Bakı, AzərbaycanBerlin, Almaniya
La - Pas, Boliviya
Yohannesburq, CAR
Kampala, Uqanda
Ankara, Türkiyə
**Şəhər** — əhali sayına görə böyük, mərkəzləşdirilmiş və ərazicə məhdud yaşayış məntəqəsi. Əhalisi kənd təsərrüfatından kənar fəaliyyətlə məşğuldur. Effektli özünüidarə, təchizat və nəqliyyat strukturuna malikdir. Şəhərlərin sakinləri etnik, dil, sosial, mədəni, dini və s. baxımdan müxtəlif ola bilər.

Şəhərlər elmi baxımdan mədəniyyətlərin yaxınlaşmasının ideal halı hesab edilir. Adambaşına düşən ərazi çox az olur. Bir qayda olaraq özünəməxsus mədəniyyətə və ciddi sosial təbəqələşməyə malikdir. Bu xüsusiyyətlər onları kəndlərdən və ya xüsusi məqsədlər üçün insanların cəmləşdiyi yaşayış məntəqələrindən ciddi fərqləndirir.

Yaşayış məntəqəsinin şəhər statusuna aid edilməsi hər ölkənin qanunları əsasında müəyyən edilir. Bu tələb müxtəlif ölkələrdə müxtəlifdir — Danimarkada 250 nəfər, Yaponiyada 50 min nəfər.

Şəhər planlaşdırılması və şəhərsalma
------------------------------------

Şəhərlərin planlaşdırılması ilə şəhərin memarlıq strukturu məşğul olur. Şəhərin düzgün fəaliyyət göstərməsi üçün onun nəqliyyat planlaşdırılması da vacibdir. Şəhərin inkişaf planı şəhərin inkişaf istiqamətini müəyyənləşdirir və beləliklə qarşıya çıxa biləcək neqativ halları, eləcə də urbanizasiyanın təsirini minimallaşdırmağa xidmət edir.

Şəhərlərin quruluşu
-------------------

Şəhərlər öz aralarında nəqliyyatın hərəkəti üçün nəzərdə tutulan yollarla əlaqələndirilir. Şəhərin daxilində yollar küçə şəklində paylanır, küçələrin kənarlarında binalar, evlər və başqa tikililər yaradılır. Binaların ətrafında sakinlərin hərəkəti üçün səkilər nəzərdə tutulur.

Şəhərdə binaların və tikililərin növləri:

* inzibati və hökumət binaları
* sənaye tikililəri
	+ zavod
	+ fabrik
	+ anbarlar
* yaşayış binaları və əhaliyə xidmət
	+ evlər
	+ mehmanxanalar
	+ dükanlar
	+ məişət xidməti binaları
* ictimai iaşə yerləri
	+ kafe
	+ restoran
	+ qəlyanaltıxana
* İstirahət guşələri
	+ parklar
	+ teatrlar
	+ mədəniyyət sarayları
	+ kinoteatrlar
	+ barlar
	+ Tokio,Yaponiyasərgi salonlari
	+ diskotekalar və rəqs meydançaları
* ofis binaları.
* səhiyyə ocaqları
* Seul,Cənubi Koreyatəhsil ocağı binaları
* idman qurğuları
* qəbristanlıq

Statistika
----------

1900-cü ildə dünya üzrə şəhərlərdə yaşayan əhalinin sayı ümumi əhali sayının 14%-ni təşkil edirdi. XX əsrin sonunda bu rəqəm 47%-ə çatdı. Hazırda yer kürəsinin əhalisinin yarısı şəhərlərdə yaşayır 

| il | Şəhərlərin əhalisinin sayı
  |
| --- | --- |
| 1804 | 0.5 mlrd. 
  |
| 1985 | 2 mlrd.
  |
| 2002 | 3 mlrd.
  |

Tədqiqatçılar göstərirlər ki, əgər inkişaf bu sürətlə gedərsə, şəhər əhalisinin sayı hər 38 ilə ikiqat artacaqdır. 1950-ci ildə dünyanın 83 şəhərində əhalinin sayı 1 milyonu keçirdi. 2000-ci ildə bu rəqəm 411 oldu.

2000-ci ildə 18 şəhər 10 milyonluq əhaliyə malik idi. 2005-ci ildə belə şəhərlərin sayı 20-ə çatmışdır.

|  | 1950 | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2010 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Tokio |  | 11.0 mln. | 16.5 mln. | 21.9 mln. | 25.0 mln. | 27.9 mln. | 28.7 mln.
  |
| Şanxay |  |  | 11.2 mln. | 11.2 mln. | 13.5 mln. | 17.2 mln. | 21.5 mln.
  |
| Mexiko |  |  |  | 13.9 mln. | 15.1 mln. | 16.4 mln. | 18.2 mln.
  |
| San Paulo |  |  |  | 12.1 mln. | 14.8 mln. | 17.8 mln. | 20.1 mln.
  |
| Osaka |  |  |  | 10.0 mln. | 10.5 mln. | 10.6 mln. | 10.6 mln.
  |
| Bombey |  |  |  |  | 12.2 mln. | 18.1 mln. | 24.3 mln.
  |
| Los-Anceles |  |  |  |  | 11.5 mln. | 13.1 mln. | 14.0 mln.
  |
| Pekin |  |  |  |  | 10.9 mln. | 14.2 mln. | 17.8 mln.
  |
| Kəlküttə |  |  |  |  | 10.7 mln. | 12.7 mln. | 15.6 mln.
  |
| Buenos-Ayres |  |  |  |  | 10.6 mln. | 11.4 mln. | 12.0 mln.
  |
| Seul |  |  |  |  | 10.6 mln. | 12.3 mln. | 13.0 mln.
  |
| Cakarta |  |  |  |  |  | 14.1 mln. | 19.2 mln.
  |
| Laqos |  |  |  |  |  | 13.5 mln. | 20.8 mln.
  |
| Tyansçin |  |  |  |  |  | 12.4 mln. | 15.6 mln.
  |
| Karaçı |  |  |  |  |  | 12.1 mln. | 17.6 mln.
  |
| Nyu Dehli |  |  |  |  |  | 11.7 mln. | 15.5 mln.
  |
| Manila |  |  |  |  |  | 10.8 mln. | 13.7 mln.
  |
| Qahirə |  |  |  |  |  | 10.7 mln. | 13.2 mln.
  |
| Moskva |  |  |  |  |  | 10.5 mln. | 13.1 mln.
  |
| Rio-de-Janeyro |  |  |  |  |  | 10.2 mln. | 11.1 mln.
  |
| Dəkkə |  |  |  |  |  | 10.2 mln. | 16.0 mln.
  |
| İstanbul |  |  |  |  |  |  | 11.7 mln.
  |

Avropada əhalinin 50%-i əhalisinin sayı az olan şəhərlərdə yaşayır (5-10 min əhali), 25%-i əhalisi 10-250 min olan, yerdə qalan 25%-i əhalisinin sayı 250 mindən artıq olan şəhərlərdə yaşayırlar.

Şəhərlərin İnkişafı
-------------------

Şəhərlər inkişafına görə Alfa, Betta, Qamma və Kafi kateqoriyalarına bölünür. Şəhərlərin bu kateqoriyalara uyğun sinifləndirilməsi "**Globalization and World Cities Research Network**" adlı araşdırma məntəqəsi tərəfindən apaılır. GaWCRN 2020-yə görə şəhərlərin bölünməsi aşağıda göstərilmişdir.

### *Alfa* şəhərlər

#### Alfa ++ şəhərlər

Alfa ++ şəhərlər qlobal iqtisadiyyata görə ən inteqrasiya etmiş şəhərlərdir:

* Böyük Britaniya London
* ABŞ New York City

#### Alfa + şəhərlər

Alfa + şəhərlər London və New York-u tamamlayan digər yüksək inteqrasiya olunmuş şəhərlərdir və əsasən Sakit okean/Asiya üçün qabaqcıl xidmət ehtiyacları ödəyir.

* Çin Pekin
* Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri Dubay
* Honkonq Hong Kong
* Fransa Paris
* Çin Şanxay
* Sinqapur Sinqapur
* Yaponiya Tokyo

#### Alfa

* Niderland Amsterdam (▲1)
* Belçika Brüssel
* ABŞ Chicago
* Almaniya Frankfurt
* İndoneziya Cakarta
* Malayziya Kuala Lumpur
* ABŞ Los Angeles
* İspaniya Madrid
* Meksika Mexico
* İtaliya Milan
* Rusiya Moskva
* Hindistan Mumbay
* Braziliya São Paulo
* Avstraliya Sydney (▼1)
* Kanada Toronto

#### Alfa -

* Tailand Banqkok (▼1)
* Hindistan (▲1)
* ABŞ Boston (▲1)
* Argentina Buenos Aires (▼1)
* İrlandiya Dublin
* Çin Guangzhou (▼1)
* Türkiyə İstanbul (▼1)
* Cənubi Afrika Respublikası Johannesburg
* Portuqaliya Lisboa
* Lüksemburq Lüksemburq
* Filippin Manila
* Avstraliya Melbourne (▼1)
* Kanada Montreal
* Almaniya München
* Hindistan Yeni Dehli
* Çexiya Praqa
* Səudiyyə Ərəbistanı Ər Riyad
* ABŞ San Francisco
* Çili Santiago
* Cənubi Koreya Seul (▼1)
* Çin Şenzen
* İsveç Stokholm
* Çin Respublikası Taipei (▼1)
* Avstriya Vyana
* Polşa Varşava (▼1)
* İsveçrə Zürich (▼1)

Həmçinin bax
------------

Şəhər aqlomerasiyası

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2007-09-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-11-01.

Vikianbarda Şəhər ilə əlaqəli mediafayllar var.

| ⛭Coğrafiyanın bölmələri |
| --- |
| Fiziki coğrafiya | Yerşünaslıq • Paleocoğrafiya • Geomorfologiya • İqlimşünaslıq • Hidrologiya • Okeanologiya • Torpaq coğrafiyası • Biocoğrafiya • Landşaftşünaslıq • Ekologiya |
| İqtisadi və sosial coğrafiya | Ümumi iqtisadi coğrafiya • Sənaye coğrafiyası • Kənd təsərrüfatı coğrafiyası • Əhali coğrafiyası • Nəqliyyat coğrafiyası |
| Kartoqrafiya | Geodeziya • Topoqrafiya |