recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Adler rayonu** — Rusiyanın Krasnodar diyarında yerləşən Soçi şəhərinin dörd şəhərdaxili rayonundan biri. Soçi şəhərinin ən cənub bölgəsi, ərazisinə və əhalisinə görə ikincidir. 2014-cü ildə 2014-cü il Qış Olimpiya Oyunlarının bütün yarışları Adler rayonunda keçirilmişdir. Rayonun inzibati mərkəzi Adler şəhəridir.

Coğrafiyası
-----------

Rayon Soçinin mərkəzindən 20 km cənub-şərqdə, Abxaziya ilə həmsərhəd olduğu Kudepsta və Psou çayları arasında yerləşir. Qərbdən Xostinski rayonu ilə həmsərhəddir. Dəniz səviyyəsindən 1838 m yüksəklikdə yerləşən Kardyvaç dağ gölündən başlanan Mzımta çayı demək olar ki, rayonun bütün ərazisi boyu axır. Mzımtanın bir çox qolları var: Azmıç, Cıxra, Pslux, Laura, Beşenka, Kepşa.

Abxaziya ilə sərhəddə regionun və bütün Böyük Soçinin ən yüksək nöqtəsi — Aqepsta dağı (3256 m) yerləşir. Krasnaya Polyana kəndinin cənubunda Aibqa silsiləsi yerləşir. Onun yamaclarında xizək kurortları yerləşir. Ən yüksək nöqtəsi Kamenny Stolb dağıdır (2509,7 m). Krasnaya Polyanada ən yüksək müşahidə meydançası yerləşir.

Soçi şəhərinin hüdudları daxilində rayonun ərazisi 35,25 km²-dir. Tabeliyində olan qəsəbə və kənd rayonları ilə — 1353 km²-dir.

Tarixi
------

1923-cü ilə qədər Adler volostu Novorossiysk rayonunun, Tuapse zonasına aid idi. 1923-cü ildən 1934-cü ilə qədər Soçi rayonunun tərkibində Adler kənd soveti var idi.

Adler rayonu 1934-cü il oktyabrın 16-da Azov-Qara dəniz regionunun tərkibində Soçi şəhərinin müstəqil inzibati-təsərrüfat vahidinə (vilayət tabeliyində olan şəhər) ayrılmasından sonra ləğv edilmiş Soçi vilayətinin bazasında yaradılmışdır. 13 sentyabr 1937-ci ildən Adler bölgəsi Krasnodar diyarının bir hissəsidir.

10 fevral 1961-ci ildə Adler bölgəsi ləğv edildi və ərazisi Adler kurort kəndinin Soçi şəhərinin hüdudlarına daxil edilərək Soçi Şəhər Şurasının tabeliyinə verildi. Bununla **Adler rayonu** yaradıldı. Daha sonra Razdolski kənd şurası Adler rayonundan çıxarıldı: 1985-ci ildən qonşu Xostinski rayonuna verildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  ОКТМО. 185/2016. Southern FD.
2. ↑  .
3. ↑  "Адлерский район в 1921–40 гг". 2016-04-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-31.
4. ↑  "Решение КИК от 07 апреля 1961 года № 329 «Об изменении административно-территориального деления Адлерского, Лазаревского, Центрального и Хостинского районов города Сочи»". 2021-10-31 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-31.
5. ↑  Основные административно-территориальные преобразования на Кубани (1793–1985 гг.) / Сост.: А. С. Азаренкова, И. Ю. Бондарь, Н.С. Вертышева. — Краснодар: Краснодарское кн. изд-во, 1986. — С. 153. — 394 с.
**Admirallıq qəsəbəsi** (*rus.* Адмиралте́йские поселе́ния) — Rusiya imperiyasında köçkünlərin kənd təsərrüfatı işlərini dəniz idarəsinin xidmət müəssisələri ilə birləşdirdiyi dövlət kəndlilərinin xüsusi qəsəbələri. Rusiyadakı hərbi məskunlaşmaların görünüşü.

Tarixi
------

Admirallıq qəsəbələri əvvəlcə Rusiya çarı I Pyotrun, daha sonra isə II Yekaterinanın fərmanları ilə yaradılmışdır. Donanmanın ehtiyaclarını ödəyəcək ərazidə sənayeni inkişaf etdirmək məqsədi ilə Rusiyanın müxtəlif yerlərində yerləşdirilmişdilər. I Pyotrun fərmanları ilə belə qəsəbələr Voronejdə, Kazanda və Sankt-Peterburq yaxınlığında təşkil edilmişdir. II Yekaterina dövründə müasir Rusiya və Ukraynanın müxtəlif yerlərində təşkil edilmişdir.

Admirallıq qəsəbələri Qara Dəniz İcraedici Ekspedisiyasının, 1832-ci ildən isə Qara Dəniz Admirallıq Qəsəbələri İdarəsinin yurisdiksiyasında idi. 1860-cı ilin axırlarında bu qəsəbələrdə yaşayanların ümumi sayı 17,050 nəfər idi.

1861-ci ildə admirallıq qəsəbələri adi mülki yaşayış məntəqələrinə çevrilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Адмиралтейские поселения // Военная энциклопедия. — СПб.: Т-во И. Д. Сытина. Под ред. В. Ф. Новицкого и др.. 1911—1915.
2. 1 2  *Дружинина, Елена Иоасафовна* Южная Украина в период кризиса феодализма. 1825—1860 гг. — М.: Наука, 1981. — 216 с.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* О. Л. Вільшанська. Адміралтейськi поселення // Енциклопедія історії України : у 10 т. : [укр.] / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2003. — Т. 1 : А — В. — 688 с. : іл. — ISBN 966-00-0734-5.
**Yıldız İrengün** (16 sentyabr 1938, Ankara – 15 iyun 2021, Antalya) — klassik türk musiqi bəstəkarı, müğənni və şərhçi.

Həyatı
------

16 sentyabr 1938-ci ildə Ankarada anadan olub. Anası Xədicə, atası Muhittin bəydir.

Ailənin böyüyü, ikisi qız, dördü oğlan olan Yıldız İrengün təhsili Ankara Dumlupınar İbtidai məktəbində başladı.

Ankaradakı orta məktəbi və liseyi bitirmiş İsmet Paşa Qızlar İnstitutu. İlk evliliyini 1958-ci ildə etdi, 1961-ci ildə boşandı və 1966-cı ildə Mithat İrengün ilə evləndi.

İki uşaq anası Bahar və Gültekin olan Yıldız İrengün, uzun illər TRT Baş İdarəsi Təsisat və Tətbiq şöbəsində çalışmış, TRT-dən ayrılmış və karyerasını xüsusi bir şirkətdə davam etdirərək təqaüdə çıxmışdır.

Orta məktəbdə oxuyarkən, Ankara Radio Uşaq Saatları proqramında canlı yayımda mandolin çaldı və Erdoğan Çaplı və Nurullah Şevket Taşkıranın təşəbbüsü ilə Radio Uşaq Saatları proqramlarına davam etdi.

Orta və lisey tələbat dövründə, musiqi müəlliminin istəyi ilə Qızlar Texniki Müəllim Məktəbi xoruna rəhbərlik etdi və 5 il məktəb xorunu davam etdirdi.

Xarici dildə oxumağı çox sevdiyindən, sözləri düzgün tələffüz etmək üçün İngilis və İtalyan kurslarına qatıldı.

Yıldız İrengün 1990-cı ildə itirdiyi ikinci həyat yoldaşı Mithat İrengünün dəstəyi və təşviqi ilə əsərlər bəstələməyə başladı və 1975-ci ildə təsadüfi ofisdə Hülya Bağ adlı ilk kompozisiyanı hazırladı.

Erol Sayan, Selahattin Altınbaş və Metin Everesdən bəhrələndi. Antaliyada yaşayan Yıldız İrengün uzun illər özəl uşaq bağçalarında və ibtidai məktəblərdə musiqi və alətlər də öyrətmişdir.

Mandolin, melodika, akkordeon, orqan, oud və fortepianoda ifa edən Yıldız İrengün musiqi dərsləri verdi. Yıldız İrengünün 100-ə yaxın kompozisiyası var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yıldızlı Gece’de Yıldızlar Geçiti Yaşandı"Haber Detay[*ölü keçid*](26 Mart 2018)
2. ↑  "Kadınların konser heyecanı"Gün Haber Arxivləşdirilib 2020-10-08 at the Wayback Machine (4 Aralık 2014)

Xarici keçidlər
---------------

* Yıldız İrengün Resmi Facebook Sayfası
**Tomislav Knez** (serb-xorv. Tomislav Knez; doğum tarixi. 9 iyun 1938-cü il, Ştip şəhəri) — yuqoslaviya futbolçusu, hücumçu.

İdman karyerası
---------------

### Klub karyerası

Peşəkar karyerasına 1956-cı ildə, doğma şəhəri olan Banya Lukanın (indiki Bosniya və Herseqovina) «Boras» komandası ilə başlamışdır. Bu komandada Tomislav ardıcıl beş il oynamışdır. üçün çıxışı ilə başlamışdır. Onun bu komandadakı oyunu 1961-ci ildə Dinamo (Zaqreb) futbol klubunun məşqçilər heyətinin diqqətini cəlb etmişdir. 1961-ci ildə Dinamo klubuna keçən Knez 1963 və 1965-ci illərdə iki dəfə Yuqoslaviya Kubokunu qazandı. 1965-ci ildə Avstriyaya köçdü, burada bir mövsüm keçirdikdən sonra *Şvehat* klubunda oynamağa başladı. Bundan sonra Tomislav paytaxt "Rapid" futbol klubuna keçdi və ilk mövsümdə Avstriya çempionluğunu qazandı. Ancaq Knez tezliklə əsas heyətə nadir hallarda düşə bilirdi və buna görə mövsümün sonunda klubdan ayrıldı. İkinci divizyona keçərək yeddi mövsüm Kapfenbergdə oynadı. Professional oyun karyerasını 1974/75 mövsümünü keçirdiyi Avstriyanın Güssing klubunda başa vurdu.

### Yığma karyerası

Yuqoslaviya milli komandası ilə debüt 1 yanvar 1956-cı ildə Mərakeş milli komandası ilə yoldaşlıq oyununda (5-0) baş tutdu. Elə həmin il Fransadakı ilk Avropa çempionatında əsas heyətə düşdü. Burada ilk matçda yarışın ev sahiblərinə qarşı qollardan birini vurdu (5: 4) və komandasının finala çıxmasına kömək etdi. Yuqoslaviyanın SSRİ millisinə məğlub olduğu (1: 2) həlledici görüşdə iştirak etməsə də, komanda ilə birlikdə çempionatın gümüşü qazandı. Yuqoslaviya milli komndası ilə eyni zamanda 1960-cı ildə Romada keçirilən Olimpiya Oyunlarında iştirak etdi. Komandası Misir, Türkiyə, Bolqarıstan, İtaliya və Danimarka milliləri ilə yarışırdı. Tomislav Misir komandasına 2 top, Türkiyə millisinə isə 1 qol vurdu. Bu turnirdə özünün ilk qızıl medalını qazana bildi. Bir il yarım davam edən milli karyerası ərzində ölkənin əsas komandası formasında 14 oyun keçirib və 8 qol vurub.

İstinadlar
----------

1. ↑  Tomislav Knez // Transfermarkt (çd.). 2000.
**Ali Kamal Denizci** (1 mart 1950, Trabzon) — Trabzonspor, Fənərbaxça və Beşiktaş komandalarında oynamış Türkiyənin keçmiş milli futbolçusu, məşqçisidir. **Fırtına Kamal** ləqəbi olan Əli Kamal Denizci keçmiş futbolçu Osman Denizcinin böyük qardaşıdır.

Futbol karyerası
----------------

### Klub komanda karyerası

17 yaşında Çarşıbaşı klubunda futbol oynamağa başlayıb. Bir il sonra o, "Trabzon Yolspor"a transfer olunub. Daha sonra o vaxt üçüncü liqada çıxış edən "Rizəspor" a keçdi. O, 2 il qaldığı Rizədəki çıxışı ilə "Kayserispor" dan təklif alıb. Kayseridə imza atdıqdan sonra ikinci liqadakı Trabzonspor ona təklif gətirdikdən sonra müqaviləsini ləğv etdi və Trabzonsporda oynamağa başladı.

Heyət formalaşandan sonra "Trabzonspor" ilk ildə orta hesabla çempionluğu "Kayserispor" a uduzdu. Növbəti mövsüm Türkiyə Birinci Liqasına çempion kimi yollanıb. Birinci Liqadakı ilk mövsümündə (1974–75) Trabzonspor 9-cu yeri tutdu və kubokun finalında oynadı. İkinci mövsümdə böyük sürpriz edən Trabzonspor, Türkiyə Futbol Liqasının 4-cü Çempionu oldu. Bu çempionatda Ali Kamal Denizci, Cəmil Usta, Şenol Günəş, Necmi Perekli, Ali Yavuz, Bəkir Barçın, Necati Özçağlayan, Kadir Özcan və Trabzon kimi ulduzlar sonrakı 4 ildə daha 3 çempionluq qazandı. Əli Kamal Dənizçi 1976–1977 mövsümündə də çempion olub.

1977–78 mövsümündə "Trabzonspor"un maliyyə böhranı keçirməsi və çempionluğu "Fənərbaxça" ya uduzması Ali Kamal Dənizçini klubdan ayırıb və 1978-ci ildə "Fənərbaxça" ya transfer olub. "Fənərbağça"da xoşbəxt və uğurlu ola bilməyən Denizci 1980–81 mövsümündə məşqçisi Friedel Rausch-a qalib gələrək 2-ci yerə yüksəldi. 1981-ci ildə liqaya düşən "Rizəspor"da oynayan qardaşını gətirməyə razı salaraq "Beşiktaş"a transfer olundu. Uzun müddət çempion ola bilməyən "Beşiktaş" onun iştirakı ilə 1981–82 mövsümündə çempionluğa yüksəlib.

### Milli komanda karyerası

1984-cü ildə futbolu tərk edən Əli Kamal Dənizçi Trabzonsporun ilk milli futbolçusudur. Qardaşı Osman Dənizçi müvafiq olaraq "Rizəspor", "Fənərbaxça", "Trabzonspor" və "Ərzurumspor"da forma geyinmiş, 1982-ci ildə "Beşiktaş", 1984-cü ildə isə "Trabzonspor"la çempionluq sevincini dadmışdı.

Məşqçilik karyerası
-------------------

Aktiv futbolçu karyerasından sonra bir müddət "Trabzonspor"da da köməkçi məşqçi vəzifəsində çalışan Əli Kamal Dənizçi hazırda Türkiyə Futbol Federasiyasının Qara dəniz bölgəsinə cavabdehdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2  Ali Kemal Denizci // Transfermarkt (çd.). 2000.
**Sent-Maykl adası** (*ing.* Sledge Island) — Berinq dənizinin Norton boğazında yerləşən ada. Ada ABŞ-nin Alyaska ştatının bir hissəsidir.

Coğrafiya
---------

Sent-Maykl Norton boğazının cənub sahilindən 15 m (50 fut) aralıda yerləşən kiçik bir adadır. Ada Yukon çayının mənsəyindən 100 km (60 mil) aralıda yerləşir.

Sent-Maykl adası bir sıra qonşu adalarla birlikdə üç min km²-dən çox ərazini və 55-dən çox vulkanı əhatə edən eyniadlı vulkanik yaylanın bir hissəsidir. Ada yaylanın şimal-qərb hissəsində yerləşir və yeddi vulkan konusunu əhatə edir.

Tarix
-----

1833-cü ildə ada Mixail Tebenkov və Adolf Etolinin başçılıq etdiyi Rus-Amerika şirkətinin ekspedisiyası tərəfindən tədqiq edilir. Adaya Mixaylovski adı verilir və onun ərazisində Müqəddəs Mixail redutunu qururlar. O vaxta qədər adada iki inuit kəndi mövcud olur: Taçik və Atuik. Möhkəmləndirilmiş ticarət postuna gəmilərin gəlişi başlandıqdan sonra qışda xəz ticarətçiləri tərəfindən istifadə edilən bir sıra anbarlar inşa edilir. Tacirlər Yukon və Kuskov çaylarında (Kolmakovski redotu) postlardan xəz yığırdılar. 1842-ci ildən adada pravoslav kilsəsi yerləşir. Ada daxili Yukon çayına qədər bir neçə ekspedisiya üçün başlanğıc nöqtəsi olur. Adada redut qurulmasında əsas məqsəd ticarəti genişləndirmək olur. Bu məqsədlə 1838-ci ildə Yukon çayı üzərində Nulato ticarət məntəqəsi qurulur. Bundan əlavə, 1865-ci ildə adada teleqraf qurmaq məqsədi ilə alimlərin ekspedisiyası təşkil edilir.

1867-ci ildə ada, Alyaskanın bütün ərazisi kimi ABŞ-yə satılır. Xəz ticarəti 1870-ci ildə Sent-Maykl adlı bir Alyaska kommersiya şirkətinin əlinə keçir. 1874-cü ildən adada meteoroloji stansiya (ABŞ-də ilk), 1890-cı illərdən isə poçt şöbəsi açılır. 1869-cu ildən bəri Klondayk qızıl hərisliyi zamanı xüsusilə aktiv olan Yukon çayı xidmətinin son nöqtəsi kimi istifadə olunur. 1897-1898-ci illərdə adada 60 çay gəmisi, 20 barj və bir sıra başqa gəmiləri Yukonun mənsəbinə çatdıran 30 nəqliyyat şirkəti fəaliyyət göstərir. Sent-Maykldan Dousona 6 həftədən iki aya qədər davam edən marşrut üçün sərnişinlər 125-220 dollar ödəyirdilər.

1908-1911-ci illərdə Amerika mühəndisləri Sent-Mayklın cənubunda kanalın dərinləşdirilməsi üzərində işləyirlər. Bu adanın ətrafındakı marşrutu daha təhlükəsiz etməyə xidmət edir. Dəmir yolu nəqliyyatının artması, xüsusən də Ağ keçid və Yukon dəmir yolunun tikintisi ilə adadan keçən marşrut getdikcə populyarlığını itirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "St. Michael: Alaska's Western Crossroads". 2008-08-28 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "St. Michael volcanic field". 2011-05-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-17.
Hava-hava tipli R-73 raketi. NATO kod adı ilə AA-11 Archer (Oxçu)
Hava-hava tipli **R-73** raketi.

NATO kod adı: AA-11 Archer

İstehsalçı: Rusiya

İstehsalçı firma: JSC DUX

Uzunluğu: 2900 mm

Diametri: 170 mm

Qanad eni: 510 mm

Ağırlığı: 106 kq

Döyüş hissəsinin çəkisi: 8 kq

İdarəetmə sistemi: İnfraqırmızı görüntüləmə (İİR) və optik lazer

Sürəti: 3000 km/saat

Manevrə qabiliyyəti: 12G (Normal); 40G (Maksimal)

Hədəfi məhvetmə hündürlüyü: 20 – 20.000 m

Hədəfi məhvetmə uzaqlığı: 0.3 – 40 km

İstifadə edə biləcək vasitələr
------------------------------

### İstifadə edə biləcək təyyarələr

#### MiQ seriyalı təyyarələr

MiQ-21

MiQ-23

MiQ-25

MiQ-27

MiQ-29

MiQ-31

MiG-35

#### Suxoy-Su seriyalı təyyarələr

Su-25

Su-27

Su-30

Su-33

Su-34

Su-35

PAK FA T-50

#### Digər seriyalı Rusiya təyyarələri

İl-102

Yak-130

Yak-141

#### Digər ölkələrin istehsalı olan təyyarələr

Chengdu J-10

HAL Tejas

Mirage F1

### Helikopterlər

Mi-24

Mi-35

Mi-28

Kamov Ka-50

Ka-52
Hündürlüyü 25 m-ə qədər olan enli çətirli ağacdır. Cavan budaqları yaşıl və ya qırmızımtıl rəngli olub, üzərində tünd-göy rəngdə nazik təbəqə vardır.

Yarpaq
------

Yarpaqlarının uzunluğu 5–17 sm, 7 (nadir hallarda 4)-bölümlüdür, qaidə hissəsi düz kəsilmiş və yaxud ürəkşəkillidir, nazik və kağızaoxşardır, üst tərəfi tünd, alt tərəfdən gümüşü-açıq yaşıl rəngdədir, damarların küncündə saqqallıdır, üst səthinin qalan hissəsi çılpaq və ya damarlar boyunca tükcüklüdür; bölümləri üçbucaqyumurtaşəkillidir, uzununa dartılmış sivri ucluğa dərhal daralmışdır, tamkənarlıdır. Saplaqları yarpaq ayasından qısa, ona bərabər və ya çox vaxt ondan uzun olmaqla müxtəlif uzunluqda olurlar, uzunluğu 3–20 sm-dir.

Çiçək
-----

Çiçəkləri qalxanvari çiçək qrupunda toplanmışdır, xırdadır, yaşılımtıl rəngli, diametri 6–7 mm-dir. Qanadcıqlarının uzunluğu 2,5–4,5 sm-dir, qanadları kütdür, kor bucaq altında yerləşmişdir.

Meyvə
-----

Fındıqca meyvələri qanadlardan1,5–2 dəfə qısadır. Çiçəkləməsi: Aprel-May, yarpaqlarının əmələ gəlməsi ilə bir vaxtda baş verir.

Meyvə verməsi
-------------

İyul-Avqust

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Samur Şabran oval. BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, Lənk. Muğ. (nadir hallarda), Lənk. dağ. (tez-tez). Düzənlikdən yuxarı dağ qurşağına qədər, aşağı və orta dağ qurşağında üstünlük təşkil edir.

Yaşayış mühiti
--------------

Meşələrdə, adətən qaranlıq və qarışıq meşələrdə qarışıq halda rast gəlinir. Səpələnmiş və bəzən kiçik qruplaşmalar əmələ gətirir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Dekorativ ağacdır, parklarda və bağlarda əkilir və sərbəst halda enli oval çətir əmələ gətirir.

1. ↑  Eldar Şükürov. İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı, Bakı 2016
**Əkbərov Qəzənfər Qulam oğlu** (4 aprel 1917, Cəhri – 3 avqust 1944, Mazovets voyevodluğu) — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

Həyatı
------

1917-ci ildə Naxçıvanın Cəhri kəndində anadan olmuş, 1940-cı ildə Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunu bitirmiş, 1941-ci ildə Qoşadizə kənd məktəbinin müdiri işləmişdir. Faşist Almaniyası SSRİ-yə hücum etdikdən sonra Sovet Ordusuna səfərbər edilmiş, Tbilisi topçuluq məktəbində təhsil almışdır. Təhsilini başa vurduqdan sonra 1942-ci ildə Şimali Qafqaza göndərilmişdir. Döyüş yoluna Qafqaz dağlarının ətəklərindən başlayan Q. Q. Əkbərov topçu komandir kimi Ukraynanın, Belarusun alman faşistlərindən təmizlənməsində fəal iştirak etmişdir.

1944-cü il avqustun 3-də Belarusun Volojin şəhəri ətrafında gedən döyüşlərdə misilsiz qəhrəmanlıq göstərmişdir. Onun başçılığı altında üç nəfər topçu almanların beş ağır tankına qarşı qeyri-bərabər döyüşə girmişdilər. Bir neçə saat davam etmiş döyüşdə düşmənin 4 tankı, 60-dan artıq əsgər və zabiti məhv edilmişdi. Bu döyüşdə Q. Q. Əkbərov qəhrəmanlıqla həlak olsa da, düşmənin hücumunu dayandırmağa və beləliklə də öz döyüş yoldaşlarının mühasirəyə düşməsinin qarşısını almağa nail olmuşdu. Bu qəhrəmanlığına görə Q. Q. Əkbərov ölümündən sonra Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdü.

Naxçıvan Muxtar Respublikasında Q.Q.Əkbərovun xatirəsi əbədiləşdirilmişdir. Ona Cəhri kəndində abidə qoyulmuşdur. Adına küçə və məktəb vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Акперов Казанфар Кулам оглы". 2012-05-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-06-15.
2. ↑  Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, c. IV, 1980, səh.154.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, c. IV, 1980, səh.154.
* "Azərbaycan Respublikası Xatirə Kitabı" 3-cü cild, "Ə" hərfi. Bakı-2003. səh.435.

Xarici keçidlər
---------------

* 9may.az. Qəhrəmanlar. Arxivləşdirilib 2010-01-18 at the Wayback Machine
Poçt markası (1993).
**Qəşəng süsən** (*lat.* Iris elegantissima) — süsənkimilər (*Iridaceae*) fəsiləsindən bitki növü.

Elmi adı - Iris elegantissima D. Sosn. 

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir –VU D2. Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik ot bitkisidir. Kökümsovu qısa, sürünən, gövdə 20 sm hündürlükdədir, 1 iri təpə çiçəyi var. Yarpaqları boz-göyümtül, dar-xətvari, bəzən oraqvari əyilmiş, gövdədən qısadır. Təpə yarpaqları otşəkilli-pərdəlidir, gövdədən qısadır. Çiçəkyanlığının borucuğu uzun, silindrvaridir. Çiçəkyanlığının xarici tərəfi 6 sm-ə qədər uzunluqda, aşağı dartılmış, tünd boz, tünd – qəhvəyi ləkəli damarlı, ortada iri tünd – qəhvəyi ləkə var. Daxili tərəf dikdurandır, bir neçə xarici tərəfə keçən ağımtıl, sarı-tüstüvari fonda bənövşəyi damarlıdır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləməsi iyun ayındadır. Kökümsov və toxum vasitəsilə çoxalır. Quru, daşlı-çınqıllı yamaclarda və yovşanlı yarımsəhralarda yayılmışdır. Kseromezofitdir. Dekorativ bitkidir.

Yayılması
---------

Naxçıvan MR (Sədərək rayonunun aşağı və orta dağ qurşaqlarında)

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyalarına kiçik sahələrdə, nadir hallarda rast gəlinir. Azalır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen amillər (növün yığılması, otarılma)

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Xüsusi qorunma tədbirləri yoxdur. Yasaqlıqların yaradılması vacibdir. 

Naxçıvan – Sədərək kəndi ətrafında. Azərbaycandan kənarda – Ermənistan, İranda yayılmışdır.
Aşağı və orta dağlıq qurşaqlarının quru, daşlı, cınqıllı yamaclarında bitir. Nəzərə çarpacaq dərəcədə azalmaqdadır.

Çoxalması
---------

Toxumla və vegetativ yolla çoxalır. Çiçəkləyən bitkilərin toplanması, kök yumruların gəmirəcilər tərəfindən yeyilməsi bitkinin sayının azalmasına səbəb olmuşdur. Azərbaycan Botanika İnstitutunun Botanika bağında becərilir. Xüsusi mühafizə tədbirlər hazırlanmamışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2017-05-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-27.
2. 1 2 3  Флора Азербайджана, 1952
3. 1 2  Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı, 1989
4. ↑   Ибадлы О.В. 2005
5. ↑  Salayeva Z.K. 2006
6. 1 2  Naxçıvan MR-in Qırmızı Kitabı, 2010
7. ↑   Hacıyev V.C. İbrahimov Ə.Ş. 1981

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q21383659
* Wikispecies: Iris iberica subsp. elegantissima
* GBIF: 5297929
* iNaturalist: 128600
* IPNI: 883553-1
* NCBI: 292539
* Plant List: kew-321971
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:883553-1
* Tropicos: 16602612
* WCSP: 321971
* WFO: wfo-0000783471

 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Atəşgah (dəqiqləşdirmə).
**"Atəşgah"** - Azərbaycanda Xəzər dənizində Neftçala rayonuna yaxın neft yatağıdır. Yataq sahilə yaxın, Neftçala rayonunun mərkəzi ilə üzbəüz yerləşir. "Yanan tava", "Atəşgah" və "Muğan-dəniz" blokunün tərkib hissəsidir.

Blokun ümumi sahəsi 500 km², dənizin dərinliyi 50-100 metrdir. "Yanan tava", "Atəşgah" və "Muğan-dəniz" strukturlarında kəşfiyyat işləri üçün cavabdeh olan JAOC 2001-2003-ci illərdə çox mürəkkəb kəşfiyyat-qazma işləri aparıb. Yüksək lay təzyiqi üzündən birinci kəşfiyyat quyusu hətta layihə dərinliyinə çata bilməyib. İkinci kəşfiyyat quyusunda isə layihə dərinliyini iki dəfə artırmaq lazım gəlmişdi.

Ancaq lazım olan minimal karbohidrogen həcmi tapılmayıb. "Atəşgah", "Yanan tava" və "Muğan-dəniz" yataqlarının kəşfiyyatı və işlənməsi üzrə saziş 25 dekabr 1998-ci ildə ARDNŞ (50 faiz) ilə Yaponiyanın "ITOCHU Oil" (7,5 faiz), "Yapex" (22,5 faiz), "Teikoku" (7,5 faiz) və "Inpex" (12,5 faiz) şirkətləri arasında bağlanıb. JAOC əməliyyat şirkəti 18 may 1999-cu ildə yaradılıb. "Yanan tava" və "Atəşgah" dəniz strukturlarında qazılmış kəşfiyyat buruqlarından əldə edilmiş göstəriciləri dərindən öyrəndikdən sonra "Japan Azerbaijan Operating Company" (JAOC) əməliyyat şirkəti Azərbaycanda işini dayandırmağı qərara alıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "JAOC Azərbaycanda fəaliyyətini dayandırır". 2011-07-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-05-06.
**Kim Erik Dreksler** (Kim Eric Drexler 25 aprel 1955, Oklend, Kaliforniya) amerikalı mühəndis.

Həyatı
------

Kim Erik Dreksler 25 aprel 1955-ci ildə Kaliforniyada (ABŞ) anadan olmuşdur.

Fəaliyyəti
----------

Kim Erik Dreksler 1970-ci və 1980-ci illərdən etibarən molekulyar nanotexnologiya potensialının (MNT) populyarlaşdırılması üçün tanınan ən yaxşı amerikan mühəndisidir.

Amerikalı mühəndis, nanotexnologiya nəzəriyyəçilərindən biri Kim Erik Drekslerin "Nanosystems Molecular Machinery Manufacturing and Computation" adlı kitabı 1992-ci ildə ABŞ Naşirlər Assosiasiyası (Association of American Publishers) tərəfindən kompüter elmləri sahəsində ən yaxşı kitab seçilmişdir.

Onun 1991-ci ildə Massachusetts Texnologiya İnstitutunda doktorluq dissertasiyası 1992-ci ilin ən yaxşı Kompüter elmi kitabı üçün Amerika Publishers mükafatına layiq görülən Nanosystems: Molecular Machinery Manufacturing and Computation (1992) adlı kitabında yenidən işlənmiş və nəşr edilmişdir.

Ədəbiyyat
---------

* Əliquliyev R. M. Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Eric Drexler // Internet Speculative Fiction Database (ing.). 1995.
2. 1 2  K. Eric Drexler // Babelio (fr.). 2007.
**Gözəl bulaqotu** (*lat.* Veronica amoena) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin bağayarpağıkimilər fəsiləsinin bulaqotu cinsinə aid bitki növü.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "*Təhlükəli həddə yaxın olanlar*" kateqoriyasına aiddir – NT. Azərbaycanın **nadir**, Qafqazın *endemik* növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Sallanan, birillik ot bitkisidir. Gövdəsi 5-15 sm hündürlükdədir. Yarpaqlar qısasaplaqlıdır. Yumurtavari və ya üçbucaq yumurtavaridir, kütdür. Kasacığı 4 bölümlüdür, hissələri eyni deyil, lansetvari, meyvəvermə zamanı 6-9 mm uzunluqdadır. Çiçək tacı iri, parlaq-göy rəngdədir, Kasacıqdan uzundur. Ləçəkləri 6-9 mm uzunluqdadır. Qutucuğu 3mm, tüklü, iki pərli, dairəvi, dar, dərin girintilidir. Yuvası 16 toxumludur. Sütuncuğu 3 mm uzunluqdadır. Toxumları 1,5-2 mm uzunluqda, yumurtavari, hamar, qayıqşəkilli, sarıdır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləməsi aprel-may, meyvə əmələgətirməsi may –iyun aylarında baş verir. *Mezokserofitdir*. Arandan aşağı dağ qurşağına kimi quru-gilli və daşlı yamaclarda, yovşanlıqlarda, əkinlərin kənarlarında rast gəlinir.

Yayılması
---------

Abşeron, Qobustan, Kür-Araz və Lənkəran ovalıqlarıdır.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyanın sayı azalır,aşama ərazisi məhdudlaşır, gələcəkdə itmə təhlükəsi yarana bilər.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen faktorlar (xırdabuynuzlu heyvanlar tərəfindən tapdalanması, dekortaiv kimi toplanması, infrastrukturun inkişafı, dəyişkən qilim amillərinə həssaslıq və ərazilərdə texnogen təsirin artmasıdır.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq məqsədi ilə yasaqlıqların təşkili, populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, tozumlarının toxum bankında saxlanılması, bərpasının təmin edilməsi təklif olunur.

Sinonimləri
-----------

*Veronica albanica* K. Koch

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri, II nəşr, Bakı-2013
3. 1 2 3  Флора Азербайджан, 1957;
4. ↑  Əsgərov A.M. 2006

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q4108044
* Wikispecies: Veronica amoena
* BioLib: 902389
* EoL: 5668251
* GBIF: 7332589
* GRIN: 432881
* iNaturalist: 738412
* IPNI: 811606-1
* NCBI: 195124
* Plant List: tro-29205709
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:811606-1
* Tropicos: 29205709
* WFO: wfo-0001138858

 |
**Abbasqulu Hacı Molla Əlinağı bəy oğlu Sultanhüseynbəyov** (Ordubad, Naxçıvan qəzası – 24 iyul 1910, İrəvan) — İrəvan quberniya ruhani məclisinin rəisi, qazı.

Həyatı
------

Abbasqulu bəy Hacı Molla Əlinağı bəy oğlu Sultanhüseynbəyov Ordubad şəhərində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini əvvəlcə atası Hacı Molla Əlinağı bəy Sultanhüseynbəyovdan, sonra dini mədrəsədə almışdı. Müqəddəs Nəcəf şəhərinə yollanmış, dini hövzədə ali təhsilə yiyələnmişdi. O zaman Nəcəf şəhəri regionda elm və bilik mərkəzi hesab edilirdi. On il bu yüksək elmi-dini mərkəzdə öz biliklərini təkmilləşdirərək, müxtəlif İslam elmlərini əxz etmişdi.

Abbasqulu bəy Sultanhüseynbəyov ərəb dilinin qrammatikasına çox dərindən yiyələnmiş, qədim və müasir riyaziyyat sahəsində müvəffəqiyyətlər qazanmışdı.

Abbasqulu bəy Sultanhüseynbəyov Zaqafqaziya ruhani idarəsində imtahan vermiş, axund ünvanı almışdı.31 yanvar 1863-cü ildə İrəvan Quberniya Ruhani Məclisinın göndərişi ilə Ordubad şəhər məscidi axundu kimi dini fəaliyyət göstərmişdi.

Abbasqulu bəy Sultanhüseynbəyov sonra Ordubad qəza qazısı təyin olunmuşdu. 1872-ci ildə İrəvan Quberniya Ruhani Məclisinın üzvülüyünə seçilmişdi.

Abbasqulu bəy Sultanhüseynbəyov uzun müddət İrəvan quberniya ruhani məclisinin rəisi olmuşdu.

Abbasqulu bəy Sultanhüseynbəyov öz dərin bilikləri və elmi təcrübəsilə uzun illər boyu yorulmaq bilmədən din və fəlsəfəyə qarşı yönəlmiş hücumlara sinə gərmiş, ideoloji opponentləri ilə elmi mübahisələr təşkil etmiş, İslam mədəni bölgəsi fəlsəfi irsinə, mənəvi dəyərlərinə, zəngin mədəniyyətinə qarşı ideoloji mübarizə aparan erməni emissarlarla elmi mübarizə apararaq mənəvi dəyərlərimizin keşiyində dayanmışdı. İslam mədəni bölgəsi fəlsəfəsi ilə yanaşı, Qərb fəlsəfəsinə də dərindən bələd olması onun bu diskussiyalarda uğur qazanmasında xüsusi rol oynamışdı. Əql və məntiq əsasında aparılan bu misilsiz fəaliyyətlər əcnəbi təsirinə qapılmış bir çox alim və ziyalıların doğru yola yönəlməsində müstəsna rol oynamış, həqiqət axtarışında olanları elmi və dini həqiqətlərlə yaxından tanış etmişdi.

Abbasqulu bəy Sultanhüseynbəyov 1907-1910-cu ildə bütün Qafqazın şeyxi olub.

Abbasqulu bəy Sultanhüseynbəyov 24 iyul, 1910-cu ildə İrəvan şəhərində vəfat edib.

Mükafatları
-----------

Abbasqulu bəy Sultanhüseynbəyov rus dövləti tərəfindən gümüş medalla, Qacarlar dövləti tərəfindən isə 3-cü dərəcəli "Şire-Xurşid" ordeni ilə təltif olunmuşdu. Müzəffərəddin şah Qacar şəxsən onu briliyant qaşlı üzüklə mükafatlandırmışdı. Bu barədə "Qafqaz" qəzeti 1900-cü il 296-cı nömrəsində məqalə verilmişdi.

Ailəsi
------

Abbasqulu bəy Məhbubə xanım Əli bəy qızı Sultanhüseynbəyova ilə ailə qurmuşdu. Ondan boşanmış, Zinyət xanım Vəli bəy qızı Ayrımla, Güllü xanım Hacı Cəfər bəy qızı ilə evlənmişdi. Mehdi bəy, Əlinağı bəy, Hüseyn bəy, Əsədulla bəy, Yusif bəy, Həsən bəy adlı oğlanları vardı.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, İrəvan Quberniya Ruhani Məclisi və məşhur din xadimləri, "Soy" еlmi-kütləvi dərgi, 2011, №3, səh.23-32.

Həmçinin bax
------------

* İrəvan quberniyası
* İrəvan Quberniya Ruhani Məclisi

İstinadlar
----------
**Karpat biosfer qoruğu** (*ukr.* Карпатський біосферний заповідник) — Ukraynanın Zakarpatya vilayətində qorunan təbiət ərazisi. 1968-ci ildə yaradılmışdır. 1992-ci ildən UNESKO-nun Biosfer qoruqlarının ümumdünya şəbəkəsinə aid olunmuşdur. Ərazinin ümumi sahəsi 57880 hektardır. Qorunan ərazinin sahəsi isə — 31995 hektardır. Karpat biosfer qoruğu daxilində altı ayrıca massiv var. Massivlərdən başqa ərazidə dövlət əhəmiyyətli iki botanika yasaqlığı var: "Qara dağ" və "Yulevski dağı". Qoruq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 180 metrdən 2061 metrə qədər olan əraziləri əhatə edir. Ərazinin belə struktru qoruğun müxtəlif landşaft və biocoğrafiyaya malik olmasına səbəb olmuşdur. Şərqi Karpat ərazisində insan fəaliyyətinə az məruz qalan dağ ətəyi palıd meşələri, dağ fıstıq meşələri, eləcə də qarışıq və iynəyarpaqlı meşələr geniş yayılıb. Daha yüksək ərazilərdə subalp və alp çəmənlikləri landşaftı diqqəti cəlb edir. Qoruğun əsas böyük massivləri bunlardı: *Uqolsko-Şirokolujnyanski massivi.* Ukrayna Karpatlarının mərkəzi hissəsində yerləşir. *Qaradağlar massivi*. Qaradağlar silsiləsinin cənub yamacında, 950–2061 metr yeksəkliyi əhatə edir. *Xustski massivi* və ya *Nərgizlər vadisi*. Zakarpatiyanın düzənlik hissəsindədir.

Qoruq ərazisinin təxminən 90 %-ni ilkin meşə örtüyü tutur. Karpat biosfer qoruğunda mindən artıq ali bitki növü, 66 növ məməli, 193 quş növü, 9 növ sürünən, 13 növ suda-quruda yaşayan, 23 növ balıq və 10000 növ onurğasızlar mövcuddur. Karpat ekosistemi özündə bir çox nadir və nəsli kəsilməkdə olan növlərin gizlənmə yeridir. Qoruqda olan 64 növ bitki və 72 növ heyvan Ukraynanın və Avropanın Qırmızı kitabına daxil edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  UNESCO: Carpathian Arxivləşdirilib 2020-06-22 at the Wayback Machine, July 2011
2. ↑  "Официальный сайт Карпатского биосферного заповедника". 2020-05-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-13.
**Atəşkəs dövlətləri** (*ərəb.* الإمارات المتصالحة‎), həmçinin **Atəşkəs sahili** (*ərəb.* الساحل المتصالح‎), **Atəşkəs şeyxlikləri** (*ərəb.* المشيخة المتصالحة‎), **Atəşkəs Ərəbistanı** və ya **Atəşkəs Omanı** — XIX–XX əsrlərdə müasir Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin ərazisində mövcud olmuş, Birləşmiş Krallığı protektoratı çərçivəsində İran körfəzinin cənub sahillərində şeyxliklər birliyi.

İran körfəzi uğrunda mübarizə
-----------------------------

Hindistanda Britaniya müstəmləkə mövqeyi gücləndikcə, ingilislərin Hindistandan Avropaya, xüsusən də İran körfəzindən keçən ən qısa su yolları üzərində hökmranlığını təsdiqləmək marağı artmışdır. Napoleonun Misirə ekspedisiyası Britaniya Ost-Hind şirkətinin Ərəbistan regionundakı səylərini gücləndirmiş və Britaniya ilə Maskat sultanı arasında müqavilələrin imzalanmasına gətirib çıxarmışdır.

Ost-Hind şirkətinin donanması və Maskat donanması 1804–1819-cu illərdə Quldur sahilinin şeyxləri ilə müvəqqəti müqavilələr bağlayaraq dəniz quldurlarına qarşı mübarizə bəhanəsi ilə Dəriyyə əmirliyinə qarşı dəniz müharibəsi aparmışdır. Buna baxmayaraq, vəhabi Dəriyyə əmirliyi quruda dominant qüvvə olaraq qalmışdır. 1811–1818-ci illərdə vəhhabi dövləti misirlilər tərəfindən darmadağın edilmişdi. Odur ki, bu, ingilisləri qane etməmişdi, çünki Misir qoşunlarına komandanlıq edən İbrahim paşa onlarla müqavilələr imzalamaq istəmirdi.

Ədəbiyyat
---------

* История Востока. В 6 тт. Т. IV. Восток в новое время (конец XVIII — начало XX вв.). Кн. 1 и 2. — М.: Восточная литература РАН, 2004—2005. — ISBN 5-02-018387-3
**Şirvan Dövlət Rəsm Qalereyası** — 1990-cı ildən fəaliyyət göstərir. Qalereyanin məqsədi insanlarin estetik zövqünün inkişafina nail olmaqdir. Qalereyada hal-hazırda 400-ə yaxın incəsənət nümunəsi var. Bunlardan 60 ədədi Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən əsas fond üçün ayrılmış Respublikas rəssamlarının əsərləridir. Bu əsərlərin 35 ədədi rəngkarlıq, 15 ədədi qrafika, 3 ədədi heykəltaraşlıq, 7 ədədi isə tətbiqi sənət nümunəsidir.

Tarixi
------

Şirvan Dövlət Rəsm Qalereyası Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə 1990-cı ildə yaradılmışdır. 2017-ci ildə Qalereya M. Rəsulzadə prospekti 12 ünvanında yerləşən binanın 1-ci mərtəbəsinə köçürülmüş və əsaslı təmir olunmuşdur. Qalereya yarandığı gündən şəhər əhalisinin estetik zövqünün zənginləşməsi və mədəni istirahətinin təminatına xidmət edir.

Fəaliyyəti
----------

Qalereya təsviri incəsənət əsərlərinin təbliği və bacarıqlı uşaq, yeniyetmə və gənclərin istedadının üzə çıxarılması ilə məşğul olur. Bu məqsədlə qalereyada və ondan kənarda vaxtaşırı olaraq sərgilər təşkil edilir, təsviri incəsənətə dair mühazirələr oxunur, ustad dərsləri keçirilir.Əlamətdar tarixi hadisələr, bayram günləri, Azərbaycan tanınmış incəsənət xadimlərinin yubileyləri münasibətilə qalereyada təşkil olunan sərgilərdə şəhərin müxtəlif idarə və müəssisələrinin əməkdaşları ilə yanaşı, sənətsevərlər və şəhər sakinləri də yaxından iştirak edir.Ustad dərslərində şagirdlər akademik rəsm işləmə bacarıqlarına yiyələnirlər. Qalereyada həvəskarların daha yaxşı rəsm vərdişlərinə yiyələnməsi üçün rəsm dərnəyi fəaliyyət göstərir.

Qalereyanın fondu
-----------------

Qalereyanın əsas fondunda 60 ədəd tanınmış Azərbaycan rəssamlarının əsərləri vardır. Bu əsərlər fond üçün ayrılmış xüsusi otaqda mühafizə olunur.Bundan əlavə uşaq, yeniyetmə və gənclər tərəfindən çəkilmiş çoxlu sayda rəsm toplanmışdır. Bu əsərlər mənzərə, portret, plakat və natürmort janrlarında olmaqla doğma yurdumuzun müstəqillik tarixini , füsnkar təbiət gözəlliklərini üzündə təcəssüm etdirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Şirvan Dövlət Rəsm Qalereyası". kataloq.gomap.az. İstifadə tarixi: 06.04.2021.
2. ↑  "Şirvan Dövlət Rəsm Qalereyası". issoabbas.wordpress.com. İstifadə tarixi: 06.04.2021.
3. ↑  "Şirvan Dövlət Rəsm Qalereyası". sabirabad.mctgov.az. 2021-02-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 06.04.2021.

Xarici keçidlər
---------------

* "Şirvan Dövlət Rəsm Qalereyası kollektivinin Şirvan şəhidlər xiyabanına ziyarəti". www.youtube.com. İstifadə tarixi: 06.04.2021.
* "Şirvan Dövlət Rəsm qalereyası". www.youtube.com. İstifadə tarixi: 06.04.2021.

Həmçinin bax
------------

* Şirvan
* Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyaları
**Super prezidentli respublika** – Dövlət İdarəetmə Formasıdır ki, hakimiyyət bölgüsü prinsipi mövcuddur, lakin bu formal xarakter daşıyır.Əslində isə hakimiyyət prezident və onun nəzarəti altındakı idarəçilik institutlarının əlində cəmləşmişdir.Avtoritarizmin formalarından biridir.

Xüsusiyyətləri
--------------

Çox vaxt super prezidentli respublikalarda prezident hakimiyyətə hakim partiyanın ( hansı ki bu partiya yeganə partiya ola bilər və ya digər partiyalar üçün konstitusiyaya zidd olan üstünlüklərdən istifadə edə bilər ) lideri olaraq başçılıq edir. Üstəlik, super prezidentli respublikada prezidentin milli konstitusiyada nəzərdə tutulan fövqəladə səlahiyyətlərindən istifadəsi adi prezident respublikasına nisbətən daha genişdir. Super prezidentli respublikalarda prezidentin kostitusiya üzrə səlahiyyətlərinə, qanun qüvvəsində olan fərmanların verilməsi, parlamentin buraxılması, nazirlərin və inzibati-ərazi vahidlərinin rəhbərlərinin vəzifədən azad edilməsi və s. daxildir. Ölkədə super prezidentli respublika rejiminin qurulması "Ömürlük prezidentlik" rejiminin qurulmasına və ya yeni prezidentin formal xarakterli seçkilər yolu keçmiş prezident tərəfindən təyin olunmasına gətirib çıxarar.

Super prezidentli respublikaların növləri
-----------------------------------------

V.E.Çirkin özünün "Xarici ölkələrin konstitusiya hüququ" əsərində ( 1997 ) super prezidentli respublikaların 3 növünü qeyd etmişdir:

1. Prezidentli monokratik respublika — elə idarəetmə formasıdır ki, burada prezident yeganə səlahiyyətli partiyaya rəhbərlik edir və bu partiya rəsmi elan olunmuş məcburi ideologiyanın daşıyıcısıdır ( Kvame Nkrumanın dövründə Qana, Əhməd Seku Turenin dövründə Qvineya, Mobutu Seso Sekonun dövründə Zair və s. )

2. Prezidentli hərbi respublika — elə idarəetmə formasıdır ki, dövlət başçısının hərbi çevrilişi nəticəsində yaranmışdır.

3.Sosialist ölkələrdəki prezident respublikası (Anqola, Benin, Konqo Respublikası, Mozambik ) , hansı ki burada prezident ölkənin yeganə hakim partiyası tərəfindən seçilir.V.E.Çirkinə əlavə olaraq politoloq O.İ.Zaznayev bu növü prezidentli partokratik respublika adlandırmağı təklif edir .

Super prezidentli respublika rejimli ölkələr
--------------------------------------------

Super prezidentli respublikanı Latın Amerikası ölkələrinə ( əsasən XIX əsr), həmçinin bir sıra Afrika və postsovet ölkələrinə ( Belarus, Türkmənistan, Azərbaycan və s.) aid etmək olar.Həmçinin Qazaxıstanın "Ak Jol" adlı müxalif partiyasının rəhbəri Altınbəy Sarsenbayev ( 13 fevral 2006-cı ildə öldürülmüşdür ) Qazaxıstanı super prezidentli respublika adlandırmışdır. Müasir Rusiyanın super prezidentli respublika olaraq göstərilməsi də geniş yayılır, bu xüsusilə də amerikan politoloqu Stiven Fişin əsərlərində özünü göstərir. 1993-cü ildə Rusiyada qurulmuş super prezidentli respublika rejimi haqqında politoloq Liliya Şevtsova da danışır

İstinadlar
----------

1. ↑  Орлов А. Г. Президентские республики в Латинской Америке. — М.: Ибероамериканский центр МГИМО,. — С. 10.
2. ↑  Ратиани Н. «У нас суперпрезидентская страна». — Известия (Москва), 24.06.2004.

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**Kəbənin açarları** — müqəddəs Kəbə evinin açarı

Əslən Həzrəti İslam peyğəmbəriin tayfasından[*mənbə göstərin*] – Qureyşlərdən olan Əş-Şeybi nəsli 1400 ildən artıqdır ki, Kəbənin açarlarını özlərində saxlayır və nəsildən-nəsilə keçirirlər. Kəbənin açarlarını saxlayan Əş-Şeybi ailəsinin icazəsi olmadan Allah Evinin qapıları açılmır. Yalnız bu ailənin icazəsi ilə müsəlman olan dövlət adamlarının Məkkəyə səfərində və ildə iki dəfə təmizlik üçün Kəbə evinin qapıları açılır.

Kəbənin sirlərindən biri də məhz bu açarla bağlıdır. Belə ki, açarı Əş-Şeybi ailəsindən başqa birisi əlinə aldığı təqdirdə belə müqəddəs evin qapıları açılmır.[*mənbə göstərin*] Amma Əş-Şeybi ailəsindən kiçik bir uşaq belə açarı götürsə qapı açılar.[*mənbə göstərin*]

Kəbə evinin açarının, örtüyünün, həmçinin Kəbə yaxınlığındakı İbrahim Peyğəmbərin ayaq izinin əks olunduğu daşın yer aldığı Məqami-İbrahim adlı yerin açarı da Əş-Şeybi ailəsindədir.

Məhəmməd Peyğəmbər zamanında Kəbənin açarının kimdə qalmasına dair gərgin müzakirələrin getməsi və peyğəmbərin bunu Əş-Şeybi ailəsinə verməsi yazılı qaynaqlarda da yer alıb.

Müqəddəs Kəbə evinin açarlarını saxlayan, Qureyş qəbiləsindən Əbdüləziz Əş Şeybi 2010-cu ilin noyabr ayının 10-da - 87 yaşında dünyasını dəyişib. Bu gündən sonra keçirilən təhvil-təslim tədbirində açarlar Əbdüləziz Əş-Şeybinin qardaşı Əbdülqədir Əş-Şeybiyə verilib.

Həmçinin bax
------------

* Kəbə

Mənbə
-----

* Kəbənin sirli açarını saxlayan adam öldü Arxivləşdirilib 2010-11-15 at the Wayback Machine
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Kamenka.

**Kamenka** — Rostov vilayəti ərazisindən axan çay. Mius çayınln sol qolunu təşkil edir. Çayın uzunluği 36,5 kilometrdir. Ən böyük qolu Makarovadır. Sahilində yerləşən ən böyük yaşayış məntəqəsi isə Ryajenoe kəndidir ki, buradada 2242 nəfər yaşayır.

Adı
---

Çayın adı ruscadan tərcümədə «daş» sözündən törəmişdir.

Axarı
-----

Çay öz başlanğıcını Marevka kəndinin 4 km şimal-şərqindən götürür. İlkin axarı boyunca cənub-qərbə axır. Politotdelskoe kəndi yaxınlığında ən böyük qolu olan Makarovanı qəbul edir. Kamenno-Andrianovo kəndindən isə istiqaməti qərbə götürür. Mius çayına isə sol tərəfdən, mənsəbə 52,8 km qalmış tökülür.

Çay bütünlüklə Rostov vilayətinin Matveevo-Kurqanski rayonu ərazisindən axır.

Hövzəsi
-------

* **Kamenka**
	+ Makarova — (sağ)
	+ Krasnaya — (sol)
	+ Turkova — (sol)

Yaşayış məntəqələri
-------------------

Kamenkanın axdığı hövzədə yerləşən yaşayış məntəqələri:

* Marevka kəndi.
* Politotdelskoe kəndi.
* Kamenno-Andrianovo kəndi.
* Ryajenoe kəndi.

Bundan əlaqə ərazidə yerləşən digər yaşayış məntəqələri:

* Novoadrianovka kəndi.
* Ryasnoe kəndi.
* Denisovka xutoru.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ölçmələr Google map xəritərinə əsasən aparılmışdır
2. ↑  "Официальный сайт Ряженского сельского поселения". 2015-06-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-26.
3. ↑  Каменка — Викисловарь
|  |
| --- |
| **Ueyd Load** |
|  |
| **Ümumi məlumatlar** |
| Adı: Ueyd Load |
| Orijinal adı: *ing.* Wade Load |
| Yaradıcı: Bob Şuli və Mark MakKorkl |
| İlk görünüş: Tick-Tick-Tick |
| Yarandığı il: 2002 |
| Səsləndirən: Taj Mouri |
| **Xüsusiyyətləri** |
| Ailə: Anası (adı deyilmir) və atası Lontayn |
| Cins: Kişi |
| Saçının rəngi: Qara |
| Gözünün rəngi: Qara |
| Dərinin rəngi: Qəhvəyi-ağ |
| Boyu: 112 sm |
| Çəkisi: 178 kq |
| Dostları: Kim Possibl, Ron Stoppabl, Rufus, Monik |
| Düşmənləri: Həkim Drakken, Şiqo |
| Gücü: Sehrli gücü yoxdur |
| Ləqəbləri: Yoxdur |
| Görünüş: İnsan |
| Vətəndaşlıq: ABŞ |
| Məşğuliyyəti: Dünyanı xilas etmək |
| Dünya: Yaxşı |

**Ueyd Load** (*ing.* Wade Load) - "Kim Possibl" serialının baş qəhrəmanlarından biridir.

Xarakteristika
--------------

Serialın başlanğıcında təxminən 10 yaşındadır və digər personajlar kimi sonrakı seriyalarda yaşlanır. Ueyd dahi və kompüter ustasıdır. Ueyd 8 ayda lisey və kolleci bitirmişdir. Onun boyu cəmi 112 sm-dir. Qara gözlüdür. Çəkisi 178 kq-dır. Afrika-Amerika qarışığıdır. Bəzi insanlara vəzifələrində çox köməkçi olar. Onları gedəcəyi yerə aparmaq üçün nəqliyyat vasitəsini nizamlayır. Ueydin beyni çox böyükdür. Bütün dünya məcazi mənada, onun otağındadır. "Yenidən yazılmış tarix" seriyasında görünür ki, Ueydin 100 il bundan əvvəl yaşamış dahi dayısı vardır. Ueydin ən yaxın dostları Kim Possibl və Rondur. Ueyd onlara bütün seriyalarda kömək göstərir. Kim Possibl və Ronun bütün düşmənləri Ueydin də düşmənidir. İlk 3 mövsümdə otağından heç çıxmaz, yalnız bir dəfə 63-cü hissədə çıxar. 4 mövsümdə isə otağından çox çıxmağa başlayır və Moniki ilk gördüyündə aşiq olar. Monik onun kiçik olduğunu söyləyər və çox maraqlanmaz. Bu səbəbdən Ueyd aşiq etmə qurğusu icad edər və bununla Moniki özünə aşiq edər. Bu qurğunun adı "Amur effekt" adlanır. Lakin sonralar Ueyd ilə Monik arasında münasibətlər dəyişir. Ueyd və Monik bir-birlərinə daha çox dost kimi yanaşırlar. Bu səbəbdən onlar ayrılırlar. Sonralar Ueyd özünə beyninin həcmində olan bir qız tapır. Onun adını "Oliviya" qoyur.

Xarici keçidlər
---------------

* Ueyd Load Kimpossible.wikia.com

| ⛭Kim Possibl |
| --- |
| Animasiyalar | Kim Possibl: Zamanda mübarizə • Kim Possibl: Belə Drama • Kim Possibl: Bitirmə |
| Seriyaların siyahısı | Kim Possibl animasiya serialının seriyalar siyahısı |
| Personajlar siyahısı | Kim Possibl animasiya serialının personajlar siyahısı |
| Saundtrek | Kim Possibl (saundtrek) |
| Oyunlar | Kim Possibl (video oyunların seriyaları) |
**Maqnit çattəyini üsulu** ferromaqnit materiallarda səthə və ya ona yaxın yerləşən çatların maqnit sahəsinin köməyi ilə aşkara çıxarılmasına xidmət edir. Daxili strukturunda xəta olmayan ferromaqnit materiallarda maqnit xətləri heç bir maneəyə rast gəlmədən səlis olurlar. Eninə çatlar maqnit xətlərini pozaraq onu kənara yönəldir və burada meyillənmə sahəsi yaradırlar.

Maqnit xəttləri və çaən ətrafında tozun yığılması

Işləmə üsulu
------------

Xətalı yerləri göstərmək üçün ferromaqnit dəmir oksidi tozundan istifadə olunur. Bu üsulla eni 10-3 və 10-4 mm arasında yerlşən çatı təyin etmək olur. Yüksək maqnit sahəsi tətbiq etməklə səthdən 8 mm dərinliyə qədər yoxlama sahəsini artırmaq mümkündür. Yoxlanan hissənin maqnitləşdirilməsi üçün sabit və dəyişən cərəyanla yaradılan maqnit sahələrindən istifadə olunur. Üsullardan biri ondan ibarətdir ki, hissə nal formalı metalın köməyi ilə yaradılmış maqnit sahəsində yerləşdirilsin. Daha başqa bir üsul hissənin bir başa elektrik cərəyanı şəbəkəsinə qoşulmasıdır. 

Qütb maqnitləşdirmənin köməyi ilə səthdə eninə yerləşmiş çatlar üzə çıxarıla bilirsə, çevrə boyunca cərəyanla induksiya edilmiş maqnit sahəsi ilə uzununa istiqamətdə olan çatları da tapmaq mümkündür .
Bir çox hallarda çatların təyin edilməsində bir istiqamətə üstünlük verilir. Digər istiqamətlərdə çatları aşkar etmək üçün bir-birinin ardınca bir neçə sınaq aparılmalı, ya da kombinə olunmuş sınaq üsulundan istifadə edilməlidir.
Maqnitlə yoxlama zamanı florlaşdırılmış tozlardan istifadə olunması çatların optik üsulla izlənməsinə şərait yaradır. Burada tətbiq olunan maqnit tozları rəng piqmentləri ilə bir-biri ilə bağlı olur ki, səthi dalğa uzunluğu 300÷500 nm olan işığa tutduqda çat yerlərində açıq sarı, yaşıl və ya qırmızı rəngə çalan izləri görmək olur. Əldə olunan kontrast səthdə olan çatların daha dəqiq təyininə imkan verir.

Əl ilə işləyən maqnit sahəsi yaradan qurğu.
Bu üsul maqnitləşdirilə bilən bütün materiallarda səthin yoxlanması üçün tətbiq olunur. Üsulun tətbiqi İSO 993402/02-də normativləşdirilmişdir.

Istinad
-------

* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
**Kammenovun binası** - Taqanroq şəhərinin mərkəzində, XIX əsrin ortalarında inşa edilən iki mərtəbəli bina. Kamennovun binası Taqanroq şəhəri İtalyanski xiyabanı, ev 27 ünvanında yerləşir. Bina 1850-ci ildə klassizm stilində inşa edilmişdir. Kamennovun binası regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdir.

Tarixi
------

Taqanroqda yerləşən Kamennovun binası ilk əvvəllər gəlirli bina kimi inşa edilmişdir. Bina 1850-ci ildə tacir A. A. Monetinin şəxsi vəsaiti hesabına inşa edilmişdir. 1880-ci ildə isə bina Mixail Petroviç Kamennovun mülkiyyətinə çevrilir. Moneti adı Taqanroq tarixinə yunan emiqrant yetimlərinin adı ilə bağlıdır. Digəri isə Krım müharibəsi dönəmində şəhərə desant çıxarılması ilə əlaqədardır. Bu zaman şəhərdə güçlü yanğın olmuşdur. Desant çıxarılmasımasından sonra yanğın söndürülmüşdür. Sovet dönəmində digər gəlirli binalar kimi Kamennov binasıda milliləşdirilmişdir.

Bu binada şairə və tərcüməçi Sofiya Yakovlevski Parnok; şair, musiqiçi, sovet cazının təməlini qoyan şəxs, tərcüməçi, rəqqas, xoreoqraf Valentin Yakovleviç Parnax və şairə Yelizaveta Yakovlena Taraxovskaya yaşamışdır.
Bina son sahibinin adı ilə tanınır. Stilinə görə cənub klassizminə aiddir. Bir üzü Aleksandrovskaya küçəsinə baxır.
İki mərtəbədən ibarət olan bina zirzəmiyə sahibdir. İstər Aleksadrovsi istərsə həyətə çıxışı vardır.

Binanın fazadı qara suvaqla sıvanmışdır. Fasad iki rəngdən ibarətdir. Umumi fon sarı arxitektur detalları isə ağ rəngə boyanmışdır. Yaşayış binası kimi istifadə edilir. İstifadəyə tam yararlıdır. Bütünlüklə yaşıl rəngə boyanmışdır.

Ədəbiyyat
---------

* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0
* *Волошин В.* Вдоль и поперёк Итальянского. — Таганрог: ИП Кравцов В.А. 2012. — С. 9. — ISBN 978-5-904585-27-3.
* *Олег Павлович Гаврюшкин* Мари Вальяно и другие. Таганрог. Изд. МИКМ. 2001.

Mənbə
-----

* Итальянский переулок. 27 на сайте «Исторический Таганрог» Arxivləşdirilib 2017-02-11 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  "Rostov-na-Donu". Rostov vilayətinin rəsmi saytı. 2013-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-28.
2. ↑   *Алексей Николаевич Баташев*  Советский джаз. — М.: Музыка, 1972. — 176 с.