recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Salavat.

| İslam |
| --- |
| İslamda iman |
| Allah  • Allahın varlığı və təkliyi  • Mələklər  • Müqəddəs kitablar  • Məhəmməd peyğəmbər və digər peyğəmbərlər  • İmamət  • Axirət  • Kəlmeyi-şəhadət |
| Firuiddin |
| Namaz  • Zəkat  • Xüms  • Oruc  • Həcc |
| İslamda xüsusi günlər |
| Besət bayramı • Ramazan bayramı  • Qurban bayramı  • Qədir-Xum |
| Quran |
| Sünni  • Hədis  • Təsəvvüf  ·  Fiqh  • Kəlam  • Şəriət |
| İslam tarixi |
| Əhli-Beyt  • Səhabə  • Şiəlik • Sünnilik  • Xaricilik  • Dörd xəlifə  • İmamət  • Məhəmməd |
| Portal     Kateqoriya     Vikilüğət     Vikisitat     Vikimənbə     Vikixəbər     Commons |
| * b
* m
* r
 |

Ərəbcə
**Salavat** — İslamda Həzrəti Peyğəmbər, onun ailəsi, bəzən də Əshabı üçün edilən dua. Ərəbcəsi belədir: (صلی الله علیه و آله و سلم). Tərcüməsi isə belədir: Allah Muhəmməd və ailəsinə salavat və salam göndərsin. Bu dua adətən islam peyğəmbəri Məhəmməd peyğəmbərin (s) adından sonra işlənir və onun özünə və Əhli-beytinə (ə) salavat, salam və dua olaraq deyilir.

Salavatın variantları
---------------------

1. Sallallahu aleyhi və alihi və səlləm

2. Əleyhissalam

3. Aleyhi-s-salatu vəs-salam

4. Sallallahu aleyhi və səlləm

5. Əssalatu vә-s-salamu alә Muhammәdin vә alә alihi vә әshabihi әcmәin

Salavatın qısa yazılması
------------------------

1. S.A.S.

2. S.A.V.

3. (ә)

4. (s)

5. S.A.V.S.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İslam** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Tateşina Oyuncaq Ayı Muzeyi** (蓼科テディベア美術館, *Tateşina Teddi Bea Bicutsukan*?) – Yaponiyanın Naqano prefekturasının Tateşina qəsəbəsində, Şirakaba gölünün sahilində yerləşən muzey. Dünyada ən böyük oyuncaq ayı muzeyidir.

Tarixi
------

Muzey 1995-ci ildə Yaponiyanın ilk oyuncaq ayı muzeyi kimi açılmışdır. 2011-ci ildə muzeydə yenidənqurma işləri aparılmış və 30 iyul 2011-ci ildə yenidən açılmışdır.

Xüsusiyyətlər
-------------

Muzeydə 15 fərqli ölkədən və 18 fərqli mövzuda olan 11.000-dən çox oyuncaq ayı nümayiş etdirilir. Muzey sərgisi 18 kabinə bölünmüşdür. Muzeydə tez-tez oyuncaq ayı axtarma oyunları keçirilir. Muzeyin miniatür oyuncaq ayı kolleksiyası var. Bu kolleksiyaya daxil olan 0,8 millimetr ölçüsündəki oyuncaq ayı dünyanın ən kiçik oyuncaq ayısı kimi Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüşdür. Muzeyin sahəsi 3,300 m2 təşkil edir və dünyadakı ən böyük oyuncaq ayı muzeyidir.

Muzeydə zürafə və fil kimi müxtəlif heyvanların real ölçüdə olan oyuncaqlarından ibarət "zoopark" fəaliyyət göstərir. Muzeyin oyuncaq ayı mağazası Yaponiyadakı ən böyük oyuncaq ayı mağazasıdır. Burada *Steiff* və *Merrythought* kimi brendlərlə yanaşı yerli sənətçilərin hazırladıqları 2000-dən çox oyuncaq ayı satılır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Concept". Muzeyin rəsmi saytı (yaponca). 7 avqust 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 avqust 2023.
2. ↑  "Tateshina Teddy Bear Museum" (ingiliscə). 2023-08-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 avqust 2023.
3. 1 2  "蓼科テディベア美術館". Muzeyin rəsmi saytı (yaponca). 2023-08-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 avqust 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* 1027.jp — Tateşina Oyuncaq Ayı Muzeyinin rəsmi saytı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram |
Ümumi yayılması
---------------

Şimali Amerikada — Ontorio və Nyu-Yorkdan Floridaya, Şimal-qərbi Minnesatiyaya qədər yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

6–8 m-ə qədər hündrlükdə şarşəkilli çətirə malik ağacdır. Gövdəsinin qabığı tünd boz rəngdə olub, üzəri ziyilli şişlərlə örtülüdür. Cavan budaqları qabaqca yaşımtıl, ikinci il qırmızı-qonur rəngdə olur, seyrək tükcüklüdür. Yarpaqları üçər, yarpaqcıqları uzunsov-ellipsvarı və ya yumurtavari, 6–12 sm uzunluqdadır. Üstdən parlaq, tünd yaşıl, altdan azca yaşıl rəngli olub, çılpaqdır. Yarpağın saplağının ümumi uzunluğu yarpaqcıqların uzunluğuna bərabərdir. Çiçəkləri 1 sm-ə qədər diametrdə olan ellipsvarı və ya bəzən tərs lansetvarı, yaşılımtıl-ağ rəngli ləçəklərə malikdir. Kasacıq 1–2 mm uzunluqda uzunsov və ya yumurtavarı dilimlidir. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir, meyvəsi sentyabr-oktyabrda yetişir. 1,5–3 sm diamterdə tərs yumurtavarı və ya dairəvi qanadcıqdır, ikitoxumludur.

Ekologiyası
-----------

Rütubət və nəmişlik sevən bitkidir, suvarma tələb edir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Nəbatət bağında introduksiya olunmuşdur. 1–1,5 m-ə qədər hündürlüyə qalxır, hər il çiçəkləyir və toxum verir.

İstifadəsi
----------

Dekorativ kol kimi yaşıllaşdırmada istifadə oluna bilər. Yaşıllaşdırmada ən çox f. aurea Schelle- qızılyarpaq və f. glauca Kirchn -boz, cavan vaxtı tükcüklü yarpaqları olan formaları daha əhəmiyyətlidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 118.
2. ↑  Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorasi" V cild, Baki, "Elm", 2019, 370 səh.
**Cekson Neteniel "Ceks" Teller** — ABŞ teleserialı "Anarxiyanın oğulları"nın baş qəhrəmanı. Çarli Hannem tərəfindən canlandırılıb. Ceks qanundan kənar motosiklet klubunun üzvüdür, o, əvvəlcə klubun vitse-prezidenti, daha sonra isə prezidenti olur. Onun rəhbərlik etdiyi bu klub Anarxiya Oğulları Motosiklet Klubu Redvud Original (SAMCRO) adlanır. Klub Kaliforniya ştatının Charming adlı uydurma şəhərciyində fəaliyyət göstərir.

Həyatı
------

Ceks Teller 1978-ci ildə anadan olub. Onun anası Con atası isə Qemma Tellerdir. Onun müharibə veteranı olan atası vaxtı ilə SAMCRO motosiklet klubunun qurucusu və prezidenti olmuşdur. Ancaq atası 1993-cü ildə avtomobil qəzasında ölür. Bu hadisədən sonra klubun rəhbər vəzifəsi Kley Morrova keçir. Kley onun anası ilə evlənərək onun ögey atası olur. Ceks avtomobilləri təmir etməyi öyrənib və GED diplomunda malikdir.

Ceks serialda baykerlərin adətən geyindiyi ağır çəkmələr əvəzinə ağ Nike Air Force 1 idman ayaqqabısı geyinməkdədir. Ceks serialın sonuna qədər 46 adam öldürüb.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Tyler, Adrienne.* "Sons of Anarchy: How Old Jax Was At The Beginning & End". screenrant.com. Screen Rant. 19 December 2020.
2. ↑  Out // Sons of Anarchy. 4 sezon. 1 epizod. September 6, 2011. FX.
3. ↑  *Johns, Nikara.* "'Sons of Anarchy' Series Finale: Chat with Costumer Kelli Jones". footwearnews.com. Footwear News. 10 December 2014. İstifadə tarixi: 16 July 2021.
4. ↑  *Ornos, Riza.* ""Sons of Anarchy" Series Finale: Jax Teller's Body Count, SAMCRO 153 Murders". ibtimes.com.au. International Business Times. 13 January 2015. İstifadə tarixi: 16 July 2021.
**Baumol effekti** (*Baumol effect*) – iqtisadi inkişaf dövründə xidmətlərin qiymətlərinin tədricən bahalaşması, sənaye məhsullarının qiymətlərinin isə bunun əksinə ucuzlaşmasını nəzərdə tutan iqtisadi effekt. Bu effekti 1967-ci ildə Nyu-York Universitetinin professoru Vilyam Baumol aşağıdakı kimi təsvir edirdi: məhsuldarlığın artması və yeni texnologiyalara qoyulan investisiyalar kapitaltutumlu sahələrdə qiymətləri azaldır. Daha çox əməktutumlu olan xidmət sektorunda isə əks proses baş verir. Eyni zamanda, zəif inkişaf etməkdə olan ölkələrdə sənaye məhsullarının xidmətlərə nisbətən baha olduğu görünür. Bütün bunlara baxmayaraq, Baumol effekti mütləqləşdirilməməlidir. Belə ki, bəzi qeyri-sənaye sahələri, məsələn, telekommunikasiya qiymətlərin azalmasından yararlanır. Xidmət sahəsində məhsuldarlığın ölçülməsinin çətin olması da nəzərə alınmalıdır. Baumol effekti müəyyən qədər dövlət xərclərinin artımının izahında da istifadə olunur. Çünki hökumətlər də, öz növbəsində, əhalinin əmtəələrdən çox xidmət təchizatçıları kimi çıxış edirlər.

Mənbə
-----

* Dövlət Maliyyəsi terminləri lüğəti, Dr. İ. Əhmədov, K. Aslanlı, Ş. Əhmədov, Bakı – 2008
**Tibu fərziyyəsi** (Tibu modeli) — 1956-cı ildə Çarlz Tibu tərəfindən irəli sürülən yerli hökumətdə pulsuz atlı probleminin siyasi olmayan həlli. Müəyyən sayda bölgələrin mövcudluğu və iqtisadi agentlərin mümkün miqrasiyası şəraitində fiskal mərkəzsizləşdirmə Pareto səmərəliliyinə kömək edir, yerli ictimai mallara dair üstünlüklərin optimal müəyyənləşdirilməsi və bu üstünlüklərin iqtisadi agentlər arasında ən tam şəkildə həyata keçirilməsi üçün ilkin şərtlər yaradır. Hər bir təsərrüfat subyekti yaşayış yerini dəyişərək, öz yerli ictimai əmtəələri (ictimai xidmətlər) və onların xərclərini yerli vergilər kimi seçir.

Tarixi
------

Nobel mükafatı laureatı Pol Samuelson 1954-cü ildə yazdığı "Dövlət Xərclərinin Təmiz Nəzəriyyəsi" adlı əsərində qeyd edirdi ki, istehlakçılar öz üstünlüklərini açıqlamaqda maraqlı olmadığı üçün cəmiyyət ictimai malların səmərəli təchizatı probleminin həllini tapa bilmir. ictimai mallar və onları gizlətmək (free-rider effekti var). Beləliklə, faktiki tədarük səviyyəsi optimaldan xeyli aşağıdır. Bununla belə, amerikalı iqtisadçı Çarlz Tibout 1956-cı ildə yazdığı "Yerli xərclərin təmiz nəzəriyyəsi" əsərində ictimai mallara üstünlüklərin müəyyən edilməsi probleminin həllini təqdim etmişdir. İstehlakçılara üstünlükləri aşkar etmək mexanizmi — mobillik bəxş etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Самуэльсон П.Э.* Чистая теория общественных расходов (PDF) (Вехи экономической мысли Том 4. Экономика благосостояния и общественный выбор). СПб: Экономическая школа. Под общ. ред. А. П. Заостровцева. 2004. 371–376. ISBN 5-902402-07-7.
2. ↑  *Tiebout C.* A Pure Theory of Local Expenditures (PDF). 64 (The Journal of Political Economy). 1956. 416–424. ISBN 5-7598-0073-6.
**Fuad Məsum** (tam adı: *Məhəmməd Fuad Məsum Həvrami*; kürdcə:فوئاد مەعسووم ; *ərəb.* محمد فؤاد معصوم‎; 1 yanvar 1938, Köysancaq, İraq Kürdüstanı) — Kürd əsilli İraq dövlət xadimi. İraq Respublikasının 7-ci Prezidenti. Milliyyətcə kürddür.

Gəncliyi və təhsili
-------------------

Məhəmməd Fuad Məsum Həvrami 1 yanvar 1938-ci ildə İraqın Süleymaniyə əyalətinin Koya şəhərində anadan olmuşdur. Ailəsi kürd olan Fuad Məsum Kürdüstanın din məktəblərində təhsil alıb. Bağdad Universitetində hüquq və şəriət dərsləri alan Fuad, 1958-ci ildə Əl-Əzhər Universitetində magistr təhsilini davam etdirmək üçün Misirin paytaxtı Qahirə şəhərinə getdi. 1968-ci ildə Bəsrə Universitetində professor kimi işləməyə başladı. 1975-ci ildə Əl-Əzhər Universitetində islam fəlsəfəsi doktoru adını aldı.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

1962-ci ildə İraq Kommunist Partiyasına daxil oldu. Bu partiyada 1964-cü ilə qədər davam etdi. Orada Kommunist Partiyasının sədri Xalid Bəkdaşı qarşılamaq üçün Suriyaya getdi. Fuad Məsum Xalid Bəkdaşın kürdlərə qarşı münasibətini görüb Kürdüstan Demokratik Partiyasına qoşulmaq üçün komunist partiyasından ayrıldı.

1968-ci ildə Kürdistan Demokratik Partiyasının Bəsrə təşkilatının sədri oldu. 1975-ci ildə Qahirədə Kürd inqilabının üzvlərindən biri idi. 1976-cı ildə Kürdistan Yurdsevərlər Birliyinin təsisçilərindən idi. 1992-ci ildə İraq Kürd Muxtariyyətinin ilk baş naziri oldu. 2003-cü ildə İraqın işğalından sonra Kürdistanı təmsil edən heyət üzvlərindən biri olaraq Bağdada gəldi və Konstitusiya komitəsinin üzvü oldu. 2004-cü ildə İraq Nümayəndələr Konseyinin sədri oldu. 11 iyul 2014-cü ildə İraq Nümayəndələr Konseyində səs çoxluğu ilə ölkə prezidenti seçildi.

Şəxsi həyatı
------------

Fuad Məsum Ronak Mustafa Əbdül Şahid adlı xanımla evlənmiş və bu evlilikdən 5 qız uşağı dünyaya gəlmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Michael M. Gunter (4 November 2010). Historical Dictionary of the Kurds  Arxivləşdirilib 2022-01-21 at the Wayback Machine Scarecrow Press. İstifadə tarixi:2015-11-17
2. ↑  "Who is Fuad Masum, the new Iraqi president?" Arxivləşdirilib 2014-10-04 at the Wayback Machine İstifadə tarixi:2015-11-17
3. ↑  "Talabani's old time friend becomes candidate for Iraqi President | BAS NEWS" Arxivləşdirilib 2014-07-27 at the Wayback Machine İstifadə tarixi:2015-11-17
4. ↑  "Who is the new Iraqi president, Fuad Masum Hawrami?". Arxivləşdirilib 2014-08-14 at the Wayback Machine AlHayat.com İstifadə tarixi:2015-11-17

| ⛭Presidents of Iraq (List) |
| --- |
| İraq Cümhuriyyəti (1958–1968) | 

|  |  |
| --- | --- |
| 
* ər-Rüba'i†
* Əbül Salam Arif†
* əl-Bəzzaz†\*
* Əbül Rəhman Arif†

 |   |

 |
| Ba'athist Iraq (1968–2003) | 

|  |  |
| --- | --- |
| 
* al-Bakr
* Hussein

 |   |

 |
| Coalition Provisional Authority (2003–2004) | 

|  |  |
| --- | --- |
| 
* Garner\*
* Bremer\*

 |  |

 |
| Republic of Iraq (since 2004) | 

|  |  |
| --- | --- |
| 
* al-Yawer\*
* Talabani
* Masum
* Salih
* Rashid

 |   |

 |
| \* interim     † military |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Rüstəm (dəqiqləşdirmə).

**Rüstəm** və ya **Rüstəm Zal** (pəhl. Rodastahm, Rostahm; *fars.* رستم‎) — Fars xalq dastanının əfsanəvi qəhrəmanı, Firdovsinin "Şahnamə"sinin əsas personajlarından biri.

Ənənə
-----

Firdovsinin "Şahnamə"sində pəhləvan Rüstəm (və onun oğlu Zöhrab) haqqında şeir ümumi həcmin üçdə birindən çoxunu tutur. Rüstəm Siyavuş və İsfəndiyarla birlikdə "Şahnamə"nin əsas epik qəhrəmanlarıdır. Rüstəm obrazını yaradarkən Firdovsi üçün əsas material sak və soqdların qəhrəmanlar haqqında əfsanələr silsiləsi olmuşdur.

Rüstəm və Zöhrab haqqında əfsanənin osetin (Nart), alman və kelt qəhrəmanlıq əfsanə və mifləri ilə çox oxşar cəhətləri var. Rus folklorunun personajı Yeruslan Lazareviçin adı və iştirak etdiyi bəzi süjetlər Zalın oğlu Rüstəmə gedib çıxır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Еруслан Лазаревич // Мифологический словарь. Гл. ред. Е. М. Мелетинский. М.: Советская энциклопедия. 1990. ISBN 5-85270-032-0.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Фирдоуси А. «Шах-Наме. Критический текст», т.т.1-9, Москва 1960-71
* Бертельс Е. Э. «История персидско-таджикской литературы. Избранные труды», Москва 1960.
**Üçqurşaqlı zirehli** (*lat.* Tolypeutes tricinctus) — məməlilər sinfinə, zirehlilər fəsiləsinə daxil olan növ. Braziliyada yayılmış endemik bir zirehli növüdür. Braziliyada **tatu-bola** kimi tanınır. Bir top kimi yuvarlana bilən iki növ zirehlidən biridir. Son 10 ildə fərdlərin sayı 30% azalıb. Üçqurşaqlı zirehlilər əsasən açıq savannalarda və seyrək meşələrdə yaşayır.

Qidalanması
-----------

Əsas qida mənbəyi qarışqa və termitlərdir. Burunu yerə sıxaraq ov axtarır. Şikarını tapdıqda, bir çuxur qazmağa başlayır. Uzun bir yapışqan dili böcəkləri tutmaq üçün istifadə olunur. Bundan əlavə molyusklar, qurdlar, meyvələr və leşlərlə qidalana bilirlər. Güclü zirehə baxmayaraq, yetkin puma və yaquar dişləmə ilə onu parçalaya bilir. Bununla belə yaşayış yerlərini məhv edən, onları heyvandarlıq üçün otlaqlara çevirən bir insan tərəfindən böyük bir təhlükə yaranır.

Anatomiya
---------

Üçqurşaqlı zirehlinin uzunluğu 22–27 sm, quyruğu isə 6 ilə 8 sm arasındadır. 1–1,6 kq çəkiyə sahib olurlar. Zireh çevik dəri zolaqları ilə bir-birinə bağlanan, üst-üstə düşməyən keratinləşdirilmiş tərəzilərlə örtülmüş sümüklənmiş dermal qalxanlardan ibarətdir. Zireh arxa, yan, baş, quyruq, qulaq və xarici ayaqları əhatə edir. Bədənin aşağı gövdəsi və daxili səthlərində heç bir qoruma yoxdur və əvəzinə uzun, qaba saçlarla örtülür. Dişlər yalnız həşərat ekzoskeletlərini məhv etmək üçün hazırlanmış yumşaq və mıxa bənzərdir.

Üçqurşaqlı zirehli sıx, demək olar ki, keçilməz bir top formasında yuvarlanmaq qabiliyyətinə malikdir. Bu zirehlərinin daha çox çeviklik təmin edən digər zirehlilər növlərindən bir qədər zəif olması ilə təmin edilir. Zirehlə gövdə arasında bir hava qatı var. Bu termorequlyasiya qabiliyyəti, bəzi digər zirehli növləri üçün çox quraq bir iqlim şəraitində yaşamalarını təmin edir. Bir topa yuvarlanarkən topu tamamilə bağlamaq üçün baş və quyruq bir-birinə bağlanır.

Davranışı
---------

Balalar doğulduqdan sonra bir neçə saat ərzində gəzə bilirlər, ancaq bir neçə ay analarının yanında qalırlar. Əsasən tənha bir həyat tərzi sürürlər, ancaq bəzən 2–3 başdan ibarət bir qrup qura bilirlər. Bir topa yuvarlanmaq bacarığı onlara dəliklərdə gizlənməmək imkanı verir. Ərazilərini ifrazatları ilə qeyd işarələyirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.
2. ↑  Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. M. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0
3. ↑  Wildlife Explorer: Three-Banded Armadillo. USA: International Masters Publishers, 1998.
4. ↑  "Brazilian Three-banded Armadillo". 2014-08-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-10.
5. ↑  "Трехпоясные броненосцы". 2019-10-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-10.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Taksonomiya | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
**Aleksey Osipoviç Çernyayevski** — görkəmli maarifçi, metodist, pedaqoq.

Həyatı
------

**Aleksey Çernyayevski** 1840-cı ildə Şamaxı yaxınlığında anadan olmuşdur. İlk təhsilini Şamaxı qəza məktəbində almışdır, daha sonra dörd il Şamaxı şəhər məktəbində oxumuşdur. Maddi sıxıntı ilə bağlı məktəbi tərk edib işə düzəlmək məcburiyyətində qalır. Məktəbi bitirmədən Aleksey Çernyayevski 16 yaşında poçta işə düzəlir və poçtalyon, 1864-cü ildən isə nəzarətçi işləyir.

Pedoqoji fəaliyyəti
-------------------

Mərəzə poçt stansiyasında işlədiyi zaman bir dəstə kənd uşağını başına yığıb onlara rus dilini öyrətmişdir. Həvəskar müəllimin könüllü təşkil etdiyi iş gözdən qaçırılmır və 1867-ci ildə o, Şamaxı qəza məktəbinin müəllimi vəzifəsinə keçirilir. 1869-cu ildə Aleksey Çernyayevskini Duşeti-Tianeti ikisinifli qapalı pansiona müdir təyin edirlər. 1870-ci ildə o, Tiflisdəki Nikolayev ibtidai məktəbinə müdir keçirilir. 1871-ci ildə Bakı xalq məktəbləri idarəsinə müdir müavini təyin olunur, lakin bu vəzifədə yalnız dörd ay çalışa bilir, onu Kuban vilayət xalq məktəbləri idarəsinə yenə də müdir müavini (1876-cı ildən müdir) vəzifəsinə təyin edirlər. Burada o səkkiz il çalışır. 1879-cu ildə Qori şəhərində Zaqafqaziya müəllimlər seminariyasının Azərbaycan şöbəsi yaradıldığı zaman həmin şöbənin müfəttişi vəzifəsinə dəvət alır. Demək olar ki, ömrünün ən yetkin çağını, on dörd il (1879–1893) həmin vəzifədə çalışır. 1893-cü ildə Azərbaycan şöbəsinin ikinci sinif şagirdi Səfərəli bəy Vəlibəyovun bacısı oğlu Süleyman Axundov tapança ilə özünü öldürmək istəmiş, lakin sağ qalmışdı. Bu qalmaqalla bağlı Çernyayevskini çox əziyyətə salır, təqsirli onu görürdülər.

Müxtəlif polis idarələrinə izahat və arayışlar yazmalı olan Çernyayevski yaxşı başa düşürdi ki, əsas məsələ seminariya direktorunun onun vəzifəsindən getməsi arzusudur. Beləliklə, 1893-cü ildə yorğunluğunu səbəb gətirərək o istefa ərizəsi yazır və Tiflisə köçür. Bir ildən sonra isə, 1894-cü ilin dekabrın 14-də əlli beş yaşında vəfat edir.

**"Vətən dili"**nin işıq üzü görməsi, Firidun bəy Köçərli (1863–1920), Rəşid bəy Əfəndiyev (1863–1942), Səfərəli bəy Vəlibəyov (1861–1902), Mahmud bəy Mahmudbəyov (1859–1923), Teymur bəy Bayraməlibəyov (1862–1937), Süleyman Sani Axundov (1875–1939), Cəlil Məmmədquluzadə (1866–1932), Nəriman Nərimanov (1870–1925) kimi ziyalı kadrların hazırlanması A.O.Çernyayevskinin adı ilə bağlıdır.

A.O.Çernyayevski "Vətən dili"nin I hissəsinin müəllifi, II hissəsinin isə Səfərəli bəy Vəlibəyov ilə birlikdə həmmüəllifidir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Hüseyn Əhmədov. Azərbaycan məktəb və pedaqoji fikir tarixi. Bakı: Elm və təhsil, 2014. — səh. 132–136.
2. ↑  "Aleksey Osipoviç Çernyayevski". 2013-04-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-01-14.

Mənbə
-----

* Çernyayevski A.O.Vətən dili, I hissə. Çernyayevski A.O. Vəlibəyov S.H. Vətən dili, II hissə. Faksimil nəşr. Tərtib və transfoneliterasiya edən, ön söz, qeyd və şərhlər, sözlük və cədvəllərin müəllifi: Vüqar Qaradağlı. CBS, Bakı – 2007. 740 səh.
| İslam |
| --- |
| İslamda iman |
| Allah  • Allahın varlığı və təkliyi  • Mələklər  • Müqəddəs kitablar  • Məhəmməd peyğəmbər və digər peyğəmbərlər  • İmamət  • Axirət  • Kəlmeyi-şəhadət |
| Firuiddin |
| Namaz  • Zəkat  • Xüms  • Oruc  • Həcc |
| İslamda xüsusi günlər |
| Besət bayramı • Ramazan bayramı  • Qurban bayramı  • Qədir-Xum |
| Quran |
| Sünni  • Hədis  • Təsəvvüf  ·  Fiqh  • Kəlam  • Şəriət |
| İslam tarixi |
| Əhli-Beyt  • Səhabə  • Şiəlik • Sünnilik  • Xaricilik  • Dörd xəlifə  • İmamət  • Məhəmməd |
| Portal     Kateqoriya     Vikilüğət     Vikisitat     Vikimənbə     Vikixəbər     Commons |
| * b
* m
* r
 |

**İqamə** nın forması:

Allahu Əkbər! (2 dəfə) (*Allah Ən ucadır*)  

Əşhədu ən lə iləhə illəllah! (2 dəfə) (*Şəhadət edirəm ki, Allahdan başqa ibadətə layiq haqq məbud yoxdur*)  

Əşhədu ənnə Muhəmmədən rasulullah! (2 dəfə) (*Şəhadət edirəm ki, Muhamməd Allahın rəsuludur*)  

Hayyə aləs-saləh (2 dəfə) (*Namaza tələsin*)  

Hayyə aləl-fələh (2 dəfə) (*Nicat tapmağa tələsin*)  

Qad qamətis-saləh (2 dəfə) (*Namaz üçün ayağa qalxın*)  

Allahu Əkbər! (2 dəfə) (*Allah Ən ucadır*)  

Lə iləhə illəllah (1 dəfə) (*Allahdan başqa ibadətə layiq haqq məbud yoxdur*)

Əhli-sünnədə azandan və ilk sünnət namazından sonra, fərz namazından isə əvvəl oxunulur. 

Şiələrdə vacibi namazın vaxtı daxil olandan sonra həmin namazdan qabaq iqamə oxunması müstəhəbdir və iqamə oxuyanda yaxşı olar ki, "Əşhədu ənnə Muhəmmədən rasulullah!"-dan sonra 2 dəfə "Əşhədu ənnə Əliyyən vəliyullah!" (*Şəhadət verirəm ki, Əli Allahın vəlisidir*) deyilsin.
**1,2-dioksetan** — törəmələrinin əksəriyyəti otaq temperaturunda sabit olan kristallardır. Xloroform, benzol, nitrometanda həll olunur. Kimyəvi xassələrinə görə, onlar tipik peroksidlərdir (bax: Üzvi peroksid birləşmələri). LiAlH4-ün təsiri altında 1,2-dioksetannın tetraalkil törəmələri onların analitik analizlər üçün istifadə olunan 1,2-diola qədər azalır. PPh3 ilə reaksiya daxil olduqda, onlar qızdırıldıqda tsiklik fosforamlara çevrilən epoksidlərə parçalanırlar, məsələn:

1,2-dioksetan törəmələri asanlıqla parçalanır. Üzvi həlledicilərdə onların məhlullarının termolizi, üçlü vəziyyətdə olan həyəcanlanmış keton molekullarının (ulduzla işarələnmiş) deaktivasiyası nəticəsində hamilyonlüminisent ilə müşayiət olunur, məsələn:

1,2-dioksetanın tetraalkil törəmələri olefinlərin foto oksidləşməsi və ya a-bromohidroperoksidlərin tsiklləşməsi yolu ilə əldə edilir, məsələn:

II birləşmən a-perhidroksi turşuların RR"C(OOH)COOH-nin disikloheksilkarbodiimidin iştirakı ilə tsiklləşdirilməsi yolu ilə əldə edilir. II birləşmən atəşböcəklərində, bəzi dəniz orqanizmlərində və bitkilərdə biosintez zamanı əmələ gəlir. Onların çürüməsi bioluminesens parçalanmaya ("soyuq parıltı") səbəb olur. III birləşməni əsasların iştirakında oksalilxloridə qatı H2O2 (saf formada təcrid olunmur) ilə təsir etməklə almaq olar.

Ədəbiyyat
---------

1. Anisimova N. A. Heterosiklik birləşmələrin kimyası. 1-ci hissə. Nomenklaturanın əsasları. Bir heteroatomlu monoheterosiklik birləşmələr: dərslik. — Sankt-Peterburq: Sankt-Peterburq Dövlət Sənaye Texnologiyaları və Dizayn Universiteti, 2017. — S. 21–34. — 81 səh.
2. Gilchrist T. Heterosiklik birləşmələrin kimyası. — M .: Mir, 1996. — S. 402. — 464 s. — ISBN 5-03-003103-0.
3. İvanski V. I. Heterosiklik birləşmələrin kimyası. — M .: Ali məktəb, 1978. — S. 31. — 559 s.
4. Z. Hauptman, J. Grefe, H. Remane "Organic Chemistry", M. "Kimya", 1979, səh.553–555

1. 1 2  1,2-dioxetane (ing.).
**Sosial ödənişlər** (sosial müavinet) — işçiyə əməyin kəmiyyətindən və keyfiyyətindən asılı olmayan, həvəsləndirici və ya kompensasiya olmayan ödənişlər sosial paketə daxildir.

Tərifi
------

Bir sıra ekspertlərin fikrincə, sosial ödənişlərə işçilərə sosial müavinət kimi (müalicə, istirahət, ezamiyyət, işlə təmin olunmaq üçün) göndərilən, stimullaşdırıcı və ya kompensasiya xarakteri daşımayan, işçilərin ixtisasından, mürəkkəbliyindən, keyfiyyətindən, kəmiyyətindən, şərtlərindən işin özünü həyata keçirməsi asılı olmayan vəsaitlər daxildir. Sosial müavinətlər kollektiv müqavilə, əmək müqaviləsi və ya yerli qaydalarla təmin edilir.

AB-də sosial müavinətlər
------------------------

1995-ci ildə Aİ-yə üzv ölkələrdə aparılan araşdırmalara görə, ailələrin 2/3-i sosial müavinət alanlardır. Fransada ailələrin 75%-i, İspaniya, Yunanıstan və İtaliyada isə 50%-i sosial müavinət alır. Aztəminatlı ailələrin ümumi əhalidə xüsusi çəkisini azaltmaq üçün sosial transferlərə ehtiyac var. Aztəminatlı ailələr gəlir səviyyəsi orta milli gəlirin 50%-dən aşağı olan ailələrdir. Sosial müavinət alandan sonra Aİ-də yoxsul ailələrin sayı azalıb. Danimarkada bu göstərici 27%-dən 8%-ə düşüb. Hollandiyada 26%-dən 11%-ə endirildi.

Yunanıstanda sosial müavinətlərin 91%-ni pensiyalar, İtaliyada 87%-ni, Portuqaliya və Fransada müvafiq olaraq 73%-ni və 72%-ni təşkil edir.

İsveç, Danimarka və Finlandiyada sosial müavinət almaq hər bir vətəndaşın qanuni hüququ hesab olunur. Sosial müavinətlərin alınması işə qəbuldan və ya sığorta haqlarının ödənilməsindən asılı deyil.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Сравнение социальных выплат в странах-членах ЕС".
2. ↑  "Системы обеспечения минимального гарантированного дохода населения за рубежом". 2020-06-10 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* Sosial müavinətlər haqqında Əsasnamə
**Dünya Minifutbol Federasiyası** ( **WMF** ) minifutbol üzrə səlahiyyətli qlobal təşkilatçı orqandır. WMF-nin fəaliyyəti minifutbolun populyarlığını təşviq etmək, onun inkişafına nəzarət etmək və yarışların keçirilmə formatını istiqamətləndirməkdən ibarətdir. Onun üzvləri dünya üzrə milli minifutbol komandaları və qitə minifutbol federasiyalarıdır.

Tarix
-----

Minifutbol liqaları və digər tədbirlər WMF və onun qitə təmsilçilikləri, milli və ya yerli filialları tərəfindən təşkil olunur. Yerli liqaların ən yaxşı komandaları ölkə çempionatlarına yüksəlir. İki və yaxud dörd ildən bir keçirilən Dünya Kuboku ilə yanaşı WMF digər tədbirlərlərə, Qitə Kuboku (hər federasiyanın ən yaxşı beş ölkəsi), U23 Dünya Kuboku, qadınlar arasında Dünya Kuboku və Çempionlar Kubokuna (hər federasiyanın ən yaxşı klubları) təşkilatçılıq edir. 

2013-cü ilin noyabrında WMF Dünya Kubokunun ABŞ- da keçiriləcəyi elan etdi.  ABŞ 2015-ci ilin Finalında Meksikanı 5-3 hesabı ilə məğlub etdi.

WMF Dünya Kubokunun ikinci buraxılışı 2017-ci ilin oktyabrında Tunisdə keçirildi

Qitə federasiyaları
-------------------

* Afrika Minifutbol Federasiyası (AMF)
* Asiya Mini Futbol Konfederasiyası (AMC)
* Avropa Minifutbol Federasiyası (EMF)
* Okeaniya Minifutbol Federasiyası (OMF)
* Panamerikan Minifutbol Federasiyası (PAMF)

Yarışlar
--------

* WMF Dünya Kuboku
* WMF Dünya Kuboku U21
* WMF Qadınlararası Dünya Kuboku
* WMF Kontinental Kuboku
* EMF EURO (Minifutbol üzrə Avropa Çempionatı)
* EMF Çempionlar Liqası (Avropa Minifutbol Klubları Çempionatı)
* Minifutbol üzrə Afrika Kuboku
* Afrika Minifutbol Çempionlar Liqası

İstinadlar
----------

1. ↑  "Continental Cup". World Minifootball Federation. 13 August 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 July 2017.
2. ↑  "First World Cup of indoor soccer". Ontario Fury. 12 November 2013. 16 November 2013 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Organisation of WMF World Cup 2017 goes to Tunisia". TAP. 27 August 2016. 3 November 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 November 2023.
4. ↑  "WMF World Cup 2017 Awarded To Tunisia". Indoor Soccer News. 5 September 2016.
Aristotelin "Poetika" əsərində istifadə etdiyi qədim yunan "**anaqnorisis** "(ἀναγνώρισις) termini. Bu, dramatik əsərdə sirrin üzə çıxması, baş qəhrəmanın öz illüziyalarını itirməsi və ətrafında baş verənlərin əsl mahiyyətini dərk etdiyi bir dönüş nöqtəsidir. Anaqnorizis, bir qayda olaraq, hərəkətin kulminasiya nöqtəsi ilə üst-üstə düşür, bundan sonra hadisələr razvyazkaya meyllidir.

Anaqnorizisə etalon misal olaraq, Aristotel "Hökmdar Edip" əsərində baş qəhrəmanın öz atasını öldürdüyünü və öz anası ilə evləndiyini öyrənməsini göstərir. Bu misal daha effektivdir, çünki anaqnorizis "peripetiya" ilə müşayiət olunur - qəhrəmanın xoşbəxtlikdən ani olaraq bədbəxtliyə keçməsi.

 Anaqnorizis anı: "Səhvlər komediyası" tamaşası üçün köhnə posterdə əkizlərin görüşü
Aristotelin fikrincə, anaqnorizis və peripetiya "ruhun başına gələn faciədir". Bununla belə, təkcə faciələr anaqnorizis gözləntisi üzərində qurulmur, həm də bir çox komediyalar (ən pis düşmənlərin əslində yaxın qohumlar olduğu və ya Şekspirin "On İkinci Gecə"sindəki Violanın qadın olduğu və s.) detektiv hekayələr ola bilər.

1. ↑  Аристотель - "Поэтика. Об искусстве поэзии" - М.: Государственное издательство художественной литературы, 1927. 184 с. стр. 48
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **Don Kixot** haqqındadır. **Digər mənalar** üçün **Don Kixot (dəqiqləşdirmə)** səhifəsinə baxın.* |

**Don Kixot** (isp. *Don Quijote*, *Don Quixote*) — ispan yazıçısı Migel de Servantesin yazdığı "Ağıllı zadəgan Don Kixot" (*El ingenioso hidalgo Don Quijote de la Mancha*) romanının baş qəhrəmanı. 

Servantesin bu romanı demək olar ki, bütün Avropa dillərinə tərcümə olunmuşdur və dünya ədəbiyyatında ən populyar kitablardan sayılır. Don Kixot surəti isə insan təbiətinin tipik göstəricisi kimi götürülürək psixoloji kateqoriya kimi başa düşülür. 

Fəlsəfədə "donkixotluq" kimi anlayış yaranmış və bununla bağlı çoxlu sayda kitablar yazılmışdır. Romanın birinci hissəsi 1605, ikinci hissəsi isə 1615-ci ildə çap olunmuşdur. Hər iki hissə ispan dilində yazılmışdır. Servantesin bir çox həmkarları və davamçıları Don Kixotun səyahətini təsvir edən, onun romanına oxşayan əsərlər yaratmağa çalışmışlar. Sonrakı əsrlərdə yazıçılar bu mövzuya yenidən dönərək Don Kixot mövzusunu yeni aspektdən təsvir etmişlər. Don Kixot obrazı incəsənətin müxtəlif sahələrində təcəssüm etdirilib. Servantesin qəhrəmanı bədii filmlərdə, heykəltəraşlıq nümunələrində, rəsmlərdə və musiqi əsərlərində öz əksini tapıb. 

Azərbaycanın dahi bəstəkarı Qara Qarayev 1960-cı ildə "Don Kixot" simfonik qravürünü bəstələyib.

Xarici keçidlər
---------------

* *Migel Servantes de Saavedra*. **Lamançlı Don Kixot** /Tərcümə edəni və ön sözün müəllifi: Pənah Xəlilov.- B.:Öndər, 2004.
* Roman ispan dilində
* Roman ingilis dilində Arxivləşdirilib 2012-08-12 at the Wayback Machine


Vikianbarda Don Kixot ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Əllamə Məhəmməd Baqir Məclisi** (tam adı *Məhəmməd Baqir ibn Məhəmməd Təqi ibn Məqsud Əli İsfahani*, 1627, İsfahan – 29 mart 1699, İsfahan) — Səfəvilər dövləti zamanında yaşamış Şiə alimi.

Həyatı
------

Əllamə Məhəmməd Baqir Məclisi 1627-ci ildə o vaxt Azərbaycan Səfəvilər dövlətinin paytaxtı olmuş İsfahan şəhərində dünyaya gəlmişdir. Onun atası Məhəmməd Təqi Məclisi İsfahanın imam-camaatı olmuşdur. Zəmanəsinin 18 böyük aliminin yanında elm aldıqdan sonra, gənc Məhəmməd Baqir Hürr Amili tərəfindən ictihad dərəcəsinə layiq görülür. Bundan sonra o 144 cildlik "Biharul Ənvar" ("Nurlar dəryaları") kitabını yazmağa başlayır. Quran təfsiri, tarix, fiqh, kəlam və s. elmi sahələri əhatə edən bu kitab hədisşünaslığa dair ən iri həcmli əsər sayılır.

Məclisi həmçinin ölkənin siyasi həyatında fəal iştirak edirdi. O Şah Süleyman Səfəvi və onun xələfi Şah Sultan Hüseyn Səfəvinin yanında böyük nüfuza malik idi və 1687-ci ildə Şeyxülislam tituluna layiq görülmüşdür.

Əllamə Məclisi 1699-cu ildə müqəddəs Ramazan ayının 27-də (29 mart) ölmüşdür.

Əsərləri
--------

* "Biharul-ənvar"
* "Heylatul müttəqin"
* "Əynul həyat"
* "Haqqul yəqin"
* "Cəlalul uyun"
* "Töhfətuz ziyər"
* "Həyatul kulub"
* "Miratul-uqul"

Tənqidi
-------

"Biharul Ənvar"a bir çox qeyri-səhih və hətta reallıqdan uzaq hədisləri daxil etdiyinə görə Məclisi daima tənqid mərkəzində olmuşdur və bu günə qədər olmaqdadır. Lakin onu nəzərə almaq lazımdır ki, onun əsas hədəfi hədislərin məhv olub aradan getməsinin qarşısını almaq olmuşdur ki, onlar sonrakı nəsillərə nəql oluna bilsin. Təbiidir ki, belə bir böyük və geniş həcmə malik olan işin zəif cəhətləri də ola bilər. Bu əsər də bəşər övladının işi olduğuna görə, insanların digər felləri və əməlləri kimi xəta və səhvdən amanda qala bilməzdi. Məclisinin özü də buna daima işarə edirdi.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Əllamə Məclisi (rusca) [*ölü keçid*]
* "Biharul-ənvar"ın xüsusiyyətləri, imtiyazları və tənqidləri nədən ibarətdir?
**Perkatkun qəsəbədi** — keçmişdə mövcud olmuş qəsəbə. Hazırda onun ərazisi Çukot Muxtar Dairəsinin İultinski rayonu ərazisində yerləşirdi. Vrangel adasında mövcud olmuş üç yaşayış məntəqəsindən biri olmuşdur. Perkatkun qəsəbəzindən 20 km şimalda Zvyozdnıy qəsəbəsi yerləşir.

Qəsəbənin adı Çukçadan götürülmüşdür.

Tarixi
------

Vrangel adasında yaşayış məntəqələri 1920-1930-cu illərdə salınır. Uşakovun rəhbərliui ilə adaya daimi yaşamaq məqsədi ilə insanlar köçürülür. Perkatkundan əlavə Uşakovskoe və Zvyozdnıy qəsəbələridə salınmışdır. Qəsəbədə 
dağ bülluru hasil edilirdi. 
Qəsəbənin yaradılması L. V. Qromov və M. T. Kiryoşinin rəhbərliyi ilə adaya təşkil edilən ekspedisiya zamanı 1939-cu ilin payızında ortaya atılır.. 1939/1940 illərdə Perkatkun dağında geoloji baza təşkil edilir.
Qəsəbə Uşakovskoe və Zvyozdnıy yaşayış məntəqələri ilə torpaq yollarla birləşirdi.

Ekoturizm
---------

Hal-hazırda keçmiş qəsəbə ərazisindən Vrangel adasında olan turistik maşrut keçir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Леонтьев В. В. Новикова К. А.* Топонимический словарь северо-востока СССР. — Магадан : Магаданское книжное издательство, 1989, стр 306
2. ↑  Виноградов С. Во льдах его дороги. — М.: Политиздат, 1981.
3. ↑  Кестер Б. В. Арктический заповедник «Остров Врангеля». — Магадан.: Магаданское книжное издательство, 1980. — С. 29.
4. ↑  "Vrangel adası, Açılışın qısa tarixi". 2014-11-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-02-24.
5. ↑  Ekoturizm
**Çində protestantlıq** — Protestantlıq Çində XIX əsrdə yayılmışdır. 1842-ci ildən 1932-ci ilədək olan dövrdə ölkədə İngiltərə, ABŞ, Fransa, Almaniya və başqa dövlətlərin təsiri altında olan 100-dən çox protestant təriqətləri yaranmışdır. 1900-cü il "Boksçular" üsyanından sonra protestant missiyaları daha inkişaf etmiş rayonlara köçmüşdü. Burada məktəb, xəstəxana və digər müəssisələr açmışdılar.

Əcnəbi missionerlər Çin iyerarxiyasında üstünlük təşkil etdiyinə və demək olar ki, bütün əməli işlərə rəhbərlik etdiyinə görə onlar Çin xalqının və vətənpərvər-xristianların kəskin narazılıqlarına səbəb olurdular. 20-ci əsrin əvvəlində bir neçə uzaqgörən Çin liderləri ölkəsinə və dininiə sevgi aşılayaraq öz kilsələrini yaratmağa cəhd etdilər. Lakin Qərb missionerlərinin nəzarətindən azad olmaq istəyini o dövrdə həyata keçirmək hələ mümkün deyildi.

1950-ci ilin yayında 40 görkəmli Çin xristianı "Yeni Çinin yaradılması üçün Çin xristianlarının etməli olduqları cəhdlər" deklarasiyasını imzaladı. Deklarasiya həm xristian ruhaniliyini, həm də ruhani olmayanları öz kilsələrini təbliğ etməyə və maliyyə münasibətlərində dəstəkləyərək onu özləri idarə etməyə çağırırdı. Bu prinsiplər sonralar "üçqat müstəqillik" kimi məşhur olmuşdur. Onlar çinli xristianlar arasında canlı rəğbət qazanmış və tezliklə "üçqat müstəqillik" uğrunda vətənpərvərlik hərəkatı bütün ölkə boyu yayıldı.1954-cü ilin iyulunda Pekində Çin xristianları milli konfransı keçirildi. O, "üçqat müstəqillik" uğrunda Şanxayda vətənpərvərlik hərəkatının yaranmasını bəyan etdi.

Müstəqillikdən az öncə nəşr olunmuş statistik məlumatlara görə, o dövrdə Çində protestantların sayı 700 min idi. "Mədəni inqilab" başa çatdıqdan sonra vicdan azadlığı siyasəti yenidən bərpa edildi, kilsələr əvvəlki şəklinə salındı, onların fəaliyyəti dirçəldildi. Ölkədə protestantların sayı bir milyona çatdı.

Pravoslav əhali başlıca olaraq ayrı-ayrı vaxtlarda bu ölkəyə gəlib çıxmış Çindəki rus mühacirləri nəslindən təşkil olunmuşdu. Çində məskunlaşmış albazinlər XVII əsrin ikinci yarısından Pekində yaşamış rus kazaklarının varisləridir. 200 nəfərdən artıq olan bu etnik qrupda pravoslavlıqla dini əlaqə qorunur, öz dini-mədəni icmasının dirçəlməsinə cəhd nəzərə çarpır. Daxili Monqolustanda və Sintszaynda yaşayan zloslar – çin kazakları milli azlığının əksər nümayəndələri Pasxanı bayram edirlər. Pravoslav çinlilər, həmçinin rus emiqrantlarının nəsilləri Xarbin və Şanxayda da var.

Çində pravoslav ənənələrini davam etdirən cəmi 13 minə yaxın insan vardır. Hazırda ölkədə dörd pravoslav kilsəsi fəaliyyət göstərir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Biographical Dictionary of Chinese Christianity
* Information on the Church in China
* Bible in Chinese
* Chinese Bible Resources
Qroningendəki Bourtange qalası ulduz formalı qalaya nümunədir.
**İstehkam** və ya **təhkimat** — Hi guys müharibələrdə müdafiə məqsədi ilə tikilən hərbi struktur və binalar. Bəşəriyyət minilliklər boyu davam edən sivilizasiyalar tarixində bir çox müxtəlif formalarda müdafiə strukturları inşa etmişdir.

Adlandırma
----------

Müdafiə məqsədləri üçün tikilən hərbi strukturlar çox müxtəlifdir. Müdafiə hasarı, qala, istehkam sahəsi, divarlar bunlardan bəziləridir. Müdafiə məqsədləri üçün tikilən bu istehkamlar ümumiyyətlə ikiyə bölünə bilər. Daimi istehkamlar mühəndislər tərəfindən bir dövlətin resursları ilə uzun müddət davam edə biləcək materiallarla tikilir. Müvəqqəti istehkamlar isə ehtiyacları ekspedisiyadakı qoşunlar tərəfindən yerli olaraq təmin edilə bilən işçi qüvvəsi və materiallarla Qısa müddətli ehtiyacları təmin etmək üçün hazırlanır.

Etimologiya
-----------

Sözün mənşəyi təhkim kəlməsindəndir. Təhkim (ərəbcə: تحكيم) isə ərəb mənşəli bir sözdür və hakim təyin etmək, onu suverenliklə təmin etmək deməkdir.
**Proniya** (*yun.* πρόνοια – qayğı) — XI–XV əsrlərdə Bizansda feodal institutu, xidmətə görə mükafat olaraq dünyəvi şəxsə və ya monastıra müəyyən ərazini idarə etmək və ondan vergi toplamaq hüququ ilə ömürlük (bəzən irsi) imperiya qrantı. Ən böyük inkişaf XII əsrin ikinci yarısında, torpaq mülkiyyətinin xidmət, əsasən hərbi xidmət şərtləri ilə verildiyi vaxt baş vermişdir. Zamanla proniya irsi mülkiyyətə çevrilmişdir. Tipoloji cəhətdən Qərbi Avropada benefisiyaya yaxındır.

Zəmin
-----

XI əsrə qədər artıq əhəmiyyətli gücə malik olmayan Bizans aristokratları hakim imperatoru dəstəkləmək üçün aldıqları fəxri adlardan və titullardan yapışmışdılar. IX Konstantinin dövründə aristokratiya imperiyanın müxtəlif yerlərində öz suverenliyini açıq şəkildə bəyan etməyə, öz məqsədləri üçün yerli əhalidən vergi yığmağa və tez-tez bu vəsaitləri mərkəzi hakimiyyətə qarşı üsyanlar hazırlamaq üçün istifadə etməyə başlamışdı.

XI əsrin sonlarında I Aleksey Komnin zadəganları Bizans ərazisində yaymaq qərarına gələrək aristokratiyanı dəyişdirməyə çalışmışdı. Bu, hərbi xidmət şərtləri altında torpaq qrantı yolu ilə edilmişdir. Beləliklə, imperatora meydan oxumaq arzusunda olan mümkün rəqiblərini Konstantinopoldan uzaqlaşdırmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Frederick Lauritzen, Leichoudes' pronoia of the Mangana, Zbornik Radova Vizantinoloskog Instituta 55 (2018) 81-96 "Arxivlənmiş surət". Archived from the original on 2019-06-26. İstifadə tarixi: 2023-11-20.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* "Economics in Late Byzantine World, "from Foundation of the Hellenic World
* Treadgold Warren T. A History of the Byzantine State and Society (англ.) / American Council of Learned Societies. — Stanford: Stanford University Press, 1997. — XXIV, 1019 p. — (History e-book project). — ISBN 978-0-804-72630-6.
* Frederick Lauritzen, Leichoudes' pronoia of the Mangana, Zbornik Radova Vizantinoloskog Instituta 55 (2018) 81-96
**Aytən Səfərəliyeva** — Jurnalist.

Həyatı
------

Aytən Səfərəliyeva 1983-cü il fevral ayının 2-sində anadan olub. 2000-ci ildə orta məktəb məzunu olub. 2001-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinə qəbul olub. 2005-ci ildə eyni fakültənin beynəlxalq jurnalistika üzrə magistratura bölməsini bitirib. "Lider" telekanalında yayımlanan "Zəif Bənd" , "Milyonçu" verilişində redaktor vəzifəsində çalışıb. Hazırda Azərbaycan Televiziyasında yayımlanan "Sözün sirri" verilişinin müəllifi, eyni zamanda həmin telekanalda yayımlanan "Çoxbilmişlərdənsinizmi?" verilişinin redaktoru vəzifəsində çalışır. Bir sira layihələrin müəllifidir .

**Fəaliyyəti**

**Aytən Səfərəliyeva** — Jurnalist

Aytən Səfərəliyeva Məmməd qızı 1983-cü il fevral ayının 2-sində Beyləqanda (Azərbaycan) anadan olub. Hümmət təşkilatı, Fəhlə hərəkatının üzvü, inqilabçı **Xanlar** **Səfərəliyevin** nəslindəndir.

2000-ci ildə Beyləqan rayon 1 saylı orta məktəbi bitirib.

1999-cu ildə məktəblilər arasında Azərbaycanda keçirilən "Atatürk" adlı ilk elmi-bədii müsabiqənin qalibi olub. Mövzu : "Atatürk - Azərbaycan - Türkiyə tarixi üçün".

2001-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinə qəbul olub.

2005-ci ildə eyni fakültədə Beynəlxalq Jurnalistika ixtisası üzrə Magistr dərəcəsinə yiyələnib.

2003-2004-cü illərdə "525-ci qəzet"də "Klassik mədəniyyət və tarixi" rubrikası ilə yazıları dərc olunub.

2005-ci ildə Qasım Səfəroğlunun dəvəti ilə Azərbaycanın özəl telekanallarından biri olan Lider TV -yə gəlib. Kanalda yayımlanan "Zəif Bənd" (Weakest link), "Milyonçu" (Mİllionaire) beynəlxalq layihələrdə redaktor kimi fəaliyyət göstərib.

2008-ci ildə "Nar Mobile"ın Yunan həmkarlarla birlikdə "Xüsusi İntellektual layihələr" çərçivəsində reallaşdırılan "NarQuiz" layihəsinin Azərbaycan dilli kontentinin müəllifi olub.

2007-2009-cu ildə **Azərbaycan Televiziyası**nda **Müəllif** proqramları və xüsusi layihələr departamentində "Sözün Sirri" verilişinin layihə rəhbəri və redaktoru olub. Layihə, oğuz dil qrupuna aid türk dillərinin araşdırılması və təbliğinə görə Türkiyənin Azərbaycandakı Səfirliyi tərəfindən mükafatlandırılıb.

Həmçinin Azərbaycan Dövlət Televiziyasında yayımlanan "Çoxbilmişlərdənsinizmi?" verilişinin müəllif / redaktoru olub.

2014-2020-ci ildə Azad Azərbaycan Teleradio və Yayım Şirkətində Xəbərələr departamentində redaktor, efir redaktoru, ATV - Səhər - Xəbər buraxılışı redaktoru vəzifəsində çalışıb.

2021-ci ildən Ukraynanın Azərbaycandakı Səfirliyinin (**Посольство Украины в Азербайджане**) Azərbaycan Mediası ilə İş şöbəsinin əməkdaşı, Ukrayna Konsulluğunun mətbuat katibidir.

**2021-ci ildən Baku Business Group -** International Trade and Development. (Grow With a Reliable Partner) LLC.-də İctimaiyyətlə Əlaqələr sektorunun Sözçüsüdür.

Filmoqrafiya
------------

1.
Dilman döyüşü — Birinci Dünya müharibəsi zamanı, 15 aprel 1915-ci ildə Rusiya imperiyası ilə Osmanlı imperiyası arasında baş vermiş döyüş. Döyüş Cənubi Azərbaycanın Salmas bölgəsinin Dilman adlanan məntəqəsində baş vermişdir.

Döyüş
-----

Döyüş ilk günündə Osmanlı ordusundan 468 nəfər həlak olmuş, 1.228 nəfər yaralanmış, 370 nəfər isə itkin düşmüşdür. Döyüşdə yaralanmış bir çox osmanlı döyüşçüsü döyüş meydanında qalmış, onları oradan çıxarmaq mümkün olmamışdır. Osmanlı ordusunun yarısını kürd könüllülər təşkil edirdi və onlar döyüşün başlamasından qısa müddət sonra qaçmağa başladılar. Döyüşün sonunda 3.500 nəfər Osmanlı döyüşçüsü öldürüldü.

Rusiya imperiyası ordusuna erməni dəstələri də yardım edirdi. Bundan başqa, aysorlar da rus-erməni dəstəsinə yardım etməkdə idilər. Beləliklə, rus ordusunun generalı Tovmaz Nəzərbəkyanın, Andronik Ozanyanın və aysor Ağa Petrosun komandanlıq etdiyi ordu Osmanlı ordusunu məğlub etməyi bacardı.

Bu məğlubiyyətdən sonra Xəlil Qut Cənubi Azərbaycan ərazisini tərk etdi. O, öz məğlubiyyətinin səbəbkarı kimi bölgədəki xristianların rusları dəstəkləməsini göstərmişdi.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Suny, 2011. səh. 255
2. ↑  O'Shea, 2004. səh. 95
3. ↑  Winter, 2003. səh. 95

Mənbə
-----
**Nüvə sülhü** — beynəlxalq münasibətlərdə tərəflər nüvə silahının istifadəsinə səbəb ola biləcək vəziyyətlərdən qaçmağa çalışacaqlar deyə nüvə silahının mövcudluğunun bəzi hallarda böhranın eskalasiyası riskini azalda biləcəyini iddia edən nəzəriyyə. Nüvə sülhü nəzəriyyəsinin tərəfdarları buna görə də idarə olunan nüvə silahının yayılmasının qlobal sabitlik üçün faydalı ola biləcəyinə inanırlar. Tənqidçilər iddia edirlər ki, nüvə silahının yayılması nüvə silahının qəsdən və ya qəsdən istifadəsi ilə nüvə müharibəsi şansını, habelə nüvə materialının zorakılıq edən qeyri-dövlət aktorlarının əlinə keçməsi ehtimalını artırır.

Bu məsələ ilə bağlı əsas mübahisə beynəlxalq münasibətlərdə neorealist nəzəriyyənin banisi Kennet Vals ilə beynəlxalq siyasətdə təşkilati nəzəriyyələrin aparıcı tərəfdarı olan Skott Saqan arasında olmuşdur. Vals ümumiyyətlə "daha çoxunun daha yaxşı ola biləcəyini" iddia etmişdir. O, yeni nüvə dövlətlərinin əldə etdikləri nüvə imkanlarından nüvənin qarşısının alınması məqsədilə istifadə edəcəklərini və bununla da sülhü qoruyacaqlarını irəli sürmüşdür. Saqan iddia etmişdir ki, yeni nüvə dövlətlərində tez-tez yeni silahları üzərində adekvat təşkilati nəzarət yoxdur, bu da qəsdən və ya təsadüfi nüvə müharibəsi və ya nüvə terrorizmi törətmək üçün terrorçular tərəfindən nüvə materialının oğurlanması riskini artırır.

2009-cu ildə "*Journal of Conflict Resolution*" jurnalında dərc edilən bir araşdırma nüvə sülh fərziyyəsini kəmiyyətcə qiymətləndirmiş və sabitlik–sabitsizlik paradoksunun mövcudluğuna dəstək tapmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Nüvə yayındırıcılığı
* *Pax Atomica*

İstinadlar
----------

1. ↑   Arxivləşdirilib 2016-10-28 at the Wayback Machine Evaluating the Nuclear Peace Hypothesis A Quantitative Approach.
Ümumi xarakteristikası
----------------------

Xərçəngkimilərin bu sinfinə aid nümayəndələrində göz orqanları yoxdur.İlk dəfə 1975-ci ildə Avstraliya, Karib dənizi hövzələrinin anxiolin mağaralarında tapılmışdır. 1981-ci ildə remipediyalar ayrıca sinifə ayrılmışdır. Hal-hazırda bütün tapılmış növlər 7 fəsiləyə aid edilərək Nectiopoda dəstəsində qruplaşdırılmışdır.
Remipediyaların bədəni baş və bədən hissələrindən ibarət olub 42 eyni seqmentə bölünür. Baş hissədə 3 cüt ağızöncəsi çıxıntısı (antenöncəsi və 2 cüt antennalar), mandibula, 2 cüt maksilla və maksilliped (ayaqçənəsi) vardır. Maksillaların sonunda caynaq mövcuddur. Bu caynaqlarda iri vəzi dəlikləri yerləşir. Remipediya maksillalar vasitəsilə şikarı dişləyir. Bu zaman vəzi sekreti vasitəsilə şikarın bədəninə zəhər vəya həzm fermenti yeridilir. Toksin rolunda hemosianin çıxış edir. O, digər seket komponentləri ilə birləşərək zəhərli fenoloksidazaya çevrilir.

Qidalanması
-----------

Remipediyalar zəif sürətlə qarnı üstə üzür. Qidalanma filtrasiya ilə həyata keçir.

* Müasir remipediyalar 2 dəstə, 7 fəsilə, 13 cins və 25 növə ayrılır.

Xarici keçidlər
---------------

* Daraqayaqlılar (Remipedia)[*ölü keçid*]

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2003.
2. ↑  Daraqayaqlılar (Remipedia)[*ölü keçid*]
**Vue.js** (*ing.* vjuː, bu təxminən *view* sözünün tələffüzünə bənzəyir) — istifadəçi interfeyslərinin yaradılmasına yönələn proqressiv JavaScript kitabxanası. Monolit kitabxanalardan fərqli olaraq, Vue tədricən tətbiq edilərək, sıfırdan hazırlanmışdır. Kitabxananın nüvəsi yalnız icra təbəqəsinə yönəldilib və onu asanlıqla başqa kitabxanalarla və ya mövcud layihələrlə birləşdirmək olar. Digər tərəfdən, Vue həmçinin birsəhifəli proqramların (Single-Page Applications) yaradılması üçün də optimal vasitədir.

Tarixi
------

2013-cü ildə Google şirkətinin əməkdaşı olan Evan Yu (Evan You), layihələrdən birinin üzərində işləyərkən, belə bir nəticəyə gəldi ki, veb-proqramlarda mürəkkəb istifadəçi interfeyslərinin sürətli prototipləşməsi üçün hazır həll mövcud deyil: o dövrdə, React hazırlanmanın erkən mərhələsində idi və əsas alət hesab edilən AngularJS və ya MVC arxitekturasına yönələn Backbone.js kimi mürəkkəb kitabxanalardan istifadə edərək nəhəng proqramların hazırlanması o qədər də sadə deyildi. Evan Yu bu çətinliyi aradan qaldırmaq üçün Vue.js kitabxanasının hazırlanmasına başladı. Sözügedən kitabxana nəinki prototipləşməyə, həm də tam hazırlama üçün optimal alətə çevirildi.
İlk versiya hesab edilən 1.0 versiyası 2015-ci ilin oktyabrında, 2.0 versiyası isə 2016-cı ilin sentyabrında dərc olundu.

İstinadlar
----------

1. ↑  The vue-js Open Source Project on Open Hub: Languages Page. 2006.
2. ↑  "First Week of Launching Vue.js". Evan You. 2019-02-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-27.
3. ↑  "vue/LICENSE". GitHub. March 22, 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: April 17, 2017.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi veb-sayt