recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Belarus regionları. XIX — XX əsrin əvvələri:   Ponemane
  Poozere
  Podneprove
  Qərbi Polesye
  Şərqi Polesye
  Mərkəzi Belarus**Podneprove** (*belar.* Падняпроўе) — Belarus Respublikasının tarixi-etnoqrafik regionu. Region ölkənin şərqində yerləşir. Mogilyov vilayətinin, qismən isə Qomel və Vitebsk vilayətinin ərazilərini əhatə edir. Şimaldan Dnepr və Qərbi Dvinanın suayrıcı xətti ilə Poozereregionu ilə, qərbdən isə Berezina və Dnepr çaylarının sol sahili ilə Mərkəzi Belarus və Şərqi Polesye regionu ilə həmsərhəddir.

Belarusun linqvistik xəritəsində Podneprove ləhcəsi ayrıca dialektik özəlliyə məxsusdur. Məhs bu ləhçə şimal-şərəq belarus dialektinin şərqi moqilev qrupundan fərqlənir. Bölgənin fərqli mədəniyyət landşaftlarına malik olması onu bir neçə lokal rayonlara bölməyə əsas verir: Dneprin sol və sağ sahili, Posoje və Berezinski rayonu. Məhs hər bir rayon özünə məxsus etno-mədəni əlamətlərə malikdir.

Tarixi
------

Podneprovenin tarixi Kiyev Rus dövləti və digər şərqi slavyan torpaqlarının tarixi ilə bağlı idi. Regionun etnik-mədəni kompleksi, folklor ənənələri və xalq ləhcələri qonşu Smolensk vilayəti və Bryansk vilayətinin qərb hissəsi ilə bir çox ortaq cəhətlərə malikdir. XII əsrdə Podneprovenin böyük bir hissəsi Smolensk vilayətinin, cənub hissəsi isə Çerniqov knyazlığının tərkibində idi.

O dövrdə bölgədə mühüm inzibati və iqtisadi mərkəzlər yerləşirdi: Kopıs, Orşa, Drutsk, Mstislavl, Propoşesk (hazırda Slavqorod), Kriçet, Luçin, Qomel, Roqaçev, Çeçersk və s.

Avropanın erkən orta əsr xəritələrində (N. Kuzanın xəritələri - XV əsrin sonu - XVI əsrin əvvəlləri, S. Munster - 1540) Podneprovenin sol sahil hissəsi *Belaya Rus* adı ilə göstərilmişdir.

Reç Pospolitanın ilk bölünməsindən (1772) sonra Podneprove Rusiyaya birləşdirildi. Bu torpaqlarda Moqilyov quberniyası quruldu. Quberniyanın sərhədləri regionun sərhədləri ilə üst-üstə düşürdü.

Ədəbiyyat
---------

* Падняпроўе // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 2000. С. 502—503.
* Культурно-географические регионы Республики Беларусь
**Donald Ramsfeld** (9 iyul 1932, Çikaqo - 29 iyun 2021, Taos), Amerikalı siyasətçi, dövlət məmuru və iş adamı idi. 1975-1977-ci illərdə Cerald Ford, 2001-2006-cı illərdə də Corc Buş administrasiyası altında Müdafiə Naziri vəzifəsində çalışıb. Müdafiə naziri vəzifəsində çalışmış həm gənc, həm də ikinci yaşlı insan idi. Bundan əlavə, Ramsfeld İllinoysdan ABŞ senatoru (1963-1969), İqtisadi Fürsətlər Bürosunun direktoru (1969-1970), prezidentin müşaviri (1969-1973), ABŞ-nin NATO yanında Daimi Nümayəndəsi (1973-1974) və Ağ Ev Baş Katibi (1974–1975) vəzifələrində çalışıb.

Müdafiə naziri olaraq Ramsfeld Əfqanıstanın işğalı və İraqın işğalında mərkəz rolu oynadı. İraq müharibəsindən əvvəl və müharibə dövründə İraqın aktiv bir kütləvi qırğın silahı proqramına sahib olduğunu iddia etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Donald H. Rumsfeld – George W. Bush Administration". Office of the Secretary of Defense – Historical Office. May 29, 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: May 29, 2019.
**Xurşid Rəhim xan qızı Qacar (Naxçıvanski)** (1894, Naxçıvan – 1963, Bakı) — Azərbaycan opera müğənnisi (lirik soprano), Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1960). Azərbaycandan kənarda vokal təhsili almış ilk azərbaycanlı qadınlardan biridir.

Həyatı
------

Xurşid Qacar 1894-cü ildə Naxçıvan şəhərində Rəhim xan Naxçıvanskinin ailəsində anadan olmuşdur. Peşəkar vokal təhsilini Moskva Konservatoriyasında (professor U. Mozettilinskinin sinfi) almış, 1915-ci ildə buranı bitirmişdir. Təhsilini tamamladıqdan sonra Moskvada Maarif Komissarlığının incəsənət şöbəsində işləmiş, 1919–1924-cü illərdə Moskva estrada ansamblının solisti olmuşdur.

Xurşid Qacar 1924–1934-cü illərdə Azərbaycan Opera və Balet Teatrında fəaliyyət göstərmiş, Gülzar ("Şah İsmayıl", Müslüm Maqomayev), Xurşidbanu, Gülçöhrə və Asya, Gülnaz ("Şah Abbas və Xurşidbanu", "Arşın mal alan", "O olmasın, bu olsun", Üzeyir Hacıbəyov), Mikaela ("Karmen", Jorj Bize) və başqa partiyalarda çıxış etmişdir.

1934-cü ildən "Azərnəşr"də öz təşəbbüsü ilə yaradılmış musiqi nəşriyyatının müdiri işləmiş, eyni zamanda 1935-ci ildə Azərbaycan Opera və Balet Teatrı nəzdində studiya yaradaraq tələbələrin ifasında "Demon" (Anton Rubinşteyn), "Çar gəlini" (Nikolay Rimski-Korsakov) operalarını tamaşaya hazırlamışdır. "Dügah", "Rast", "Segah-Zabul" muğamlarının nota alınmasına töhfə vermişdir.

Xurşid Qacar 1963-cü ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Naxçıvan Ensiklopediyası. I cild (Təkmilləşdirilmiş və yenidən işlənmiş ikinci nəşr). Naxçıvan: AMEA Naxçıvan bölməsi. V. Y. Talıbov. 2005. səh. 309. ISBN 5-8066-1468-9.
2. 1 2  Azərbaycan qadını ensiklopediyası. Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Nəşriyyat-Poliqrafiya Birliyi. 2002. səh. 220. ISBN 5-896001-366-8.
3. ↑  Үзејир Һаҹыбәјов енсиклопедијасы. Бакы: «Азәрбајҹан» нәшријјаты. Елми-редаксија шурасынын сәдри: Н. С. Ибраһимов. 1996. сәһ. 61.
4. ↑  Üzeyir Hacıbəyov ensiklopediyası. Bakı: Şərq-Qərb. 2007. səh. 126. ISBN 978-9952-34-075-4.
**Cəfər Ağaəli oğlu Behbudov** (17 avqust 1951, Bakı – 26 sentyabr 2019, Kiyev) — Azərbaycan müğənnisi.

Həyatı
------

Cəfər Behbudov teatr rejissoru Ağaəli Məstanov və Rəşid Behbudovun bacısı Nəcibə Behbudovanın ailəsində anadan olub. Asəf Zeynallı adına Musiqi Məktəbində təhsil alıb. O, 1970-ci illərin sonlarında Tofiq Babayevin rəhbərlik etdiyi "Hicaz" qrupunun, ardınca Azərbaycan Dövlət Mahnı Teatrının solisti, daha sonra isə Brilliant Dadaşova, Mübariz Tağıyev, Firəngiz Rəhimbəyova ilə birlikdə Azərbaycan Televiziyasının ştatlı solisti olmuşdur. Konsertlərdə isə Flora Kərimova ilə bir yerdə çıxış etmiş, onunla "Sevgi mahnısı" adlı kompozisiyanı ifa etmiş, klip çəkdirmişdir.

Cəfər Behbudov Tofiq Quliyevin "Zibeydə" mahnısı ilə 1980-ci illərdə məşhurlaşmışdı. "Bəyin oğurlanması" filmində onun mahnısı səsləndirilmişdir. Onun ifasında "Bağçadan gələn səs", "Sevdim", "Neyləyim" və başqa mahnılar da həmin dövrlərdə populyarlıq qazanmışdı.

Cəfər Behbudov 1991-ci ildə Ukraynanın Kiyev şəhərinə köçmüş, ömrünün sonunadək orada yaşamışdır. Cəfər 26 sentyabr 2019-cu ildə Kiyevdə xərçəng xəstəliyindən vəfat etmiş və öz vəsiyyəti ilə orada da dəfn olunmuşdur.

Filmoqrafiya
------------

* Bəyin oğurlanması (film, 1985) ("Ümidlərə toxunma" mahnısının ifaçısı kimi)

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Ukraynada yaşayan azərbaycanlı müğənni Cəfər Behbudov APA-ya müsahibəsi" (az.). apa.az. 2019-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 sentyabr 2019.
2. ↑  "Rəşid Behbudovun Ukraynada yaşayan məşhur bacısı oğlu vəfat etdi" (az.). modern.az. 2020-08-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 sentyabr 2019.

Xarici keçidlər
---------------

* Flora Kərimova & Cəfər Behbudov – "Sevgi mahnısı"
* Cəfər Behbudov – "Sehrli ləpələr"
* Cəfər Behbudov – "Sevdim"
* Cəfər Behbudov – "Neyləyim"
* Retro Lounge - Cəfər Behbudov
**Qarabağ şikəstəsi** — Azərbaycan xanəndəlik sənətində şikəstənin iki növündən biridir.

Şikəstənin növləri: Qarabağ şikəstəsi və Kəsmə şikəstədir. Qarabağ şikəstəsi 19-cu əsrdə zərbi muğam kimi özündə geniş təşəkkül tapmışdır. Məlumdur ki, şikəstə janrı əvvəl aşıq musiqi yaradıcılığında əmələ gəlmiş və onun müxtəlif növləri yaranmışdır.

Şikəstənin Qarabağ və Kəsmə şikəstəsi növləri xanəndələrimiz tərəfindən tez-tez oxunur. Hər iki şikəstə də sevgi, məhəbbətin doğurduğu hisslərdən şikayət, əzab-əziyyət, iztirab var. Məhz bu xüsusiyyətinə görə onların musiqisində həzinlik var. Qarabağ şikəstəsinin sözləri ənənəyə görə xalqdan alınmışdır. Qarabağ şikəstəsinin mətnini bayatılar təşkil edir.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan musiqisi
* Muğam
* Zərbi muğamlar

Mənbə
-----

* Zərbi muğamlar[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* Muğam festivalı Arxivləşdirilib 2016-03-13 at the Wayback Machine
* Azərbaycan xalq musiqisi Arxivləşdirilib 2008-08-28 at the Wayback Machine

| ⛭Muğamlar |
| --- |
| Muğamlar | 

|  |  |
| --- | --- |
| Əsas muğamlar | 
* Rast
* Şur
* Segah
* Çahargah
* Bayatı-Şiraz
* Şüştər
* Hümayun

 |
| Zərbi muğamlar | 
* Heyratı
* Arazbarı
* Səmayi-Şəms
* Mənsuriyyə
* Mani
* Ovşarı
* Heydəri
* Qarabağ şikəstəsi
* Kəsmə şikəstə

 |
| Rast muğamları | 
* Mahur-Hindi
* Orta Mahur
* Bayatı-Qacar
* Dügah

 |

 |  |
| Digər | 
* Simfonik muğam
* Azərbaycan cazı
* Muğam üçlüyü
* Muğam Dünyası Beynəlxalq musiqi festivalı
* Beynəlxalq Muğam Mərkəzi

 |
**Qavriil Qavriloviç Kolesov** (*rus.* Гаврил (Гавриил) Гаврильевич Колесов, saxa Гавриил Гаврилович Колесов; 8 mart 1932, Meqino-Xanqalas ulusu, Yakutiya MSSR – 31 avqust 1997) — Yakutiya aktyoru və yazıçı. RSFSR-in əməkdar artisti (1982), Yakutiya ASSR xalq artisti (1971).

Həyatı
------

Qavriil Kolesov 1932-ci il 8 martda Yakutiyanın Meqino-Xanqalas ulusunun 2-ci Batarinski qəsəbəsində anadan olmuşdur. Atası kolxozçu olmuşdur, məktəb yaşına çatmamış xalq mahnıları və nağıllara maraq göstərməyə başlamışdır. Olonqoları dinləyərək, hekayələr və mahnıları əzbərləyirdi.

1950-ci ildə on səkkiz yaşında Yakutsk Radio Komitəsinin xoruna qəbul edildi. 1954-cü ildə Platon Oyunskinin "Nurgün Bootur Stremitelni" olonqosunu ilk dəfə ifa etdi. 1957-1997-ci illərdə P. A. Oyunskinin adına Yakutiya Dram Teatrında artist kimi çalışmışdır. Drama və musiqili tamaşalarda bir sıra yadda qalan obrazları yaratmışdır. 1957-ci ildə Moskvada keçirilən VI Dünya Gənclər və Tələbələr Festivalında iştirak etmişdir.

1968-ci il 5-25 sentyabr tarixlərində Qavriil Kolesov "Melodiya" şirkətinin Leninqrad studiyasında "Nurgün Bootur Stremitelni" olonqosunun tam mətnini ifa etmişdir. Bu nadir əsərin elmi rəhbəri filologiya elmləri namizədi, SSRİ Elmlər Akademiyasının Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutunun böyük elmi işçisi, olonxo haqqında monoqrafiyanın müəllifi İ. V. Puxov idi.

Yakut dilində uşaqlar və gənclər üçün bir neçə kitab yazmışdır. 1960-cı ildən onun əsərləri nəşr olunmağa başlamışdır. 1964-cü ildə nəşr olunan "Ovçunun nəvəsi" povestində gənc tayqaçı Mnçilanın sərgüzəştlərindən bəhs edilir (kitab 1969-cu ildə V. Çupreev tərəfindən rus dilinə tərcümə edilmiş və "Polyarnaya Zvezda" jurnalında nəşr edilmişdir). "Həyat qabaqdadır" (1966), "Soyuq bahar" (1969), "Əsgər düşüncələri" (1973) kitablarının müəllifidir. 1982-ci ildən SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü idi.

Mükafatları
-----------

* RSFSR-in əməkdar artisti (1982)
* Yakutiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının xalq artisti (1971)
* Yakutiya MSSR-nin əməkdar artisti (1962)
* P. A. Oyunski adına Saxa Respublikasının (Yakutiya) dövlət mükafatı (1997)
* "Şərəf nişanı" ordeni

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Лауреат Государственной премии Республики Саха (Якутия) им. П. А. Ойунского Колесов Гаврил Гаврильевич Arxivləşdirilib 2021-07-09 at the Wayback Machine // sakha.gov.ru
2. ↑  Полярная звезда Arxivləşdirilib 2021-07-09 at the Wayback Machine. 1970
3. ↑  Арктическая энциклопедия. Дополнительные материалы к изданию Arxivləşdirilib 2021-08-05 at the Wayback Machine. 2017
**Hacı Taşu adına Qudermes cümə məscidi** (çeç.  Гуьмсер маьждиг Ташу-Хьаьж цӀарах дина) — Çeçenistan Respublikasının Qudermes şəhərində əsas cümə məscidi. Məsciddə eyni vaxtda 7000-ə qədər insan ibadət edə bilər.

Tarixi
------

1883-cü ilə qədər Qudermes kəndində 4 məscid, o cümlədən, əsas cümə məscidi və 3 məhəllə məscidi fəaliyyət göstərirdi.

Hacı Taşu məscidi Çeçenistan Respublikasının Qudermes şəhərində, 84-cü dəniz piyadaları briqadasının küçəsində yerləşir. Hacı Taşu (Vokkha Xyazha) Sayasanski məşhur ilahiyyatçı, döyüşçü, islam mücahidi, Çeçenistan Respublikasının ən hörmətli müqəddəslərindən biridir.

Qudermes şəhərinin əsas məscidi 23 avqust 2011-ci ildə açılmışdır. Məscidin açılışı Çeçenistan Respublikasının Prezidenti Əhməd Kadırovun 60 illik yubileyinə təsadüf etmişdir.

Təsviri
-------

Qudermes cümə məscidi Səudiyyə Ərəbistanında müsəlmanların əsas ziyarətgahı olan Məscidül-Həram (ehtiyat məscidi) istiqamətinə doğru yönəldilib. Məscid binası ətaf ərazi ilə birlikdə yeddi mindən çox dindarı qəbul etməyə qadirdi. Məscidin memarlığı iki üslubu - klassik Osmanlı memarlığı və Bizans üslubunu birləşdirir. Memarlıq İstanbuldakı Sultan Əhməd məscidinə əsaslanır. Məscid on dörd kiçik günbəzlə bəzədilib, onların mərkəzində dörd yarımqübbə ilə əhatə olunmuş, hündürlüyü iyirmi metrdən çox olan əsas böyük günbəz yüksəlir. Qudermes məscidində binanın künclərində dörd minarə var, onlar azan üçün əsas nöqtələrə yönəldilmişdir. Minarələr hamısı üç eyvanlıdır. Əsas binanın xarici və daxili divarları travertinlə işlənmiş, içərisi isə ağ mərmərlə bəzədilmişdir.

Məscidin divarında mərmərdən oyma minbər və dua taxçası tikilmişdir. Ağ mərmərdən hazırlanmış mehrab namaz zamanı möminlərə istiqaməti göstərən Məkkəyə yönəlmişdir. Mərkəzi zal böyük günbəzlə örtülmüşdür. Günbəz və yarımqübbələr içəridən yazılarla - Qurandan surələr və Məhəmməd peyğəmbərin kəlamları ilə bəzədilib. Əsas zalda günbəzin altında "Svarovski" daşları ilə bəzədilmiş böyük çilçıraq var. Katedral məscidinin ətrafında böyük gözəl ərazisi var. Burda xiyabanları, asfaltlanmış piyada yolları və baxımlı qazonları olan park salınmışdır.

Qalereya
--------

* Köhnə cümə məscidiKöhnə cümə məscidi
* Yeni Cümə məscidiYeni Cümə məscidi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Список населенных мест Терской области : По сведениям к 1 янв. 1883 г.. — Владикавказ, 1885". 2017-05-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-28.
2. ↑  "Мечеть имени Ташу хаджи (Гудермес, Россия, Чеченская Республика)". islamcenter.ru (rus). 2021-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-13.
3. ↑  "Город Гудермес". Города рус. ру. 2020-02-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-29.
4. ↑  "Достопримечательности Гудермеса 2019 / Чеченская Республика / Едем-в-Гости.ру". edem-v-gosti.ru. 2020-07-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-13.
5. ↑  "В г. Гудермесе состоялась торжественная церемония открытия мечети имени Ташу-Хаджи | Информационное агентство "Грозный-Информ"". www.grozny-inform.ru (rus). 2020-07-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-13.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Ağayeva.

**Xurşid Həsən bəy qızı Ağayeva** (7 (20) aprel 1906, Bakı – 3 dekabr 1953, Bakı) — ilk azərbaycanlı musiqişünas qadın, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1943).

Həyatı
------

Xurşid Ağayeva 20 aprel 1906-cı ildə anadan olub.

Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını bitirmişdir (1935). Üzeyir Hacıbəyli haqqında ilk monoqrafiyanın müəllifidir. Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında musiqi tarixindən dərs demiş, elmi işlər üzrə prorektor (1944-1946) olmuşdur.

Xurşid Ağayeva 1918–1920-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Parlamentinin ilk sədrinin birinci müavini olmuş Həsən bəy Ağayevin qızıdır. O, 1930-cu ildə isə musiqiçi müəllimlərin Moskva ixtisasartırma İnstitutuna oxumağa göndərilmişdir. Xurşid xanım musiqi nəzəriyyəsi və tarixi üzrə tədris kitablarının Azərbaycan dilinə tərcüməsi üzərində işləmişdir.

O, 1940-cı ildən Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının prorektoru vəzifəsində çalışmışdır.

Xurşid Ağayeva "Ü.Hacıbəyov" monoqrafiyasının, Azərbaycan musiqisinə aid məqalələrin, "XIX əsrdə Azərbaycan musiqi mədəniyyəti ocaqları" (ölümü ilə əlaqədar tamamlanmamışdır) əsərinin müəllifidir.

Xurşid Ağayeva 3 dekabr 1953-cü ildə vəfat edib.

Ailəsi
------

* Görkəmli göz həkimi Bahadur Eyvazovun həyat yoldaşı idi.
* Musiqişünas Xurşid Abdullayevanın nənəsidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Gender İnformasiya Mərkəzi - Bacılar". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-08.
2. ↑  ""Amerikanın Səsi" radiosu. Xurşid Abdullayeva: "37-ci ilin qorxusu anamın canında ömrünün axırınadək qalmışdı"". 2013-06-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-08.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycan tarixində iz qoyan qadınlar - SİYAHI Arxivləşdirilib 2016-03-11 at the Wayback Machine
**Britaniya mükafat sistemi** (*ing.* British Honours System) — Böyük Britaniyada igidliyə, nailiyyətlərə və dövlətə qulluğa görə qiymətləndirmə vasitəsi. Sistem üç hissədən ibarətdir: 

* Şərəfləndirmə
* Medallar
* Döş nişanları.

Şərəfləndirmə
-------------

Şərəfləndirmənin əsas məqsədi insanı mükafatlandırmaq (award) deyil, ad verməklə onun xidmətlərini vurğulamaqdır, bununla da insanın cəmiyyətdə nüfuzu qaldırılır.

Mükafatlandırma tarixi
----------------------

İngils kralları öz təbəələrini üzüklərlə təltif edirdilər. İlk ingilis cəngavər ordeni olan Bant ordenini 1348-ci ildə İngiltərə karlı III Edvard təsis etdi. Sonradan bu sistemdə dəfələrlə dəyişiklik edildi. Həmçinin hərbi xidmətə, igidliyə, sədaqətə və nailiyyətlərə görə də mükafatlar təsis edildi.

Müasir cəngavər ordenləri
-------------------------

10 orden vardır. Bəzilərinin medalları da vardır. 

* Bant ordeni (1348-ci ildə təsis edilib)
* Şaytan qanqalı ordeni (1687)
* Bani ordeni (1725)
* Müqəddəs Mixail və müqəddəs Georgi ordeni (*Most Distinguished Order of St Michael and St George*, 1818)
* «Xüsusi xidmətlərə görə» ordeni (*Distinguished Service Order*, 1886)
* Karl Viktoriya ordeni (*Royal Victorian Order*, 1896)
* Xidmətlər ordeni (*Order of Merit*, 1902)
* İmperiya xidmətləri ordeni (*Imperial Service Order*, 1903)
* Britaniya İmperiyası Ordeni (*Most Excellent Order of the British Empire*, 1917)
* Şərəf kavalerləri ordeni (*Order of the Companions of Honour*, 1917)

Mənbə
-----

* Rəsmi hökumət izahı Arxivləşdirilib 2008-07-20 at the Wayback Machine
**Paseo del Prado** — İspaniyanın paytaxtı Madrid şəhərinin əsas bulvarlarından biridir. Bu şəhərin ən qədim şəhər dizaynlarından biridir və Bien de interes mədəni (BIC) statusuna malikdir. Plaza de Cibeles və Plaza del Emperador Carlos V arasında şimal-cənub istiqamətində yerləşir.

Paseo del Prado, Madrid

Prado muzeyi
Prado muzeyi

Tarixi
------

Bu sıx ağaclı, geniş və mərkəzi prospekt, şəhər sakinləri üçün əlamətdar yer və üç muzeyi əhatə edən İncəsənət Qızıl Üçbucağı da daxil olmaqla şəhərdəki mühüm mədəni və turizm yerlərinin yerləşməsidir: Prado Muzeyi (ilə Diego Veláqueque'nin Las Meninas və Francisco de Goya'nın La Maja vestida və La Maja desnuda), Thyssen-Bornemisza Muzeyi (səkkiz əsr Avropa rəsmini əhatə edən bir kolleksiya) və Reina Sofia Muzeyi (Pablo Picassonun Guernica'nın asıldığı yer) 20-ci əsrin sənət kolleksiyası arasında). Yaxınlıqda Parque del Buen Retiro və Casón del Buen Retiro (Prado Muzeyinin 19-cu əsr kolleksiyasına ev sahibliyi edir), habelə Real Akademia Española (İspan dili akademiyası), Bolsa de Madrid'in qərargahı yerləşir. (şəhər birjası) və Congreso de los Diputados (milli konqres).

Plan Xüsusi Recoletos-Prado kimi tanınan və Alvaro Sizanın başçılıq etdiyi beynəlxalq memarlar qrupu tərəfindən müəllif olan Paseo del Prado və Paseo de Recoletos'un hərtərəfli islahatı və canlandırılması ilə bağlı mübahisəli bir layihə 23 il tarixində şəhər məclisi tərəfindən təsdiq edildi. İyun 2005, lakin 2010-cu ilin dekabr ayından etibarən ətraf mühitə təsiri öyrənilməsi davam edir və yenidənqurma işlərinə başlanılmamışdır.

Görkəmli strukturlar
--------------------

* Fuente de Apolo (Madrid)
* CaixaForum Madrid
* Plaza de Cibeles
* Casa Sindical
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database. 2017.
2. ↑  "El Plan Especial Recoletos-Prado, a la espera de la Declaración de Impacto Ambiental". espormadrid.es. 7 oktyabr 2010. 2020-01-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
**British Council** — Birləşmiş Krallığın mədəniyyət üzrə əlaqələr və təhsil imkanları sahəsində fəaliyyət göstərən beynəlxalq təşkilatıdır. British Council Birləşmiş Krallıq və digər ölkələrin xalqları arasında dostluq və qarşılıqlı anlaşma münasibətləri yaradır. Təşkilat dünyanın 100-dən çox ölkəsində mədəniyyət və incəsənət, ingilis dili, təhsil və vətəndaş cəmiyyəti sahələrində fəaliyyət göstərir.

Təşkilat 1934-cü ildə təsis edilmişdir. Birləşmiş Krallığın Kral Xartiyası tərəfindən idarə edilən xeyriyyə təşkilatı və Birləşmiş Krallığın dövlət qurumudur.

British Council Azərbaycanda 1993-cü ildən etibarən fəaliyyət göstərir. Təşkilat Azərbaycanda ingilis dili, biznes inzibatçılığı və idarəetməsi sahəsində yerli ictimaiyyətə təlim xidmətlərinin təmin olunması məqsədilə təsis edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  "British Council in Azerbaijan". www.britishcouncil.az. www.britishcouncil.az. 2022-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 iyul 2019.
**Sosial innovasiya** — əhalinin müxtəlif tipli sosial tələbatlarına cavab verən yeni strategiyaları, konsepsiyaları, ideyaları və təşkilatları özündə ehtiva edir. Hazırda internet vasitəsi ilə sosial innovasiyaların tətbiqi məsələsi daha aktualdır, belə ki, internet sosial innovasiyaları həyata keçirmək üçün ən ucuz və sürətli vasitə hesab olunur. Buna görə də internet əsaslı sosial innovasiyaları dəstəkləyən müxtəlif tədbirlər bütün dünyada keçirilməkdədir, bunlardan ən məşhuru Sosial Yeniliklər Düşərgəsidir. Sosial innovasiyalar hazırda cəmiyyətdə e-dəyişikliklər tətbiq etməklə müxtəlif proseslərin internet və rəqəmsal alətlər üzərindən daha asan və ucuz yollarla həyata keçirilməsinə xidmət edir.

Həmçinin bax
------------

* Sosial Yeniliklər Düşərgəsi
* Gənclər Fondu

Xarici keçidlər
---------------

* Social Platform on Cities and Social Cohesion
* Growing inequality and social innovation: Alternative knowledge and practice in overcoming social exclusion in Europe
* The Experiences in Social Innovation project Arxivləşdirilib 2010-07-07 at the Wayback Machine
* Sosial Yeniliklər Düşərgəsi Arxivləşdirilib 2010-07-26 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  "Sosial Yeniliklər Düşərgəsi 2011 - Xarici təcrübə". 2011-08-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-06-25.
2. ↑  "Rəşad Mehbaliyev, E-demokratiya, e-nəsil, e-seçkilər... Avropa Gənclər Parlamenti, Krakov". 2014-02-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-06-26.
**Cəmiyyət Mühəndisliyi** — Sosial Mühəndislik 
(Social Engineering "Political Science")
Zehin memarlığı, və ya daha kompleks bir ifadəylə "İctimai psixoloji şüur memarlığı" deyilən fəaliyyətdir.   

Daha çox əhalinin dar görüşlü qisminə və ya nəzərdə tutulmuş xüsusi şəxslərə qarşı həyata keçirilir.

Cəmiyyət mühəndisliyi strategiya, marketinq, təlim, dini və ya başqa məqsəd güdən insanlar tərəfindən: uşaqlar, gənclər, yoxsullar, ya da qadınlar kimi daha müdafiəsiz qruplara tətbiq olunur. Bu cür təbliğat və təşkilatlar, alternativ və ya rəqib düşüncəni düşmanlaşdıra da bilər. İnsanlıq tarixindən indiyə kimi bir çox idarəedicilər və siyasətçilər bu metodları çox yaxşı bilir və bu sənəti mahir icra edirlər.

Xakerlər və fırıldaqçı insanlar tərəfindən, şəxsə özü ilə əlaqədar gizli məlumatları verməyə razı etmək və aldatmaq üçün istifadə də olunur.

Bu yola əl atan peşəkarlaşmış insanlar, cəmiyyət psixologiyasını yaxşı bildikləri üçün məhkəmə qarşısında olanda belə özlərini qoruya və qarşısındakı hakimin qərarına təsir belə göstərə bilirlər.
**Bureya** – Rusiya Federasiyasınin Xabarovsk diyarı və Amur vilayətində çay. Amur çayının sol qolu.

Ümumi məlumat
-------------

Sağ Bureya (Ezop silsiləsinin cənub yamaclarından başlanır) və Sol Bureya (Dusse-Alin silsiləsinin qərb yamaclarından başlanır) çaylarının qovuşmasından əmələ gəlir. Uzunluğu 623 km (Sağ Bureyanın başlanğıcından 739 km), hövzəsinin sahəsi 70,7 km². Yuxarı axınında dağ çayıdır (axın sürəti 3–4 m/san). Orta axınında Turan silsiləsinin qollarını kəsir və dar dərə ilə axır. Aşağı axınında Zeya-Bureya düzənliyinə çıxır, dərəsi 10 km-ədək genişlənir. Əsasən, yağış suları ilə qidalanır. Yayda 5–7 dəfə daşqın olur. Daşqın zamanı suyun səviyyəsi bəzən 6–10 m-ə çatır. Ortaillik su sərfi Kamenka kəndi yaxınlığında 913 m³/san-dir. Oktyabrın axırı–noyabrın ortalarından aprelin axırı–mayın əvvəlinədək buzla örtülü olur. Əsas qolları: sağdan Niman, Tuyun, soldan Uqral, Tırma. Ağac axıdılır. Mənsəbindən 197 km məsafədə gəmiçiliyə yararlıdır. Ümumi sahəsi 51,6 km² olan 1,5 mindən çox göl Bureya hövzəsindədir. Üzərində SES və gəmi dayanacaqları (Çekunda, Malinovka və s.) var.

Mənbə
-----

Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. ISBN 978-9952-441-00-0.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 18. Дальний Восток. Вып. 1. Амур / под ред. С. Д. Шабалина. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 487 с.
**Tacikistan Xalq Cəbhəsi** (tac. Фронти халқии Тоҷикистон; *rus.* Народный фронт Таджикистана) —Tacikistanda vətəndaş müharibəsi zamanı hökumət tərəfində vuruşan könüllülərdən ibarət siyasiləşdirilmiş və hərbiləşdirilmiş hərəkat. Cəbhənin tərkibində 8,000-ə qədər döyüşçü xidmət edirdi.

Tarixi
------

1992-ci ilin iyununda meydana çıxmış və bu müddət ərzində Birləşmiş Tacikistan Müxalifətinə qarşı döyüşməyə başlamışdır. Hərəkatın təsisçiləri Sanqak Səfərov və Səfərəli Kencayevdir. Tezliklə Tacikistan hakimiyyəti daxilində populyarlıq qazanmış, 1992-ci ilin payızına qədər Sovet Ordusu və DTK veteranları, yerli milislər, habelə hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları Xalq Cəbhəsinə qoşulmuşdular. Cəbhənin rəhbərliyi sonralar keçmiş DTK işçilərinin çoxluğuna görə Yuri Andropovun adını daşıyan "Yurçiki" kimi tanınmağa başlamışdır. Sonradan, 1992-ci ilin sonunda keçmiş prezident Rəhman Nəbiyevin tərəfdarlarının əksəriyyəti Xalq Cəbhəsinə qoşulmuşdur. 1992-ci ilin dekabrında Emoməli Rəhmonun (Tacikistan Ali Şurasının sədri) başçılığı ilə yeni hökumət Xalq Cəbhəsi və konstitusional hökuməti dəstəkləyən qüvvələr əsasında "Tacikistan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin yaradılması haqqında" qərar imzalamışdır.

Əməliyyatlar
------------

Rusiyanın 201-ci motoatıcı diviziyası və Özbəkistan ordusunun köməyi ilə Leninabadi-Kulobi Xalq Cəbhəsi qüvvələri 1992-ci ilin əvvəlində və sonunda müxalifət qüvvələrini darmadağın etmişdir. Kulobda müxalifətə ən böyük təzyiqi Səfərovun bölmələri göstərmişdir. Oktyabrın əvvəlində kommunist şüarları altında fəaliyyət göstərən Xalq Cəbhəsi qüvvələri o zaman islamçı qüvvələrin nəzarətində olan paytaxtı ələ keçirməyə cəhd etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tajikistan: President Meets With Popular Front Commanders". Radio Liberty Archives. 9 July 1997. 12 October 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 June 2017.
2. ↑  "The Real Power in Tajikistan". Los Angeles Times (ingilis). 1993-01-30. 2022-09-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-15.
3. ↑  "The long echo of Tajikistan's civil war". openDemocracy (ingilis). 2020-08-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-09.
4. ↑  "Ба ғайрату матонат, далериву шуҷоат ва ҳисси баланди миллии афсарону сарбозони бонангу номуси Ватан бовар дорем ва аз онҳо ифтихор мекунем". www.tajmedun.tj. 2020-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-05.
5. ↑  "Таджикистан после 1991 года / Таджикистан / Политический Атлас Современности". www.hyno.ru. 2022-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-09.
**Luçio Dalla** (it. Lucio Dalla; 4 mart 1943[…], Boloniya – 1 mart 2012[…], Montrö[d], Vo kantonu) — italyan bəstəkar və müğənni.

Həyatı
------

Luçio Dalla 1943-cü ildə İtaliyanın Bolonya şəhərində doğulub. Əvvəl caz ifaçısı olub, klarnetdə çalıb. 1964-cü ildən mahnıları ilə tanınmağa başlayıb.

Məşhur italyan müğənni Canni Morandi üçün mahnılar yazıb. Dallanın "Piazza Grande", "Luna all", "Anno che verra" mahnıları çox sevilir.

"Karuzonun xatirəsinə"
----------------------

Onu dünyada ən çox tanıdan mahnı 1986-cı ildə əfsanəvi opera müğənnisi Enriko Karuzoya həsr etdiyi "Karuzonun xatirəsinə" (*Caruso*) mahnısıdır. Təsadüfən Neapoldakı otellərin birində qalan Luçio Dalla Karuzonun burada vəfat etdiyini öyrənir. Otelin sahibləri ona Karuzonun son günləri barədə danışırlar. Onun nəğmə dərsi dediyi bir qıza sevgisindən söz açırlar. Bu hekayə Dallanı ilhamlandırır və o, Karuzoya həsr etdiyi əfsanəvi mahnını yazır. Bu mahnını dünyanın bir çox məşhur müğənniləri, o cümlədən Luçano Pavarotti, Xulio İqlesias, Andrea Boçelli və bir çox başqaları oxuyublar. Azərbaycanda da bu bəstənin ifaçıları var.

Vəfatı
------

Luçio Dalla 1 mart 2012-ci ildə, 69-cu doğum gününə 3 gün qalmış İsveçrənin Montrö şəhərində keçirdiyi infarktdan vəfat etmişdir. Onun Bolonyadakı dəfn mərasimində 50 mindən artıq pərəstişkarı iştirak etmişdi.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3 4  Lucio Dalla // filmportal.de. 2005.
3. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #119181037 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
4. ↑  ""Caruso" lyrics with translation". Oneloveandrina.com. İstifadə tarixi: 2013-08-04.[*ölü keçid*]
5. ↑  *D'emilio, Frances.* "Lucio Dalla Dead: Italian Singer-songwriter Dies at 68". The Huffington Post. 7 sentyabr 2012. 9 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 September 2012.
6. ↑  *Manca, Paola Benedetta.* "In 50,000 in Piazza: Lacrime e Applausi per Il Funerale di Dalla". Donne sul Web (Italian). Rome. 4 March 2012. 23 October 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 sentyabr 2012.
**Luçian Blaqa** (*9.5.1895, Transilvaniya, Lankrem – 6. 5.1961, Kluj*) — rumın filosofu, şair, tərcüməçi.

Fəaliyyəti
----------

1914–17-ci illərdə Sibiu şəhərində İlahiyyat İnstitutunda təhsil almışdır. 1926–39-cu illərdə diplomatik xidmətdə çalışmış, 1939–48-ci illərdə Kluj Universitetinin professoru olmuşdur. Fəlsəfi əsərlərin ["Mədəniyyət trilogiyası" ("Trilogia culturii", 1936–37) və s.] və poetik topluların ["İşıq poemaları" (Poemele luminii", 1919), "Peyğəmbərin addımları" ("Paşii profetului", 1921), "Böyük keçid" ("İn marea trecere, 1924) və s.] müəllifidir. Qnoseoloji problematika ilə zəngin Blaqa lirikasının mərkəzi mövzularından biri sivilizasiya ilə təbiət arasındakı uçurumdur. Blaqanın milli mifoloji motivlərə əsaslanan dramaturgiyasında alman ekspressionizminin təsiri duyulur.

Həmçinin bax
------------

* Emil Çoran

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 4-cü cild: Bəzirxana – Brünel (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2013. səh. 187. ISBN 978-9952-441-03-1.

Xarici keçidlər
---------------

* Luçian Blaqa poeziyası
**Sorb Şahini**  (y.sorb Serbski Sokoł) — Sorbların idman assosiasiyası. Əsas diqqət kütləvi idmanın təbliğinə yönəlib. Kooperativ üzvləri ilə yanaşı, birliyə çoxsaylı fiziki şəxslər də daxildir. 1993-cü ildə yaradılan Sorb idman federasiyası Veymar Respublikası dövründə mövcud olan Sorb Şahinlərinin ənənələrinə əsaslanır. Bu gün assosiasiya müxtəlif komanda idman növləri üzrə idman festivalları və turnirlər təşkil edir və beynəlxalq Şahin görüşlərində iştirakını təşkil edir.

Tarixi
------

Sorb Şahini 1920-ci ildə Bautzendə sorb ictimai xadimlər Herman Şlez, Marko Smoler və Yan Skala tərəfindən təsis edilmişdir. Assosiasiyanın məqsədi milli kimliyin möhkəmlənməsinə töhfə vermək üçün sorb uşaqları, yeniyetmələri və böyükləri idmanla tanış etmək idi. Hələ 1920-ci illərdə Sorb Şahin fəalları Çexoslovakiyada və Yuqoslaviyada keçirilən panslavist Şahin yığıncaqlarında iştirak edirdilər.

1930-cu ildə Sorb Şahini dini əsaslarla iki şərti hissəyə - katolik və lüteran qollarına bölündü. Təşkilat 1933-cü ilə qədər fəaliyyət göstərib və o, nasistlər tərəfindən ləğv edilib. 1949-cu ildə ADR hökuməti Sorb Şahininin canlandırılmasına icazə verməkdən imtina etdi.
1993-cü ildə yenidən qurulduqdan sonra 1994-cü ildə Praqada keçirilən 12-ci Allsokol toplantısında 100 Sorb idmançısı iştirak etdi. 1996-cı ildə Sorb Şahini Domovina assosiasiyalarının çətir təşkilatına qoşuldu. Bautzendəki Postplatzdakı Sorblar Evində yerləşir.

Sorb Şahininin Himni
--------------------

Hoj horje serbski Sokole,  

Hoj horje, leć na straž!  

Nad Błóta, pola, nad hole,  

O leć, štož mocy maš!  

Přec dale, dale, wyše, słyš,  

Nad serbske hory leć,  

Hač do mróčeli dorazyš,  

Wšěch Serbow k sebi zwjedź.

Hoj, horje, serbski Sokole,  

A njewjedra wšě zlem!  

O słowjanski ty posole,  

Zbudź cyłu serbsku zem'!  

Přec dale, dale, wyše, słyš,  

A ty so njepodaš!  

T z křidłom tam,  

my z pažu tu,  

Smy młódna naša straž.

Ədəbiyyat
---------

* Alfons Wićaz: Zur Geschichte der sorbischen Sokol-Bewegung (1920–1933). In: Diethelm Blecking, Forschungsstelle Ostmitteleuropa (Hrsg.): Die Slawische Sokolbewegung: Beiträge zur Geschichte von Sport und Nationalismus in Osteuropa. Dortmund 1991, ISBN 978-3-923293-32-2, S. 182–197.
* Alfons Wićaz: Serbski Sokoł. Ludowe nakładnistwo Domovina, Bautzen 1990, ISBN 3-7420-0535-9.
* Josef Páta: Sokołstwo a Słowjanstwo. [Die Sokoł-Bewegung und das Slawentum]. Bautzen 1924.

İstinadlar
----------

* Sorb Şahini
**Almos** (təq. 820, Xəzər xaqanlığı – təq. 895, Birinci Bulqar dövləti, Transilvaniya) — Macarıstan tayfalarının başçısı.

Mənşəyi
-------

Anadan olması haqda əfsanə belədir: Macarların başçısı Ügyekin xanımı Emesenin yuxusunda bir Turul adlı qızıl qartal ona bətnindən bir doğan bir uşağın hökmdar olacağını xəbər verir amma torpaqlarını indi yaşadıqları yerdə genişləndirməyəcəklərini deyir. Ügyek və Emese uşaqlarının adını Almos yəni (Yuxuda görülən) qoyur. Lakin bu məlumat ancaq Gesta Hungarorum əsərində belədir, Vyana rəsmli xronikasına əsasən, Almos Ügyekin oğlu Elödün oğludur.

Hakimiyyətə gəlməsi
-------------------

Əfsanəyə əsasən  Almos taxta Hetmaqyarın (7 macar tayfası) səsverməsi nəticəsində gəlmişdi. Lakin Bizans imperatoru VII Konstantin De Adminstrando İmperio əsərində qeyd olunur ki, Almos bu vəzifəyə Xəzər xaqanın tərəfindən təyin olunmuşdu.

Hakimiyyəti
-----------

Almos dövründə macarlar Xəzər xaqanlığından müstəqil olaraq indiki Moldaviya bölgəsində yaşayırdılar. Kəbərlərin üsyanından sonra daha da güclənən macarlar 895-ci ilin yazında Bulqar xaqanlığına hücum etməyə başladılar. Bizans ilə müttəfiq olan macarlar I Simeonu məğlub edərək sülhə məcbur etdilər. Məğlubiyyətə dözməyən çar Simeon 895-ci ildə Peçeneqlərlə ittifaq quraraq macarlara hücum etdi. 20000 nəfərdən ibarət bulqar ordusu macarları indiki Ukraynada məğlub edərək onları köçə məcbur etdi. Bulqarlar və Peçeneqlərlə döyüşdə məğlubiyyətlərə görə Macar şamanları Almosu Tenqriyə qurban verməyə qərar verdilər.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Kristó, Gyula; Makk, Ferenc (1996). Az Árpád-ház uralkodói ("Arpad sülaləsi hökmdarları"). I.P.C. KÖNYVEK Kft. p. 9. ISBN 963-7930-97-3.
2. ↑  Kristó, Gyula (1996). Magyar honfoglalás - honfoglaló magyarok ("Macarların öz ölkəsini ələ keçirməsi"). Kossuth Könyvkiadó. Səh. 66–67. ISBN 963-09-3836-7.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Şəcərə və nekropolistika | WikiTree · WeRelate |
| Normativ yoxlama | GND: 1045247308 · ISNI: 0000 0004 1988 407X · LCCN: n87918465 · SUDOC: 144752751 · VIAF: 250677270 · WorldCat VIAF: 250677270 |
**Luzinyanlar** (*fr.* Lusignan) — fransız mənşəli kral sülaləsi. Sülalə orta əsrlər dövründə, XII–XV əsrlərdə Yerusəlim, Kipr və Kilikiya krallıqları da daxil olmaqla, Avropa və Levantda bir neçə knyazlığı idarə etmişdir. Luzinyanların İngiltərə və Fransada da böyük nüfuzu mövcud idi.

Sülalə XX əsrin əvvəllərində Fransanın qərbində yerləşən Luzinyan şəhəri yaxınlığındakı Puatuda meydana gəlmişdir. XI əsrin sonunda sülalə artıq bölgədəki ən görkəmli kiçik qraflara çevrilmişdi. XII sonlarında evlilik və miras yolu ilə sülalənin bir qolu Yerusəlim və Kipr krallıqlarını idarə etməyə başlamışdır. XIII əsrin əvvəllərində sülalənin əsas qolu Marş və Anqumua bölgələrində hakimiyyətə gəlmişdir.

Latın şərqindəki səlibçi krallar olaraq onlar qısa müddətdə Kilikiya çarlığının Hetumi hökmdarları ilə əlaqələr qurmuşdular. Onlar beləliklə, XIV əsrin ortalarında evlilik yolu ilə çarlığın hakimiyyətini ələ keçirmişdilər. Sülalənin Kilikiya qolu Məmlük işğalından sonra Fransaya qaçmışdır.

Sülalənin iddiaları daha sonra Kipr qolu tərəfindən alınmışdır, lakin onlar da bir müddət sonra uğursuz olmuşdur. Krallıq XV əsrdə Venesiya Respublikası tərəfindən ihlaq edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Basmadjian, K. J.* "Cilicia: Her Past and Future". The New Armenia. 12 (11–12). Nov–Dec 1920: 168–9. 2022-05-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-25.
2. ↑  *The Advocate: America's Jewish Journal,* Volume 44. 21 December 1921 p. 628
3. ↑  *Kurdoghlian, Mihran.* Badmoutioun Hayots, Volume II (erməni). Athens, Greece: Hradaragoutioun Azkayin Oussoumnagan Khorhourti. 1996. 29–56.
4. ↑  *Hill, George.* A History of Cyprus, Vol. 2 (1). Cambridge University Press. 2010. səh. 441. ISBN 978-1108020633. 2016-04-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 iyul 2021.

Əlavə oxu
---------

* Lusignan // Encyclopædia Britannica. 17 (11). Kembric: Cambridge University Press. 1911. 130–131.
* Louis de Mas Latrie, *Histoire de l'île de Chypre sous les princes de la maison de Lusignan* (Paris, 1852-1853)
* W. Stubbs, *Lectures on Medieval and Modern History* (3rd ed. Oxford, 1900)
**Teyçi** (*latış.* Teiču dabas rezervāts‎) — Latviyanın şərqində yerləşən, xüsusi qorunan təbiət ərazisi. Qoruq Madonas, Varaklyan və Krustpiles vilayətlərinin ərazisində yerləşir.. Teyçi ərazisinə əsasən geniş bataqlıq daxildir.

Tarixi
------

Qoruq 1982-ci ilin 26 mayında təşkil olunub. Bataqlıq, həmçinin, Avropa İttifaqının Natura 2000 qorunan ərazilər şəbəkəsinə daxildir. Qoruğun ümumi sahəsi 19 779 hektardır, bundan 13 681 hektarı bataqlıq ərazinin payına düşür. Bataqlıqlaşmış ərazidə 18 göl və torpaq örtüyünə malik yüksəklik mövcuddur.

Qoruq ərazisinin 3729 hektarı meşələrdir. Teyçi Baltika regionunda ən böyük ekosistemlərdən biridir. Bataqlıq isə Latviya və Pribaltika ərazisində olan ən böyük bataqlıqlardan biridir.

Ümumi məlumat
-------------

Ərazi yüksək qorunma statusuna malikdir. Latviyada olan 683 qorunan ərazidən ancaq dördü bu tip yüksək qorunma xüsusiyyətinə malikdir.. Qanunvericiliyə əsasən qoruq ərazisində hər hansı təsərrüfat işlərinin görülməsi qadağandır, qoruq ərazisinə daxil olmaqda məhdudlaşdırılmışdır.. 2004-cü ildə Teçi "Natura 2000" şəbəkəsinə daxil olub.

Qoruq iki zonaya bölünüb: nizmlanan giriş zonası və qadağan olunan zona. İkincisinə ancaq elmi araşdırma məqsədi ilə daxil olmaq mümkündür. Digər ərazilərə il ərzində 1 iyundan 31 oktyabra kimi daxil olmaq olar. Giriş zamanı ziyarətçiləri gid müşayiət edir. Bəzi yerlərdə müşahidə qüllələri quraşdırılıb.

Flora və fauna
--------------

Qoruqda 688 növ sporlu bitki növü qeydə alınıb. Onlardan 37-si ölkənin Qırmızı kitabına daxil edilib. 6 növ isə xüsusi statusa malikdir. Bunlar aşağıdakılardır: tüklü gücotu (*Agrimonia pilosa*), enliyarpaq qırtıc (*Cinna latifolia*), əsl zöhrəçiçəyi (*Cypripedium calceolus*), Liparis loeselii (*Liparis loeselii*), yuxu gülü (*Pulsatilla patens*) və səndəlkimilər (*Thesium ebracteatum*). Mamırların 212 növünə rast gəlinir və onlardan 16-sı nadir növ hesab olunur.

Qoruq müxtəlif heyvan və quşların da məkanı hesab olunur. Bataqlıq ərazi köçəri quşların çoxalma zonasıdır. Burada qaz, qu quşu, durna və s. üstünlük təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  ""Teiču Nature Reserve"– the largest moss marsh in the Baltics". Madona Municipality. 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib.
2. 1 2  "Teiču dabas rezervāts" (Latvian). Latvian Nature Conservation Agency. 2012-06-04 tarixində arxivləşdirilib.
3. 1 2 3 4 5  "Teici Nature Reserve". Visit Latvia. 3 November 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 May 2015.
4. 1 2  "Protected areas". Latvian Nature Conservation Agency. 26 April 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 May 2015.
5. ↑  "Specially Protected Nature Territories". Ministry of Environmental Protection and Regional Development of the Republic of Latvia. 2015-11-13 tarixində arxivləşdirilib.
6. ↑  "Заповедник Тейчи Teicu dabas rezervats". Pribalt.info. 2017-03-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
Çiyələkli sorbe və ya şərbət
**Sorbe** və ya **şərbət** (*fr.* sorbet) – dondurulmuş desert. Şəkərli sirop və ya meyvə şirəsindən, püredən hazırlanır. Həmçinin şampan, şərab, konyak əlavə edərək də istifadə edilə bilər.

Haqqında
--------

Laymalı sorbe
Bəzən sorbe soyuq halda tam dondurulmadan istifadə edilir. Onu çox vaxt yemək çeşidləri arasında verirlər. Çünki o həzmə yaxşı təsir edir. Tamamiylə sorbe dondurulmuş olduğu üçün dondurma kimi desertdir.

Tarixi
------

Ərəb sözü olan şərbət, soyuq alkoqolsuz içkidir. Avropaya ilk dəfə XVI əsrdə Turkiyədən dəyişilmiş şəkildə gəlib çıxmışdır. İtaliyancadan içkiyə sorbetto (от it. sorbire), fransızcada isə sorbet kimi səslənir. Fransaya içki İtaliyadan II Henrinin zamanında gəlmişdir. Belə ki, onun xanımı İtaliyan idi. Sorbeni Avropada ancaq bayramlarda içirdilərsə, Türkiyə və Misirdə sərinləşdirici meyvəli içki kimi tez-tez içilirdi. XVII əsrdə Fransız sorbesi su, şəkər və limondan ibarət içki kimi başa düşülürdü. XIX əsrdə artıq onu yarımdondurulmuş desert kimi təqdim etməyə başladılar. Bəzən ona alkoqol da qatırdılar ki, onu asta-asta qaşıqla içirdilər.

Hazırlanması
------------

Çiyələkli sorbe
Sorbeyə şəkərli sirop və püre halında meyvələr qatırdılar. Meyvəli püre və ya alkoqol soyumuş siropla qarışdırılıb dondurucuya qoyulurdu. Dondurulma zamanı o bir neçə dəfə çıxarılıb qarışdırılırdı, çünki iri kristallik donmalara rast gəlinməsin. Bəzi hallarda sorbeyə qaymaq, süd və yumurta da əlavə edirdilər.

Həmçinin bax
------------

* Dondurma
* Desert
* İtaliyan buzu
* Qranita

İstinadlar
----------

1. ↑ Giuliano Valdès, "Sicilia "version française, éditions Bonechi, 2011, p. 14.
2. ↑ Abdallah Naaman, Maison Naaman pour la Culture, 1984, p. 112
3. ↑ Liliane Plouvier, *L'Europe se met à table*, Ed. DG Education et Culture, Bruxelles, 2000, p. 60
4. ↑ (it) Maria Cristina De Montemayor, Monica Baldi, M. C. de Montemayor, 2004, p. 21
5. ↑ a, b, c et d "" [archive], DGCCRF (consulté le 3 octobre 2017)
6. ↑ [PDF]Code des pratiques loyales des glaces alimentaires. Arxivləşdirilib 2013-06-26 at the Wayback Machine [archive]
7. ↑  [archive]

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 4254588-2 |
**Thayetmyo Türk Şəhidliyi** — Birinci Dünya müharibəsində Böyük Britaniya hərbi qüvvələrinə əsir düşərək o dövrdə Böyük Britaniya müstəmləkəsi olan Birma və ya Birmanya adı ilə tanınan, Myanmaya göndərilən 12 minə qədər Osmanlı imperiyasına bağlı əsgər arasında illərlə davam edən əsarət dövrü ərzində yoluxucu xəstəliklər, ağır iş və əsarət şərtləri altında ölən 1500-ə qədər Osmanlı əsgərindən 222-nin dəfn olunduğu bir abidə qəbiristanlıq.

Şəhidlikdən görüntü
Şəhidlikdə qəbir sahəsinin yerini bildirən və əksəriyyəti 1916-cı il tarixli məzar daşları var.

Şəhidlik kitabəsinin (latın hərfləri ilə ) türkcə hissəsində "*Birinci Dünya müharibəsində İraq, Suriya, Fələstin və Ərəbistan cəbhələrində Osmanlı və İngilis orduları arasında vuruşmalar əsnasında ingilislərə əsir düşərək Myanmaya gətirilən və burada şəhid olan əziz Türk əsgərlərinin xatirəsinə*" ifadələri yer alıb.

Xarici keçidlər
---------------

* Myanmar'daki Osmanlı şehitliğinin hazin öyküsü, Timeturk
* Aralık '06 Arşivi, Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri (TAY) Projesi

İstinadlar
----------

1. ↑  **^** "Myanmar Thayet Türk Şehitliği Tanıtım Videosu" Arxivləşdirilib 2016-10-11 at the Wayback Machine. . Erişim tarihi: 12 Temmuz 2016.
2. ↑  **^** "Bedelli parası Myanmar şehitliğine" Arxivləşdirilib 2016-08-17 at the Wayback Machine. . Erişim tarihi: 12 Temmuz 2016.
3. ↑  **^** "Myanmar’da Türk Şehitliği’nin akıbeti meçhul" Arxivləşdirilib 2016-06-24 at the Wayback Machine. NTV. 08.05.2008. Erişim tarihi: 12 Temmuz 2016.
4. ↑  **^** "Myanmar'daki Türk şehitlikleri yenileniyor". 6 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2016.
**Sultanov Əbulqasım** (12 aprel 1866, Naxçıvan – 1916, Qəzvin) — ziyalı, maarif və teatr xadimi.

Həyatı
------

Cəlil Məmmədquluzadə ilə eyni vaxtda Naxçıvan şəhər üçsinifli ibtidai məktəbində təhsil almış, hər ikisi bir il də (1882) Zaqadqaziya (Qori) Müəllimlər Seminariyasına daxil olmuş, üç il eyni sinifdə oxumuşlar. Lakin xəstəliyi ilə əlaqədar 1885-ci ildə bir il sinifdə qalan Ə.Sultanov seminariyanı 1888-ci ildə bitirərək, Şahtaxtı məktəbinə təyinat almış və 1896-cı ilədək bu məktəbdə əvvəlcə müəllim, sonra isə nəzarətçi (müdir) vəzifəsində çalışmışdır.

1896–1908-ci illərdə indiki Cəlilkənddə zemstvo məktəbində müdirlik etmişdir. Naxçıvanda C.Məmmədquluzadənin başçılıq etdiyi maarifçilik hərəkatının fəal iştirakçılarından, Naxçıvan teatrının tamaşalarında əsas rolların, xüsusən qadın rollarının (M.F.Axundovun "Müsyö Jordan və Dərviş Məstəli şah" komediyasında Gülçöhrə, E.Sultanovun "Azərbaycan qızı" pyesində Sənəm, Ə.Haqverdiyevin "Dağılan tifaq" faciəsində Sona xanım, "Pəri-Cadu" dramında Şamama və s.) mahir ifaçılarından olmuşdur.

Ü.Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun" operasında Məcnunun atası, Z. Hacıbəyovun "Əlli yaşında cavan" musiqili komediyasında Qulu rollarınıda məharətlə yaratmışdır. Tələbəlik illərində yazdığı "Ədəbiyyatşünaslıq dəftəri" icmal formalı kiçik dərs vəsaitidir. Molla Nəsrəddinin lətifələrini rus dilinə çevirmişdir. Tərtib etdiyi "Ədəbi nümunələr müntəxəbatı"nda 19 əsr – 20 əsrin əvvəli şairlərinin əsərləri toplanmış dır. Ciddi elmi-siyasi əhəmiyyətə malik "İranda qayda-qanun yoxdur" (1912) adlı fəlsəfi-publisistik traktatı var.

Uşaqları Mənsur Sultanov, Dilbər Sultanova, Süsən Sultanova

Ədəbiyyat
---------

* İ. Həbibbəyli, Cəlil Məmmədquluzadə: Mühiti və müasirləri, B. 1997.
**Don Respublikası** — Rusiyada Oktyabr çevrilişindən (1917) sonra Don bölgəsində yaranmış hökumət. Rusiya hökumətinin 1887-ci ildə keçirdiyi inzibati-ərazi bölgüsünə əsasən, Rostov vilayəti ilə Taqanroq şəhəri Don Qoşunu vilayətinə daxil edilməklə, Şimali-qərbi Qafqazın bir hissəsi Don kazaklarının idarəsinə keçdi.

Yaradılması
-----------

Oktyabr çevrilişindən sonra Sovet hakimiyyətinə tabe olmaqdan boyun qaçıran Don kazakları öz hakimiyyət orqanlarını yaratdılar. 1918-ci il mayın 8-də alman ordusunun köməyilə bolşeviklər Don vilayəti ərazisindən qovuldu, mayın 26-da isə Don kazaklarının dairəsi "Böyük Don Qoşunu" hökuməti yaradılmasını elan etdi. Ataman P.Krasnovun başçılıq etdiyi bu hökumətin 65 minlik ordusu var idi. 1919-cu ilin yanvarında bu ordu general A.Denikinə tabe edildi və həmin ilin payızında Moskva üzərinə yürüşdə iştirak etdi.

Don Respublikası hökuməti Paris sülh konfransında (1919–20) iştirak etmək üçün öz nümayəndə heyətini 1919-cu ilin əvvəlində İstanbula göndərmiş, lakin onlar da Rusiyanın cənubunda yeni yaranmış dövlətlərin nümayəndələri ilə birlikdə bu şəhərdə ləngiməli olmuşdular. Bu nümayəndələrin müttəfiq dövlətlərin İstanbuldakı komandanlığına ünvanladıqları müraciətdə Don əhalisinin həm bolşeviklərin, həm də köhnə rejimi bərpa etmək istəyən bir qrup məsuliyyətsiz adamların yaratdığı qurama təşkilatların təhlükəsi altında qaldığı bildirilirdi.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ilə əlaqələri
------------------------------------------

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti 1919-cu il iyunun 26-da özünün Kubandakı diplomatik nümayəndəsi Cəfər bəy Rüstəmbəyova əlavə mandat göndərərək, ona Don hökuməti yanında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini təmsil etmək səlahiyyəti verdi. Həmin il sentyabrın 24-də isə Xosrov bəy Sultanov Azərbaycan Hökumətinin Rostovda konsul-agenti təyin edildi.

Fəaliyyətinə son qoyulması
--------------------------

1920-ci ilin yanvarında Qırmızı ordu Rostovu və Novoçerkasskı tutdu, martda isə bütün Don vilayətini ələ keçirərək, Don Respublikası hökumətinin varlığına son qoydu.

Həmçinin bax
------------

* Kuban Xalq Respublikası
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Kuban və Donda diplomatik nümayəndəliyi
*

Ədəbiyyat
---------

* Aзepбaйджанская Демократиская Pecnублика (1918–1920),
* Внешняя политика (документы и материалы) , Б. 1998;
* Борьба за власть Собетов на Дону в 1917 – 1920 гг. (сборник документов), Ростов на/ Д. 1957;
* Хмелевский К. А. Лрах красновщины и немецкой интервенции на Дону (апрель 1918 март 1919 года), Ростов на/Д. 1965.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Don Respublikası // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. I. Bakı: "Lider". 2004. səh. 334. ISBN 9952-417-14-2.
== İstinadlar ==