**Nəcib Cihanov** (2 (15) yanvar 1911 – 2 iyun 1988, Ufa) — tatar bəstəkar, müəllim və dövlət xadimi.

Həyatı
------

2 yanvar 1911-ci ildə Ural şəhərində anadan olmuşdur. Uşaqlar evində yaşayan Nəcib burada musiqi dərslərə almağa başladı. İlk musiqi müəllimi Svetçina Sankt-Peterburq Konservatoriyasının məzunu idi.
1928-ci ildə isə musiqi məktəbində oxumaq niyyəti ilə bacısı Faizanın yaşadığı Kazan şəhərinə gəldi. Kazan şəhərində N. A. Shevalinadan musiqi dərsləri almağa başladı. 1929-cu ildə Şərq Musiqi Kollecinə daxil olsa da, buradakı təhsilini davam etdirə bilmədi. Kollec müəllimləri ilə birgə çıxışlar edən Cihanov M. A. Pyatnitskayanın sinfində, violonçeldə - R.L.Polyakovda fortepianoda oxudu.
1931-ci ildə bəstəkar A.S. Klyuçaryovun məsləhəti ilə Moskvaya getdi və 1935-ci ildə məzun olduğu Regional Musiqi Kollecinə (indiki P.İ. Çaykovski adına Moskva Konservatoriyası nəzdindəki Akademik Musiqi Kolleci) daxil oldu. Üçüncü kursda ixtisasını dəyişib kompozisiya sinfində oxudu. 1937-ci ildə Tatar ASSR Dövlət Filarmoniyasının açılışında bu janrda ilk tatar kompozisiyası olan İlk Simfoniyası ifa edildi. 1938-ci ildə konservatoriyanı bitirdikdən sonra Kazana qayıtdı.

Fəaliyyəti
----------

1943-cü ildə Tatar Opera və Balet Teatrının bədii rəhbəri təyin edildi.Teatrın açılışında 1939-cu ildə yazdığı "Qaçqın" operası diplom tərkibi kimi səsləndirildi. 1944-cü ildə Tatar Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Nazirlər Sovetinə Kazanda konservatoriya yaratmaq təklifi verdi. SSRİ Xalq Komissarları Sovetinin 13 aprel 1945-ci il tarixli əmri ilə Respublika (RSFSR) tabeliyindəki Kazan Dövlət Konservatoriyası yaradıldı. Elə həmin ilin iyun ayında Konservatoriyaya rəhbər təyin edildi.

1939-1977-ci illərdə Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Bəstəkarlar İttifaqına rəhbərlik etmişdir. 1948-ci ildə baş tutmuş SSRİ Bəstəkarlar İttifaqının ilk qurultayında idarə heyətinin üzvü seçilmişdir. 

1951-1959-cu illərdə Rusiya Ali Sovetində deputat, Tatar MSSR (1963-1967, 1977-1988) və Sovet İttifaqında (1966-1970) dövlət xadimi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

### Operaları

* Qaçqın -1939-cu il
* Azadlıq - 1940-ci il
* Goldiloks - 1941-ci il
* Şair - 1947-ci il
* Ildar - 1942, 2-ci nəşr - "Zəfər yolu", 1954-ci il
* "Tuliak" - 1945, 2-ci nəşr - "Tuliak və Su-Slu", 1967-ci il
* Namus - 1950-ci il
* Cəlil - 1957-ci il

### Baletləri

* Fatyx - 1943-cü il
* Zyugra - 1946-cı il
* İki əfsanə - Zyugra və Nzheri; 1970-ci il

Mükafatları
-----------

* SSRİ xalq artisti (1957)
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1981)
* İkinci dərəcəli iki Stalin mükafatı laureatı (1948, 1950)
* SSRİ Dövlət Mükafatı laureatı (1970)

Ölümü
-----

2 iyun 1988-ci ildə Ufada Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasında Tatarıstanın Ədəbiyyat və İncəsənət Günləri günlərində "Cəlil" operasının yeni variantının konsertindən sonra qəflətən dünyasını dəyişmişdir. Kazan şəhərindəki Arskoye qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Nazib Gayazovitch, Näcip Ğayaz ulı, Назиб Гаязович, Нәҗип Гаяз улы, Nazib Gaïazovitch Cihanov // Musicalics (fr.).
2. ↑  *Slonimsky, Nicolas.* Zhiganov, Nazib. Baker's Biographical dictionary of musicians. Nyu-York. 1978. səh. 1944. ISBN 0-02-870240-9.
3. ↑  "Назиб Жиганов: вехи биографии. По документам Национального архива Республики Татарстан". 15 sentyabr 2016 tarixində arxivləşdirilib  (#archive\_missing\_url).  (#cite\_web\_url);  (#accessdate\_missing\_url)
4. ↑  *М. Друскин.* "Опера Жиганова «Джалиль»". 2022-03-16 tarixində arxivləşdirilib.