recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Süleyman ibn Sürəd Xüzai** — (*ərəb.* سليمان بن صرد‎) O Kufədəki "Bəni Xüzaə" qəbiləsinin rəhbəri və "Əbu Mutrif" ləqəbi ilə məşhurdur. Bəziləri onu səhabə, bəziləri isə ona tabein hesab etmişlər. Təvvabin hərəkatının liderlik qrupunun beş əsas üzvü arasında Təvvabinin rəhbəri kimi tanınırdı.
Kufə ağsaqqallarından olan o 5 nəfər bunlardır:
1. Süleyman ibn Sürəd Xüzai;
2. Abdullah ibni Val Təmimi;
3. Rifaə ibni Şəddad Bəcəliy;
4. Abdullah ibni Səd Əzdi;
5. Abdullah ibni Nəcbə Fəzari.
Süleyman ibn Sürəd Xüzai İslam peyğəmbəri Muhəmməd Mustafanın (s) dövründə yaşamış və İslam Peyğəmbərindən birbaşa hədisləri Altı kitabda nəql edilmişdir. Tarixi mənbələrdə onun doğum tarixi qeyd olunmasa da, hicri qəməri tarixi ilə 65-ci ildə şəhid olanda 93 yaşında olduğu üçün peyğəmbərdən 5 il əvvəl dünyaya gəldiyi ehtimal edilir.

Süleyman və Təvvabin hərəkatı
-----------------------------

O, həzrəti Əli, Həsən bin Əli və Hüseyn bin Əlinin səhabələrindən idi və Kufədəki şiələrin görkəmli simalarından və rəhbərlərindən biri və İmam Hüseynin qanının qısasını almaq istəyən Təvvabin hərəkatının rəhbəri idi. Bu müharibənin nəticəsi Təvvabinin məğlubiyyəti və Süleyman ibn Sürəd Xüzainin ölümü ilə nəticələndi. Təvvabin hərəkatı Kərbəla hadisəsindən dörd il sonra olduğu üçün Əməvilərlə mübarizədə o qədər də təsirli olmadı və demək olar onlar qiyamın məqsədlərinə çata bilmədilər.

Həmçinin bax
------------

* Hüseyn ibn Əli (ə)
* Aşura
* Təvvabin hərəkatı
* Muxtar Səqəfi

İstinadlar
----------

1. ↑  "İmam Hüseyn (ə)-ın həyatı. 12.02.2024". 2020-02-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-02-12.
2. ↑  "Onlar döyüşə-döyüşə fəryad edib, deyirdilər: "Allah, bizi bağışla!". 12.02.2024". 2016-01-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-02-12.
3. ↑  "Kərbəla haqqında. 12.02.2024". 2019-01-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-02-12.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan İlahiyyat İnstitutu və Heydər məscidinin birgə təşkilatçılığı ilə keçirilən "Dini və tarixi aspektdən Kərbəla hadisəsi" konfransında məruzə edilmiş: "Kərbəla faciəsində Süleyman ibn Sürəd Xüzainin rolu". Bakı, 2023.09.07
**Qarabala Ağabala oğlu Mayılov** — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Qarabağ müharibəsi şəhidi. 

Həsənriz (Aterk) uğrunda 40 Şəhid. (Abidə 5 sentyabr 1992 qoyulmuşdur.) **Qarabala Mayılov**, Haqverdi Verdiyev, Yusif Qasımov (baş leytenant), Çərkəz Həsənov, Sərvan Ağayev, Elman Cavadov, Ucar Zeynalov, Bəxtiyar Cəfərov, Rəsul Süleymanov (əsgər, 1973), Əlibaba İbrahimov, Fuad Həsənov İlham Hüseynov (əsgər, 1973)

Həyatı
------

Kürsəngi kəndində Şəhidlərin xatirəsinə ucaldılmış abidə**Kürsəngi kəndində Şəhidlərin xatirəsinə ucaldılmış abidə**
1973-cü ildə Salyan rayonu, Kürsəngi kəndində doğulmuşdur. 1992-ci ildə Qarabağ uğrunda gedən döyüşlərdə şəhid olmuşdur.

Təltifləri
----------

Sıravi Qarabala Mayılov 19 noyabr 1992-ci il tarixdə respublikamızın suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunmasında, dinc əhalinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsində göstərdiyi şəxsi igidlik və şücaətə görə "Azərbaycan Respublikasının Fəxri fərmanı" ilə (ölümündən sonra) təltif edilmişdir. İgid döyüşçünün məzarı Bakı şəhərindədir.

Adı Kürsəngi kənd tam orta məktəbinə verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-19.

Xarici keçidlər
---------------
İsrailin Akka şəhərində portik
**Portik** (*lat.* porticus) — üst örtüyü sütunlara söykənən qapalı qalereya. Sütunlar üst örtüyü birbaşa və ya aralarındakı tağlar vasitəsilə saxlaya bilərlər. Bir tərəfi açıq olan portik digər tərəfdən qapı-pəncərələri olan və ya olmayan divara söykənir. Başqa sözlə, portik — üst örtüyü sütunlar üzərində dayanan yarıaçıq məkandır.

Antik yunan və Roma şəhərlərində ictimai binaların və məbədlərin girişində çox rast gəlinən portiklər, Şərqi Roma imperiyası ilə mədəni əlaqə nəticəsində ərəb-fars mədəniyyətinə, oradan da Səlcuqlular dövləti dövründə türk memarlığına keçən və Anadolu bəylikləri dövrünə qədər yayılan bir memarlıq nümunəsidir.

Türk memarlığında portiklər məscid girişlərində məscidin izdihamdan dolub-daşdığı zamanlarda namaz qılanların yağışdan, qardan və ya günəşdən qorunmasını təmin edir. Kəbədə tikilən portiklər Osmanlı sultanı II Səlimin dövründə tikilmiş, planlarını Memar Sinan hazırlamışdır.

Mənbə
-----

*
**İnancoğulları bəyliyi** və ya **LADİK BƏYLİYİ** olaraq da bilinir.1261–1368-ci illər arasında Ladik (Denizli) yörəsində hakimiyyətdə olan Anadolu bəyliyidir.

Tarixi
------

Monqol istilasından qaçaraq Ladik, Honas və Dalaman yörələrinə gələn Türkmanların uc bəylərinden Məhəmməd bəy, 1261-ci ildə Anadolu Səlcuqlu sultanı II İzzəddin Keykavusa qarşı üsyan etdi. Eyni il elxanlı hökmdarı Hülaku xana bağlı olaraq İnancoğulları bəyliyini qurdu. Amma Hülagûnun hüzuruna çıxarak ona bağlılığını bildirmeyi qəbul etməyincə, 1262-ci ildə kürəkəni Əli bəyin də yardım etdiyi elxanlılar tərəfindən yaxalanılaraq öldürüldü. bəyliyin başına Əli bəy (hd 1262–78) keçdi. Anadolu Səlcuqlularına bağlanan Əli bəy, 1277-ci ildə meydana gələn Cimri olayında Əlaəddin Siyavuşu dəstəklediyi üçün həbsə atıldı. Bundan sonra Ladikin idarəsi Sahibataoğulları bəyliyinın əlinə keçdi. 1310-cu ilə doğru Gərmiyanoğlu I Yaqub bəy, Ladiki alaraq zindanda ölən Əli bəyin oğlu İnanc bəyi bəyliyin başına gətirdi. Bəyliyi yenidən gücləndirən İnanc bəydən sonra oğlu Murad Arslan bəyin (hd 1335–68) və İshaq bəyin (hd 1360–68) idarə etdiyi İnancoğulları, Gərmiyanoğulları bəyliyinin 1368-ci ildə Ladiki almasıyla ortadan qalxdı.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Anadolu bəylikləri

Xarici keçidlər
---------------

| ⛭Anadolu bəylikləri |
| --- |
| I dönəm | Artuqlu bəyliyi  • Çaka bəyliyi  • Çubukoğulları bəyliyi  • Danişməndlilər bəyliyi  • Dilmaçoğulları bəyliyi  • Ərmənşahlar bəyliyi  • İnaloğulları bəyliyi  • Mengücəklü bəyliyi  • Saltuklu bəyliyi  • Tanrıbermiş bəyliyi |  |
| II dönəm | Alanya bəyliyi  • Aydınoğulları bəyliyi  • Candaroğulları bəyliyi  • Canik bəyliyi  • Çobanoğulları bəyliyi  • Dulqədiroğulları bəyliyi  • Ərətna bəyliyi  • Ərzincan bəyliyi  • Əşrəfoğulları bəyliyi  • Gərmiyanoğulları bəyliyi  • Həmidoğulları bəyliyi  • İnancoğulları bəyliyi  • Qazi Bürhanəddin bəyliyi  • Qaramanoğulları bəyliyi  • Karəsi bəyliyi  • Menteşə bəyliyi  • Osmanoğulları bəyliyi  • Pərvanəoğulları bəyliyi  • Ramazanoğulları bəyliyi  • Sahibataoğulları bəyliyi  • Sarıxanoğulları bəyliyi  • Tacəddinoğulları bəyliyi  • Təkəoğulları bəyliyi |
**Mushab-'Əli Kuzunvi** (ləzg. Кузун Мусхьаб-‘Алий) — imam və bolşevik rejiminə qarşı ləzgi müqavimətinin liderlərindən biri. Ləzgilerin *kuzunar* soyuna məhsub olub. Ləzgilərin Milli qəhrəmanı .

Bioqrafiya
----------

Mushab-Əli Qusar rayonun Kuzun kəndində Ləzgi ailəsində anadan olub. O, Türkiyədə İslami təhsili aldıqdan sonra, bir neçə müsəlman ölkəsində muhacirliq edib, regiona böyük İslam alimi və nüfuzlu din xadimi olaraq geri dönür. Mushab-Əli doğma ləzgi dili ilə yanaşı ərəb, türk, fars, rus dillərini də mükəmməl bilirdi.

Müharibədən əvvəlki fəaliyyətlər
--------------------------------

Tarixi mənbələrdə və arxivlərdə əsasən "Möhübəli əfəndi Kuzunvi" adı ilə tanınır. O1890-cı ildə öz vəsaiti ilə kəndində böyük məktəb tikdirir. Sonrakı illərdə o, Qusar ərazisində iki mədrəsə açıb, səkkiz məscidi təmir etdirib. Onun təhsil fəaliyyəti və xeyriyyəçiliyi 1903-cü ildə nəşr olunan İllikdə müzakirə edilmişdir.

Ölüm
----

Mushab-'Əli Kuzunvinin ləzgi xalqı arasında nüfuzunun daha da artmasından qorxan bolşevik inqilabçıları onu ləğv etmək qərarına gəldilər. 1920-ci ildə Mushab-Əli Əfəndi Ağaşirinoba kəndində pusquya düşür və orada öldürülür. Bu hadisə Qusar İnqilab Komitəsinin sədri Şarşanidzenin Quba İnqilab Komitəsinə 29 avqust 1920-ci il tarixli məruzəsində ətraflı təsvir edilmişdir.

Qeydlər
-------

1. ↑  "Лезгинский богослов Мухуб-Али Кузунви (Али Албанви) / Проза.ру". proza.ru. 2021-07-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-19.
**Bağdad səfəri** — 17. Osmanlı sultanı IV Murad tərəfindən Səfəvilər üzərinə tərtib edilmiş ikinci səfər. Osmanlı-Səfəvi müharibəsinin son mərhələsinə aid bu səfər sonunda Qəsri-Şirin sülhü bağlandı.

Səfərin gedişi
--------------

Sultan Murad səfərə çıxmazdan əvvəl taxt üçün təhlükə hesab etdiyi qardaşı Şahzadə Qasımı edam etdirdi və 8 may 1638 tarixində şeyxülislam Yəhya Əfəndi və kaptan-ı dərya Mustafa Paşa ilə birlikdə yola çıxdı. Bu əsnada özünü Mehdi elan edən Şeyx Əhməd Sakaryada ələ keçirilərək öldürüldü. Urfa yaxınlığında vəfat edən sədrəzəm Bayram Paşanın yerinə sədarətə Təyyar Mehmed Paşa gətirildi. 6 noyabrda Mosula çatan Sultan Murad 15 noyabrda Əbu Hənifə türbəsi yaxınlığında çadırını qurdu. Qalanın alınmasından bir gün əvvəl Təyyar Mehmed Paşa hücumlar əsnasında şəhid düşdü. Yerinə kaptan-ı dəryaMustafa Paşa sədarətə gətirildi. Ertəsi gün (24 dekabr 1638 cümə günü) qala hakimi Bektaş xan qalanı təslim etdi.

Sultan Murad fəthin ardından qalanın, Əbu Hənifə və Əbdülqadir Gilaninin türbələrinin təmiriylə məşğul oldu. Əbu Hənifə türbəsini ziyarət etdi və sədrəzəmi burada qoyub 17 yanvar 1639 günü İstanbula doğru yola çıxdı. Mosula çatdanda vaxtilə İstanbulda qəbul etmədiyi Maqsud xanla birlikdə şaha məktub göndərdi. Ancaq xəstəliyinin artması və qışın sərt keçməsi səbəbilə Diyarbəkirdə 71 gün qaldı və 15 apreldə yola düşərək İzmitə gəldi. Yenə dəniz səyahəti ilə Sənan Paşa köşkünə gəldi (10 iyun 1639). Bu əsnada Qəsri-şirin sülhü bağlanmışdı (17 may 1639).

Tutulduqdan sonra şəhər sakinlərinin əksəriyyəti Osmanlılar tərəfindən qətlə yetirildi.

Həmçinin baxın
--------------

* Qəsri-Şirin sülh müqaviləsi

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Mikaberidze, Alexander.* Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia. ABC-CLIO. 2011. səh. 177. ISBN 9781598843378. 2020-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-15.
2. ↑  Kia, 2017. səh. 131
**16 noyabr hadisələri** — 2021-ci 16 noyabr saat 11.00–18.00-a qədər Laçın–Kəlbəcər rayonu təmas xəttində baş vermiş Azərbaycan–Ermənistan arasında anti-terror əməliyyatı. Əks-həmlə əməliyyatı nəticəsində Ermənistan Respublikasının 2 postu Azərbaycan Respublikasının nəzarəti altında keçmişdir.

Hərbi əməliyyatlar zamanı Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 7 hərbi qulluqçusu şəhid, 10 hərbi qulluqçusu isə yaralanmışdır.

Hadisə
------

### Şəhidlər

1. Niftəliyev Ümüd Oruc oğlu (leytenant)
2. Cabbarov Orxan Hətəm oğlu (gizir)
3. Əliyev Natiq Yusif oğlu (kiçik çavuş)
4. Ağayev Elçin Mərifət oğlu (əsgər)
5. Əlizadə Elmin Samir oğlu (əsgər)
6. Əliyev Elçin Ramil oğlu (əsgər)
7. Xəlilov Murad Qalib oğlu (əsgər)

Nəticə
------

Rusiyanın təşəbbüsü ilə Azərbaycan və Ermənistan arasında 16 noyabr saat 18.00-dan etibarən atəşkəs elan edilib.

Ermənistanın demarkasiya və delimitasiya prosesinə başlamağa hazır olduğunu bildirdi.

Ermənistanda etirazlar başladı. Əhali Nikol Paşinyanı istefaya çağırır.

Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Zəngəzur dəhlizinin açılması barədə sənədi imzalayıb.

Reaksiyalar
-----------

Rusiya Federasiyasının prezidenti Vladimir Putinlə İran İslam Respublikasının prezidenti Seyid İbrahim Rəisi arasında telefon danışığı olub. Onlar Azərbaycan–Ermənistan təmas xəttində baş verən gərginlikdən danışıblar.

Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyev sərhəddə baş verənlərə münasibət bildirib.

Türkiyə müdafiə naziri Hulusi Akar Türkiyənin Azərbaycanın yanında olduğunu bildirdi.

ABŞ dövlət katibi Entoni Blinken Azərbaycan və Ermənistan sərhədindəki gərginliklə bağlı tərəflərə çağırış edib.
|  |
| --- |
| Məqalələr seriyasından  |
| **Fiqh üsulu** |
| Allah |
| Fiqh
* Təqlid
* İctihad
* İcma
* Məzhəb
* Qiyas
* Adət-ənənə
* Bidət
* Mədrəsə
* İcazət
* İstihlal
* İstihsan
* İstislah
 |
| Əhkam
* Savab
* Halal
* Fərz
* İstishab
* Mübah
* Müstəhəb
* Məkruh
* Haram
* Batil
* Səhih
* İslamda büyük günah
 |
| Dini unvanlar
* Xilafət
* Üləma
* Fiqh
* Əl-Əzhar Böyük İmamı
* Baş Müfti
* Mərceyi-təqlid
* Dai
* Hüccət
* Hüccətülislam
* Hakim
* İmam
* Hafiz
* Hatip
* Mövlanə
* Mövləvi
* Allamə
* Ayətullah
* Müfəssir
* Müfti
* Mühəddis
* Mücəddid
* Müctəhid
* Qazi
* Rəiül-üləma
* Şeyx
* Şeyxülislam
* Ustad
 |
| * b
* m
* r
 |

**Ayətullah** (*ərəb.* آية الله‎; *fars.* آيت‌الله‎ — Āyatollāh), Şiəlikdə xüsusilə Cəfərilikdə istifadə edilən bir dərəcədir.

İranda dini bir dərəcə olaraq da tanınır. Ayətullah dərəcəsində olanların fətva vermək səlahiyyəti var. Tarixdə ilk dəfə müctəhid Əllamə Hilli ayətullah dərəcəsi almışdır.

Ayətullah Allahın ayəsi (dəlili) deməkdir.

Ayətullah dərəcəsi olanların Quran, Sünnə, İcma və Ağıl əsas olmaqla Əsli dəlillərdən istifadə edərək ictihad etmə hüquqları var. Öz sahəsində elmi hövzədə müəllimlik edə bilər və istiftaatlar üçün fətva verə bilər. Hazırda İranda 1.000-dən çox ayətullah var.

Ən böyük ayətullahlar fiqhi məsələlərin toplusu olan "Risalə" (**رسالة توضيح المسائل**) yazmaqla Ayətullahül üzma (*ərəb.* آية ‌الله العظمی‎ Ayatollah al-Uzma) başqa sözlə Mərceyi təqlid (**مرجع تقليد** / Marja Dini **مرجع ديني** Marja Taqlid) seçilə bilərlər.

Böyük ayətullah
---------------

Böyük ayətullah (*ərəb.* آية الله العظمى‎, ‎ *fars.* آیت‌الله العظمی‎ ) — şiəlikdə dini titul. Bu ad islam hüququnda (fiqh) və metodologiyada (üsul ül-fiqh) yüksək zirvələrə çatmış və fətva vermək hüququna malik olan şiə üləmalarına verilir. Böyük ayətullah "mərcə ət-təqlid" titulu daşıyır.

"Böyük ayətullah" titulu Əli Xamenei, Sadiq Şirazi, Məkarim Şirazi, Əli Sistani və bir sıra digər din xadimlərinə məxsusdur. Böyük ayətullahın mütləq ictihad etmək hüququ var. Başqa sözlə desək, o, dini normaları subyektiv dərk etməsinə əsaslanaraq, ictimai münasibətlərin bütün sahələrində yeni davranış qaydaları formalaşdıra bilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Aytək Zakirqızı (Məmmədova). Nəsirəddin Tusinin fəlsəfi məktəbi. Bakı, Elm, 2011
2. 1 2  Wilfried Buchta. Schiiten. — Hugendubel, München u. a. 2004. — ISBN 3-7205-2491-4, (Diederichs Kompakt).
3. 1 2  Heinz Halm. Die Schia. — Darm.: Wissenschaftliche Buchgesellschaft, 1988. — ISBN 3-534-03136-9.

| ⛭İslamda ruhanilik |
| --- |
| İlahiyyatçılar | 
* Hafiz
* İmam
* Xəlifə
* Xatib
* Molla
* Mövləvi
* Müfəssir
* Mühəddis
* Şeyx
* Şeyxülislam
* Üləma

 |
| Hüquqşünaslar | 
* Faqih
* Mücəddid
* Müctəhid
* Müfti
* Qazı

 |
| Şiə titulları | 
* Ayətullah
* Böyük Ayətullah
* On iki imam
* Mərcə ət-təklid
* Höccət əl-İslam

 |
| Sufi titulları | 
* Arif
* Dərviş
* Əbrar
* Əfəndi
* Fəqir
* İşan
* Övliya
* Qütb
* Mürid
* Mürşid
* Pir

 |
| Digər | 
* Axund
* Əmir əl-möminin
* Mövlanə
* Mücahid
* Mürəbit
* Müəzzin
* Naib
* Nakib
* Hacı
* Şəhid

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İslam** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
|  |
| --- |
| Məqalələr seriyasından  |
| **Fiqh üsulu** |
| Allah |
| Fiqh
* Təqlid
* İctihad
* İcma
* Məzhəb
* Qiyas
* Adət-ənənə
* Bidət
* Mədrəsə
* İcazət
* İstihlal
* İstihsan
* İstislah
 |
| Əhkam
* Savab
* Halal
* Fərz
* İstishab
* Mübah
* Müstəhəb
* Məkruh
* Haram
* Batil
* Səhih
* İslamda büyük günah
 |
| Dini unvanlar
* Xilafət
* Üləma
* Fiqh
* Əl-Əzhar Böyük İmamı
* Baş Müfti
* Mərceyi-təqlid
* Dai
* Hüccət
* Hüccətülislam
* Hakim
* İmam
* Hafiz
* Hatip
* Mövlanə
* Mövləvi
* Əllamə
* Ayətullah
* Müfəssir
* Müfti
* Mühəddis
* Mücəddid
* Müctəhid
* Qazi
* Rəiül-üləma
* Şeyx
* Şeyxülislam
* Ustad
 |
| * b
* m
* r
 |

**Müfsid** (*ərəb.* مفسد‎) — islam dini terminidir. Əfəl-i mükəlləfindəndir. Ərəbcə "fsd" kökündən olub müfsid "fəsad törədən" mənasındadır. Lüğətdə "pozan", "fəsad törədən" deməkdir. Müfsid sözü İslam kəlamında imanı (etiqadı) batil edən vəziyyətlər və İslam fiqhində başlanmış ibadəti məhv etməklə işlənən bir termindir. Başqa sözlə desək, müfsidlər İslamda qanuni bir inancı və ya başlanmış ibadəti pozan şeylərdir. Misal üçün; İman və namazı pozmaq, nikah və həcc, zəkat, alqı-satqı kimi. Məsələn, Allahı və Quranı lənətləmək küfrdür və imanı yox edər. Namaz əsnasında gülmək dəstəmazı və namazı batil edir. Oruc tutarkən şüurlu olaraq yemək və ya içmək orucu pozar. Müfsid ibadətin təkrar edilməsini tələb edir, çünki bilərəkdən edilən ibadəti pozur. Bilə-bilə üzrsüz müfsid etmək günahdır. Əgər səhvən baş verərsə, günah və əzab yoxdur, ibadət batil olmaz. Məsələn, oruc tutarkən bilmədən və unudaraq yeyib-içmək; Namaz əsnasında gülməyi dayandıra bilməmək kimidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Müfsit - Müfsid Nedir?". 6 iyun 2021. 6 iyun 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 fev 2024.
**Etibar Elçiyev** (10 may 1972, Tetritskaro rayonu, Kvemo-Kartli) — kik-boksinq üzrə Gürcüstan idmançısı, "maqnit adam" təxəllüslü Ginnes kitabı rekordçusu.

Həyatı
------

Etibar Elçiyev 1972-ci ildə Gürcüstan SSR Tetriskaro (keçmiş Ağbulaq) rayonunun Kosalar kəndində anadan olmuşdur. Hazırda Marneuli şəhərində yaşayır. Milliyyətcə azərbaycanlıdır.

Uğurları
--------

Etibar Elçiyev 2011-ci ilin dekabr ayında öz bədənində 50 metal qaşıq saxlamaqla Ginnes rekordlarını təzələmişdir. Bundan əvvəlki rekord 2009-cu ildə bədənində 17 qaşıq saxlamış kanadalı Aaron Caissieyə məxsus idi.

Bundan sonra o, 26 saniyə ərzində 14 kiloqramlıq dəmir lövhəni və onun üzərində dayanan 92 kq. çəkisi olan adamı saxlayıb. Yükün birlikdə çəkisi 106 kq. təşkil edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi - Azərbaycanlıların rekordları". 2015-03-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-12-03.
2. ↑  "Reuters - Magnetic man's body attracts 50 spoons". 2016-03-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-12-03.
3. ↑  "The Telegraph - 'Magnetic' Georgian man sticks 50 spoons to his body". 2012-10-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-12-03.
4. ↑  "Sabah gazetesi - Mıknatıs Adam rekor kırdı". 2016-03-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-12-03.
5. ↑  Ihlas News Agency - world record of "Magnetic" man of Georgia[*ölü keçid*]
**Brayl əlifbası** — 1821-ci ildə Luis Brayl tərəfindən ciddi görmə problemli insanların oxuyub-yazması üçün tərtib edilən əlifba.

"Braille"nin gözdən əlillər üçün şriftlərin ixtira etməsinə səbəb müharibə olubmuş. Napoleonun sifarişi ilə Charles Barbier relyefli şrift tərtib edir, ondan ötəri ki, gecə vaxtı əsgərlər pıçıldaşmadan, işıq yandırmadan bir toxunuşa məlumatları bir-birlərinə ötürə bilsinlər. Lakin bunun praktik cəhətdən öyrənilməsində əngəllər olur. Braille şriftlərlə tanış olduqdan sonra, əsas çatışmamazlığı tapır, "Barbier"in şrifti 12 nöqtə ilə kodlaşdırıldığından hansı simvolun olduğunu müəyyən etməkdə çətinlik yaranır. Beləliklə, sayı 12-dən 6-ya endirilir. Bununla da həmin şriflər dünyanın hər yerində bu günəcən istifadə edirlər.

Əlifba
------

* A, 1A, 1
* B, 2B, 2
* C, 3C, 3
* D, 4D, 4
* E, 5E, 5
* F, 6F, 6
* G, 7G, 7
* H, 8H, 8
* I, 9I, 9
* J, 0J, 0
* KK
* LL
* MM
* NN
* OO
* PP
* QQ
* RR
* SS
* TT
* UU
* VV
* WW
* XX
* YY
* ZZ

### Digər simvollar

* — baş hərf— baş hərf
* — rəqəm— rəqəm
* nöqtənöqtə
* vergülvergül
* sual işarəsisual işarəsi
* nöqtə-vergülnöqtə-vergül
* nida işarəsinida işarəsi
* açıq mötərizəaçıq mötərizə
* bağlı mötərizəbağlı mötərizə
* dırnaq işarəsidırnaq işarəsi
* defisdefis

Kiril qrafikalı Brayl əlifbası
------------------------------

Brayl əlifbası digər qrafikalı əlifbalar, o cümlədən Kiril qrafikalı dillər üçün də mövcuddur. Rus dili üçün əlifba bu şəkildədir:

* АА
* ББ
* ВВ
* ГГ
* ДД
* ЕЕ
* ЁЁ
* ЖЖ
* ЗЗ
* ИИ
* ЙЙ
* КК
* ЛЛ
* ММ
* НН
* ОО
* ПП
* РР
* СС
* ТТ
* УУ
* ФФ
* ХХ
* ЦЦ
* ЧЧ
* ШШ
* ЩЩ
* ЪЪ
* ЫЫ
* ЬЬ
* ЭЭ
* ЮЮ
* ЯЯ
* ..
* !!
* --
* ""
* ""
* ((
* ))
* ,,
* ??

Mənbə
-----

* Чарт Unicode с глифами для шрифта Брайля  (ing.)
* История возникновения шрифта Брайля Arxivləşdirilib 2010-07-22 at the Wayback Machine
* Система Брайля — русскоязычный сайт Arxivləşdirilib 2017-10-24 at the Wayback Machine
* Конвертер текста с русского и английского в азбуку Брайля – поддерживается весь русский и английский алфавиты, цифры и некоторые символы.
* Azərbaycanda brayl əlifbasını öyrədəcək qurğu hazırlanıb

Həmçinin bax
------------

* JAWS
* en:Azerbaijani Braille

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Brayl əlifbası ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Tanınmamış Dövlətlər Birliyi** (*rus.* Сообщество за демократию и права народов) — keçmiş Sovet İttifaqının müxtəlif dövlətlərini birləşdirən, beynəlxalq ictimaiyyətin məhdud təbəqəsi tərəfindən tanınan beynəlxalq təşkilat.

Tarixi
------

İcmanın yaradılması haqqında razılıq 2001-ci ildə Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının paytaxtı Xankəndidə xarici işlər nazirlərinin görüşündə əldə olunub. Tanınmamış dövlətlər birliyi 14 iyun 2006-cı ildə Gürcüstanın Suxumi şəhərində (Gürcüstandan müstəqilliyini elan etmiş və bir çox ölkələr tərəfindən tanınmayan Abxaziya tərəfindən idarə olunur) qismən tanınan hökumətlərin rəhbərləri tərəfindən yaradılmışdır:

* Abxaziyanı Sergey Baqapş təmsil edib.

* Cənubi Osetiyanı Eduard Kokoit təmsil edib.

* Dnestryanını İqor Smirnov təmsil edib.

* Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası sonradan iştirak etməyə başladı.

17 iyun 2007-ci ildə demokratiya və xalqların hüquqları uğrunda olan dörd dövlət Tiraspolda sülh və ədalətli həll prinsipləri haqqında birgə bəyannamə imzaladı. Məqsədi gürcü–abxaz, gürcü–osetin, azəri–Qarabağ və Moldova–Dnestryanı münaqişələrinin qarşısını almaqdır. Bu müqavilə hərbi yerləşdirmənin, diplomatik təcridin, iqtisadi embarqonun və ya informasiya müharibələrinin qarşısını almaq üçün imzalanıb.

27 sentyabr 2009-cu ildə tanınmamış dövlətlər birliyinin üzvləri öz vətəndaşları üçün viza tələblərini ləğv etmək qərarına gəliblər. Bu saziş ölkələrin parlamentləri tərəfindən qəbul edildikdən bir ay sonra qüvvəyə minəcək. Sonra bu müqavilə avtomatik olaraq beş illik müddətə uzadılır və daha beş il müddətinə uzadılır. Bu razılaşma sonradan qoşulan Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasına aid deyil.

2017-ci ilə olan məlumata görə, dörd üzv dövlətin ümumi əhalisi 947.480 nəfərdir. Abxaziya və Cənubi Osetiya, Venesuela, Nikaraqua, Nauru, Rusiya və Suriya kimi Birləşmiş Millətlər Təşkilatına üzv dövlətlərdən başqa Sahara Ərəb Demokratik Respublikası tərəfindən də tanınıb. Bu arada Dnestryanı, Abxaziya və Cənubi Osetiyanın siyasi liderləri öz iqtisadiyyatlarını inteqrasiya edəcəklərinə və ola bilsin ki, Rusiyanın rəhbərlik etdiyi Avrasiya İttifaqına qoşulacaqlarına söz veriblər.

2023-cü il Qarabağ hərbi əməliyyatından sonra həmin ilin oktyabrın 4-də Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının paytaxtı Xankəndi Azərbaycanın idarəçiliyinə keçdi və bu "dövlət" süqut etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Andrei Tsygankov: "The US establishment, not the Kremlin, is undermining normalisation with Russia"". blogs.lse.ac.uk. 2021-02-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 fevral 2024.
2. ↑  "Aliyev, Hankendi ve Hocalı'da Azerbaycan bayrağını göndere çekti". trthaber.com. İstifadə tarixi: 4 fevral 2024.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Antonov.

**Antonov "AN-26"** — hərbi nəqliyyat təyyarəsi (NATO kod adı: Curl) cütmotorlu, yüngül, turbopərvanəli nəqliyyat təyyarəsidir və baza modeli Antonov An-24 təyyarəsindən formalaşdırılmışdır və hərbi məqsədlər üçün istifadə edilir. İlk dəfə 1969-cu ildə görülüb, geniş yük rampası ilə bərabər gövdəsinin arxa hissəsində dəyişikliklər həyata keçirilmişdir. Bununla belə An-26 Çində Xian Təyyarə Zavodu tərəfindən lisenziya altında Y-14 adı ilə istehsal edilir. Çinlilər hal-hazırda Y-14 adını Y-7 adı ilə dəyişdirmişdirlər.

İstehsalçı:  SSRİ/ Ukrayna

İstehsalçı fima: ANTK Antonov

Tip: Hərbi nəqliyyat təyyarəsi
İlk uçuş: 21 may 1969

İstismar verilib: 1973

İstehsal tarixi: 1969 – 1996

İstismar müddətinin sonu: davam edir

İstehsal sayı: 1403 ədəd

Texniki göstəriciləri
---------------------

Heyət üzvü: 6 nəfər

Uzunluğu: 23.87 m

Qanad eni: 29.20 m

Hündürlüyü: 8.58 m

Qanadın sahəsi: 74.98 m²

Boş kütlə: 15.850 kq

Qalxma zamanı normal kütlə: 23.000 kq

Qalxma zamanı maksimal kütlə: 24.000 kq

Yük götürmə kütləsi: 5.500 kq

Sərnişin tutumu: 40 nəfər tam təchizatlı əsgər və ya 24 ədəd xərək

Daxili yanacaq çənlərin tutumu: 7.316 kq

Mühərrik : 2 ədəd Progress "AI-24VT" turbopərvanəli (turboprop) mühərrik; 1 ədəd Tumansky "Ru-19-A300" turboreaktiv mühərrik

Mühərrikin itələmə qüvvəsi: hər biri
Güc: 2 x 2.103 kW (2.820 at gücü)
1 x 7.85 kN (1,760 lbf)

Maksimal sürəti: 540 km/saat

Kreyser sürəti: 435 km/saat

Yüksəkliyə qalxma sürəti: 9.2 metr/saniyə

Uçuş məsafəsi yük olmadan: 2.550 km

Yük ilə: 1.100 km

Uçuş yüksəkliyi: 7.500 m

Qalxma məsafəsi: 870 m

Enmə məsafəsi: 650 m

Silahlanma
----------

Yüklənmə nöqtələrinin sayı: 4 ədəd 500 kq-dək avia–bombalar

İstinadlar
----------



1. ↑  *Gunston B.* The Osprey Encyclopedia of Russian Aircraft 1875-1995. Osprey Publishing, 1995. S. 29.
2. ↑  Jane's Pocket Book of Military Transport and Training Aircraft (ing.). Janes, 1974. P. 33.
3. ↑  World Air Forces 2014. 2014.
4. ↑  World Air Forces 2008. 2008.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 4787754-6 · LCCN: sh88006862 |
**Cənnətin uşaqları** (*fars.* بچه‌های آسمان‎) — İran kinorejissoru Məcid Məcidinin 1997-ci ildə çəkdiyi film.

Məcid Məcidi bu filmi çəkərək 1999-cu ildə Oskar mükafatına namizədliyi qazanır. Bundan əvvəl İran kinematoqrafiyası belə bir uğuru heç vaxt yaşamamışdır. İlk İran filmi idi ki, Oskar mükafatına namizədlər sırasına daxil olmuşdu. Təəssüf ki, bu film mükafat qazana bilmir. Ancaq buna baxmayaraq film çox güclü ekran işi kimi dəyərləndirilir.

Cənnətin uşaqları — sənədli film janrında çəkilmiş və insanın həyata baxışını dəyişəcək gözəl bir filmdir.

Məzmun
------

Məzmun kifayət qədər sadədir. Günlərin bir günü Əli bacısının ayaqqabısını itirir. Ancaq ailə çox kasıb olduğundan nə balaca qız, nə də balaca oğlan bu barədə atalarına demirlər. Çətinliyin öhdəsindən özləri gəlməyə çalışırlar.

Bu film — həyatın mənasını əks etdirən kiçik dəyərlər haqqındadır. İnsanı qayğı, kasıblıq, kömək və sevgi kimi dəyərlər haqda düşündürməyə məcbur edir.

Xarici keçidlər
---------------

* *Дети небес* — Internet Movie Database saytında.


1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  IMDb (ing.). 1990.
4. ↑  Box Office Mojo (ing.). 1999.
5. ↑  The Numbers (ing.). 1997.
**Tozqoparan İskəndər** (Osmanlı Türkcəsi:توزقوپاران ايسكندر) — Osmanlı oxçusu. Türk oxçuluq tarixinin ən böyük kəmankeşlərindən biridir.

Həyatı
------

Tozqoparan İskəndərin həyatı haqqında məlumatlar çox azdır. Rəvayətə görə, İskəndər Bəy "Tozqoparan" ləqəbini belə almışdır: Bir zaman Pəhləvan İskəndər (Tozqoparan İskəndəri belə də adlandırırdılar) oxçuluq məşqi edərkən yayın toz deyə adlanan hissəsini qoparmışdı. Bunu görən İldırımlı Baba: "Bu pəhləvan toz qoparandır!" dedi. O zamandan Pəhləvan İskəndəri "Tozqoparan" adlandırmağa başladılar.Yavuz Sultan Səlimin İran və Misir səfərlərindənə qatılmışdır.

Rekordları
----------

Osmanlı Dövlətinin ayrı-ayrı yerlərində 10 ayrı rekord qırmış,daha sonra bu rekordlar təkrar oluna bilməmişdir. Tozqoparan İskəndər ən uzun rekordunu Akruri Mənzilində 846 (və ya 848) metr uzunluğunda atmışdır. Bu məsafə bir dünya rekordudur.

Məşhurluq
---------

* TRT 1-də yayımlanan Tozqoparan adlı serialda adı tez-tez çəkilmişdir.
* Həmçinin TRT 1-də Tozqoparan serialının davamı olaraq yayımlanan Tozqoparan İskəndər adlı serialın əsas qəhrəmanı İskəndərin prototipi Tozqoparan İskəndərdir.
* Müəllifi Yasəmən Doğan olan, 2020-ci ilin noyabr ayında *"Nesli"* Nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunan *"Tozqoparan"* adlı əsərində onun bütün həyatı öz əksini tapmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "TÜRK MENZİL OKÇULUĞU, YAY VE OKLARI" (PDF). dosyalar.nevsehir.edu.tr (türk). İstifadə tarixi: 16 avqust 2020.[*ölü keçid*]
2. ↑  "Tozkoparan Kimdir?".  (türk). 2021-07-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 avqust 2020.
3. ↑  "Tozkoparan dizisinin konusu ne ve oyuncu kadrosunda kimler yer alıyor?". CNN Türk (türk). 2018-11-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 avqust 2020.
Təbii yayılması:
----------------

Kiçik Asiyada (Şərqi Türkiyə) 300–1700 m-dək hündürlükdə yayılmışdır.

Botaniki təsviri:
-----------------

Hündürlüyü 10 m, gövdəsinin diametri 0,8 m olub, yumru çətirlidir. Yarpaqların uzunluğu 6-12 sm, eni 4-8 sm, dərili, oval və ya uzunsov-oval, ucu biz, yumru və ya ürəkşəkilli, bozumtul-yaşıldır. Tumurcuqların uzunluğu 2-5 sm, konusvari, tükcüklüdür. Saplağın uzunluğu 1-2 sm, ulduzvari tükcüklü, sarımtıl, alt tərəfdən vəzicikli, 8-14 cüt dişli, ucu bizdir. Erkək çiçək qruplarının uzunluğu 4-5 sm, dişi çiçək qruplarının uzunluğu 15 sm-dir. Qozanın uzunluğu 5 sm, qabarıq, təxminən oturaq, yarımyumru və ya konusvari, diametri 4 sm, hündürlüyü 2-3 sm olub, tükcüklüdür. Qabığı yarıqlı, boz, qalın, şaxələnmiş budaqlıdır.

Ekologiyası:
------------

Bütün torpaq tiplərində bitir, ancaq əhəngli torpaqlara daha çöx tələbkardır. Quraqlığa çox davamlıdır, mədəni şəraitdə yavaş böyüyür. Bu növ yarpaqların xarici görünüşünə və qozasının formasına görə çox dəyişkəndir.

Azərbaycanda yayılması:
-----------------------

Son dövrlərdə mədəni yaşıllaşdırmada rast gəlinir.

İstifadəsi:
-----------

Tək əkinlərdə, meşəsalmada, parkların yaşıllaşdırılmasında istifadəsi məqsədyönlüdür.

Məlumat mənbələri
-----------------

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T.S.Məmmədov

İstinad
-------

* Флoрa Aзeрбaйджaнa. т.5. 1954; Флoрa Kaвkaзa. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycan flora-sının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008;
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q12217036
* Wikispecies: Quercus brantii
* EoL: 1151743
* EPPO: QUEBT
* GBIF: 2879712
* GRIN: 30647
* iNaturalist: 483246
* IPNI: 295874-1
* IRMNG: 10600501
* ITIS: 506533
* IUCN: 194070
* NCBI: 39467
* PfaF: Quercus brantii
* Plant List: kew-171850
* PLANTS: QUBR2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:295874-1
* Tropicos: 50275929
* WCSP: 171850
* WFO: wfo-0000289835

 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Müqəddəs Nina qız gimnaziyası.

**Müqəddəs Nina qız gimnaziyası** - "Müqəddəs Nina" xeyriyyə cəmiyyətinin qız məktəbi.

"Müqəddəs Nina" qadın xeyriyyə cəmiyyətinin 1848-ci ilin aprel ayının 30-da açmış olduğu rus qız məktəbi 1859 Şamaxı zəlzələsi səbəbilə 11 il fəaliyyət göstərdikdən sonra 30 may 1859-cu ildə Şamaxıdakı fəaliyyətini dayandırmalı oldu. Güclü zəlzələ nəticəsində Şamaxı dağılmışdı və quberniya mərkəzi bütün idarələri ilə birlikdə Bakıya köçürüldü. 1861-ci ildə burada Müqəddəs Nina Bakı qadın təhsil müəssisəsi açılmışdır.

Məktəbdə 17 nəfər azərbaycanlı qız təhsil alırdı.

Gimnazyanı müəllimləri
----------------------

İstinadlar
----------

1. ↑  [*ölü keçid*]
2. ↑  Hüseyn Əhmədov. Azərbaycan məktəb və pedaqoji fikir tarixi. Bakı: Elm və təhsil, 2014. - səh. 84.
3. ↑  "Бакинское женское учебное заведение Св. Нины — OurBaku". ourbaku.com (rus). 2023-12-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-20.
4. ↑  "Bakının ən qədim qadın təhsil müəssisəsi". Bakuplus.az (az.). 2022-03-02. 2023-05-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-20.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2022-07-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-03-07.

Həmçinin bax
------------

* Mariinski Qadın Gimnaziyası (Bakı)
* İrəvan gimnaziyası
* İmperatriça Aleksandra Rus-Müsəlman Qız Məktəbi
**Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi yanında Partiya Tarixi İnstitutu** (Азәрбајҹан Коммунист Партијасы Мәркәзи Комитәси јанында Партија Тарихи Институту) və ya **Sovet İttifaqının Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsi yanında Marksizm-Leninizm İnstitutun Filialı** (Совет Иттифагынын Коммунист Партијасынын Мәркәзи Комитәси јанында Марксизм-Ленинизм Институн Филиалы) — Azərbaycan SSR-də mərkəzi partiya elmi-tədqiqat idarəsi.

Tarixi
------

1921-ci il avqustun 29-da Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Siyasi və Təşkilat Bürosu tərəfindən Mərkəzi Dövlət Arxivi bazasında Azərbaycanda inqilabi və partiyanın tarixini öyrənən komissiyanın – Azərbaycan Partiya Tarixi Bürosunun (Azistpart) yaradılması qərara alınmışdır. Azərbaycan K(b)P MK-nın 26 dekabr 1921-ci il tarixli qərarı ilə büronun Məmməd Səid Ordubadinin də daxil olduğu ilk kollegiyası təsdiq edilmişdir.

1928-ci ildə "Azistpart"ın əsasında Stepan Şaumyan adına Azərbaycanda Sinfi Mübarizənin və Kommunist Partiyasının Tarixini Öyrənən İnstitut yaradılmışdır. İnstitut 1939-cu ildən Ümumittifaq Kommunist (bolşevik) Partiyasının Mərkəzi Komitəsi yanında Marks-Engels-Lenin İnstitutunun Azərbaycan Filialı, 1956-cı ildən isə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi yanında Marksizm-Leninizm İnstitutunun Filialı adlanmışdır. İnstitut marksizm-leninizm klassiklərinin əsərlərini, mühüm partiya sənədlərini, partiya-siyasi ədəbiyyatı Azərbaycan dilinə tərcümə etmək, respublika partiya təşkilatının tarixini tədqiq etmək, partiya tarixinə aid mühüm sənəd, xatirə və s. material toplamaq və dərc etməklə məşğul olmuşdur. İnstitut marksizm-leninizm klassiklərinin əsərlərini tərcümə, partiya tarixi, partiya quruculuğu bölmələri, partiya arxivi və kitabxanası var. 1964-cü ildə institut nəzdində respublikada Sovet İttifaqının Kommunist Partiyası tarixinin elmi cəhətdən tədqiqini əlaqələndirmə şurası təşkil olunmuşdur. 1946-cı ildən institut tərəfindən "Əsərlər" məcmuəsi nəşr edilmişdir.

1982-ci ildə institutun 60 illik yubileyi qeyd edilmiş və qurum "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycan Kommunist Partiyası 1991-ci ilin sentyabrın 14-də fəaliyyətini dayandırdıqdan sonra partiyanın tabeliyində olan və artıq Tarixi-Siyasi Tədqiqatlar İnstitutu kimi fəaliyyət göstərən qurum da ləğv olunmuş, 24 oktyabr 1991-ci ildə isə institutun tərkibindəki partiya arxivi və kitabxanası Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti yanında Baş Arxiv İdarəsinin tabeliyinə verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Tarix". Azərbaycan Prezidentinin İşlər İdarəsinin Siyasi Sənədlər Arxivi. İstifadə tarixi: 20 dekabr 2023.
2. ↑  Азәрбајҹан Коммунист Партијасы Мәркәзи Комитәси јанында Партија Тарихи Институту // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 157.
**Feta** (*yun.* Φέτα — dilim, hissə) — Yunan pendiri, keçi südünün əlavə olunduğu qoyun südündən hazırlanmış ənənəvi ağ yunan pendiri. Duzlu pendir növüdür. Brınza pendiri kimi Feta pendiridə Azərbaycanda "***Ağ Pendir"*** kimi tanınır.

Tarixi
------

Yunanıstanda qoyun və ya keçi südündən pendir hazırlanmasına aid sənədlər, eramızdan əvvəl 8-ci əsrə aiddir. Bizans dövründə prósphatos (Yunanca: πρόσφατος "son" və ya "təzə") adı altında qeydə alınmış və kiritlilər və fessallilər tərəfindən hazırlanmışdır. XV əsrin sonlarında Kandiyaya gələn İtalyan qonaq Pyetro Kasola burda feta pendirinin ticarətini və duzlu suda saxlaması haqqında məlumat verib.

Hazırlanması
------------

Pendirin yaşlanma müddəti ən azı 3 aydır. Yağ tərkibi% 30 ilə% 60 arasındadır. Oxşar pendirlər Cənub-Şərqi Avropada — Yunanıstan, Bolqarıstan, Serbiya, Bosniya, Xorvatiya, Rumıniya, Aralıq dənizi ölkələrində, Orta Şərqdə — Türkiyə, İsrail və Misirdə (əsasən inək südündən hazırlanır) hazırlanır. Fetanın 3 növu var:

1. Əsasən qoyun südündən.
2. Pendirin xüsusi dağılmış quruluşunu və duzlu dadını qoruyan ənənəvi bir şəkildə inək südündən.
3. Ağ pendir adlı və müasir üsullarla.

Saxlama
-------

Feta duzlu suda olmalıdır. Belə şəraitdə pendir çox uzun müddət saxlanıla bilər.

Həddindən artıq duzluluğu aradan qaldırmaq üçün fetanı, yeyilməmişdən bir neçə dəqiqə əvvəl su və ya süddə isladmaq olar.

Adı
---

Yunan sözü feta (φέτα) İtalyan dilində fetta "dilim" sözündən gəlir və bu da latınca offa sözündən ("dilim") sözundən yaranıb. Yunan dilinə tam olaraq 17-ci əsrdə yunan dilinə daxil edilir və 19-cu əsrdə bütun dünyada geniş yayılmağa başlayır.

"Feta", AB qanunları ilə qorunan və pendirin coğrafi mənşəyinin bir göstəricisidir, buna görə Avropa Birliyi ölkələrində yalnız Yunan pendirinə feta deyilə bilər.

"Feta" adı 2002-ci ilin oktyabrında Aİ Komissiyasının 1829/2002 saylı qərarı ilə Adların Mənşəyi Reyestrində (AO) qeydə alınıb.

Həmçinin Bax
------------

* Pendir
* Brınza

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-03.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-04-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-03.
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh91000982 |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Ceyhun Həsənov.

**Ceyhun Həsənov** (5 dekabr 1962, Salyan rayonu) — Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirinin müavini və Penitensiar xidmətin rəisi (2016-2023), ədliyyə general-leytenantı.

Həyatı
------

Həsənov Ceyhun Əkbər oğlu 5 dekabr 1962-ci ildə Salyan rayonunda anadan olmuşdur. 1981–1983-cü illərdə Silahlı Qüvvələrin sıralarında hərbi xidmət keçmişdir.

1994-cü ildə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi Polis Akademiyasını bitirmişdir. 1984–2004-cü illərdə daxili işlər orqanlarında müxtəlif məsul və rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır.

2004–2016-cı illərdə Daxili İşlər Nazirliyinin Nəqliyyatda Baş Polis idarəsinin rəisi vəzifəsində işləmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 10.06.2016-cı il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirinin müavini — Penitensiar xidmətin rəisi vəzifəsinə təyin olunmuşdur. Ədliyyə general-leytenantıdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 10.07.2023-cı il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirinin müavini — Penitensiar xidmətin rəisi vəzifəsindən azad olunub

Daxili işlər orqanlarında uzun illər ərzində qüsursuz xidmətinə görə Daxili İşlər naziri tərəfindən dəfələrlə müxtəlif təltiflərə layiq görülmüşdür.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 01.07.2009-cu il tarixli, 364 nömrəli Sərəncamı ilə Qanunçuluğun qorunmasında, cinayətkarlıqla mübarizədə igidlik və şücaət göstərdiyinə görə "İgidliyə" görə medalı ilə təltif olunmuşdur.

Ailəlidir, üç övladı var.

İstinadlar
----------
**Tovuzçay** — Axıncaçayın sol qolu.

Haqqında
--------

Axıncaçayın sol qolu olan Tovuzçay tranzit çayıdır. Bəzən bu çayın mənsəbini Kür çayı hesab edirlər. Uzunluğu 42 km, hövzəsinin sahəsi 278 km²-dir. Yuxarı axarı Ermənistan ərazisindən, aşağı axarı isə Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonu ərazisindən axır. Mənbəyini Murğuzdağın şimal-şərq yamacından (1973 metr yüksəklikdən) alır. Çayda dağıdıcı sel hadisələri baş verir. Mühüm qolları Navur və Noraşen çaylarıdır. Hidronim "səsli-küylü" "dağ çayı" kimi izah edilir.

Tovuzçayın üzərində 20 milyon kubmetr su tutumu olan su anbarının istifadəyə verilməsi 18 min hektardan çox əkin sahəsinin suvarılmasına imkan yaranmışdır. 1986-cı ildə tikintisinə start verilən Tovuzçay su anbarının tikintisi 1990-cı ildə müəyyən səbəblər üzündən dayandırılmış, 2006-cı ildən su anbarının tikintisinə yenidən başlanılmış və 2014-cü ildə Tovuzçay su anbarının tikintisi tamamlanmışdır. Anbarda bəndin hündürlüyü 45, qaşı üzrə uzunluğu 1340, üstdən eni 10 metrdir. 650 metr uzunluğunda qəza su tullayıcı qurğunun saniyədə maksimum 250 kubmetr su ötürmə imkanı var.

Mənbə
-----

* Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. İki cilddə II cild. Bakı, 2007.

### İstinadlar


1. 1 2   Arxivləşdirilib 2020-09-21 at the Wayback Machine Tovuz rayonunun çayları
**Vladimir İvanoviç Firsov** (26 aprel 1937 – 17 noyabr 2011, Moskva) — Rusiya və sovet şairi, tərcüməçisi.

Həyatı
------

Vladimir İvanoviç Firsov 1937-ci ilin aprelində Smolensk vilayətinin Zabolotye kəndində anadan olub. Ədəbiyyat İnstitutunu bitirib. Yaradıcılığa şeirlərində təbiət və sevgi motivlərindən başlayıb, zamanla şeirlərində vətəndaş mövqeyi, fəlsəfi mənalar dərinləşib. Yaradıcılığa erkən yaşlarında başlayan Vladimirin ilk şeiri 10-cu sinifdə oxuyarkən 16 yaşında "Komsomolskaya pravda" kimi nüfuzlu bir qəzetdə dərc olunub.
Lirika ilə şərə qarşı vətəndaş barışmağzlığının belə bir vəhdətində mövqe tutan şair 60-cı ilin ortalarında Moskvadan xeyli kənarda Rusiyanın məşhur dini ocaqlarından sayılan Serqiev Posad şəhəri yanında Semxoz qəsəbəsinsdəki bağ evində məskunlaşıb. Burda "vətənsevər ―radonejçilər" ədəbi dərnəyini yaradıb. Bu Rusiyanın yaradıcı ziyalılarının bir-birinə qarşı sərt qarşıdurmaları dövrü idi. Bu zaman artıq iki cərəyan aydın seçilirdi:
vətənpərvərlik və kosmopolitlik. İkincilər bir qayda olaraq qərb yönümlü olmaqla realizmə ―modern-avanqardçılğı‖ qarşı qoyurdular. Vladimir Firsov poeziyada ənənəvi dəyərlərinin qoruyanların önündə gedənlərdən idi.

Müharibədən sonrakı dövrdə yaşayan şairin şeirlərində uşaqlıq xatirələri, kənddən şəhərə axınla kəndlərin boşalıb dağılması ağrı-acısı, vətənpərvərlik duyğuları, fəlsəfi mənalandırma, düşüncə mühüm yer tutur. Onun şeirlərində həyata fəal münasibətindən yaranan dərin sətiraltı mənalar var.

Firsovun yaradıcılığı ənənəvi rus poeziyasının ən yaxşı xüsusiyyətlərini özündə birləşdirib, o poetik sözün əsl peşəkarlarından biridir, onun şeirləri bəsit nəsihətçilikdən uzaqdır, aydın fikirlərini poetik ustalıqla ifadə edərək canlı dilin incəliklərindən yarınmaqla bədii obrazlar aləmi yaradır. Ona görə də onun şeirləri təsirli və oxunaqlıdır. Misraları aforizmlər kimi yaddaqalandır.

Şeirlərdən əlavə şair bir neçə poema da qələmə almışdır. Onlardan "Ölməzlik Respublikası", "Əsrlərin gözüylə", "İldırımlar üstünə qalxanlar" kimi poemaları var. Bu əsərlərində şairin vətən sevgisi, onun müqəddəsliyinə bağlılığı, vətəndaş mövqeyi, şərə qarşı yorulmaz mübarizəsi duyulur. Kəskin ruhlu şeirlərində vətəni sevməyənləri qamçılayır. Hələ ötən əsrdə şairin bəsirət gözü bir qərinəlik öncədən gələn bəlaları görürdü və xəbərdarlıq edirdi.





1. 1 2  ФИРСОВ Владимир Иванович // Русская литература XX века. Прозаики, поэты, драматурги (rus.). / под ред. Н. Н. Скатов 2005. С. 581–585. ISBN 5-94848-307-X
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: General (dəqiqləşdirmə).
**General** (*lat.* generālis — ümumi; tarixi Azərbaycandilli mənbələrdə سرتیب **Sərtib** sözü işlənirdi) — polkovnikdən sonra və marşala qədər quru və hava qüvvələrində yüksək rütbəli zabitlərə verilən hərbi rütbədir. Donanmadakı ekvivalenti "admiral"dır. Müraciət edərkən yalnız general-leytenanta və dörd ulduzlu generala "general" deyə müraciət edilərkən, briqadir və general-mayor rütbəli zabitlər birbaşa bu rütbələri ilə çağırılırlar.

Ümumi olaraq general rütbələri bunlardır:

* Briqada generalı: Briqada komandiri
* General-mayor: Diviziya komandiri
* General-leytenant: Korpus komandiri
* Dörd ulduzlu general: Ordu komandiri

Marşal və ya Böyük Admiral: Ordu Komandiri olaraq üç döyüşdə qalib gələn generallara verilən tituldur. Bununla birlikdə, hərbi vəzifələrdən əlavə təşkilati vəzifələrə təyinatlarla əlaqədar olaraq hər Briqadir bir briqada komandiri və ya hər general-mayor bir diviziya komandiri deyildir. Məsələn, Baş Qərargahın Rabitə İdarəsi Qərargahının rəhbəri kimi fəaliyyət göstərən bir general-mayora tabe olan diviziya yoxdur

Həmçinin bax
------------

* General-mayor
* General-leytenant
* General-polkovnik
* Dörd ulduzlu general
* Generalissimus

İstinadlar
----------

1. ↑   Arxivləşdirilib 2023-05-31 at the Wayback Machine 
Sultan Məcid Qənizadə, Lüğət rusi və türki, Bakı, 1922-ci il
2. ↑   Arxivləşdirilib 2022-03-21 at the Wayback Machine Sultan Məcid Qənizadə, Lüğət rusi və türki, Bakı, 1909-cu il (s.78)
3. ↑   Arxivləşdirilib 2022-03-31 at the Wayback Machine Abbasqulu Xan Sərtib, Lüğət rusi və farsi və türki, Tehran, 1908-ci il (s.17)

Vikianbarda General ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Əjdər Mahmud oğlu Xaspoladov** — Rusiyanın Azərbaycan əsilli ilk ədliyyə generallarından biri

Həyatı
------

Ədliyyə general-mayoru Əjdər Mahmud oğlu Xaspoladov 1901-ci il fevral ayının 22-də Göyçay şəhərində anadan olub. Çox erkən yaşlarında atasını itirən balaca Əjdər ehtiyac üzündən bir rus keşişinin evində xidmətçilik edir. Burada rus dilini mükəmməl öyrənərək ibtidai təhsil alır. Anasının vəfatından bir qədər sonra o, Bakıya gedir, işə ...düzəlir və gənclərin inqilabi hərəkatında fəal iştirak edir. 1919-cu ilin payizinda Ə.Xaspoladov oxumaq üçün N.Nərimanovun təqdimatı ilə bir qrup qabaqcıl gənclə birgə Moskvaya göndərilir. Həmin ildən etibarən həyatını birdəfəlik Moskva ilə bağlayan Əjdəri və onun dostlarını o zamankı Sovet dövlətinin rəhbərlərindən biri olan M.İ.Kalinin qəbul edir və onları "Şərq zəhmətkeşləri universitetinə" qəbul etdirir. 1920-ci ildə Ə.Xaspoladov təhsilini davam etdirərək Qızıl Ordunun Şərq və Qafqaz xalqlarının nümayəndələrindən təşkil olunmuş polkunda xidmət edir. O, Moskvada Sovet dövlətinin rəhbəri Lenini dəfələrlə görmüş və onun çıxışlarını dinləmişdi. 1924-cü ildə Leninin ölümündən sonra onun tabutu önündə fəxri qarovulda dayananlardan biri də Ə.Xaspoladov idi. Həmin ildə o, Ukrayna Hərbi dairəsindən Perekop atıcı diviziyasının altıncı korpusuna hərbi tribunalın üzvü kimi işə göndərilir. 1926-cı ildə isə SSRİ Ali Məhkəməsi hərbi heyətinin sərəncamı ilə üçüncü Türküstan atıcı diviziyası hərbi tribunalının heyət üzvlüyünə dəyişdirilir. O, bir neçə şərq dilləini mükəmməl bilirdi. Ötən əsrin otuzuncu illərinin əvvəllərində Ə.Xaspoladov Orta Asiya Hərbi Dairəsi üzrə hərbi tribunalın Sədri təyin olunur. Həmin dövrdə SSRİ-də ilk dəfə olaraq ədliyyə general-mayoru rütbəsi təsis olunur və Ə.Xaspoladov bu rütbəyə layiq görülən ilk beş nəfərdən biri olur. 1956-cı ildə hərbi xidmətdən istefaya çıxan Ə.Xaspoladov Daşkənddən Moskvaya köçür və burada hərbi-vətənpərvərlik işində fəal surətdə çalışır. Lakin ömrünün ən qaynar vaxtlarını keçirdiyi nəmli səngərlər, yuxusuz narahat gecələr onun səhhətinə ciddi təsir göstərmişdi. General Əjdər Xaspoladov ağır xəstəlikdən sonra 1986-cı ildə vəfat edib və Moskvanın Kuntsevo məzarlığında dəfn olunub.

Mənbə
-----

Araz Xaspoladov

Əsərləri
--------

Mənbə
-----

* Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine
Afrika Futbol Konfederasiyasının yaranmasına qədər qitəni FİFA-da dörd milli assosiasiya təmsil edirdi. Misir Futbol Federasiyaları Assosiasiyası 1923, Sudan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası 1948, Cənubi Afrika Futbol Federasiyaları Assosiasiyası 1952 və Efiopiya Futbol Federasiyaları Assosiasiyası isə 1953-cü ildə beynəlxalq qurumun üzvlüyünü qəbul edib. Əvvəllər bu ölkələr müxtəlif regional qruplar formasında təmsil olunurdular. 1956-cı il, iyunun 6–9-da Lissabonun "Avendia" mehmanxanasında təşkil olunan FİFA-nın 30-cu konqresində əsas müzakirə obyekti Misir, Sudan, CAR və Efiopiya Assosiasiyalarının rəhbərlərinin Afrika Futbol Konfederasiyasının yaradılması barədə irəli sürdükləri təkliflər idi. Fikrin ali futbol təşkilatının rəhbərliyi tərəfindən müsbət qarşılanmasının nəticəsi kimi, 1957-ci ildə Afrika Futbol Konfederasiyaları (AFK) yaradıldı. AFK-nın hazırlıq və ətraflı tanışlıq xarakteri daşıyan ilk iclası 1957-ci il, fevralın 8-də Xartumda təşkil edilib. Müşavirədə adları çəkilən dörd ölkə iştirak edib və əsas məqsəd Afrika Kubokunun təşkili məsələsinin müzakirəsi olub. Quruma keçirilən birinci prezident seçkilərində iddiasını irəli sürən 10 namizəd arasında bütün rəqiblərini səs çoxluğu ilə üstələyən misirli Əbdüləziz Abdulla Səlim AFK-nın ilk rəhbəri kimi tarixə düşüb. Baş katib funksiyası isə həmyerlisi Məhəmməd Yusufa həvalə edilib. İlk Afrika Kubokunun tarixi həmin il fevralın 10-na təsadüf edir. Yavaş-yavaş inkişafdan sonra FİFA-nın "qara qitə" təmsilçilərinin sayı da artmağa başladı. Beləcə, 1957-ci il, iyunun 21-də Suriya əvvəlcə FİFA, ardından AFK-nın üzvü olub. Bundan az sonra AFK-nın fəaliyyəti, iş planını genişləndirmək üçün nizamanamə hazırlandı. Konfederasiyanın qətnaməsinin 5-ci bəndində yer alan qərara əsasən, AFK-nın əsas binası hansı şəhərdə yerləşirdisə, prezident və baş katib də orada yaşamalıdır. Buna görə də AFK yeni qərargahını Misirin paytaxtı Qahirədə istifadəyə verdi. Ancaq Abdulla Səlimin fəaliyyəti uzun sürmədi. 1958-ci ildə FİFA-nın Stokholmda təşkil olunan növbəti konqresində fəaliyyətini layiqincə və inkişafyönlü yürütmədiyi üçün AFK-nın rəhbərliyinin dəyişdirilməsi qərara alındı. Beləliklə, Əbdüləziz Abdulla yerini həmyerlisi Əbdüləziz Mustafaya verdi.