recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Rüstəm Rüstəmov.

**Rüstəm Şamil oğlu Rüstəmov** – tibb elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

5 aprel 1947-ci ildə Ağcabədi rayonunun Sarıcalı kəndində anadan olub. 1969-cu ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun müalicə-profilaktika fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş və Respublika Klinik Xəstəxanasında həkim-Hematoloq kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır.
1975–1977-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunda hematologiya kafedrasında çalışmışdır.

1979-cu ildən Azərbaycan ET Hematologiya və Transfuziologiya İnstitutunda laboratoriya müdiri, hematoloji klinikanın rəhbəri və 1994-cü ildən bu günə kimi həmin İnstitutda elmi işlər üzrə direktor müavinidir.

1974-cü ildə namizədlik, 1986-cı ildə doktorluq dissertasiyaları (Moskva) müdafiə etmişdir.
Yaxın və uzaq xaricdə 130 elmi əsəri, 4 monoqrafiyası çap olunmuş, o cümlədən rəhbərliyi altında 10-a yaxın namizədlik və doktorluq dissertasiyaları hazırlanıb müdafiə edilmişdir.
Azərbaycan Respublikası Səhiyyə nazirliyinin fəxri fərmanı ilə təltif edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında AAK expert şurasının üzvüdür.

Əsərləri
--------

* "İnsan qəlbinin anatomiyası". "Aypara", 2009.
* "Məhəbbətin sirri" "Bakı", 2014
* "İnsanın həyatı tək bir hüceyrədən başlayır"
* "Tibbi Genetika ""Bakı", 2013
* "Genetika terminləri lüğəti"
* "Talasemiyalı xəstələrdə posttransfuzion B və C virusu hepatiti"
* "Din və globallaşma proseslərinin qarşılıqlı əlaqəsi"
* "Возможные патологические механизмы возникновения,развития и сохранения пресловутого "армянского вопроса""
* "İrsiyyətin sitoloji və molekulyar əsasları"
* "İndex(predmet göstəricisi)"

Mənbə
-----

* Rafiq Əsgərov. Bütöv Azərbaycan qəzeti. 6 oktyabr 2010-cu il. № 38. ("İnsan qəlbinin möcüzələri" məqaləsi).



*
**Borisov** (*rus.* Бори́сов, *belar.* Барысаў) — Belarusun mərkəzi hissəsində, Minsk vilayətində şəhər.

Əhalisi
-------

Əhalisi 150,5 min (2006) nəfərdir.

Coğrafiyası
-----------

Berezina çayı (Dnepr hövzəsi) sahilində gəmi dayanacağı. Nəqliyyat qovşağı.

Tarixi
------

İlk dəfə Polotsk knyazlığının şəhəri kimi 1127-ci ildə qeyd olunmuşdur. Ehtimal ki, Polotsk knyazının oğlu Roqvolod-Boris tərəfindən indiki Staroborisov kəndinin yerində salınmışdır (12–13-cü əsrlərə aid şəhər yeri, ona bitişik olan açıq məskən, kəndlər, kurqan qəbirləri 1892, 1928. 1967–68, 1971-ci illərdə tədqiq olunmuşdur). Borisov 13-cü əsrin sonlarından Böyük Litva knyazlığının tərkibində idi. 13-cü əsrin sonları – 14-cü əsrin əvvəllərində indiki yerinə köçürülmüş, burada yeni qala inşa edilmişdir.

15-ci əsrin 1-ci yarısında ara çəkişmələri nəticəsində, demək olar ki, dağıdılmışdır. 1563-cü ildən starostvo (inzibati vahid) mərkəzi idi. Maqdeburq hüququna malik olmuşdur. Şimal müharibəsi (1700–21) illərində böyük dağıntılara məruz qalmışdır. 1793-cü ildə Reç Pospolitanın ikinci dəfə bölüşdürülməsi zamanı Rusiya İmperiyasının tərkibinə daxil edilmişdir. 1795–1921-ci illərdə Minsk quberniyasının qəzaşəhəri, 1924-cü ildən rayon mərkəzi, 1924– 27-ci illərdə Borisov dairəsinin mərkəzi, 1938-ci ildən Belarusiya SSR Minsk vilayətinin tərkibində olmuşdur.

Sənayesi
--------

Şəhərdə İdarəçilik və sahibkarlıq intu (1991); 10 kitabxana; diyarşünaslıq, xalq şöhrəti muzeyləri var. Borisov mühüm sənaye mərkəzidir. Maşınqayırma (aviasiya sənayesi üçün avtomatik idarəetmə sistemləri, turbokompressorlar, avtotraktorlar üçün elektrik avadanlığı və s. dəmiryolları, hərbi texnikanın təmiri), ağac emalı, yüngül (tikiş, trikotaj məmulatları və s.) və yeyinti sənayesi müəssisələri fəaliyyət göstərir. Məişət kimyası malları, tibbi preparatlar, kağız, büllurdan məmulatlar və s. istehsal olunur.

Qalereya
--------

* Revolutsii prospektiRevolutsii prospekti
* BATE futbol stadionuBATE futbol stadionu

Həmçinin bax
------------

* Minsk vilayəti
*

Xarici keçidlər
---------------

* Borisov şəhərinin rəsmi internet səhifəsi
* Borisov Online
* Borisov şəhərinin 20-ci əsrə aid olan fotoları Arxivləşdirilib 2013-05-23 at the Wayback Machine
* Borisov Regional İdarəetmə Komitəsinin internet səhifəsi Arxivləşdirilib 2013-06-06 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  "Численность населения на 1 января 2015 г. и среднегодовая численность населения за 2014 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа" [Population as of 1 January 2015 and 2014 year-average population in regions, raions, towns of Republic of Belarus] (Russian). 2015-05-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
2. ↑  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 4-cü cild: Bəzirxana – Brünel (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2013. səh. 307–308. ISBN 978-9952-441-03-1.
ratifikasiya edən ölkələr
  imzalayan, lakin ratifikasiya etməyən ölkələr
***Atmosfer Xarici Kosmosa Göndərilən Obyektlərin Qeydiyyatı Konvensiyası*** (***Reqistrasiya Müqaviləsi*** və ya ***Reqistrasiya Sazişi*** kimi də tanınır) Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Məclisi tərəfindən 1974-cü ildə qəbul edilmiş konvensiyadır. 1976-cı ildə qüvvəyə minmişdir. 2014-cü il tarixinə qədər 62, 2018-ci ilin dekabr ayına kimi isə 70 dövlət tərəfindən təsdiq edilmişdir.

Konvensiya, dövlətləri kosmosa göndərilən obyektin hərəkət trayektoriyası barədə Birləşmiş Millətlər Təşkilatına məlumat verməyə məcbur edir. Buraxılmalar ilə əlaqədar olaraq Birləşmiş Millətlər Təşkilatı 1962-ci ildən bəri bir qeydiyyat aparır.

Reqistrasiya konvensiyası və digər dörd Kosmik qanun konvensiyası Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Kosmosun Dinc Məqsədlər Üçün İstifadəsi Komitəsi tərəfindən idarə olunur.

Avropa Kosmik Agentliyi və Avropa Meteoroloji Peyklərin İstismarı Təşkilatı, müqavilə hüquqlarını və öhdəliklərini qəbul etdiklərini bildirmişdirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Şablon:UN document
2. ↑  "Resolution 3235 (XXIX) - Convention on Registration of Objects Launched Into Outer Space". UNOOSA. 12 November 1974. 28 March 2008 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
3. ↑  "Archived copy" (PDF). 9 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 25 avqust 2016.
4. ↑  "Convention on registration of objects launched into outer space". United Nations Treaty Collection. 2021-01-29. 2022-01-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-29.
**Rüstəmzadə Rüstəm Bayraməli oğlu** (27 mart 1930, Poylu – 20 oktyabr 2014, Poylu, Ağstafa rayonu) — şair, folklorşünas, publisist, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1964), əmək veteranı (1989), filologiya elmləri doktoru (1989), professor (1990).

Həyatı
------

Rüstəm Rüstəmzadə 1930-cu il martın 27-də Ağstafa rayonunun Poylu qəsəbəsində anadan olmuşdur. Burada ilk təhsil alsa da, Bakı şəhəri 132 saylı orta məktəbi bitirmişdir. Qazax Müəllimlər İnstitutunu başa vurandan sonra Ağsu rayonunun Pirhəsənli (1950-1951), Masallı rayonunun Təhləli kəndlərində orta məktəbin dərs-hissə müdiri işləmişdir (1952-1953). Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda təhsilini davam etdirmişdir (1953-1957). Poylu stansiyası səkkizillik məktəbində dərs hissə müdiri olmuşdur (1953-1961). Azərbaycan Elmlər Akademiyası Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuşdur. "Azərbaycan kəndli hərəkatı haqqında qəhrəmanlıq nəğmələri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmiş (1966), institutun xalq yaradıcılıq şöbəsində baş elmi işçi kimi çalışmışdır (1967). Gəncə Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Azərbaycan ədəbiyyatı kafedrasında müəllim, baş müəllim, dosent olmuşdur (1967-1988). "Azərbaycan tarixi qəhrəmanlıq dastanları" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş, filologiya elmləri doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülmüşdür (1989). Gəncə Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Qazax fılialının dekanı vəzifəsində çalışmışdır (1991-1995).

Orada ədəbiyyat və onun tədrisi metodikası kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır.(1995-ci ildən). Ədəbi fəaliyyətə tələbəlik illərindən başlamışdır. Yaradıcılığında şifahi xalq ədəbiyyatının toplanması, tədqiqi və təbliği başlıca yer tutur. Dövri mətbuatda yüzlərlə məqaləsi dərc olunmuşdur. Onun toplayıb tərtib etdiyi kitablar və monoqrafik tədqiqat əsərləri - "Xəyyat Mirzə" (1996), "Koroğlu nəvələri" (1967), "Əlimərdanlı Aşıq Nəcəf" (1979), "El qəhrəmanları xalq ədəbiyyatında" (1984), "Məhəbbət dastanları" (1981), "Aşıq rəvayətləri" (1988), "Yeddi dastan" (1989), "Aşıq Hüseyn Şəmkirli" (1991), "Azərbaycan tarixi qəhrəmanlıq dastanları" (1998), "Azərbaycan şifahi xalq yaradıcılığının öyrənilməsinə dair metodik göstəriş" (1977) və s. kütləvi tirajla nəşr olunmuşdur.
Rüstəm Rüstəmzadə 20 oktyabr 2014-cü ildə vəfat etmiş və Ağstafanın Poylu qəsəbəsində dəfn olunmuşdur.

İstinadlar
----------
**Bal arısının virus xəstəliklərinə** — deformasiya qanad virusu, talamus sürfə çürüməsi virusu, qara ana arı virusu, kəşmir arı virusu, xroniki arı iflici virusu, arı X virusu, arı Y virusu, bulanıq qanad virusu, misir arı virusu, filamentoz arı virusu, torba çürüməsi virusu və s. göstərmək olar.

Deformasiya qanad virusu
------------------------

Bu virus *Apis mellifera* və *Apis cerena*-da xəstəlik törədir. Virusla yoluxma zamanı qanadlarda büzüşüklük, gövdədə kiçilmə və rəngsizləşmə meydana çıxır. Xəstə arılar sürfə və pup mərhələsində ölürlər. Xəstəlik əsasən varroa ilə yayılır.

Qara ana arı virusu
-------------------

Bu xəstəlik ilk dəfə olaraq üzəri örtülmüş ana arı yuvalarında sürfə və ya pup mərhələsində rast gəlinmişdir. Ölü arıların sürfə və pupları tünd qəhvəyidən qara rəngə çevrilir. Xəstə sürfələrin rəngi isə açıq sarı rəngdə olur. Bu virus işçi arılara öz sürfələrini qidalandırdığı zamanı keçir.

Torba çürüməsi virusu
---------------------

Bu xəstəlik əsasən yaz və yay aylarında daha çox müşahidə olunur. Virus qidalanma və s. yollarla arılara yoluxur. Xəstəlik zamanı içərisində sürfələr olan yuvaların üzəri örtülənə qədər heç bir pataloji hal müşahidə olunmur. Yuvanın üzəri örtüldükdən sonra xəstəlik əlamətləri üzə çıxır. Yuvaların üzərində iki ədəd deşik əmələ gəlir. Xəstə sürfələr içi su dolu torbaya bənzəyir və bir iynə və ya pinset vasitəsi ilə yuvadan götürmək mümkün olur. Xəstə sürfələrin rəngi ağdan sarıya doğru dəyişir və pup mərhələsinə keçə bilmir. Xəstə sürfələr yuvada şaquli vəziyyətdə ölür. Xəstəlik zamanı sürfənin bədəni yaşılımtıl rəngli maye ilə dolur və bu səbəbdən torba xəstəliyi adı verilib. Daha sonra sürfələr quruyur və rəngi tündləşməyə başlayır bir müddət sonra isə ölür. Xəstəlik zamanı yeşik içərisindən hər hansı bir spesifik qoxu gəlmir.

### Xəstəliklə mübarizə

Xəstəliyin müalicəsi üçün spesifik bir dərman yoxdur. Düzgün profilaktiki tədbirlər vasitəsilə xəstəliyin qarşısı alına və ya təsiri azaldıla bilər. Yeşiklər rütubətli yerlərə qoyulmamalı, yerdən 30–40 sm hündürlükdə olmalıdır. Xəstəlik zamanı ana arının sağlam ana arı ilə dəyişdirilməsi xəstəliyin aradan qaldırılması üçün əsas üsullardan biridir.

Həmçinin bax
------------

* Bal arısının bakterial xəstəlikləri
* Bal arısının zərərvericiləri

Xarici keçidlər
---------------

Arı Hastalıkları – Yavru Çürüklüğü

Ədəbiyyat
---------

* Əliyeva R. C. Qədimov V. Ə. Bal arısının (*Apis mellifera*) bəzi xəstəlik və zərərvericiləri haqqında // AMEA Zoologiya İnstitutunun Əsərləri, Cild 35, No1, Bakı, 2017, s.40–49
* Qədimov V. Əhmədov B. Şəmiyev T. Arıçı nələri bilməlidir, Bakı: 2006, s.57–65.
* Kurt M. Arı hastalıkları, s. 2, 14, 16, 23–26, 29, 32–33, 36–37, 48.
* Uygur Ş. Ö. Girişgin A. O. Bal arısının hastalık ve zararlıları // Journal Bee science, 2008, s.130–135

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-12-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-06.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-06.
**Xədicə Tuba Büyüküstün** (5 iyul 1982, İstanbul) — türk aktrisa.

İlk illər
---------

Tuba Büyüküstün 5 iyul 1982-ci ildə İstanbulda anadan olub. Ana tərəfindən Krım mühaciri, ata tərəfindən, o, Krit mühaciridir. İstanbul Özəl Doğuş Məktəblərinin və Memar Sinan Gözəl Sənətlər Universitetinin, Səhnə Dekorları və Kostyum Dizaynı bölümlərinin bitirib. Universitetdə oxuyarkən reklamlarda iştirak edirdi. Universiteti bitirdikdən sonra rejissor Tomris Giritlioğlu sayəsində fəaliyyətə başladı.

Özəl həyatı
-----------

28 iyul 2011-ci ildə Parisdə, Fransada özü kimi aktrisa Onur Saylak ilə evləndi. 19 yanvar 2012-ci ildə əkiz qızlarını dünyaya gətirdi. Qızlarına Toprak, Maya adlarını verdilər. Evliliklər 5 iyun 2017-ci ildə başa çatdı.

Mənbə
-----

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-03-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-14.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-14.

Xarici bağlantılar
------------------

* tubabuyukustun.com.tr — Tuba Büyüküstün rəsmi saytı
**Məhəbbət Kazımov** (d. 2 iyul 1953, Çorman, Laçın rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ – ö. 27 yanvar 2014, Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycan müğənnisi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti (2012).

Həyatı
------

Əsl adı Möhübbət Allahverdi oğlu Kazımov 1953-cü il iyul ayının 2-də Laçın rayonunun Çorman kəndində anadan olmuşdur. Ailədə səkkiz bacı, dörd qardaş olublar. Atası Allahverdi kənd təsərrüffatı ilə məşğul olub. Anası Südabə isə evdar xanım olmuşdur. Məhəbbət Kazımov ilk təhsilini Şamkənd kənd orta məktəbində alıbdır. Kiçik yaşlarından istedadına görə digər bacı-qardaşlarından seçilmişdir. Musiqi təhsili alması üçün qohum-əqrabanın təkidi ilə 1974-cü ildə Bakı şəhərinə getmişdir. Asəf Zeynallı adına musiqi texnikumuna qəbul olunmuşdur. İlk muğam dərslərini Nəriman Əliyevdən almış, sonradan Ağaxan Abdullayevin sinifində oxumuşdur.

1976-cı ildən peşəkar səhnədə çıxış edirdi. "Dan Ulduzu" ansamblının solisti olmuşdur. Azərbaycanın bir çox konsert salonlarında öz tamaşaçılarına solo konsertlər vermişdir. Bir çox xarici ölkələrdə, Türkiyədə, Rusiyada, İranda, Çexoslovakiyada və başqa ölkələrdə qastrol səfərlərində olubdur. Məhəbbət Kazımov əsasən Azərbaycan milli musiqisi janrında, bir çox tanınmış mahnı və muğamlar oxuyubdur. Ən çox sevilən mahnılarından biri də "Laçınım" mahnısıdır. 14 sentyabr 2012-ci ildə Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar artist" fəxri adına layiq görülmüşdü.

1990-cı ildə ailə həyatı qurub, üç övlad atası idi.

Siyavuş Əmirli, Məhəbbət Kazımov, Arif Məmmədli, Rəşad Abasov
27 yanvar 2014-cü ildə uzun sürən xəstəlikdən sonra vəfat edib. O, yanvarın 28-də Xırdalan qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

Məhəbbət Kazımov vəfat edənə qədər "Laçın" instirumental ansambılının rəhbəri olmuşdur.

Mənbə
-----

* Tapdıq Əlibəyli, "Yanğını sevdim yandığım zaman", "Nisgil odu" (kitab), Bakı, 2005. səh. 102-104.
* "Məhəbbət Kazımovun müsahibəsi", "Laçın yurdu" jurnalı, № 1 (1), 2011, Bakı, "Elm və təhsil", 2011.
* Şamil Süleymanov, "Ruhu nigaran qalmasın Məhəbbətimizin, Biz mütləq Laçına qayıdacağıq", "Laçın yurdu" jurnalı, № 1 (12), Bakı, "Bəxtiyar-4" nəşriyyatı, 2014. səh. 21-23.
* Qəni Qəmli, "Laçınla yaşadın, Laçınsız qaldın", "Laçın yurdu" jurnalı, № 1 (12), Bakı, "Bəxtiyar-4" nəşriyyatı, 2014. səh. 75-77.
* Aqşin Hacızadə, "Laçına tac olan bir tacım gedir", "Laçın yurdu" jurnalı, № 1 (12), Bakı, "Bəxtiyar-4" nəşriyyatı, 2014. səh. 91-93.
* Tapdıq Əlibəyli, "Laçınım səs çəkir...", "Sözün dan yeri" ( kitab) Bakı, 2014, səh. 130-135.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Prezident Teymur Əmraha ad verdi". 2012-09-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-10-02.
2. ↑  Həmidqızı S. "Laçın yadıma düşəndə ağlayıram Arxivləşdirilib 2016-03-05 at the Wayback Machine"
3. ↑  "Məhəbbət Kazımov vəfat edib" (azərb.). Lent.az. 27 yanvar 2014. 2014-01-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 yanvar 2014.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Məhəbbət Kazımov*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Laçın müharibəsi bitdi, amma "Laçınım" davası: "Bu, abırsızlığın son həddidir"
**Lələkşəkilli itüzümü** (*lat.* Lycium cestroides)

Təbii yayılması
---------------

Vətəni Cənubi Amеrikadır. Subtrоpik zоnalar daxil оlmaqla dünyanın hər yеrində yayılmışdır.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1–2 m, bəzən 5 m olan, çоxillik, yarpağını tökən tikanlı kоldur. Yarpaqların uzunluğu 10–90 mm, eni 4,5-4,7 mm-dir. Kasacığın uzunluğu 1-2,5 mm, boruvari, bəzən zəngvari, borucuğun uzunluğu 2-3,5 mm-dir. Çiçəklər tək-tək yеrləşir, bəzən diamеtri 6–25 mm оlan çiçək qrupuna yığılır. Çiçək tacı qırmızı, ağ və ya yaşılımtıl-ağ оlub, əsasından birləşmiş 5 ləçəkdən ibarətdir. Meyvəsi şarşəkilli, qırmızı, narıncı, tünd bənövşəyi, uzunluğu 5–9 mm, eni 4–8 mm olan çоx tоxumlu giləmеyvədir. Tоxum və pöhrələrlə çоxaldılır.

Ekologiyası
-----------

Quraq yеrlərdə bitir, bəzi növləri isə şоran tоrpaqlarda yayılır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Mədəni şəraitdə Lənkəranda, Astarada becərilir.

İstifadəsi
----------

Çоx qədim zamanlardan qaraciyər və böyrək xəstəliklərinin müalicəsində istifadə оlunur. İtüzümündən hazırlanmış dərman prеparatları hipоtеnziv xassəyə mallik оlub, ürək-damar, sinir sistеmilərinə təsir еdir. Canlı çəpərlərin salınmasında istifadə еdilir.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorasi" V cild, Baki, "Elm", 2019, 370 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1878515
* Wikispecies: Lycium cestroides
* GBIF: 7299347
* GRIN: 22940
* iNaturalist: 539113
* IPNI: 816386-1
* NCBI: 33116
* Plant List: tro-29600034
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:816386-1
* Tropicos: 29600034
* WFO: wfo-0001022733

 |
**Mirzə Məhəmmədhüseyn Seyfi** (1868, Qəzvin – 1935, Tehran) — İran Məşrutə hərəkatının və Mücazat təşkilatının üzvü, xəttat.

Həyatı
------

Mirzə Məhəmmədhüseyn Seyfi 1868-ci ildə Qəzvin şəhərində doğulmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra mədrəsədə oxumuşdu. Ustad yanında xəttatlığı öyrənmişdi.

Mirzə Məhəmmədhüseyn Seyfi nəstəliq xəttinin ustadı idi. O, məşhur "Şahnamə"ni, Nəsrəddin Tusinin "Övsafül-əşraf"ını öz xəttilə köçürmüşdü. İmadülküttab ləqəbini daşıyırdı.

Mirzə Məhəmmədhüseyn Seyfi Məşrutə hərəkatına qoşulmuşdu.

Mirzə Məhəmmədhüseyn Seyfi 1916-cı ildə Mirzə İbrahim xan Münşizadənin və Əsədulla xan Əbülfətzadənin təşkilatçılığı ilə Tehranda yaranmış "Komiteyi-Mücazat" (Cəza komitəsi" daxil olmuşdu. O, öz dəsti-xəttilə komitənin bəyannamələrini yazırdı.

Mirzə Məhəmmədhüseyn Seyfi 1917-ci ildə həbs edildi. Həbsdən azad edildikdən sonra Tehrana gəldi. 1925-ci ildən sonra Rza şah Pəhləvinin dəftərxanasında xidmət edirdi.

Mirzə Məhəmmədhüseyn Seyfi 1936-cı ildə Tehran şəhərində vəfat edib.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Hüseyn xan Lələ
Paslanmayan poladdan hazırlanmış mətil dolağı
**Məftil** adətən nazik, uzun və əyiləbilən, en kəsiyi dairəvi olaraq hazırlanmış metal və ya süni materialdır. Digər en kəsik formaları dördbücaqlı,altıbucaqlı,və ya oval şəklində ola bilir. 
Uzun olduğundan məftillər dolağa yığılır və dəst şəklində saxlanır.
Məftillərin hazırlanması üçün tətbiq olunan materiallar polad, mis, bürünc, alüminium, gümüş, qızıl və paslanmayan poladdır. Son vaxtlar kiçik miqdarda avtomobil və aviasiya sənayesində maqnezium məftillərdən də istfadə olunur.

Hazırlanması
------------

Məftil hazırlama texnologiyası çəkmə üsuluna əsaslanr. Emal zamanı dartma-sıxma prosesində yonqar ayrımadığndan metalda baş verən deformasiya istiliyin ayrılması ilə müşqaiyət olunur. Proses zamani soyuq və isti çəkmə, yayma və elektrolit emalı fərqləndirilir. Məftilin çəkilməsində öncə ştamplama və ya yayama yolu ilə hazırlanmış pəstah çəkmə daşının deşiyindən keçirilir və çəkilir. Çəkmə zamanı pəstah material itkisi olmadan uzanır və nazilir. Proses ərəfəsində pstah lazımi ğlçü əldə edilənə qədər daha da kiçik deşikdən keçirilir və çəkilir. Qədimdə məftil əzələ qüvvəsi ilə çəkilərdi. Sənaye inqilabından sonra çəkmə prosesi maşınlarla aparılmağa başlayır.
**Kendis Sveynpol** (20 oktyabr 1988) — Cənubi Afrika modeli.

Həyatı
------

Kendis Sveynpol tünd açıq sarısaçlı Cənubi Afrika modelidir. 1988-ci il oktyabrın 20-də dünyaya göz açıb. Hələ uşaq vaxtlarından ətrafındakılar onun gözəlliyindən bəhs edirdilər. 15 yaşında Durban bazarında kəşf olunan Kendis Sveynpol bir il sonra artıq gününə 5000 avro qazanırdı. Həyat üzünə gülməyə başlayarkən məşhurluq da Kendis Sveynpolun qapısını döyür. Tanınmış firmaların simasına çevrilir. Reklam çarxlarında rol almağa başlayır. Artıq bütün dünya onu tanıyırdı.

2005-ci ilin oktyabrında "Vogue" jurnalının Yunanıstan distribüterinə qapaq oldu. Eyni zamanda, model agentliklərində işləməyə başladı. 2007–2008-ci illərdə "Victoria's Secret"in moda şoularında iştirak etdi. Hazırda şirkətin fəxri mələklərindən biridir.

Son dövrün ən məşhur modellərindən Kendis Sveynpol 2010-cu ildə "Aqua Bendita" kataloqu üçün kamera qarşısına keçdi. Bir-birindən rəngli poza verən model gözəlliyiylə göz qamaşdırdı.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Candice Swanepoel // Babesdirectory. 2020.
**Mirzə Məhəmməd Zamanbəyli** (d. 1 avqust 1860, Naxçıvan, Şahbuz-ö. 1923) — maarifçi, xeyriyyəçi, AXC Maarif Şurasının üzvlərindən biri.

Həyatı
------

Mirzə Məhəmməd Zamanbəyli  1 avqust 1860-cı il tarixdə *(Azərbaycan Dövlət Arxivinin kameral siyahısına əsasən)* Naxçıvanda Şahbuz kənddə məşhur sərkərdə, Rus-İran müharibələrinin iştirakçısı Zaman-Xan Kəngərlinin oğlu Hacı Fərzəli Sultan Kəngərlinin ailəsində anadan olub. H.Fərzəlibəy naxçıvanlıların xeyriyyəçisi və maarifçisi kimi də tanınıb. Yoxsul və kimsəsiz uşaqların təhsil almasına qayğı göstərir. Daha sonra təhsilini davam etdirmək üçün Qori Müəllimlər Seminariyasına gedir. Görkəmli maarifçi və pedaqoq K.D.Uşinskinin layihəsi əsasında 1876-cı ildən fəaliyyətə başlayan seminariyanın seminaristi və ilk məzunlarından biri olan M.M.Zamanbəyli fəaliyyətinin bütün dövrlərini xalqın maariflənməsinə həsr edib. Hələ o, seminariyada təhsil alarkən tanınmış maarifçi və pedaqoq A.O.Çerniyayevskinin siyasi və elmi düşüncələri ilə tanış olub.

Fəaliyyəti
----------

M.M.Zamanbəyli maarifçiliklə yanaşı, xeyriyyəçilik xidmətlərini də davam etdirib. Belə ki, o "Xeyriyyə" cəmiyyətini yaratmaqla mülklərindən əldə etdiyi bütün gəlirləri kimsəsiz və yoxsul ailələrə, uşaqlara paylayıb. Öz vəsaiti hesabına onlarla yeniyetmələri Qori Seminariyasına təhsil almağa göndərib. M.Məhəmməd bəy Şahbuzda məktəb tikdirmiş, məktəbin maliyyə məsələlərini də öz vəsaiti hesabına həll etmişdir .
1918-ci ildə M.M.Zamanbəyli də Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətini yaradılması üçün mübarizə aparan ziyalılardan biri olmuşdur. Xalq Cümhuriyyəti Şərqin, türk və müsəlman dünyasının ilk müstəqil dövləti kimi tanındı. Cümhuriyyətin Gəncədə fəaliyyəti dövründə M.M.Zamanbəyli Nəsib bəy Yusifbəylinin rəhbərlik etdiyi maliyyə və xalq maarifi sahəsində şuranın üzvü kimi fəaliyyətə başladı. O, elmi biliyi və pedaqoji təcrübəsini nəzərə alaraq təklif olunan vəzifələrdən imtina etmiş, yalnız təhsildə xidmət göstərmişdir. Xalq Cümhuriyyətinin Gəncə və Bakıda fəaliyyəti zamanı təhsil sistemində, eləcə də ali təhsil sisteminin yaradılmasında Zamanbəyli öz pedaqoji təcrübəsindən istifadə etmişdir. 1913 - 1915 ci illərdə İrəvan Müəllimlər Seminariyasında müəllimi kimi marifçilik işini davam etdirib. Paris Sulh Konfransının iştirakçısı olub. Zamanbəyli həmçinin 1919-cu ildə fəaliyyətə başlayan Bakı Dövlət Universitetinin təsis edilməsində iştirakçılardan biri olmuşdur. Təəssüf ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti devrildikdən sonra M.M.Zamanbəylinin İran dövlətindən sığınacaq istəsə də, onun müraciətləri cavabsız qalır. Görkəmli maarifçi 1923-cü ildə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "**Mirzə Məhəmməd Zamanbəyli öz fəaliyyətinin bütün dövrlərini xalqımızın maariflənməsinə həsr edib**". 2019-06-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-03.
2. ↑  "Mirzə Məhəmməd Zamanbəyli". 2019-06-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-03.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Bəşirli.

**Səməd Əlövsət oğlu Bəşirli** (1976) — Azərbaycan Respublikasının iqtisadiyyat nazirinin müavini.

Həyatı
------

1976-cı ildə anadan olub. 1994–1998-ci illərdə Türkiyənin Qazi Universitetinin iqtisadiyyat və idaretmə elmləri fakültəsində bakalavr təhsili alıb. 1998–2000-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında politologiya ixtisası üzrə magistr təhsili alıb. 2000–2001-ci illərdə müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub. 2007–2008-ci illərdə Böyük Britaniyanın Birminhem Universitetində maliyyə ixtisası üzrə magistr proqramını bitirib.

### Əmək fəaliyyəti

1999–2016-cı illərdə ticarət, iqtisadi inkişaf, iqtisadiyyat və sənaye və iqtisadiyyat nazirliklərində aparıcı məsləhətçi, baş məsləhətçi, sektor müdiri, şöbə müdirinin müavini və şöbə müdiri vəzifələrində çalışıb. 2016–2019-cu illərdə Çində yerləşən Mərkəzi Asiya Regional İqtisadi Əməkdaşlıq (CAREC) İnstitutu beynəlxalq təşkilatında şöbə müdiri vəzifəsində fəaliyyət göstərib. 2020–2022-ci illərdə İqtisadiyyat Naziriyində sənaye şöbəsinin müdiri və nazirin müşaviri vəzifəsində çalışıb.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 22 iyun 2012-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2022-ci il 15 iyul tarixli Sərəncamı ilə iqtisadiyyat nazirinin müavini vəzifəsinə təyin edilib.

Ailə vəziyyəti
--------------

Ailəlidir, 3 övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Səməd Əlövsət oğlu Bəşirli". 2022-09-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-03.
2. ↑  "Azərbaycanda dövlət qulluqçuları təltif edildilər — SİYAHI". 2022-09-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-03.
3. ↑  "Prezident yeni yaradılan qurumun rəhbərliyini təsdiqlədi — SƏRƏNCAM — SİYAHI". 2022-09-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-09-03.

Xarici keçidlər
---------------

* Creating a Favourable Deployment Mechanism of Oil and Gas Revenues with Regard to Volatile Oil Prices: The Case of Azerbaijan
* Input–output analysis in an oil-rich economy: The case of Azerbaijan
* Testing Wagner’s Law in an Oil-Exporting Economy: the Case of Azerbaijan
* Səməd Əlövsət oğlu Bəşirli
**Qaracan İsa oğlu Kərimli** (*Qaracan Borçalı*; 27 dekabr 1947, Təkəli, Marneuli rayonu) — "Xalq yaradıcılığı" Ümumittifaq festivalının laureatı (1991), Azərbaycan Respublikasının Fəxri Mədəniyyət İşçisi (2017), Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (2018).

Həyatı
------

Qaracan İsa oğlu Kərimli (Qaracan Borçalı) 1947-ci ilin dekabr ayının 27-də Borçalı mahalının Marneuli (Sarvan) bölgəsinin Təkəli kəndində anadan olub.

1966-cı ildə kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra 1967–1969-cu illəri hərbi xidmətdə qulluq edib.

1976-cı ildə Xalq Təsərrüfatı institutunu (İqtisad Universiteti) bitirib. Həmin ildən etibarən, Sumqayıt Kimya Sənaye İstehsalat Birliyində, Peşə təhsili Komitəsində, Sumqayıt şəhər Səhiyyə şöbəsində, Bakı şəhər Yollahiyyə İnstitutunda iqtisadçı, maliyyəçi, baş mühasib təftişçi, vəzifələrində çalışıb.

Aşıq sənətinin sirlərini 12 yaşından öyrənməyə başlayıb. İlk ustadı həmkəndlisi aşıq Mustafa olub, sonralar Borçalının ustad sənətgarı aşıq Əmrah Gülməmmədovdan dərs alıb.

1984-cü ildə Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin IV qurultayında, Birliyin İdarə Heyətinin üzvü, 1991-ci ildə Birliyin İdarə Heyətinin sədrinin birinci müavini vəzifəsinə təyin olunub və 2004–2008-ci illərdə Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin İdarə Heyətinin sədri vəzifəsində çalışıb.

Bu dövr ərzində Sumqayıt şəhər Soltan Hacıbəyov adına Musiqi Kollecində saz müəllimi, Sumqayıt şəhər Uşaq və Yeniyetmələrin Yaradıcılıq Mərkəzində dərnək rəhbəri, Bakı şəhər Ittifaq teatrında ifaçı qrupların rəhbəri kimi fəaliyyət göstərib.

Hələ Dadaş Bünyadzadə adına Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda təhsil alarkən Əhsən Dadaşovun bədii rəhbərliyi altında İnstitutun ansamblında artıq nüfuz qazanmışdı. O, tələbə-müəllim heyəti qarşısında müxtəlif tədbirlərdə öz ifası ilə qəlbləri fəth etmişdi. İllər keçdikcə ustad sənətkar səhnələşdirilmiş tamaşaların qəhrəmanına çevrilir. Sumqayıt Dövlət Dram Teatrında səhnələşdirilmiş "Aşıq Ələsgər" tamaşasında (1984) – baş rolun ifaçısı olmuşdur.

Müstəqilliyi bərpa etdikdən sonra Türk dövlətlərinin milli bayram tədbirlərində Azərbaycan nümayəndə heyətinin tərkibndə Qaracan Borçalı aşıq sənətini layiqincə təmsil etmişdir. 22 mart 1992-ci ildə Almata şəhərində keçirilən "Nouruz" və 22 iyun 1992-ci ildə Saxa (Yakutya) Respublikasında keçirilən "Isıx" bayramında Azərbaycanı təmsil etmək üçün Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən ezam edilmişdir. "Aşıq Pəri" məclisinin təşgil olunmasında xüsusi fəaliyyəti olmuşdur. 20 dən artıq şəyirdə ustadlıq edib. Onların arasında Türkiyə, Gürcüstan, İran Islam Respublikasının vətəndaşları olmuşlar.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür (2018).

Mükafatları
-----------

24 aprel 1990-cı il və 10 may 1991-ci illərdə keçirilən "Xalq yaradıcılığı" Ümumittifaq festivalının laureatı olmuş və ordenlə təltif edilmişdir.

Azərbaycan Respublikasının Fəxri Mədəniyyət İşçisi (2017)

Kitabları
---------

"Ünvanımı sazdan soruş" (1998), "Mən Borçalı balasıyam" (2015) , "Ozan ömrü" (2019)

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan Aşıqlar Birliyi
Kub, ikosaedr və kürə üçün mftil modellləri
**Məftil modeli** (eyni zamanda *məftil qəfəs modeli* də adlanır) — hissələrin 3D modellərini vizuallaşdırmaq və 3D qrafiklərin modelləşdirilməsinə xidmət edir. Məftil modelinə kompyüter qrafikasında həm də til modeli deyilir, çünki verilmiş modelin tilləri məftil və xətlər vasitəsilə əlaqələndirilir. Məftil modeli kompyüter qrafikasında tətbiq olunan köməkçi alət rolunu oynayır. O, hissə haqqında məlumatı transparent şəkildə təsvir edir və digər modellərə nisbətən çox az hesablama vaxtı tələb edir. 

Məftil model 3D təsvirin ən sadə formasıdır. Sərhəd xəttləri bu modeldə bir-biri ilə bir başa əlaqədə olmadığından hissənin məftil modelinin yanlış intrepretasiya oluna bilmək təhlükəsi vardır. Buna baxmayaraq məftil modelindən hissələrin cizgilərinin hazırlanmasında, hissənin fəzada vəziyyətinin təyini, transformasiyaların təsviri və proyeksiyalar üçün istifadə olunur.

Mənbə
-----

* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 423 s.
**Yelizavetpol dairəsi** (1804-1840) — Rusiya imperiyası Qafqaz canişinliyinə aid inzibati ərazi.

Gəncə xanlığı 1804-ci ilin yanvarında işğal edildi. Gəncə xanlığı ləğv edildi, şəhərin adı dəyişdirilərək Yelizavetpol, xanlığın torpaqları isə Yelizavetpol dairəsi adlandırıldı. Şamxor da Yelizavetpol dairəsinə daxil edildi. Dairə altı mahala (Qorsk , Şamxor mahalı, Kürəkbasan mahalı, Gəncəbasan, Samux mahalı, Ayrım mahalı) bölünürdü.

Araşdırmalar nəticəsində «Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri»ndə Gəncə xanlığının sərhədləri çərçivəsinə düşən təxmini ərazilərdə 1727-ci ildə 12 mahal: Gəncəbasan, Sunqurabad, Böyük Kürəkbasan, Kiçik Kürəkbasan, Kürəkbasan, Danqı, Qaraqaya, Türkənlər, Yuxarı Zəyəm, Aşağı Zəyəm, Şəmkürbasan, Xılxına mahalları qeydə alınmışdır (Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri, s.29-272). Qeyd etmək lazımdır ki, göstərilən mahallardan Gəncəbasan, Sunqurabad, Böyük Kürəkbasan, Kiçik Kürəkbasan, Kürəkbasan və Danqı mahalları bütövlükdə Qaraqaya, Türkənlər, Yuxarı Zəyəm, Aşağı Zəyəm, Şəmkürbasan və Xılxına mahalları ərazisinin isə yalnız bir hissəsi Gəncə xanlığının tərkibinə düşürdü (Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri, s.29-272).

Gəncə xanlığının Rusiya tərəfindən işğal edilməsindən sonra aparılmış kameral təsvir sənədləri XIX əsrin əvvəllərində xanlığın inzibatı bölgüsü haqqında daha dəqiq təsəvvür yaradır. 1807-ci ilin fevralında çar məmurlarının Yelizavetpolda keçirdiyi kameral təsvir dairədə Gəncə, Kürənbasan, Şamxor, Samux və Ayrım mahallarını qeydə almışdır (ЦГИААР. Фонд 24. оп 1. д.10, в. 9-15).

1817-ci ildə Yelizavetpol dairəsində keçirilmiş müfəssəl kameral təsvir sənədlərində də bu dairədə 5 mahalın: Gəncə, Kürəkbasan, Şamxor, Samux və Ayrım mahallarının olması göstərilmişdir (ЦГИААР. Gəncə. 1817 в. 1-267).

1831-ci ildə dairədə keçirilmiş kameral təsvir sənədləri Yelizavetpolun 6 mahaldan ibarət olmasını qeyd edir: 

* 1) Dağlıq mahalı-dairənin cənub-qərbində, Gəncə dağlarında yerləşir;
* 2) Şəmşəddil distansiyası ilə sərhəddə olub Şamxor çayın hər iki sahilində yerləşən Şamxor mahalı;
* 3) Qarabağ əyaləti ilə həmsərhəd olub Kürəkçayın əsasən sol və bir az da sağ sahilini əhatə edən Kürəkbasan mahalı;
* 4) Şamxor və Kürəkbasan arasında yerləşən Gəncəbasan mahalı;
* 5) Kür çayının sağ sahili boyu Samux dağ silsiləsini əhatə edən Samux mahalı;
* 6) Bütün dairəyə səpələnmiş, köçəriliklə məşğul olan Ayrumlar mahalı (Обозрение…ч. ЫЫ, с.355-356.). Görünür, Gəncə xanlığı ləğv edildikdən sonra, çox ehtimal ki, XIX əsrin 20-ci illərinin II yarısında, çar məmurları Yelizavetpol dairəsinin inzibati quruluşunda bəzi dəyişikliklər etmiş və nəticədə yeni bir mahal-Dağlıq mahalı yaradılmışdır.

1840-cı il 10 aprel islahatı nəticəsində dairə qəzaya çevrildi. Yelizavetpol qəzası Gürcü-İmereti quberniyasının tərkibinə verildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-03-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-11.

 Arxivləşdirilib 2017-07-06 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* Gəncə xanlığı
* Yelizavetpol qəzası
Bismark (solda) və Roma Papası (sağda). «*Kladderadatsch*» Almaniya satirik jurnalı. 1875-ci il.
**Mədəniyyət müharibəsi** — istifadə edildiyi ərazi və tarixdən asılı olaraq, fərqli mənalara sahib termin. İlkin olaraq, termin Qərb dünyasında ənənəçi, klassik liberal və ya mühafizəkar dəyərlər ilə sosial-demokrat, tərəqqipərvər və ya sosial liberal dəyərlər arasındakı münaqişəyə aid edilir. Mədəniyyət müharibələri bütün dünya cəmiyyətlərində tarix, elm və digər mövzular üzrə debatlara səbəb olmuşdur.

Mədəniyyət müharibəsi termini Kanadada Qərbi və Şərqi Kanada, şəhər və şəhərətrafı ərazilərdə, mühafizəkarlıq və liberallıq arasındakı fərqliliyi təsvir etmək üçün istifadə edilir. Ölkələdə fransızdilli və ingilisdilli əhalinin bölünməsi də Kanada cəmiyyətinin inteqral hissəsi idi.

Mənşə
-----

Mədəniyyət müharibəsi termini alman dilindəki *Kulturkampf* (*azərb.* Mədəni mübarizə‎) sözünün hərfi tərcüməsidir (kalka). *Kulturkampf* sözü 1871-ci ildən 1878-ci ilə qədər davam edən Almaniya imperiyasının kansleri Otto fon Bismark rəhbərliyindəki mədəni və dini qruplar ilə Roma Katolik Kilsəsi arasındakı münaqişəyə aid edilir. Mədəniyyət müharibəsi sözünün ingilis dilindəki hərfi tərcüməsi – *Culture war* termini dövrün ABŞ qəzetlərində nəşr olunmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Sekulyarizm
* Ölüm cəzası
* Seksual inqilab
* Qlobal istiləşmə

İstinadlar
----------

1. ↑  *Spahn, Martin.* Kulturkampf // Katolik Ensiklopediyası (ingilis). 8. Nyu-York: Robert Appleton Company. 1910. 4 December 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 may 2019.
2. ↑  "Prosecution of priests (Culture War reference) (1874)". www.newspapers.com (ingilis). Newspapers.com. 12 may 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 may 2019.

Xarici keçidlər
---------------

* "Force Behind The Culture War 2016". Cultural Marxism and Culture Wars (ingilis). Loonybird.com. 7 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib.
* *Bükenen, Pet.* "1992 Republican National Convention keynote" (ingilis). 17 avqust 1992.
* *Bükenen, Pet.* "The Cultural War for the Soul of America" (ingilis). 14 sentyabr 1992.
* *Bükenen, Pet.* "The Aggressors in the Culture Wars". www.theamericancause.org (ingilis). The American Cause. 8 mart 2004.
* Focus on the Family, A Look at the Sexual Revolution in the United States
* *Əbdülqədir, Alkan.* "Cultural war between China and the West". www.usasabah.com (ingilis). USA Sabah. 6 yanvar 2012.
* "John Howard's Australia Day Address to the National Press Club". australianpolitics.com (ingilis). Australian Politics. 25 yanvar 2006.
**Küplər vadisi** — Laosun Xienq Kxuanq əyalətində məskunlaşmamış rayon

Dəniz səviyyəsindən 1000 m hündürlükdə təpələrin zirvəsinə naməlum mənşəli, hündürlüyü 1–3,5 m, diametrləri isə təqribən 1 m olan nəhəng bardaqlar səpələnmişdir və onların ən irisinin çəkisi 6 tondur. Onlar daha çox küpəgirən qarının daş həvəngdəstəsinə oxşayırlar. Bardaqlar elə süxurların daşlarından hazırlanmışlar ki, onlara bu ərazidə rast gəlmək mümkün deyil.

Bardaqlar haqda çox az şey məlumdur. Onları kimin və hansı məqsədlə hazırladığı və bura necə düşdükləri heç kimə məlum deyil. Güman olunur ki, bardaqlarda nəhəng putalarda olduğu kimi, qədimdə ölülərin cəsədlərini yandırırlarmış. Digər fərziyyəyə görə onlardan düyü, yaxud şərab saxlamaq məqsədi ilə istifadə edilib. Fərziyyələrin heç biri inandırıcı deyil. Bir şey dəqiqdir: nəhəng daşların ən azı 2500–3000 il yaşı var.

Hind-Çində müharibələr zamanı bardaqların çoxu amerikan bombaları tərəfindən zədələnmişlər. Belə ki, sahədə hələ də bombaların açdığı çuxurlar görünür. Nisbətən kiçik bardaqlar kolleksiyaçılar tərəfindən kəsilib çıxarılıb, lakin hələ də beş qrupda cəmlənmiş yüzlərlə bardaq mövcuddur və mühafizə olunur.

Mənbə
-----

* **"Bardaqlar vadisi"**, "Kamal" jurnalı, № 2 (6), aprel 2010, səhifə 48.
**Kür qumlaqçısı** (*lat.* Romanogobio persus) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin şüaüzgəclilər sinfinin çəkikimilər dəstəsinin çəkilər fəsiləsinin qumlaqçı cinsinə aid heyvan növü. Az saylıdır.

Xarakterik morfoloji əlamətləri
-------------------------------

Ağızı aypara şəklindədir. Alt çənəsinin arxasında dəliklər yoxdur. Azərbaycan sularından ovlanmış fərdlərinin uzunluğu 25.0 sm-ə, kütləsi 160.0 q-a qədər olur. Cinsi dimorfizmi zəif inkişaf etmişdir.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Şirin su balığı olub, dibi daşlı olan sularda yaşayır. Dib həyatı keçirir. Əksər fərdləri 4 ilə qədər yaşayır. 2 yaşında cinsi yetkinliyə çatır. Fərdi inkişaf forması kürü şəklində olur. Həyat sikli kürü-sürfə-körpə-yetkin fərd şəklində olur.

Yayılması
---------

Azərbaycanda 2 növ ilə təmsil olunmuşdur. Azərbaycanda yarımnövləri yoxdur. Azərbaycanda Kür-Araz çaylarında və onların qollarında yayılmışdır.

Cinsi statusu və çoxalma xüsusiyyətləri
---------------------------------------

Çoxalma kürüləmə yolu ilə olur. Kürüsünü bir dəfəyə tökür. Kürüləməsi mart ayının axırlarından aprel ayının sonlarına qədər, suyun temperaturu 12.0 - 14.00C olduqda baş verir. Reproduktivliyin forması kürü şəklində olur. Kürüsünü bir dəfəyə 15.4 minlə 18.5 min ədəd arasında olmaqla tökür. Reproduktivliyin periodu ildə bir dəfə. Generasiyaların sayı ömrün orta uzunluğundan asılı olaraq 2-3 dəfə olur.

Sayı və limit faktorları
------------------------

Su hövzələrinin çirklənməsi, təbii kürüləmə yerlərinin sıradan çıxması və digər antropogen faktorlar.

Qidalanması
-----------

Qidasını yosunlar, su bitkiləri, detrit, su cücüləri və balıq kürüləri təşkil edir. Onurğasız heyvanlarla qidalanır, özləri isə digər yırtıcı balıqların qidasını təşkil edir.

İnsan həyatına təsiri
---------------------

Vətəgə və təsərrüfat əhəmiyyəti yoxdur. Vətəgə əhəmiyyətli balıqların qida şəriki olmaqla və digər balıqların kürülərini yeməklə müəyyən qədər ziyan verir.

Qəbul edilmiş və qəbul edilməsi vacib olan mühafizə tədbirləri
--------------------------------------------------------------

Balıqçılıq haqqında qanun qəbul edilmişdir. Su hövzələrinin çirkləndirilməsinin qarşısı alınmalıdır. Azsaylı olduğundan qorunma tədbirləri həyata keçirilməlidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2005.
2. ↑  Y.Ə.Əbdürrəhmanov. Azərbaycan faunası (Balıqlar). VII cild. Bakı: Elm, 1966, 224 s.
3. ↑  Казанчеев Е.Н. Рыбы Каспийского моря. М.: Легкая и пищевая промышленность, 1981, 168 с.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q5629984
* EoL: 222452
* EUNIS: 316137
* FishBase: 48160
* GBIF: 2360743
* iNaturalist: 613557
* IRMNG: 10033515
* ITIS: 689987
* WoRMS: 1019056

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu məqalə **Naxçıvan MR-nın Sust yaşayış yeri** haqqındadır. **Digər mənalar** üçün **Sust** səhifəsinə baxın.* |

**Sust** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunda keçmiş eyniadlı kəndinin şimal-qərbində orta əsrlərə aid yaşayış yeri.

Tarixi
------

1979-cu ildə Naxçıvan Arxeoloji Ekspedisiyası tərəfindən tədqiq edilmişdir. Sahəsi təqribən 6 *ha*-dır. Mədəni təbəqənin qalınlığı 2 m-dən çoxdur. Təbəqə kül qarışıq torpaq laylarından ibarət olub, əsasən, çiy kərpic (bişmiş kərpicə də təsadüf edilmişdir), qalıqları, şirli və şirsiz gil qab məmulatı ilə zəngindir. Şüşə məmulatı fraqmentlərinə də rast gəlinmişdir. Sust yaşayış yerinin XV-XVII əsrlərə aid olduğu ehtimal edilir. Sust yaxınlığında "Qaş" adlı yerdə çox güman ki, IX-XVII əsrlərə aid duzdağ mədəni qeydə alınmışdır. Yaşayış yeri hazırda duz karxanası tərəfindən dağıdılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Naxçıvan Ensiklopediyası. II cild (Təkmilləşdirilmiş və yenidən işlənmiş ikinci nəşr). Naxçıvan: AMEA Naxçıvan bölməsi. V. Y. Talıbov. 2005. səh. 281. ISBN 5-8066-1468-9.
**Açıqsırt** — Böyük Qafqazın Sabnova-Calğan silsiləsində yerləşən zirvə. Hündürlüyü 585 metrdir.

İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyasına bağlı olan Dağıstan Respublikasının Dərbənd rayonu ərazisində yerləşir.

Coğrafi yerləşmə
----------------

Dağ Dağıstan Öndağlığı ilə dəniz kənarı ovalıq arasında yerləşir. Dərbənd şəhərindən qərbdə, Sabnova kəndindən isə cənubda yerləşir. Açıqsırt dağından cənubda Calğan dağı qərarlaşır. Olduqca sərt enişə sahibdir. Dağın şərq ətəyində Dərbəndin Narınqala kompleksi yerləşir.

Etimologiya
-----------

Azərbaycan məşəlli sözdür, "*bağlı, qapalı və ya örtülü olmayan*" demək olan "***açıq***" sözü və (burada) "*yamac üstü, uzanan təpəliyin üstü*" mənasındakı "***sırt***" sözlərinin birləşməsindən əmələ gələn toponimdir.

Mənbə
-----

* Dərbəndin topoqrafik xəritəsi K-39-XIII — 1:200000
* Dərbəndin topoqrafik xəritəsi K-38–61–1:100000

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-09-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-26.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-26.
**Vasadze Akaki Alekseyeviç** (*gürc.*  ვასაძე, აკაკი; 1899 — 1978) — sovet gürcü aktyorudur, teatr rejissoru, pedaqoq. SSRİ-in Xalq artisti (1936) üç dəfə Stalin mükafatı (1942, 1946, 1951)laureatı.

Tərcümeyi-hal
-------------

1899-cu il 25 iyulda Kutaisidə (hal-hazırkı Gürcüstanda) doğuldu.

1909 — 1918 ci illərdə Kutaisi zadəgan gimnaziyasında oxudu.

1917 — 1918 ci illərdə Kutaisi teatrında rəssam-dekorator işləyirdi və eyni yerdə ilk dəfə səhnədə çıxış etməyə başladı.

1918 — 1920 ci illərdə Q. Djabadari adına Tbilisi dramatik studiyasında və eyni zamanda Tiflis universiteti nin tarix fakultəsində oxuyurdu.

1920 — 1921 ci illərdə — Tbilisi dövlət dramının aktyorudur.

1921 ci ilin Yanvar — mart aylarında Batumi də Aspindzada batalyonun əsgəri1921 ci ilin mart-avqustu Batumi şəhər teatrının aktyorudur.

1921 ci ildən 1958 ci ilə qədər — Şota Rustavelinin adına Gürcü dövlət akademik teatrının aktyordur (Tiflis) (1935 — 1942 ci illər teatrın bədii hissə müdiri , 1938— 1942 ci illər teatr direktoru, 1948 — 1955 ci illər teatrın əsas rejissoru).

1934— 1936 cı illərdə X. Nuradilova adına Çeçen dövlət dramatik teatrında (Qroznı) işləmiş çeçen artistləri qrupunu öyrədirdi.

1958-dən 1969-cu ilə qədər — Lado Mesxişvili adına Gürcü teatrının(Kutaisi) bədii rəhbəri.

1969-dan 1978-ci ilə qədər — Rustavsko dramatik teatrının aktyor və rejissoru .

1923-cü ildən filmlərdə çəkilirdi.

1924-dən 1939-cu ilə qədər — Ş. Rustaveli adına Tiflis teatrı Dramatik studiyasının rejissor-pedaqoqu, 1939 — 1948 illərdə Ş. Rustaveli adına Tiflis teatr institutunda (1947-ci ildən — aktyor bacarığının kafedrası üzrə professor) pedaqoji işi aparırdı.

VKP (6) üzvü 1939-cu ildən. Gürcü SSR-ının hesablama sisteminin deputatı 1 — 4-cü çağırışlar.

A.A. Vasadze 3 aprel 1978-ci il Tiflisdə vəfat etmişdir, Didubiyskom-da dəfn edilmişdir, rəssamların, yazıçıların, ictimai xadimlərin və alimlərin basdırıldığı yer.
**Həmid Piri oğlu Aslanov** (1940, Biləv, Ordubad rayonu) — Geologiya-mineralogiya elmləri namizədi, alim.

Həyatı
------

1940-cı ildə Ordubad rayonunun Biləv kəndində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra 1957-1960-cı illərdə həmin kənddəki kolxozda işləmişdir. 1965-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin geoloji-coğrafiya fakültəsini bitirdikdən sonra 1970-ci ilədək Qazaxıstanda və Parağaçayda mühəndis-geoloq işləmişdir. 1972-ci ildə ADU-nun aspiranturasını bitirərək namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1972-1990-cı illərdə Mərkəzi elmi-tədqiqatgeoloji-kəşfiyyat institutunda baş elmi işçi və laboratoriya müdiri işləyərək Qafqaz, Ural, Altay və Tyan-Şan ərazilərində elmi-tədqiqatlar aparmışdır. 1991-ci ildən sonra ğölkəmizin ayrı-ayrı bölgələrinin geoloji və geoekoloji problemlərinin araşdırılması, proqnozlaşdırılması və həlli ilə maşğul olmuşdur. 70 elmi və elmi-publisistik əsərin, o cümlədən 7 kitabın müəllifi və ya həmmüəllifidir. Geologiya-mineralogiya elmləri üzrə fəlsəfə doktorudur.

Ailəlidir. Üç övladı, altı nəvəsi vardır.

İstinadlar
----------
**Akadi yarımadası** (*fr.* La Péninsule acadienne) — Nyu-Bransuik (Kanada) vilayətinin şimal-şərqində yerləşən yarımada. Şimaldan Şalyor körfəzi, şərqdən isə Müqəddəs Lavrenti körfəzi ilə əhatələnmişdir.

Nə zamansa vilayətinin əhalisi balıq ovu ilə məşğul olurdular. Bu hətta sənaye əhəmiyyətinə qədər yüksəlmişdi. Lakin balıq ehtiyatları olduqca azlmışdır. Hazırda yarımada ərazisində turizm inkişaf etmişdir. Turistləri bura dəniz çimərlikləri və akad mədəniyyəti özünə cəlb edir.

Tarixi
------

Təqribi olaraq 3000 il öncə yarımadada Mikmakilər. 1604-ci ildə yarımada ərazisində ilk fransız koloniyası salınmışdır. XVIII əsr Akadiya İngilislərin nəzarətinə keçmişdir.

XIX əsrin sonlarından vilayətin akadiyalılar öz dillərinin rəsmi dil statusu alması üçün mübarizəyə başlamışdır. Mübarizə əsasən dinc yollarla aparılırdı. Bircə 27 yanvar 1875-ci ildəki faciyə istisnadır. Polislə ilə toqquşma zamanı bir ingilis polis Con Qifford (*ing.*  John Gifford) və gənc akadiyyalı Lui Mayyo (*fr.*  Louis Mailloux) həlak olmuşdur. Lui xalq qəhrəmanını hesab edilir. Onun haqqında hətta mahnılar bəstələnmişdir.

Dilləri
-------

1960-cı illərdə Nyu-Bransvildə kütləvi çıxışların sonucu olaraq vilayət Kanadanın yeganə iki dilli vilayətinə çevrilmişdir. Ancaq vilayətdə yaşayan ingilislərin böyük qismi fransız dilini bilməsədə, fransızlar isə əksinə ingilis dilini bilirlər.

Əhalisinin az bir qismi isə Mikmak dilində danışır.

Mətbuat
-------

Yarımada ərazisində  *Akad nuel* (*fr.*  Acadie nouvelle) adlı qəzet buraxılır.

Mənbə
-----

* Qəzet  *Akad nuvel*  Arxivləşdirilib 2010-12-06 at the Wayback Machine