**İtaliya A Seriyası** — İtaliya futbol liqasının ali divizionu, dünyada ən güclü futbol divizionlarından biri sayılır, UEFA ölkə reytinqində IV yerdədi (2014 ilə əsasən) Çempionatın rəsmi sponsoru Telecom Italia sayılır, elə çempionatın adıda bununla bağlıdı it. Lega Nazionale Professionisti Serie A TIM.

Format
------

Skudetto
2004–05 sezonundan etibarən italyan çempionatda 20 komanda iştirak edir. Futbol mövsümü ərzində (avqustdan maya qədər) hər bir komanda bir biri ilə 2 dəfə qarşılaşırlar. Beləliklə bir klub mövsüm ərzində 38 oyun keçirdir (**andata** adlanan 1-ci dövrədə 19, və **ritorno** adlanan 2-ci dövrədə 19 oyun). Görüşlərin ardıcıllığı hər iki dövrədə eynidir.

Komandalar qələbəyə görə 3, heç-heçəyə görə isə 1 xal qazanırlar. Məğlubiyyətə görə xal verilmir. Klublarin eyni miqdarda xal topladığı halda, vurulmuş və buraxılmış topların fərqi müqayisə olunur. Əgər eyni miqdarda xalı çempionatda birinci yerdə olan komandalar qazanıblarsa, onda bu qayda etibarsız sayılır. Hər mövsümün sonunda hamıdan çox xal toplamış klub qalib elan edilir. Turnir cədvəlinin son üç yerində qərarlaşan komandalar (18,19 və 20 yerlərin sahibləri) Seria B keçirlər.

İlk 3 yerin sahibi olan komandalar Çempionlar Liqasına vəsiqə qazanırlar. İlk 2 yeri tutumuş klublar bir başa qrup mərhələsindən iştirak etməyə başlayırlar. Üçüncü yeri tutmuş klub üçüncü təsnifat mərhələsindən başlayır və qrup mərhələsinə düşmək üçün, ona başqa klubla iki oyunluq qarşıdurmada qələbə qazanmaq lazımdır. Dördüncü və beşinci yerləri tutmuş klublar Avropa Liqasında oynamaq haqqını qazanırlar. İtaliya Kubokunu qazanmış komanda İtalyanı Avropa Liqasında təmsil edən üçüncü komanda kimi iştirak edir. Amma əgər kubokun hər iki finalçıları artıq Avropa Lİqasında və ya Çempionlar Liqasında iştirak edirlərsə, onda vəsiqəni çempionatın 6-cı komandası alır.

Tarix
-----

Seria A hazırkı formatda öz fəalətini 1929 ildə başlayıb. 1898–1929 illərdə yarış regional prinsip ilə parçalanmış qruplar üzrə keçirilirdir. Torino klubu 1948/1949 illərdə mövsümün sonuna yaxın və klubunun böyük hissəsinin həyatına son qoymuş təyyarə qəzası səbəbi ilə iştirakdan imtina etmişdir.

Bu çempionatı tez-tez skudetto adlandırırlar, çünki qalib olmuş komanda növbəti sezonda öz geyimlərində kiçik nişan formasında İtaliya bayrağını daşıyır. Seria A ən uğurlu komandası 33 dəfə birinci yerə sahib olmuş Yuventus sayılır, onun ardınca Milan (18 dəfə), İnter (17 dəfə) və Cenoa (9 dəfə) gəlirlər. Hər 10 udulan titul saəsində klub emblemi üzərində kiçik qızıl ulduzu daşımaq hüququ qazanır, beləliklə Yuventusun 3 ulduzu, Milan şəhərini təmsil edən 2 klubun bir ulduzu var.

2006 ildə İtaliya çempionatını "alınmış" oyunlar qalmaqalı sarsıtdı. Yuventus, Mİlan, Latsio, Fiorentina və Recina hakim qarşısına çıxarıldılmışdı. İlk məhkəmə iclası "Qoca Sinyoranı" son iki çempionluğdan məhrum etməyi qərarı aldı, Milan Avrokuboklardan diskvalifikasiya olunmuşdur, Fiorentina, Latsio və Yuventus Seria B endirilmişdir. Təkrar baxış zamanı "Latsio" və "Fiorentina" qarşı sanksiyalar xeyli yumşaldılmışdır və onlara elit divizionda qalmaq imkan verildi, halbuki Yuventus aşağı liqaya düşməkdən xilas olunmadı. Bundan başqa, Milanın Çempionlar Liqasında iştirak etməyə imkanı verildi, ancaq o, qrup mərhələsi ilə deyil, üçüncü təsnifat mərhələsindən turnirə başlamalıydı. İlk öncə Recinadan Seria A-da 15 ball silinmişdir, amma komandanın cəzası 11 bala qədər yüngülləşdirildi.

2007 ilin fevral ayında İtaliya çempionatını yeni faciə bürüdü. Palermo-Kataniya oynunda Filippo Rakiti öldürülmüşdür. Futbol federasiyasının qərarı ilə çempionat müvəqqəti dayandırılmışdı.

Qaliblər
--------

| Klub | Qaliblər | İkinci yer | Çempion olduğu sezonlar |
| --- | --- | --- | --- |
| **Yuventus** | 36 | 21 | 1905, 1925–26, 1930–31,1931–32, 1932–33, 1933–34,1934–35, 1949–50, 1951–52, 1957–58, 1959–60, 1960–61, 1966–67, 1971–72, 1972–73, 1974–75, 1976–77, 1977–78, 1980–81, 1981–82, 1983–84, 1985–86, 1994–95,1996–97, 1997–98, 2001–02, 2002–03, 2011–12, 2012–13, 2013–14, 2014–15, 2015–16, 2016–17, 2017–18, 2018–19, 2019–20 |
| **İnter** | 19 | 15 | 1939–40, 1952–53, 1953–54, 1962–63, 1964–65, 1965–66, 1970–71, 1979–80, 1988–89, 2005–06, 2006–07, 2007–08, 2008–09, 2009–10, 2020–21 |
| **Milan** | 18 | 18 | 1901, 1906, 1907, 1950–51, 1954–55, 1956–57, 1958–59, 1961–62, 1967–68, 1978–79, 1987–88, 1991–92, 1992–93, 1993–94, 1995–96, 1998–99, 2003–04, 2010–11 |
| **Cenoa** | 9 | 4 | 1898, 1899, 1900, 1902, 1903, 1904, 1914–15, 1922–23, 1923–24 |
| **Torino** | 7 | 6 | 1927–28, 1942–43, 1945–46, 1946–47, 1947–48, 1948–49, 1975–76 |
| **Bolonya** | 7 | 4 | 1924–25, 1928–29, 1935–36, 1936–37, 1938–39, =1940–41, 1963–64 |
| Pro Verçelli | 7 | 1 | 1908, 1909, 1910–11, 1911–12, 1912–13, 1920–21, 1921–22 |
| **Roma** | 3 | 13 | 1941–42, 1982–83, 2000–01 |
| **Latsio** | 2 | 7 | 1973–74, 1999–00 |
| **Fiorentina** | 2 | 5 | 1955–56, 1968–69 |
| **Napoli** | 2 | 5 | 1986–87, 1989–90 |
| **Kalyari** | 1 | 1 | 1969–70 |
| Kazale | 1 | - | 1913–14 |
| Noveze | 1 | - | 1921–22 |
| Hellas Verona | 1 | - | 1984–85 |
| **Sampdoriya** | 1 | - | 1990–91 |

**Qalın** hərflərlə yazılan klublar indidə yüksək divizionda iştirak edirlər.

Rekordlar
---------

Paolo Maldini Seria A-da ən çox oyun keçirən oyunçudu (647 oyun)

|
|  |
**Ən çox oyun keçirdən 10 oyunçu**
  
| Oyunçu | Oynadığı illər | Klub(lar) | Oyun sayı |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | İtaliya Paolo Maldini | 1985–2009 | Milan | 647 |
| 2 | Argentina Xavyer Zanetti | 1995–2014 | İnter | 615 |
| 3 | İtaliya Canluka Palyuka | 1987–2007 | Sampdoriya, İnter, Bolonya, Askoli | 592 |
| 4 | İtaliya **Françesko Totti** | 1992– | Roma | 585 |
| 5 | İtaliya Dino Zoff | 1961–1983 | Udineze, Mantova, Napoli, Yuventus | 570 |
| 6 | İtaliya Pietro Verhovod | 1980–2000 | Komo, Fiorentina, Roma, Sampdoria, Yuventus, Milan, Piaçenza | 562 |
| 7 | İtaliya Roberto Mançini | 1981–2001 | Bolonya, Sampdoriya, Latsio | 541 |
| 8 | İtaliya Silvio Piola | 1929–1954 | Pro Verçelli, Latsio FK, Yuventus, Novara | 537 |
| 9 | İtaliya Enriko Albertozi | 1958–1980 | Fiorentina, Kalyari, Milan | 532 |
| 10 | İtaliya Canni Rivera | 1958–1979 | Alessandria, Milan | 527 |

Silvio Piola Seria A-nın ən çox qol vuran oyunçusudu (274 qol)

|
|  |
**Ən çox qol vurmuş 10 oyunçu**
  
9 may 2015 ilə əsasən| Oyunçu | Oynadığı illər | Klub(lar) | Qol sayısı |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | İtaliya Silvio Piola | 1929–1954 | Pro Verçelli, Latsio FK, Yuventus, Novara | 274 |
| 2 | İtaliya **Françesko Totti** | 1992– | Roma | 245 |
| 3 | İsveç Qunnar Nordal | 1948–1958 | Milan, Roma | 225 |
| 4 | Braziliya İtaliya Jose Altafini | 1958–1976 | Milan, Napoli, Yuventus | 216 |
| 5 | İtaliya Cuzeppe Meaze | 1929–1947 | Inter, Milan, Yuventus | 216 |
| 6 | İtaliya **Antonio Di Natale** | 2002– | Empoli, Udineze | 206 |
| 7 | İtaliya Roberto Bacco | 1986–2004 | Fiorentina, Yuventus, Milan, Bolonya, Internazionale, Breşia | 205 |
| 8 | İsveç Kurt Hamrin | 1956–1971 | Yuventus, Padova, Fiorentina, Milan, Napoli | 190 |
| 9 | İtaliya Cuzeppe Sinyori | 1991–2004 | Foggia, Latsio, Sampdoriya, Bolonya | 188 |
| 10 | İtaliya Alessandro Del Pyero | 1993–2012 | Yuventus | 188 |

Həmçinin bax
------------

* İtaliya A Seriyası bombardirləri

İstinadlar
----------

1. ↑  "UEFA koffisent reytinqi". 2021-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-18.
2. ↑  "Italy - All-Time Most Matches Played in Serie A". RSSSF.com. 24 August 2012. 21 January 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 October 2013.
3. ↑  "Italy - All-Time Topscorers". RSSSF.com. 24 August 2012. 20 October 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 October 2013.