recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sun Microsystems** - 24 fevral 1982-ci ildə Kaliforniyanın Santa Clara şəhərindəki mərkəzi Silikon Vadisində təsis edilmişdir. Kompüter və kompüter hissələri, proqram təminatı və informasiya texnologiyaları daxil olmaqla bir çox daxili sahələrdə istehsal edən və satan bir şirkətdir.

Sun 20 aprel 2009-cu ildə imzalanmış bir razılaşmaya əsasən 27 yanvar 2010-cu ildə Oracle tərəfindən 7,4 milyard $-a alınmışdır. Izlənən şirkətlər Sun Microsystems; Oracle, USA Inc ilə birləşdi və adı dəyişərək Oracle America Inc oldu.

Şirkətin istehsal obyektləri Şotlandiya, Hillsboro, Oregon və Linlithgow şəhərlərində yerləşir. Sun məhsulları kompüter serverləri və iş stansiyaları daxildir. Məhsullar Sun-un öz işləyicisi SPARK və AMD-nin işləyicisi Opteron və Solaris əməliyyat sistemləri və Java platformasına uyğun qorulmuş, təməlləri bu sistem və kodlara dayanmaqdadır.

Sun şirkətinin mərkəzi olan Santa Clara, Kaliforniya, 1888 və 1972-ci illər arasında Agnews İnkişaf Mərkəzinin, zehni və nevroloji xəstəliklər mərkəzinin qərb qəsəbəsidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  National Software Reference Library.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 15971494c · CiNii: DA05152833 · GND: 2170068-0 · ISNI: 0000 0001 1087 5693 · LCCN: n88041912 · Microsoft: 1328046515, 507390436 · NDL: 00628544 · NKC: kn20050518024 · NLA: 35678117 · VIAF: 127152758, 312584409 · WorldCat VIAF: 127152758, 312584409 |

 |
**Dilay Özdemir** (15 avqust 2005) — Türkiyə Qadınlararası Voleybol Çempionatı olan Sultanlar Liqasının komandalarından olan Karayolları klubunda icarə əsasında oynayır. O , Türkiyənin qadınlardan ibarət milli komandasında da oynayır.

Karyerası
---------

İdman karyerasına gimnastika və atletika ilə başlayan Dilay Özdemir 2014-cü ildə Eczacıbaşı kulubunda ehtiyat oyunçu kimi voleybola başlayıb.16 yaşında U-19 Türkiyə Gənclər Çempionatında 'Ən Yaxşı Oyunçu Mükafatını' qazandı və eyni mövsümdə klubu Eczacıbaşı'nın A Komandasına yüksəldi. O,2021–22 mövsümünü Eczacıbaşı A Komandasında oynayıb, həmçinin ikili lisenziya ilə Beşiktaş klubunda çıxış edib. Onun klubu Eczacıbaşı eyni mövsümün sonunda CEV Kubokunu qazandı. O,2022–23 mövsümündə Eczacıbaşı A Komandasının heyətində yer alıb, həmçinin Beşiktaş ilə matçlarda da çıxış edib. O,2023–24 mövsümündən əvvəl icarə əsasında Karayolları klubuna transfer olunub.

Dilay Özdemir-in 2022-ci ilin avqustunda 17 yaşı tamam olsa da, əvvəllər U-17 və U-18 Milli Komandalarında çıxış etdikdən sonra hazırda U-19 Milli Komandasında oyunçu kimi xidmət edir. O,2020-ci ildə U-17 Milli Komandası ilə FIVB Avropa Çempionatında gümüş medal qazanıb,2022-ci ildə U-19 Milli Komandası ilə Avropa Çempionatında komandası ilə 5-ci olub. Gənc yaş kateqoriyalarında dəfələrlə tribunalara çıxan Özdemir 2022-ci ildə Avropa Gənclər Olimpiya Oyunları Festivalını (EYOF) və Balkan Çempionatını U-19 səviyyəsində gümüş medalla başa vurub.

### Klub

* İstanbul Atletika Çempionatı – U14, İkinci yer -🥈
* Voleybol Üzrə Türkiyə Çempionatı — Eczacıbaşı — 🏁
* U-14 Türkiyə İkincisi (2018) -🥈
* U-16 Türkiyə İkincisi (2019) — 🥈
* U-17 Türkiyə Çempionu (2020) — 🎖️
* U-17 Türkiyə Üçüncüsü (2022) — 🥉
* U-19 Türkiyə Gənclər Çempionatında İkinci Yer — 🥈
* Türkiyə Qadınlar üzrə Voleybol Liqası Çempionat (2023) — 🏁

* 8FIVB U-17 Avropa çempionatı İkinci yer -🥈
* FIVB U-18 Dünya Çempionatı,7-ci yer — 7️⃣
* Avropa Gənclər Olimpiya Oyunları Festivalı (EYOF) — İkinci yer — 🥈
* U-19 Balkan Çempionatında İkinci Yer — 🥈
* U-19 Qadınlar arasında Voleybol üzrə Avropa çempionatı – 5-ci yer — 5️⃣

Şəxsi həyatı
------------

Onun anası hal-hazırda qadın voleybol üzrə ikinci liqa komandalarından biri olan "Artvinspor"da oynayan Zeynep Özdemir, atası isə 200-dəfədən çox milli formanı geyinmiş və hazırda məşqçi olan Barış Özdemirdir .

Mənbə
-----

Volleybox

Eczacıbaşı Spor Kulübü

Sosial şəbəkələr
----------------



Dilay Özdemir — Instagram səhifəsi

1. ↑  "VolleyBox". 2022-11-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-09.
2. ↑  "Eczacibasi Spor Kulubu". 2023-03-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-09.
**Başqırdıstan Dram Teatrı** (tam adı: **Məjit Qafuri adına Başqırdıstan Dram Teatrı**; başq. Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры) — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasının paytaxtı olan Ufa şəhərində fəaliyyət göstərən dram teatrı.

Tarixi
------

Teatrın əsası 4 dekabr 1919-cu ildə Sterlitamakda **1-ci Başqırdıstan Dövlət Teatrı** kimi qoyulmuşdur. İlk bədii rejissoru və direktoru V.Q. Murtazin-İmanski olmuşdur.

1922-ci ildən Ufaya köçürülmüş, **Ufa Dövlət nümunəvi teatrının tatar-başqırd truppası** ilə birləşdirilmişdir.

Burada başqırd və tatar müəlliflərinin pyesləri, həmçinin rus və dünya klassiklərinin əsərləri tamaşaya qoyulurdu.

1929-1930-cu illər teatr üçün dönüş mövsümü olmuşdur. Belə ki, həmin mövsümdə teatr başqırd ədəbi dilinə keçmiş və Moskvadakı Malı Teatr ilə yaradıcılıq əməkdaşlığı haqqında müqavilə bağlamışdır.

Tamaşadan epizod
Teatrın tarixində V.Q. Murtazin-İmanski, Z.İ. Bikbulatova, T.M. Biktaşeva, L.V. Valiyev, V.Q. Qalimov, T.Q. İmaşev, R.V. İsrafilov, M.A. Maqadeyev, A.K. Mübarəkov, Ş.M. Murtazina, A.Q. Sadıkova, R.S. Sırtlanov, Q.R. Şamukov, X.Q. Yarullin və başqalarının böyük rolu olmuşdur.
1935-ci ildən akademik dram teatrı statusuna malikdir. 1971-ci ildən başqırd mütəfəkkiri Məjit Qafurinin adını daşıyır. Teatrın qarşısında Məjit Qafurinin abidəsi qoyulub.

Həmçinin bax
------------

* Başqırdıstan Opera və Balet Teatrı

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Başqırdıstan Dram Teatrı Arxivləşdirilib 2022-08-18 at the Wayback Machine. ensiklopediya.gov.az  (az.)
2. ↑  "История театра". 2013-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-05.
3. 1 2  "Башкирский академический театр драмы имени Мажита Гафури". 2013-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-05.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Başqırdıstan Dram Teatrı ilə əlaqəli mediafayllar var.

* bashdram.ru — Başqırdıstan Dram Teatrının rəsmi saytı
* *Саитов Х. С.* Башкирский театр драмы.// Статья в Башкирской энциклопедии[*ölü keçid*]  (rus.)
Faktiki günəş batması: Günəşin üfüqün altında itməsinə iki dəqiqə qalmış vəziyyət.
**Günəşin batması** (və ya **gün batımı, qürub**) – Günəşin Yer (və ya Günəş sistemindəki hər hansı digər astronomik obyektin) üfüqünün altında fırlanma səbəbindən itməsi, yoxa çıxması. Yer kürəsinin hər yerindən göründüyü kimi, qütblərə yaxın ərazilər istisna olmaqla, təxminən hər 24 saatda bir dəfə baş verən hadisədir. Ekinoks Günəş həm yaz, həm də payız bərabərliyi anında qərbə doğru qürub edir. Şimal yarımkürəsindən göründüyü kimi, Günəş yazda və yayda şimal-qərbə, payız və qışda isə cənub-qərbə doğru qürub edur; Bu fəsillər Cənub yarımkürəsi üçün əksinə olur.

Faktiki günbatımı - astronomiyada Günəşin yuxarı hissəsinin üfüqün altında yox olmasına iki dəqiqə qalmış kimi müəyyən edilir. Üfüqün yaxınlığında atmosfer sınması günəş işığı şüalarının o dərəcədə təhrif edilməsinə səbəb olur ki, həndəsi cəhətdən günəş diski qürub müşahidə edildikdə artıq üfüqdən təxminən bir diametr aşağıda olur.

Günəşin batması üç mərhələyə bölünən alatoranlıqdan fərqlənir. Birincisi, Günəş üfüqün altında itdikdən sonra başlayan və üfüqdən 6 dərəcə aşağı enənə qədər davam edən *mülki alatoranlıqdır*. İkinci mərhələ üfüqdən 6 ilə 12 dərəcə aşağıda olan *dəniz* *alatoranlığıdır*. Üçüncü mərhələ Günəşin üfüqdən 12 ilə 18 dərəcə aşağıda olduğu dövr olan *astronomik alatoranlıqdır*. *Alatoranlıq* astronomik alaqaranlığın ən sonundadır və gecədən bir az əvvəl toranlığın ən qaranlıq anıdır. Nəhayət, Günəş üfüqdən 18 dərəcə aşağıya çatdıqda və artıq səmanı işıqlandırmayanda gecə başlayır.

Arktika dairəsindən daha şimalda və Antarktika dairəsindən daha cənubda qütb gündüzü və ya qütb gecəsi 24 saat davamlı olaraq qaldığı zaman ilin ən azı bir günündə tam gün batımı və ya günəşin doğması müşahidə edilmir. Hər iki qütbün yarım dərəcədən daha çox enliklərində, günəşin günorta ilə gecə yarısı arasındakı bucaq hündürlüyü bir dərəcədən az olduğu üçün ilin heç bir günündə günəş eyni tarixdə çıxa və ya bata bilməz.

İstinadlar
----------


1. ↑  "Definitions from the US Astronomical Applications Dept (USNO)". 2015-08-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-06-17.
2. ↑  "Full definition of Dusk". 2023-10-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-01.
3. ↑  "Sunset vs Dusk [What Is The Difference Between The Two?]". Astronomy Scope (ingilis). 2020-12-03. 2023-02-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-03.

| ⛭Sutka dövrləri |
| --- |
| Sutka dövrləri | Şəfəq • Səhər alatoranlığı • Günəşin doğması • Səhər • Günorta • Gün • Axşam • Günəşin batması • Axşam alatoranlığı • Gecə • Gecə yarısı |
| Sutkanın bölünməsi | Günəş sutkası: 24 saat • Ulduz sutkası: 23 saat 56 dəqiqə 4 saniyə |
| Əlaqədar məqalələr | Zaman • Rejim vaxtı • Terminator • Qütb günü • Qütb gecəsi • Gün uzunluğu |
**Askin mağarası** (başq. Аҫҡын боҙ мәмерйәһе) — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasının ərazisində olan karst mağarası. Cənubi Uralda çanta formasında olan böyük bir boşluqda yerləşir. Bu, bütün Rusiya üçün əhəmiyyəti təbiət abidəsidir.

Ufa platosunun ətəklərində Devon yaşlı əhəngdaşılarda əmələ gəlmişdir. Dəhlizlərinin ümumi uzunluğu 206 metr, dərinliyi 34 metrdir. Tağvarı girişi (hünd. 9 m, eni 22 m) 260 metr hündürlüyündədir. Döşəməsi – demək olar ki, tamamilə çoxillik buzla örtülmüş zal (uz. 104 m, eni 40–60 m, hünd. 20 mədək) daha çox maraq kəsb edir. Askin mağarasında hündürlüyü 12 metrədək, özülünün diametri 3–10 metr olan stalaqmitlər əmələ gəlir ki, bunlar da Rusiyada ən iriləridir.

2017-ci ildən etibarən mağaraya giriş məhduddur. Belə ki, mağara, Rusiya Coğrafi Cəmiyyətinə mikroiqlimin bərpası və buzlaq qalıqlarının qorunması üçün icarəyə verilmişdir.

* Mağaranın girişiMağaranın girişi

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  ASKİN MAĞARASI Arxivləşdirilib 2022-08-09 at the Wayback Machine. ensiklopediya.gov.az  (az.)
2. ↑  "В Башкирии Аскинская ледяная пещера передается в аренду РГО". РГО РБ (rus). 2020-09-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-28.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Askin mağarası ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Аскинская ледяная пещера
* Статья в Башкирской энциклопедии Arxivləşdirilib 2014-02-23 at the Wayback Machine
**Çjantszyatsze Milli Meşə Parkı** (*çin.* 湖南张家界国家森林公园, Pinyin. *Húnán Zhāngjiājiè Guójiā Sēnlín Gōngyuán*) — Çinin Xunan əyalətinin Çjantszyatsze şəhərində yerləşən milli park.

Tarixi
------

Çjantszyatsze Milli Meşə Parkı, 397,5 km²'lik Vulingyuan Mənzərə və Tarixi yerinin bir hissəsidir. Vulingyuan 1992-ci ildə UNESCO dünya irsi sahəsi olaraq olaraq tanındı. 2001-ci ildə Torpaq və Sərvətlər Nazirliyi tərəfindən "Çjantszyatsze Qumdaşı Meşəsi Milli Geoparkı" adı ilə qorunmağa başlandı. 2004-cü ildə isə Çjantszyatsze geoparkı UNESCO Qlobal geopark siyahısına əlavə edildi.

2016-cı ilin avqust ayında Çində yerləşən şüşə körpülərdən biri Çjantszyatsze şüşə körpüsü milli meşə parkı içərisində ziyarətə açıldı. 6 metr genişliyində olan şüşə körpü, dəniz səviyyəsindən 1,430 metr, yerdən isə 300 metr yüksəklikdə və 430 metr uzunluğundadır. Şüşə körpü Tianmen dağı ətrafındakı uçurumda gəzmək imkanı təmin edir. Açılışdan on üç gün sonra, çox sayda ziyarətçi gəldiyi üçün körpü fəaliyyətini dayandırdı. 2016-cı il sentyabrın 30-u körpü yenidən fəaliyyətini bərpa etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-05-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-02.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-09-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-02.
3. ↑
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-11-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-02.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-12-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-02.
6. ↑

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | VIAF: 315125617 · WorldCat VIAF: 315125617 |
Standart dəniz suyu
**Dəniz suyu** — dəniz və okeandakı su. Dəniz suyunun duzluluğu 35 % təşkil edir, dəyişiklik 34–36 % arası ola bilər. Dəniz suyunun hər litrində 35 qram duz həll edilib (əsasən xlorid natri).

Dəniz suyunun xüsusiyyətləri
Fayl:Sea salt-r hg.png|thumb|left|Dəniz suyunun kimyəvi tərkibi]]
Suyun duzluluq dərəcəsi quru qalıq, ionların *mq-ekv* çəkisinin cəmi və ya Bome dərəcilərilə ifadə olunur. Duzluluq, suyun Palmer təsnifatında istifadə olunan göstəricilərdən biridir. Bu təsnifata görə, suyun *ekv*- %-lə ifadə olunmuş birinci, ikinci və üçüncü duzluluğa ayrılır. Güclü turşu anionlarının güclü əsaslar (K, Na və b.) ilə birləşmələri birinci, zəif əsaslarla (Ca, Mg və b.) birləşmələri ikinci və çox zəif əsaslarla (Fe, Cu, Al və b.) və hidrogenlə birləşmələri isə suyun üçüncü duzluluğunu verir.

Okeanlarda suyun duzluluğu hər yerdə təqribən 35 ‰-ə yaxındır, ancaq dənizlərdə duzluluq bərabər paylanmayıb. Ən az duzluluq Fin körfəzidədir. Ən çox duzluluq isə Qırmızı dəniz və Aralıq dənizinin şərq hissəsindədir. Ölü dəniz kimi, duzlu göllərdə də suda duzun səviyyəsi yüksək olur.

Həmçinin bax
------------

* Dəniz
* Okean
* Su
* Duz
* Turşu
* İon
* Anion
* Hidrogen
* Fin körfəzi
* Qırmızı dəniz
* Aralıq dənizi
* Ölü dəniz

Mənbə
-----

Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.
**Şirin portağal ağacım və ya Şəkər portağalı** (Portuqalca orijinal adı: *Meu Pé de Laranja Lima*) — Braziliyalı yazıçı Joze Mauru di Vaskonselosun 1968-ci ildə yazdığı dram və uşaq romanıdır.

Roman Braziliyanın Minas-Jerays bölgəsində yaşayan yoxsul bir ailənin beş yaşlı oğlu olan Zezenin yaşadıqlarından bəhs edir. Orijinal dili portuqalca olan əsər 16 dilə tərcümə olunub. Müəllif öz uşaqlığının izlərini daşıyan bu kitabı düz 12 günə yazdığını demişdir.

Roman 2012-ci ildə braziliyalı rejissor Markos Bernşteyn tərəfindən kinoya uyğunlaşdırılıb.

Azərbaycan dilinə tərcüməsi
---------------------------

Əsərin Azərbaycan dilində tərcüməsi ilk dəfə 2018-ci ildə "Parlaq İmzalar" tərəfindən portuqalca əslindən birbaşa tərcümə edilərək nəşr edilmişdir.

2021-ci ildə "Qanun" nəşriyyatı əsəri türk dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə etdirərək nəşr etmişdir.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Roman** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
1903-cü ildə hazırlanmış xəritə
**"Cənubi Qafqaz. 1903-cü il"** — 1903-cü ildə Rusiyada tərtib edilmiş *"Kaртa Kaвкaзскoгo Вoeннoгo Oкругa 1903-гo гoдa"* xəritəsi əsasında Azərbaycan Respublikasının Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi tərəfindən hazırlanmış xəritə.

Nəşri
-----

1903-cü ildə Rusiyada tərtib edilmiş *"Kaртa Kaвкaзскoгo Вoeннoгo Oкругa 1903-гo гoдa"* xəritəsi əsasında Azərbaycan Respublikasının Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi tərəfindən hazırlanmış xəritəsinin nəşr olunması Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 18 aprel 2012-ci il tarixli, 2188 nömrəli Sərəncamı ilə qərara alınmışdır.

Həmin Sərəncamla "Cənubi Qafqaz. 1903-cü il" xəritəsinin nəşri üçün Azərbaycan Respublikasının Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinə Azərbaycan Respublikasının 2012-ci il dövlət büdcəsində nəzərdə tutulmuş Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ehtiyat fondundan 225 min manat vəsait ayrılmışdır Bundan sonra xəritə azərbaycan, ingilis və rus dillərində hazırlanmaqla, ümumilikdə 75 min nüsxə ilə nəşr olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Cənubi Qafqaz. 1903-cü il" xəritəsinin nəşri haqqında Arxivləşdirilib 2023-07-06 at the Wayback Machine AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN 18 aprel 2012-ci il tarixli, 2188 nömrəli SƏRƏNCAMI. e-qanun.az  (az.)
2. ↑  "Cənubi Qafqaz. 1903-cü il" xəritəsi nəşr olunmuşdur Arxivləşdirilib 2023-07-06 at the Wayback Machine. 18.12.2012, azertag.az  (az.)
**Marqaret Burk Vayt** - amerikalı fotoqraf, fotojurnalist.

Həyatı
------

Marqaret Burk-Vayt 1904-cü ildə Nyu-Yorkun məşhur Bronks rayonunda dünyaya gəlmişdi. Atası mühəndis, anası ev xanımı idi. 1922-ci ildə Marqaret Kolumbiya Universitetinə daxil oldu və herpetelogiya elmini öyrənməyə başladı. Foto sənətinə marağı da elə bu vaxtlar yarandı. 1925-ci ildə o, Everet Çapmenə ərə getdi. Evlilik həyatına başlayandan sonra bir yerdə qərar tuta bilməyən Marqaret bir neçə universitet dəyişdi və axırda - 1927-ci ildə Kornel Universitetini bitirdi. Bir il sonra o, Klivlendə köçdü və sənaye fotoqrafı kimi "Otis Stil" şirkətinə işə düzəldi. 1929-cu ildə Burk-Vayt "Fortuna" jurnalının baş redaktoru oldu. 1930-cu ildə o, Sovet İttifaqına qədəm basan ilk əcnəbi fotoqraf kimi yadda qaldı.

Sonra Henri Lyüs onu "Layf" jurnalında işləməyə dəvət etdi. Bu jurnal Marqaretə ilk fotojurnalist qadın olmaq şansını verdi. 1936-cı ilin noyabr ayının 23-də "Layf" jurnalında onun Fort-Pek gəmisinin hazırlanma prosesindən çəkdiyi ilk fotoreportajları çap edildi. Jurnalın üz qabığına düşən gəmi şəkli sonradan amerika poçt markaları kimi istifadə olunmağa başlandı.

İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Marqaret ilk qadın hərbi fotojurnalist kimi, müharibədə iştirak edən bütün ölkələri gəzdi. Hərbi düşərgələr, səngərlər, döyüşlər, generalların qərargahları bu cəsur qadın və onun fotokamerasının üzünə açıq idi. Marqaret özü isə odun-alovun arasında, heç nədən qorxmadan fotokamera işlətməyinin səbəbini belə izah edirdi: "Əlimdə fotoaparatın olması məni sakitləşdirirdi. Elə bilirdim ki, əlimdə fotoaparat varsa, bu atışmaların, vıyıldayan mərmilərin mənə aidiyyatı yoxdur". Müharibədən sonra o, öz təəssüratlarını və xatirələrini "Rahat yat, əziz Vətən" adlı kitab şəklində nəşr etdirdi.

Marqaretin fotolarının əvəzi yox idi. Foto sənətindən başı çıxanlar onun dəst-xəttini dərhal tanıyırdılar. Hamı bilirdi ki, çəkdiyi obyekti ovcunun içi kimi öyrənən, fonunu böyük məharət və doğmalıqla seçən, bütün bunlarla yanaşı, fotojurnalistikaya yeni, mürəkkəb bir tərz, sadə fotolara isə dərin məna gətirən bircə fotoqraf var - Marqaret Burk-Vayt.

Marqaret Burk-Vayt həm də Hindistanla Pakistan arasında konflikti işıqlandıran və Məhəmməd Əli Cinahın, Qandinin bir çox məşhur fotolarının müəllifi kimi tanınır.

1950-ci ildə Marqaretə parkinson xəstəliyi diaqnozunu qoydular. Bu vaxt onun 57 yaşı vardı. Xəstəliyi ucbatından Marqaret işinə fasilə verməyə, mütəmadi kimyəvi müalicə almağa başladı. 1963-cü ildə o, "Öz portretim" adlı kitabda həyatını qələmə aldı və kitab bestsellerə çevrildi. Amma bu hadisədən sonra fotoqrafın səhhəti lap pisləşdi və Marqaret özünü "ev dustağı" etməyə məcbur oldu.

1971-ci ildə Marqaret Burk-Vayt Konnektikutda, 67 yaşında vəfat etdi. Onun əsərləri Bruklin Muzeyində, Klivlend İncəsənət Muzeyində, həmçinin ABŞ-nin Konqres Kitabxanasında qorunur.

Həmçinin bax
------------


1. ↑  Museum of Modern Art online collection (ing.).
**Mamay** (1335? — 1381, Kafə müasir Feodosiya) —Qıpçaq əsilli Qızıl Orda sərkərdəsi.

Həyatı
------

Qızıl Orda hakimi Mamay xan (1335?-1381) türk sərkərdəsi və bahadırı kimi tarixdə çox geniş şöhrət tapmışdır. Tatar sərkərdəsi Xıdır xan öldükdən sonra, Mamay
hakimiyyət arzusuna düşür. Xan nəslindən olmadığına baxmayaraq Qızıl Orda hakimi Berdi bəyin bacısı ilə (qeyd: Berdi bəy Cani bəyin, Cani bəy də qüdrətli
Özbək xanın oğludur) evləndikdən sonra dağılmağa üz qoymuş bu hakimiyyəti ələ keçirmiş, bununla çarpışma meydanına atılmışdı: bu mübarizədə Abdul, Məhəmməd
Sultan, Tülübək və s. xanları yenmişdi. Qızıl Orda dövlətini gücləndirmək, onu qoruyub saxlamaq məqsədilə böyük işlər həyata keçirmişdir.
Mamay xan misilsiz hünərlərə sahib olmuş, keçirdiyi döyüşlərdə həmişə qələbə qazanmış, böyük ad qoymuşdur. Sonuncu döyüşü Kulikova çölündə olan döyüş
(1380) oldu. Müharibə meydanında məğlub olub qaçan Mamayın Azov boyunda qarşısını kəsdilər. Burada tarixən döyüş yeri olan Kalka (Kalçık) çayı boyunda onun Toxtamış xanla son döyüşü oldu. Qıpçaqlara birləşən ruslar onların böyük yardımı ilə Mamayı yendilər. Mamay bu uğursuz döyüşdən canını zorla qurtarıb Krıma qaça bildi. Krım torpaqlarına çəkilən Mamayı uğursuzluq burada da izləməkdəydi. Az sonra Kafa şəhərində (indiki adı Feodosiya) xaincəsinə öldürüldü.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* Родословная Мамая и его потомков
**Krokoit Pb [CrO4]** — Monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: nadir.

Xassələri
---------

Rəng – tünd narıncı-qırmızı; Mineralın cizgisinin rəngi – narıncı-sarı; Parıltı – almaz, azacıq yağlı; Şəffaflıq – yarımşəffaf; Sıxlıq– 5,9-6,1; Sərtlik – 2,5-3,0; Kövrəkdir; Ayrılma – {110} üzrə mükəmməl; Sınıqlar – qabıqvari; Morfologiya – kristallar: vertikal cizgili prizmatik, bəzən itiromboedrik, iynəvari; uzunluğu 10 sm-ə çatan iri kristalları məlumdur; Mineral aqreqatları: druzalar, nazik kristallik qabıqlar, qaysaqlar, çubuqvari, nadir hallarda sıx dənəvər əmələgəlmələr, püruzlar.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Xromlu süxurlar içərisində yerləşən qurğuşunsaxlayan yataqların oksidləşmə zonasında əmələ gələn ekzogen mineraldır. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: qalenit, serussit, piromorfit, vulfenit, vanadinit, hötit, hidrohötit, kvars və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Beryozov yatağı (Rusiya); Dundas (Tasmaniya adası); Avstraliya; Luson adası (Filippin); Braziliya və b. Azərbaycanda Katex kolçedan-polimetal və Ağyataq civə yataqlarında tapılmışdır.

Tətbiqi
-------

Nadir hallarda rast gəldiyi üçün praktik əhəmiyyəti yoxdur.

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

* THE MINERAL CROCOITE
**SSRİ xalq həkimi** — SSRİ vətəndaşlarına verilən fəxri medal. 25 oktyabr 1977-ci ildə Leonid Brejnev tərəfindən müəyyən edilmiş və n44/1977 nömrəli Sovet Rəsmi Qəzetində dərc edilərək rəsmiləşmişdir. 22 avqust 1988-ci ildə yenidən işlənmişdir.

Qayda və təqdimat
-----------------

İctimai sağlamlıq baxımından və mənəvi dəyərlər çərçivəsində təcrübə tələb edən vəzifələri uğurla yerinə yetirən və dəyərli töhfələr verən şəxslərə və ya təşkilatlara verilib.

"Xalq həkimi" medalı Ali Sovetin Rəyasət Heyəti adından Sovet Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən təltif edilirdi. Ali Sovetin Rəyasət Heyəti tərəfindən "Xalq həkimi" diplomu ilə təyin edilmiş sovet vətəndaşları medal və sertifikatlar almaq hüququna malik idilər. Bu ada təkcə səhiyyə işçiləri, həkim və tibb bacıları deyil, müxtəlif sanatoriya, xəstəxana və səhiyyə müəssisələri də layiq görülüb.

Forması
-------

Medal tombacdan hazırlanıb. Forması təxminən dördbucaqlıdır (22,5 x 23,5 mm). Üz tərəfinin yuxarı hissəsində üç sətirdə rus dilində "SSRİ xalq həkimi" (Народный врач СССР) yazılmışdır. Solda Higeya kasası, sağda tək dəfnə budağı var. Medalın üzərindəki bütün rəmzlər qabartılıb. Medalın gövdəsi qırmızı ipək sapandına (18 mm x 21 mm) "oraq və çəkic" simvolu olan asılqan ilə bərkidilib.

Bəzi medal sahibləri
--------------------

İlk dəfə 1978-ci il avqustun 9-da 5 nəfər bu medalla təltif edilmişdir.

* Viktor Nikolayeviç Vasilenko
* Lyudmila Vasilievna Yevstratova
* Viktor Mixayloviç İlin
* Lyudmila Nilolayevna Mixaylova
* Zaqipa Madiyevna Madiyeva

Medal sonuncu dəfə 20 dekabr 1991-ci ildə Dr. Vitali Prokopieviç Sergeyevə verilmişdir.

SSRİ-dən sonrakı mükafat
------------------------

1991-ci ildə Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının dağılmasından sonra Rusiya bu mükafatı 30 dekabr 1995-ci ildə "Rusiya Federasiyasının əməkdar həkimi" adı ilə bərpa etdi.

İstinadlar
----------
**Vilyam Noks Darsi** (1849, 11 oktyabr – 1917, 1 may) — Brisith Petroleum-un (BP) yaradıcısı, britaniyalı sahibkar və vəkil, İranda neft hasilatı və kəşfiyyatı sahəsində lider.

Həyatı
------

Vilyam Noks 1849-cu ildə vəkil ailəsində doğulmuşdur. 1863-1865-ci illərdə Noks Vestminster məktəbində təhsil alır, 1866-cı ildə o, ailəsi ilə birlikdə Kvislend şəhərinə (Avstraliya) köçürlər. Noks hüquqşunaslıq təhsili alır, 1872-ci ildə vəkillik üçün imtahan verir. 1882-ci ildə Noks qızıl çıxarılması üçün sindikat yaradılmasında iştirak edir, daha sonra bu sindikatda hüquqşunas kimi işləməyə başlayır. 1886-ci ildə sindikat Mount Morgan Goldmining Korporasiyası adlı səhmdar cəmiyyətə çevrildi, Darsi isə səhmlərin banilərindən biri. Şirkət tez bir zamanda böyük məbləğlərə imza atır, Vilyam ölkə milyonçuları siyahısına qoşulur.

Vilyam Noks 1906-cı ildə İran petroluna 250.000 £ sərmayə qoyur, lakin bu sərmayə uğursuzluqlarla üzləşdi. İflasa doğru gedən yolda Noks Rotşildlərlə əməkdaşlığa başlayır.

BP şirkətinin əsası 1901-ci ildə Vilyam Noks Darsinin cəhdləri sayəsində qoyulmuşdur. O, İran şahından müsbət cavab aldıqdan sonra qarşısında İranda neft ehtiyatlarının axtarışı və kəşfi ilə məşğul olmaq imkanı açılır. 1909-cu ildə Vilyam Noks tərəfindən İran neftinin hasilatı, kəşfiyyatı və petrol satışı üçün rəsmi British Petroleum (BP) şirkəti yaradıldı. Vilyam Noks ömrünün sonuna qədər BP-də çalışmış, rəhbərlik etmişdir.

1917-ci ildə vəfatından sonra birinci və ikinci evlilikdən olan övladlarına 984,000 £ miras qalır. Vilyam Noks 1917-ci ildə Stenmor, Midlseksdə (Londona yaxın ərazi) vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Lundy D. R.* William Knox D'Arcy // The Peerage (ing.).
2. ↑  *Abbasi, Sadegh.* "Britain's Major Plunder of Iranian Oil in 1903". english.khamenei.ir. 29 August 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 January 2016.
**Müxtəlifrəylik** — əxlaq və ya ictimai həyat sahəsində cəmiyyətdə və ya kollektivdə qəbul edilmiş və ya dövlət tərəfindən qoyulandan fərqli olan, habelə bu tənqidi açıq müdafiə edən tənqid.

Fəlsəfi skeptisizmdə, xüsusən də pirronizmdə müxtəlifrəyliyin mövcudluğu müxtəlifrəylik ilə əlaqəli məsələdə mühakiməni dayandırmaq üçün əsasdır. Siyasətdə bu, idarəetmə orqanının siyasətindən narazılıq və ya müxalifətə aid edilir. Müxalifətin ifadəsi səsli müxtəlifrəylikdən vətəndaş itaətsizliyinə və zorakılığın tətbiqinə kimi formalarda ola bilər. Bəzi siyasi sistemlərdə müxtəlifrəylik müxalif siyasət yolu ilə rəsmi şəkildə ifadə olunur, siyasi repressiv rejimlər isə müxtəlifrəyliyin hər hansı formasını qadağan edirlər, bu da fərqli fikrin yatırılmasına və ictimai və ya siyasi fəallığın təşviqinə səbəb olur. Müəyyən dövlətlərin siyasətlərinə uyğun gəlməyən və ya dəstəkləməyən şəxslər "dissident" kimi tanınır. Bir sıra mütəfəkkirlər iddia edirdilər ki, sağlam bir cəmiyyətin təkcə müxalif düşüncələri qorumaq deyil, həm də təşviq etmək lazımdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The difference between protest and dissent" Arxivləşdirilib 2023-04-18 at the Wayback Machine, *Columbia Journalism Review* By Merrill Perlman, March 18, 2019
2. ↑  Bailey, Gordon *Ideology: Structuring Identities in Contemporary Life*, p. 124
3. ↑  Kozol, J. (1981) Foreword. In Mackie, R. (Ed.), *Literacy and revolution: The Pedagogy of Paulo Freire*. p. XV

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Charlan Jeanne Nemeth.* In Defense of Troublemakers: The Power of Dissent in Life and Business. Basic Books. 2018. ISBN 978-0465096299.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 4150216-4 · Microsoft: 523173360, 2777661499 |
**Şatiranlu** (kürd. Şatranlû) — İran və Azərbaycanda kürddilli tayfa. Onlar Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanında qəzasında yaşayırlar. Tayfaların törəmələrinə Azərbaycanın Ağdam və Ağcabədi rayonlarında məskunlaşmış Şotlanlılar daxildir.
Ümumiyyətlə, Xalxal bölgəsinin şimal bölgələrində yaşayan kürdlərin burada 16 kəndi olmuşdur. Əksəriyyəti "Şatranlû" və "Xeştanlû" tayfalarının üzvləri olan Qırmanc və Şəqaqilər Xalxal Kürdlərindənin bir qismini təşkil etmiş, Şah Abbasın dövründə təxminən 50.000 nəfərlik bir kütləsi Anadoludan Tehran yaxınlığındakı Varamin düzünə sürgün edilmişdir.
Kürdləri müxtəlif coğrafiyalara yayma siyasətini davam etdirən Şah Abbas daha sonra özbəklərin hücumlarına məruz qaldıqlarını əsas gətirərək Weramin düzündəki kürdləri Xorasan bölgəsinə sürgün etdi. İranda hakimiyyətə gələnlərin davam etdirdiyi bu sürgün siyasəti Avşarlı Nadir şahın dövründə pik həddə çatdı. Tarixi məlumatlara görə, bu dövrdə Xorasana 50–60 min kürd ailəsi, Bəxtiyari Lorlardan 13 min köçəri və Qurci tayfasından 6000 ailə sürgün edilmişdir.
İranın şimalına — Gilan və Mazandarana sürgün edilən kürdlərin daha sonra 7 tayfası (Şatranlû, Xeştanlû, Klukişanlû, Huyranlû, Müntanlû, Nəsranlû və Daykanlû) İranın cənubuna geri göndərilmiş və burada — Xalxal və Ərdəbilə köçürülməyə məcbur edilmişdir.
"İran Sosiologiyası" kitabının müəllifi Dr. Henri Fild bölgədəki kürdlər haqqında yazırdı: "Burada olan kürdlər öz yaşayış yerlərindən uzaqlaşaraq Qızıl Üzən bölgəsinin şimalındakı Xalxalda məskunlaşdılar".

İstinadlar
----------

1. ↑  "Xalxal, Iranica". 2022-05-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-06.
2. ↑  "Ağdamın Şotlanlı kəndi bu gün". 2022-02-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-06.
3. ↑  *Həmid, Tural.* "Azərbaycan kürdləri". AzLogos. 12 iyun 2020. 2022-03-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 fevral 2022.
**Ezopus müharibələri** — XVII əsrin ikinci yarısında Nyu-Yorkun Olster dairəsində Lenape hindilərinin (delavarlar) Ezopus qəbiləsi ilə Yeni Niderland kolonistləri arasında baş tutmuş iki münaqişə. İlk müharibə mühacirlər tərəfindən qızışdırılmış, ikinci müharibə Exopus qəbiləsinin kininin davamı idi.

Zəmin
-----

Avropa müstəmləkəçiliyindən əvvəl Kinqston bölgəsində 1600-cü ilə qədər kiçik kənd icmalarında, delavarlardan hesab edilən təxminən 10,000 nəfərlik Ezopus qəbiləsi yaşayırdı.

1609-cu ildə Henri Hudzon onun adını daşıyan çayı tədqiq etmiş və bu, ezopuslar xalqı ilə avropalılar arasında ilk əlaqəyə səbəb olmuşdur. Holland mühacirlər 1614-cü ildə Nyu-Yorkun Kinqston şəhərində ticarət məntəqəsi tikmişdilər. Ezopus tayfası torpaqdan əkinçilik üçün istifadə etmiş və onlar postu dağıdıb məskunlaşanları cənuba qovmuşdular. Kolonistlər 1652-ci ildə Kinqstonda yeni qəsəbə qurmuş, lakin Ezopus onları yenidən qovmuşdur. Onlar kəndi müdafiə etmək üçün kiçik müdafiə qurğusu tikmişdilər. Atışmalar davam etmiş, lakin ezopuslar mühacirləri dəf edə bilməmiş və sonda torpağı onlara vermişdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Smith, Jesse J.* "Esopus Indian wars were 'the clash of cultures'". Daily Freeman. Kingston, NY. 2005-05-29. 2012-09-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-09-05.
2. ↑  *David Levine.* "Discover the Hudson Valley's Native American History". Hvmag.com. 2021-07-28. 2017-05-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-17.
3. ↑  *Sylvester, Nathaniel Bartlett.* History of Ulster County, New York, with Illustrations and Biographical Sketches of its Prominent Men and Pioneers. Philadelphia, PA: Everts & Peck. 1880. OCLC 2385957.
**Robert Duvall** (5 yanvar 1931[…], San-Dieqo, Kaliforniya) — ABŞ-lı aktyor.

Həyatı
------

Duvall, ABŞ-nin Kaliforniya əyalətinin San Diyeqo şəhərində anadan olub. Anası aktrisa olmuşdur. Aktyorluq təhsilini New Yorkda |
"Neighborhood Playhouse"(Qonşuluq Teatrı) Teatr Məktəbində aldı. Aktyorluq karieri üçün mübarizə edərkən bir ofisdə müdir olaraq işə girdi, amma bu işindən 6 ay sonra ayrıldı. Atası "William Howard Duvall", Amerika donanmasında admiral idi. Ailəsi mühafizəkar bir Metodist idi, özü də möhkəm İncil təqibçisidir. Özü bir qədər Amerikanın ən böyük aktyoru olaraq görülmüşdür. Ayrıca özü Hallivudun aksiyon krali olaraq görülür.2005-ci ildə isə prezident Buş özünə sənət medalı taxmışdır. Liberal və konstitusiyaya sadiq fikirləri vardır. Prezident Buş özünü seçki dövründə Ağ Saraya dəvət belə etmişdir. Prezident Truman və Obamanın uzaqdan qohumudur.

Kino kariyerası
---------------

Ağ pərdədə ilk təcrübəsi, "To Kill a Mockingbird"(1962) filmi oldu, amma onu böyük kütlələrə tanıdan filmi bundan tam on il sonra "Tom Hagen" xarakterini canlandırdığı Baba xarakteri ilə oldu. Bu film ilə ilk dəfə 'ən yaxşı köməkçi kişi oyunçu' kateqoriyasında Oskara namizəd oldu. Oxşar filmin davamı olan Baba 2 filmində də yenə eyni xarakteri canlandırdı. Akademiya Ödüllerine toplam 6 dəfə namizəd olan Duvall, bu mükafata "Tender Mercies"(1984) filmi ilə 'ən yaxşı kişi oyunçu' budağına Oskar alaraq çatdı.
'***Akademiya Mükafatları'***
'***Qazandıqları'***
1983 — "Tender Mercies" — Ən Yaxşı Kişi Oyunçu
'***Namizədlikləri'***
1972 — Baba — Ən Yaxşı Köməkçi Kişi Oyunçu 1979 — "Apocalypse Now" — Ən Yaxşı Köməkçi Kişi Oyunçu 1980 — "The Great Santini" — Ən Yaxşı Kişi Oyunçu
1997 — "The Apostle" — Ən Yaxşı Kişi Oyunçu 1998 — "A Civil Action" — Ən Yaxşı Köməkçi Kişi Oyunçu 2015 — "The Judge" — Ən Yaxşı Köməkçi Kişi Oyunçu

İstinadlar
----------

1. 1 2  Robert Duvall // Internet Broadway Database (ing.). 2000.
2. 1 2  Robert Duvall // Encyclopædia Britannica (ing.).

| ⛭İkinci dərəcəli aktyora görə BAFTA mükafatı |
| --- |
| 
* Yan Holm (1968)
* Lourens Olivye (1969)
* Kolin Velland (1970)
* Edvard Foks (1971)
* Ben Conson (1972)
* Artur Lovi (1973)
* Con Gilqud (1974)
* Fred Aster (1975)
* Bred Durif (1976)
* Edvard Foks (1977)
* Con Hört (1978)
* Rabert Duval (1979)
* mükafat verilməyib (1980)
* Yan Holm (1981)
* Cek Nikolson (1982)
* Denholm Elliot (1983)
* Denholm Elliot (1984)
* Denholm Elliot (1985)
* Rey MakAnalli (1986)
* Daniel Otyöy (1987)
* Maykl Peylin (1988)
* Rey MakAnalli (1989)
* Salvatore Kaskio (1990)
* Alan Rikman (1991)
* Cin Hekmen (1992)
* Ralf Fayns (1993)
* Semuel L. Cekson (1994)
* Tim Rot (1995)
* Pol Skofild (1996)
* Tom Uilkinson (1997)
* Ceffri Raş (1998)
* Cud Lou (1999)
* Benisio del Toro (2000)
* Cim Brodbent (2001)
* Kristofer Uolken (2002)
* Bill Nighy (2003)
* Klayv Ouen (2004)
* Ceyk Cillenhol (2005)
* Alan Arkin (2006)
* Xaviyer Bardem (2007)
* Hit Ledcer (2008)
* Kristof Valtz (2009)
* Ceffri Raş (2010)
* Kristofer Plammer (2011)
* Kristof Valtz (2012)
* Barxad Abdi (2013)
* C. K. Simmons (2014)

 |
**Dnestryanının status vəziyyəti** — Dnestryanı Moldova Sovet Sosialist Respublikasından birtərəfli qaydada Sovet İttifaqının tərkibində müstəqilliyini elan etdiyi 2 oktyabr 1992-ci ildən bəri mövcuddur.

Moldova 1992-ci ildə Dnestryanı üzərində nəzarəti itirdi və bunun ardınca Dnestryanı müharibəsi başladı. PMR (Rus dilində Dnestryanı Moldova Respublikasının qısaldılmışı) bu regiona faktiki nəzarət edir və Birləşmiş Millətlər Təşkilatına üzv olan heç bir dövlət tərəfindən diplomatik olaraq tanınmayıb. (İki sovet varisi BMT üzvü olmayan Abxaziya və Cənubi Osetiya tərəfindən tanınır.) Birləşmiş Millətlər Təşkilatı onu de-yure olaraq Moldovanın bir hissəsi hesab edir.

2006-cı ildə keçirilən referenduma görə, xalqın əksəriyyəti Moldovadan müstəqil bir quruluş istədiyi halda, Rusiya ilə birləşmək istəyir.

Dnestryanı müstəqil olaraq rəsmən tanıyan dövlətlər
---------------------------------------------------

Dnestryanı ərazinin beynəlxalq səviyyədə tanınması   Dnestryanı  Dnestryanı müstəqil olaraq tanıyan dövlətlər (hamısı tanınmamış və ya qismən tanınıb)
### BMT-yə üzv olmayan dövlətlər

| Ölkə | Tanınma tarixi |
| --- | --- |
|  Abxaziya | 22 yanvar 1993 |
|  Cənubi Osetiya | 12 oktyabr 1994 |

İstinadlar
----------

1. ↑  "Transnistria 2003: Eye in the Gathering Storm". bhhrg.org (ingilis). 27 sentyabr 2007 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 aprel 2023.
2. ↑  "Abkhazia: Ten Years On". video.acasa.ro (ingilis). 16 iyun 2008 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 aprel 2023.
3. ↑  "Moldova and Transdnestr: equal marriage or civilized divorce?". regnum.ru (rus). 28 mart 2008 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 noyabr 2009.
4. ↑  "Transdinyester Rusya'yı istiyor". radikal.com.tr (türk). 9 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 noyabr 2009.
**İfritə** — folklora və xalq xürafatlarına görə, iblislə ittifaq bağlamış cadugər qadın. İfritələrə inam xüsusilə orta əsrlərdə yayılmışdır. XV–XVII əsrdə baş vermiş ifritələrin ovu ilə əlaqədar "İfritələrin gürzü" kodeksi buraxılmışdır. Ehtimal edilmişdir ki, ifritələr cin-şəyatinlə ünsiyyət üçün gecə məclislərinə (şabaşlara) süpürgə, keçi və ya donuz üstündə uçuşub gəlirdilər. Habelə hesab edilmişdir ki, ifritələr təqvim bayramları zamanda (məsələn, Valpurgiya gecəsində) xüsusilə təhlükəlidirlər. İfritələr haqqında təsəvvürlər təsviri sənətdə (Hans Baldunq) və ədəbiyyatda (Vilyam Şekspir, Nikolay Qoqol) var.

Kaftar
------

Türk və fars mədəniyyətində iştirak edən bir cadugər fiqurudur. İnanışa görə Kaftar, buynuzlu bir qadın görünüşündədir. Cadu edər, ölüləri məzardan çıxarıb aparır. Çirkin bir görünüşü vardır. Quş olub uçar. İti dişlidir. Farsca, kaftar (göyərçin) sözündən törədiyi deyilər. Qərb dillərində isə "kaftarkis" olaraq da bilinər. Kişi kimi, buynuzlu bir varlıqdır. Qəbiristanlıqlara gedib, yeni basdırılmış ölünü qəbirdən çıxarır, bir daşa söykəyib buynuzuyla ona vurur. Sonra cəsədi kürəyinə alaraq aparar. Dağıstan xalqlarının inanclarında da bu xarakterə "Kuşkâftar" deyilir. Uzun qarışıq saçları olan bu iti dişli varlıq qızlarıyla birlikdə meşədə yaşar. Onlar gecələr uşaqları qaçırarlar. İbn-i Batuta'nın yazdığına görə, "kaftar" sehrbaz cadugəre verilən bir addır.

Mənbə
-----

* Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi  (türk.)
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda İfritə ilə əlaqəli mediafayllar var.
Xoruz döyüşü, "Məzəli" jurnalı (№ 15, 11 aprel 1915-ci il). Rəssam: Əzim Əzimzadə
İndoneziyada xoruz döyüşü, Bali, 1971-ci il
Hindistanda, Tamil Naduda xoruz döyüşü
**Xoruz döyüşü** — bir çox ölkələrdə keçirilən əyləncə növlərindən biridir.

Ənənə
-----

Adət-ənənəyə görə, hər il Novruz bayramında xoruz döyüşü təşkil edilir.

Xoruz döyüşü üçün qabaqcadan xüsusi döyüşçü xoruzlar yetişdirilir. Bundan ötrü əsasən "Heyratı", "Daş pipik", "Badam pipik", "Yaponka" və başqa döyüşkən xoruz cinsləri bəslənilir. Onlara ət, fındıq, kişmiş verirlər ki, enerjili və sağlam olsunlar və döyüş zamanı caynaqlarına ülgüc kimi iti olan əlavə caynaq taxılır.

Xoruz döyüşü insanlara əyləncə ilə yanaşı, həm də gəlir mənbəyi hesab olunur. Belə ki, xoruz azarkeşləri güclü xoruza mərcə girib pul qoyurlar, pul da götürürlər.

Döyüşün nəticəsi
----------------

Xoruzların meydanda hansı xoruzla qarşılaşacağı əvvəlcədən təyin edilir. Döyüşəcək xoruzların çəkisi və boyu düz gəlməlidir. Ona görə də döyüşdən əvvəl xoruzlar yan-yana düzülür və hansı hansına uyğun gəlsə, rəqibi o seçilir.

Xoruz döyüşlərinin nəticəsində sadəcə bir xoruz sağ-salamat qalır, elə qalib də o seçilir. Döyüş meydanında yatan və döyüşdən qaçan xoruz uduzmuş sayılır. Uduzan xoruz qalib xoruzun yiyəsinə verilir. Əgər döyüş 2 saat ərzində davam edərsə və qalib bilinməzsə, o zaman bərabərlik elan olunur. Yəni yarış başa çatır və xoruzların arasında sülh bağlanır.

Coğrafiyası
-----------

Bir çox ölkələrdə heyvan döyüşdürülməsi qadağan olunasa da, bu adət-ənənə hələ də yaşamaqdadır.

Belə ki, bu döyüşlər Azərbaycanda, Türkiyədə, İranda, Gürcüstanda və İndoneziyada keçirilir. Amma bu döyüşlərin keçirilməsi qanunla qadağandır. Hətta Sovet dövründə də Azərbaycanda bu yarışın keçirilməsi qadağan olunmuşdu. Amma insanlar bu yarışı gizlində də olsa keçirirdilər.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  Xoruz döyüşü ölümlə nəticələndi – VİDEO Arxivləşdirilib 2017-06-14 at the Wayback Machine. qafqaznews.az, 30.10.2015  (az.)
2. 1 2 3 4 5 6  Xoruz döyüşləri: "Heyratı", "Daş pipik", "Badam pipik" və "Yaponka" bir-birinə qarşı Arxivləşdirilib 2018-02-04 at the Wayback Machine. apa.tv, 10.03.2015  (az.)
3. 1 2 3 4 5 6 7  Azərbaycanda qeyri-adi mərc: meydan qana boyanmalıdır Arxivləşdirilib 2020-12-01 at the Wayback Machine. sputnik.az, 21.03.2016  (az.)

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Xoruz döyüşü ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Xoruz döyüşü "YouTube"da.
**Uzaqdan gələn yağış** — Varisin romanı.

Yazıçı Varisin "Uzaqdan gələn yağış" romanı müxtəlif dövrlərdə yaşamış gənclərin nakam məhəbbətindən bəhs edir.

Məzmun
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

İmkanlı bir ailənin gözünün ağı-qarası olan 11-ci sinif şagirdi Ayla təsadüfən metroda unudulmuş bir şeir dəftəri tapır. Şeirlər o qədər xoşuna gəlir ki, gedib onların müəllifi ilə - kənddən Bakıya güzəran qurmağa gəlmiş İsmayıl adlı, şair təbiətli kasıb gənclə tanış olur. Amma bu adi tanışlıq çılğın bir sevgi macərasına çevrilir, sonradan onların üzləşdiyi müsibət isə hər kəsi sarsıdır.

Ən sevimli şagirdi olan Aylanın başına gələnlər Rəhilə xanımı daha çox dəhşətə gətirir. O, Ayla ilə İsmayılın taleyində bütün sevən gənclərin taleyinə təhlükə duyur. Rəhilə xanım zahirən xoşbəxt qadındır. Gözəl ailəsi, uşaqları, yaxşı işi var, çalışdığı məktəbdə hamı tərəfindən sevilir. Amma bu qadının heç kimlə bölüşmədiyi, içində ağır yük kimi gəzdirdiyi bir dərdi var - o, uğursuz ilk məhəbbətini hələ də unuda bilmir. Ona görə də çalışır ki, şagirdlərinə, illah da qızlara sevgi məsələsində düzgün yol göstərsin, onları mümkün yanlış addımlardan çəkindirsin. İstəyir ki, valideynlərə təsir edə bilsin, onların övladları da mələk kimi məsum Aylanın qandonduran nakam taleyini yaşamasın...

Kitab geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulub.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Nəşr və tərcümə
---------------

Roman 2017-ci ildə TEAS Press Nəşriyyat Evində 224 səhifə, 1000 tirajla çap edilib.

Həmçinin bax
------------

* Sonuncu ölən ümidlərdir

İstinadlar
----------

1. ↑  "Uzaqdan gələn yağış" ( (az.)). kitabklubu.org. 2018-02-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-17.

Xarici keçidlər
---------------

* Goodreads-də Uzaqdan gələn yağış
* "Varisin 11-ci kitabı: "Uzaqdan gələn yağış"" ( (az.)). APA TV. 2020-06-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-17.
* Uzaqdan gələn yağış Arxivləşdirilib 2020-06-25 at the Wayback Machine
**DuMont Television Network** — keçmiş Amerika televiziya şəbəkəsidir. Ticarət yayımının qabaqcıllarından biri olan DuMont 1946-cı ildə başlamışdır və NBC və CBS ilə yarışmışdır.
DuMont-un mövcudluğu, Federal Rabitə Komissiyasının qaydalarına uyğun olaraq, yayımın həddən artıq yüksək qiyməti ilə yanaşı, rəqiblərinin proqramları qazandıqları radioda tarixin çatışmazlığına da mane oldu. 1948-ci ildə başlanan radio, NBC, CBS və ABC kimi 1950-ci illərin əvvəllərində televiziya qazanc əldə edərkən bir neçə yeniliyə baxmayaraq DuMont-u təsirli bir şəkildə məhv etdi. Şəbəkə 1956-cı ilin avqustunda yayımını dayandırdı.
Televiziya tarixçisi David Uenşteyn, DuMont adlı "The Forgotten Network" adını çəkərək eyni adlı kitabda ağın tarixini izah edir. 1970-ci illərdə demək olar ki, bütün DuMont istehsal proqramları itirildiyinə baxmayaraq, ABŞ-nin tarixi və retrospektivləri haqqında bir sıra kanal proqramları dövri olaraq qeyd olunur. DuMont, on il ərzində 20.000-dən çox epizod istehsal etdi, amma 1970-ci illərin əvvəllərində bütün kitabxana ABC tərəfindən məhv edildi, məhsulun hüquqları isə anbarda yeni bantlar üçün yer açdı. Yarım əsr boyunca, DuMont yayımı dayandırmaq üçün yeganə əsas televiziya şəbəkəsi olaraq qaldı. CBS Corporation və Time Warner, WB və UPN-ni yeni bir televiziya şəbəkəsinə, CW-yə birləşdirmək üçün 2006-cı ilə qədər bağladı.

Ədəbiyyat
---------

* *Ted Bergmann, Ira Skutch.* The DuMont Television Network: What Happened?. Lanham, Maryland: Scarecrow Press. 2002. 146. ISBN 0-8108-4270-X.  (ing.)
* *Garvin, Glenn.* "Who Killed Captain Video? How the FCC strangled a TV pioneer" (ingilis). Reason Online. 2005-03-01. İstifadə tarixi: 2017-05-27.  (#apostrophe\_markup)
* *Hess, Gary Newton.* An Historical Study of the DuMont Television Network. New York: Ayer Publishers. 1979. ISBN 0-405-11758-2.  (ing.)
* *Clarke Ingram.* "DuMont Television Network Historical Web Site" (ingilis). 2002. 2021-02-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-27.
* "The Space Hero Files: Captain Video" (ingilis). Drew's World of Choppers. 2006-05-11. 2012-04-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-27.
* *Weinstein, David.* The Forgotten Network: DuMont and the Birth of American Television. Philadelphia: Temple University Press. 2004. 228. ISBN 1-59213-245-6.  (ing.)
**Folklend adaları bayrağı** — Atlantik okeanının cənubunda Cənubi Amerika qitəsinə daxil olan Britaniyanın dəniz ərazilərindən biri olan Folklend adalarının istifadə etdiyi bayraq. Folklend adalarının ilk bayrağı 29 sentyabr 1948-ci ildə qəbul edilib.

Bayraq mavi fonda yaradılıb və yuxarı sol küncündə bayrağın dörddə birini əhatə edən Birləşmiş Krallıq bayrağı var. Bayrağın dalğalanan sağ tərəfində Folklend adaları gerbi var.

Bayraqdakı Folklend adalarının gerbi qalxandan ibarətdir. Mavi fonda olan qalxanın ortasında ölkəni əhatə edən dənizi təmsil edən, aşağı hissəyə qədər yerləşmiş üç ağ dalğa var. Mavi və ağ dalğaların yaratdığı bu aşağı sahədə yelkənləri açıq olan gəmi heraldik bucaqdan sağa doğru gedir. Bu gəmi 1592-ci ildə Folklend adalarını gördüyü bilinən Con Davisin Desire gəmisini simvollaşdırır. Orta dirəkdəki yelkəndə adanın coğrafi olaraq yerləşdiyi cənub xaçı bürcü, dirəklərdə isə hər biri hərəkət istiqamətinə qarşı əsən qırmızı xaç olan bayraqlar var. Qalxanın yuxarı hissəsində adanın bitki örtüyünü təmsil edən ot kürəsinin üzərində yerləşən və adanın əsas gəlir mənbəyi və əsas sənaye sahələrindən biri olan qoyunçuluğu vurğulayan Ovis qoçu var. Qalxanın altındakı şüar bandının üzərində, ingiliscə "Desire The Right" (*azərb.* Doğrunu arzula‎) yazılıb.

Folklend adaları zamanla fərqli bayraqlardan istifadə edib və oxşar bayraq 1999-cu ilə qədər istifadə olunub. Bu əvvəlki bayrağın dalğalanan hissəsindəki gerb ağ dairədə idi.

* Folklend adaları qubernatorunun qələmiFolklend adaları qubernatorunun qələmi
* Folklend adaları bayrağı (1865–1933)Folklend adaları bayrağı (1865–1933)
* Folklend adaları bayrağı (1933–1948)Folklend adaları bayrağı (1933–1948)
* Folklend adaları bayrağı (1948–1999)Folklend adaları bayrağı (1948–1999)
* Folklend adaları gerbiFolklend adaları gerbi

İstinadlar
----------
**Türkmənistan Sovet Sosialist Respublikası bayrağı** — 1 avqust 1953-cü ildə Türkmənistan Sovet Sosialist Respublikası tərəfindən istifadə olunmağa başlanıb.

Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının bayrağından ilhamlanaraq yaradılan bayraq, Qırğızıstan Sovet Sosialist Respublikasının bayrağı ilə demək olar ki, eynidir. İki mavi zolaq (1/3 ölçüdə) Amudərya və Sırdərya çaylarını, aralarındakı qırmızı zolaq (1/20 ölçü) isə "işçi sinfinin" mübarizəsini ifadə edir. Oraq və çəkic fəhlə və kəndli siniflərinin birliyini, qırmızı ulduz isə kommunist partiyasını simvolizə edir.

Tarixi
------

1927-ci il mayın 13–20-də keçirilən Türkmənistan SSR Sovetlərinin II qurultayı Türkmənistan SSR Konstitusiyasını qüvvəyə mindirdi. Bayraq 83-cü bənddə təsvir edilmişdir;

> Türkmənistan Sovet Sosialist Respublikasının dövlət bayrağı yuxarı sol küncdə 1:2 nisbətində qırmızı bayraqdan və sarı oraq, çəkic və tapança ilə birlikdə aşağıdakı şəkildə yerləşdirilmiş beşguşəli ulduzdan ibarətdir.
> 
> 

1930-cu ildən 1992-ci ilə qədər bayraq bir neçə dəfə dəyişdirilmişdir. 1973-cü il sentyabrın 26-da Türkmənistan Ali Sovetinin Rəyasət Heyəti bayrağa son şəklini verib. Bu versiyada oraq, çəkic və ulduzun mövqeyi bayraq dirəyinə yaxınlaşdırılıb.

1930-cu illərdə bayraq qırmızı bayrağın yuxarı sol küncündə Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının bayrağına bənzər böyük qızılı oraq və çəkic təsvir edirdi. 1937-ci ildən başlayaraq bayrağın yuxarı sol küncündə qızılı sarı rəngli "sans-serif" şriftlə kiril əlifbası ilə yazılmış "ТССР" hərfləri var idi. 1940-cı illərdən başlayaraq bayraq eyni olsa da, latın əlifbası hərfləri ilə "TSSR" yazılıb.

Türkmənistan 1991-ci ildə müstəqilliyini elan etdikdən sonra Türkmənistan Sovet Sosialist Respublikasının bayrağı yeni bayraq qəbul edilən 1992-ci ilin fevralına qədər dövlət bayrağı kimi istifadə olunmağa davam edib.

* Türkmənistan SSR bayrağı (1925–1926) Türkmənistan SSR bayrağı (1925–1926)
* Türkmənistan SSR bayrağı (1926–1937) Türkmənistan SSR bayrağı (1926–1937)
* Türkmənistan SSR bayrağı (1937–1940)Türkmənistan SSR bayrağı (1937–1940)
* Türkmənistan SSR bayrağı (1940–1953)Türkmənistan SSR bayrağı (1940–1953)
* Türkmənistan SSR bayrağı (1953–1973) Türkmənistan SSR bayrağı (1953–1973)
* Türkmənistan SSR bayrağı (1973–1991) Türkmənistan SSR bayrağı (1973–1991)

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------