recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**"Yuvarlanan ildırım" əməliyyatı** (*ing.* Rolling Thunder) — Vyetnam müharibəsi zamanı ABŞ təyyarələri tərəfindən Vyetnam Demokratik Respublikasına (VDR) qarşı bombardman kampaniyasının kod adı.

"Yuvarlanan ildırım" əməliyyatı 2 mart 1965-ci ildən 31 oktyabr 1968-ci ilə qədər Lindon Consonun prezidentliyi dövründə həyata keçirilmişdir. Bu, İkinci Dünya müharibəsinin bitməsindən bəri ən uzunmüddətli bombardman kampaniyası olmuşdur .

Zəmin
-----

29 oktyabr 1964-cü ildə Birləşmiş Ştatlar Prezidentinin müşaviri Vilyam P. Bandi Vyetnamın cənubunda Vyetkonqun bu və ya digər böyük hərəkətinə cavab olaraq, ABŞ Hind-Sakit okean Komandanlığı tərəfindən Şimali Vyetnam ərazisindəki hədəflərə kütləvi zərbələr endirməyi təklif etmişdi.

18 noyabr 1964-cü ildə Amerikanın "F-100" və "T-28" təyyarələri Laosun hava məkanından Şimali Vyetnamın hava məkanını zəbt edərək Kuanqbin vilayətinin rayonlarından birinə hücum etmişdir. 27 noyabr 1964-cü ildə SSRİ-nin ABŞ-nin hərəkətlərini Şimali Vyetnamın suverenliyinə kobud qəsd kimi qiymətləndirdiyi "TASS" hesabatı dərc olunmuşdur.

1965-ci il yanvarın sonunda Birləşmiş Qərargah Rəisləri "Alovlanan nizə" adlı proqram çərçivəsində hava hücumları üçün hədəflərin siyahısını təqdim etmişdir.

1965-ci il fevralın 6-dan 7-nə keçən gecə Cənubi Vyetnam Milli Azadlıq Cəbhəsinin (CVMAC) qüvvələri Pleyku yaxınlığındakı ABŞ aerodromuna və ondan yeddi kilometr aralıda yerləşən Kemp-Holloveydəki vertolyot bazasına hücum etmişdir. Bu zaman 137 amerikalı yaralanmış, 9-u həlak olmuş, 16 helikopter də sıradan çıxmışdır. ABŞ Prezidenti L. B. Conson demək olar ki, dərhal "Alovlanan nizə" proqramının bir hissəsi olaraq hədəflərə zərbələr endirmişdi. Reyd o qədər də uğurlu alınmamışdı, çünki onu həyata keçirmək qərarına gələn mülki şəxslər aviasiyanın imkanlarını və obyektlərin xüsusiyyətlərini nəzərə ala bilməmişdilər.

10 fevralda CVMAC Kuinyonda ABŞ elementlərinə hücum etmiş, nəticədə 23 əsgər öldürülmüş və 21 əsgər yaralanmışdır. Buna cavab olaraq ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin təyyarələri və Cənubi Vyetnam pilotları Şimali Vyetnamın cənubundakı hədəflərə hücum etmişdilər. Bu dəfə ABŞ hökuməti əməliyyatları "Vyetkonq və şimali vyetnamlıların davamlı təcavüz nümayişinə" ümumi cavab kimi qiymətləndirmişdi.

13 fevral 1965-ci ildə ABŞ prezidenti L. B. Conson "Yuvarlanan ildırım" əməliyyatının başlamasını əmr etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  Филипп Б. Дэвидсон. Война во Вьетнаме. 1946—1975. М. 2004
2. ↑  Ежегодник Большой Советской Энциклопедии, 1965 (вып. 9). М. «Советская энциклопедия», 1965. стр.69
Aviasiya sığortası təyyarələrin itməsi riskini əhatə edir
**Aviasiya sığortası** — daxil olmaqla sığorta:

* aviasiya müəssisəsinin (aviaşirkətin) risk sığortası;
* aviasiyada məhsul məsuliyyətinin sığortası.

Aviasiya sığortası 20-ci əsrin əvvəllərində yaranmış və mülki aviasiyanın inkişafı, təyyarələrin sayının artması və yüklərin və sərnişin daşınmasının həcmi sayəsində ikinci yarısında ən yüksək zirvəyə çatmışdır.

Aviasiya sığortasının bir xüsusiyyəti itkilərin fəlakətli xarakteri və müvafiq olaraq böyük miqdarda sığorta ödənişləridir. Bu səbəbdən bəzən sığorta hovuzlarında qruplaşdırılan böyük sığorta şirkətləri bu sığorta ilə məşğul olurlar. Demək olar ki, bütün aviasiya riskləri bu sığorta növü üçün balanslı sığorta portfeli əldə etmək üçün təkrar sığorta olunur.

Aviaşirkətin risk sığortası
---------------------------

Aviaşirkətlərin risk sığortasına daxildir

* Kasko sığortası və ya bir təyyarənin əmlak növü kimi sığortası;
* Təyyarə sahibinin məsuliyyət sığortası;
* Ekipaj sığortası;
* Hava yüklərinin sığortası
* digər risklər.

Sığorta gövdəsi sığortası yerdə, havada, suda və ya nəqliyyat zamanı baş vermiş qəza nəticəsində təyyarənin itirilməsi və ya zədələnməsini əhatə edir. Aviasiya gövdəsinin standart şərtləri hərbi risklər, terror aktları, zorakılıq və ya təxribat, tətillər, vətəndaş iğtişaşları, təyyarənin tutulması və hakimiyyət orqanlarının qərarı ilə çıxarılmasını istisna edir

Müharibə riskləri kimi standart sığorta ilə bağlı bəzi istisnalar ayrı bir müqavilə əsasında sığortalana bilər.

Aviaşirkətdəki risklərin sığortasına istehsaldakı fasilələrdən sığortalanma və mühərrik komponentlərinin pozulmalarından sığorta da daxildir.

Aviaşirkətlərin məsuliyyət sığortası
------------------------------------

Aviaşirkətin məsuliyyət sığortası, əksər ölkələrdə və müvafiq olaraq xaricə uçarkən aviaşirkətlər dəymiş ziyana görə üçüncü şəxslərin qarşısında məsuliyyətlərini sığortalamağa borcludurlar

Sərnişinlərin ölümü və baqajın itirilməsi və ya zədələnməsi halında minimum məsuliyyət dərəcəsini təyin edən Daşıyıcıların Məsuliyyəti haqqında Varşava Konvensiyası var. Rusiya Federasiyasının Hava Məcəlləsinə əsasən (maddə 133, səh. 9), bir hava gəmisinin sərnişini qarşısında daşıyıcının mülki məsuliyyətinin icbari sığortası üçün aşağıdakı məsuliyyət hədləri (sığorta məbləğləri) müəyyən edilmişdir: həyat və sağlamlığa dəyən ziyana görə — 2 milyon rubla qədər (ayrıca — ölüm halında — dəfn xərcləri 25 min rubla qədər), itirilmiş baqaj üçün — 1 kiloqram baqaj ağırlığına görə 600 rubl, itirilmiş şəxsi əşyalar üçün (təyyarə salonunda) — 11 min rubla qədər

Ekipaj sığortası
----------------

Ekipaj sığortası iki formada həyata keçirilir

* lisenziyanın itirilməsindən sığorta;
* qəza heyətinin sığortası

Xarici keçidlər
---------------

* Aviasiya və kosmik sığorta. Bu gün sığorta
* Aviasiya sığortası — Media nəşrləri
* 2013-cü ildə aviasiya sığortası: Yeni il, köhnə problemlər // Aviasiya Explorer, 25 fevral 2013

İstinadlar
----------

1. ↑   Авиационное и космическое страхование // Страхование: учебник (3-е изд). М.: Магистр. Под ред. Т. А. Фёдоровой. 2009. 577–593. ISBN 978-5-9776-0032-3.
**Mavrlar** – qədim dövrdə və orta əsrlərdə bir sıra müxtəlif tayfalara verilən şərti ad. Qədim romalılar Mavretaniyada (Afrikanın şimal-qərbində ölkə) yaşayan əhalini mavrlar adlandırırdılar. Pireney yarımadası ərəblər və bərbərlər tərəfindən fəth edildikdən sonra Avropada onları mavr adlandırmağa başladılar. Kordova xilafəti dövründə Pireney yarımadasının bütün müsəlmanlarına mavr deyirdilər. Rekonkistadan sonra Şimali Afrikanın müsəlman ərəblərini, əsasən də şəhərliləri mavr adlandırırdılar. Bəzən Cənubi Ərəbistan və Seylon adasından gələnlərin qarışıq kəbinlərindən törəyənlərə də mavr deyirdilər.

Etimologiyası
-------------

"Mavr" sözünün etimologiyası qeyri-müəyyəndir. Buna baxmayaraq, bu, finikiyalıların "qərblilər" mənasını verən "*Mahurin*" terminindən törəmiş ola bilər. "*Mahurin*"dən qədim yunanlar "*Mauro*", latınca isə "*Mauri*" sözü yaranmışdır. Odur ki, "mavr" sözünün Finikiya mənşəli olduğu ehtimal edilir. Bəzi mənbələr bu sözün ivrit mənşəli olduğunu bildirir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Skutsch, Carl.* Encyclopedia of the World's Minorities (ingilis). Routledge. 2013-11-07. 31. ISBN 978-1-135-19388-1. 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-27.
2. ↑  First Encyclopaedia of Islam: 1913-1936 (ingilis). BRILL. 1993. 560. ISBN 978-90-04-09796-4. 2023-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-27.
3. ↑  *Ditson, George Leighton.* Adventures and Observations on the North Coast of Africa, Or, The Crescent and French Crusaders (ingilis). Derby & Jackson. 1860. 122. 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-27.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Mavritaniya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Matara** (sinh. මාතර, tam. மாத்தறை) — Şri-Lankada şəhər. Cənub əyalətinin okean sahillərində yerləşir. Ölkə paytaxtı Kolombodan 160 km məsafədədir. *Matara dairəsinin* əsas ticarət mərkəzi və inzibati mərkəzidir. Şəhər 2004-cü ildə Hind okeanında baş vermiş zəlzələdən böyük zərər görmüşdür. Şəhər əhalisinin sayı 68 000, aqlomerasiyada isə əhalinin sayı 831 mindir.

Etimologiyası
-------------

«Matara» sözü «Böyük bərə» mənasını verir və böyük ehtimal ki, tamil dilində olan «*matturay*» sözündəndir. *Matturay* sözü isə «böyük dəniz limanı» və ya «böyük qala» mənasını daşıyır. Digər ehtimala görə şəhərin adı portuqal sözü olan «matora»nın düzgün ifadə edilməməsi nəticəsində yaranmış. Portuqaliyalılar 1672-ci illərdə şəhəri «Mature» və ya «Maturay» adlandırmışdılar. «Matora» sözünün kökü «maqa tera» söz birləşməsindən meydana gəlmiş və *Böyük çayın birləşdiyi yer* mənasını verir.

Şəhər həmçinin «Maqa Tota» və ya Maqa-pattana adlanmış — Böyük bərə. «Maqatota» sözü tamil sözü olan «maqa etara»dan formalaşmış və mənası *böyük dayazlıq* deməkdir. İndi Nilvala çayı Matara şəhərini kəsib keçir. Keçmişdə isə şəhərin bu hissəsi daha geniş olmuş və bərələr hərəkət etmişdir. 1673-cü ildə hollandiyalı nazir Filipp Baldey şəhəri «Mature» adlandırmış, 1681-ci ildə Robert Noks isə «Matura» adından istifadə etmişdir. 1744-cü ildə Qeydt şəhəri «Maderon» adlandırmış.

Tarixi
------

Matara tarixən Ruquna Krallığının bölgəsi hesab olunur. Bu krallıq Şri-Lankanın üç krallığından biri idi. Buddizim rahibi Şri Raqula Teranın ehtimalına görə Kral Veerabamapanam Mataranı paytaxt elan etmiş və şəhəri Mapatuna adlandırmışdır. Şəhər mərkəzində ki, qədim məbəd krallar tərəfindən inşa olunmuş və müasir dövrdə buddistlərin müqəddəs məkanlarından biri hesab olunur.

XVI və XVIII əsrlərdə Matara portuqalların və hollandların hakimiyyəti altında idi.

1756-cı ildə hollandlar Şir-Lankanın Dəniz Əyalətini işğal etmiş və bölgəni dört inzibati dairəyə ayırmışdılar — Sabaraqamuva, Sat Korli, Satara Korele və Matara. Bu dairələrin içində Matara daha böyük əraziyə sahib idi. Kral Dqarmapalın hollandlara verdiyi sənəddə Matara rayonunun ərazisi Şri-Cayavardenepura-Kottedən Valave Qanqa çayına kimi göstərilirdi.

Etnik tərkibi
-------------

Matara şəhərinin etnik tərkibində əsas üstünlük sinhallara məxsusdur. XVI və XVII əsrələrdə bu bölgəyə Ərəbistandan ticarət məqsədi ilə larakallar (mavrlar) köç etmişdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "*Trip destination Matara Sri Lanka*". 2011-07-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-14.
2. ↑  *A. S.; Kulasuriya.* Place Name study in Sri Lanka some Issues and perspectives. // Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka : journal. — 1995. — Vol. 40. — P. 131—154.
3. ↑  Xavier S. Thani Nayagam. 1964. 450. Academy of Tamil Culture. Tamil Culture. Arxivləşdirilib 2023-07-27 at the Wayback Machine
4. ↑  Dutch Reformed Church in Sri Lanka General Consistory. 1983. 280. Pragna Publishers.Faith of our fathers: history of the Dutch Reformed Church in Sri Lanka (Ceylon) Arxivləşdirilib 2019-11-10 at the Wayback Machine
**Skuqeryoya adası** (norv. Skogerøya, Ş.saam. Sállan) — Barens dənizində, Norveçin şimalında, Finnmark vilayəti ərazisində yerləşən ada. Varanger-fiordun cənub hissəsində yerləşir. Adanın sahəsi 129 km²-dir. Adanın daimi əhalisi yoxdur. Maqeyoya adasından şərqdə yerləşən Norveçə məxsus ən böyük adadır.

İnzibati cəhətdən Syor-Varanger kommunasına daxildir.

Yay və payız aylarında ada şimal marallarının olağı kimi istifadə olunur.

Coğrafiya
---------

Skuqeryoya Kirkenesdən 10 km şimal-qərbdə, Neydendən 15 km şimal-şərqdə, Vadcyodan 20 km cənubda yerləşir. Ada yaxınlığından Kirkenesə gedən dəniz yolu keçir.

Adanın ən hündür nöqtəsi Skogerøytoppen dağlarının şimalında hündürlüyü (Ş.saam. Ákkelgáisá) 445 m olan zirvədir.

Onun şərqi qərbinə nisbətdə daha parçalıdır.

Adanın bir hissəsi meşə ilə örtülüdür.

Tarixi
------

Əvvəllər adada yaşayış var idi. Burada mövcud olmuş yaşayış məntəqələri: Revøysund, Steinskjernes, Nord-Leirvåg və Sør-Leirvåg. Adanın sonuncu poçt ünvanı (9936 Steinskjernes) 1 dekabr 1984-cü ildə bağlanmışdır.

İkinci Dünya müharibəsi dönəmində Skuqeryoya və yaxınlıqda yerləşən adada vermaxta məxsus bunker və sahil batareyası yerləşirdi. Müharibənin sonlarında almanlar qoşunlarını əraziudən çıxartmışdır.

Mənbə
-----

* "Skogerøya" (norveç). Store norske leksikon. 2013-04-23. 2015-02-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-10.
* *Hallgeir Henriksen*. Skogerøya kan bli oljeøya // 27 may 2004. (norv.)

İstinadlar
----------

1. ↑  *Steinar Pedersen.* "NOU 1994: 21 Bruk av land og vann i Finnmark i historisk perspektiv — Bakgrunnsmateriale for Samerettsutvalget" (norveç). Regjeringen.no. 1994. 2015-02-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-10.
'Red Passion'
**Kivi** — Kivi meyvəsi, becərmə qrupuna aid bitkilərin və Acinidia deliciosa bitki meyvələrinin, üzüm kimi meşəli dırmaşan bitki növlərinin ümumi adı və A. deliciosa və digər Actinidia növləri arasındadır. Kiwi tərəfindən ifadə edilən cücərtilər qrupu və bu qrupdakı ən ticari baxımdan əhəmiyyətli kultivarların tam adları aşağıdakılardır: Kultivar qrupu: Actinidia deliciosa Kiwifruit qrupu Kultivar: Actinidia deliciosa 'Hayward' Kultivar: Actinidia deliciosa 'Chico' Kultivar: Actinidia deliciosa 'Saanichton 12' Kivi meyvəsi Şərqi Asiyadan (əsasən Çin) gəlir və bol C vitamini meyvələri olan çoxillik bir bitkidir.

Kivinin faydalı xüsusiyyətləri
------------------------------

Kivinin ən faydalı xüsusiyyəti damarları bağlayan yağların yandırılmasıdır:

Lipid metabolizması pozulmuş insanlar üçün kivi lazımdır. Bu meyvə C vitamini, fol turşusu və B6 vitamini ilə zəngindir, ona görə də vitamin çatışmazlığının qarşısını almaq üçün yeyilməlidir. Kivi də kollagen istehsalını stimullaşdırır və saçların vaxtından əvvəl ağarmasının qarşısını alır. Bu meyvəni təhlükəsiz gənclik və gözəllik məhsulu adlandırmaq olar.

Kivi xüsusilə hamilə qadınlar üçün dəyərlidir. Tərkibində ana və körpənin ürəyinin normal işləməsi üçün lazım olan kalium var. Dəmirin sorulmasına kömək edir, qəbizlik ehtimalını azaldır.

Amma kivi kəskin mədə xəstəliyi, sitrus meyvələri alerjisi olanlar və ishala meylli insanlar üçün pəhrizdən xaric edilməlidir.

İstinadlar
----------

1.Publika.az saytı

* Sağlamlıq
* 2 Dekabr 2021 07:47

xüsusiyyətləri
Temperament tiplərinə Hippokratın verdiyi fleqmatik, Xolerik, sanqvinik və melanxolik adları, şəkildə sadalanma soldan sağa istiqamətlənmişdir
**Sanqvinik** – bu tipə aid insanlar emosional, zirək və diribaş olurlar. O qədər zirəkdirlər ki, onları bir dəqiqə bir yerdə saxlamaq qeyri-mümkündür. Həmişə hara isə tələsirlər, gedirlər, gəlirlər. Oturaq iş onlarlıq deyil. Ətrafda olan heç nə onların diqqətindən kənarda qalmır. Hər şeyə maraq göstərirlər. Və onların maraq obyektləri tez-tez dəyişir. Psixoloqların təbirincə desək, sanqviniklərin maraqları davamsız və qeyri-sabitdir. Elə ona görə də, böyük həvəslə, coşğunluqla başladıqları işdən son dərəcə süstlüklə də əl çəkirlər.

Heç bir tip sanqvinik qədər istənilən şəraitə, vəziyyətə tez uyğunlaşa bilmir. Sanqviniklərin bu xüsusiyyətini qeyd edən psixoloqlar bir qədər mübağiləyə yol verərək, söyləyirlər ki, "sanqvinik yadplanetlilərin arasına düşsə belə, onun üçün vəziyyət elə də cansıxıcı olmayacaq. Qısa zaman ərzində onlarla dil tapacaq. Və həyatdan həzz almağı bacaracaq". Bir sözlə, bu qəbildən olan insanlar istənilən şəraitə tez alışırlar. Son dərəcə emosional olsalar da, yaddaşları zəifdir. Onlar üçün sanki hər şey bir anlıqdır: tez sevinib, tez də kədərlənirlər. Ancaq heç nə onları təbdən çıxarmır. Çünki sevinci də, kədəri də tez unudurlar. Bir sözlə, onlar üçün yalnız bu gün, bu saat, bu an var. Eyni zamanda bu tip insanlar təsir altına tez düşürlər. Elə buna görə də bu insanlardan bəziləri son dərəcə özbaşına, bəziləri isə bunun tam əksinə olaraq, intizamlıdır.

Həmçinin bax
------------

* Temperament
* fleqmatik
* хоlerik
* Melanxolik

İstinadlar
----------

1. ↑  Temperament və onların növləri [*ölü keçid*]
**Samirə Elxan qızı Səfərəliyeva** — Azərbaycan jurnalisti, televiziya aparıcısı.

Samirə Səfərəliyeva 3 iyun tarixində Bakı şəhərində anadan olub. Valideynləri Səfərəliyev Elxan Nuruş oğlu və Səfərəliyeva Xədicə Həzi qızı Laçın rayonunda anadan olduqlarından uşaqlığı elə bu rayonda keçib.[*mənbə göstərin*]

### Şəxsi həyətı

Ailəlidir. Ruslan (2003) və Mədinə (2011) adında iki övladı var.

Fəaliyyəti
----------

1981-ci ildə Nizami rayonundakı 129 nömrəli orta məktəbin 1-ci sinfinə gedib. 1991-ci ildə orta məktəbi bitirib, sənədlərini Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinə verib. Lakin daxil ola bilməyib. Müxtəlif qəzetlərdə ştatdankənar müxbir kimi fəaliyyətə başlayıb. İlk yazısı isə Laçın rayonunda nəşr edilən "Laçın" qəzetində çıxıb.[*mənbə göstərin*]

1993-cü ildə Qərb Universitetinin "Ümumbəşər siyasəti və iqtisadiyyatı" fakultəsinə daxil olub. Axşam şöbəsində oxuduğu üçün günortalar qəzet və jurnallarda jurnalistik fəaliyyətini davam etdirib. 1998-ci ildə ANS ÇM radiosunda dj kimi fəaliyyətə başlayıb. Bir müddət işləyəndən sonra "Xəbərçi" verilişinə aparıcı keçirilib. 2000-ci ilədək burada müxbir, aparıcı, redaktor assistenti, aparıcı-redaktor işləyib. Daha sonra isə ANS-in "Salam Azərbaycan" səhər kanalında aparıcı redaktor, daha sonra isə şef redaktor vəzifələrində çalışıb.

2007-ci ildə ANS PRESS Nəşriyyat Evində www.anspress.ws saytında Azərbaycan bölməsinin redaktoru kimi fəaliyyət göstərib. 1 il sonraANS TV Bədii Publisistik Verilişlər Departamentində, Baş Prodüsserin müavini vəzifəsinə keçirilib. 2009-cu ildə Daha sonra yenidən ANS PRESS Nəşriyyat Evində www.anspress.ws saytının həm Azərbaycan həm də Rus bölməsinin şef redaktoru kimi fəaliyyət göstərib. |18|12|2021}}

2010-cu ildə Bədii Publisistik Verilişlər Departamentinin Baş Redaktoru vəzifəsinə təyin edilib. 2016-cı ilin fevral ayına kimi bu vəzifədə çalışıb

2019-cu il oktyabrın 1-dən REAL TV-də Baş direktorun layihələr üzrə müavini vəzifəsinə təyin olunub.

Keçdiyi kurslar
---------------

S. Səfərəliyeva Asiya Dialoqu İctimai Birliyinin vasitəsilə 1 ay ərzində Türkiyənin CNN Türk telekanalında jurnalist kimi staj keçərək sertifikat almışdır. Daha sonra isə 1 həftə ərzində Ankara və İstanbulda TRT və Habertürk kanallarında staj keçib. Rusiyanın Sankt Peterburq şəhərində "Школа журналистики" məktəbində kurs keçib.

Mükafatları
-----------

22 iyul 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Samirə Səfərəliyeva kütləvi informasiya vasitələrinin inkişafında xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-11-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-11.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-11-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-11-11.
3. ↑   Arxivləşdirilib 2021-11-11 at the Wayback Machine.
4. ↑  "Laçın yurdu" jurnalı, № 2(4), 2011, Bakı, "Nurlar", 2012.
**Xalq Səfərbərlik Qüvvələri** (bəzən *Xalq Səfərbərlik Komitəsi* və *Xalq Səfərbərlik Bölmələri* olaraq da adlandırılır) (*ərəb.* الحشد الشعبي‎‎ al-Ḥashd ash-Shaʿbī) – daha çox **Həşdi Şabi** adı ilə də tanınan İraq dövləti tərəfindən maliyyələşdirilən, əsasən şiə müsəlman qruplarından ibarət olan, eyni zamanda sünni müsəlman, xristian və yezidi qruplarını da əhatə edən hərbi birləşmədir. Həşdi Şabi bölmələri bir qruplaşma kimi 2014-cü ildə yaradıldı və İŞİD-ə qarşı demək olar ki, hər bir böyük döyüşdə mübarizə apardı. 2018-ci ilin əvvəllərində İraqın o vaxtki Baş naziri olaraq Baş Komandan Heydər əl-Abadi tərəfindən tamamilə yenidən qurulandan sonra yeni İraq Respublika Qvardiyası adlandırıldı. Keçmiş Baş nazir "Xalq Səfərbərliyi döyüşçülərinin vəziyyətini uyğunlaşdırmaq üçün" qaydalar tərtib etdirdi və onlara İraq ordusunun digər birləşmələrində olduğu kimi maaş verdirirdi.

Loqotip və bayraq
-----------------

Birləşmə tərkibindəki qrupların hər birinin ayrılıqda öz bayraqları olsa da, Xalq Səfərbərlik Qüvvələri olaraq İraq bayrağı ilə birlikdə üzərində "Al-Hashd Al-Sha'bi" ibarəli yazı olan sarı vəya ağ bayraq da istifadə edilir.

Adı
---

Rəsmi yerli adla əlaqədar olaraq, ərəbcə الشعبي (ash-Shaʿbī) kəlməsi xalq arasında deyildiyi kimi "xalq" və ya "populyar" kimi tərcümə olunur. Ərəb dilində الحشد (al-Hashd), səfərbərlik prosesindən daha çox səfərbər olunan bir qrup insan anlamı kimi - "səfərbərlik" mənasını verir. Digər mənalarda isə əl-həşd "izdiham", "qoşun", "dəstə", "toplaşmaq" və ya "birləşmək" kimi də tərcümə edilə bilər.

Formalaşması
------------

Başlanğıc vaxtda yəni 2014-cü ildə Həşdi Şabi tərkibində Nuri əl-Malikinin dəstəyi ilə vuruşan yeddi milis qrupu var idi:

* Bədr Təşkilatı
* Əsaib Əhl əl-Həqq
* Xətaib Hizbullah
* Xətaib Seyyid əl-Şühəda
* Hərəkat Hizbullah əl-Nücəba
* Xətaib əl-İmam Əli
* Xətaib Cund əl-İmam

Karnegi Orta Şərq Beyin Mərkəzi təmsilçiləri Faleh Cabar və Renad Mansour'un sözlərinə görə, Baş nazir Nuri əl-Maliki bu qüvvələri İŞİD-in meydana çıxması ilə mübarizə aparmaq və özünün sünni bölgələrində təsirini qorumaq üçün istifadə etdi.
**Oqtay Murtuzayev** (*Oqtay Şirağa oğlu Murtuzayev*; 1952, Bakı) — Rəssam.

Həyatı
------

Oqtay Murtuzayev 1952-ci ildə Bakı şəhəri Balaxanı qəsəbəsində anadan olub.Bakı şəhəri 69 mömrəli məkrəbi bitirib. 1968-ci ildə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyası daxil olub. 1972-ci ildə məktəbi müvəffəqiyyətlə bitirir, yaradıcılıqla məşğul olur. 1985-ci ilə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinə (keçmiş M.Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutuna) daxil olur.SSRİ xalq rəssamı, Dövlət Mükafatı Laureatı, sənətşünaslıq elmləri doktoru, professor Lətif Kərimovun tələbəsi olmuşdur.

Yaradıcılığı
------------

1990-cı ildə *Dekorativ tətbiqi* sənədlər üzrə rassamlıq fakültəsini bitirmişdir. Türkiyədə 1990-cı ildə fəırdi sərgisi olub. Əsərlər dünyanın bir çox ölkələrində şəxsi kolleksiyalarında nümayiş etdirilir. 1997-ci ildən Rəssamlar İttifaqının üzvüdir. Birinci Ümumittifaq Festifalı laureatı adı verilmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Rəssamlar İttifaqı
* Məmmədyar Cəfərov (rəssam)

Xarici keçidlər
---------------

* Rəssamlara keçid : Azərbaycan rəssamlarının vahid informasiya bazası

İstinadlar
----------

1. ↑  Qafar Qasımlı Ləl torpaqlı Balaxanı Bakı 2001 s. 26
**Alqarve krallığı** (*port.* Reino do Algarve; ərəbcə *Qərb əl-Əndəlüs*, غرب الأندلس sözündən) — Portuqaliya krallığının tərkibində nominal krallıq. Kontinental Portuqaliyanın ən cənub bölgəsində yerləşirdi, 1910-cu ildə monarxiyanın sonuna qədər mövcud olmuşdur.

Bu, Portuqaliya taxt-tacının dominionu idi və guya Portuqaliyadan ayrı bir krallıq idi. Hər halda, əslində, "Alqarve krallığının" heç bir qurumu, xüsusi imtiyazları və ya muxtariyyəti yox idi. Alqarve siyasi cəhətdən Portuqaliyanın digər vilayətlərinə çox bənzəyirdi və "Alqarve kralı" vilayət Portuqaliyanın Rekonkista zamanı mavrlardan fəth edilən son ərazisi olduğuna görə sadəcə fəxri ad idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Censuses at the time just refer to "Portugal" (1864 Arxivləşdirilib 2021-03-01 at the Wayback Machine and 1878 Arxivləşdirilib 2020-10-29 at the Wayback Machine) or the "Kingdom of Portugal" (1890 Arxivləşdirilib 2020-09-23 at the Wayback Machine and 1900 Arxivləşdirilib 2020-10-29 at the Wayback Machine), without any reference to the existence of any special statue of the Algarve, which appears as just another province of Portugal.
**Mart Nutt** (21 mart 1962, Tallin – 2 iyun 2019) — estoniyalı siyasətçi və tarixçi.

Təhsili
-------

Mart Nutt 1980-ci ildə Tallin Nomme gimnaziyasını bitirdikdən sonra Tartu universitetinə daxil olub. 1985-ci ildə universiteti tarix etnoqrafiya üzrə magistr dərəcəsi ilə bitirib. 1988-ci ildə doktorluq dərəcəsi alıb. 16 dekabr 2011-ci ildə Tallin Politexnik Universitetində "Eston parlamentinin hakimiyyəti, beynəlxalq münasibətlərin formalalaşdırılması və reallaşdırılması" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib.

Fəaliyyəti
----------

1988-ci ildən 1991-ci ilə qədər Estoniya açıq səma altında muzeyinin elmi rəhbəri olub. 1991-ci ildən 1992-ci ilə qədər o Estoniya Xarici İşlər Nazirliyində şöbə müdiri vəzifəsində fəaliyyət göstərib. 2003-cü ildən 2004-cü ilə qədər Yaan Tonisson İnstitutunda elmi rəhbər olub. 2011-ci ildə İnsan Hüquqları İnstitutunun idarə heyətinin üzvü olmuşdur.

### Siyasi fəaliyyəti

1989-cu ildə azad gənclər təşkilatı olan "Res Publica"-nın üzvü kimi Respublikaçı Milli Koalisiyanın yaranmasında təşəbbüs göstərənlərdən biri kimi tanınmışdır. 1990-cı ildə o, Pro Patria və Res Publica müttəfiq partiyasına üzv olur. 1992-ci ildən Riygikoqu üzvü 1993-cü ildən 1999-cu ilə qədər isə Tallin şəhər şurasının üzvü olur. O, Pro Patria və Res Publica müttəfiq partiyasının idarə heyətinin, Yaan Tonisson İnstitutunun, Miqrasiya fondunun və Estoniya Müdafiə Liqasının üzvüdür.

### Sosial fəaliyyəti

O, 2007-ci ildən BMT-nin İnsan Hüquqları üzrə Komitəsinin, 1998-ci ildən isə Avropa Rasizm və Dözümsüzlüklə Mübarizə Komissiyasının üzvü olmuşdur. Estoniya Rəssamlıq Akademiyasının kuratoru və eston ordusunun ehtiyatda olan leytenantı olub.

Mükafatları
-----------

* V dərəcəli Dövlət Gerbi Ordeni — 2001-ci il.
* II dərəcəli Dövlət Gerbi Ordeni — 2018-ci il.

Kitabları
---------

* "Estonian History VI. War for independence".
* "Present Estonia and political system".

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-03.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-05-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-03.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-05-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-03.
**Karla Qucino** (*ing.* Carla Gugino, 29 avqust 1971, Florida, ABŞ) — amerikalı aktrisa. Əsasən *"Günahlar şəhəri"* filmindəki Lusill roluna görə tanınır.

Həyatı
------

Karla Qucino 29 avqust 1971-ci ildə ABŞ-nin Florida ştatında dünyaya gəlib. İtalyan mənşəli amerikalıların ailəsində dünyaya göz açan aktrisa davamlı olaraq anası ilə birlikdə Kaliforniyanın şəhərlərində yaşamalı olub. 15 yaşı olanda onlar San-Diyeqoda yaşayırdılar. Bu zaman model karyerasına başlamaq istəyən Karla Nyu-Yorka getməyi qərara alır. Ancaq boyu hündür olmadığı üçün bu iş perspektiv vəd etmədi və o, Los-Ancelesə köçdü. Xalasının məsləhəti ilə Karla aktyorluq məharəti kurslarına getməyə başladı. Anası isə onu Los-Ancelesə altı aylıq oxumağa göndərmişdi və artıq San-Diyeqoya qayıtmasında israr edirdi.

Karyerası
---------

San-Diyeqoya qayıdana kimi Karla özünün ilk filmi sayılan "Beverli-Hillsdən olan dəstə" komediyasına çəkilməyə vaxt tapdı. Sonra isə bir neçə kiçik rollar oldu və 1993-cü ildə o, "Bu oğlanın həyatı" dramında əməlli-başlı bir rola çəkildi. Karla Qucino, Maykl Cey Foksla birlikdə "Spin City" sitkomunda da oynadı. Aktrisa "Dəniz quldurları" adlı Britaniya serialında və bir neçə telefilmdə də rol aldı. 1998-ci ildə o, Brayan De Palmanın "İlanın gözləri" trillerində oynadı. Sonra çəkildiyi "Uşaq casuslar" və "Yeganə" filmləri Karlaya məşhur aktrisa statusunu qazandırdı. 2004-cü ildə o, Brodveydə teatr debütü edib və Artur Millerin "Süqutdan sonra" pyesində Meggi rolunu canlandırıb. Karla Qucino, Bon Covinin "Always" mahnısına çəkilmiş klipə və "L`oreal"ın saç boyası reklamına da çəkilib. Aktrisa tünd şokolad və çərəzi çox sevir, amma kökəlməyə meyilli olduğu üçün bu ərzaqlardan az yeyir. Onun sevimli hobbisi yoqa, səyahətlər və köhnə dostların əhatəsində keçirdiyi axşamlardır. Aktrisanın sol topuğunda kəpənəkşəkilli kiçik bir tatuaj var.

Seçilmiş filmoqrafiya
---------------------

1. Tək (film, 2001)

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Aktyor** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Ümumrusiya Müəssislər Məclisinə seçkilər** — Rusiyada Fevral inqilabından (1917) sonra yaranan Müvəqqəti hökumətin ali nümayəndəli qanunvericilik orqanı yaratmaq məqsədilə ümumi seçki hüququ əsasında Ümumrusiya Müəssislər Məclisində həyata keçirdiyi seçkilər.

Tarixi
------

Müəssislər Məclisinə seçkilər üzrə komissiyaya Fətəli xan Xoyski rəhbərlik edirdi. "Müəssislər Məclisinə seçki haqqında Əsasnamə" qadınların, hərbi qulluqçuların səsverməyə buraxılması, dairələrin çoxunda proporsional seçki sisteminin tətbiqi və s. baxımından demokratik sənəd idi. "Müsavat" partiyası Azərbaycanın bütün siyasi partiya və təşkilatlarını seçkilərdə vahid siyahı ilə çıxış etməyə çağırdı. "Müsəlman sosialist bloku" milli qüvvələrin vahid seçkiqabağı blokunu yaratmaq haqqında "Müsavat"ın təklifinə qoşulsa da, aqrar məsələ ətrafında onların arasında fikir ayrılığı yarandı. Ümumrusiya Müəssislər Məclisinə seçkilərdə müstəqil siyasi qüvvə kimi, əsasən, dörd Azərbaycan partiyası -"Müsavat", "Müsəlman sosialist bloku", menşevik "Hümmət" və "İttihad" partiyaları iştirak edirdilər.

Azərbaycan milli qüvvələrinin, xüsusilə "Müsavat"ın güclənməsindən ehtiyatlanan bolşeviklər, menşeviklər, eserlər, kadetlər öz aralarındakı ixtilafları kənara qoyub, "Müsavat‖a qarşı vahid cəbhədə çıxış etdilər.

Fəaliyyəti
----------

Cənubi Qafqaz dairəsi üzrə seçkilərdə iştirak edən 15 partiya arasında menşeviklər, müsavatçılar və daşnaklar, ümumilikdə, səslərin 73%-ni qazandılar. Səslərin sayına görə Cənubi Qafqaz üzrə ikinci yerə çıxan müsavatçılar bolşeviklərdən 6 dəfə çox səs topladılar. Azərbaycan milli hərəkatında "Müsavat" partiyasının aparıcı mövqeyi seçkilər nəticəsində əyani təsdiqini tapdı. Azərbaycan partiyalarının aldığı səslərin 66,5%-i "Müsavat"ın payına düşürdü.

Azərbaycan partiyalarına verilən səslərin 17,2%-ini alan "Müsəlman sosialist bloku"nun uğuru onun aqrar məsələlərdə radikal mövqeyi ilə izah oluna bilər. Belə ki, blok səslərin çoxunu Azərbaycanın qərbindəki kənd rayonlarında qazanmışdı. Azərbaycan partiyalarına verilən səslərin 9,1%-ini menşevik "Hümmət", 7,2%-ini "İttihad" partiyaları aldı.

Ümumrusiya Müəssislər Məclisinə seçkilərdə bütün Rusiya üzrə bolşeviklər 23,9% səs toplaya bildilər və Məclisdə üstünlüyü 62%-dən çox səs toplamış eser və menşeviklər bloku əldə etdi. Bu tərkibdə işə başlayan Ümumrusiya Müəssislər Məclisi bolşevik platformasında durmadığı üçün bir gün sonra buraxıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ümum-Rusiya Müəssislər Məclisinə seçkilər // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II. Bakı: "Lider". 2005. səh. 419. ISBN 9952-417-44-4.
**Möhsün Fəxrizadə Mahabadi** (*fars.* محسن فخریزاده مهابادی‎; 1958, Qum – 27 noyabr 2020) — İranlı fizika və nüvə alimi, İranın Müdafiə Nazirliyinin Tədqiqat və İnnovasiya Təşkilatının rəhbəri.

Həyatı
------

O nüvə fizikası mühəndisliyi üzrə magistr dərəcəsini aldıqdan sonra işə başlamış və bu sahədə universitetin Professoru olmuşdur. Qeyd etmək lazımdır ki, Möhsün Fəxrizadə Amerikanın Foreign Policy nəşri tərəfindən çap olunan dünyanın 500 ən güclü insanı siyahısında yer alan beş İranlı nüfuzlu alimdən biridir.

İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu bir neçə dəfə çıxışlarında İranın Müdafiə Nazirliyinin Tədqiqat və İnnovasiya Təşkilatının rəhbəri olan nüvə alimi Mohsen Fəxrizadənin bu ölkənin nüvə texnologiyası sahəsində mühüm şəxslərdən biri və İsrailin hədəfində olduğunu demişdi.

Korona epidemiyası ilə mübarizə
-------------------------------

İranda Korona epidemiyası başlayarkən və Ağciyər, ürək xəstəlikləri baş verərkən, İran Müdafiə Nazirliyi İran Səhiyyə Nazirliyi ilə əməkdaşlıq edərək diaqnostika dəsti və ürək-damar xəstəliyi peyvəndi də daxil olmaqla lazımi avadanlıqları hazırlamışdır. İran Müdafiə Nazirliyinin korona peyvəndi artıq sınaq ərəfəsində idi. İran Müdafiə naziri Fəxrizadənin, Müdafiə Nazirliyinin Tədqiqat və İnnovasiya Təşkilatının sədri olaraq bu kəşfdə mühüm rol oynadığını bildirdi.

Ölümü
-----

27 noyabr 2020-ci ildə İranın Müdafiə Nazirliyinin Tədqiqat və İnnovasiya Təşkilatının rəhbəri, nüvə alimi Möhsün Fəxrizadəyə sui-qəsd olub. Günorta saatlarında bir qrup silahlı şəxs Tehran yaxınlığında aliminin olduğu avtomobilə hücum edib. Mühafizəçilər və silahlılar arasında güclü atışma baş verib. Qarşıdurma zamanı M.Fəxrizadə ağır yaralanıb və xəstəxanaya çatdırılıb. Həkimlərin səyinə baxmayaraq onun həyatını xilas etmək mümkün olmayıb.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2  Iran: un scientifique spécialisé dans le domaine du nucléaire assassiné près de Téhéran (médias).
3. ↑  Iran scientist linked to military nuclear program killed.
4. ↑  "Şəhid Fəxrizadə kimdir?". 2021-01-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-27.
5. ↑  "İranda nüvə alimi qətlə yetirilib". 2020-12-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-27.
6. ↑  "İranda tanınmış nüvə alimi terrora məruz qalıb". 2022-05-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-27.
7. ↑  "Müdafiə Nazirliyi tərəfindən koronaya qarşı peyvənd testi". 2020-12-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-27.
8. ↑  "Möhsün Fəxrizadənin terrorundan sonrakı anlar". 2023-08-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-28.
9. ↑  "İran Müdafiə Nazirliyinin Tədqiqat və İnnovasiya Təşkilatının rəhbəri qətlə yetirilib". 2021-01-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-27.

Xarici keçidlər
---------------
**Primorsk cərəyanı** (*Liman cərəyanı*, və ya *Şrenka cərəyanı*) — Yapon dənizinin soyuq dəniz cərəyanlarından biri.

Hidroqrafiya
------------

Temperatur inversiyası
Primorsk cərəyanı Tatar boğazından başlayır. Xabarovsk və Primorsk diyarlarının sahili boyunca şimaldan cənuba doğru istiqamətdə hərəkət edir. Cərəyanın suları soyuqdur. Amur çayının mənsəbindən başladığından duzluğu azdır. Amur limanına kimi onun duğluğu 5-dən 15 ‰ qədər artır.
Ancaq Soya cərəyanının bu arada düzluğu isə 33,8–34,5 ‰ təşkil edir. Cərəyanın güçü 1 km/s olur. Bəzi yerlərdə 2–2,5 km/s çata bilir. Cərəyanın eni 100 km, dərinliyi 50 metrdir Povorotnıy burnu yaxınlığında cərəyan iki qola ayrılır. Biri açıq dənizə digəri isə Koreya sahilləri istiqamətinə yönəlir (Şimali Koreya cərəyanı).

Əhəmiyyəti
----------

Primorsk və Tsuşima cərəyanları Yapon dənizinin əsas su sirkulyasını icra edir. Bu cərəyanın səbəbindən kontinental bölgələrin iqlimi mülayım, yayı sərin olur. Yay ayları güçlü tuman müşahidə edilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "История исследования Японского моря". 2014-04-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-15.
2. ↑  "корейские моря :: Корея: страна и люди :: Авторские проекты на Восточном портале". 2013-02-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-22.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-15.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2013-12-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-15.
5. ↑  "АТЛАС ПО ОКЕАНОГРАФИИ БЕРИНГОВА, ОХОТСКОГО И ЯПОНСКОГО МОРЕЙ". 2013-01-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-18.

Mənbə
-----

* Yapon dənizi cərəyanlarının əsas xüsusiyyətləri
Həyatı
------

Almaniyada yaşayan əslən Azərbaycanlı olan İbrahim Əhrari Cənubi Azərbaycanın Urmiya şəhərində doğulub. Elə burada da onun rəssamlığa həvəsi yaranıb. O 1956-cı ildə Təbrizdə rəssamlıq məktəbinə daxil olur. Lakin o dövrdə İranda yaranmış siyasi vəziyyət və İbrahimin valideynlərinin təkidi ilə o rəssamlıq sənətindən uzaqlaşır. 1966-cı ildə İbrahim Əhrari Almaniyaya gedir və orada yaşayıb rəssamlıq, qrafika-dizayn fakultəsini bitirir. 1975-ci ildən Almaniya Rəssamlar təşkilatının işçisidir. 1988-ci ildən Azərbaycan-Almaniya mədəniyyəti təşkilatını yaradanlardan biridir.

İ.Əhrarinin əsas məqsədi odur ki, Azərbaycan mədəniyyətini Almaniyada tanıtdırıb dünyaya yaysın ki, bizim öz mədəniyyətimiz, öz dilimiz var. Filmdə atların canlı təsvirləri ilə birgə rəssamın rəsm əsərlərində də at təsvirləri üstünlük təşkil edir.

İbrahim Əhrari Azərbaycan Respublikasının Berlindəki Səfirliyi ərəfindən öz ölkəsini United Buddy Bears layihəsində təmsil edən Buddy Ayısının bəzəmək üçün dəfələrlə seçilmişdir. *United Buddy Bears* sərgiləri artıq 5 qitələrdə və 20-dən çox şəhərlərdə keçirilmiş və onlarda Azərbaycanı Ibrahim Əhrari bəzədiyi ayı təmsil etmişdir.

O, həmçinin Berlində Xocalı soyqırımı qurbanlarına ucaldılmış abidənin də həmmüəllifidir.
**İmereti çarlığı** (*gürc.* იმერეთის სამეფო) — XV əsrin sonunda yaranan Kartli və Kaxeti ilə birlikdə Gürcüstanın üç müstəqil feodal krallıqlarından biri. Paytaxtı Kutaisi idi.

XVI əsrin sonlarında İmereti çarlığı yalnız İmereti ərazisi ilə məhdudlaşırdı. 1555-ci ildə imzalanan Amasya sülh müqaviləsinə görə İmereti çarlığı Osmanlı Dövlətinə tabe oldu və vergi ödəməli oldu. İmereti çarlığının tarixi davamlı feodal iğtişaşları və qul ticarətinin çiçəklənməsi ilə əlamətdardır.

Feodal daxili müharibələri xüsusilə XVII əsrdə gücləndi. Yalnız I Solomon (1752–84-cü illərdə hökmranlıq etmişdir) çar hakimiyyətini gücləndirə bilmişdir. O, qul ticarətini qadağan etmişdir, eyni zamanda qərbi Gürcüstanı birləşdirməyə çalışırdı. I Solomonun türklərlə uzun müddətli müharibəsi 1757-ci ildə Xresil zəfəri ilə bitdi və 1758-ci ildə Kartli çarı II İrakli ilə hərbi ittifaq ilə qeyd edildi.

XVIII əsrdə İmeretiya çarları dəfələrlə Rusiyadan kömək istəyirdi, lakin Osmanlı İmperiyası ilə münasibətləri çətinləşdirməmək üçün təvəqqelər rədd olunurdu. 1774-cü ildə imzalanan Kiçik Qaynarca sülhünə əsasən, Osmanlı İmperiyasının İmpereti çarlığına qoyulan vergi ləğv edildi.

1804-cü ildə İmereti kralı II Solomon Rusiyanın himayəsinə keçdi. 1811-ci ildə İmereti krallığı Rusiya İmperiyasının İmereti vilayətinə çevrildi.

Ədəbiyyat
---------

* Имеретинское царство // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Alma Ata: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. II. — ISBN 9965-9746-3-2.
* Посольство стольника Толочанова и дьяка Иевлева в Имеретию, 1650–1652. — Tiflis: изд. Тифлис. ун-та, 1926. — 230 с.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus |
**Mayaka doğru** Virciniya Vulf tərəfindən yazılmış, 1927-cı ildə nəşr olunmuş, modernist üslubda yazılmış əsərdir. Əsər müəllifin sayca beşinci romanıdır. Əsərin yazılış üslubu ilə yazıçı Marsel Prust və Ceyms Coysun modernist roman ənənəsini davam etdirir. Romanda bir neçə dialoqu çıxmaqla, demək olar ki, tamamı ilə durğunluq hökm sürür, yalnız düşüncələrə yer verilir. Əsər üç hissədən ibarətdir, hadisələr və obrazların düşüncələri anonim şəxsin dilindən çatdırılır. 

Romanın həm də avto-bioqrafik yönləri var, xanım Ramsinin obrazında öz anasını göstərən yazıçı, öz ailəsində onun ölümündən sonra yaranmış boşluğu təsvir edir.

Əsər həm "Modern Library" nəşr evi, həm də "Time" jurnalının ingiliscə yazılmış yüz ən yaxşı roman siyahısında özünə yer tapıb.

Mövzusu
-------

 **Birinci bölüm-Pəncərə**. İlk bölüm Hebrid- Skayp adasında, Ramsi ailəsinin yay evində, xanım Ramsi və oğlunun söhbətinin təsviri ilə başlayır. Anası ilə bir gün sonrakı mayak səfərləri ilə bağlı söhbət edən Ceymsə atası hava aydın olmadığından gedə bilməyəcəklərini bildirir. Ata Ramsinin bu hərəkəti onun həm həyat yoldaşı, həm də oğlu ilə mübahisə yaşamasına səbəb olur. Bu hadisə birinci bölüm boyunca müxtəlif məqamlarda yenidən xatırladılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-03-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-16.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-19.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-11-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-27.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2010-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-27.
Hindistanın 1914-ci il xəritəsi
**Hindustan** (hind हिन्दुस्तान *Hindustān*, urdu ہندوستان *Hindostān* *fars.* Hindū‎ — Hind + stan) — Asiyanın cənubunda yerləşən yarımada. Sahəsi 2 milyon km² yaxındır. Şimal sərhəddi Hind çayının deltasından Qanq çayının deltasına qədər uzanır.. Bəzən yarımadanın ərazisinə bütün platonu və dağları aid edirlər.. Yarımada Hindistannın böyük hissəsi, Pakistan və Banqladeşin bir hissəsi özündə birləşdirir.
Qərbdən Ərəbistan dənizi, şərqdən Benqal körfəzi, cənubdan isə Lakkadiv dənizi onun sahillərini yuyur. Yarımadadan cənub-şərqində böyük Şri-Lanka adası yerləşir. Yarımada Hindistan yarımqitəsinin və Hindistan tavasının cənubunda yerləşir.

Yarımadanın cənub nöqtəsi Komorin burnudur.

Geologiyası
-----------

Cənub hissələri allyuvial çökəkliklər yerləşir. Malabar və Koromandel sahillərini buna misal çəkmək olar. Əsas çayları: Narbada, Tapti, Mahanadi, Qodavari və Qrişna.

Adlanması
---------

Farslar yarımadanı və bütün bölgəni Hindustan adlandırmışlar, bu səbəbdən avropa dillərinə bu çür keçmişdir. XIX əsrdən avropalılar Himalay dağlarından Vindhya massivinə qədər əraziyə bu adı şamil etmişlər. İngilislər yarımadanı Cənubi Hindistan adlandırırlar. Rusların adladırdığı İndostan termini isə artıq arxaikləşmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  L. İ. Kurakova, V. Е. Xain. Hindustan // Böyük sovet ensiklopediyası. Т. 10. — Sovet ensiklopediyası, 1972. — 3-е .
2. ↑  Индостан // Словарь современных географических названий / Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
3. ↑  Индостан // Российский энциклопедический словарь. / глав. ред. А. М. Прохоров. — М.: «Большая российская энциклопедия», 2000. — С. 577 (книга 1).
4. ↑  Hindustan // Böyük sovet ensinlopediyası. Т. 28. — Sovet Ensiklopediyası, 1978. — 3-.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Qəhrəmanov.

**Tofiq Qəhrəmanov** — Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Strateji inkişaf üzrə vitse-prezidenti (2010–2021)

Həyatı
------

Qəhrəmanov Tofiq Ridvan oğlu 1953-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1976-cı ildə M. Əzizbəyov adına Azərbaycan neft və kimya institutunu (Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası) mühəndis-elektrik ixtisası üzrə bitirmişdir.

1976–1983-cü illərdə Vladimir İliç adına Yeni Bakı Neftayırma Zavodunun (indiki Heydər Əliyev adına Bakı Neft Emalı Zavodu) İnformasiya-hesablama mərkəzində mühəndis vəzifəsində işləmiş, zavodun komsomol komitəsinin katibi olmuşdur.

1983–1990-cı illərdə keçmiş partiya təşkilatlarında — əvvəlcə Nizami rayon Partiya Komitəsində, sonra Bakı şəhər Partiya Komitəsində təlimatçı vəzifələrində çalışmışdır. 1990–1991-ci illərdə Vladimir İliç adına Yeni — Bakı Neftayırma Zavodunda direktor müavini, 1991–1993-cü illərdə zavodun təsis etdiyi "Azinteroil" Birgə Müəssisəsinin Baş direktoru işləmiş, 1994–1998-ci illərdə isə özəl bizneslə məşğul olmuşdur.

1998–2006-cı illərdə "Azərneftyanacaq" İB-də texniki—iqtisadi şöbənin, Heydər Əliyev adına Bakı Neft Emalı Zavodunda iqtisadi əməliyyatlar və investisiyalar şöbəsinin rəisi vəzifələrində çalışmışdır. 2006–2007-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Emalın strateji inkişafı şöbəsinin rəisi, 2007–2010-cu illər ərzində isə Marketinq və İqtisadi Əməliyyatlar İdarəsinin rəisi olmuşdur.

2010-cu ildən Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Strateji inkişaf üzrə vitse-prezidentidir. 2021-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə ARDNŞ-nin vitse-prezidenti vəzifəsindən azad edilib.

2010-cu ildə Prezident İlham Əliyevin Sərəncamı ilə "Əməkdar mühəndis" fəxri adına layiq görülmüşdür. Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

İstinadlar
----------
**Bədəl Bədəlov** — Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Sosial məsələlər üzrə vitse-prezidenti (2011–2023).

Həyatı
------

Bədəlov Bədəl Şamil oğlu 1961-ci ildə Goranboy rayonunun Qaşaltı Qaraqoyunlu kəndində anadan olmuşdur. Milliyyətcə Qaraqoyunlu türküdür. 1987-ci ildə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunu bitirmişdir. Mühəndislik fəaliyyətinə "Xəzərdənizneftqaz" İstehsalat Birliyinin "Xəzərdənizneftqaztikinti" trestinin 2 saylı Tikinti-quraşdırma idarəsində başlamış, böyük iş icraçısınadək yüksəlmişdir.

1997–2003-cü illərdə "Dənizdə neft və qazçıxarma" İstehsalat Birliyinin "Xəzərdənizneftqaztikinti" Trestinin Tikinti-quraşdırma İdarəsinin və Səyyar Mexanikləşdirilmiş Dəstəsinin rəisi vəsifələrində çalışmış, 2003-cü ildə "Azərneftyanacaq" Neft Emalı Zavodunun (Heydər Əliyev adına Bakı Neft Emalı Zavodu) əsaslı tikinti üzrə direktor müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir. 2005–2007-ci illər ərzində ARDNŞ-nin Heydər Əliyev adına Bakı Neft Emalı Zavodunun direktoru, 2007–2011-ci illərdə isə Sosial İnkişaf İdarəsinin rəisi olmuşdur.

2011-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə ARDNŞ-nin Sosial məsələlər üzrə vitse-prezidenti vəzifəsinə təyin edilmişdir.

28 iyul 2023-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə ARDNŞ-nin vitse-prezidenti vəzifəsindən azad edilib.

2010-cu ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndisi" fəxri adına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  "B.Ş.Bədəlovun Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin vitse-prezidenti vəzifəsindən azad edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2023-07-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-07-28.
**Məhrə sultanlığı**, sonrakı illərdə **Qişn və Sokotra Məhrə dövləti** (*ərəb.* الدولة المهرية للبر وسقطرى‎, *Ad-Dawlah al-Mahreyah Llbar wa-Suquṭrah* ) və ya bəzən **Gəyda və Sokotra Məhrə sultanlığı** (*ərəb.* سلطنة المهرة في الغيضة وسقطرى‎, *Salṭanat al-Mahrah fī al-Ghayḍā’ wa-Suquṭrah*) — tarixi Məhrə vilayətini və indiki Yəmənin şərqindəki Sokotranın Quardafuy kanalı adasını əhatə edən sultanlıq. Tarixinin çox hissəsini Bəni Əfrar sülaləsi idarə etmişdir.

1886-cı ildə sultanlıq Britaniya protektoratına çevrilmiş və daha sonra Ədən protektoratına qoşulmuşdur. Sultanlıq 1967-ci ildə Cənubi Yəmən Xalq Respublikasının qurulması ilə ləğv edilmiş və hazırda Yəmən Respublikasının bir hissəsidir.

1967-ci ildə Britaniyanın Ərəbistanı tərk etməsi ilə Ədəndə yerləşən Cənubi Yəmən hökuməti Məhrə vilayətini bölərək Əl-Məhrə mühafəzəsini yaratmışdır. Sokotra 2004-cü ilə qədər Ədən mühafəzəsi tərəfindən idarə edilmiş və Hadramaut mühafəzəsinin tabeliyinə verilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Paul Dresch. *A History of Modern Yemen.* Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2000
2. ↑  "Yemen to become federation of six regions". BBC News. 2014-02-10. 10 February 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 February 2014.

Xarici keçidlər
---------------

* Mahra State flag
* Postage stamps
* Map of Arabia (1905-1923) including the states of Aden Protectorate
**Murad Çobanoğlu** (*türk.* Murat Çobanoğlu; 1940, Türkiyə – 26 mart 2005, Ankara) — qarapapaq mənşəli Türkiyə aşığı.

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

Murad Çobanoğlu 1940-cı ildə Türkiyədə, Qars vilayətinin Arpaçay rayonunun Qoçköyü kəndində fermer ailəsində anadan olmuşdur. O, qarapapaq əsillidir və əsl soyadı Çobanlardır. Anası Lalə xanım, atası Aşıq Şənliyin şagirdlərindən olan Aşıq Gülüstandır. Atası Arpaçayın Qoçköyü kəndindən idi və 1920-ci ildə Qars şəhərində məskunlaşmışdır. Həyat yoldaşı erkən vəfat etdiyinə görə o, oğlunu özü böyütmüşdür. Atası 1970-ci ildə oğlu Murad Çobanoğlu ilə birlikdə İzmirə köçmüşdür.

Murad Çobanoğlu 1951-ci ildə yuxusunda badə içdikdən sonra saz çalmağa və şeir oxumağa başlamışdır. O, 1966-cı ildən bəri Konya Aşıqlar Festivalına qatılmışdır. Artvin, Konya, Ərzurum və Mutda keçirilən müsabiqələrdə dərəcə almışdır. O, tez-tez radio və televiziyada müxtəlif mövzularda çıxış etmişdir. Saza hökmranlığı milli hisslərinin gücü və fərqli səsi ilə diqqəti cəlb edirdi. Ölkə daxilində və xaricdə keçirilən bəzi festivallarda iştirak etmişdir. Çobanoğlu illərdir radio proqramları edib. O, xalq ədəbiyyatı, aşıqlıq ənənəsi ilə bağlı müxtəlif seminarlar vermişdir. Şeirləri müxtəlif jurnallarda dərc olunmuşdur. O, Türkiyədən başqa Avropadan İrana qədər bir çox ölkədə konsertlər vermiş, müsabiqələrdə iştirak etmişdir. Türkülərlə nağıl söyləməkdə də uğurlu nümunələr verən Çobanoğlu öz türküləri ilə yanaşı, ustadların yaratdığı türküləri də gənc nəsillərə ötürmüşdür. 1971-ci ildə Qarsda istifadəyə verilən və xüsusilə ustad-şagird münasibətlərindən tutmuş, aşıqlıq ənənəsinin hər sahədə davam etdirilməsi səylərinə töhfə verilsin deyə məktəbə çevrilən Çobanoğlu Xalq Ozanları Qəhvəxanası bölgədə aşıqlar üçün bir mərkəz rolunu daşıyır.

O, 1965-ci ilə qədər "Dövrani", 1967-ci ilə qədər "Yanani", sonra isə "Çobanoğlu" təxəllüsündən istifadə etmişdir. Onun 1968–1987-ci illərdə buraxılmış iyirmiyə yaxın disk və kasetləri var. Çobanoğlunun 2 qızıl rekordu da mövcuddur. O, Giziroğlu türküsü ilə tanınmışdır. Ömrünün son illərində televiziya proqramlarında qarapapaq ləhcəsi ilə xalq mahnılarını ifa etmişdir. Çobanoğlu haqqında Əli Qafqazlının yazdığı "*Aşık Murat Çobanoğlu, Hayatı-Sanatı-Eserleri*" (1998) adlı bir kitab var. Çobanoğlu 26 mart 2005-ci ildə Ankarada vəfat etmiş və doğulduğu Qarsda dəfn olunmuşdur. Qars Bələdiyyəsi hər il 6-7 may tarixlərində "Murad Çobanoğlu aşıqlar günü" təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Azərbaycan Aşıqlar Birliyi.* "Ustad nəfəsli saz-söz ərməğanı" (PDF) (az.). "Zərdabi Nəşr" MMC nəşriyyatı. 2020. Archived from the original on 2023-06-16. İstifadə tarixi: 17 iyun 2023.
2. 1 2 3  "Ali Kafkasyalı'nın Yayımlamış Olduğu Kitapları". 2013-04-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-04.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Aşık Murat Çobanoğlu Türküleri
* Aşıklar Bayramı BaşladıArxivləşdirilib 2012-06-19 at the Wayback Machine
* BBC Türkçe ile 1989'da yapılan röportajArxivləşdirilib 2015-02-16 at the Wayback Machine