recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Apostolopulo binası** - Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən qədim bina. Apostolopulo binası Taqanroq şəhəri Frunze küçəsi, ev 26 ünvanında yerləşir. Frunze küçəsi ilə İtalyanskaya xiyabanının küncündə yerləşir. Bina 1870-ci illərdə inşa edilmişdir.

Tarixi
------

1806-cı ildə I Aleksadrın əmri ilə Taqanroq ətrafında İvan Apostolopuloya 150 desyantin torpaq sahəsi bağışlanılmışdır.

Nikolayevski küçəsi ev 28 (hazır ki Frunze küçəsi ev 26) ünvanında yerləşən ərazi 1870-ci ilin əvvəllərində Marii Apostolopuloya məxsus olmuşdur.

1880-ci ildə binanı Yakov Solomonoviç Parxonov satın alır. Bu evdə onun uşaqları Valentin Yakovlieviç Parnax (1891—1951) və Yelizabet Yakovlevns Taraxovskaya (1891—1968) anadan olmuşdur.

1890-ci illərdə binanı kəndli Kleopatra Karnovna Krasnokutskaya alır. XX əsrin əvvəllərində isə binanın sahibi şəhər məhkəməsinin üzvü Konstantin Konstantinoviç Popadulo olur.

1910-cu illərdə binanı. Məhərin fəhxi sakini Nikolay Nikolayeviç Alafuzov əldə edir. O, şəhərin varlı sakinlrinfən hesab edilirdi. Bəzi mənbələrdə bəən bu qalanı Alafuzovun ebi olaraq adlandırırlar. 1914-cü ilin oktyabrında onun evinə silahlı basqın təşkil edilmişdir. Ancaq onun evində aparılan axtarış nəticəsində cəmi 150 rubl və onun qolunda olan saatdan başqa qiymətli əşya tapılmamışdır.

1980-ci illərdə binanın zirzəmisində rəssamlar Leonid Aleksandroviç Stukanov və Yuri Şabelnikovun emalatxanası açılmışdır.

1990-cı illərin ortalarında binada aptek yerləşirdi.

2000-ci ilin ortalarında bina «Korall-Mikro» şirkəti tərəfindən satın alınmışdır. Burada hətta kompüter və ofis malları satan mağaza olmuşdur.

Arxitekturası
-------------

Bina 1870-1880-ci illərdə qarışıq stildə inşa edilmişdir. Bu tip binalar XIX əsrin üçüncü yarısında Taqanroqda inşa edilirdi.

Məşhur sakinləri
----------------

* **Yakob Solomonoviç** (1847—1912) — aptek sahibi, Taqanroq şəhər dumasının üzvü, Taqanroq şəhərinin fəxri vətəndaşı.
* **Leonid Aleksandroviç Stukanov** (1947—1998) — rus rəssamı, pedaqoq, Rusiya rəssamlar İttifaqının üzvü.
* **Yuri Leonidoviç Şebelnikov** (1959) — rus rəssamı.

Mənbə
-----

* Дом Апостолопуло на сайте «Исторический Таганрог» Arxivləşdirilib 2016-06-03 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  *Гаврюшкин, Олег Павлович* Мари Вальяно и другие (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: МИКМ, 2001. — 544 с.
2. ↑  *Григорян М. Е. Решетников В. К.* Таганрог. История архитектуры и градостроительства конца XVII — начала XX века. — Ростов н/Д: Омега-Принт, 2013. — С. 236-237.
3. ↑  *Гаврюшкин О.П.* Гуляет старый Таганрог: Исторический очерк. — Таганрог: АИ МИКМ, 1997. — 395 с. — ISBN 5-86746-019-3.
Al qızılgül və ağ qızılgül müharibələrinin əhatə olunduğu ərazilərin xəritəsi
**Al və ağ qızılgül müharibələri** (*ing.* The Wars of the Roses) — İngiltərədə Plantagenetlər kral sülaləsinin iki qolu – Lankasterlər (1399–1461) və Yorklar (1461–1485) arasında 1455–1485-ci illərdə hakimiyyət uğrunda baş vermiş daxili müharibələr. Lankasterlərin gerblərində al qızılgül, Yorkların gerblərində isə ağ qızılgüı təsvirləri var idi. Lankasterlər iqtisadi cəhətdən geridə qalmış şimalın və Uelsin baronlarına, Yorklar isə inkişaf etmiş cənub-şərqin "yeni zadəganlar"ına arxalanırdılar. "Yeni zadəganlar" və varlı şəhər əhalisi ticarətin maneəsiz inkişafında maraqlı olduqları üçün Yorkları dəstəkləyirdilər. Mübarizə hər iki sülalənin məhvinə gətirib çıxardı və Lankasterlərdən olan VII Henri hakimiyyəti ələ aldı və Tüdorlar sülaləsinin (1485–1603) hakimiyyət dövrü başlandı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ал вә ағ гызылҝүл мүһарибәләри // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 210.
2. ↑  Al qızılgül və ağ qızılgül müharibələri // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 284. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Beycəsultan** – Anadolunun (Türkiyə) cənub - qərbində e.ə. 5–2-ci minilliklərə aid yaşayış məskəni. 1954–59-cu illərdə S. Lloyd tərəfindən tədqiq edilmişdir. İkinci kazıntı işlərini Dr. Eşref Abayın rəhbərliyi ilə Egey Universitetinin bir qrup tədqiqatçıları aparmışdır.

Ümumi məlumat
-------------

Ümumi qalınlığı 25 m-dən çox olan 40 mədəni təbəqə aşkar olunmuşdur. Son Eneolitə aid təbəqələrdə (e.ə. 5-ci minillik–4-cü minilliyin ortaları) çiy kərpicdən tikilmiş düzbucaq formalı, 4-cü minilliyin ortalarına doğru isə meqaron tipli evlər və onları əhatə edən divarlar, üzəri ağ naxışlı camlar və qablar, mis bizlər, sancaqlar, xəncər qalığı, gümüş üzük aşkar olun muşdur. Keçi, qoyun, öküz, donuz və s. heyvan sümüklərinin tapılması onların əhliləşdirilməsini sübut edir. Erkən Tunc dövrünün əvvəllərinə aid təbəqələrdə (4-cü minilliyin 2-ci yarısı) meqaron tipli evlər, cilalanmış keramika, daş antropomorf heykəlciklər tapılmışdır. Bu ənənələr Erkən Tunc dövrünün (3-cü minilliyin birinci yarısı) orta mərhələsinə aid təbəqələrdə də izlənilir. Qurbangahları və taxıl anbarları olan bir-biri ilə əlaqəli 2 məbəd də bu ənənə ilə əlaqədardır. 3-cü min illiyin sonlarında, ehtimal ki, *luviyalıların* irəliləməsi nəticəsində Beycəsultan mədəniyyətində tənəzzül müşahidə olunur. Ərazidə yazılı sənədlərin arxivləri tapılmamışdır. 

E.ə. 2-ci minilliyin əvvəllərində Beycəsultan içqala və hökmdar sarayının yerləşdiyi şəhər idi; üzərində heroqlif işarələri olan möhürün tapılması yazı sisteminin olduğunu sübut edir. Sarayın hett hakimi I Hattuşili tərəfindən yandırıldığı (e.ə. 1650 il) ehtimal edilir. Son Tunc dövründən əvvələ aid təbəqələrdə iri saray qalıqları və meqaron tipli evlər tapılmışdır. Tapıntılar Eneolit və Tunc dövrlərində Beycəsultan sakinlərinin yüksək mədəniyyətə malik olduğunu, qonşu ölkələrlə (xüsusilə Kiçik Asiyanın qərb hissəsindəki) əlaqələrini göstərir.

Mənbə
-----

Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. ISBN 978-9952-441-00-0.

 Xarici keçidlər
----------------

* "Beycesultan" (ingilis). Ege University. 2020-08-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-04-01.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Diggers" (ingilis). Time Magazine. 1955-07-11. 2013-08-27 tarixində Article: orijinalından (#bad\_url) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-05.
2. ↑  James Mellaart (1978). *The Archaeology of Ancient Turkey ISBN 978-0370108421* (İngilizce). Bodley Head Archaeology.
**Venern gölü** — İsveçdə Vastra Göteland və Varmland rayonları arasında yerləşən göl. Ladoqa və Oneqa göllərindən sonra Avropanın ən böyük üçüncü gölüdür.

Tarixi
------

Geoloji olaraq göl 10.000 il əvvəl buz dövrü nəticəsində əmələ gəlmişdir. Buzlar əridiyindən göl həmin dövrdəki İsveç torpaqlarında Botni körfəzi ilə Katteqat arasında boğaz funksiyasını daşıyırdı. Növbəti illərdə göl kiçildi. Göldə başqa heç bir yerdə rast gəlinməyən buz dövründən qalma növlər də yaşamaqdadır.

Coğrafiyası
-----------

Gölün sahəsi 5.655 km2-dir. Dəniz səviyyəsindən 44 m yüksəklikdədir və orta dərinliyi 27 m-dir. Ən dərin yeri 106 metrdir. Gölün orta hissəsindəki Dyoro adalarına milli park statusu verilmişdir. Gölün cənub-qərbində yerləşən Kinnekulle dağı vacib turizm qaynağıdır. Yüksəkliyi 270 m olan bu dağdan bütün gölü görmək mümükündür.

Canlılar
--------

Göldə yaşayan ən əhəmiyyətli balıq növü Osmerusdur. Hər ha-ya 2.600 balıq düşür. Burada yaşayan başqa balıq növü isə qızılbalıqdır, ağırlıqları 15 kq-ya çata bilir. Dünyanın ən ağır qızılbalığı da Venern gölündə tutulmuşdur. Gölün sahilində yaşayan əsas quş növü isə qağayılardır.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt Arxivləşdirilib 2012-11-16 at the Wayback Machine
*Paracanthurus hepatus* balığı ev akvariumunda.
**Akvarium balıqları** (*ing.* Aquarium fishery) — Əsasən, xırda, əlvan rəngli, əksər hallarda qeyri-adi formalı və özünəməxsus davranışlı, akvariumlarda yaşaya və arta bilən balıqlar. Akvarium balıqlarının əksəriyyəti təbii şəraitdə tropik və subtropik ölkələrin şirin sularında yaşayır. 1000-dək növü əhatə edir. Bunlar, əsasən, çəkikimilər dəstəsinin çəkilər fəsiləsinə və xarasinlər fəsiləsinə, həmçinin çəkidişlikimilər dəstəsinə aid balıqlardan ibarətdir. Müasir akvariumlarda əksər vaxtlarda akulalar, murenlər, angvillər, daşlıq xanıları, kəpənyibalıqlar, dəniz məleykələri, sandıqbalıqlar, beli buynuzlular kimi dəniz balıqları yetişdirilir. Düzgün saxlanıldıqda təbii şəraitdəkindən artıq 3–5, bəziləri 15 ilədək yaşaya bilir. Uzaq hibridləşdirmə nəticəsində yeni cinslər alınmışdır. Bir sıra tropik ölkələrdə akvarium balıqlarnın yetişdirilməsi və dekorativ balıqçılıq əsas gəlir sahəsi və elmi eksperimentlər obyektidir.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 270. ISBN 978-9952-441-02-4.
Akşay Xanna (28 mart 1975, Bombey) — məşhur Bollivud aktyorudur. Bir neçə mükafatın, o cümlədən "Kişi rolunda ən yaxşı kinodebüt" nominasiyasında "Filmfare Awards", "Screen Awards" və IIFA Awards mükafatlarına layiq görülüb. "Sərhəd", "Sirrimi bilirsən", "Atam Qandi" və sair filmlərdə çəkilib. Akşay Xanna 28 mart 1975–ci ildə Hindistanın Mumbay şəhərində anadan olub. Onun atası Vinod Xanna məşhur hindistanlı aktyor və prodüserdir. Mumbay şəhərində Kişor Nemit Kapur adına İnstitutu bitirib. 1977-ci ildə "Sərhəd" adlı filmdəki rolu ona "Ən yaxşı ikinci dərəcəli kişi rolu" nominasiyasında "Filmfare Awards" mükafatı qazandırıb. Bir neçə ildən sonra Akşay kinodan gedərək təhsilini davam etdirmək qərarına gəlir. 2 illik fasilədən sonra, 2002-ci ildə "İnsanın alçaqlığı" və "Sirrimi bilirsən" filmlərində çəkilir. Hər iki film uğur qazanır. Akşay yerinə yetirdiyi uğurlu işinə görə atasının onunla fəxr etməsindən qürur keçirirdi. O zamandan Akşay çəkilişlərə fasilə vermədən çalışaraq məşhurlaşıb və qadın pərəstişkarların qəlbini ələ alıb. Son bir neçə ildə rejissor Nirac Voraboyevikin komediya janrında olan "Uğura gedən yol", kəskin janrda olan "Qəzəb", macəra janrında olan "Yalan kralı" filmində, 2012-ci ildə rejissor Rumi Cafferinin "Ətrafda yalnız oğrulardır" filmində çəkilmişdir.

İstinadlar
----------
**Venera Məmmədova** (tam adı: *Məmmədova Venera Yusif qızı*; 14 mart 1954, Ərəbyengicə, Noraşen rayonu) — pedaqoq, Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi, SSRİ Ali sovetinin XI çağırış deputatı

Həyatı
------

Məmmədova Venera Yusif qızı 14 mart 1954-cü ildə Naxçıvan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Şərur rayonunun Ərəbyengicə kəndində anadan olub.

### Təhsili

1978-ci ildə Azərbaycan Pedaqoji Rus dili və Ədəbiyyatı İnstitutu (indiki Bakı Slavyan Universiteti) və 1991-ci ildə Bakı Dövlət Univeristetinin nəzdində təşkil olunmuş parktiki psixoloqlar kursunu bitirmişdir.

Fəaliyyəti
----------

### Əmək fəaliyyəti

1978-90-ci illərdə Sədərək kəndində rus dili müəllimi, 1985-90-ci illərdə Şərur rayonu Qadınlar Şurasının sədri olmuşdur.1992-ci ildən Bakının Xətai rayonundakı 48 saylı orta məktəbdə müəllim-psixoloq işləyib.

### Siyasi fəaliyyəti

SSRİ Ali sovetinin XI çağırış deputatı seçilib.

Təltif və mükafatları
---------------------

* Maarif əlaçısı
* 1987— Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi

Mənbə
-----

* Naxçıvan Ensiklopediyası. Bakı. 2002. səh. 318. ISBN 5-8066-1468-9.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Akveduk.

**Akveduk** (Kabard.-çərk. Акуэдук) kəndi Kabarda-Balkariya Respublikasının Terek rayonunda yerləşir. "Yeni-Həmidiyə kənd yaşayış məntəqəsi"nin bələdiyyəsinə daxildir.

Coğrafiya
---------

Akveduk kəndi Terek rayonunun şərq hissəsində, Kurp çayının sol sahilində yerləşir. Yeni-Həmidiyə kənd mərkəzindən 7 km şərqdə, regional mərkəzdən 55 km şimal-şərqdə və Nalçikdən 97 km şimal-şərqdə yerləşir. Kəndin şərqində Kabarda-Balkariyanın Şimali Osetiya ilə inzibati sərhədi yerləşir. Qəsəbələrin torpaqları ilə həmsərhəddir: qərbdə Yeni-Həmidiyə , şimal-qərbdən Həmidiyə və şərqdə Aşağı Malqobek.

Kənd Terek silsiləsinin şimal ətəyində, meylli Kabarda düzənliyində, dağətəyi ərazidən respublikanın dağlıq zonasına keçiddə yerləşir. Kənddə orta hündürlük dəniz səviyyəsindən 207 metr yüksəkdir. Torpaq möhkəmdir və əsasən cənubdan Terek silsiləsinin yamaclarına keçən meylli dağətəyi düzənlikdən ibarətdir. Kənddəki hidroqrafik şəbəkə kəndin şərqindən axan Kurp çayı və kəndin cənubunda uzanan Malokabarda kanalı ilə təmsil olunur. Kəndin qərbində su axınını tənzimləyən süni gölməçələr var. Kurp Vadisi çox küləklidir və bəzi yerlərdə dərəsinin dərinliyi 10 metrə çatır. Çayın düzənliyini çay meşəsi zolağı tutur.

İqlimi rütubətli, mülayim isti və qışı sərindir. Orta illik havanın temperaturu təqribən + 10,0 ° C, iyulda ortalama + 23.0 ° C, yanvarda ortalama -2.5 ° S arasında dəyişir. Qışda minimum temperatur nadir hallarda -10 ° C-dən aşağı enir, yayda maksimum temperatur + 35 ° S-ə çatır. Orta illik yağıntının miqdarı təxminən 600 mm-dir. Ən çox yağış aprel-iyun aylarına düşür. Əsas küləklər şimaldır. Yazın sonunda quraqlıq Xəzər ovalığından gələn hava cərəyanlarının təsiri ilə mümkündür.

Tarix
-----

Kənd, 1929-cu ildə, Malokabarda kanalının tikintisi zamanı, Kadıyev qəsəbəsinin yerində qurulmuşdur. Dərin Kurp çayı vadisini su kanalından keçmək üçün Akveduk körpüsü quruldu. Bu tikintinin şərəfinə yeni qəsəbə öz adını aldı. Kəndin özü əvvəlcə Kiçik-Kabarda eksperimental suvarma sistemi texniki işçiləri tərəfindən məskunlaşmışdı.

1962-ci ilə qədər Həmidiyyə kənd sovetinin tərkibində idi, sonra yeni yaradılan Yeni- Həmidiyyə kənd sovetinə verildi.

Əhali
-----

2010-cu il Ümumrusiya Əhali siyahıyaalmasına görə əhalinin say; 9 nəfərdir və milli tərkibini 100 % kabardalılar (adıqlar) təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Село Акведук, Кабардино-Балкарская Республика". 2019-10-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
2. ↑  Карта села Акведук в Республики Кабардино-Балкарская[*ölü keçid*]
3. ↑  "КАБАРДИНО-БАЛКАРИЯ //ЭНЦИКЛОПЕДИЯ Всемирная история". 2021-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
4. ↑  "База микроданных Всероссийских переписей населения 2010 года". 2014-06-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-31.
**Kasmala çayı** — Altay diyarından axan çay. Ob çayını sol qolunu təşkil edir.

Çay öz başlançıcını iki su ayrıcı olan ərazidən götürü. Onun mənbəyi Altay diyarının Rebrixinski rayonu Podstepnoe kəndi ərazisində yerləşir. Çayın mənsəbi Obun qolu olan Tixaya çayıdır. Çayın mənsəbi Altay diyarının Pavlovski rayonunda qərarlaşır. Çayın uzunluğu 119 km, du toplayıcı sahəsinin sahəsi isə 2660 km² təşkil edir.

Su toplayıcı sahə düzənlikdir. Prionskoe platosunda qərarlaşır. Dərə qədim axının yerində qərarlaşır. Ərazidə böyük bir sahənin suyu toplamır. Kasmala üzərində iki su anbarı vardır. Onlardan biri Rebrixa kəndində həcmi 1 milyon m³ olan su anbarı, Pavlovsk kəndində isə həcmi 2 milyon m³ olan ikinci su anbarı yerləşir. Bu anbarlar bslıqçılığın inkişafına, melorasiya və əhalinin istirahətinə istiqamətlənmişdir. Aşağı axarları düzənlik çayı xüsusiyyətini oynayır.
Çayda gursululuq aprelin əvvəllərindən başlayaraq mayın ortaları və sonlarına qədər davam edir. Suyun maksimal olaraq hündürləşməsi 2-3,5 m olaraq qeydə alınmışdır. Bu səviyyə bütün axar boyu müşahidə edilir. Yağışların əmələ gətirdiyi sellər nadir hallarda müşahidə edilir və böyük ziyan vurmur. Yay ayları çayın yuxarı axarları istidən quruyur. Bu əsasən Rebrixa kəndi ərazisinə qədər ərazidə müşahidə edilir. Qış ayları çayın səthi donur. Donma noyabrın əvvəllərindən aprelin ortalarına qədər davam edir. Bu zaman buxun qalınlığı 1-1,2 metr təşkil edir. 
Çayın cənub qollarından birinində adı Kamsaladır. O Altay diyarının Mamontovski rayonu ərazisindən axır. Bu çay Bolşoy Ostrovnoe gölündən keçərək Qorskoe gölünə tökülür. Uzunluğu 49 km təşkil edir. Ancaq onun gölə daxil olub oradan birdı çıxmasını nəzərə alsaq uzunluğu 32 km-dir.

Qolları
-------

11 km: Çernopyatovka (sağ)

32 km: Funtovka çayı (sağ)

47 km: Petrov Loq (sol)

Çupenixa (sağ)

50 km: Roqozixa çayı (sol)

60 km: Popereçnaya çayı (sağ)

67 km: Pleşixa (sağ)

68 km: Borovlyanka çayı (sol)

72 km: Berxnaya Reçka (sağ)

83 km: Trubaçixa çayı (sağ)

86 km: Barsuçixa çayı (sol)

91 km: Rebrixa çayı (sol)

102 km: Kalmanka çayı (sol)

Su reysterinin məlumatı
-----------------------

Ob çayının Irtışla birləşdiyi hissədən yuxarı yuxarı çay hövzəsi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 2. Средняя Обь/ Под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1967. — 351 с
2. ↑  "Государственный водный реестр РФ: Касмала".[*ölü keçid*]
**Fərəc Xuvəyyu mədrəsəsi** — Xoy şəhərində 1127-ci ildə açılmış mədrəsə.

Haqqında
--------

Orta əsr mənbələri Azərbaycanın şəhərlərində fəaliyyət göstərən mədrəsələrlə yanaşı Xoydakı mədrəsə və orada fəaliyyət göstərən elm adamları haqqında məlumat verirlər. Bağdadda fiqhi Əbu İshaq Şirazidən və Əbu Səid əl-Mütəvəllidən öyrəndikdən sonra doğma Xoy şəhərinə qayıdan Əbur-Ruh Fərəc ibn Übeydullah ibn Xələf əl-Xoyi burada mədrəsə açaraq əldə etdiyi biliyi həmvətənlərinə öyrətmişdir. Mədrəsə 1127-ci ildə fəaliyyətə başlamışdı. Əl-Əsnəvi göstərirdi ki, Əbu-r-Ruh Azərbaycanın ürəyi kimi tanınırdı. Çoxlu alimin müəllimi olan Əbu-r-Ruh doğma şəhərində vəfat etmişdir. Bu mədrəsələr də bəzi digər mədrəsələr kimi, onun əsasını qoyanın adı ilə tanınırdı. Belə ki, Xoyda 1127-ci ildə əsası qoyulmuş "əl-Fərəc əl-Xuvəyyu" mədrəsəsi onu tikdirən Fərəc ibn Abdallah ibn Xələf əl-Xuveyyinin adı ilə məşhurlaşmışdı.

Həmçinin bax
------------

* Gəncə mədrəsəsi
* Ordubad mədrəsəsi
* Zaviyə mədrəsəsi
* Nizamiyyə mədrəsəsi (Gəncə)
* Beyləqan mədrəsəsi
* Marağa mədrəsələri
* Şamaxı mədrəsəsi
* Dəməşq Atabəylər mədrəsəsi
* Müstənsəriyyə mədrəsəsi

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Nərgiz Əliyeva. Orta əsrlərdə Azərbaycan alimlərinin elmi əlaqələri və tədris fəaliyyəti. Bakı: «Turxan» NPB, 2015, s. 82-83" (PDF). 2021-09-25 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-03-17.

Xarici keçidlər
---------------

Nərgiz Əliyeva. Orta əsrlərdə Azərbaycan alimlərinin elmi əlaqələri və tədris fəaliyyəti. Bakı: «Turxan» NPB, 2015.
**Ala-Too meydanı** (qırğ. Ала-тоо аянты, Ala-Too ayanty) — Qırğızıstanın paytaxtı Bişkek şəhərinin mərkəzi meydanıdır. Meydan 1984-cü ildə Qırğızıstan Sovet Sosialist Respublikasının 60 illiyini qeyd etmək münasibətilə tikilmiş və meydanın mərkəzində Leninin heykəli ucaldılmışdır. Meydanda yerləşdirilmiş bu heykəl 2003-cü ildə buradan götürülərək daha kiçik olan bir meydana qoyulmuş və onun yerinə Erkindik (Azadlıq) adlanan yeni heykəl qoyulmuşdur. Daha sonra 2011-ci ildə bu heykəli Qırğızıstanın müstəqilliyinin 20-ci ilinə xitabən hazırlanmış, Manas adlanan digər heykəl əvəz etdi.

Meydanda həmçinin dövlət tədbirləri və bayramları keçirilir. 2008-ci ildə dünya şöhrətli qırğız yazıçı Çingiz Aytmatovun xatirə mərasimi burada keçirilmişdir.

2005-ci il martın 25-də meydanda Qırğızıstan tarixinin ən böyük, "Zanbaq inqilabı" adlanan hökumət əleyhinə üsyanları başladı. Bir neçə həftədən sonra üsyan bütün ölkə boyunca yayıldı və 15.000-dən çox insanın etirazı nəticəsində növbədənkənar parlament seçkiləri keçirildi. Üsyançıların hökumət qüvvələriylə toqquşması nəticəsində 2 insan qətlə yetirildi və yüzlərlə insan yaralandı. Lakin tezliklə üsyançılar mərkəzi meydanı nəzarət altına aldı və paytaxtda yerləşən Ağ evə hücum olundu. Nəticədə 1990-cı ildən bəri prezidentlik vəzifəsində çalışan Əsgər Akayev qaçdı və tezliklə vəzifəsini buraxdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Aslanbekova, Aisha.* "Replacement of Lenin Statue Heats Up New Political Season in Kyrgyzstan". Central Asia Caucasus Institute Analyst. September 10, 2003. 2009-04-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-08-22.
2. ↑  "На площади Ала-Тоо открыт памятник Манасу Великодушному" (rus). K-News: Новости Кыргызстана. 24 September 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 August 2011.
3. ↑  "Central Asia: Mourners In Kyrgyz Capital Bid Farewell To Literary 'Giant' Aitmatov". Radio Free Europe/Radio Liberty. June 14, 2008. İstifadə tarixi: 2008-08-22.[*daimi ölü keçid*]
4. ↑  "Akayev Administration Collapses in Kyrgyzstan, Sending Tremors Across Central Asia". Eurasianet. March 24, 2005. 20 August 2008 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-08-22.
**Fərəc bəy Sultanov** (1860, Şuşa— 1914)— Pedaqoq

Həyatı
------

Görkəmli pedaqoq Fərəc bəy Sultanov 1860-cı ildə Şuşa qəzasının Vərəndə nahiyyəsinin Saracıq kəndində anadan olmuşdur. İlk təhsilini molla yanında aldıqdan sonra Şuşa qəza məktəbində oxumuşdur. Qori Müəllimlər Seminariyasını, Tiflis Aleksandr Müəllimlər İnstitutunu bitirmişdir.

Fəaliyyəti
----------

1887-1888-ci illərdə Naxçıvan şəhər məktəbinin elm-fənn müəlliminin köməkçisi işləmişdir. Naxçıvan qəza məktəbinin ilk azərbaycanlı elm-fənn müəllimi kimi işə başlayana qədər Fərəc bəyin bioqrafiyasında artıq polis təqibləri də, sonralar çarizm əleyhdarlarının daimi "qeydiyyat yerinə" çevrilən Metex qalasında yaşanan həbs həyatı da vardı. Bəzi mənbələrdə Fərəc bəy Sultanovun 1881-1889-cu illər ərzində Naxçıvanda işlədiyi bildirilir. Fərəc bəy 1890-cı ildən Tiflisə köçmüş, əvvəlcə ruhani idarəsində, eyni zamanda şiə məktəbində işləmiş, daha sonra ömrünün sonuna qədər Zaqafqaziya Dəmir yol idarəsində çalışmışdır. Hələ tələbəlik illərində xalqçılıq ideyaları ilə tanış olmuş Fərəc bəy 1880-ci ildən inqilabi hərəkatda iştirak etmişdir. Bu ildən sosial-demokrat fəhlə dərnəyinin üzvü olmuşdur. 1897-1903-cü illərdə Tiflis Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının üzvü olaraq fəaliyyət göstərmişdir. Tiflisdəki xalqçılar dərnəyinin fəal üzvlərindən biri kimi ad çıxarmışdı.

Yaradıcılığı
------------

Ədəbi yaradıcılıqla məşğul olmuş, "Əli-allahilik təriqəti haqqında bəzi qeydlər" adlı publisist məqaləsini dərc etdirmişdi. Tədqiqatçılar məqalədə Cəlil Məmmədquluzadənin "Ölülər" əsərinin mövzusu, xüsusilə Şeyx Nəsrullah obrazı ilə səsləşən məqamlar olduğuna aid fikirlər söyləmişlər

Vəfatı
------

Fərəc bəy Sultanov 1914-cü ildə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Кавказский календарь на 1853 год, Тифлис, 1852, s.335
2. ↑   M.Seyidbəyli, A.Nəzərova, S.Namazova, N.Nuriyev. Şuşanın görkəmli simaları. Bakı, 2022, 259 s.
3. ↑  Cəlil Məmmədquluzadə ensiklopediyası. Bakı: "ŞərqQərb", 2008, s. 264
4. ↑  Çingizoğlu Ə. Qarabağda maarif. Bakı: Zərdabi LTD, 2013, 288 s.
Osmanlı türklərinin Balkanlardakı təxmini konsentrasiyası.1861.
**Balkan türkləri** (*türk.* Balkanlar'daki Türkler) — İstanbul şəhəri (10 milyondan çox etnik Türkün yaşadığı) ilə Şərqi Frakiyaya sahib olan Türkiyənin özü xaricində Balkan yarımadasının müasir ölkələrindəki bütün ənənəvi türkdilli müsəlman qruplarının ümumiləşdirilmiş adı.

Türkiyədən kənarda olan Balkan Türklərinin ümumi sayı 1,5 milyona yaxındır. Bunlar 1878–1912-ci illərdəki müharibələrdən sonra yeni müstəqil dövlətlərin tərkibinə keçmiş keçmiş Osmanlı İmperatorluğunun bölgələrindəki Türk və Türk əhalisinin qalıqlarıdır.

Beləliklə, Balkan Türkləri diaspor deyil (məsələn, Almaniyadakı türklər kimi), əksinə, kompakt yaşayış yerlərində köklü mədəni, etnik təsisatlarına və tarixi yaddaşlarına sahib öz yuvaları olan bir Türk irrides qrupudur. Əksəriyyəti xristian dövlətlərin sərhədləri daxilində yaşayan bir əsrdən artıq bir müddətdə Balkan Türklərinin zehniyyəti, dili, mədəniyyəti və ənənələri ciddi dəyişikliklərə məruz qaldı.

Ən ahəngdar olan bütün Balkan Türklərinin yarısından çoxunu təşkil edən Bolqarıstandakı olduqca böyük (0,7 milyon) Türk icmasıdır. Yunanistanın kiçik, lakin olduqca kompakt Türk topluluğu (0,1 milyon) olduqca sabit və yaxşı təşkil olunmuşdur. Kosovo, Şimali Makedoniya və Rumıniya türkləri daha çox dağılmışdır, baxmayaraq ki, bəzi yerlərdə kompakt türk icmaları qalır.

Tarixi
------

Balkan türklərinin etnogenezi gözə çarpan müxtəliflik ilə seçilir. Bu, erkən türk köçlərinin izlərini ehtiva edir (Kumanlar, Kumanlar və başqaları). Sonra, XIV–XV əsrlərdə, əsasən Osmanlı İmperiyası dövründə Osmanlı-Səlcuqlu əhalinin əsasını təşkil edən türkmən genləri olan Kiçik Asiyadan Yuryuk köçərilərinin sıx bir axını oldu.

XV–XVIII əsrlərdə Balkan Türkləri, imperatorluqdakı hakim hərbi mövqeyi sayəsində ətrafdakı Balkan xalqlarının nümayəndələrini (Yunanlar, Bolqarlar, Macarlar, Yəhudilər, Qaraçılar və s.) əhatə edirdi.

XIX–XX əsrlərdə Rusiya imperiyasının ilhaq etdiyi Şimali Qara dəniz bölgəsindən Balkanlara köçən həm türk (Krım tatarları, tuna tatarları) həm də qeyri-türk mənşəli (çərkəzlər) bir çox müsəlman mühacir oldu.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "1. Stanovništvo prema etničkoj/nacionalnoj pripadnosti — detaljna klasifikacija Arxivləşdirilib 2018-06-20 at the Wayback Machine". *Popis.gov.ba*.
2. ↑  *National Statistical Institute of Bulgaria.* "2011 Census (Final data)". National Statistical Institute of Bulgaria. 2011. səh. 4. 2019-08-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-22.
3. ↑  *Federal Office of Statistics.* "Population grouped according to ethnicity, by censuses 1961–1991". 26 September 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 October 2011.
4. ↑  *OSCE.* "National Minorities in BiH". 2016-07-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-12-29.
5. ↑  "Archived copy" (PDF). 2014-11-14 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-11-02.
6. ↑  *Novinite.* "Scientists Raise Alarm over Apocalyptic Scenario for Bulgarian Ethnicity". 6 November 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 July 2011.
7. ↑  Sosyal, 2011, 369
**Olena İvanovna Teliqa** (*ukr.* Олена Іванівна Теліга, 21 iyul 1906, Moskva vilayəti – 21 fevral 1942 və ya 22 fevral 1942, Kiyev) — Ukrayna şairi və ədəbi tənqidçisi, Ukraynalı millətçilər təşkilatının üzvü.

Haqqında
--------

1906-cı il iyulun 21-də valideynlərinin yaz tətilini keçirdiyi Moskva yaxınlığındakı İlinskoe kəndində, ukraynalı-belaruslu ailədə anadan olmuşdur. Olena Teliqanın doğum haqqında şəhadətnaməsi itirildikdən bu günədək Moskvaya yaxın "İlinskoe" adlanan bir neçə yerdən hansı hadisənin baş vermədiyi müəyyənləşdirilməyib. Onun atası mülki mühəndis idi. Anası isə Rusiya Ortodoks kahinləri ailəsindən gəlirdi. 1918-ci ildə onun atası yeni Ukrayna Xalq Respublikasında nazir təyin edildikdə, o ailəsi ilə birliktə Kiyevə köçdü. Orada Ukrayna İstiqlaliyyət müharibəsi dövründə yaşadılar. Bolşeviklər hakimiyyətə keçdikdə, atası Çexoslovakiyaya köçdü və qalan ailə 1923-cü ildə onu təqib etdi.Ukrayna Xalq Respublikasının yüksəlməsi və düşməsi ilə yaşayan Olena, Ukrayn dilinə və ədəbiyyatına böyük maraq göstərdi. Praqada o, tarix və filologiyanı öyrənən ukraynalı müəllim kollecində iştirak etdi. Praqada bir qrup gənc Ukrayna şairi ilə tanış oldu və şeir yazmağa başladı. Evləndikdən sonra o, İkinci Dünya müharibəsinin başlanğıcına qədər yaşadığı Varşava şəhərinə köçdü. 1939-cu ildə, onunla əlaqəli olan gənc ukraynalılar kimi, Olena Teliqa Ukraynalı millətçilər təşkilatının üzvü olub, onun tərkibində mədəniyyət və təhsil məsələlərində fəal olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  The Fine Art Archive. 2003.
2. 1 2  Library of Congress Authorities (ing.). Library of Congress.
3. 1 2  Ukrainian poet-heroine Olena Teliha, 1906–1942. July 20, 2006. May 11, 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: June 2, 2018.  (#first\_missing\_last)
4. ↑  Life is not to be sold for a few pieces of silver – The life of Olena Teliha Arxivləşdirilib 2007-08-14 at the Wayback Machine by Ludmyla Yurchenko, CYM, the Ukrainian Youth Association
5. ↑  1942: Mykhailo and Olena Teliha, Ukrainian artists Arxivləşdirilib 2018-05-13 at the Wayback Machine, ExecutedToday.com

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| GND: 12153796X · ISNI: 0000 0001 1749 3364 · LCCN: n81003875 · NKC: js20020925221 · NTA: 231384785 · NUKAT: n01092526 · SUDOC: 111923646 · VIAF: 20540183 · WorldCat VIAF: 20540183 |

 |
Ala (latın dilində: ala -hərfi mənada "qanad" falanqalarda legion süvarilərinin ənənəvi döyüş mövqeyinə görə belə adlandırılmışdır) - Roma ordusunda köməkçi süvari hissəsi. Sonralar Ala (Roma ordusu) əsasən müttəfiqlərin süvari hissələri əsasında təşkil olunurdu (ala sociorum). Ala süvari hüssələrindən ilk dəfə İmperator Sezarın qallara qarşı hərbi əməliyyatları zamanı istifadə olunmuşdur. Hər bir ala 10 turmadan ibarət olmuşdur. 500 atlıdan, prefekt istisna olmaqla, (atların ümumi sayı-504) ibarət olan ala quingenaria, 1000 atlıdan, prefekt istisna olmaqla (atların ümumi sayı-1090) milliaria adlanırdı. 

Ala quingenaria hər biri 10 döyüşçü və 1 zabitdən ibarət 3 dekuriyadən (onluq) təşkil olunmuş ibarət 16 turmaya, Ala milliaria isə prefektin (praefectus alae) komandanlığı altında 24 turmaya bölünürdü. Tarixçilərə görə möhkəmləndirilmiş hərbi düşərgədə 4 alae milliariae və 5 alae quingenariae yerləşirdi.

Ala süvarisi alaris (alarius) adlanırdı. Döyüş dəvələrindən (alae dromedariae) ibarət alalar da mövcud olmuşdur.

Mənbə
-----

* Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
**Eucalyptus melliodora** (*lat.* Eucalyptus melliodora) — mərsinkimilər fəsiləsinin evkalipt cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Avstraliyadır, cənub-qərbdə Kvinsistandan Viktoriyaya qədər alçaq dağətəyi zonalarda, dənizkənarı ətraflarda yayılmışdır

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 60 m-ə çatır. Qabığı pulcuqvari-pambıqvari və ya yarımlifli, rəngi yaşılımtıl-bozdur. Cavan yarpaqları üzbəüz, 3-5 cüt, saplaqlı, uzunsovdan ellipsvariyədək dəyişir, rəngi açıq göyümtül, uzunluğu 2-5 sm, eni 1,5-2,5 sm-ə çatır. İri yarpaqları – növbəli, ensiz və ya enli-neştərvari, saplaqlı, cod, uzunluğu 7-18 sm, eni 0,7-2,5 sm-dir. Çətirləri 3-6 çiçəkli, qoltuqda və ya uc süpürgələrdə toplaşır; çətirin uzunluğu 6-9 mm; qönçələri sancaqvari, uzunluğu 7-8 mm, diametri 5-6 mm; tozluqları bitişik, saplaqlara əyri bitişik, ensiz, uc məsamələrlə açılır. Meyvələri ayaqlarda, yarımşarşəkilli və ya təxminən şarşəkilli olub, diametri 5-7 mm, hamar, çox nazik diskli və xırda, batıq laylıdır. Vətənində sentyabr-fevral aylarında, Azərbaycanda iyul-avqustda çiçəkləyir.

Ekologiyası
-----------

Əsasən çay kənarlarında, allivüal torpaqlarda, dəniz səviyyəsindən 150-600 m hündürlükdə, dağətəyi ərazilərdə yaxşı inkişaf edir. İstiyə, rütübətə, şaxtaya və küləyə davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Lənkəran, Kür-Araz ovalığı və Abşeronda əkilib becərilir

İstifadəsi
----------

Tək və qrup əkinlərində istifadə edilir. Yaxşı meşə əmələgətirmə qabiliyyətinə malikdir. Gəmi tikintisində, şalbanların və s. düzəldilməsində istifadə edilir. Yarpaqlarda sineol (52%), fellandren, pinen, seskviterpen vardır. Efiryağlı (0,87%) bitkidir.

Ədəbiyyat
---------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q972749
* Wikispecies: Eucalyptus melliodora
* APDB: 16496
* APNI: 99652
* Ecocrop: 5885
* EoL: 633027
* EPPO: EUCML
* FoAO2: Eucalyptus melliodora
* FoC: 200014788
* GBIF: 3176794
* GRIN: 15957
* iNaturalist: 207906
* IPNI: 593117-1
* IRMNG: 10180405
* ITIS: 835071
* IUCN: 61913766
* NCBI: 183838
* NSWFlora: Eucalyptus~melliodora
* Plant List: kew-73363
* PLANTS: EUME14
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:593117-1
* Tropicos: 22103333
* VicFlora: 88981ca8-2834-4c0a-a06f-5b82401971c5
* WCSP: 73363
* WFO: wfo-0000955352

 |

1. ↑  Australian Plant Name Index (ing.).
**İnikas nəzəriyyəsi**

Bu nəzəriyyənin mahiyyəti odur ki, şüur yüksək inkişaf etmiş materiyanın materiyanı inikas edirmə xassəsidir. İnikas nəzəriyyəsinin əsas anlayışları aşağıdakılardır:

· İnikas;

· Qıcıqlandırma;

· Hisslik;

· Psixi inikas;

· İnikasın şüurlu forması.

Ümumiyyətlə materiyaya inkas etdirmə xüsusiyyəti xasdır. İnikas – maddi obyektlərin digər maddi obyektlərlə qarşılıqlı təsirdə olmaları nəticəsində özündə onların izini buraxamaq qabiliyyətidir. İnkasa çoxsaylı misallar göstərmək olar: Bədəndə cızıqlar, insanın qruntda izi, qruntun insan ayaqqabısında izi, bir əşyanın digər əşya ilə toqquşması nəticəsində əmələ gəlmiş izlər və s. İnikasın elementar formaları aşağıdakılardır:

· Mexaniki;

· Fiziki;

· Kimyəvi.

Lakin inikasın əsas forması bioloji inikasdır. Onun əsas spesifikası odur ki, o yalnız canlı orqanizmlərə xasdır. Onun köməyi ilə canlılar həm canlı, həm də cansız obyektləri inikas etdirir. Bioloji inikasın əsas formaları:

· Qıcıq;

· Hissslik;

· Psixi inikas.

Qıcıq – bioloji inikasın sadə forması olub, canlı orqanizmlərin (hətta bitkilərin) ətraf dünyanın (canlı və cansız) predmet və hadisələrinə reaksiyasıdır. Məsələn, bitki yarpaqlarını istidən quruması, yağışdan formalarını dəyişməsi, günəbaxanın Günəşə tərəf dönməsi və s.

Hissiyyat – bioloji inikasın daha ali forması – canlı orqanizmlərin ətraf dünyanı duyğular vasitəsilə inikas etdirməsi.

Psixi inikas – duyğuların düşünülməsi, sistemləşdirilməsi, canlı orqanizmlərin ətraf mühitə uyğunlaşmaq məqsədilə davranışlarını modelləşdirmək qabiliyyəti.

Şüur – bioloji inikasın ən ali forması. İnsana, qismən də ali heyvanlara xas xüsusiyyət. Şüur ətraf dünyanın daha tam inikası və düşünülməsidir, mücərrədləşdirmə və refleksiya qabiliyyətidir.
**Gələcək faiz dərəcəsinin razılaşması** (**FRA**; *ing.* Forward rate agreement) — törəmə maliyyə aləti, birjadankənar əməliyyat, ona əsasən bir tərəf digər tərəfdən müəyyən müddətə müəyyən faiz dərəcəsi ilə məbləği şərti olaraq borc alır.

Müqavilənin tərəfləri əvvəlcədən razılaşdırılmış faiz dərəcəsinin (settlement day) cari dəyərinin bağlanmada göstərilən müəyyən edilmiş istinad dərəcəsinin (məsələn, LIBOR) dəyərindən fərqli olduğu halda, hesablaşma günü kompensasiya ödənişlərini həyata keçirməyi öhdələrinə götürürlər.

Mövcud faiz dərəcəsi meyardan artıq olarsa, borcalan fərqi borc verənə kompensasiya etməyə borcludur və əksinə.

FRA-nı bağlayarkən, hərracın təşkilatçısına heç bir marja töhfəsi və girov ödənilmir və tərəflər ödənişləri mübadilə etmirlər. Hesablaşma ödənişi adətən müqavilə müddətinin əvvəlində həyata keçirilir.

Borcalan üçün kompensasiyanın hesablanması sxemi P:

{\displaystyle P={\dfrac {L(R\_{K}-R\_{M})(T\_{2}-T\_{1})}{1+R\_{M}(T\_{2}-T\_{1})}}},

burada:

*L* — əsas aktivin ölçüsüdür;  

*RK* — razılaşdırılmış faiz dərəcəsidir;  

*RM* — cari faiz dərəcəsidir;  

*T1* — müqavilənin başlama tarixi;  

*T2* — müqavilənin bitmə tarixidir

İstinadlar
----------

1. ↑  *Reuters.* Рынок облигаций: Курс для начинающих. Альпина Паблишер. 2009. 161. ISBN 5961426270.
2. ↑  *Hull, J. C.* Forward Rate Agreements // Options, futures and other derivatives. University of Toronto. 2015. 88–90.
**Slashdot**( /.) <sləş-dot> – texniki mövzular üzrə ixtisaslaşmış və texniki auditoriyaya maraqlı olan mövzuları əhatə edən ingilisdilli sayt. 1997-ci ildə əsası qoyulub. Materialların əksəriyyətini oxucular göndərir və redaksiyanın yoxlamasından sonra dərc olunur. "Slashdot" adı saytın yaradıcıları tərəfindən URL’ə parodiya kimi seçilib, belə ki, saytın adının tələffüzü hər kəsi çaşdırır (h-t-t-p-colon-slash-slash-slashdot-dot-org). 
Saytdakı hər mövzu müzakirə olunur və tez-tez bu müzakirələr böyüyərək fleymə (FLAME) çevrilir. İngilis dilində saytlar haqqında işlədilən "to become slashdotted" ("sləşdot olmaq") neologizmi də yaranıb. Hər hansı populyar saytda (məsələn, Slashdot’da) az tanınan sayta yerləşdirilən istinadlar səbəbindən həmin sayta müraciətlərin kəskin artması nəticəsində avadanlıqların gücü çatmadıqda və son nəticədə həmin sayta erişmək mümkün olmadıqda bu ifadə işlədilir. Buna "sləşdot effekti" (SLASHDOT EFFECT) də deyirlər. Veb ünvanı: 
Veb sayt 1997-ci ildə "CmdrTaco" adı ilə tanınan Hope College tələbələr Rob Malda və "Hemos" kimi tanınan Jeff Bates-in təsisçisi tərəfindən yaradılıb.

Həmmüəlliflər Rob Malda və Jeff Bates.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı,785 s.

Xarici keçidlər
---------------

*
**Abid Hacırza oğlu Bayramov** (15 aprel 1931, Binə) — 1931-ci il martın 15-də Bakı şəhərində Binədə anadan olmuşdur.

Həyatı
------

Bayramov Abid Hacırza oğlu 1931-ci il martın 15-də Bakı şəhərinin Binə kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra o, 1949-cu ildə Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetinə daxil olur. 1955-ci ildə institutu bitirərək təyinat ilə Tacikistan Respublikasının Leninabad vilayətinin İsfara şəhərinə göndərilir.

Fəaliyyəti
----------

1960-cı ilin axırlarında A. Bayramov təyinat müddətini başa vuraraq Bakı şəhərinə qayıdır. Azərbaycan Səhiyyə Nazirliyi onu indiki Abşeron əsəb xəstəlikləri sanatoriyasına həkim vəzifəsinə təyin edilir. 1966-cı ildən Azərbaycan Səhiyyə Nazirliyi yanında Elmi Tədqiqat laboratoriyasında elmi işçi kimi fəaliyyətini davam etdirir. 1968-ci ildə alimlik dərəcəsi almaq üçün Leninqrad Toksiologiya Elmi Tədqiqat İnstitutunun aspiranrğturasına daxil olur. 1971-ci ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək tibb elmləri namizədi adını alır.1972-ci ildə doktorluq dissertasiyası medafiə edərək Leninqrad Toksiologiya Elmi Tədqiqat İnstitutunun doktoranturasına daxil olur.1996-cı ildən təqaüddədir.

Həmçinin bax
------------

* Şahbaz Şahbazov(həkim)
* Nurəddin Hümbətov

İstinadlar
----------

1. ↑   T. Səlimov-Şağani Bakı-2001
**Gələcək gün**—Mirzə İbrahimovun əsəri.

Mövzu
-----

İkinci Dünya müharibəsi ərəfəsi və müharibənin ilk ayları Cənubi Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında baş verən hadisələr geniş epik lövhələrdə, fikri dərinliklə və ustalıqla təsvir olunur.

Müstəbid Rza şah hakimiyyətinin son dövrü ölkədə ingilis-amerikan imperialistlərinin ağalığı, yerli hakimlərin özbaşınalığı və xəyanəti, yoxsul kəndlilərin ağır, dözülməz həyatı, əsarətə və zülmə qarşı mübarizəsi təsirli, real hadisələr əsasında canlanır. Əsərin qəhrəmanı Firudinin məfkurəvi təkamülü, gərgin mübarizədə yetkinləşməsi ictimai-siyasi həyatın burulğanı fonunda inandırıcı verilir. Yazıçı milli demokratik hərəkatın güclənməsi səbəblərini açır, Kərim xan Azadi, Kürd Əhməd, Rza Qəhrəmani kimi mənəvən saf, yenilməz, mərd inqilabçıların ədalətli mübarizəsinə möhkəm inam oyadır. Əsərdə Səttar xan və Şeyx Məhəmməd Xiyabaninin inqilabi ənənələrini mürəkkəb şəraitdə öz əməllərində yaşadan fars, kürd və azərbaycanlı gənclərin yeni həyat uğrunda əlbir mübarizəsi əsərin tərbiyəvi təsirini və ictimai dəyərini artırır. Ədib romanda Firudin, Sərtib Səlimi, Musa kişi, Hikmət İsfahani kimi bədii surətlər qalereyası yaratmışdır. Böyük ictimai-tərbiyəvi əhəmiyyəti olan "Gələcək gün" müasir Şərqin milli demokratik hərəkatı mövzusunda yazılmış dəyərli abidələrdən biridir. Dövlət mükafatına layiq görülmüş əsər Mirzə İbrahimovun istedadının bir sıra xüsusiyyətlərini açmaqla yanaşı, ona dünya şöhrəti qazandırmışdır.

"Gələcək gün" qısa müddət ərzində Azərbaycanın hüdudlarını aşaraq bütün dünya xalqlarının dillərinə tərcümə edilmişdir.

"Gələcək gün"də irəli sürülən müasir ictimai-siyasi problemlər beynəlxalq hadisələrlə səsləşdiyinə görə, dünya ədəbi fikrinin nəzərini cəlb edirdi. Bolqar mətbuatı əsəri "ən gözəl inci" adlandırmışdı. "Gələcək gün"ü doğma dilinə çevirən Lyublen Belçev Mirzə İbrahimovun əsərlərinin bolqar xalqına "qiymətli və təmənnasız" köməyini qeyd etməklə yanaşı, onun siyasi əhəmiyyətini belə şərh edir: "Onun əsərlərinin böyük müvəffəqiyyəti göstərir ki, "Gələcək gün" bəşəriyyətin ümumi xoşbəxtlik günüdür".
**Kamran İbrahimov** (7 iyun 1999, Azərbaycan) – Misli Premyer Liqasında çıxış edən Kəpəzin qapıçısı.

Klub karyerası
--------------

### Neftçi

Neftçinin heyətində ilk matçına 3 avqust 2021-ci ildə keçirikən Neftçi-Hik matçının 18-ci dəqiqəsində daxil olub. Matç 2–2 hesablı heç-heçə ilə başa çatıb. 10 iyun 2022-ci ildə Neftçidən ayrıldı.

### Kəpəz

22 iyun 2022-ci ildə Kəpəz ilə müqavilə imzaladı."Kəpəzdə" ilk matçına 5 avqust 2022-ci ildə keçirilən "Kəpəz"-"Zirə" matçında çıxıb. Matç "Zirənin" 1–2 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb.

Milli karyerası
---------------

### Azərbaycan U-17

17 yaşadək futbolçulardan ibarət Azərbaycan milli komandasında ilk matçına 22 mart 2015-ci ildə keçirilən Azərbaycan U 17-Serbiya U 17 matçında çıxıb. Matç Serbiya U 17 komandasının 0–4 hesablı qələbəsi qələbəsi ilə başa çatıb.

### Azərbaycan U-21

21 yaşadək futbolçulardan ibarət Azərbaycan milli komandasında ilk matçına 22 mart 2018-ci ildə keçirilən Kosovo U 21-Azərbaycan U 21 matçında çıxıb. Matç Kosovo U 21 komandasının 2–0 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb.

Uğurları
--------

### Klub

Azərbaycan Neftçi

* Azərbaycan Premyer Liqası
	+ Qalib (1): 2020/21

İstinadlar
----------

1. Neftçi 2–2 Hik Soccerway

2. Kamran İbrahimov rəsmən Neftçidən ayrıldı.

3. Kamran İbrahimov rəsmən Kəpəzdə!

4. Azərbaycan U-17 0–4 Serbiya U-17 Soccerway

5. Kosovo U-21 2–0 Azərbaycan U-21 Soccerway


1. ↑  Kamran Ibrahimov // Transfermarkt (çd.). 2000.
2. ↑  Soccerway (çd.).
3. ↑  Kamran İbrahimov Arxivləşdirilib 2022-10-01 at the Wayback Machine **Soccerway**  (ing.)
4. ↑  Kamran İbrahimov Arxivləşdirilib 2022-08-20 at the Wayback Machine — Uğurları **Transfermarkt**  (ing.)
**Əli Nağı Məmmədhəsən oğlu Hüseynov** (5 may 1900, Salyan, Cavad qəzası – 27 yanvar 1957, Bakı) — Fəhlə-Kəndli Qızıl Ordusunun polkovniki (1942), 402-ci Azərbaycan Atıcı Diviziyasının komandiri.

5 may 1900-cü il tarixində Salyanda anadan olub. 1918-ci ilin dekabrından 1919-cu ilin sonunadək Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Silahlı Qüvvələrinin 4-cü Quba alayının sıravi üzvü idi. 1919-cu ilin dekabr ayından 1920-ci ilin aprel ayına qədər Gəncədəki hərbi (yunker) məktəbində, sonra 1920-ci ilin sentyabrınadək Bakı Birləşmiş Hərbi Məktəbində oxumuşdur. 2-ci sərhəd briqadasında eskadron komandiri vəzifəsinə təyin edildi. 1920-ci ildən Fəhlə-Kəndli Qızıl Ordusunda xidmətini davam etdirir.

Qış müharibəsi zamanı kapitan rütbəsində olan Əli Nağı Hüseynov atıcı alayının komandiri vəzifəsinə təyin olunur. Сəsarət və hünərinə görə Qırmızı Bayraq ordeni ilə təltif olunur və Timoşenkonun əlindən fərdi mükafat kimi qılınc alır. 1941-ci ildə - mayor, Qərb və Orta Cəbhələrdəki 151-ci atıcı diviziyasında alay komandiri oldu. Yaralandı, mühasirədən çıxdı, ikinci Qırmızı Bayraq ordeni ilə təltif olundu.

Yaralandı, 1942-ci ilin fevral ayında hospitalda müalicə olunduqdan sonra, 402-ci Azərbaycan Atıcı Diviziyasının komandiri təyin edildi. 4 oktyabr 1942-ci ildə 402-ci Atıcı Diviziyası Qudermesə köçürüldü və burada Zaqafqaziya Cəbhəsinin Şimal Qrupunun 44-cü Ordusunun 9-cu Atıcı Korpusunun tərkibinə daxil oldu. 1942-ci il oktyabrın 3-dən 27-dək diviziya Qroznının yaxınındaki Terek çayının sağ sahilini müdafiə edib. 44-cü Ordu komandiri general-mayor Vasili Xomenkonun əmri ilə 30 Noyabr 1942-ci ildə 402-ci Diviziya 114-cü və 416-cı Atıcı Diviziyaları və 5-ci Qvardiya Don Kazak Süvari Korpusu ilə birlikdə Şeftovo-Mozdok istiqamətində düşmənin Mozdok qrupunu məğlub etmək və Mozdoku azad etmək üçün hücuma keçir və 12 dekabr tarixində Mozdoku azad edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Соловьев, Денис (2019). *Командно-начальствующий состав Красной Армии в Советско-Финляндской войне 1939-1940. Том 1*. ISBN 978-5-532-10005-3.
2. ↑  "Биография Гусейнов, Али Наги Мамедгасан оглу[*ölü keçid*]". *Libris*.
3. ↑  "Гусейнов Али Наги Мамедгасан оглу, полковник Arxivləşdirilib 2010-12-28 at the Wayback Machine". *КОМАНДИРЫ СОЕДИНЕНИЙ*.
4. ↑  "Гусейнов Али Наги и его жена Давудова Халимат". *Наш Баку*.
**İnkar edilə bilən şifrləmə (deniable encryption)** — Şifrlənmiş informasiya haqqında tam səlahiyyətli bir adamın ələ keçirilməsi vəziyyətində, qarşı tərəfi aldatmaq üçün istifadə olunan üsuldur.

İşləmə prinsipi
---------------

Bu üsulda ələ keçərilən adam, şifrləmə sisteminin hiyləli açarını söyləyir, qarşı tərəf açarı istifadə edərək sistemdəki açıq məlumata çatdığını zənn edir, ancaq əslində əldə etdiyi məlumat yanlışdır, çünki ona yanlış(hiyləli açar) verilib.

Yuxarıdakı bu vəziyyəti sadə bir nümunə ilə izah edək.

Məqsədimiz iki ədəd açar çıxarmaq və açarlardan birsini gerçək məlumatı açmaq üçün, digərini isə inkar etmək üçün istifadə edək.

Açıq mesaj: SabahMarsda

İnkar mesaj: SabahAyda

Açar: 2

İnkar Açarı: 3

Alqoritm ilk öncə açarla açıq mesajı, daha sonra inkar açarı ilə inkar mesajını şifrləyir.
Daha sonra hər iki şifrlənmiş mətni cəmləyərək şifrli mesajı hasil edir. Şifrlənmiş mətn hər hansı bir yolla ələ keçirlərsə qarşı tərəfi aldatmaq üçün açıq mesajın açar ilə şifrlənmiş halını və inkar açarını verir. Qarşı tərəfdə şifrli mesajdan bu mesajı çıxaraq yanlış informasiyanı ələ keçirir.

C++ kodu
--------

```
#include <iostream>

using namespace std;
void surushdur(char mesaj[], int achar){
 int i=0;
 while (mesaj[i]!='\0'){
 mesaj[i]+=achar;
 if (mesaj[i]>122)
 mesaj[i]-=26;
 i++;
 }
 }
 
void topla(char mesaj1[],char mesaj2[]){
 int i = 0;
 while(mesaj1[i]!='\0'){
 int temp = mesaj1[i]+mesaj2[i];
 while(temp>122)
 temp-=26;
 mesaj1[i]=temp;
 i++;
 }
}
int main()
{
 char achiq[100] = "SabahMarsda";
 char inkar[100] = "SabahAyda";
 int achar = 2;
 int inkarachar = 3;
 surushdur(achiq, achar);
 surushdur(inkar, inkarachar);
 printf("Sifreli achiq: %s\n", achiq);
 printf("Sifreli inkar: %s\n", inkar);
 topla(achiq,inkar);
 printf("toplanmis: %s\n",achiq);
}

nəticəsi

Sifreli achiq: UcdcjOctufc
Sifreli inkar: VdedkDbgd
toplanmis: wyaymywsqfc

```

Analizi
-------

Kodun çıxışından da aydın olacağı üzrə şifrli mesaj olaraq toplanmış mesaj göndəriləcək. Bu mesajı alan qarşı tərəf mesajı açmaq üçün aşağıdakı düsturu istifadə edəcək:

açıq mesaj = toplanmış - şifrli inkar - açar

Bu düstur nəticəsində, "SabahMarsda" mesajı alınacaq.

Hər hansı bir şəkildə qarşı tərəfin aldadılması istəndiyində isə aşağıdakı düstur istifadə ediləcək:

inkar mesajı = toplanmış - şifrli açıq - inkar açarı

Bu düstur nəticəsində, "SabahAyda" mesajı tapılacaq və qarşı tərəf açarları girdikdən sonra tapdığı bu mesajı doğru sanacaq.
**Ozark FK** — ABŞ-nin Arkanzas ştatının Sprinqdeyl şəhərini təmsil edən həvəskar futbol klubu. Klub hal-hazırda *Milli Premyer Futbol Liqası*nın iştirakçı komandalarından biridir. Komandanın rəngləri qara, qırmızı və ağdır.

Tarixi
------

Ozark FK klubu 23 yanvar 2017-ci ildə təsis edilmişdir. Hal-hazırda Milli Premyer Futbol Liqasında mübarizə aparır. Liqanın genişləndirilməsi nəticəsində klub hal-hazırda *Hertlənd Konferensiyası*nda çıxış edir. Klub Şimal-qərbi Arkanzas sakinləri olan Vill Boyles və Dacia Boemler tərəfindən yaradılmışdır.

Texniki heyət
-------------

| Mövqe | Şəxs |
| --- | --- |
| Prezident | Vill Broyles |
| Direktor | Dacia Boemler |

Son yenilənmə: 10 Fevral, 2017  
Mənbə: NPSL

İstinadlar
----------

1. ↑  "NPSL Realignment affects local teams Ft. Worth Vaqueros and Liverpool Warriors". Dallas News. January 12, 2017. June 29, 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: February 13, 2017.
2. ↑  "Ozark FC Joins NPSL". National Premier Soccer League. January 23, 2017. February 3, 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: February 10, 2017.