recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Əmirhüseyn Maqsudlu** (*əbcəd.* امیر حسین ماقسودلو‎; *fars.* امیرحسین مقصودلو‎) və ya **Əmir Tətəlu** (*əbcəd.* امیر تاتالو‎; *fars.* امیر تتلو‎) — İran azərbaycanlılarından olan müğənni, repper və mahnı müəllifi. O, İran anderqraund hip hop səhnəsinin ilk generasiyasının bir hissəsidir və ilk farsdilli R&B müğənnilərindən biridir.

2011-ci ildə "Zira Hamkaf" adlı debüt albomu çıxdı. O vaxtdan bəri 16 albom buraxdı. Tətəlu İranda yaşadığı dövrdə İslam Respublikası səlahiyyətliləri tərəfindən bir neçə dəfə həbs edilmişdir. O, 2021-ci ildə "*Universal Music Group*" vasitəsilə "Fereshteh" albomunu buraxmışdır. Tətəlu "Universal Music Group" ilə əməkdaşlıq edən ilk iranlıdır.

Erkən həyatı
------------

Səhnə adı Əmir Tətəlu olan Əmirhüseyn Maqsudlu İranda, Tehranın Məcidiyyə adlı hissəsində anadan olmuşdur. Ailəsi İran azərbaycanlılarıdır və 4 bacısı var. Atasının işi ilə əlaqədar Əmir ibtidai məktəb illərini Rəştdə keçirmişdir. Bir neçə ildən sonra yenidən Tehrana köçmüşdür. Ailəsinin maddi vəziyyətinə görə o, eyni vaxtda işləmək və oxumaq qərarına gəlmişdir. 14–16 yaşları arasında dülgər emalatxanasında, 16-dan 18-ə qədər isə ərzaq mağazasında işləmişdir. Orta məktəbi bitirdikdən sonra musiqi ilə məşğul olmağa başlamışdır. Karyerasının başlanğıcı farsdilli anderqraund musiqisinin digər tanınmış musiqiçiləri ilə təxminən eyni vaxtda başlamışdır.

Diskoqrafiya
------------

### Albomlar

* *Zire Hamkaf* (2011)
* *Tatality* (2013)
* *Man* (2014)
* *Shomareh 6* (2015)
* *Mamnoo'e* (2015)
* *Shomareh 7* (2016)
* *Ghahreman* (2017)
* *Amir* (2017)
* *Sayeh* (2018)
* *Jahanam* (2018)
* *Barzakh* (2019)
* *78* (2020)
* *Sheytan*(2021)
* *Fereshteh* (2021)
* *Sahm* (2022)
* *Boht* (2022)
* *Cosmos* (2022)

İstinadlar
----------

1. ↑  "این عکس یعنی تتلو به ایران برمی‌گردد؟". روزنامه دنیای اقتصاد (fars). 2020-07-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-19.
2. ↑  "بازگشت تتلو به ایران / او توسط دادگاه ایران تحت تعقیب است + عکس". رکنا (fars). 2020-07-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-04-19.
3. ↑  "Amir Tataloo age, hometown, biography". Last.fm (ingilis). 2022-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-29.

Xarici keçidlər
---------------

* 

* Vikianbar Vikianbarda **Əmir Tətəlu** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* amirtataloo.me — Əmir Tətəlunun rəsmi saytı
* Əmir Tətəlu kanalı — YouTube
* Amir Tataloo — Twitter səhifəsi
**Aksu-Cabaqlı qoruğu** (*qaz.* Ақсу-Жабағылы қорығы; *rus.* Aксу-Жабаглинский заповедник) ― Mərkəzi Asiyanın ən qədim qoruğu. Qoruq Qazaxıstan Respublikasının cənub vilayətində yerləşir və Tyan-Şanın şimal-qərb dağ silsilələrini əhatə edir. Adı bölgədəki ən böyük çay olan Aksudan və ərazinin şimal hissəsində yerləşən Cabaqlı dağ silsiləsindən götürülmüşdür.

Coğrafiya
---------

Aksu-Cabaqlı təbiət qoruğu qərbi Tyan-Şan dağlarında yerləşir. Ərazinin şərq sərhədini Qırğızıstan Respublikası, cənub sərhədini isə Maydantal çayının vadisi və Özbəkistan təşkil edir. Bölgə qərbdən Qızılqum, şimaldan isə Karatau dağları ilə əhatə olunmuşdur. Ərazi Cənubi Qazaxıstan vilayətindəki Tyul'kubaskiy və Lengerskiy rayonlarının inzibati bölgüsü daxilində yerləşir. Qoruq 131 934 hektar ərazini əhatə edir.

Geologiya
---------

Paleozoy dövrünə aid əhəng daşı, dolomit və karbonlu tuflar təbiət qoruğundakı əsas dominant süxurlardır.

Flora
-----

Aksu-Cabaqlı qoruğunda 1 312 növ bitki qeyd edilmişdir. Ərazidə ən çox yayılmış cinslərə bəziləri *Astragalus*, *Gagea*, *Allium*, *Carex* və *Oxytropis daxildir*. Burada yerli yabanı alma (*Malus sieversii*), yabanı üzüm (*Vitis vinifera*) və bir neçə vəhşi lalə növü də daxil olmaqla Qazaxıstanın Qırmızı Kitabına daxil edilmiş, nəsli kəsilmək təhlükəsi altında olan 44 nadir bitki növü var. Qoruğun aşağı bölgələrini yarımsəhra və çöl landşaftları əhatə edir.

Dağın yamacı *Juniperus seravshanica* və *Juniperus semiglobosa-nın da* daxil olduğu bir çox ardıc növündən ibarət meşələri və Avro-sibir Mərkəzi Asiya bitkilərinin inkişaf etdiyi çəmənlikləri ehtiva edir. Aksu Kanyonu *Malus sieversii* und *Acer turkestanicum* kimi növlərdən ibarət bəzi meşə qalıqlarını qoruyub saxlayır. Daha yuxarıda, subalp və alp qurşağında çəmənliklər, hündür ot bitkiləri və çim örtüyündən ibarətdir. Əsas çayların dərəsi boyunca söyüd və tozağacı meşələri yaranmışdır.

Fauna
-----

Qoruqda Qazaxıstanın qırmızı kitabına daxil edilmiş 44 məməli növü var. Onlardan ən məşhuru nadir hallarda rast gəlinən qar leoparıdır. Daha tez-tez rast gəlinən növlərə Himalay qonur ayısı, Tyan-Şan arxarı (*Ovis ammon karelini*), Hindistan tirəndazı (*Hystrix indica*) və Menzbir marmotu daxildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  "Aksu-Zhabaglinskiy Zapovednik". Qazaxıstanın Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi. 10 iyul 2010 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 noyabr 2010.
4. ↑  Gosudarstvennaya Geologicheskaya Karta SSSR: K-42-XVII (Vannovka), Severo-Tyan’shanskaya seriya. Masshtab 1:200 000. (K-42-XVII [Vanovka], 1989.
5. ↑  A.F. Kovshar (Ed.): *Monitoring biologicheskogo raznoobraziya Zapovednika Aksu-Dzhabagly*. In: *Tethys Biodiversity Research*. Tom 1, S. 16.
6. ↑  "Celestial Silk Road 5th-21st June 2016". viranatura.com. 5 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 May 2015.
7. ↑  A.F. Kovshar (Ed.): *Monitoring biologicheskogo raznoobraziya Zapovednika Aksu-Dzhabagly*. In: *Tethys Biodiversity Research*. Tom 1, S. 21–23.
**Аdcoş İbrahim qızı Əliyeva** (25 mart 1922, Çobankərə, Eçmiədzin qəzası – 23 mart 1996, Culfa rayonu, Naxçıvan Muxtar Respublikası) — aqronom, Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü (1964), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1950).

Həyat və əmək fəaliyyəti
------------------------

Аdcoş Əliyeva 25 mart 1922-cü ildə İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasının (indiki Ermənistan) Çobankərə kəndində anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1947–1973-cü illərdə Ermənistan SSR-in Oktemberyan rayonundakı Sovetakan kolxozunda və Naxçıvan MSSR-in Naxçıvan rayonundakı Y.Cabbarov adına kolxozda manqabaşçısı işləmiş, 1973-cü ildən indiki Babək rayonundakı tərəvəzçilik-südçülük sovxozunda manqabaşçısı olmuşdur. 1964-cü ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü olmuşdur. 1949-ci ildə pambıqçılıq sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuşdur. SSRİ Ali Sovetinin 14 iyun 1950-ci il tarixli qanunu ilə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüş, "Oraq və Çəkic" medalı və Lenin ordeni və "Şərəf nişanı" ordeniləri ilə təltif olunmuşdur. Аdcoş Əliyeva 1 oktyabr 2001-ci ildə Culfa rayonunda vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. IV ҹилд: Елдәҝәз—Итабира. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1980. С. 179.
2. ↑  Əliyeva Аdcoş İbrahim qızı // Naxçıvan ensiklopediyası. — Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası, 2005.

| ⛭SSRİ Sosialist Əməyi Qəhrəmanı |
| --- |
| A  • B  • C  • Ç  • D  • E  • Ə  • F  • G  • H  • X  • İ  • J  • K  • Q  • L  • M  • N  • O  • P  • R  • S  • Ş  • T  • U  • V  • Y  • Z **İkiqat Qəhrəmanlar** •    **Üçqat Qəhrəmanlar** |  |
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Mikayılov.

**Pənah Abduləli oğlu Mikayılov** (10 may 1935, Qoşasu, Laçın rayonu – 1998, Sumqayıt) — şair, yazıçı, müəllim, Qabaqcıl maarif xadimi, Ali kateqoriyalı müəllim (1994).

Həyatı
------

10 may 1935-ci ildə Laçın rayonunun Qoşasu kəndində müəllim ailəsində anadan olmuşdur. 1953-cü ildə Laçın Pedaqoji Texnikumuna daxil olmuş və oranı 1955-ci ildə fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Həmin ildən Kəlbəcər rayonunun Kilsə kənd ibtidai məktəbində müəllim kimi fəaliyyətə başlamışdır. Sonra müəllimlik fəaliyyətini Laçın rayonunun Daşlı, Vəlibəyli, Narışlar və Qoşasu kənd məktəblərində davam etdirmişdir. Pənah Mikayılov 1966-ci ildə S.M.Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinə (indiki BDU) daxil olmuş, 1972-ci ildə həmin universitetin filologiya fakültəsini müvəffəqiyyətlə bitirmişdir. Universiteti bitirdikdən sonra "Aşıq Şəmşirin həyat və yaradıcılığı" mövzusu üzərində işləmiş, lakin müxtəlif problemlər üzündən dissertasiya işini müdafiə edə bilməmişdir.

Pənah Mikayılovun şeirləri müxtəlif qəzet və jurnallarda dərc edilmişdir. Laçının işğalından sonra Sumqayıtda məskunlaşmış, pedaqoji fəaliyyətini Laçın rayon 5 saylı orta məktəbində davam etdirmişdir. 45 illik səmərəli pedaqoji əmək fəaliyyəti olan Pənah Mikayılov müxtəlif "Fəxri Fərman"larla, Respubilkanın "Qabaqcıl maarif xadimi" fəxri adı ilə təltif edilmişdir. Yüksək pedaqoji ustalığa malik olan Pənah müəllim 1994-cü ildə Azərbaycan Respulikası Təhsil Nazirliyinin Komissyasının qərarı ilə "Ali kateqoriyalı müəllim" adına layiq görülmüşdür. Bütün qaçqın ziyalılar kimi Pənah müəllimin də həyatında qaçqınlıq dövrü silinməz qara izlər buraxmışdır. Vətən həsrəti, torpaq nisgili, yurd möhnəti nəcib duyğular sahibi Pənah müəllimin kövrək şair qəlbini şam kimi damla-damla əritdi. O, 1998-ci ilin mayında Sumqayıt şəhərində əbədiyyətə qovuşdu. Şarin "Vətən həsrətli ömür" adlı kitabı ölümündən bir il sonra, 1999-cu ildə "Sumqayıt" nəşriyyatında, "Vətənə boylanan həsrət" adlı kitabı isə ölümündən 6 il sonra 2004-cü ildə "Bakı" nəşriyyatında çapdan çıxıb.

Kitabları
---------

* "Vətən həsrətli ömür", "Sumqayıt" nəşriyyatı, 1999.
* "Vətənə boylanan həsrət", "Bakı" nəşriyyatı, 2004.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Vətən həsrətli ömür", "Sumqayıt" nəşriyyatı, 1999.[*ölü keçid*] — **www.lang.az: Pənah Mikayılov**[*ölü keçid*]
2. ↑  "Laçın yurdu" jurnalı, №3(10), Bakı, "Bəxtiyar-4" nəşriyyatı, 2013. – səh.20
Mədrəsənin tac qapısından bir görünüş.
**Buruciyə mədrəsəsi** və ya digər adıyla **Hacı Məsud mədrəsəsi** — Türkiyənin Sivas şəhərində yerləşən mədrəsə. 1271-ci ildə, Anadolu Səlcuqlu sultanlarından III Qiyasəddin Keyxosrov zamanında Həmədan yaxınlığındakı Burucirddən gəlmə Müzəffərddin Burucirdi tərəfindən inşa etdirilmişdir. Elmi işlər üçün mədrəsə olaraq inşa etdirilmiş və dövrün müsbət elmlərinin oxudulduğu bina olaraq uzun illər istifadə edilmişdir.

Memarlıq
--------

Sarımtıl rəngli daşlardan oyma olaraq inşa edilən giriş qapısı və həyət qarşısındakı daxili hissə, dövrün Səlcuqi daş oymacılığının ən gözəl nümunələrindəndir. Tikinti kvadrata yaxın düzbucaqlı planlı olub, üzəri açıq həyət ətrafındakı sütunlu revaklar və bunların gerisində olan hücrələrdən ibarətdir. Giriş qapısının sol yanında mavi və qara çinilərlə bəzəkli türbədə mədrəsə binasını inşa etdirən Burucerdioğlu Muzaffer Beyin (Hacı Məsud) və uşaqlarının qəbirləri yerləşir. Türbənin yanında da iki beşik tonozlu kiçik otaq var. Revakların arxasında mədrəsə otaqları, ana eyvanın yanlarında da iki qübbəli otaq vardır. Vaqfiyəsində binada bir də kitabxana olduğu anlaşılmaqdadır. Daş işləmələrində ağırlığın tac qapıda yer aldığı görülür. Ulduz, rumi və həndəsi motivlər səthi ancaq bir dantel kimi işlənmişdir. Mədrəsə 1965-1966-cı ildə təmir edilmiş və muzey halına gətirilmişdir. Sonrakı illər yenə bir çox dəfə təmir və yenidən qurulma işləri görülmüşdür.

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Buruciyə mədrəsəsi*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

* *Yeni Rehber Ansiklopedisi* 4 syf. 238
**Pələ** — ibtidai salın nisbətən təkmilləşdirilmiş forması hesab edilən su nəqliyyatı vasitəsi.

XIX əsr və XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda su nəqliyyatı vasitələrinin məhəlli-lokal xüsusiyyəti ilə fərqlənən növləri də mövcud olmuşdur. Naxçıvan bölgəsi üçün səciyyəvi olan, ibtidai salın nisbətən təkmilləşdirilmiş forması hesab edilən pələ belə su nəqliyyatı vasitələrindəndir. Quruluşuna və təyinatına görə su nəqliyyatı vasitəsi kimi kələk ilə oxşarlıq təşkil etsə də, ölçülərinə və yükgötürmə qabiliyytəinə görə pələ kiçik, kələk isə nisbətən iri ölçüdə hazırlanırdı. Pələni hazırlamaq üçün 15-20 sm diamterli və 2,2-2,5 m uzunluğunda ağacları bir-birinə paralel qoyur, baş, ortaya və ayaq hissələrinə isə köndələn şəkildə üç ağac bərkidirdilər. Beləliklə, ağacların arasıda əmələ gələn kvadratşəkilli sahələrə qoyun və keçi dərisindən hazırlanmış, içərisinə hava ilə doldurulmuş tuluqlar bağlanırdı. Bundan sonra pələnin üstünə çubuq çəpərə salınırdı. Pələ xüsusi çəp vasitəsi ilə hərəkətə gətirilir, kiçikhəcmli yüklərin və 2-3 sərnişinin digər sahilə keçirilməsi üçün nəzərdə tutulurdu.

Mənbə
-----

Xarici keçidlər
---------------

Həmçinin bax
------------

* Qayıq
* Sal

| ⛭Nəqliyyat vasitələri |
| --- |
| Quru nəqliyyatı | At  • Ulaq  • Qatır  • Öküz  • Dəvə  • Araba  • Fayton  • Avtomobil  • Şərəban  • Qazalaq  • Prilotkav Dilican  • Kareta  • Kəcavə |  |
| Su nəqliyyatı | Sal  • Bərə  • Qayıq  • Kələk  • Kolaz  • Pələ  • Şxun  • Barja  • Sandal  • Kirjim  • Gəmi |
| Hava nəqliyyatı | Təyyarə  • Helikopter  • Hava şarı |
| Dəmir yolu nəqliyyatı | Konka  • Tramvay  • Qatar  • Lokomotiv |
| Sadə yük nəqliyyatları | Əl sürütməsi  • Sürütmə  • Torba  • Şələ  • Bağlama  • Xurcun  • Heybə  • Səbət  • Xərək |
**Nektar** – bitki nektarlığından ifraz edilən şəkərli şirə. Nektar şəkərli (saxaroza, qlükoza, fruktoza) sulu məhlulu olub, tərkibində az miqdarda spirtlər, azotlu və aromatik maddələr, mineral duzlar, turşular, fermentlər var. Bir çox bitkilər (canavargiləsi, gəvən, rododendron, qaraçöhrə və s.) zəhərli Nektar ifraz edir. Nektar arıların və b. həşəratların qidasına daxildir. Nektar bal arılarının bal yığımının əsas hissəsini təşkil edir. 

çiçəklərin üzərində nektar *Euphorbia enopla*

Nektarinidlər, nektarofaqlar
----------------------------

Çiçəklərin nektarı ilə qidalanan quşlar. Bitkinin tozlanmasında böyük rol oynayır.

Müxtəliflik (Fərqlilik)
-----------------------

Nektarın tərkibi bitkidən bitkiyə fərqlənir.

·        alma            — 46—53 %

·        gilas           — 46—49 %

·        moruq           — 35—64 %

·        motmotu         — 35—42 %

·        qırmızı qarağat — 32—40 %

·        qarağat         — 22—37 %

Məsələn, at şabalıdının nektarı yalnız saxarozadan, rapsın nektarı isə yalnız qlükoza və fruktozadan ibarətdir. Ortalama olaraq, nektarda üstünlük təşkil edən şəkərlər saxaroza və fruktozadır. Müxtəlif bitkilərin çiçəkləri fərqli miqdarda nektar oluşdurur. Məsələn, moruğun çiçəyi iki dəfə çox nektar ifraz edir, lakin müəyyən ərazidə bitkilərin oluşdurduğu nektarın miqdarının hesablanmasına gəldikdə, çiçəklərin miqdarı da mühüm rol oynayır. Bəzi bitkilərin nektarında toksik maddələr olur və onlar zəhərlidirlər (məs. canavargiləsi, rododendron, bozalaq, azaliya, asırqal), bəzi zəhərli bitkilərin isə nektarı nisbi olaraq təhlükəsizdir (bəngotu, ayıbaldırğanı, oleandr, üskükotu və s.).

Sibir knyajiki bitkisinin bir çiçəyində 90 mq nektar toplandığı halda, parlaq qərənfildə bu göstərici 44 mq-a bərabərdir.

Nektar bitkilərin və canlıların koevolyusiyasında (birgə təkamül) bağ qismində
------------------------------------------------------------------------------

Nektar bir çox həşəratın qida mənbəyidir (əsasən də arıların, it arılarının, eşşək arılarının, kəpənəklərin).

Bal arıları nektarı pətəklərin şanlarına apararaq ondan bal istehsal edirlər.

Çiçəklər nektar oluşdururaq müxtəlif canlıları onları tozlandırmağa təşviq edirlər – həşəratlardan başqa bunu hətta quşlar (kolibri) və yarasaların bəzi növləri edir.

Bəzi akasiyalar qarışqalara sığınacaq verməklə birgə onları nektarla təmin edirlər, çünki sonuncular bitkiləri otyeyənlərdən qoruyur.

Xarici keçid
------------

*

Həmçinin bax
------------

* Bal

Ədəbiyyat
---------

* · *Глухов M.M.* Медоносные растения, Москва, 1955

İstinad
-------


1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı 2008
**Qolçomaq** - Rusiya imperiyasında və SSRİ-nin yaradıldığı ilk illərdə mövcud olan varlı kəndlilər.

Kollektivləşdirmə prosesində varlı kəndlilər, xüsusən qolçomaqlar daha çox zərər çəkmişdilər. Elliklə kollektivləşmə əsasında qolçomaqların bir sinif kimi ləğv edilməsi siyasəti onların tamamilə məhvinə gətirib çıxarmışdı. Yüz minlərlə qolçomaq və varlı kəndli ailəsi məhv edilmiş, yaxud sürgün olunmuşdu.

1928-ci ildə Azərbaycan SSR-də 24 min varlı (qolçomaq) təsərrüfatı vardı.

Sahibkar kəndliləri bir sinif kimi ləğv etmək siyasətinin konkret üsul və yolları ÜIK(b)P MK-nın 30 yanvar 1930-cu il tarixli "Elliklə kollektivləşmə rayonlarında qolçomaq təsərrüfatlarının ləğv edilməsi tədbirləri haqqında" qərarında göstərilmişdi. Bu qərara görə SSRI miqyasında "qolçomaq" adlandırılan varlı kəndlilər üç qrupa bölünərək onlara qarşı mübarizə aparılmalı idi. Birinci qrupa kollektivləşmənin qatı düşmənləri aid edilirdilər. Onlar güllələnir, ailə üzvləri isə Sibirə, yaxud Orta Asiyaya sürgün edilirdi. Ikinci qrupa kolxoz hərəkatına qarşı çıxan varlı kəndlilər aid edilirdilər. Onlar güllələnmir, ailələri ilə birlikdə Sibirə, yaxud Orta Asiyaya sürgün edilirdi. Üçüncü qrupa kolxoz hərəkatını qəbul etməməkdə şübhəli bilinənlər aid edilir və onlar respublika daxilində xüsusi yaşayış düşərgələrində saxlanılırdılar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan SSR-də 1920-1940-cı illərdə sənayeləşdirmə və zorakı kolxozlaşdırma". 2019-08-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-12.
**Əziz Alpoud**, Mir Əbdüləziz Mir Seyfəddin oğlu Seyidov — 1918–1920-ci illərdə Əziz Alpoud Azərbaycanın dəmir yolları üzrə baş hakimi olub.

Həyatı
------

Əsl adı Mirəbdüləziz, soyadı isə Seyiddir. 1895-ci ildə bir ziyalı ailəsində dünyaya gəlib. 93 illik ömrünün 30 ili Azərbaycanda keçib. Qalan hər nə varsa "Həyatımın hekayətləri"ndədir – sevgisi də, mübarizəsi də, taleyi də, qəribliyi də… Kiçik bir arayışla 93 ili əhatə etmək təbii ki, mümkün deyil. Təsəvvür edin, onun taleyində bütün XX yüzilin əks-sədası var. O, bu dünyanın simasını dəyişən savaşların, inqilabların, sürgünlərin, ölüm-itimlərin, ayrılıqların, mühacirətin təkcə şahidi deyil, həm də bilavasitə iştirakçısıdır. O, kimlərlə görüşməyib – Ömər Faiq Nemanzadədən tutmuş Atatürkə qədər. O, kimlərlə ünsiyyətdə olmayıb – Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Fətəli xan Xoyski, Nəsib bəy Yusifbəyli, Nağı bəy Şeyxzamanlı, Ənvər Paşa, İhsan Paşa, Xosrov bəy Sultanov, general Murad bəy Tlexas və başqaları.

Əsərləri
--------

1. Həyatımın hekayətləri

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2011-03-06 at the Wayback Machine
**Herbert Henri Askvit** (12 sentyabr 1852[…] – 15 fevral 1928[…]) — 1908–1916 illərdə Baş Nazir olmuş dövlət xadimi. Birinci Dünya Müharibəsinin ilk iki ilində ölkəni idarə etdi və 1911-ci ildə Lordlar Palatasının səlahiyyətlərini məhdudlaşdıran Parlament Qanununun qəbul edilməsinə səbəb oldu.

Həyatı
------

Herbert Henry Asquith 12 sentyabr 1852-ci ildə Böyük Britaniyada anadan olub. Təhsilini Oksforddaki universitetlərdən birində alıb. Universiteti bitirdikdən sonra vəkil olub. Asquith daha sonra ailə həyatı qurub, onun bir oğlu və üç qızı olub, lakin qızlardan sadəcə biri uşaq vaxtı sağ qalıb.

Karyerası
---------

Asquith 1908-ci ildə Henry Campbell-Bannermanın vəzifədən istehfa etməsindən sonra Baş Nazir oldu. Asquith, Almaniyanın qələbəsinin İngiltərə üçün bir fəlakət olacağını bildiyi halda Birinci Dünya Müharibəsinə qatılmaqda tərəddüd edirdi. Almaniyanın Belçikayı işğal etməsindən sonra qərarını dəyişdirdi. 1916-cı ilin yanvarında Çanaqqala hərəkatının uğursuzluqla nəticələnməsi, Qərb cəbhəsində hər hansı bir irəlləyişin olmaması və aprel ayında İrlandiyada başlayan etirazlar siyasi vəziyyəti pisləşdirdi. Ölkədəki ümümi narazılıq və mətbuatın əleyhine başlattığı sərt kompaniya nəticəsində 1916-cı ilin dekabrında istehfa etti.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  *Lundy D. R.* Herbert Henry Asquith, 1st Earl of Oxford and Asquith // The Peerage (ing.).
3. 1 2  Асквит Герберт Генри // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
4. ↑  Oxford Dictionary of National Biography (ing.). / C. Matthew Oxford: OUP, 2004.
**Sanco Sanetomi** (三条 実美?, 13 mart 1837, Kioto – 28 fevral 1891, Tokio[d]) – Yaponiya saray əyanı və Meyci hökumətinin başçılarından biri.

Həyatı
------

1837-ci ildə Kioto şəhərində Fucivara ailəsinin beş əsas qolundan birinin üzvü kimi doğulmuşdur. Atası Sanco Sanetsumu Ansey təmizlənməsi zamanı 1859-cu ildə şoqunluq tərəfindən öldürülmüşdür. Buna görə də Sanetomi Sonno coy hərəkatına qoşularaq imperator hakimiyyətini dəstəkləməyə başlamışdır.

1863-cü ildə imperatorluq sarayında yenicə yaradılmış dövlət işləri üzrə komissar postuna təyin olunmuş, Tokuqava şoqunluğunu devirmək və imperator hakimiyyətini bərpa etmək istəyən əyanlar arasında vacib rol oynamışdır. İmperatorluğu dəstəkləyən Çoşu əyalətinin samurayları ilə əlaqələr qurmuşdur. 30 sentyabr 1863-cü ildə baş vermiş dövlət çevrilişindən sonra altı əyanla birlikdə Çoşu əyalətinə qaçmışdır. Sonuncu Tokuqava şoqunu Tokuqava Yoşinobunun 1867-ci ilin noyabrında hakimiyyəti imperatora qaytarmasından sonra Sanetomi Kiotoya qayıtmışdır. Növbəti il Administrasiya ofisinə təyin olunmuş, İvakura Tomomi ilə birlikdə yeni hökumətin mərkəzi fiqurlarından biri olmuşdur. 1869-cu ildə Sağ nazir, 1871-ci ildə Böyük nazir təyin olunmuşdur. 1885-ci ilə kimi bu postda qalmışdır. 1889-cu ildə Yaponiyanın Baş naziri vəzifəsini yerinə yetirmişdir.

Sanetomi yuxarı vəzifələri tutan siyasətçi olsa da, çəkingən şəxsiyyətə malik idi. Koreyanın işğalı məsələsi kimi böhranlar zamanı İvakura və digərlərinin təsirinə düşürdü.

Qeydlər
-------

1. ↑  Hazırda Yamaquçi prefekturası.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild. Tokio: Kodansha. 1983. səh. 12. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 10 iyul 2022.
**Qolubıye Dali** — Rusiyada, Krasnodar diyarıının Soçi şəhərində mikrorayon. Mikrorayon Adler rayonu ərazisindədir. Mikroroayon Qara dənizə enən dağ yamacında, Xerota və İzvestinski çaylarının su ayrıcında yerləşir. Herota çayının və Qara dənizə enən İzvestinski çayının kiçik bir yamacında yerləşir. Sahildən mikrorayonu Adler stansiyası və Adler vaqon deposu olan dəmir yolu xətti ilə ayrılır.

Tarixi
------

Bu adın mikrorayona verilməsinin səbəbləri ilə bağlı bir neçə fərziyyə var: Mikrorayonun əsas küçəsi dənizə baxan təpədə yerləşir. Mikrorayon ərazisində yarpaqları mavi rəngə boyanmış və vizual olaraq "mavi məsafə" yaradan mimoza plantasiyaları var idi. Adi insanlarda küçə sadəcə *Dal* adlanırdı.

Mikrorayonda kütləvi inkişaf 1970-ci illərin əvvəllərində başlamış və bu günə qədər davam edir. İlk tikilən ev 18 nömrəli ev olub. Son vaxtlar mikrorayonun yeni tikililəri Adler çay sovxozuna bitişik dağlıq ərazisi salınır.

Qolubye Dali mikrorayonunun qəsəbəsinin məskunlaşması əsasən pansionatları olan kurort şəhərciyinin, həmçinin *Orbita*, *Aeroflot*, *İzumrud* və *İzvestiya* sanatoriyalarının tikintisi ilə başlanmışdır.

Mikrorayon 1961-ci ildə Soçi şəhər ərazisinə daxil edilmişdir. Ərazinin sahəsi 10 10 km²-dir.

Küçələri
--------

Mikrorayonda aşağıdakı küçələr yerləşir: Qolubıe Dali, Lenina, Qudautskaya, Klyuçevaya, Kirpiçnaya, Fabriçnaya, Troitskaya, Frunze, Şçorsa və Panfilov.

Görməli yerləri
---------------

Məktəbin ərazisində 1941–1945-ci illər Böyük Vətən Müharibəsində həlak olmuş əsgərlərin abidəsi olan park var. Həmçinin köhnə rus üslubunda tikilmiş taxta pravoslav kilsəsi var. O Müqəddəs Spiridonun şöhrətinə inşa edilmişdir. Yaxınlıqda turizm mərkəzləri, otellər və Rusiyanın ən böyük Okeanariumu, habelə Delfinari, su parkı və dönmə çarxlı əyləncə parkı, dəmir yolu stansiyası, hava limanı olan kurort şəhərciyi yerləşir.

Təhsil müəssələri
-----------------

Mikrorayon ərazisində 107 və 113, 116 nömrəli uşaq bağçaları fəaliyyət göstərir. Mikrorayon ərazisində 26 saylı tam orta məktəb yerləşir.Həmçinin ərazi əsasında Lenin küçəsində yerləşən 27 saylı orta məktəb mikrorayona aiddir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-11-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-31.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-31.
**Magellan pinqvini** (*lat.* Spheniscus magellanicus) — Eynəkli pinqvinlər cinsinə daxil olan növ. Növ Fernan Magellanın şərəfinə adlandırılmışdır. O, pinqvinlərin yaşama arelını kəşf etmişdir.

Arelı
-----

Bu canlıların əsas yayılma arealı Pataqoniya sahilləri, Odlu Torpaq arxipelaqı, Xuan Fernandez adaları və Folklend adalarıdır. Bəzi fərdlər hətta Rio-de-Janeyro və Perunun cənub sahillərində müşahidə edilmişdir. Yumurtaya hər iki valideyn 40 gün müddəti ərzində nəzarət edir. Dişi adətən 1 və ya iki yumurta qoyur.

Bu növə daxil olan fərdlərin ümumi sayi 1,8 milyon baş olması ehtimal edilir

Xarici görüşü
-------------

Yetkin xərdlər 70–80 sm uzunluğa, 5–6 kq çəkiyə malik olurlar. Arxa hissəsi qara, ön hissəsi isə ağ rəngdə olur. Dimdik və ayaqları boz rəngdədir. Təbii şəraitdə 15 il, bəzən isə 20 il yaşaya bildiyi halda, qapalı şəraitdə 20–25 il yaşayırlar. Əsasən kiçik balıq və krillərlə qidalanırlar. Yuvaları isə yumşaq suxurların üzərində qururlar.

Təhlükə və qorunma
------------------

Əvvəllər yerli hindular Maqdalena, Marta adalarında az sayda olsa belə bu canlıları ovlamalarına baxmayaraq bu canlıların sayı tükənmir sabit olaraq qalırdı. Ancaq XVIII–XIX əsrlərdə avropalılar kütləvi ovu həyata keçirmişdir. Təkcə Maqdalena adasında il ərzində 14 min quş ovlanırdı. Maqdalena və Marta adalarının qoruq elan edilməsinə baxmayaraq populyasiya tam bərpa edilməmişdir.

* Magellan pinqvini Pataqoniya, ÇiliMagellan pinqvini Pataqoniya, Çili
* Folklend adaları.Folklend adaları.
* Magellan pinqvininin ailəsiMagellan pinqvininin ailəsi
* Pataqoniya sahilləri.Pataqoniya sahilləri.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3
3. ↑  Гладков Н. А. Рогачева Э. В. Сыроечковский Е. Е. Надотряд Плавающие птицы (Impennes) // Жизнь животных. Том 6. Птицы / под ред. В. Д. Ильичева, И. В. Михеева, гл. В. Е. Соколов. — 2-е изд. — М.: Просвещение, 1986. — С. 37. — 527 с.
4. ↑  Кокшайский Н. В. Птицы Перу. Введение в их изучение. — М.: Наука, 1990. — 304 с. ISBN 5-02-005354-6
5. ↑  "Magellan pinqvinləri". 2008-08-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-05.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| Taksonomiya | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · Neotropical Birds · IRMNG · ITIS TSN · SeaLifeBase · WoRMS |
**Magistr** (*lat.* magister — müəllim, usta) — bəzi ölkələrdə magistraturanı başa vurduqdan sonra tələbələrin əldə etdikləri ali ixtisas dərəcəsi, ilkin elmi dərəcə. 

**Magistratura** — ali xüsusi təhsil pilləsi olaraq, ikinci pillə ali təhsildə müəyyən ixtisas üzrə biliklərin dərinləşdirilməsinə xidmət edir.

Avropanın "Bolonya prosesinə" qoşulmuş ölkələri, o cümlədən Azərbaycan ümumi Avropa təhsil çərçivəsi yaratmaq məqsədilə magistr təhsil pilləsini daxil etmişlər. Magistr iki il, peşə yönümündən asılı olaraq öncədən alınmış təhsili elmi cəhətdən dərinləşdirməyə və əlavə ixtisasa yiyələnməyə xidmət edə bilər. Bundan əlavə magistr dərəcəsi aspiranturada təhsil üçün əsas şərt sayılır. Magistraturada təhsilə məhdudiyyət vardır. Azərbaycanda magistr təhsilinin əsasları "Azərbaycan Respublikasının təhsil qanununda" ətraflı verilir.

Həmçinin bax
------------

* Təhsil haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* Magistr təhsili ilə bağlı yeni qaydalar qüvvəyə mindi (Sənədin tam mətni)[*ölü keçid*]

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Təhsil** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Zühtü Müridoğlu** (26 yanvar 1906, Konstantinopol – 21 avqust 1992, İstanbul) ― Türkiyə heykəltaraşı.

Həyatı
------

Zühtü Müridoğlu 1924-1928-ci illərdə Memar Sinan Gözəl Sənətlər Universitetinin tələbəsi olmuşdur, burada İhsan Özsoy onun müəllimlərindən biri olmuşdur. Bu universiteti bitirdikdən sonra təhsilini Avropada davam etdirmək üçün təqaüd qazandı və Parisə getdi. Orada Luvr nəzdində sənət tarixi və Sarbonnada estetika üzrə təhsil almışdır. Türkiyəyə qayıtdıqdan sonra Muridoğlu 1932-1936-cı illərdə müəllim işləmişdir. O, "D Grubu" ("D qrupu") adlı rəssamlar kollektivinin yaradıcılarından biri idi. 1936-cı ildə İstanbul Arxeologiya Muzeyində heykəltaraş kimi çalışmışdır. 1939-cu ildə Ankara Qazi Pedaqoji İnstitutunda müəllimlik etməyə başlamış və daha sonra alma materdə, İstanbuldakı Gözəl Sənətlər Universitetində işləmişdir. 1947-1949-cu illərdə o, yenidən Parisdə yaşayırdı, amma yenə Gözəl Sənətlər Universitetinə qayıtdı və burada ona şəxsi emalatxana verildi. 1955-ci ildə ağac emalı emalatxanası açdı, 1969-cu ildə isə professor oldu. Muridoğlu 1971-ci ildə təqaüdə çıxsa da, uzun müddət ərzində yaradıcılıq fəaliyyəti ilə əvvəlki kimi məşğul olmağa davam edirdi. 1977-ci ildə Sedat Simavi Vəqf Mükafatı və 1981-ci ildə Atatürk Sənət Mükafatını almışdır.

1932-ci ildə abidələrin dizaynına həsr olunmuş ilk fərdi sərgisini keçirdi. 1953-cü ildən sonra Muridoğlu əsərlərini əsasən mücərrəd istiqamətində yaradırdı. O, ağac budaqları kimi bir çox təbii materialdan istifadə edirdi. 1975-ci ildən sonra o, əvvəlki tərzinə qayıtdı.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Zühtü Mürıdoǧlu // Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online (alm.). / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. ISSN 2750-6088 doi:10.1515/AKL
2. 1 2  Union List of Artist Names (ing.). 2010.
3. 1 2  *Gurur.* "Zühtü Müridoğlu Kimdir? Zühtü Müridoğlu hayatı, biyografisi, eserleri, heykelleri hakkında bilgi". NKFU.COM. 5 December 2012. 21 April 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 April 2018.

Xarici keçidlər
---------------

* "Zühtü Müridoğlu (1906 – .... )". kimkimdir.gen.tr. İstifadə tarixi: 20 April 2018.
* *Kuzucular, Şahamettin.* "Zühtü Müridoğlu". edebiyatvesanatakademisi.com. 14 April 2012. İstifadə tarixi: 20 April 2018.
* "Zühtü Müridoğlu". biyografya.com. İstifadə tarixi: 20 April 2018.
**Bədiş dili** — Pakistanda danışılan, demək olar ki, nəsli kəsilmiş, təsnif edilməmiş Hind-İran dili. Dilin fərqliliyi təsdiqlənməyib, dil ailəsi adı da ola bilər. 2014-cü ildə "Ethnologue, Languages of the World"ində qeyd edilmişdir ki, bədiş dili ən azı üç nəsildir danışılmır, lakin 2018-ci ildə "BBC" hələ də bu dildə danışa bilən üç kişini taparaq mövzu haqqında süjet çəkmişdir.

Sahə dilçisi Məhəmməd Zaman Sağar bu dil üzərində işləyirdi, lakin iki il ərzində apardığı araşdırmalar nəticəsində cəmi yüzə yaxın söz toplaya bilmişdir. 2007-ci ilin iyul ayında o, yenidən Bişiqram vadisini ziyarət Setmiş və orada bir neçə gün insanlarla birlikdə olmuşdur. Digərləri ilə yanaşı, dilçi Zübeyr Torvali bu dildə qeydləri qorumaq üçün cəhdlər edilir.

2018-ci ildə "BBC" müxbirləri Pakistanın şimalındakı Bişiqram vadisində hələ də bədiş dilində danışa bilən üç qoca kişi (Səidgül, Əlişir və Rəhimgül) tapmışdır. Onlar bildirmişdilər ki, onların kəndində insanlar bədiş dili əvəzinə torvali dilində danışır. Onlar həmçinin, Svat vadisinin puştu dilinin danışıldığı turizm bölgələrində işləyirdilər. Bədiş dilinə aid bəzi ifadələri bunlar idi:

* *Min naao Rəhim Gül ti* – Mənim adım Rəhimgüldür.
* *Min Bədişi cibe aasa* – Mən bədişcə danışıram.
* *Tin haal xali di?* – Nə ilə məşğulsan?
* *Mey qrot xekti* – Mən yemək yedim.
* *İşu kaale him kam ixti* – Bu il qar çox yağmır.

İstinadlar
----------

1. ↑ . 2018.
2. ↑  "Usage of Nasta'liq in the Modern Publications - Typography Day" (PDF). Typography Day. 2022-05-01 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-06-05.
3. 1 2 3 4  *Syed, Zafar.* "Only three people speak this language". BBC News (ingilis). 2018-02-26. 2022-06-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-26.
4. ↑  *Khaliq, Fazal.* "Swat's ancient language breathing its last". DAWN.COM. 10 January 2018. 5 June 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 December 2018.

Xarici keçidlər
---------------

* The Badeshi People in Bishigram and Tirat valley, Swat
* Badeshi: Only three people speak this 'extinct' language
* Badeshi bible scripture
**Tomorr** — Albaniyanın cənubunda yerləşən dağ. Çuka e Partizanit adlı ən yüksək zirvəsi 2415 m hündürlükdə yerləşir. Bərat və Poliçan şəhərlərindən şərqdə yerləşir, həmçinin Osum çayı və Osum kanyonun yaxınlığındadı.

Dağın din əhəmiyyəti
--------------------

Antik dövrdə yunanlar Tomorr dağını **Amiron** (yun. *Άμυρον)* adlandırırdılar, və bu dağ Dassaretis regionun mərkəzi idi. Regionun bu adı Yunanıstanın şimal-qərbində və Epir vilayətində yaşamış Dassartelər tayfasının şərəfinə adlandırılmışdır. Xristianlar bu dağı müqəddəs sayırdı, və Müqəddəs Məryəmin Yüksəlməsi günü (15 avqust) onlar bu dağa qalxırdılar. Həmçinin, Bəktaşilik sufizm ordenin üzvləri də bu dağa ehtiram göstərirdilər, avqustun 20-dən 25-dək hər il həcc ziyarəti zamanı Abbas ibn Əlini yada salırdılar.

Alban mifologiyasında Tomorr dağı əfsanəvi qəhrəman Baba Tomorr ilə assosiasiya olunur, bu cəsurun uzun ağ saqqalı var idi və onun ətrafında dörd dişi qartalı uçurdu. Alman folklorşünas Maksimilian Lambertsə görə, Baba Tomorr illirya mifologiyasından qalan izdi.

Tomorr dağının kultu alban ədəbiyyatının milli hərəkat dövründə rast gəlinir. Konstantin Xristofordi, Naim Bey Fraşeri, Anton Zako Çadjupi, Asdreni, Xilyo Mosi və Ndre Mceda kimi şairlər bu dağı öz əsərlərində qeyd etmişdilər.

Milli park
----------

Tomorr dağı BTTSMB təsnifatı üzrə II-ci tipli milli parklara aid edilir; Albaniyada dağ sahəsi 24723 ha olan eyniadlı milli parkın mərkəzi obyektidi. Parkda yetişən bir sıra nadir bitki və orada yaşayan nadir heyvanlar mühafizə altında saxlanılır. Yeri gəlmişkən dağ xizək həvəskarları üçün də uyğundur.

İstinadlar
----------

1. ↑  **↑** **Hammond, 1994**, pp. 422–423.
2. ↑   **Hammond, Griffith, 1972**, p. 94.
3. 1 2 3 4   **Elsie, 2001**, "Tomor, Mount", pp. 252–254.

Ədəbiyyat
---------

* *Robert Elsie.* A Dictionary of Albanian Religion, Mythology, and Folk Culture. — New York, NY: New York University Press, 2001. — ISBN 978-0-8147-2214-5.
* *Nicholas Geoffrey Lemprière Hammond, Guy Thompson Griffith.* A History of Macedonia: Historical Geography and Prehistory. — Oxford, UK: Clarendon Press, 1972. — Vol. I.
* *N.G.L. Hammond.* 9d. Illyrians and North-West Greeks // The Cambridge Ancient History, Volume 6: The Fourth Century BC / David Malcolm Lewis, John Boardman. — Cambridge, UK: Cambridge University Press, 1994. — С. 422–443. — ISBN 0-521-23348-8

Xarici keçidlər
---------------

* Mount Tomorr Hiking  (*ing*.)
**Bədii metod** — yaradıcılıq metodu. Ədəbiyyat və incəsənətdə gerçəkliyin ideya-estetik inikasının, tipikləşdirilməsinin əsas prinsiplərinin məcmusu. Bədii metod anlayışının estetik kateqoriya səviyyəsində təsbiti antik dövrdən məlumdur. Aristotel poeziyanı təqlid sənəti kimi səciyyələndirərək, təbiəti təqlidin müxtəlif imkanlarından danışarkən, əslində bədii təsvirin müxtəlif metodlarını nəzərdə tuturdu. Sənətkarlar bir-birinə təkcə əsərlərinin ideya istiqaməti və ruhu ilə deyil, həm də gerçəkliyi estetik təcəssümünün ümumi mahiyyətli xüsusiyyətləri və prinsipləri ilə də yaxın olurlar. Belə yaxınlıq ədəbiyyat və incəsənətdə bədii metod və ya yaradıcılıq metodu kateqoriyasını yaratmışdır. Bədii metod müəyyən sənətkarlara məxsus və bilavasitə onların yaradıcılığında əsas götürülən ideya-estetik prinsiplərin ümumiliyi və ardıcıl surətdə həyata keçirilən, tətbiq edilən inikas üsuludur.

Bədii metod hər bir dövrün bədii yaradıcılığında gerçəkliyin müəyyən ideya-estetik, ictimai ideal movqelərindən obrazlı-emosional təcəsümü nəticəsində formalaşır. Sənətkarlar hər hansı bədii metoda, onu hazır şəkildə mənimsəməklə və ya modelini öyrənməklə yox, konkret həyat materialını, gerçəkliyin sosial-ictimai, mənəvi, fəlsəfi, etik, psixoloji, siyasi görüşlərini, tərbiyəsini öyrənmək, tədqiq, təhlil etmək və bunları müəyyən dünyagörüşü işığında, həyatın konkret ideya-estetik tələblərinə uyğun şəkildə yaradıcılıqlarında təcəssüm etdirməklə nail olurlar. Bədii metod sənətkarın yaradıcılığının yekunu, xülasəsi kimi başa düşülməlidir. Burada müəllifin obrazlı düşüncə qabiliyyəti, eləcə də əsərlərinin bədii formasında, özünəməxsusluğunda ifadə olunan yaradıcı təfəkkürü həlledici rol oynayır. 

Bədii metod dinamik prosesdir; o, tarixən şərtlənərək yazıçının, sənətkarın fasiləsiz yaradıcılıq axtarışları, bədii kəşfləri vasitəsi ilə təkmilləşir, yenidən formalaşır, inkişaf edir. Eyni sosial gerçəklik şəraitində müxtəlif bədii metodlar yanaşı mövcud ola bilər. Məsələn, XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan ədəbi prosesində realizmlə yanaşı, romantizm də geniş yayılmışdı.

Ədəbiyyat
---------

* *Salmanov Ş.* Müasirlik mövqeyindən. Bakı. 1982.
* *Mir Cəlal.* Azərbaycanda ədəbi məktəblər. Bakı. 2004.
*Müxtəlif təşkilatlarda (universitetlər, xəstəxanalar, dövlət və sənaye və s.) səhiyyə xidmətlərinin inkişaf etdirilməsi üçün mühəndislik perspektivlərinin, üsul və metodlarının tətbiqi.*

Tədqiqat sahələri
-----------------

Üçüncü sahədəki işlər çox sürətli bir inkişaf göstərməkdədir. Klinik mühəndis, klinik qrupun bir parçasını təşkil edir. Klinik mühəndislərin vəzifələri aşağıdakı kimi ümumiləşdirilə bilər:
  

- Xəstəxana işçilərinin prosedurların müəyyənləşdirilməsinə, cihazların seçilməsinə və nəzarətinə kömək etmək;
  

- Qeyri-kommersiya məqsədləri üçün elektron cihazların həyata keçirilməsi;
  

- Cihazların işləməsinə nəzarət və kalibrləmə üçün üsullar inkişaf etdirmək;
  

- Təhlükəsizlik standartlarını müəyyənləşdirmək və bu məsələ ilə bağlı məsləhətləşmələr aparmaq;
  

- Həyat dəstək sistemlərinin idarə edilməsi;
  

- Xəstəxanalarda istifadə edilməyə başlanan kompüter və avtomatlaşdırma mərkəzləri üçün məsuliyyət daşıyır .
Xəstəxanalarda kompüterlər çox müxtəlif məsələlərin həllində istifadə edilməkdədir. Bu məsələlər arasında klinik kimya laboratoriyaları, reanimasiya modulları, əməliyyatxana və elektrokardioqram laboratoriyaları kimi klinik laboratoriyaları, laboratuvar hesabatlarının təşkil edilməsi, xəstələrin tariflərinin və ödənişlərinin müəyyən edilməsi, klinikadakı elektron qurğuların idarəsi kimi inzibati işlər, tədqiqat və profilaktik səhiyyə xidmətləri üçün məlumatların saxlanması kimi inzibati işlər daxildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-03-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-21.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 2778850959 · NDL: 01222570 |
**Sandro Botiçelli** (təq. 1445, Florensiya, Florensiya Respublikası – 17 may 1510[…], Florensiya, Florensiya Respublikası[…]) — Florensiya boyakarlıq məktəbinin ən görkəmli nümayəndələrindən biri. O, Lorenso Mediçinin saray rəssamı olmuşdur. Əsl adı Alessandro Mariano di Amedeo Filipepi olsa da Sandro çağrılıb. Florensiyada, dəriçi ailəsində anadan olub. Antonio adlı, amma Botiçelli (çəllək) ləqəbli, qızıl ustası olan böyük qardaşı tərəfindən tərbiyə alıb. Qardaşının ləqəbi Sandroya da keçib. Fra Filippo Lippinin (1406-ya yax. – 1469) şagirdi olub. Lippi Florensiyadan köçəndən sonra Botiçelli Verokkio emalatxanasına (1467–1468) düzəlir.

Onun sənətində dini mövzular, aristokratik meyllər daha üstündür. Saray rəssamı olduğu zaman o, Lorensonun sifarişi ilə bir sıra gözəl əsərlər, o cümlədən mövzusu italyan poeziyasından götürülmüş "Bahar" və "Veneranın doğulması" tablolarını, həmçinin Roma papasının iqamətgahı Vatikanda Sikst kapellasının divar rəsmlərini yaradır.

Botiçellinin 1492-1497-ci illər arasında Dantenin "İlahi komediya"sına çəkdiyi illüstrasiyalar, onlarda cəhənnəmi təsvir edən səhnələr Renessans dövrü kitab illüstrasiyası sənətinin ən gözəl nümunələrindən sayılır.

Əsərləri
--------

* "Veneranın doğulması"

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  .
2. 1 2 3 4 5  .
3. 1 2 3  .
4. 1 2  .
5. ↑  Artnet. 1998.
6. ↑  Sandro Botticelli // AGORHA (fr.). 2009.
7. ↑  Union List of Artist Names (ing.). 2018.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Rəssam** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**John Moses Browning** (23 yanvar 1855, Oqden[d] – 26 noyabr 1926, Lyej, Valloniya[d]), ABŞ-nin Yuta ştatında dünyaya gəlmiş silah konstruktoru və biznesmen.

1879-cu ildə Browning ilk tək atışlı tüfənginin patentini aldı. Daha sonra bazarda Winchester üçün tüfəng və ov tüfəngləri icad etdi. 1888-ci ildə daha çox ovçuları maraqlandıran bir ov tüfəngi hazırladı. Daha sonra Browning, diqqətini pulemyotlara yönləndirdi. Browning, 1915-ci ildə ətrafında Amerika ordusu üçün Browning pulemyotu hazırladı. Bu pulemyot I və İkinci Dünya müharibəsi dövründə istifadə edilmişdir. Browning öz pulemyotunun müxtəlif versiyalarını hazırladı, bunlardan bəziləri təyyarələrdə və gəmilərdə istifadə olundu.

128-dən çox silah hazırladı. O, tapança, tüfəng, nasoslu silah və pulemyot hazırlamışdır.

Colt üçün çoxlu silah hazırlayıb.

İstinadlar
----------


1. 1 2 3 4  John Moses Browning // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2 3 4  John Browning // GeneaStar.
3. 1 2 3  .
4. ↑  .
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2013-01-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-16.
**Cladosporium cinsli göbələklər** — Göbələklər aləminin Kisəli göbələklər şöbəsinə daxildirlər.

Təsviri və təbii mühiti
-----------------------

Cladosporium cinsli göbələklər piqmentli kif göbələkləridirlər və qalıq üzvü maddələrdə geniş yayılıblar.Tez-tez bu göbələklərlə ərzaqların kirlənməsi hallarına rast gəlinir.Bəzi növləri tropik və subtropik regionlarda dominantlıq edirlər.Həmçinin bəzi Cladosporium cinsli göbələklərə balıqlarda da rastlanır.Cladosporium cinsli göbələklər əsasən bitkilərdə patogenlik edir və bununla bərabər onlar digər növlü göbələklərdə də patogenlik edirlər.Bu cinsli göbələklərin sporları əsasən küləklə yayılır və atmosferdə onlara geniş rastlanır.

Növləri
-------

Cladosporium cinsli göbələklərə 50-dən atıq növ daxildir. Ən geniş yayılanları Cladosporium elatum,Cladosporium herbarum,Cladosporium sphaerospermum,Cladosporium cladosporioides — dir.

Makroskopik əlamətləri
----------------------

Cladosporium cinsli göbələklərin optimal böyüməsi PDA mühitində 25 Cdə gedir. Əksər Cladosporium növləri 35C dən yuxarı temperaturda inkişafını dayandırır. Zeytuni qəhvəyi yaxud qara koloniyalar əmələ gətirir. Sadə yaxud budaqlanan qara piqmentli konidi zəncirləri əmələ gətirirlər.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------
**Şortəpə nekropolu** — Şərur rayonunun ərazisində arxeoloji abidə.

Şortəpə nekropolu İbadulla kəndindən şərqdə eyni adlı yaşayış yerinin yaxınlığındаdır. 1934-cu ildə bu ərazidə kanal qazılarkən nekropol dağıdılmış, buradan xeyli monoxrom boyalı qablar aşkar edilmişdir.

Aşkarlanmış maddi-mədəniyyət nümunələri
---------------------------------------

Başlıca olaraq küpə, çölmək və kasa tipli qablardan ibarət olan arxeoloji materiallar hazırda Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyində saxlanılır. Aşkar edilmiş tapıntılar küpə, çölmək, kasa, çaynik tipli qablardan ibarətdir. Onlar narın qum qarışığı olan gildən hazırlanaraq qırmızı rəngdə, keyfiyyətli bişirilmişdir. Qabların bir qrupu qırmızı rəng üzərindən qara rənglə, həndəsi motivdə naxışlanmışdır.

Polixrom boyalı qablar bir küpə ilə təmsil olunmuşdur. Onun ağzının kənarı bir qədər yanlara doğru genişlənərək ucda dəyirmiləşdirilmişdir. Boğazı silindirik, gövdəsi qabarıq, oturacağı yastıdır. Gövdəsinin mərkəzi hissəsi sarı anqobla örtülərək qara və qırmızı rəngdə çəkilmiş bir-birinin içərisində olan üçbucaqlarla naxışlanmışdır. İçəridəki üçbucaqlar qırmızı rənglə çəkilmiş torla doldurulmuşdur. Naxışlar aşağıdan və yuxarıdan qara rənglə çəkilmiş düz xətlərlə məhdudlaşdırılmışdır.

Qəbirlərin forması və dəfnlər haqqında heç bir məlumat qalmamışdır.

Tarixi dövrləşdirilməsi
-----------------------

O. H. Həbibullayev (rus.)az. nekropolun materialını e.ə. XVII-XV əsrlərə aid edir. Şortəpə nekropolundan tapılmış monoxrom boyalı qabları II Kültəpənin, Şahtaxtının, Nəhəcirin eyni dövr qabları ilə müqayisəli şəkildə e.ə. III-II minilliklərə aid edirik.

Mənbə
-----

* Vəli Baxşəli oğlu Baxşəliyev. Azərbaycan arxeologiyası (Ali məktəb tələbələri üçün vəsait). I cild. Bakı: Elm, 2007
* Abbas Seyidov, Vəli Baxşəliyev. Şortəpə. Bakı: "Təhsil+" Q.R, 2013
* Abbas Seyidov. Naxçıvan e.ə. VII-II minilliklərdə. Bakı: Elm, 2003
* Vəli Baxşəliyev. Naxçıvanın arxeoloji abidələri. Bakı: Elm, 2008

Həmçinin bax
------------

| ⛭Naxçıvan nekropolları |
| --- |
| A | 
* Ağbulaq nekropolu
* Aşağı Daşarx nekropolu

 |
| B | 
* Badamlı nekropolu
* Boyəhməd nekropolları

 |
| C | 
* Camaldin nekropolları

 |
| D | 
* Dizə nekropolu
* Dəmirçi nekropolu
* Dəmyələr nekropolu
* Dəmirli nekropolu

 |
| Ə | 
* Əbrəqunus nekropolları

 |
| H | 
* I Haçaparaq nekropolu
* II Haçaparaq nekropolu

 |
| X | 
* Xalıkeşan nekropolu

 |
| K | 
* Külüs nekropolu
* Kolasu nekropolu

 |
| M | 
* Mahmudoba nekropolu
* Maxta nekropolu
* Muncuqlutəpə nekropolu
* Muğanlı nekropolu
* Mərdangöl nekropolu

 |
| N | 
* Naxçıvan nekropolları
* Nursu nekropolu
* Nəhəcir nekropolu
* Nəzərabad nekropolu

 |
| P | 
* Parçı nekropolu
* Püsyan nekropolu

 |
| S | 
* Sarıdərə nekropolları
* Sabirkənd nekropolu
* Saltaq nekropolları
* I Sarıbulaq nekropolu
* II Sarıbulaq nekropolu
* Sirab nekropolu

 |
| Ş | 
* I Şahtaxtı nekropolu
* II Şahtaxtı nekropolu
* Şortəpə nekropolu

 |
| T | 
* Türkeş nekropolu

 |
| Y | 
* Yaycı nekropolu
* Yurdçu nekropolu

 |
| 
* Kateqoriya:Naxçıvan nekropolları
* Kateqoriya:Azərbaycan abidələri

 |
**Con Ferquson Mak-Lennan**(14 oktyabr 1827–16 iyun 1881) — İngilis etnoloqu.

Həyatı
------

Təkamül məktəbinin önündə ingilis təkmülçüləri gedirdi. Onların arasında ixtisasca hüquqşünas olan C.F.Mak-Lennan (1827–1881) 1865-ci ildə "İbtidai nikah" adlı kitabını nəşr etdirmişdi. O, bu kitabda bəşər tarixinin bütün dövrlərində nikahın və ailənin formalarını tədqiq edir, geridə qalmış xalqlarda ailə-nikah adətlərini təkamülçülük ideyası zəminində izah etməyə çalışırdı. O, qızların qaçırılması yolu ilə yaranan nikah formasına, eqzoqamiya, poliandriya, qohumluğun ana xətti ilə hesablanması kimi ilkin adətlərə materialistcəsinə yanaşırdı. O, hesab edirdi ki, nəsildə yeni doğulan qız uşaqları, əməyi az məhsuldar olduğuna görə öldürülürdülər. Bu səbəbdən də nəsil daxilində nikah əlaqəsinə girmək üçün qadın çatışmır və bir neçə kişi bir qadınla nikahda olmaq məcburiyyətində qalırdı. Bu poliandriya adlanırdı ki, Mak-Lenan onun iki tipini müəyyənləşdirmişdi: nairi tipinə görə ərlər bir-birinə qohum deyil, tibet tipinə görə isə ərlər hətta doğma qardaş idilər.

Poliandriya şəraitində nəsil ana xətti ilə hesablanırdı. Çünki, qadının bir neçə əri olduğundan, doğulmuş uşağın atasının kimliyinin müəyyən edilməsi çətinlik törədirdi. Digər tərəfdən, qəbilədə qadın çatışmadığından, yad qəbilələrdən zorakı yolla qadınları qaçırırdılar. Bu da nəticə etibarilə ona gətirib çıxarırdı ki, qəbilə daxilində evlənmək qadağan edilirdi. Belə bir qayda eqzoqamiya adlanırdı. Qeyd edək ki, eqzoqamiya və endoqamiya adətlərindən ilk dəfə məhz Mak-Lennan bəhs etmişdir.

Qəbilədə qadınların və kişilərin sayı bərabərləşdikdə endoqamiyaya keçid baş vermiş və qohumluğun qadın xətti ilə hesablanmasından kişi xətti ilə hesablanmasına keçilmişdir. Əsərdə matriarxat və patriarxat adətləri də əsaslandırılırdı. Xatırladaq ki, Mak-Lennanın bu fikirləri daha öncə İsveçrə alimi Baxovenantikin mifoloji ədəbiyyata əsaslanaraq yazdığı "Ana hüquq" əsərində əksini tapmışdır. Lakin onun əsərləri geniş yayılmadığından, Mak-Lennan özü bu kitabla 1866-cı ildə tanış olmuşdu. Müəllifin "Heyvan və bitkilərə pərəstiş haqqında" əsərində isə totemizm və ibtidai din tarixi şərh olunur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  John Ferguson McLennan // Encyclopædia Britannica (ing.).

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) · Dictionary of National Biography · Universalis · Oksford bioqrafik |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 90299006 · BNF: 12387947f · CiNii: DA07574744 · GND: 118729969 · ISNI: 0000 0000 8379 4838 · LCCN: no95036299 · NKC: vse20231182701 · NLA: 58769594 · NTA: 224244493 · NUKAT: n00031002 · SUDOC: 067720110 · VIAF: 46843485 · WorldCat VIAF: 46843485 |

 |