recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Polimorfizm**- Eyni tərkibli kristallik maddələrin müxtəlif quruluşda olması hadisəsinə polimorfizm deyilir. Eyni bir tərkibli maddənin müxtəlif quruluş variantlarına isə modifikasiya və ya polimorf forma deyilir. Qeyd etmək lazımdır ki, hər bir polimorf modifikasiya bir-birindən təkcə onlarda atomların müxtəlif qaydada paylanması ilə deyil, həm də onların fiziki-kimyəvi xassələrinin fərqli olmasıdır. Eyni bir maddənin müxtəlif modifikasiyaları bir qayda olaraq, yunan hərfləri olan α, β, γ…ilə ifadə olunur. Məs: α-kvars, β-kvars, α-kükürd, β-kükürd və s. Bəzi hallarda polimorf modifikasiyaları rum rəqəmləri ilə də göstərirlər. Məs: qalay-I, qalay-II.

Qeyd etmək lazımdır ki, polimorf modifikasiyaların daha məqsədəuyğun olması üçün Pirson simvolları ilə ifadə edilməsi də maraqlıdır. Pirson simvolları kristallik maddənin polimorf modifikasiyasını, sinqoniyasını bildirən kiçik hərfrlərlə brave qəfəsi simvolu ilə və qəfəsə düşən molekulanın sayı ilə ifadə olunur. Məs. Kükürd-S- of 128 quruluşun ortorombik sinqoniyaya aid olmasını, Brave qəfəsinin üzdə mərkəzləşmiş olmasını və kristal qəfəsə düşən molekulanın sayının 128 olmasını ifadə edir.
**Bilal Bilici** (1984, Adana ili) — iqtisadçı və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

Həyatı
------

Bilal Bilici 1984-cü ildə Adana ilində anadan olub. Boston Universiteti İqtisadiyyat Bölməsindən məzun olub. Bahçeşehir Universitetində qlobal əlaqələr üzrə magistr dərəcəsi alıb.

Birləşmiş Ştatlarda özəl sahədə baş məsləhətçi vəzifələrində çalışıb. Dubayda (BƏƏ) neft sahəsində menecer olaraq çalışıb. Xarici İqtisadi Əlaqələr Şurasının (DEİK) üzvü, Xarici İqtisadi Əlaqələr Şurasının (DEİK) — ABŞ-Karib hövzəsi İş Şurasının vitse-prezidenti, Qvatemalanın İstanbulda Fəxri Konsulu və Dünya Konsullar Assosiasiyasının Qəyyumlar Şurasının üzvüdür. İYİ Partiyada sədrin müşaviri və İYİ Partiya Vaşinqton təmsilçisi olub.

2023-cü ildə İYİ Partiyanın namizədi olaraq Adana ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM Xarici İşlər Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

İngiliscə və fransızca bilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  *TBMM.* "Bilal BİLİCİ". www.tbmm.gov.tr (türk). 10.01.2024. İstifadə tarixi: 10.01.2024.
**Cümə axşamı** – dünyanın bir çox ölkələrində həftənin sayca dördüncü günü.

ISO 8601 beynəlxalq standartına götə yeddi günlük həftənin dördüncü günüdür.

Cümə axşamı həftədə çərşənbə günü ilə cümə günü arasında yerləşir.

Rəsmi sənədlərdə cümə axşamı bəzən qısaldılmış şəkildə **c.a.**- da yazılır.

İslam dininə görə vəfat etmiş insanın yeddisindən sonra qırxına qədər hər cümə axşamı anım günü keçirilir.

Ərəb dilində "cümə axşamı" "toplanmaqdan əvvəlki gün" (cümə namazında müsəlmanların bir yerə toplanması) mənasını verir.

Qədim romalılarda cümə axşamı mifologiyaya görə Yupiterə, qədim slavyanlarda isə ildırım allahı Peruna həsr edilmişdi.

Yaponca "cümə axşamı" "ağac günü" kimi səslənir (木曜日).
Portuqalca "cümə axşamı" "beşinci gün" kimi səslənir (quinta-feira).

Maraqlı faktlar
---------------

* Böyük Britaniyada seçkilər bir qayda olaraq cümə axşamı keçirilir.
* SSRİ-də 1976-cı ildə Sov.İKP MK və SSRİ Nazirlər Sovetinin birgə qərarı ilə cümə axşamları içtimai iaşədə "balıq günü" elan edilmişdi.
* Yazıçı Qilbert Kit Çestertonun "Cümə axşamı olmuş adam" adlı romanı vardır.

| Həftənin günləri |
| --- |
| Bazar ertəsi ·  Çərşənbə axşamı ·  Çərşənbə ·  Cümə axşamı ·  Cümə  ·  Şənbə ·  Bazar |
"**Evridika**" Yakopo Perinin operasıdır. Bu opera dövrümüzə çatan ən erkən operalardandı, Perinin öncəki əsəri "Dafne" itirilmişdir. Ottavio Rinuççininin librettosu Ovidinin əfsanəvi musiqiçi Orfey və onun xanımı Evridika barədə olan X və XI "Metamorfozlar" kitabına əsaslanmışdır. İlk dəfə 6 oktyabr 1600-cü ildə Fransa kralı IV Henrixlə Mariya Mediçinin Florensiyadaki toylarının şərəfinə olan saray şənliklərində göstərilmişdir. Premyerada Orfey rolunu Perinin özü ifa etmişdir.

Süjeti
------

Orfey barədə mifoloji rəvayət yeni "musiqili dram"ının süjetinin əsası oldu. Əfsanəyə görə, Orfeyin arvadı Evridika ilan vurmasından sonra ölür. Orfey Yeraltı dünyaya gedir ki, vəfat edən sevgilisini geri qaytarsın. Orfey öz gözəl ifası sayəsində Aidin köməkçilərini Evridikanı buraxmaları üçün yola gətirir, amma bir şərtlə ki, canlıların dünyasına apararkən əsla geriyə çönüb baxmasın. Orfey şərt yerinə yetirə bilmir və Evridikanı ikinci dəfə itirir.

Orfey barədə mif faciəli bitir, çünki sonda baş qəhramanı vakxankalar parçalıyırlar. Lakin faciəli sonluq bayram şənliyi üçün uyğun gəlmirdi, və libretto müəllifi şair Rinuççini onun sonunu dəyişdirdi. Yeni versiyaya görə, Orfeyin ümidsizliyi Sevgi tanrısının diqqətini çəkir, və o, Evridikanı yenidən həyata qaytarır.

Musiqisi
--------

Reçitativ bas lavta, gitara, lira klavişli musiqi alətlərinin sədaları altında ifa olunurdu. O vaxtı uvertüra hələ yox idi, və opera bir neçə truba səsləri altında başlayırdı. "Musiqili dram" antik faciənin obrazına malik idi, ona görə də onun tərkibinə nimfalar, çobanlar və yeraltı ruhları təsvir edən xorlar daxil idi.

Operanın musiqisi öz dərin ifadəliliyi ilə dinləyiciləri heyran etdi. Operanın uğuru böyük idi, və "musiqili dramın" şanı şöhrəti Florensiyadan kənarda da yayıldı.

Həmçinin bax
------------

* Orfey operası

İstinadlar
----------

1. ↑   Pietropaolo, Domenico and Parker, Mary Ann (2011). *The Baroque Libretto: Italian Operas and Oratorios in the Thomas Fisher Library at the University of Toronto* Arxivləşdirilib 2015-04-03 at the Wayback Machine, p. 60. University of Toronto Press
**Ağayev Şükür bəy Hacı Cəfərqulu oğlu** (1887, Şuşa – 1961, Bakı) - həkim, əməkdar həkim.

Həyatı
------

Şükür bəy Hacı Cəfərqulu oğlu 1887-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. Əvvəlcə real məktəb, sonra gimnaziya bitirmişdi. 1917-ci ildə Kazan Universitetinin tibb fakültəsini tamamlamış, 1917-1920-ci illərdə Sabunçu xəstəxanasında həkim-cərrah, 1920-1924-cü illərdə Zaqafqaziya dəmiryolunda sanitar-həkim, 1924-1933-cü illərdə Paster adına xəstəxananın baş həkimi, 1933-1941-ci ildə Klinink İnstitutda direktor müavini işləmişdir.

Böyük Vətən Müharibəsi dövründə 1543, 1289, 1447 nömrəli evakoqospitalların rəisi olmuşdur. Müharibədən sonrakı illərdə Ş. Ağayev uzun müddət respublikanın müalicə idarələrində rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır. Respublika səhiyyəsinin inkişafında böyük xidmətləri olmuşdur.

Şükür bəy Ağayev 1961-ci ildə vəfat etmişdir.

Mükafatları
-----------

Ş.Ağayev 1917-ci ildə lekar rütbəsinə layiq görülən Ş.Ağayev, inqilabdan sonra Azərbaycanın əməkdar həkimi adını almış, Lenin, Qırmızı Ulduz ordenləri və bir çox medallara təltif olunmuşdur.

Şükür bəy dostu Hidayət bəy Tarıverdiyevlə
**Razyana** (*lat.* Foeniculum) — bitkilər aləminin çətirçiçəklilər dəstəsinin çətirkimilər fəsiləsinin razyana cinsinə aid bitki növü.

Razyana meyvələri bütöv halda yeyinti sənayesində və tibdə istifadə olunur. Razyana toxumlarının tərkibində 4–6 % efir yağı vardır. Ona görə də razyana efir yağı almaq üçün də becərilir. Efir yağının ən qiymətli tərkib hissəsi anetol adlanan ətirli maddədir. Efir yağı və onun tərkibində olan anetol yeyinti, ətriyyat — kosmetika və əczaçılıq sənayesində işlədilir. Dərman məqsədilə meyvələrindən istifadə olunur. Meyvəsini sentyabr ayında yetişənə az qalmış toplayıb açıq havada bir müddət qurudur, xüsusi maşında başqa qarışıqlardan təmizləyib ayırır, aptek anbarına təhvil verirlər. Meyvəsinin tərkibində efir yağından başqa 16–18 % piyli yağ və 27 % zülal maddəsi vardır.

Növləri
-------

### Azərbaycanın dərman bitkiləri

* Adi razyana (*Foeniculum vulgare* Mill.)

Əhəmiyyəti
----------

Razyana meyvəsindən elmi təbabətdə soyuqdəymədən baş verən xəstəliklərdə, xüsusən tənəffüs yollarının iltihabında yumşaldıcı və bəlğəmgətirici öskürək dərmanı kimi, eləcə də mədə-bağırsaq xəstəliyində həzm prosesini yaxşılaşdıran və köpmənin qarşısını alan vasitə kimi geniş istifadə olunur. Razyana meyvəsi dəmləmə və bişirmə şəklində öd kisəsinin iltihabında və böyrək xəstəliklərində də qəbul edilir.

Yağı
----

İki və ya çoxillik çətirşəkilli olub, sarı rənglidir. Bitkisinin bütün orqanları ətirlidir. İyun-iyul aylarında çiçək açır, avqusta isə toxumları yetişir. Toxumlarından alınan efir yağının miqdarı 2.5-3.5% olur. Efir yağının əsas tərkib hissəsi 50-60% anetoldan ibarətdir. Anetol – şirintəhər, özünə məxsus iyə malikdir.

### Tərkibi

Razyana yağında 10-12%-ə qədər fenxona, pinenə, dipentenə, kamfenə, anis (cirə) aldehidinə, metilxavinol və anis turşusuna rast gəlinir. Razyana toxumlarından alınan efir yağının tərkibində rəngli maddələr, doymuş yağlar (18-23%) doymamış olein yağı (22%) kəhraba, alma turşuları vardır.

### İstifadə sahələri

Razyana toxumlarından alınan efir yağı farmokopeyada mədə ağrılarına və öskürəyə qarşı istifadə olunan dərman kimi istifadə olunur. Onun toxumlarını əzib dəmləmək öskürək üçün təbii məlhəmdir. Razyana və şüyüd suyu südəmər uşaqlarda həzm sistemini yaxşılaşdırır, köpü aradan qaldırır.
razyananın yağından yeyinti sənayesində ətirli maddə kimi də istifadə olunur. ondan qənnadi və şirniyyat məmulatlarının hazırlanmasında təravətləndirici kimi istifadə olunur .

İstinadlar
----------

1. ↑  M.K. Məmmədov. Ətirli maddələr. Bakı. Elm 2006. səh.286

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q27030
* Wikispecies: Foeniculum
* APDB: 190806
* APNI: 99404
* eFloraSA: Foeniculum
* EoL: 71412
* EPPO: 1FOEG
* FloraBase: 21873
* FNA: 112896
* FoC: 112896
* GBIF: 3034921
* GRIN: 4716
* iNaturalist: 53053
* IPNI: 40005-1
* IRMNG: 1099192
* ITIS: 29508
* NBN: NHMSYS0000458867
* NCBI: 48037
* NZOR: 66914066-b658-4f38-84e7-1a5412c53f9b
* PLANTS: FOENI
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:40005-1
* Tropicos: 40010044
* uBio: 5893934
* VASCAN: 1178
* VicFlora: 4e3eeb71-9789-498a-84f0-985d113a6143
* WFO: wfo-4000014894

 |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Evdə tək (dəqiqləşdirmə).

**"Evdə tək 4"** — 2002-ci ildə çəkilmiş ABŞ filmi.

Məzmun
------

Kevin (Mayk Veinberq) atası Piter (Ceysin Beqe) və anası Keit (Klara Kari) boşanmaq qərarına gəlirlər.9 yaşlı Kevin MkKallisters (Mayk Veinberq) atası zəngin qız və böyük sarayı olan Natali (Coanna Qoinq) ilə evlənməyi fikirləşirlər. Piter (Ceysin Beqe), üç uşaq Baz (Qiden Cakobs), Meqan (Çelsi Rasso) və Kevin (Mayk Veinberq) atası idi. O, Kevin (Mayk Veinberq) saraya dəvət edir və Kevin (Mayk Veinberq) qardaşı Baz (Qiden Cakobs) ilə yola getmədiyi üçün bu təklifi qəbul edir. Kevin (Mayk Veinberq) burada isə sarayın mühafizəçisi Preskot (Erik Avari) ilə yola getmir. Sonra isə evə bir-iki dəfə Marv (Frenç Stevart) və Vera (Missi Pile) soxulur və Kevin (Mayk Veinberq) onların qarşısını alır. Daha sonra oğruların kraliçanı oğurlamaq planını Kevin (Mayk Veinberq) eşidir. Lakin, Kevin (Mayk Veinberq) atası Piter (Ceysin Beqe) evə oğruların girməyinə inanmır və o, özü oğruların qarşısını almaq üçün planlar qurur. Kevin (Mayk Veinberq) elə bilir ki, Preskot (Erik Avari) oğruların başçısıdır.
Bundan sonra sonuncu dəfə Marv (Frenç Stevart) və Vera (Missi Pile) saraya gələrək kraliçanı oğurlamaq istəyirlər. Lakin, Kevin (Mayk Veinberq) hazırladığı planla onlara imkan vermir və Kevin (Mayk Veinberq) bilirki Molli (Barbara Bekok) oğruların başcısıdır. Sonda Piter (Ceysin Beqe) və Keit (Klara Kari) barışırlıar və kral ailəsi Milad bayramın onların evində keçirəcəklərinə söz verirlər.

Rollarda
--------

| Aktyor | Rol | Mövqeyi |
| --- | --- | --- |
| Mayk Veinberq | Kevin MkKallister | Piter və Keitin oğlu |
| Frenç Stevart | Marv Merkants | Kraliçanı qaçırmağa çalışan oğru |
| Missi Pile | Vera Merkants | Kraliçanı qaçırmağa çalışan oğru |
| Erik Avari | Mr. Preskot | Natalinin evinin mühafizəçisi |
| Barbara Bekok | Molli | Natalinin evinin işcisi. Marvın anası |
| Coanna Qoinq | Natali | Peterin evləmək istədiyi zəngin qız |
| Ceysin Beqe | Piter MkKallister | Kevinin atası |
| Klara Kari | Keit MkKallister | Kevinin anası |
| Qideon Cakobs | Baz MkKallister | Kevinin qardaşı |
| Çelsi Russo | Meqan MkKallister | Kevinin bacısı |

İstinadlar
----------



| ⛭Evdə tək filmləri |
| --- |
| Film | 
* *Evdə tək* (1990)
* *Evdə tək 2: Nyu-York sərgüzəştləri* (1992)
* *Evdə tək 3* (1997)
* *Evdə tək 4* (2002)
* *Evdə tək 5: Bayram soyğunu* (2012)

 |
**Müqəddəs Mixail kilsəsi** (*alm.* Institutskirche St. Michael‎) — Almaniyanın cənubunda, Münhendə yerləşən yezuit kilsəsidir, Alp dağlarının şimalındakı ən böyük İntibah kilsəsidir. Binanın üslubu Cənubi Almaniyanın erkən barokko memarlığına böyük təsir göstərmişdir. 1556-cı ildə Bavariya hersoqu V Albert Yezuitlər ordeninə Münhendə Vilhelms gimnaziyasının yaradılmasına icazə vermişdi və beləliklə, ordenin şəhərdə mövcudluğu başlamışdı. Kollegial kilsə yalnız onun oğlu, Bavariya hersoqu V Vilhelmin hakimiyyəti dövründə qurulmuşdu. Vilhelm yezuitlərin əksreformasiya prinsiplərinin tərəfdarı idi və buna görə də "Mömin" ləqəbi ilə məşhurlaşmışdı.

Kilsə on dörd illik tikintidən sonra nəhayət 1597-ci ildə təqdis olundu. Yezuitlər sıxışdırılıb Avropanın əksər katolik ərazilərində qadağan edildikdə, kilsə Bavariya kral ailəsinin və daha sonra Almaniyanın respublikaya çevrildiyi vaxt Bavariya əyalətinin ixtiyarına keçdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "About the church". st-michael-muenchen.de. 2022-10-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-10-09.
**Abin** (*adıq* Абын — «meşə») — Rusiyanın Krasnodar diyarında çay. Varnavin su anbarına tökülür. Kuban çayının hövzəsinə daxildir. Çayın uzunluğuи — 81 km, su toplayıcı hövzənin sahəsi — 484 km²-dir.

Coğrafiyası
-----------

Abin çayı mənbəyi Kosexur silsiləsinin şimal yamacında yerləşir. Yuxarı axarlarında çay sürətl axır və suyu şəffafdır. Erivan stansiyasında çay Mixale çayı ilə birləşir və daha geniş dərə ilə axır. Bu bölgədə çay kənarı boyu Erivan-Şapsuqun torpaq yolu keçir. Şapsuq stansiyası yaxınlığında Abin çayı soldan özünün əsas qolunu Adeqoyu qəbul edir. Daha sonra çay Abinsk boyunca axır və Varnavin su anbarına tökülür. Erivan stansiyasından sonra çayın suyu bulanlıqdır.

Tarixi
------

Çayın axdığı bölgədə eramızdan əvvəl şapsuqlar tayfası məskunlaşmışdır. Onlar ərazini tərk etdikdən sonra onlardan çoxlu dolmenlər qalmışdır. Ən böyük dolmenlərin qruplaşması çayın kiçik qolu yaxınlığındadır. Bu çay Kruçenaya dərsindən axır.

1830-cu ildə müasir Şapsuq və Erivan stansiyalarının yerində, eləcə də Abinsk ərazisində möhkəmləndiri quruğular inşa edilmişdir. 1863-cü ildə isə əraziyə kazaklar məskunlaşdırıldı. Çay kənarında məskunlaşan əhali düşünürdü ki, Abin çayı torpaqları suvarmasında önəmli rol oynayacaq. Ancaq əkinçilik üçün bu bölgə əlverişsiz idi. Məhs o üzdən 1865-ci ildə əhali Ekaterinodara məktub yazmış və köçürülmələrini xahiş etmişlər.

Etimologiyası
-------------

Toponimin mənşəyi haqqında müxtəlif versiyalar var. İlkin versiya belədir ki, «abin» — abxaz sözü «abna»- meşə deməkdir. Başqa bir versiyaya görə çayın adı moet tayfalarının adıdır - Abun. Abxaz dilində «abaa» «qala» deməkdir. Türk dillərində «ab» sözü mövcuddur- çay və ya su deməkdir.

Abin çayının adı ilə ərazidə yaradılmış Abinsk şəhəri adlandırılmışdır. Abinsk Abinsk rayonun inzibati mərkəzidir.

Turizm
------

Çay vadisi boyu avtomobillərdə ekskursiya həyata keçirilir. Çayda balıq tutumu ilin çox vaxtı aktivdir. Adıgeylərin və şapsuqların mədəniyyətinə olan marağın artamsı ilə əlaqədər əraziyə gələn turistlərin sayı çoxllamışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Кумахов М. А.* Адыгская (черкесская) энциклопедия. — Москва: ФОНД им. Б. Х. Акбашева, 2006. — ISBN 5-99003-371-0.
2. ↑  Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 8. Северный Кавказ / под ред. Д. Д. Мордухай-Болтовского. — Л.: Гидрометеоиздат, 1964. — 309 с.
3. ↑  *Трофимов С.А.* Путеводитель по Северо-Западному Кавказу.. — Абинск, 2006.
4. ↑  *В. Н. Ковешников.* Очерки по топонимике Кубани. — Краснодар: Мир Кубани, 2006. — С. 9. — 249 с. — ISBN 5-00-000578-3.
**Lisandr** - *(Lysandros)*(doğ.tarixi naməlum - e.ə 395-ci ildə ölüb, Aliartos, Beotiya)
Afina ilə Sparta arasında olan Peloponnes müharibəsinin strateqlərindən biri, spartalı donanma və ordu sərkərdəsi. Yunan ədavətində maraqlı olan pers satrapı Kiçik Quruşdan alınan vəsait hesabına sürətlə böyüyən Sparta donanmasına e.ə 407-ci ildə komandan təyin olunmuşdu. Həmin il Lisandrın başçılığı altında Sparta donanması Afina donanmasını Noti burnu yanında məğlub etdi. Lisandr Kiçik Asiya şəhərlərində Afinaya düşmən olan oliqarxik partiyaları dəstəkləyirdi. E.ə 405-ci ilin dekabrında spartalı eskadra Eqospotamı yaxınlığında Afina donanmasını məhv etdi. Lisandr Afinaya müttəfiq bir neçə Frakiya və Hellespont şəhərini işğal etdi və orada hakimiyətə öz tərəfdarlarını qoydu. E.ə 404-cü ildə Afinanı qurudan və dənizdən mühasirəyə alaraq Afinanı tutdu. Spartanın Afinaya diqtə etdiyi sülh şərtləri olduqca sərt idi. Lisandrın tələbi ilə şəhərdə demokratik quruluş ləğv edilirdi və "otuz tiran"dan ibarət oliqarxik quruluş bərqərar olurdu. Pirey divarları və başqa istehkamlar uçurulmalı, donanma qalibə təhvil verilməli idi. Bu vaxtdan Persianın maddi yardımına və asılı şəhərlərin oliqarxik hakimiyətlərinin dəstəyinə söykənən Lisandr böyük güc və nüfuz qazandı. Onun bütün fəaliyyəti spartalı imperiyanın yaradılmasına yönəlmişdir, ancaq Lisandrın e.ə 404-cü ildə tiranlara qarşı uğursuz sui-qəsdindən sonra, Spatanın oliqarxik hakimiyətini yerinə yetirən eforlar kolleqiyası, onu komandanlıqdan kənarlaşdırdı. E.ə 395-ci ildə Korinf müharibəsində, beotiyalılarla döyüşdə öldürüldü.

Mənbə
-----

* Советская военная энциклопедия Москва 1980 Военное издательство министерства обороны СССР T. 5 səh. 8-9
**Buna** (alb. Buna,Bune və ya **Boyana**) — Balkan yarımadasının qərbində, Albaniya və Monteneqro ərazisindən keçərək Adriatik dənizinə tökülən çay.

Çay Şkoder şəhəri yaxınlığındakı Şkoder gölündən çıxır və delta əmələ gətirərək Adriatik dənizinə tökülür. Çayın uzunluğu təxminən 40 kilometr, orta su axını 682 m³/s (2006-cı ilin illik məlumatlarına görə), Şkoder gölü və Drin çayı ilə birlikdə drenaj hövzəsinin sahəsi təxminən 20 min km²-dir ( 20,361 km², 18,884 km²), ayrıca - 361,04 km².

Moraca çayının mənbəyindən hesablanmış uzunluğu 185 km, Moraca-Şkoder-Buna su sistemi üçün alt hövzə sahəsi isə 5190 km² (5187 km²) təşkil edir.
Qısa müddət ərzində Buna çayı, **Drin** çayının şimal (əsas) qolu ilə birləşir. 1858—1859-cu ilin qışında güclü daşqın nəticəsində Drin çayının suyu daşaraq, şimal-qərbə,
Şkoder gölünə doğru axsa da, lakin gölə çatmayıb və Buna çayına birləşib. Çay Albaniya ərazisindən keçdikdən sonra sərhəd çayına çevrilir.
Çayın ağzı iki qola ayrılır: **Ada — Boyana** (Vada) adası hansında ki,turizm mərkəzi yerləşir. Çayda həmçinin başqa adalar da var.

1858 – 1859 -cu ilin qışında güclü daşğından sonra, Buna və Drin çaylarının hidroloji rejimi əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdi ki, bu da xüsusilə Ada Boyana adasının yaranmasına səbəb ola bilərdi.
1970-1980-ci illərdə Drin çayı üzərində böyük su anbarının (Fierza) tikintisi nəticəsində çay deltası eroziyaya uğradı.

Həmçinin
--------

* Monteneqro coğrafiyası

* Albaniya coğrafiyası

İstinadlar
----------

Ədəbiyyat
---------

* Sava Petković, Goran Sekulić. Erosion and sedimentation processes in the Bojana River Delta at the Adriatic Sea (англ.) // Journal of Coastal Conservation. — Springer Netherlands, 2019. — Vol. 23. — P. 39–47. — doi:10.1007/s11852-018-0634-9

* Mala Prosvetina Enciklopedija, Third edition, Prosveta, 1985, ISBN 86-07-00001-2

* Jovan Đ. Marković, Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije, Svjetlost-Sarajevo, 1990, ISBN 86-01-02651-6

* Бояна // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
**Münhen və Frayzinq arxiyeparxiyası** (*alm.* Erzbistum München und Freising‎, *lat.* Archidioecesis Monacensis et Frisingensis) — Almaniyanın Bavariya əyalətindəki Roma Katolik Kilsəsinin inzibati vahidi. Münhen və Frayzinq arxiyepiskopu tərəfindən idarə olunur. Onun iki inzibati baş kafedralı var — Münhen kafedralı və Frayzinq kafedralı.

İnzibati vahid kimi təxmini 739-cu ildə Frayzinq yeparxiyası kimi Müqəddəs Bonifatsi tərəfindən yaradılmış və daha sonra knyaz-yepiskopluq olmuşdur. Yeparxiya 1803-cü ildə Müqəddəs Roma İmperiyasının dağılmasından sonra ləğv edildi, buna baxmayaraq yepiskop titulyar olaraq hakimiyyətə iddia edirdi. 1818-ci il aprelin 1-də Papa VII Piy yeparxiyanı Frayzinq deyil, Münhendəki yeni iqamətgahı ilə arxiyeparxiyaya yüksəltdi.

Baş yeparxiya 758 prixoda və ilə qırx dekanlığa bölünür. Onun suffraqan yepiskopları Auqsburq yepiskopu, Passau yepiskopu və Regensburq yepiskopudur. Arxiyeparxiyanın ən məşhur arxiyepiskopu, Papa XVI Benedikt seçilən Jozef Ratzinger idi. Münhen və Freising arxiyepiskoplarının iqamətgahı Münhendəki Holnşteyn sarayıdır.

İstinadlar
----------


1. ↑  "Archdiocese of München und Freising {Munich}" Arxivləşdirilib 2021-02-18 at the Wayback Machine *Catholic-Hierarchy.org*. David M. Cheney. Retrieved February 29, 2016
2. ↑  "Metropolitan Archdiocese of München und Freising" Arxivləşdirilib 2022-10-04 at the Wayback Machine *GCatholic.org*. Gabriel Chow. Retrieved February 29, 2016
**Sosialist Demokratiya Partiyası** (*türk.* Sosyalist Demokrasi Partisi, SDP) — Türkiyədə sosialist partiya. Üzvlərinin əksəriyyəti əvvəllər ÖDP daxilində Sosialist Fəaliyyət Platforması adlı müxalifət qrupunda idi. Onlar kürdyönümlü DEHAP və ifrat solçuluqla daha sıx əlaqələri müdafiə edərək özəlləşdirmə və Avropa İttifaqına üzvlük əleyhinə kampaniya aparırdılar. Onların fikirləri əksər ÖDP filialları tərəfindən "çox mühafizəkar" görüldü və onlar 2001-ci ildə partiyanı tərk etmişdilər.

SDP 28 avqust 2002-ci ildə təsis edilmişdir. O, 2002 və 2004-cü il seçkilərində iştirak etməmiş, lakin solçu seçki ittifaqlarını dəstəkləmişdir. 2005-ci ilin yayında daha geniş birləşmə üçün danışıqlar aparmaq üçün Sosialist Forumu elan etmiş və bu, nəticəsiz qalmışdır. 2007-ci il seçkilərində Demokratik Cəmiyyət Partiyasının müstəqil namizədlərini dəstəklədiyini bəyan etmişdir. 2007-ci ildə TBMM-yə seçilən Akın Birdal SDP-nin fəxri sədridir.

Böyük bir daxili mübahisədən sonra Türkiyə solunun nüfuzlu adı olan Mehri Belli də daxil olmaqla bir sıra qurucu üzvlər 2008-ci ildə istefa vermişdir. 2004-cü ildən bəri Türkiyənin yeganə qadın partiya sədri vəzifəsini icra edən Filiz Qoçali 2009-cu ildə istefa vermişdir.

Partiya 2012-ci ildə Xalqların Demokratik Partiyasının yaradılmasında mühüm rol oynayan siyasi təşəbbüs olan Xalq Demokratik Konqresinin iştirakçılarından biri idi.

Partiya 2015-ci ildə özünü buraxmış və Birləşmiş İnqilab Partiyasına qoşulmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Archived copy" (PDF). 2016-03-15 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-03-25.
2. ↑  *Refugees, United Nations High Commissioner for.* "Refworld | Turkey: The Socialist Democracy Party, including origin, structure, leadership, objectives, and activities; requirements and procedures to become a member of the party, including membership cards; treatment of party members and supporters by authorities (2015-February 2017)". Refworld (ingilis). 2019-11-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-03.
3. ↑  "Diyarbakır SEÇİM SONUÇLARI". secim.haberler.com. 2019-11-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-03.
4. ↑  "PEACE AND DEMOCRACY PARTY". archive.is. 2013-06-15. 2013-06-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-03.
5. ↑  "HDK Bileşeni Kurumlar". 2016-06-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-10.
**Saqirovun villası** — Rostov-na-Donu şəhərində, Svoboda meydanı ev 6 yerləşən bina. 1890-cı illərdə Naxçıvan-na-Donu şəhərinin mərkəzi meydanında inşa edilmişdir. Hazlrda ıraxi Proletarski rayonu adlanır. Bina ekkektika stilində inşa edilmişdir. Saqirovun villası Rusiyanın regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdir.

Tarixi
------

Binanın layihəsinin hazlrlanması şəhər arxitektoru Nikolay Nikitiç Durbaxa həvalə edilmişdir. Binada çörək istehsalını həyata keçirən iş adamı A. S. Saqirov qalırdı. 1906-cı ildə binanı A. Şelqunova satın almışdır. 1910-cu illərdə isə binanı iş adamı B. A. Şelqunov icarəyə götürmüşdür. O, burada *Eldordo* adlı sinematoqraf açmışdır. Bu şəhərdə ilk sinematoqraf olmuşdur.

1921-ci ildə kinoteatr Kommunist internasionalı olaraq adlanmağa başlamışdır. Üç ildən sonra isə "Kazino" adlandırılır. 1920-ci illərin sonları kinoteatr "Spartak" adlandırılır. Müharibədən sonra binanın giriş hissəsində olan talvar və lepka elementləri tamamən tamamən sökülmüşdü. Təmir zamanı binanın kino avadanlıqları yenilənmişdir. Bu zaman isə onun yeni girişi meydana gəlmişdir. 1999-cu ildə şəhərin salınma tarixi ilə əlaqədar təmir işləri aparılmışdır. Binada təmir işləri Q. Şevçenkonun rəhbərliyi altında həyata keçirilmişdir. Arxitektor və restavrator Lyubov Voloşinova təmirin keyfiyyətsiz aparılması barədə məlumat vermişdir.

Arxitektura
-----------

Zirzəmiyə sahib binanın fasadı Svoboda meydanına baxır. Şərqində Keçekyan villası yerləşir. Binanın inşasında klassizm və borokko elementləri ayfın sezilir. Fasadın mərkəzində düzbucaqlı beş pəncərə vardır. Fasad karnizlərlə bitir.

İlk əvvəllər binanın cənub hissəsində vestyubyul və parad zalı, şimalında isə qonaq və yataq otağı yerləşirdi. Aşağı hissəsində isə geniş bir məkan vardı. Binanın daxili hissəsi müxyəlif dekor elenentləri ilə bəzədilmişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения)". Официальный портал Правительства Ростовской области. 2013-10-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-11-09.
**Mehdi bəy Hacıbababəyov** (d.1871, Şamaxı şəh. Rusiya imperiyası -ö.1925, Bakı şəh. Azərbaycan SSR, SSRİ) — ictimai-siyasi xadim. Azərbaycanın istiqlal mübarizəsinin fəal iştirakçılarından biri.

Mehdi bəy Şamaxının məşhur Hacıbababəyovlar ailəsinə mənsubdur. O, XIX əsrin məşhur azərbaycanlı memarı Qasım bəy Hacıbababəyovun, Sovet Azərbaycanının məşhur opera müğənnisi və Xalq Artisti (1938) Hüseynağa Hacıbababəyov ilə eyni nəsilə mənsubdur.

Haqqında
--------

Mehdi bəy Hacıbababəyov 1871-ci ildə Şamaxıda anadan olmuşdur. Bakı realnı məktəbini bitirmişdir. 1901-ci ildən 1-ci Bakı rus-tatar məktəbində dərs demişdir. "Nicat" xeyriyyə cəmiyyətinin katiblərindən biri olmuş, axşam kurslarında dərs demiş, "*Nicat*" cəmiyyətinin teatr bölməsinə başçılıq etmiş, eyni zamanda, "*Nicat*" cəmiyyətinin 1-ci şəhər rus-tatar məktəbinin direktoru seçilmişdir.

Rusiya imperiyasında inqilablar dövrü başladıqdan sonra yaxından siyasətlə məşğul olmağa başlamışdır. O, Müəssislər Məclisinin çağırılması üzrə mərkəzi komissiyanın üzvü idi. 1918-ci ilin 26 may tarixində Zaqafqaziya seyminin, Zaqafqaziya Demokratik Federativ Respublikasının süqut edən zaman o, Azərbaycan Milli Şurasının üzvü olmuşdur. Milli Şuranın Azərbaycanın İstiqlal bəyannaməsini qəbul edən 26 üzvündən biri idi.Hacıbababəyov Azərbaycan Milli Şurasının "Azərbaycan Məclisi-Məbusanının təsis edilməsi haqqında qanun"una (19 noyabr 1918) əsasən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin tərkibinə daxil edilmişdi. Müsavat fraksiyasının (sonralar "Müsavat" və bitərəflər fraksiyası) üzvü idi.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 98 yaşı tamam oldu
* Azərbaycan Milli Şurası

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti
* "Nicat" xeyriyyə cəmiyyəti
* Zaqafqaziya seymi
* Zaqafqaziya Demokratik Federativ Respublikası

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. İki cildə. I cild. Bakı: Lider nəşriyyatı, 2004, səh. 403" (PDF). 2015-04-02 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2018-03-03.
2. 1 2  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, 2005. səh. 427
3. ↑  "Azərbaycan Milli Şurası". axc.preslib.az. 2018. 2021-06-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 fevral 2024.
4. ↑  *Mehdi Abdullayev.* "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti – Şərqin ilk demokratik respublikası" (PDF). Xalq qəzeti. 22 may 2019. 22 March 2023 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 19 fevral 2024.

Mənbə
-----

* *Yaqub Mahmudov və başqaları (redaktorlar).* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası- Mehdi bəy Hacıbababəyov. Bakı: Şərq-Qərb. 2005.
**Zivər bəy Gəray bəy oğlu Əhmədbəyov** (1873, Şamaxı – 16 fevral 1925, Bakı, Azərbaycan SSR) – ilk ali təhsilli azərbaycanlı memar.

Həyatı
------

Zivər bəy Əhmədbəyov 1873-cü ildə Şamaxı şəhərində doğulub. Orta təhsilini Şamaxıda almışdır. 1902-ci ildə Peterburq İnşaat Mühəndisləri İnstitutunu bitirmişdir. 1910-cu ildən Bakı şəhərində yaşayıb. 1902–1917-ci illərdə Z. Əhmədbəyov Bakı Quberniyasının idarəsində sonra isə Bakı şəhər idarəsində memar işləmişdir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti elan olunduqdan sonra Bakı şəhərinin baş memarı olub.

1922-ci ilə kimi Bakı şəhərinin baş memarı olmuşdur. Şamaxıda Cümə məscidinin, İmam məscidinin, Bakıda Təzə Pir məscidinin, Göyçayda Əbülfəzlil Əbbas məscidinin (1898–1902), Əmircanda Murtuza Muxtarov məscidinin (1908) (məscidi Kərbəlayi Əhməd tikib) və Vladiqafqazda bir sıra yaşayış, məişət binaları onun layihəsilə tikilmişdir.

Əmircanda layihəsini verdiyi məscid isə Şərq memarlığının ən yaxşı incilərindən biri kimi UNESCO-nun tarixi abidələr siyahısına salınaraq qorunur.

Z. Əhmədbəyov öz layihələrində Qərbi Avropa və Şərq memarlıq ənənələrini böyük məharətlə birləşdirirdi. Bakıda Oftalmologiya institutunun binası və onun layihəsilə tikilən bir sıra yaşayış binaları bu gün qalmaqdadır.

1917-ci ildə Z. Əhmədbəyov "*İslam mədəniyyət abidələrini qoruyan*", 1919-cu ildə isə Şamaxıda mədəniyyət abidələrinin öyrənilməsi ilə məşğul olan "*Yeni Şirvan*" cəmiyyətlərini yaradır.

Zivər bəy Əhmədbəyov 1925-ci ildə Bakıda intihar edib.

İrs
---

Zivər bəy Əhmədbəyovun Şamaxıdakı iki evindən biri bugünədək qorunub saxlanılır. Şirvanşah İbrahim küçəsində yerləşən və Əhmədbəyovun öz layihəsi əsasında tikilən bu bina qış evi kimi istifadə edilib. Sonralar satılan və Sovet rejimində istismar olunan tikili daha sonra sahibləri tərəfindən yenidən əldə edilib.

26 may 2011-ci ildə Bakıda "Nizami" metrostansiyası qarşısında Zivər bəy Əhmədbəyovun heykəlinin və onun adını daşıyan parkın açılışı olub. Prezident İlham Əliyev mərasimdə iştirak edib.

Parkla üzbəüz bina Zivər bəy Əhmədbəyovun layihəsi əsasında inşa edilib.

İşləri
------

* Göyçay şəhərində Əbülfəzlil Əbbas məscidi (1902)
* Təzəpir məscidi (1905–1914)
* Muxtarov məscidi (1901–1908)
* Səadət məktəbi (1912–1913)
* Əjdərbəy məscidi (1912–1913)
* Mixaylov xəstəxanasının korpusu (1912–1913)
* Uşaq xəstəxanası (1914–1918)
* Yaşayış binası (1914–1916)
* Moskva Dövlət Əlyazmalar İnstitutu, 2010-cu il

Qalereya
--------

* Təzəpir məscidiTəzəpir məscidi
* Əjdərbəy məscidiƏjdərbəy məscidi
* Uşaq xəstəxanasıUşaq xəstəxanası

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-01-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-25.
2. ↑  Göyçay şəhər Mərkəz məscidi
3. ↑  *ARB Şəki.* "Azərbaycanın ilk memarının Şamaxıdakı evi" (az.). Youtube.com. 04.05.2020. İstifadə tarixi: 2020-05-04.
4. ↑

Xarici keçidlər
---------------

* Cümhuriyyətin baş memarına heykəl qoyuldu Arxivləşdirilib 2011-08-25 at the Wayback Machine
* Təzəpirin məşhur memarı niyə intihar etmişdi? – Nəvəsi gizli məqamları danışır (FOTOLAR+VİDEO) Arxivləşdirilib 2019-01-19 at the Wayback Machine
**Nişbaş** (özb. Nishboshsoy, Нишбошсой) — Özbəkistanın Daşkənd vilayətində dağ çayı. Çay Ahanqaran rayonu ərazisinə daxildir və Ahanqaran çayının sol qoludur. Çay yuxarı axarlarında Qaşqaçay adlanır (özb. Qashqasoy/Қашқасой), orta axarlarında isə — Layak adlanır (özb. Loyaksoy).

Ümumi məlumat
-------------

Çayın uzunluğu 30 km, su toplayıcı hövzənin sahəsi isə — 180 km²-dir. Çay əsasən qar və yağış suları ilə qidalanır. Çayın orta illik su sərfi 2,55 m³/s-dir. Mart ayından iyuna kimi su həcmi 3,52 m³/s-dən 8,66 m³/s-dək artır.

Nişbaş öz başlanğıcını Kuramin silsiləsinin şimal ymacalarından götürür. Çayın mənbəyi Akşurak zirvəsinə yaxın olub Özbəkistan Tacikistan sərhəddindədir. Mənbə əsasən çox böyük olmayan buzlaqdan ibarətdir (3550 m). Çay yuxarı axarlarında *Kaşqaçay* adlanır (Qashqasoy/Қашқасой). Çay əsasən şimal istiqamətdə axır. Yuxarı və orta axarlarında çay dərin və dik qayalı yataq əmələ gətirir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Нишбошсой* — Национальная энциклопедия Узбекистана. — Ташкент, 2000—2005.
2. ↑  Лист карты K-42-117 Ашт. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1983 год. Издание 1989 г.

| ⛭Özbəkistan Özbəkistanın su hövzələri |
| --- |
| Çaylar | Ağbulaq • Amudərya • Çatkal • Çirçik çayı • Qaraarça çayı • Qızılsu çayı • Nişbaş çayı • Paltau çayı • Pskem |
**Kiyev Beynəlxalq Qısa Film Festivalı** (*ukr.* Київський міжнародний фестиваль короткометражних фільмів) – hər il Kiyev şəhərində keçirilən kinofestival. Festivalın məqsədi tamaşaçıları beynəlxalq qısametrajlı filmlərlə tanış etməkdir.

Festivalda ən son filmlər, beynəlxalq festivalların qalibləri, qeyri-adi simaların retrospektivləri, müasir və klassik Ukrayna filmləri nümayiş etdirilir. KBQFF həmçinin Ukraynada qısametrajlı filmlərin müxtəlifliyini təmin etmək üçün layihələr və tədbirlər təşkil edir.

Tarix və missiya
----------------

Kiyev Beynəlxalq Qısa Film Festivalı üzərində iş 2011-ci ildə başlamış və ilk dəfə 2012-ci ilin yazında keçirilmişdir. Həmin ildən etibarən festival hər il keçirilir. Festival müstəqil, qeyri-kommersiya, qeyri-hökumət təşkilatıdır və əsas məqsədi qısametrajlı filmləri təbliğ etməkdir.

Festivalın missiyası qısametrajlı filmlər üçün milli və beynəlxalq platformalar hazırlamaqla Ukraynada və xaricdə film istehsalının yeni forma və üsullarını kəşf etməkdir. Proqrama müxtəlif nümayişlər, dərslər və görüşlər də daxildir.

Keçmiş qaliblər
---------------

2020-ci ildəki müsabiqənin qalibi "Hantsvill stansiyası" filmi olmuşdur. "Oyaq qal, hazır ol", "Metaiş" və "Necə yoxa çıxmalı" filmləri xüsusi mükafata layiq görülmüş, Nataşa Kiselova tərəfindən çəkilmiş "Xalça" filmi isə Ukrayna üzrə müsabiqənin qalibi olmuşdur.

Qaydalar
--------

Festivalın münsiflər heyəti festivalın rəhbərliyi tərəfindən seçilir. Adətən heyət bir neçə xarici qonaq və Ukrayna kinosunun nümayəndələrindən ibarət olur. Münsiflər heyəti beynəlxalq mükafatlara layiq görülmüş tanınmış rejissorlar, prodüserlər və rejissorlardır.

Qaydalara əsasən, dili ukrayna, ingilis və rus dillərində olmayan filmlərin ingiliscə subtitrləri olmalıdır. Filmi təqdim edən şəxs filmin bütün lazımi hüquqlara riayət etməsinə görə məsuliyyət daşıyır.

Mükafatlar
----------

Müsabiqənin münsiflər heyəti üç nominasiya üzrə mükafatlar təqdim edir: ən yaxşı film, ən yaxşı rejissor, tamaşaçı mükafatı. Bundan əlavə, münsiflər heyəti bir filmi "Münsiflər heyətinin xüsusi qeydi" ilə mükafatlandıra bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kyiv to host first offline film festival since pandemic started | KyivPost - Ukraine's Global Voice". KyivPost. 2020-08-04. 2021-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-24.
2. ↑  "Kyiv International Short Film Festival". FilmFreeway (ingilis). 2020-08-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-24.
3. ↑  "History - KISFF". 2014-05-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-13.
4. ↑  "Mission". KISFF | Kyiv International Short Film Festival (rus). 2020-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-03.
5. ↑  "Winners". 2021-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-13.
6. ↑  "JURY". KISFF | Kyiv International Short Film Festival (rus). 2018-04-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-24.
7. ↑  "Regulations". KISFF | Kyiv International Short Film Festival (rus). 2020-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-05.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | IMDb: ev0008806 |
**Zəncirli körpü** və ya **Seçeni körpüsü** Budapeştinin iki tarixi hissəsini — Buda və Peşti birləşdirən Dunay çayı üzərindəki asma körpüdür. 1849-cu ildə açılmış və Dunay çayı üzərində ilk daimi körpü olmuşdur. Körpü Macarıstanının iqtisadi və sosial həyatında mühüm rol oynadı və Buda və Peştin vahid Budapeşt şəhərində birləşməsi üçün stimullardan birinə çevrildi.

Ad
--

**Körpü**, tikintisinin təşəbbüskarı və təşkilatçısı olan macar siyasətçisi Qraf İştvan Seçeninin adını daşıyır.

Yer
---

Körpü İştvan Seçeni Meydanı və Adam Klark Meydanını birləşdirir. Körpünün sol sahilində Qreşem sarayı və Macarıstan Elmlər Akademiyası, sağda isə Sıfır Kilometr Daşı (Budapeşt) və Buda qalasına aparan Budapeşt Hill Qala funikulyoru nun aşağı stansiyası var. Yuxarı axınında Marqaret körpüsü, aşağı axınında Erzsebet körpüsü yerləşir.

Tarix
-----

Körpü qraf Szeçeninin təşəbbüsü ilə 1839-cu ildə ingilis mühəndisi Villiam Tierney Klark tərəfindən layihələndirilib. Tikintiyə şotland mühəndis Adam Klark nəzarət edirdi. (V. Klark ilə qohumluq əlaqəsi yoxdur).
1849-cu ildə müstəqillik uğrunda gedən müharibə zamanı avstriyalı əsgərlər körpünü partlatmağa çalışsalar da, Klark zəncir kameralarını su ilə dolduraraq onu xilas etmişdir.
Körpü 1849-cu ildə istifadəyə verilib və Macarıstanın paytaxtında ilk daimi körpü olub. O zamanlar dünyanın ən böyük körpülərindən biri kimi tarixə düşüb. Körpüyə girişlərin hər birinə heykəltəraş Yanos Marşalko(Marschalkó János) tərəfindən, 1852-ci ildə şir cütlükləri əlavə edilmişdir. Körpü 1899-cu ildən indiki adını daşıyır.
Körpünün polad konstruksiyası 1914-cü ildə tamamilə yenidən qurulmuş və mökəmləndirilmişdir. İkinci Dünya müharibəsi zamanı, körpü geri çəkilən alman qoşunları tərəfindən partladılır. 1949-cu ildə nəqliyyatın hərəkəti üçün istifadəyə verilib. Körpü üzərindəki aksesuarlar çuqundan hazırlanmışdır.

Körpü ilə bağlı lətifələrdən birində deyilir ki, heykəltəraş Yanos Marşalko körpünü üzərindəki şirlər üçün dil düzəltməyi unudub. Bu barədə şəhər əhalisi arasında söz-söhbət yayılanda, guya heykəltəraş utandığı üçün özünü Dunay çayına ataraq canına qəsd edib. Əslində isə , aslanların dilləri var, lakin onlar aşağıdan görünmür, çünki şirlər üç metr hündürlükdə quraşdırılıb. Heykəltəraş Yanos Marşalko 1890-cı illə qədər yaşamışdır.
2001-ci ildə macar pilot Peter Besenyei(Péter Besenyei) qəzaya uğramış təyyarəni körpünün altından uçurur. Bu fənd Red Bull aviasiya yarışları üçün standart götürülür.

Qalereya
--------

* Körpünün təməlinin qoyulması - rəssam Miklos Barabaş, 1864Körpünün təməlinin qoyulması - rəssam Miklos Barabaş, 1864
* 1946-cı il, körpünün görünüşü1946-cı il, körpünün görünüşü
* Girişin qarşısında aslanlarGirişin qarşısında aslanlar
* Körpü dayaqlarından birinin, gecə görünüşüKörpü dayaqlarından birinin, gecə görünüşü

İstinadlar
----------

1. ↑  Будапешт Arxivləşdirilib 2023-04-22 at the Wayback Machine / А. В. Дрыночкин, В. М. Паппе // Большой Кавказ — Великий канал. — М. : Большая российская энциклопедия, 2006. — С. 290—293. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 4). — ISBN 5-85270-333-8.
|  |
| --- |
| **İslam**

**İslam Tarixi** |
| **İmanın şərtləri** |
| Tövhid • Mələklər  Kitablar • Peyğəmbərlər  Məad • Axirət  Qəza ve Taleh |
| **İslamın beş şərti** |
| Kəlmeyi-şəhadət • Namaz  Oruc • Həcc  Zəkat |
| **Etiqad məzhəbləri** |
| Əşərilər • Matüridilər • Qədərilər *(Mötəzililər)* • Cəbrilər • Mürcilər • Müşəbbihilər • Sələfilər  |
| **Fiqh məzhəbləri** |
| **Sünnilər:**  Hənəfilər • Malikilər • Şafiilər • Hənbəlilər **Yox olmuş məzhəblər:**  Zahirilər • Auzailər • Leysilər • Səvrilər • Cəririlər
**Şiələr:** İmamilər (Cəfərilər *(Əxbarilər • Üsulilər • Şeyxilər)* • Ələvilər • Ənsarilər • Qızılbaşlar) • Zeydilər • İsmaililər *(Qərmətilər • Xaşxaşilər • Fəthilər • Xəttabilər)* • Vaqifiyyə • Rafizilər *(Batinilər)* • Qeysanilər • Xürrəmilər • Baziğiyyə • Qurabiyyə  **Xaricilər:**  Mühakkimə • Əcrədilər (Meymunilər • Səələbilər) • Əzraqilər • Bəyhəsilər • İbadilər • Nəcdatilər • Süfrilər  |
| **Həmçinin bax** |
| Sufilər • Yəsəvilik • Nəqşibəndilik • Sührəvərdilik • Xəlvətilik • Səfəvilik • Bayramilik • Bəktaşilik • Cəlvətilik • Cərrahilik • Çiştiyyə • Ehqaqiyə • Gülşənilik • Hürufilik • Kübravilik • Məlamətilik • Mövləvilik • Nemətullahiyyə • Nöqtəvilik • Qələndərilik • Qadiriyyə • Rahmaniyyə • Rifailik • Rövşənilər • Sənusilər • Şaziliyyə • Zahidiyyə • Nüseyrilər • Druzlar • İslam fəlsəfəsi |

**Xəttabilər** — "Cifr elmi"nin qurucusu Ebul-Xəttab əl-Əsədi tərəfindən qurulan və ilk dəfə hülul inancının İslama gətirilməsində vəsilə olmuş Qulat-i Şiə məzhəbidir.

Qulat-i Şiənin hülul əqidəsinin meydana gəldiyi məzhəb: "Xəttabiyyə"
--------------------------------------------------------------------

Bütün haramları halal qəbul etmək fikri olan İbahilik əqidəsinin yayılmasına xidmət etmək üçün ilk dəfə Abdullah ibn Səba tərəfindən irəli sürülən "Əlinin ilahilik prinsipi" "Allahın Əlinin simasında təcəlli etdiyi hüluliyə inancı" üzərində qurulan və sonralar Baziğiyyə, Muammariyyə, Umeyriyyə, Mufaddaliyyə və Muhammisə təriqətlərinin əsaslarını meydana gətirən Xəttabiyyə məzhəbinə görə, Allah ilk dəfə İslam peyğəmbəri Məhəmməd Mustafaya (s.a.v) gəlir. O, Məhəmməd peyğəmbərin simasında təcəlli edir və daha sonra altı böyük imam Əli əl-Mürtəza, Həsən əl-Müctəba, Hüseyn Seyyid əl-Şühəda, Əli Zeynəlabidin, Məhəmməd Baqir, Cəfər Sadiq və nəhayət Əbül-Xəttab əl-Əsədinin vücuduna hülul etmişdir.

Xəttəbiyətül-Mütləkə təriqəti
-----------------------------

Əbül-Xəttab əl-Əsədi məzhəbinin ideyaları sonradan ortaya çıxan "Batiniyyə" və "İsmailiyyə" məzhəblərinin inanclarına da güclü təsir göstərmişdir. Əbül-Həttab əl-Əsədinin sonuncu peyğəmbər olduğuna inanan tərəfdarları tərəfindən qurulan "Həttəbiyətül-Mütlakə" təriqətinə görə, "Əbul-Həttab əl-Əsədi" sonuncu imamdır. Üstəlik ondan sonra heç bir peyğəmbər və ya imam olmayacaqdır. Hüluliyyə və Əlinin ilahiliyi bütün Qulat-i Şiə məzhəblərində, İbahiyyə inancı isə "Xarici" və "Şiə-i Batiniyyə" məzhəblərinin əksər qollarında mövcuddur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Tahir Harimi Balcıoğlu, *Türk tarihində məzhəb cərəyanları – Türklər arasında İslamiyyətin intişarı və Şiəlik cərəyanları: İlm’û-Cifr’in icâdı*, Səhifə: 42, Kainaat Yayınları, Ahmet Sait baskısı, 1940.
**Mürsəl İsayev** (tam adı: *İsayev Mürsəl Məhəmmədhüseyn oğlu*; 1 yanvar 1949, Xok, Noraşen rayonu) — 1994–2001-ci illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Daxili İşlər naziri.

Həyatı
------

İsayev Mürsəl Məhəmmədhüseyn oğlu 1 yanvar 1949-cu ildə Şərur rayonunun Xok kəndində anadan olub. 1973-cü ildə Yusif Məmmədəliyev adına Naxçıvan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun tarix fakültəsində təhsil alıb. 1986-cı ildə SSRİ Daxili işlər Nazirliyinin Ali Milis Akademiyasının Rostov filialını bitirmişdir.

Fəaliyyəti
----------

1976-cı ildən Naxçıvan Muxtar Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyi sistemində bir sıra məsul vəzifələrdə, o cümlədən 1988-ci ildən Naxçıvan şəhər daxili işlər şöbəsinin rəisi,1989-cu ildən Naxçıvan Muxtar Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi cinayər axtarış şöbəsinin rəisi,1993-cü ildən Naxçıvan Muxtar Respublikası Daxili İşlər Nazirinin müavini vəzifələrində çalışmışdır. 1994–2001-ci illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Daxili İşlər naziri olmuşdur. 2001-ci ildən istifedadır.1995-ci ildən olan polis general-mayorudur.

Təltif və mükafatları
---------------------

* SSRİ-nin əməkdar çekisti-1986.
* Azərbaycan Respublikasının "əlaçı polis işçi",

Mənbə
-----

* Naxçıvan Ensiklopediyası. Bakı. 2002. səh. 216. ISBN 5-8066-1468-9.
**İnkit** — Gürcüstanın şimal-qərbində, Abxaziya ərazisində yerləşən relikt göl. İnkit gölü Pisunda burnunda, Qaqra rayonu ərazisindədir. Gölün hündürlüyü dəniz səviyyəsinə yaxındır. Su səthinin sahəsi 0,4 km², ən dərin yeri 3,2 metrdir. Ümumi su kütləsinin həcmi 810 min m³-dir. Əvvəllər göldən kiçik çay axırdı. Sahiz xətti çox az parçalanıb. Oval formaya malikdir. Sonralar göldə su səviyyəsi süni endirildi və nəticədə həm göl suyunun duzluluğu artdı, həm də çay axını dayandı. Suyun duzlaşmasına səbəb dəniz suyunun gölə daxil olması idi. Müasir dövrdə göl suyunun duzluluğu — 5 q/l-dir. Pisunda yarımadasında bu tip 8 göl var. İnkit bunlardan biridir.

Tarixi
------

İnkit gölü 2-3 min il əvvəl, dəniz sularının geoloji işi nəticəsində formalaşmışdır. 1920-ci illərdə göl ətrafı ərazilər sürrətlə bataqlaşmağa başladı. Nəticədə bölgədə malyariya milçəklərinin artama təhlükəsi meydana gəldi. 1931-ci ildə gölə qambuziya balıqları buraxıldı və sonda xəstəlik törədən milçəklərin kökü tamamilə kəsildi. Sonrakı illərdə ərazidə Pisunda kurortu yaradıldı.

1943-cü ildə göl akvatoriyasında hidrotəyyarə bazası yerləşirdi. Baza Qara dəniz hərbi-hava qüvvələrinin 82-ci dəniz-aviasiya eskadrilinə daxil idi.

İqlimi
------

Göl ətrafı ərazi mülayim iqlim xüsusiyyətlərinə malik olsa da, subtropik zonaya daxildir. Orta illik hava temperaturu + 12,5 ° C-dir. Ən isti ayın (iyul) orta aylıq temperaturu təxminən + 23,0 ° C, ən soyuq ay (yanvar) təxminən + 2,5 ° C-dir. Orta illik yağıntı 1000 mm-dir. Gölün suyu qış aylarında donmur.

Fauna və florası
----------------

Əvvələr göl sularında 10-dan çox balıq növü yaşayırdı. Son illər növ müxtəlifliyi azalıb. Göldə olan əsas balıqlar: karp, xanı, Mugil cephalus və s. Balıqçılıq ətraf ərazi üçün xarakterikdir. Su səviyyəsinin dəyişməsi ilə əlaqədar balıqçılıqla məşğul olmaq üçün nəzərdə tutulan ərazilər su altnda qalır.

İstinadlar
----------

1. ↑  На территории Гагрского района Абхазия
2. ↑  Перечень No.18 органов управления, соединений, кораблей, частей и учреждений Черноморского флота и Азовской военной флотилии, входивших в состав Действующей армии в период Великой Отечественной войны.
**Süleyman Əsgər oğlu Neymətov** (1972, Nehrəm, Naxçıvan rayonu) — Naxçıvan Muxtar Respublikasının daxili işlər naziri (2022-ci ildən), polis general-mayoru (2023).

Həyatı
------

Süleyman Əsgər oğlu Neymətov 1972-ci ildə hazırkı Naxçıvan Muxtar Respublikası Babək rayonunun Nehrəm kəndində anadan olmuşdur. 1991–1993-cü illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmət keçmişdir. 2000-ci ildə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Polis Akademiyasını bitirmişdir.

Süleyman Neymətov 1993-cü ildən daxili işlər orqanlarında xidmət edir. O, 1993–1994-cü illərdə Naxçıvan şəhər polis şöbəsinin polis nəfəri, 1994–2005-ci ilərdə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Komendant Xidmətinin polis nəfəri, bölmə komandiri, taqım komandiri, bölük komandirinin müavini, baş inspektoru olmuşdur. 2005–2013-cü illərdə Nəsimi rayon polis idarəsinin bölük komandiri, rəis müavini, 2013–2016-cı illərdə Sumqayıt şəhər polis idarəsinin rəis müavini, 2016–2020-ci illərdə Quba rayon polis şöbəsinin rəisi, 2020–2022-ci illərdə isə Suraxanı rayon polis idarəsinin rəisi vəzifələrində xidmət etmişdir.

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi sədrinin 28 dekabr 2022-ci il tarixli Sərəncamı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının daxili işlər naziri vəzifəsinə təyin edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 iyun 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə ona polis general-mayoru ali xüsusi rütbəsi verilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq fərman və sərəncamları ilə 30 iyun 2002-ci ildə "İgidliyə görə", 1 iyul 2020-ci ildə isə "Vətən uğrunda" medalları ilə təltif edilmişdir.

Ailəlidir, üç övladı var.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "Naxçıvan Muxtar Respublikasının daxili işlər naziri, polis general-mayoru Neymətov Süleyman Əsgər oğlu". mia.gov.az. 2023-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-12.
2. ↑  "Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin bir qrup əməkdaşının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Fərmanı". e-qanun.az. 2024-01-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-12.
3. ↑  "Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin bir qrup əməkdaşının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamı". e-qanun.az. 2024-01-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-12.