrıca dərədə, Terloy dərəsi boyunca mərkəzi yoldan uzaqda, əlçatmaz bir yerdə dayanır, buradan ətrafındakı bütün məkan aydın görünür. Qala hərbi müdafiə qalasıdır, tikinti üslubu orta əsrlərin çeçen müdafiə memarlığı üçün xarakterikdir. Qala demək olar ki, az öyrənilmişdir. Qalanın aşağı mərtəbələrin divarları 1,2-1,3 metr qalınlığındadır (çeç. г1атте). Yaxşı işlənmiş iri daşlardan yapışdırıcısız yığılmışdır. Qala kompleksinin bazasında yeraltında 3,2 metr dərinliyində gizli otağı var. Nikara qəsəbəsinin yaxınlığında yerləşir. Qala kompleksi özündə 11 qülləni (1 hərbi, 10 yaşayış yeri) birləşdirir..

Baroy qala kompleksi bölgənin mərkəzi yollarından kənarda yerləşir. Bu səbəbdən tarixi məkana bir-başa turist səfərləri təşkil etmək mümkün olmur. Bura yalnız Nikaroy qalalarına ekskursiyalardan sonra boş vaxtlarda ziyarət etmək mümkündür. Məkan dağlıq ərazidə yerləşdiyindən, buranı yalnız ilin yaz-payız aralığında ziyarət etmək mümkündür.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Аля Болтукаева.* "Символ культуры чеченского народа". Вести республики. Общественно- политическая газета Чеченской республики. 2020-01-01. 2020-02-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-28.
2. ↑  *Ася Болтукаева.* Символ культуры чеченского народа // Вести Республики (газата). № № 1 (3194).  — 2020. — 01 январь.
3. ↑  *Абдуллах Берсаев, Тимур Агиров.* "Башенный комплекс Барой (41 фото, 6 панорам) - Горная Чечня" (rus). Открытый Кавказ. 2020-03-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-28.

Ədəbiyyat
---------

* Сулейманов, Ахмад Сулейманович, Топонимия Чечено-Ингушетии / Ред. Т. И. Бураева. — Грозный: ГУП «Книжное издательство», 2006. — 711 с. — 5000 экз. — ISBN 5-98896-002-2.
**Esse** — ən çox ədəbiyyatda istifadə olunur. Kiçik və ya orta həcmdə olan, bir çox elmi sahəyə müraciət olunan nəsr janrı. Esse fransız sözü olub, mənası sınaq, təcrübə, oçerk deməkdir. Tənqid və ədəbiyatşünaslığın müəyyən bir problemi sərbəst surətdə izah etməsi ilə fərqlənən janrı.

Daha çox ədəbiyatda istifadə olunur. Essedə məqsəddəki fikri bildirmək üçün fəlsəfi ifadə, yanaşma, təhlildən istifədə edilir.

Ədəbiyatşünaslıq, avtobioqrafik, biografik məqalələr, psixoloji, tarixi, politoloji, siyasi və başqa təhlillər əsasən **esse** janrı üzərində qurulmuşdur.

Esse problemin sərbəst şəkildə qoyuluşudur. Essenin müəllifi seçdiyi problemi (ədəbi, etik, fəlsəfi və s.) təhlil və izah edərkən ifadə tərzinin sistemli, ardıcıl gəldiyi nəticələrin əsası, hamı üçün eyni dərəcədə məqbul olması qayğısına qalmır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan ədəbiyyatı[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* Rövşən Yerfinin esseləri


Vikianbarda Esse ilə əlaqəli mediafayllar var.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan ədəbiyyatı


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ədəbiyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


| ⛭Ədəbi janrlar |
| --- |
| Nəsr | Oçerk • Povest • Esse • Xatirə • Felyeton • Pyes • Təmsil • Hekayə (Novella • Mənzum hekayə) • Roman (Dilogiya • Trilogiya • Epopeya) • Səyahətnamə |
| Nəzm | Poema • Dastan • Məsnəvi • Qəzəl • Qəsidə • Qitə • Rübai • Mürəbbe • Tuyuq • Bayatı • Gəraylı • Qoşma (Təcnis • Dodaqdəyməz • Qıfılbənd) • Müxəmməs (Təxmis) • Müsəddəs • Müsəbbe • Müsəmmən • Müəşşər • Müstəzad • Tərkibbənd • Tərcibənd |
| Dram | Faciə • Dram • Komediya |
Bat Hathorla əlaqəli və onun əsas Denderah məbədi sütunlarının üstündə görünən sistrumda emblem oldu.
Naqada qadın fiquru Batı təmsil edən kimi şərh olunur, c. 3500–3400-cü illər — Bruklin Muzeyi
**Bat** — Bat Misir mifologiyasında inək qulağı və buynuzlu insan üzü və ya qadın kimi təsvir edilən inək ilahəsi. Batya sitayişin sübutu qədim Misirdə dini ayinlərin ilk qeydlərindən mövcuddur. Orta Padşahlıq dövründə, Aşağı Misir və Yuxarı Misir birləşdirildikdən sonra onun şəxsiyyəti və atributları ilahə Hathorun tərkibinə daxil edildi, oxşar ilahə başqa bir adda sitayiş edildi. Batın təsviri qədim Misirin bütün tarixi boyu dini ayinlərlə əlaqəli olmağa davam edən müqəddəs alət olan sistrumda qorunub saxlanılmışdır.

İbadət etmək
------------

Batlara sitayiş qədim Misirdə ən qədim dövrlərə gedib çıxır və onun mənşəyi Son Paleolit ​​dövrü pastoral mədəniyyətlərində ola bilər. Bat, Yuxarı Misirin 7-ci adı olan Xu və ya Diospolis Parva kimi tanınan Seşeşin baş ilahəsi idi.

### Adı

"Bat" epiteti "t" qadın şəkilçisi ilə "ba" sözü ilə bağlı ola bilər.

Qədim Misir mədəniyyətində təsvirlər
------------------------------------

Bat nadir hallarda rəsm və ya heykəltəraşlıqda aydın şəkildə təsvir olunur. Digər hallarda, o, ulduzlarla əhatə olunmuş səmavi boğa məxluqu və ya qadın kimi təsvir edilmişdir. Bat insan üzü olan, lakin misirlilər tərəfindən ilk dəfə sürülən inək qulaqları və mal-qaranın əyilmiş buynuzları kimi boğa xüsusiyyətləri olan amuletlərdə təsvir edilmişdir. Bat sistrum ilə güclü şəkildə əlaqələndirildi və onun kultunun mərkəzi "Sistrum malikanəsi" kimi tanındı. Sistrum qədim Misir məbədlərində ən çox istifadə edilən müqəddəs alətlərdən biri olan musiqi alətidir. Alətlərdən bəzilərinə başı və boynu sapı və əsası kimi Bat təsvirləri və buynuzları arasında yerləşdirilmiş çınqıllar daxildir.

#### Hathor ilə əlaqə

Batın ilahi inək kimi təsviri təəccüblü şəkildə başqa bir nomenin paralel ilahəsi Hathorun obrazına bənzəyirdi. İki ölçülü təsvirlərdə hər iki tanrıça çox vaxt xarakterik Misir konvensiyasına uyğun olaraq profildə deyil, birbaşa tamaşaçıya baxan şəkildə təsvir edilir. Onların təsvirlərindəki əhəmiyyətli fərq Bat buynuzlarının içəriyə doğru əyilməsi, Hathorun buynuzlarının isə bir qədər kənara əyilməsidir. Ola bilsin ki, o, müxtəlif dövrlərdə müxtəlif cins mal-qaranın otarılmasına əsaslanırdı.

Hathorun kult mərkəzi Yuxarı Misirin 6-cı nomasında, 7-ci nomun yanında yerləşirdi, burada Bas inək ilahəsi idi, bu da onların bir vaxtlar sülalədən əvvəlki Misirdə eyni ilahə olduğunu göstərə bilər.

mərkəz

İstinadlar
----------

1. ↑  Wilkinson, Richard H. *The Complete Gods and Goddesses of Ancient Egypt*, p.172 Thames & Hudson. 2003. ISBN 0-500-05120-8

Xarici keçidlər
---------------
**Pula amfiteatrı** — Qədim Romanın tarixi memarlıq abidələrindən biridir. Xorvatiyanın Pula şəhərində yerləşir. Bu dörd qülləli amfiteatr Roma arxitekturasının qorunub saxlanmış üç memarlıq nümunəsindən biridir. Öz ölçüləri üzrə amfiteatr oxşar tikililər arasında dünyada 6-cı yeri tutur.

Tikintinin xüsusiyyətləri
-------------------------

Səhnənin xarici divarları əhəngdaşından inşa edilmişdir və hündürlüyü 29,4 metrə çatır. İlk iki mərtəbəsində 72 tağdan ibarət sıralar yerləşir, yuxarı mərtəbədə isə 64 düzbucaqlı dəlik var. Amfiteatrın ellips oxlarının ölçüsü 132,45 və 105,1 metrə bərabərdir.

Tikinti tam istifadə edildikdə 23 min insan tutumuna malikdir. Tribunalar 67,95 m × 41,65 m ölçülərə malik, səhnənin altında yerləşdirilmişdi. Bu ərazi tamaşaçılardan dəmirbarmaqlıqla hasarlanmışdı. Qladiatorların döyüşləri və vəhşi heyvanların təqibi tamaşaçıların əsas əyləncəsi idi. Arenanın altında səhnəni və qəfəsləri birləşdirən bir neçə yeraltı tunel var idi. Bəzən tikintinin üstündə insanları yağışdan və günəşdən qorumaq üçün velarium (böyük yelkən) qurulurdu.
**Eyler çevrilməsi** — nəticə verə bilən funksiyalar arasındakı əlaqə, bəzi hallarda Eyler çevrilməsi olaraq adlandırılır. İki fərqli formada var olan çevrilmə, ardıcıl silsilələrin yığılmasını sürətləndirə bilir. Başqa bir deyimlə,

{\displaystyle \sum \_{n=0}^{\infty }(-1)^{n}a\_{n}=\sum \_{n=0}^{\infty }(-1)^{n}{\frac {\Delta ^{n}a\_{0}}{2^{n+1}}}}
ifadəsində *x* yerinə 1/2 qoyularaq 1 əldə edilə bilir. Sağdakı elementlər çox sürətli şəkildə kiçildikləri üçün bu cəm asanlıqla hesablana bilir.

Eyler çevrilməsi aşağıdakı formada ümumiləşdirilə bilər:

*p* = 0, 1, 2, … üçün

{\displaystyle \sum \_{n=0}^{\infty }(-1)^{n}{n+p \choose n}a\_{n}=\sum \_{n=0}^{\infty }(-1)^{n}{n+p \choose n}{\frac {\Delta ^{n}a\_{0}}{2^{n+p+1}}}}
bərabərliyi təmin edilir.

Eyler çevrilməsi {\displaystyle \,\_{2}F\_{1}} hipergeometrik silsiləsinə sıxlıqla tətbiq edilir. Bu halda Eyler çervilməsi

{\displaystyle \,\_{2}F\_{1}(a,b;c;z)=(1-z)^{-b}\,\_{2}F\_{1}\left(c-a,b;c;{\frac {z}{z-1}}\right)}
olaraq ifadə edilə bilir.

Binom çevrilməsi və bunun fərqli bir tətbiqi olan Eyler çevrilməsi bir ədədin daimi kəsr olaraq ifadə edilməsində böyük əhəmiyyət daşıyır. {\displaystyle 0<x<1} ədədinin daimi kəsr ifadəsinin

{\displaystyle x=[0;a\_{1},a\_{2},a\_{3},\cdots ]}
olduğu güman edilərsə, burdan

{\displaystyle {\frac {x}{1-x}}=[0;a\_{1}-1,a\_{2},a\_{3},\cdots ]}
və

{\displaystyle {\frac {x}{1+x}}=[0;a\_{1}+1,a\_{2},a\_{3},\cdots ]}
nəticələri alınır.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Riyaziyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Başınağacıyarpaq şaqqıldaqmeyvə** (*lat.* Physocarpus opulifolius) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin şaqqıldaqmeyvə cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Amerikada, Kanadada təbii halda yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Yarımşar formalı, çətirli, tüksüz, açıq şabalıdı rəngli zoğları olan 3 m-ə qədər hündürlükdə kollardır. Yarpaqları 3-5 dilimlidir. Orta dilimi uzanmış dəyirmi elliptik, mişarvarı dişcikli, çılpaq, üstdən yaşıl, alt tərəfdən isə açıq yaşıl rəngdə olmaqla 2-4 sm uzunluqdadır. Çiçəkləri 10–12 mm diametrli çılpaq və ya seyrək tükcüklərlə örtülmüş çiçək qrupunda yerləşmişdir. Erkəkciyi 3 ədəd olub, qırmızı rəngdədir, dişiciyi 3-5-dir. Ləçəkləri ağ və ya çəhrayı rəngdədir. Yarpaqcıq meyvə, kasa yarpaqlarından 2 dəfə və ya daha çox uzundur. Təpə hissəsində sivriləşmiş çılpaq, ya da tək-tək tükcüklü olub, yetişən zaman qırmızı rəng alır. Toxumları 2 mm uzunluğunda, 1 mm enində armud formalı, parıldayan və hamardır. 1000 ədəd toxumun ağırlığı 0,9 qramdır. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir, sentyabr-oktyabr aylarında meyvəsi yetişir.

Ekologiyası
-----------

Rütubətə, torpağa tələbkar deyil.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük Qafqazda təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Dekorativ xüsusiyyətlərə malik olub, yaşıllaşdırmada geniş istifadə olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Physocarpus opulifolius* | 
* Wikidata: Q159132
* Wikispecies: Physocarpus opulifolius
* AoFP: 868
* APA: 3163
* BioLib: 39494
* BOLD: 124560
* EoL: 300980
* EPPO: PHPOP
* EUNIS: 179711
* FNA: 220010406
* GBIF: 2988354
* GRIN: 28236
* iNaturalist: 129048
* IPNI: 20005342-1
* ITIS: 25282
* MichiganFlora: 2500
* MoBotPF: 286432
* NBN: NBNSYS0000003311
* NCBI: 133202
* NZOR: afb5180b-6cc7-4ac4-8b81-be0b890bb197
* NZPCN: 4777
* PFI: 1890
* Plant List: rjp-824
* PLANTS: PHOP
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:1115316-2
* Tropicos: 27801003
* VASCAN: 8794
* WisFlora: 4489
* WFO: wfo-0001017550

 |
| *Spiraea opulifolia* | 
* Wikidata: Q21877519
* GBIF: 2988357
* IPNI: 242435-2
* ITIS: 521899
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:242435-2
* Tropicos: 27803712
* WFO: wfo-0001015914

 |
**Sultan Məmməd oğlu Şaylikov** (1898, Alxaslı, Zəngəzur qəzası – 24 mart 1967, Bakı) — Azərbaycanın SSR-nin Sosial-iqtisadi həyatının fəal iştirakçısı, Ağdam, Laçın, Şamaxı Qəza İcraiyyə Komitəsinin sədri, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsində şöbə müdiri.

Həyatı
------

Şaylikov Sultan Məmməd oğlu 1898-ci ildə Yelizavetpol quberniyasının Zəngəzur qəzasının (indiki Laçın rayonu) Alxaslı kəndində anadan olmuşdur.

1905-ci ildə Minkənd kənd orta məktəbinə daxil olmuş və ilk təhsilini orada almışdır.

1914–1919-cu illərdə Bakı şəhər Molotov adına Mexaniki zavodda fəhlə işləmişdir.

1919–1920-ci illərdə isə Bakı şəhər Hərbi Məktəbində hərbi təhsil almışdır.

1920-ci ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının sıralarına qəbul olunmuşdur.

1920–1921-ci illərdə hərbi-siyasi işci kimi Şimali İranda hərbi xidmət göstərmişdir.

1920–1923-cü illərdə Bakı şəhər hərbi komissarı vəzifəsində işləmişdir.

1924-cü ildən 1935-ci ilədək Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin üzvü seçilmişdir.

1923–1924-cü illərdə Laçın Qəza İcraiyyə Komitəsinin sədr müavini işləmişdir. Orada işləyərkən Laçın rayonunun bərpası, kəndlərinin abadlaşdırılmasında yaxından iştirak etmiş və 18 kənddə orta məktəb tikdirərək , yerli əhalinin maariflənməsində böyük rol oynamışdır .

1924–1926-cı illərdə Ağdam Qəza İcraiyyə Komitəsinin sədr müavini işləmişdir. Həmin illərdə Hüsü Hacıyev İcraiyyə Komitəsinin sədri olmuşdur.

1926–1927-ci illərdə Şamaxı şəhər Qəza İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifəsində işləmişdir. 1927–1929-cu illərdə Bakı şəhəri Su Təchizatı İdarəsində şöbə rəisinin müavini vəzifəsində işləmişdir.

1929–1930-cu illərdə Quba şəhəri Dairə İcraiyyə Komitəsinin sədr müavini işləmişdir.

1930–1932-ci illərdə Laçın rayonu İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifəsində işləmişdir.1932–1933-cü illərdə Mingəçevir şəhəri "28 Aprel" sovxozunun direktoru olmuşdur.1934–1935-ci illərdə Alma-Ata şəhərində İcraiyyə Komitəsinin sədr müavini , 1935–1938-ci illərdə elə həmin şəhərdə İctimai Təminat Komissarlığının sədr müavini işləmişdir. 1938–1946-cı illərdə bir çox azərbaycan ziyalıları kimi o da represiya qurbanı olaraq , siyasi dustaq kimi Sibirə sürgün edilmişdir. Məhbus cəzasını çəkərək, 8 ildən sonra vətənə qayıtmış və 1946–1949-cu illərdə Laçın şəhərində Pedeqoji Texnikomunda Rus dili müəllimi işləmişdir. Elə həmin illərdə də Bakıda Rus dili və Ədəbiyyatı Pedaqoji İnstitutunda ali təhsilini davam etmişdir. Lakin 1949-cu ildə yenidən siyasi dustaq kimi Qazaxıstan Cambul vilayəti, Çuysk rayonun Novotroisk kəndinə ömürlük sürgün edilmiş və həmin kənddə 1955-ci ilə qədər orta məktəbdə rus dili müəllimi işləmişdir. 1955-ci ildə bəraət qazanaraq, vətənə qayıtmışdır. 1956-cı ilin yanvarında Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsində şöbə müdiri, həmin ilin iyun ayında 1967-ci ilin mart ayına qədər "Kür-Araz Su Tikinti" idarəsində rəis müavini vəzifəsində işləmişdir. Bütün həyatını xalqının maariflənməsinə, firavanlığına sərf etmişdir.

Azərbaycan, fars, rus və qazax dillərini mükəmməl bilirdi.

1967-ci ilin martın 24-də Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Laçın yurdu" jurnalı, № 3(8), 2013, Bakı, "Bəxtiyar-4" nəşriyyatı, 2013. səh.43
***Qaco*** (maskulin; rom. gadjo) və ya ***qaci*** (feminen; rom. gadji) — romani mədəniyyətində romanipeni olmayan şəxsdir. Bu, adətən etnik romani olmamaq konsepsiyasına uyğun gəlir, lakin bu, romani mədəniyyəti daxilində yaşamayan etnik romani də ola bilər. Bu, adətən romanilər tərəfindən icma daxilində və ya çox yaxında yaşayan kənar qonşulara müraciət etmək və ya onları ifadə etmək üçün istifadə olunur.

Etimologiyası
-------------

Sözün dəqiq mənşəyi məlum deyil. Bir nəzəriyyə hesab edir ki, bu söz protoromani dilində "kəndli" mənasında olan sözdəndir və romani dilindəki "*gav*" (kənd) sözü ilə eyni kökə malikdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Their name: Roma? Sinto? Gypsy?". USC Shoah Foundation. 27 Dec 2023 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
2. ↑  Danger! Educated Gypsy: Selected Essays. səh. 103.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Lev Tcherenkov, Stephan Laederich "The Rroma"
* Raymond Buckland "Gypsy Witchcraft & Magic"

Xarici keçidlər
---------------

* "Excerpts from *Roma* by WR Rishi: Etymology of The Word "GAJO"". 14 May 2008 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
Belarus ərazisində magistral qaz və neft kəmərləri.
**Belarusun qaz ötürmə sistemi** (*belar.* Газатранспартная сістэма Беларусі) — Belarus ərazisində məişət və istehsalat sahələrində istifadə üçün istehlakçılara təbii qazın verilməsinin geniş sistemi. Bu mərkəzi boru qaz kəmərlərindən, bir xəttli qaz boru kəmərlərindən (diametri 100 ilə 1400 mm arasında), aşağı təzyiqli paylayıcı şəbəkələrdən, eləcə də bir sıra qazpaylayıcı stansiyalardan və qaz anbarlarından ibarətdir. 2017-ci ilin sonuna görə Belarus Respublikasında qaz kəmərlərinin uzunluğu 7901 km-dir.

Qısa tarix
----------

BSSR-in qazlaşdırılması 1960-cı ildə Daşava-İvatseviçi-Minsk qaz kəmərinin, eləcə də Daşava-Kiyev-Moskva qaz kəmərindən Qomelə bir filialın inşası başa çatdıqdan sonra başlayır. 1961-1965-ci illərdə Brest, Baranoviçi, Qrodno, Slonim, Volkovysk, Lida və başqa şəhərlər, eləcə də bir çox kəndlər qazla təmin edilir.

Qaz sənayesinin inkişafında yeni bir mərhələ 1974-cü ildə güclü Torjok - Minsk - İvatseviçi qaz ötürücü sisteminin istismara verilməsi ilə əlaqələndirilir: Qərbi Sibir və Komi MSSR-nin böyük yataqlarından təbii qaz BSSR ərazisinə axmağa başlayır. Qaz istehlakı kəskin şəkildə 1975-ci ildə 3.5 milyard m³-dən 1980-ci ildə 14.8 milyard m³-ə yüksəlir. Elektrik stansiyaları, rayon və sənaye qazanxanaları təbii qaz tədarükünün ümumi həcminin 2/3 hissəsini istehlak edərək qaza çevrildi. Sənayedə və məişət sektorunda texnoloji ehtiyaclar üçün bir xammal kimi qaz istehlakı artdı. Qaz plastik, mineral gübrələr («QrodnoAzot») və digər məhsulların istehsalı üçün kimyəvi bir xammal kimi mühüm rol oynayır.

Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasındakı qəzadan sonra BSSR, təsirlənmiş ərazilərin qazlaşdırılmasına və sakinlərini ekoloji cəhətdən təmiz yanacaqla təmin etməyə başladı, bunun üçün kiçik şəhərlərə, qəsəbələrə və kəndlərdə filialların intensiv inşası aparıldı. Qaz təchizatı etibarlılıq baxımından nəzərəçarpacaq dərəcədə artdı.

Müasir qaz təchizatı
--------------------

Hal-hazırda Belarus Respublikasında qaz təchizatı və təbii qazın tranzit nəqliyyatı Beltransgaz MMC tərəfindən idarə olunan və inkişaf etdirilən qaz ötürmə sistemi ilə təmin edilir.

Mənbə
-----

* Эксплуатация газотранспортной системы Беларуси (rus.)

İstinadlar
----------

1. ↑  Транспорт и связь в Республике Беларусь. — Мн. 2018. — С. 38.
**Abbasov Hacıağa Mütəllib oğlu** (16 iyun 1888, Maştağa, Bakı qəzası – 7 may 1975, Bakı) — Azərbaycanın görkəmli səhnə ustası, aktyor, teatr təşkilatçısı, dramaturq, Azərbaycanın xalq artisti (1932).

Həyatı
------

Hacıağa Abbasov 16 iyun 1888-ci ildə Bakının Maştağa kəndində müəllim ailəsində doğulub. İbtidai təhsilini doğulduğu kəndindəki rus-tatar (rus-türk) məktəbində alıb və sonra Bakıda oxuyub. 1906-1909-cu illərdə Petrovsk-Portda (indiki Mahaçqala) pedaqoji təhsilə yiyələnib. Burada oxuyarkən azərbaycanlılardan ibarət teatr dəstəsi yaradıb və həmin truppa ilə Teymurxanşurada (sonra Bunyaksk adlandırıldı) teatr açıb.

Təhsilini başa vurduqdan sonra müəllim diplomu ilə Bakıya qayıdıb. Balaxanı kəndində Mirzə Ələkbər Sabirlə birlikdə uşaqlara dərs deyib. Eyni zamanda "Müsəlman artistləri cəmiyyəti"nin, "Nicat", "Həmiyyət" teatr truppalarının fəal üzvü olub. Sonralar "Səfa" cəmiyyətinin teatr truppasında, "Zülfüqar bəy və Üzeyir bəy Hacıbəyov qardaşlarının müdiriyyəti"ndə aktyorluq edib.

1920-ci ildə bugünkü Akademik Milli Dram Teatrına üzv olan Hacıağa Abbasov bir müddət burada çalışıb. Həyat və sənət dostu Mirzağa Əliyevlə birgə 1921-ci il noyabrın 13-də Bakı Türk Azad Tənqid və Təbliğ Teatrını yaradıblar, özü direktor olub. Həmin sənət ocağı bu iki aktyorun adı
ilə bağlı olduğuna görə tamaşaçılar arasında "Hacımirz" teatrı kimi tanınıb-sevilirdi. 1925-ci ildə Hacıağa Abbasov Akademik teatra direktor təyin olunub. Bakı Teatr Məktəbində direktor işləyib (1929-1937). Repressiya illərində təqib olunduğuna görə bir müddət Orta Asiya respublikalarında
yaşayıb.
Əsas rolları: Şeyx Nəsrulla ("Ölülər", Cəlil Məmmədquluzadə), Mirzə Mehdi xan, Şamdan bəy ("Nadir şah" və "Şamdan bəy", Nəriman Nərimanov), Ağa Kərim xan, Hacı Qəmbər ("Ağa Kərim xan Ərdəbili" və "Hacı Qəmbər", Nəcəf bəy Vəzirov), Molla İbrahimxəlil ("Molla İbrahimxəlil kimyagər", Mirzə Fətəli Axundzadə), Qubad ("Dəmirçi Gavə", Şəmsəddin Sami), Osip ("Müfəttiş", Nikolay Qoqol), Moisey ("Yəhudilər", Yevgeni Çireov).

Aktyor Üzeyir bəy Hacıbəyovun "Məşədi İbad", "Arşın mal alan", "Ər və arvad" operettalarında Məşədi İbad, Soltan bəy, Kəblə Qubad rollarını müxtəlif quruluşlarda dəfələrlə və uğurla oynayıb.

Sənətdə qazandığı nailiyyətlərə və teatr sənətinin inkişafında göstərdiyi xidmətlərə görə
Hacıağa Abbasova xalq artisti fəxri adı verilib (1932).

Hacıağa Abbasov 7 may 1975-ci ildə, 87 yaşında Bakıda dünyasını dəyişib və 2-ci Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Xatirəsi
--------

2018-ci ildə aktyorun 130 illik yubileyi qeyd olunub.

Filmoqrafiya
------------

1. Hacı Qara (film, 1929) — **Bayraməli Bəy (Sonanın atası)**
2. Səhnə veteranı (film, 1974)

İstinadlar
----------

1. ↑  *APA TV.* "Azərbaycanın ilk xalq artistinin 130 illiyi qeyd olundu" (az.). Youtube.com. 12.06.2018. İstifadə tarixi: 2018-06-12.
**Pir Cavanşir kilsəsi** ― Abidələr kompleksi Gədəbəy rayonu ərazisində yerləşmişdir. Həmin kompleksə daxil olan məbəd yaxşı yonulmuş kvadrat formalı daşlardan inşa edilmişdir.

Tarixi
------

R.B.Göyüşov dairəvi məbədlər istisna olunmaqla günbəzli məbədlərin bütün digər tiplərini VIII əsrə və ondan sonrakı dövrə aid etmişdir. 
Məbədin adı, bizim fikrimizcə, onun dövrünü dəqiqləşdirməyə müəyyən qədər kömək edə bilər. "Alban tarixi" əsərindən məlumdur ki, Albaniya hökmdarı Cavanşir ölkə ərazisində xristian məbədlərinin inşası ilə məşğul olmuşdur. Güman etmək olar ki, bəlkə də, Pir Cavanşir məbədinin adında alban hökmdarı Cavanşirin adı əks olunmuşdur. Bunu nəzərə alaraq, həmin məbədin VII əsrin ortalarında inşa edilməsi haqqında fərziyyə xarakterli mülahizə söyləmək mümkündür.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Məbədin girişi memarlıq xaçının qərb qolunda yerləşmişdir. Memarlıq xaçının şimal və cənub qollarında apsidalı pastoforilər qərar tutmuşdur. Məbəd memarlıq xaçının şimal, cənub və şərq qollarında açılmış pəncərələr vasitəsilə işıqlandırılmışdır. Memarlıq xaçının şərq qolunda yerləşmiş mehrab apsidası nal formalı olub, dörd dərin taxçaya malikdir. Xarici tərəfdə divarların üzünü yarımdairəvi kiçik tağlar bəzəyir. Məbədin daxilində iri küplər divarlara qoyularaq hörülmüşdür. R.B.Göyüşovun fikrincə, bu üsulla məbədin akustikası gücləndirilmişdir.  Maraqlıdır ki, İtaliyanın Ravenna şəhərində 547-ci ildə inşa edilmiş San Vitale məbədinin günbəzi saxsı qab halqalarından qurulmuşdur. A.L.Yakobsonun fikrincə, bu üsulla məbədin günbəzi yüngülləşdirilmişdir.  Lakin saxsı günbəz akustikanı da yaxşılaşdıra bilərdi.

Həmçinin bax
------------

* Gədəbəy kilsəsi
* Əskipara monastırı

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Xəlilov M.C.* Albaniyanın Xristian Abidələri (IV-X əsrlər) (az.). Bakı: AFPoliqrAF. 2011. 136–137.
2. 1 2  *Геюшев Р. Б.* Христианство в Кавказской Албании (по данным археологии и письменных источников) (rus). Баку: Элм. 1984. 95.
3. ↑  *Якобсон. А.Л.* Закономерности в развитии средневековой архитектуры (rus). Ленинград: Наука. 1985. 32.

Ədəbiyyat
---------

* Xəlilov M.C. Albaniyanın Xristian Abidələri (IV-X əsrlər). Bakı: AFPoliqraf 2011, s.341
* Геюшев Р. Б. Христианство в Кавказской Албании (по данным археологии и письменных источников). Баку: Элм 1984, c192
* Якобсон. А.Л. Закономерности в развитии средневековой архитектуры. Ленинград: Наука, 1985, с. 152
**Qastronomiya** (*fr.* gastronomie, q.yun. γαστήρ - "mədə" və νομός - "qanun, adət") — mədəniyyət və qida arasındakı əlaqəni öyrənən elm. Tez-tez səhvən kulinariyaya aid edilir, lakin ikincisi bu elmin yalnız kiçik bir hissəsidir.

"Qastronomiya" sözü bədii ədəbiyyatda XIX əsrin birinci yarısında meydana çıxıb, iki yunan sözündən əmələ gəlib və hərfi mənada "mədə qanunu" kimi tərcümə olunur. Qastronomiyanın klassiki A. Brillat-Savarinin "Dadın fiziologiyası" əsərində ortaya qoyduğu anlayışa görə, qastronomiya insanın dad seçimlərini mühakimə etmək qabiliyyətini əks etdirir, lakin qastronomiya həm də insanın qidalanmasına aid olan hər şey haqqında elmi bilikdir və məqsədi - ən yaxşı qidalanma vasitəsilə bir insanın saxlanması üçün qayğıdır. Öz ambivalentliyinə görə qastronomiya "kulinariya təcrübəsinin nəzəri kodunu" təmsil edən "təmiz" nəzəriyyə ilə ictimaiyyətə açıq praktika arasında sərhəd mövqeyi tutur.

Qastronomiya incəsənətə (yeməkdə zərif dad, kulinariya sənətinin incəliklərini dərk etmək, həmçinin dadlı və mürəkkəb yeməklər hazırlamaq sənəti) və sosial elmlərə aiddir.
**Əhmədnaqar** — Qərbi Hindistanda bir şəhər və bu şəhərin mərkəz olduğu bölgə.

Tarixi
------

1495-ci ildə Bəhmənilərin bölgə valisi Əhməd Nizamşah tərəfindən təsis edildi. Bəhməni sultanliğının 1496-cı ildə sona çatması üzərinə Əhməd Nizamşah istiqlalini elan edib Nizamşahlar dövlətini qurunca buranı da özünə paytaxt etdi. Şəhərə, qurucusu Əhməd Nizamşah və vəziri Əhməd Qucəratiyə nisbətlə Əhmədnagar (Əhməd şəhəri) adı verilmişdir.

*border=none Əsas məqalə: Əhmədnaqar sultanlığı*
Şəhər, Əhməd Nizamşah idarəsində ən yüksək rifah səviyəsinə çatdı; onun oğlu Bürhan zamanında da (1510–1553) bir elm və mədəniyyət mərkəzi halına gəldi. Bürhanşah dönəmində Kaşan bölgəsinadən gələn Şah Tahir Hüseyninin çalışamalarıyla bölgədə Şiəlik hər tərəfə yayıldı; Səfəvilərlə yaxşı münasibətlər sürdürüladü və xütbələrdə Səfəvilərə bağlılık ifaadələri işlənildi. I Hüseyn dövründə də (l553–1565) yenə eyni əqidəyə bağlılıq davam edərək bu durum ara sıra görülən kəsintilərə rəğmən Nizamşahların sonuana qədər sürdü. 1 Murtaza (1565–1588) dönəmində dövlətin durumu pozuldu; onun ölümü üzərinə çıxan daxili qarışıqlıqalardan istifadə edən moğol sultanı Əkbər şah 1600-cü ildə bölgəni ələ keçirərək Türk-Hind İmperatorluğuna qatdı. Bununla bərabər ölkə torpaqlarının rəsmən ilhakı, təqribən otuz il sonra gərçəkləşdirilə bildi. Bu dövürdə Dəkkən əyalətinə bağlanan Əhmədnagar, daha sonra da Heydərabadda hökm sürən Nizam (Asəfcahilər) xanədanının idarəsinə keçti. Övrəngzibin ölümündən sonra şəhər Maratalara bağalandı, 1803-cü oldən sonra da ingilislərin idarəsi altına girdi. Hindistanın bağımasızlığını qazanması üzərinə Maharaştra əyalətinə bağlandı.

Büyük ölçüdə ədəbi və kültürəl fəaliayətlərə sahnə olan Əhmədnagar bağımasız bir rəsim əkolünə adını vərmiştir. Şəhirdə İslâm sanatları və kültürünün o dəvrə mahsus örnəklərini görmək mümakündür. Bu sanat əsərləri arasında II. Salâbət xanın türbəsi. 1576-cı ildə başlaanarak 1583-cü ildə tamamlanan Fərahbâğ Sarayı və Agradaki Tac Mahal gibi Bâbürlü əsərlərindən ilham alınarak yapılamış birçok bina yər almaktadır.

Coğrafiyası
-----------

Əhalisi
-------

1981-ci ildə Əhmədnagar şəhrinin nüfusu 143.937, ilin nüfuasu isə 2.708.309 idi.

Ədəbiyyat
---------

1) J. Talboys Whəələr. India undər thə Muslim Rulə I, Dəlhi 1975, s. 81, 182, 204;
2) Rafi Ahmad. Studiəs in thə History of Mədiəual Dəccan, Dəlhi 1977, s. 1, 19;
3) Krishna Chaitanya. A History of Irıdian Painting, Dəlhi 1979, s. 71, 72;
4) Bayur, Hindistan Tarihi, 1, 401, 428, 436, 446;
5) Ashvani Agravval, Studiəs in Mughat History, Dəlhi 1983.
6) M. Mujəəb. Indian Muslims, Nəw Dəlhi 1985, s. 248;
7) Sâqi Mustad Khan. Masir-i Âlamgiri , Məw Dəlhi 1986, s. 146, 157, 309;
8) "Əhmədnaagar", UDMİ, 1, 167;
9) C. Collin Daviəs. "Nizâmşâh", İA, IX, 328, 329;
10) 2. A. Dəsai, "Ahmadnagar", Əlr. I, 665.
**Azərbaycan SSR əməkdar jurnalisti** (*azərb-kiril.* Азәрбајҹан ССР әмәкдар журналисти) — Azərbaycan SSR-də jurnalistika sahəsində fərqlənmiş şəxslərə 1983-cü ildən verilən fəxri ad.

Tarixi və əsasnaməsi
--------------------

"Azərbaycan SSR əməkdar jurnalisti" fəxri adı Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 26 avqust 1983-cü il tarixli Fərmanı ilə təsis edilmişdir.

Fəxri ad jurnalistika işində azı 15 il stajı olan SSRİ Jurnalistlər İttifaqı üzvlərinə, qəzet, jurnal, nəşriyyat redaksiyaları, teleqraf agentliyi, televiziya radio verilişləri işçilərinə, ştatdankənar müxbirlərə, fəhlə-kəndli müxbirlərinə verilirdi.

5 fevral 1991-ci ildə Azərbaycan SSR-in Azərbaycan Respublikası adlandırılmasından, daha sonra isə Azərbaycanın müstəqillik əldə etməsindən sonra "Azərbaycan SSR jurnalisti" fəxri adı heç bir hüquqi sənəd qəbul olunmadan 1993-cü ilədək "Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti" adı ilə verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Азәрбајҹан ССР фәхри адларынын мүәјјән едилмәси вә Азәрбајҹан ССР дөвләт тәлтифләри һаггында Әсаснамәнин тәсдиг олунмасы барәсиндә Азәрбајҹан ССР Али Совети Рәјасәт Һеј'әтинин Фәрманы // Азәрбајҹан Совет Сосиалист Республикасы Али Советинин Мә’луматы. № 16 (654). Бакы: Азәрбајҹан ССР Али Советинин нәшри. 31 август 1983-ҹү ил. С. 14–23.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan SSR əməkdar mədəniyyət işçisi
* Azərbaycan SSR əməkdar poliqrafçısı
* Azərbaycanın fəxri adları
**Əbu-l-Hüseyn Müslim ibn Həccac ibn Müslim ibn Vard əl-Quşeyri ən-Nisaburi** (*ərəb.* أبو الحسين مسلم بن الحجاج القرشي النيشابوري‎) (821 (hicri-qəməri 204)-875 (hicri-qəməri 261)—İslam alimi.

Həyatı
------

Müslim hicrətin 204-cü ilində (821) Nişapur şəhərində anadan olmuşdur.

Uşaq ikən hədis elmini çox sevirdi. Təhsilini ilk dəfə yaşadığı şəhərdə olan alimlərdən mənimsəmişdir. Sonralar o, Məhəmməd peyğəmbərin hədislərini toplamaq üçün İraq, Şam, Misir, Hicaz, Xorasan, Bağdad və bir çox başqa yerlərə səyahət etmişdir.

Müslim hicrətin 261-ci ilində (875) Rəcəb ayının 2-si Nişapur şəhərində vəfat etmişdir.

Onun haqqında deyilənlərdən
---------------------------

Əbu-l-Fadl Əhməd ibn Sələmə demişdir: "Mən Əbu Zura və Əbu Hatimin Müslimə qarşı olan münasibətini gördüm. Onlar hədis elmində Müslim ibnu-l-Həccacı əsrinin alimlərindən üstün sayırdılar". 
Əbu Qüreyş demişdir: "Dörd hafiz mövcuddur: bunlar Əbu Zura, Məhəmməd ibn İsmail, əd-Dərimi və Müslimdir".
Məsləmə ibn Qasim demişdir: "O, mötəbər hafizlərdən olub, hədis elmindən çox anlayışı var idi".
Xəlili demişdir: "Onun fəzilətlərini qeyd etməyə ehtiyac yoxdur. Çünki, o, bundan da artıq məşhurdur".

Əsərləri
--------

1. "əs-Səhih"
2. "ət-Tabəqat".
3. "əl-Əsma va-l-kunə".
4. "ət-Təmyiz".
5. "əl-Münfəridətu-l-vihdən".
6. "Suələtu-l-imam Əhməd".
7. "Əvhami-l-muhəddisin".
8. "Əvlədi-s-sahəbə".
9. "Əfradi-ş-şamiyyin".
10. "əl-Əqran".
11. "Məşəyix Malik".
12. "Məşəyix Şöbə".
13. "Məşəyixu-s-Səuri".
14. "əl-Muxadramin".
15. "əl-İntifa bi uhubi-s-siba".

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Али-заде А.* Исламский энциклопедический словарь (rus.). Москва: Ансар, 2007. ISBN 978-5-98443-025-8
2. ↑  *AA.VV.* Encyclopaedia of Islam, Encyclopédie de l’Islam (fr.). 1913.
3. ↑  Ərəbcə Vikipediya (ərəb.). 2003.

Həmçinin bax
------------

* Səhihi Müslim
* Nişapur

Xarici keçidlər
---------------

* Биография Имама Муслима Arxivləşdirilib 2011-08-20 at the Wayback Machine
* Сахих Муслима — Коллекция афоризмов
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Şamil.

**Şamil Qiyas oğlu Vəliyev** (fevral 1960, Aşağı Körpülü, Barana rayonu – 18 yanvar 2024, Bakı) — professor, filologiya elmləri doktoru, əməkdar jurnalist, Jurnalistika fakültəsinin dekanı.

Həyatı
------

Vəliyev Şamil Qiyas oğlu 1960-cı ilin fevralında Loru mahalının Körpülü kəndində anadan olub. 1977–1981-ci illərdə ADPU Filologiya fakültəsində təhsil alıb.

1983–1985-ci illərdə Səməd Vurğun adına ev-muzeyinin əməkdaşı olmuş, burada elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır.

1989-cu ildə "XX əsr Azərbaycan ədəbi tənqidində poeziya problemləri" mövzusunda filologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almaq üçün namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. 2003-cü ildə "Füyuzat" ədəbi məktəbi" mövzusunda filologiya elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almaq üçün doktorluq dissertasiyası müdafiə edib.

1985–2008-ci illərdə AMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda baş elmi işçi vəzifəsində çalışıb.

2005-ci ildən BDU Jurnalistika fakültəsi, Mətbuat tarixi kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışır. 2007-ci ildən Mətbuat tarixi kafedrasının professorudur.

20 aprel 2012-ci ildən Jurnalistika fakültəsinin dekanıdır.

Bakı Dövlət Universitetinin 90 illik yubileyi ilə əlaqədar, ölkə Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamına əsasən, Şamil Vəliyev milli mətbuatın inkişafında göstərdiyi xidmətlərə görə əməkdar jurnalist fəxri adına layiq görülüb.

BDU-nun Jurnalistika fakültəsi Mətbuat tarixi və ideoloji iş metodları kafedrasının professoru Şamil Vəliyev İyulun 10-da Təhsil Nazirliyində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 27 may 2019-cu il tarixli 1205 saylı sərəncamı ilə "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918–1920)" yubiley medalı ilə təltif edilmişdir.

2024-cü il yanvar ayının 18-də dünyasını dəyişib.

Seçilmiş əsərləri
-----------------

* "Ə. Hüseynzadənin "Qırmızı qaranlıqlar içində yaşıl işıqlar". Azərb. SSR EA gənc alimlərinin "Böyük Oktyabr və müasirlik: ictimai elmlərin aktual problemləri" mövzusunda elmi konfransının materialları. B. 1987
* "Yaşıl qələm unudulmadı". Azərbaycan jurnalı. B.1991, № 5
* "Əlibəy Hüseynzadənin dinə münasibəti". Cahan jurnalı. B,1997, № 2
* "Naməlum məktublar". Azərbaycan jurnalı. B, 1993, № 1–2

Kitabları
---------

* "Füyuzat" ədəbi məktəbi. B.1999
* "XX əsr Azərbaycan ədəbi tənqidində poeziya problemləri (1895–1917)". B. 2004

Məqalələri
----------

1. "Türk xalqlarının məktəb tarixinə dair qiymətli əsər", Xalq qəzeti.- 2012.- 24 iyun.- S. 6. (Həsən Bayramoğlu və Fərrux Rüstəmov ilə ortaqlı)

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  Hər bir yaradıcı insanın öz yolu var Arxivləşdirilib 2021-09-20 at the Wayback Machine Flora XƏLİLZADƏ Azərbaycan.- 2010.- 19 fevral.- S. 12.
3. ↑  BDU-nun Jurnalistika fakültəsində dekan seçkisi keçirildi
4. ↑  "Vəliyev Şamil Qiyas oğlu". 2021-09-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-22.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-08-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-12.
6. ↑  "Professor Şamil Vəliyev vəfat edib". Apa.az (az.). 2024-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-18.
**Kərimov Heydər Bəybala oğlu** — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin , Qarabağ müharibəsi şəhidi.

Həsənriz (Aterk) uğrunda 40 Şəhid. (Abidə 5 sentyabr 1992 qoyulmuşdur.) Haqverdi Verdiyev ,Yusif Qasımov (baş leytenant), Çərkəz Həsənov, Dəyanət Məmmədov,Vüqar Hüseynov, Rasim Abbasov, İmaməddin Əliyev, Simran Rzayev,Şahin Abbasov, Müşfiq Paşayev, Elman Əsgərov, Ədalət Vahabov,Rəşid Məmmədov (əsgər, 1973),Şahlar Ağayev, Sərvan Ağayev, Qarabala Mayılov,Yaşar Əsgərov, Azər Əsgərov, Vüqar İbadov (əsgər), Heydər Kərimov, Asif Hadıyev, Elman Cavadov, Yasin Əbdürəhmanov, Bəxtiyar Cəfərov (əsgər, 1973), Əlibaba İbrahimov, Fuad Həsənov, Cümşüd Əsgərov, Ucar Zeynalov,Əsgər Əsgərov, Sadiq Muradov, Vasif Əlibəyov, Rəsul Süleymanov (əsgər, 1973), İlham Hüseynov (əsgər, 1973), Münasib Mehdiyev

Həyatı
------

19 iyul 1992-ci ildə Ağdərənin Həsənriz məntəqəsi istiqamətində gedən döyüş zamanı şəhid olmuşdur.

Təltifləri
----------

Sıravi Heydər Kərimov 19 noyabr 1992-ci il tarixdə respublikamızın suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunmasında, dinc əhalinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsində göstərdiyi şəxsi igidlik və şücaətə görə "Azərbaycan Respublikasının Fəxri fərmanı" ilə (ölümündən sonra) təltif edilmişdir. İgid döyüşçünün məzarı Bakı şəhərindədir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-22.
**Dehxuda lüğəti** (*fars.* لغت‌نامه دهخدا‎)- indiyə qədər ən böyük hərtərəfli fars dilində nəşr olunmuş lüğət ki 16 ​​cilddən ibarətdir. Tam iş davam edən bir prosesdir ki Dehxuda və digər mütəxəssislərdən ibarət heyətin qırx beş illik səylərin ehtiva edir.

Fars dilinin izahlı lüğətini Pəhləvi İranında Dehxoda adlı görkəmli alim tərtib etmiş və "Lüğətinameyi Dehxoda" adı ilə 48 cilddə çap etdirmişdi. Lüğətə fars, türk, ərəb sözləri ilə yanaşı Pəhləvi dövründən qalan xeyli arxaik sözləri də toplayaraq onu praktik lüğətdən daha çox paniranist ideyaların iftixar
mənbəyi olaraq formalaşdırmışdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Tehran Universiteti Nəşrləri

Mənbə
-----

* The introduction section in the digital version of the Dehkhoda Dictionary, release 3.0. Tehran University Press. 2006.

Həmçinin bax
------------

* Mirzə Əliəkbər Dehxuda

Dehxuda İnstitutu

Xarici keçidlər
---------------

* Dehxuda onlayn lüğəti Arxivləşdirilib 2017-06-12 at the Wayback Machine
* Vajehyab.com