recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
KLIMAX-dan (sarı geyimli) isveçli ekoloji fəallar (iqlim məsələlərinə dair fəaliyyət qrupu) 14 noyabr 2008-ci il Eko-aktivizm, ətraf mühitin və təbii sərvətlərin qorunması, inkişafı və zərər vurulmasının qarşısını alınması üçün bir fəaliyyət formasıdır. Bu aktivizm növü, qlobal iqlim dəyişikliyinə qarşı mübarizə məsələləri ilə bağlı fəaliyyətləri təşkil edir və müxtəlif qruplar və təşkilatlar arasında koordinasiya və birgə fəaliyyətləri əhatə edir. Ekoloji hərəkatın əsas məqsədlərindən biri ətraf mühiti çirkləndirən tullantıları azaltmaqla ətraf mühiti yaxşılaşdırmaqdır.Bu hərəkatın əsas məqsədi, tullantılar və sairə kimi təhlükəli tullantıları təbii ətrafa təsirini azaltmaq, bioloji çeşidliliyi qorumaq və təbii resursları qorumaq üçün güclü addımlar atmaqdır.Qlobal istiləşmə və ya iqlim dəyişmələri, ən ciddi ətraf mühit problemlərindən biri kimi qarşılaşdığımız və dünya üzərində böyük təsirlər edən böyük bir məsələdir. Ekoloji aktivistlər, bu problemin əsas faktorlarını ortadan qaldırmaq və insanları iqlim dəyişməsinin təhlükələrinə qarşı böyük məsuliyyət daşımaları üçün dünya miqyasında fəaliyyət göstərirlər. eko-aktivistlər, ictimaiyyəti iqlim dəyişməsi və qlobal istiləşmə haqqında informasiya ilə təmin və bu məlumatları tədricən təhsil prosesinə inteqrasiya edərək insanların bu məsələyə daha geniş diqqət yetirmələri üçün çalışırlar. Ekoloji aktivistlər, qlobal səviyyədə qəbul edilmiş siyasi qərarları və bu sahədə həyata keçirilmiş tədbirləri müzakirə edir və təhlükəsizlik tədbirlərinin daha ciddi şəkildə tətbiq edilməsini tələb edirlər.

Tanınmış eko-aktivistlər
------------------------

* **Wangari Maathai** Qərbi Afrikanın ən məşhur ekoloji aktivistlərindən biri olan Maathai, ağacların əkilməsi və meşələrin qorunması üçün göstərdiyi səylər ilə tanınır. Həmçinin, *"Green Belt"* Hərəkatının təsisçisidir.
* **Qreta Tunberq**, isveçli gənç eko-aktivist olaraq tanınır. "*Fridays for Future*" adlı hərəkatın təsisçisidir. Bu hərəkat, dünya üzrə gençlərin hər cümə günü məktəblərindən çıxaraq, iqlim dəyişiklikləri ilə mübarizə üçün etiraz aksiyalarına iştirak etmələrini təşviq edir. O, *"No One Is Too Small to Make a Difference"* və *"Our House Is on Fire: Scenes of a Family and a Planet in Crisis*" kitablarının müəllifidir.

Qreta Tunberq, Berlin, 24 sentyabr 2021-ci il, Reyxstaq qarşısında iqlim tətilində danışr
* **Bill McKibben** amerikalı müstəqil jurnalist və ətraf mühit aktivisti olan McKibben, "350.org"  təşkilatının təsisçisidir və kömür yanacağının istifadəsinin azaldılmasına nail olmaq üçün mübarizə aparmaqda tanınır.

Həmçinin bax
------------

* Aktivizm
* İnternet aktivizm
* Ekoloji terror
* Ekosid
* Ekoloji risk

İstinadlar
----------




1. ↑  "Wangari Maathai". britannica.com. 2020-08-11. 2022-16-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-16-11.
2. ↑  "Who is Greta Thunberg and how did she become a climate activist?". bbc.com. 2020-08-11. 2022-16-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-16-11.
3. ↑  "Who We Are". britannica.com. 2020-08-11. 2022-16-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-16-11.
**Akkumulyativ sahil tipi** — Bu tip sahillərin əmələ gəlməsi yalnız nisbətən dayaz şelf zonasında mümkündür. Bu da geomorfologiya və okeanoqrafiyadan məlum olan məşhur Kornalya-Zenkoviç qanunauyğunluğu ilə əlaqədardır. Bu qanunauyğunluğa əsasən dəniz və okean şəraitində nisbətən dərin sahədə suyun ayrı-ayrı hissəcikləri dairəvi orbit üzrə hərəkət edir. Dayazlıq artdıqca, yəni şelf sahəsinin sahilə yaxın ərazisində həmin orbit xeyli sıxılır və elliptik orbit ilə əvəz olunur. Dayazlığın daha da artması nisbətən yastı ellipsin əmələ gəlməsinə səbəb olur. Ona görə də həmin yastı ellips üzrə qüvvə vektorları dərinliyin azaldığı sahəyə doğru, yəni sahilə doğru yönəlmiş olur. Bu səbəbdən dayaz sahənin qum çöküntüləri sahilə doğru aparılır. Nəticədə əsasən qum çöküntülərindən ibarət olan akkumulyativ sahil tipi əmələ gəlir. Belə sahillərə misal olaraq Xəzər dənizinin sahil zonasının çox hissəsini Krım yarımadasının şimal-qərb hissəsini, Baltik dənizinin cənub sahillərinin çox hissəsini və s. göstərmək olar.

İstinadlar
----------

1. ↑   Səmədov S. S. Məmmədova P. Ə. Geomorfologiya və dördüncü dövr çöküntülərinin geologiyası. Ali məktəblər üçün dərslik. Bakı: 2011, 134 səh.
***Erisimo Mencisius*** –Menzies' wallflower ümumi adı ilə tanınan Erysimum növüdür.Bu nadir bitki Kaliforniyaya endemikdir. O, yalnız Kaliforniya sahil zolağında Humboldt, Mendocino və Monterey qraflıqlarında üç ərazidə azalan çimərlik qum təpələrinin yaşayış yerində rast gəlinir. Kaliforniya ştatında və federal səviyyədə nəsli kəsilməkdə olan növlər siyahısındadır. Səlahiyyətdən asılı olaraq üç-dörd alt növ var və hər biri nadirdir.

Təsvir
------

Erisimo Mencisius xardalvari ikiillik və ya çoxillik ot bitkisidir, boyu qısadır, hündürlüyü adətən 15 santimetrdən çox deyil. Yarpaqları gövdə boyu uzun və düzdür, çox vaxt daha qalın, tüklü və kökündə loblu olur. Sapın yuxarı hissəsini parlaq sarı, yuvarlaq ləçəkləri olan qalın bir çiçək dəstəsi tutur. Çiçəklər düz yapışan çox uzun silikalar olan meyvələri geridə buraxmaq üçün düşür. Bitki, xüsusən də alt növlərə görə fərqli ola bilər.

Ən azı bir alt növ, eyni dərəcədə əziyyət çəkən Emphoropsis miserabilis arısı tərəfindən tozlanır. Bitki yüksək məhsuldarlığa malikdir, lakin şitillərin 98%-dən çoxu birinci il ərzində tələf olur.Ən azı bir yarımnöv adətən ağ pas göbələyi Albugo canadensis ilə yoluxur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Erisimo Mencisius". 2018-07-25 tarixində arxivləşdirilib.
**Qaraciyər absesi** — Abses qaraciyər toxumasında nekroz, infeksion iltihab və septik əlamətlərlə xarakterizə olunan xəstəlikdir.

Klinikası
---------

Yüksək hərarət, üşütmə, qarında ağrı və intoksikasiya əlamətləri irinli abseslərdə rast gəlir. Zəif xəstələrdə və amöb abseslərində hərarət çox yüksək olmur. Xəstələrdə plevral maye, assit, qarında şişkinlik, gərginlik əlamətləri də ortaya çıxa bilir.

Diaqnostikası
-------------

Yerli və ümumi sepsis əlamətləri ilə yanaşı USM və ya tomoqrafiyada qaraciyərdə abses boşluğun görünməsi abses diaqnozunu kəskinləşdirir. Kistlərdən fərqli olaraq abseslərin sərhədi kəskin olmur, möhtəviyyatının sıxlığı yüksək, hətta nekrotik toxumalar olarsa, heterogen görünür. Absesdə qaztörədən bakteriyalar olduqda və ya bağırsağa açılarsa içərisində qaz görünür.

İstinadlar
----------

1. ↑  *N. Y. Bayramov.* Qaraciyər rezeksiyası (PDF). Ankara. 1998. 273. ISBN 975-94665-3-8.
2. ↑  *N. Y. Bayramov.* Qaraciyərin cərrahi xəstəlikləri (PDF). Bakı: Print-Qismət. 2012. 327. ISBN 978-9952-460-27-8.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | Microsoft: 2779690883 |
**NGC 4171**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. **\*** tipli  qalaktikadır.  Henrix Arrest tərəfindən 1864-cü ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 4171: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 4147 |
NGC 4148 |
NGC 4149 |
NGC 4150 |
NGC 4151 |
NGC 4152 |
NGC 4153 |
NGC 4154 |
NGC 4155 |
NGC 4156 |
NGC 4157 |
NGC 4158 |
NGC 4159 |
NGC 4160 |
NGC 4161 |
NGC 4162 |
NGC 4163 |
NGC 4164 |
NGC 4165 |
NGC 4166 |
NGC 4167 |
NGC 4168 |
NGC 4169 |
NGC 4170 |
**NGC 4171** |
NGC 4172 |
NGC 4173 |
NGC 4174 |
NGC 4175 |
NGC 4176 |
NGC 4177 |
NGC 4178 |
NGC 4179 |
NGC 4180 |
NGC 4181 |
NGC 4182 |
NGC 4183 |
NGC 4184 |
NGC 4185 |
NGC 4186 |
NGC 4187 |
NGC 4188 |
NGC 4189 |
NGC 4190 |
NGC 4191 |
NGC 4192 |
NGC 4193 |
NGC 4194 |
NGC 4195 |
NGC 4196



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Atmosfer

Atmosfer
--------

Atmosferin yer kürəsində insanın həyatı və fəaliyyəti üçün əhəmiyyəti çox böyükdür. Əgər yerdə atmosfer olmasa idi, canlı aləm olmazdı. Atmosferin tərkibinə daxil olan qazlardan biri oksigen canlı aləmin nəfəs almasına və yanma prosesinə kömək edir. Karbon qazı isə bitkilərin, yarpaqların qidalanması üçün istifadə olunur və bitkilər tərəfindən atmosferə oksigen buraxılır. Atmosferin əsas qazı azot zülal və azotlu birləşmələrin tərkibinə daxil olub yerdə həyatın inkişafı ilə sıx əlaqədardir. Atmosfer Azotun, Oksigenin, Arqonun, Neonun və başqa qazların sənaye üsulu ilə alınmasında tükənməz rol oynayır. Atmosfer gündüzlər yerin günəş şüaları tərəfindən hədsiz qızmasının, gecələr isə hədsiz soyumasının qarşısını alır, eyni zamanda canlı orqanizmləri günəşin ultrabənövşəyi və kosmik şüalarından qoruyur.

Atmosferin kütləsi
------------------

Atmosferin ümumi kütləsi 5. 1015tondan bir qədər çoxdur. Bu isə yerin öz kütləsindən təqribən milyon dəfə kiçikdir. Atmosferin bütün kütləsininyarısı aşağı 5km-də, dörddə üçü aşağı 10km-də, 95%- i aşağı 20 km-də yerləşir. Atmosfer qazlar qarışığından ibarətdir ki, bu da hava adlanır. Havada asılı vəziyyətdə maye və bərk hissəciklər mövcuddur. Bu hissəciklərin kütləssi atmosferin kütləsi ilə müqayisədə nisbətən azdır. Digər qazlarla birlikdə atmosferin tərkibində qaz halında su buxarı(H2O) vardır.

Həmçinin bax
------------

Atmosfer

Xarici keçidlər
---------------

Atmosferin təbəqələrə bölünmə prinsipləri

İstinadlar
----------

1. ↑  Meteorologiya və iqlimşünaslıq. Ağayev T. D. Eldarov N. Ş. Bakı 2015.
2. ↑  С.П. Хромов Метеорология и климатология. Ленинград. 1968, стр. 342.
**Dostdan üstün** (*ing.* Friends with Benefits) — Mila Kunis və Castin Timberleykin baş rol aldığı, romantik-komadiya janrında məşhur film. Rollarda Patrisia Klarkson, Cenna Elfman, Brian Qrinberq, Nolan Qold, Riçard Cenkins və Vudi Harelson iştirak edib. Məzmun Nyu-Yorkda görüşən Dilan Harper (Timberlake) və Cemi Relis (Kunis) ətrafında baş verir və onlar dostluqlarına cinsi əlaqəni əlavə etməklə çətinliyə düşməyəcəklərinə inanırlar. Vaxt keçdikcə bir-birinə dərin qarşılıqlı duyğular inkişaf etdirməyə başlayırlar, ancaq hər dəfə birlikdə olduqlarını inkar edirlər.

"Dostdan üstün" üçün əsas aktyor seçimi 2010-cu ilin aprelindən iyul ayına qədər, üç ay müddətində keçirilib. Qlak Timberleyk və Kunis-i yayımladıqdan sonra qısa müddətdə orijinal ssenarini yenidən işləmişdir. Filmin çəkilişləri 20 iyul 2010-cu ildə Nyu-Yorkda başlamış və 2010-cu ilin sentyabrında Los-Ancelesdə çəkilmişdir. Film "Screen Gems" tərəfindən paylanmış və 22 iyul 2011-ci ildə Şimali Amerikada nümayiş etdirilmişdir. "Dostdan üstün", ümumiyyətlə film tənqidçiləri tərəfindən qəbul edilmişdi. Film dünya miqyasında 35 milyon dollar büdcəyə qarşı 150,4 milyon dollardan çox uğur qazanmışdı. İki Xalqın seçimi mükafatı – Ən yaxşı Komediya Filmi, Ən yaxşı Komediya Film Aktrisası (Kunis) və Timberleyk və Kunis üçün iki Yeniyetmə Seçimi Mükafatına namizəd oldu.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Česko-Slovenská filmová databáze (çeş.). 2001.
2. ↑  Freebase Data Dumps. Google.
3. ↑  IMDb (ing.). 1990.
4. ↑  *Tatiana, Siegel.* "Kunis joins Timberlake in 'Benefits'". Variety. May 4, 2010. October 5, 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: June 12, 2010.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Film** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Abdi.

**Abdi Çilingir** (1902, Ermenek[d], Karaman ili – 30 dekabr 1982) — Türk siyasətçi.

Həyatı
------

1902-ci ildə Karamanın Ərmənək bölgəsində anadan olmuşdur. Atasının adı Əli Rıza, anasının adı Xədicədir.

Abdi bəy Ərmənəkdə orta məktəb təhsili aldı, daha sonra 3 il ərəbcə təhsil aldı. Ərəb dilini mükəmməl bilirdi. Ticarətlə məşğul olan Abdi Çilingir, ağac taciri işləyirdi. Ticarət xaricində, məmləkətində özəl kapitalla qurulan Əhali Bankda 5 il mühasib işləmişdir.

1946-cı ildən bəri eyni zamanda Ərmənək bölgə Demokrat Partiyanın sədri olan Abdi bəy millət vəkili seçilənə qədər partiya işlərində fəal idi. 1950 seçkilərində Demokrat Partiyasından Konya namizədi oldu. Konyadan Türkiyə Böyük Millət Məclisinə verilən 274.569 səsdən 162.100 səs alaraq Konya Millət vəkili seçildi. Seçkilərdən sonra 22 may 1950-ci ildə ilk dəfə parlamentə qatıldı.

1954 seçkilərində eyni partiyadan bir Konya Millət vəkili namizədi olmuş və Konyada verilmiş 308.386 səsdən 159.992-ni alaraq X. çağırış Türkiyə Böyük Millət Məclisinə deputat seçilmişdir. (Qeydiyyat nömrəsi 1778)

Evli olan və bir övladı olan Abdi bəy 30 dekabr 1982-ci ildə vəfat etdi və Ərmənək Ailə Qəbiristanlığında dəfn edildi.

Siyasi fəaliyyətlər
-------------------

1946-cı ildə Demokratik Partiyaya qatıldı və siyasi işlərdə iştirak etdi. IX. çağırış seçkilərinə namizədliyini verdi. Seçkilərdə DP siyahısından Konya millət vəkilliyini qazandı.

Ticarət və kənd təsərrüfatı komissiyalarının üzvü idi.

Meşə Qanunu Layihəsi və Meşə Ümumi Müdirliyinin Təşkilatı haqqında Qanun layihəsi üçün yaradılan müvəqqəti komissiyada iştirak etdi.

X. çağırış Konya Millət vəkili seçilən Abdi Çilingir dövrün hökumət proqramı müzakirə edilərkən kifayət qədər söz deyildiyini nəzərə alaraq, danışıqların adekvatlığına qərar verməyi təklif edən 13 deputat arasındadır.

Adnan Menderes Hökumətinin etimad seçkisində 282 "bəli" səsi ilə seçkiyə qatıldı.

İstanbul Millət vəkili Fuad Köprülü və 203 dostu Konstitusiya Təşkilatının Əsaslara çevrilməsinə dair Konstitusiya Təklifi və Konstitusiya Komissiyası Hesabatını imzaladılar.

Abdi Çilingir, fəthin 500. ildönümü nümayəndə heyətinə seçilən millət vəkilləri arasındadır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Abdi Çilingir [*ölü keçid*]. karamanonline.com.
2. ↑  "TBMM Albomu". tbmm.gov.tr. 29 oktyabr 2012. 7 aprel 2015 tarixində mənbəsindən arxivləşdirilib.
**Rahat bayraqlar** — dövlət bayraqları. Vergilərə, əmək haqqına, sosial sığortaya və s. çəkilən xərcləri aşağı salmaq məqsədilə bir sıra inkişaf etmiş ölkələrin sahibkarları öz gəmilərini dövlət bayraqları altında üzdürürlər. Məsələn, gəmilərin ingilis bayrağı altında üzməsi əlavə olaraq vergi güzəştləri əldə etmək deməkdir. Bundan ötrü gəmi şirkətlərinin gəmilərini Qibraltar, Men adası kimi Britaniya limanlarında qeydiy-yata salması kifayətdir.

Rahat bayrağın qeydə alınmasının üstünlükləri
---------------------------------------------

* aşağı vergi dərəcələri
* mütləq minimal əmək haqqı ödənişlərinin aşağı səviyyəsi
* aşağı qeydiyyat haqları
* olduqca qısa qeydiyyat müddəti (digərlərinə nisbətən)
* ekipaj üzvlərinin vətəndaşlığı üçün tələbin olmaması
* bayraq dövlətinin xaricindən qeyri-rezident tərəfindən gəminin kommersiya məqsədli istifadə imkanı

Həmçinin bax
------------

* Maliyyə nəzarəti

Xarici keçidlər
---------------

* УДОБНЫЕ ФЛАГИ

İstinadlar
----------
Thales tərəfindən hazırlanmış FLIR naviqasiya podu
**FLIR** və ya **FLIR**, (İng.*Forward Looking InfraRed*) yəni *Qabağa baxan infraqırmızı şüalar* elektromaqnit spektrində infraqırmızı diapazona müvafiq gələn radiasiyaya həssas sensorlardan ibarət olan və xüsusilə hərbi məqsədlər üçün istifadə edilən müasir elektro-optik müşahidə cihazıdır.

FLIR-in əsas prinsipi olaraq, obyektlərdən yayılan istilik enerjisi həssas sensorlar tərəfindən ölçülür, kompüter tərəfindən süni şəkildə rənglənir və eyni vaxtda təsvirə çevrilir, beləliklə operator gecə və hətta pis hava şəraitində belə ətraf mühiti və - xüsusilə hərbi istifadələr zamanı- istilik yaradan təhlükələri olduqca aydın formada görə bilir. Gecəgörmə kameraları ilə FLIR (termal) kameralar arasındakı ən böyük fərq, gecəgörmə kameralarının görünən radiasiya zolağında işləməsi və operatora az miqdarda olan işığı yüksəldərək göstərməsi, FLIR əsaslı termal sistemlərin isə daha az dalğa uzunluğuna malik olan infraqırmızı (istilik) diapazonda və klassik mənada işıq mənbələrindən müstəqil formada işləyə bilməsidir. Gecə görmə kameralarının effektiv işləyə bilməsi üçün ətraf mühitdə bir az da olsa işığın olması lazımdır. FLIR sistemləri isə, görünən işığın olub-olmamasından asılı olmayaraq, aralarında temperatur fərqi olan bütün növ cisimləri bir-birlərindən asanlıqla ayırma xüsusiyyətinə malikdirlər.

Hərbi istifadəsi
----------------

FLIR sistemləri xüsusilə hərbi təyyarələrdə, helikopterlərdə və pilotsuz uçuş aparatlarında (PUA) naviqasiya, hədəf aşkarlama və ya özünümüdafiə üçün müntəzəm olaraq istifadə olunurlar. Dünyada olduğu kimi Türkiyədə də hərbi elektronika şirkəti olan Aselsan tərəfindən termal durbindən silah nişangahlarına, inteqrasiya edilmiş zona müşahidə sistemlərindən helikopter və təyyarə podlarına qədər müxtəlif FLIR tətbiqləri hazırlanmış və Türk Silahlı Qüvvələrinin istifadəsinə verilmişdir. .

Mülki istifadəsi
----------------

Sənayedə istilik kameraları, mühərriklər, kompressorlar, enerji ötürülməsi və istilik izolyasiya materialları kimi məhsullarda baş verə biləcək istilik sızması və enerji sızması nöqtələrinin aşkarlanması, endotermik və ekzotermik kimyəvi reaksiyalarda enerji çevrilməsi, müxtəlif materialların temperatura həssaslığı və genişlənmə dərəcələri kimi fiziki və ya metallurgiya məlumatlarının hesablanaraq lazımi mühəndislik hesablamalarının aparılması kimi bir çox məqsədlər üçün istifadə olunur.
**Rüstəm Paşa kitabxanası** — Osmanlı sultanı I Süleymanın kürəkəni Sədrəzəm Rüstəm Paşa tərəfindən İstanbulda inşa etdirilən kitabxana binasıdır.

Haqqında
--------

Sədrəzəm Rüstəm Paşanın Əminönü səmtindəki mədrəsəsi üçün 1561-ci ilin yanvar ayında yaradılan kitabxananın günlük 5 axca ilə çalışan bir nəzarətçisindən başqa heç bir xidmətçisi olmadığı bilinir. Mədrəsə müdərrisləri və tələbələri üçün nəzərdə tutulan bu kitabxana ilk öncə Rüstəm Paşanın 120 cildlik kitab kolleksiyasından ibarət olmuşdur. Bir neçə ay sonra paşanın vəfatı səbəbilə sarayındakı 5.000 cildlik şəxsi kitabxanası da bura daşınmışdır. 1909-cu ildə kitabxana binası təmir edilmiş, buna baxmayaraq binanın olduqca rütubətli olması səbəbilə kitablar öncə 1914-cü ildə başqa bir kitabxanaya, ardından 1924-cü ildə Murad Molla kitabxanasına daşınmışdır. 1949-cu ildə digər kiçik kitabxanalar kimi Rüstəm Paşa kitabxanası da Süleymaniyə kitabxanasına nəql olunmuşdur. Kitabxana hal-hazırda 166 əlyazma və 23 nəşr ilə günümüzə qədər burada qorunur.

Mənbə
-----

1. ↑  Peçuylu İbrâhim, Tarix, I, 23
2. ↑  İ. Aydın Yüksel, "Sadrazam Rüstem Paşa’nın Vakıfları", Ekrem Hakkı Ayverdi Hâtıra Kitabı, İstanbul 1995, s. 241, 269–271
3. ↑  Günay Kut — Nimet Bayraktar, Yazma Eserlerde Vakıf Mühürleri, Ankara 1984, s. 69
4. ↑  Erünsal, Türk Kütüphaneleri Tarihi II, s. 42, 141, 171
5. ↑  Faruk Bilici, "Les bibliothèques vakıf-s à Istanbul au XVIe siècle, prémices de grandes bibliothèques publiques", Revue des mondes musulmans et de la Méditerranée, sy. 87–88, Aix-en-Provence 1999, s. 52–53
6. ↑  Halit Dener, Süleymaniye Umumî Kütüphanesi, İstanbul 1957, s. 32, 59–60
7. ↑  Mübahat S. Kütükoğlu, XX. Asra Erişen İstanbul Medreseleri, Ankara 2000, s. 62
**Fiagdon** (oset. Фыййагдон) — Şimali Osetiyada dağ çayı. Fiagdon Ardon çayının sağ qolu olub Terek hövzəsinə daxildir. Çayın mənsəbi Ardon çayının 4 km-də, sağ sahildə yerləşir. Fiagdonun ümumi uzunluğu 75 km-dir. Su toplayıcı hövzənin sahəsi 714 км²-dir. Su sərfi 29 m³/saniyədir. Çay mənbəyini hündürlüyü 1903 metr olan dağlıq ərazidən götürür.

Fiagdonun axdığı dərə Kurtatinski adlanır və Şimali Osetiyanın Alagirski rayonuna daxildir. Çay vadisində Yuxarı Fiagdon qəsəbəsi, Alaniya Müqəddəs-Uspenski kişi monastrı, bir neçə kənd yerləşir. Kəndlərin bəzilərində artıq yaşayış yoxdur. Vladiqafqazdan çay dərəsinə təxminən 1 saatlıq yol var.

Ümumi məlumat
-------------

Xalq arasında çayın adlanması belə izah olunur: ''фиййаг'' — «taxta bel» и ''дон'' — «su», «çay» deməkdir. Yaşlı adamların sözlərinə görə Kurtatinski vadisi vaxtı ilə sıx meşəliklə örtülü olmuşdur. Fiagdon çayı isə büsbütün mamırla örtülü idi. Ərazidə ilk məskunlaşan insanlar belin köməyi ilə çayın yatağını mamırlardan təmizləyib su əldə edirdilər.

Əvvəllər çay sahilində kabardinlər yaşayırdı. Ərazidə baş verən epidemiya nəticəsində insanlar öz evlərini tərk etmişdir. Bir müddət sonra bölgədə osetinlər məskunlaşmış. Onlar yeni qəsəbə inşa etmiş və onu çayın adı ilə Fiagdon adlandırmış. 1944-cü ildə Fiagdonda ilk kolxoz yaradılmışdır. Yuxarı Fiagdon qəsəbəsində 1000 nəfər əhali yaşayır. Qəsəbə dəniz səviyyəsindən 970 metr hündürlükdə yerləşir.

Bölgə dağ türizmi üçün çox əlverişlidir. Fiagdon dərəsi boyu bir neçə otel və istirahət mərkəzləri var. Çay vadisində tanınmış "Möcüzəli cığır" piyada marşrut yolu var. Çığır çox mənzərəli və tarixi abidilər olan ərazilərdən keçir.

Su hövzəsinin reyestr göstəriciləri
-----------------------------------

Rusiya Federasiyasının dövlət su reyestr göstəricilərinə əsasən Fiagdon çayı Qərbi-Xəzər hövzə dairəsinə, Ardon su təsərrüfatı ərazisinə daxildir. Çay Xəzər dənizi hövzəsinə, Terek və Volqa çayları arasında yerləşən zonaya daxildir.

Dövlət su obyektlərinin reyetrində çayın kodu — 07020000112108200003368-dir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Река Фиаг-Дон". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-04.
2. ↑  *Цагаева А. Д.* Топонимия Северной Осетии Ч.2. — Орджоникидзе, 1975.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-04.
**Qrid texnologiyaları** — kommunikasiya texnologiyalarının köməyi ilə müxtəlif təşkilatlar daxilində yerləşən kompüterlərin istifadəsiz qalan hesablama resurslarından istifadə etməklə yaradılan paylanmış hesablama sistemləridir. Fundamental elmi tədqiqat işlərinin yerinə yetirilməsi zamanı meydana çıxan böyük hesablama və yaddaş resursları tələb edən mürəkkəb məsələlərin həllini həyata keçirən belə sistemlər yüksəksürətli əlaqə kanalına malik olan kompüter şəbəkələri (KŞ) əsasında yaradılır.

"Grid" sözünün ingilis dilindən tərcüməsi "şəbəkə" mənasını verir və ilk dəfə 1994-cü ildə amerikalı alimlər Foster və Keselman tərəfindən elmə gətirilmişdir. Bu sistemlərin işləmə mexanizmi analoji olaraq elektrik şəbəkələrindəki gərginlikdən istifadə olunma qaydalarına çox yaxındır. Belə ki, elektrik şəbəkəsindən istifadə zamanı istifadəçi öz cihazını şəbəkəyə qoşanda orada olan gərginliyin hansı elektrik stansiyasından gəldiyi ilə maraqlanmır. Eləcə də, fərdi kompüteri Qrid sisteminə qoşulmuş istifadəçilər də, eyni vəziyyətdə öz məsələlərinin sistemin hansı kompüterlərində həll edildiyini bilmirlər. Onlar məsələnin həlli üçün lazım olan vəsaiti ödəyir və müəyyən vaxtdan sonra nəticəni əldə edirlər.

Qrid sistemləri
---------------

Qrid sistemləri kompüter şəbəkəsinə qoşulmuş kompüterlərin hesablama gücündən istifadə etməklə yaradılan paylanmış hesablama şəbəkəsidir. Kommunikasiya avadanlıqlarından istifadə etməklə, fərdi kompüterləri bir-birinə qoşub internet şəbəkəsi üzərində virtual verilənlərin emal mərkəzi (VEM) şəbəkəsi yaratmaq mümkündür.

Qrid sistemlərin yaradılmasında iştirak edən istifadəçilərin fərdi kompüterlərinin hesablama resurslarından ödənişli və ödənişsiz istifadə etmək olar. Ödənişli istifadə edilən kompüterlərin istifadəsiz resurslarının satışa çıxarılması yeni bazar formalaşdırır. Qrid sistemində iştirak edən fərdi kompüterlər özlərinin hesablama gücü haqqında olan məlumatlarını sistemin mərkəzi kompüterinə göndərir və mərkəz də fərdi kompüterdən istifadə etdiyi halda istifadəçiyə buna uyğun haqq ödəyir. Belə bir baza ölkəmizdə hələ formalaşmasa da, artıq dünyanın müxtəlif ölkələrində bu istiqamətdə təcrübələr aparılır. Bu cür sistemlərin yaradılması üçün istifadə edilən əlaqə kanallarında məlumatın ötürülmə sürəti yüksək olmalıdır.

Mürəkkəb hesablama məsələlərini həll etmək üçün KŞ-dən istifadə edilməsi artıq bu gün tamamilə reallığa çevrilmişdir. Bu texnologiyaya dünya ölkələri tərəfindən coğrafi cəhətdən səpələnmiş resurslardan istifadə edən paylanmış hesablamaların aparılması üçün daha perspektivli texnologiya kimi baxılır.

Ədəbiyyat
---------

* Rəşid Ələkbərov, Məmməd Həşimov. ŞƏBƏKƏ MÜHİTİNDƏ PAYLANMIŞ HESABLAMA SİSTEMLƏRİNİN YARADILMASI TEXNOLOGİYALARI
**Hemangioma** — qan damarlarının kistşəkilli genişlənməsi və qan dövranının yavaşıması ilə xarakterizə olunan törəmədir. Genişlənən damardan asılı olaraq kapillyar və kavernoz hemangiomalar ayırd edilir. Kapillyar hemangiomlar kapillyarların genişlənməsi olub çox kiçikdirlər. Kavernoz hemangiomalar isə, böyük damarların genişlənməsi nəticəsində əmələ gəlir və ölçüsünə görə kiçik (<5 sm), orta (5–10 sm) və böyük (>10 sm) ola bilir. Klinik gedişinə görə isə, asimptomatik, simptomatik və ağırlaşmış formaları var.

Hemangiomalar qaraciyər törəmələri arasında metastatik şişlərdən sonra ikinci, xoş xassəli şişlər arasında isə, birinci yerdə duran törəmədir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Disease Ontology (ing.). 2016.
2. ↑  *N. Y. Bayramov.* Qaraciyər rezeksiyası (PDF). Ankara. 1998. 273. ISBN 975-94665-3-8.
3. ↑  *N. Y. Bayramov.* Qaraciyərin cərrahi xəstəlikləri (PDF). Bakı: Print-Qismət. 2012. 327. ISBN 978-9952-460-27-8.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük rus |
| Normativ yoxlama | BNF: 12153386r · LCCN: sh85060117 · LNB: 000339501 · Microsoft: 2908584158 · NKC: ph1143106 |
Vanqeymə görə sirkulyasiya formaları
------------------------------------

Q. Y. Vanqeymin təklif etdiyi təsnifat Yer kürəsinin atlantika-avropa sektorunda müşahidə olunan atmosfer dövranı üzrə tədqiqatlarını Vanqenqeym 1933-cü ildən başlamışdır. Makroproseslərin inkişaf mərhələsini tədqiq etdiyi zaman o, müəyyən etmişdir ki, müəyyən zaman intervalında əsas barik əsas barik sistemlərində və əsas hava axınlarının paylanmasında müəyyən qanunauyğunluqlar müşahidə olunur.

Elementar sinoptik proses
-------------------------

Həmin zaman müddəti 3–5 sutkaya bərabər olub və bu zaman müşahidə olunan prosesləri Vanqenqeym elementar sinoptik proseslər adlandırmışdır. (ESP)
Vanqenqeym 42 illik məlumatları təhlil edərək bu sektorda müşahidə olunan bütün prosesləri 26 tipdə ümumiləşdirir. Ümumiləşdirmə zamanı aşağıdakı kriteriyalardan istifadə edilmişdir:

1. Troposfer qatında barik və termik qradiyentlərin olması;
2. Barik mərkəzlərinin yerdəyişməsinin istiqaməti;
3. Hündürlüklərdə əsas axınların istiqaməti.

Bu kriteriyalardan istifadə edərək Vanqenqeym müəyyən etdiyi 26 tipi 3 formada ümumiləşdirmişdir:

* Qərb (W) forması
* Şərq (E) forması
* Meridional (C) forması

Bu zaman 26 tipdən 9-u W formasına, 10-u E formasına və 7-si C formasına aid edilmişdir.

Həmçinin bax
------------

Atmosfer sirkulyasiyası

Xarici keçidlər
---------------

Atmosferin sirkulyasiyası

İstinadlar
----------

1. ↑   Кислов А. В. Теория климата. М. 1989–148 с
2. ↑   С.П. Хромов Метеорология и климатология. Ленинград. 1968, стр. 342.
**Direjan** (kürd. Dirêjan) — Türkiyənin şərq və cənub-şərq regionlarında, həmçinin İranda yaşayan kürd tayfası.

Etimologiya
-----------

Direjan tayfasının adı həmçinin, Dirican, Dirijan və Dirican kimi qeyd edilir. Bir nəzəriyyəyə görə, tayfanın adı türkcədəki "diri" və farscadakı "can" sözlərindən formalaşmışdır, "güclü və qüvvətli" deməkdir. Başqa bir nəzəriyyəyə görə, bu ad kürd dilinin kurmanci dialektində "uzun" mənasında olan "direj" və "uzunboylu insanlar" mənasında olan "direjbun" sözləri ilə əlaqədardır.

Məskunlaşma
-----------

İndiki dövrdə Malatya və rayonlarından başqa, müxtəlif şəhərlərlə yanaşı, Sivas, Elazığ, Adıyaman vilayətlərində də məskunlaşıblar. Tayfanın əksəriyyəti Malatya vilayətində yaşayır. Osmanlı imperiyası dövründə onlar Anadolunun şərqi, cənub-şərqi, mərkəzi hissələrində, qismən Qara dəniz regionunda yaşamışlar. Osmanlı dövründə səpələndikləri regionlarda şəraitə görə heyvandarlıq həyat tərzindən ayrılaraq müxtəlif ərazilərə üz tutmuşdular.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Levent, A.; Levent, C.* "Dirican Aşireti Ve Halıları". International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal (türk). 7 (45). 2021: 1046. ISSN 2630-631X.
2. ↑  *Levent, A.; Levent, C.* "Dirican Aşireti Ve Halıları". International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal (türk). 7 (45). 2021: 1045. ISSN 2630-631X.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* *Akın, Fatma.* Tanzimat Döneminde Anadolu’da Konar-Göçer Aşiretler (1839-1876) (türk). Ankara. 2020.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Dmanisi (dəqiqləşdirmə).

**Dmanisi** — Tbilisidən 85 km cənub-şərqdə, Maşavera və Pinezauri çaylarının qovuşduğu yerdə arxeoloji abidə. 1936-37-ci illərdə ilk qazıntılar aparılmış (L.V.Musxelişvili), 1960-cı ildən davam etdirilmişdir (V.V.Caparidze, D.D.Kopaliani və b.). Erkən Paleolit dövrü göl çöküntülərindən daş əmək alətləri ilə yanaşı, 1991-2002-ci illərdə *Homo ergaster*/*Homo erectus* və *Homo habilis*/*Homo rudolfensis* (1,8-1,7 mln. il əvvəl) cizgiləri olan 5 kəllə aşkar edilmişdir. Son Tunc və Erkən Dəmir dövrünə aid tapıntılar da var.

VI-VII əsrlərdə kənd dairəsinin mərkəzi olan Dmanisidə yepiskop kafedrası yerləşirdi. IX əsrdə ərəblər, XI əsrdə isə səlcuqlar tərəfindən tutulmuşdu. X-XI əsrlərdə şəhərə çevrilmiş, XI-XIII əsrlərdə çiçəklənmə dövrünü yaşamışdır. 1123-cü ildə Qurucu David şəhəri işğal etmişdi (bu zaman sonuncu səlcuqi hökmdarı Sultan Səncər [1118 -57] hakimiyyətdə idi). Teymurun yürüşü zamanı dağıdılmış, XIV əsrin sonu XV əsrin əvvəllərində tənəzzülə uğramış, kəndə çevrilmişdir.

XVIII əsrdə ləzgilərin basqınlarından sonra tərk edilmişdir. Dmanisinin möhkəmləndirilmiş hissəsinin sahəsi 13 hektardır, onun cənub-qərbində içqala və saray tikililəri (XIII əsr) yerləşir. Şəhərdə hamamlar, yeraltı yol, kirəmit damlı və kərpic döşəməli evlər, kilsə, məscid, mədrəsə və s. qalıqları, çörəkbişirmə sobaları, dulus, dəmir və şüşə emalatxanaları, məzarlıqlar tədqiq edilmişdir. 1244-cü ildən burada zərbxana mövcud olmuşdur. Şəhərdən cənubdakı müsəlman və xristian qəbirlərindən ibarət məzarlıq (torpaq və daş qəbirlər; XII-XIV əsrlər) Son Tunc və Erkən Dəmir dövrü qəbirlərinin üzərində yerləşir. Tapıntılara sikkələr, şüşə qablar və bilərziklər, yerli və gətirilmə saxsı qablar, monoxrom və polixrom şirli qablar, gildən sferokonuslar, çoxsaylı kitabə və relyeflər, gümüş və qızıl bəzək əşyalarından ibarət dəfinə aiddir. Şəhər yerində qala darvazalarının və daş döşənmiş küçələrin, minarəli məscid və mədrəsələrin, anbarlar və s.-nin qalıqları var.

Mənbə
-----

Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. ISBN 978-9952-441-00-0.

İstinadlar
----------

1. ↑  Minorsky, Vladimir (1977). *Studies in Caucasian history*. Cambridge University Press. p. 67. ISBN 0521057353.
2. ↑  "დმანისის ნაქალაქარი [Dmanisi site]". საქართველო: ენციკლოპედია: ტ.2 [*Encyclopaedia Georgia, vol. 2*] (in Georgian). Tbilisi. 2012. pp. 460–461.
**Adamin** — mineral, Zn2[OH|AsO4]. Bu, adətən sink filizi əmələgəlmələrinin üstündəki oksidləşmiş və ya aşınmış zonada baş verən mineraldır. Təmiz adamit rəngsizdir, lakin adətən Fe birləşmələrinin qatqısına görə sarı rəngə malikdir. Yaşıl rənglər də yaranır və mineral quruluşda mis əvəzlənməsi ilə bağlıdır. Olivenit adamitlə izostruktur olan mis arsenatdır və sink və mis arasında əhəmiyyətli dərəcədə əvəzetmə var, nəticədə kuproadamit adlı ara məhsul yaranır. Zinkolivenit CuZn(AsO4)(OH) formuluna malik ara mineral olan bu yaxınlarda kəşf edilmiş mineraldır. Quruluşda manqan, kobalt və nikel də əvəz olunur. Analoji sink fosfat, tarbuttit məlumdur.

Haqqında
--------

Gold Hill rayonundan Tooele County, Utah limonit üzərində adamit, ABŞ. Aşağıdakı miqyas təq. 2,5 sm-dir.Rombik. Habitus prizmatik, bəzən lövhəcikvari, yaxud izometrik. Ayrılma: {101} üzrə -mükəmməl, {010} üzrə - qeyri-mükəm­məl. Aqreqat: -  kristallik qabıqcıqlar. Rəng­siz, bənövşəyi, yaşıl. Parıltı  şüşəli. Sərtlik 3,5. Xüsusi çəkisi 4,48. Zn və As-lə zəngin olan yataqların oksidləşmə zonasında tapılır.

Növ müxtəlifliyi
----------------

Kobaltadamin, kuproadamin.

Mənbə
-----

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006, səh. 679.

İstinadlar
----------

1. ↑  *International Mineralogical Association - Commission on new minerals, nomenclature and classification* The IMA List of Minerals (December 2014). 2014.
2. ↑  mineralienatlas.de (ing.).

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2778984792 |

| ⛭Sinkin mineralları |
| --- |
| Adamin • Kalamin • Qoslarit • Piroxroit • Sfalerit • Smitsonit • Vürtsit |
Algeti su anbarının ətrafındakı mənzərə
Borjomi Milli Parkı
Gürcüstanın Laqodexi Qoruğunun yaradıldığı 1912-ci ildən bəri qorunan ərazilərin uzun tarixi var. Hazırda qorunan ərazilər ölkə ərazisinin 7% -ni (384 684 ha) təşkil edir və qorunan ərazilərin təxminən 75% -i meşələrlə əhatə olunur.

Gürcüstanın qorunan ərazilərinə aşağıdakılar daxildir:

* 13 Sərt təbiət qoruqları
* 11 Milli Parklar
* 19 İdarə olunan təbiət qoruqları
* 14 Təbiət abidələri
* 2 qorunan landşaftlar

Mühafizə olunan ərazilərin idarə edilməsi və əlaqələndirilməsi Gürcüstanın Ətraf Mühitin Mühafizəsi və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin İctimai Qanunlu Mühafizə Olunan Sahələr Agentliyi tərəfindən həyata keçirilir.

Milli parklar
-------------

* Algeti Milli Parkı
* Borjomi-Xaragauli Milli Parkı
* Cavaxeti Milli Parkı
* Kazbegi Milli Parkı
* Kolxida Milli Parkı
* Maçaxela Milli Parkı
* Mtirala Milli Parkı
* Tbilisi Milli Parkı
* Tuşeti Milli Parkı
* Vaşlovani Milli Parkı
* Pşav-Xevsureti Milli Parkı

Həmçinin bax
------------

* Gürcüstanın qorunan ərazilərinin siyahısı

İstinadlar
----------

1. ↑  Georgia, Europe Arxivləşdirilib 2020-07-18 at the Wayback Machine *Protected Planet*
**Nisə Heydər qızı Rzayeva** (10 yanvar 1937, Azərbaycan SSR – 8 mart 2017, Mingəçevir) — Azərbaycanın teatr və kino aktrisası, Mingəçevir Dövlət Dram Teatrının aktrisası Azərbaycanın SSR Əməkdar artisti, Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının üzvü(1965).

Həyatı
------

N. H. Rzayeva 10 yanvar 1937-ci ildə anadan olmub, 1969-cu ildən Mingəçevir Dövlət Dram Teatrında aktrisa vəzifəsində çalıb və Nisə Rzayeva Mingəçevir Teatrının ilk aktyorlarından biri kimi bu vaxtadək teatrın səhnəsində 100-ə qədər rolun ifaçısı olmuşdur. Onun teatrımızın səhnəsində yaratdığı İ. Əfəndiyevin "Mahnı dağlarda qaldı" – Fəxrəndə xanım, H. Cavid "Ana" – Ana, M. Hüsüyn "Cavanşir" – Zibeydə xanım, G. Xuqayev "Andro və Sandro" – Marqo, Anar "Şəhərin yay günləri" – Dilarə, İ. Əfəndiyevin "Tənha iydə ağacı" – Xan nənə, P. Kilqas "Hakim Martinin səhəri" – İnqa, S. Vurğun "Fərhad və Şirin" – Şirin, İ. Əfəndiyev "Unuda bilmirəm" – Nərmin, N. Həsənzadə "Nabat xalanın çörəyi" – Nabat xala, S. S. Axundov "Eşq və İntiqam" – Yasəmən, S. Rəhman "Əliqulu evlənir" – Nazlı, Ə. Əmirli "Köhnə ev" – Zəhra, S. S. Axundov "Laçın Yuvası" – Pəricahan və.s rolları bu gün də teatrsevərlərin yaddaşındadır, mütəxəssislər tərəfindən müsbət qiymətləndirilmişdir.

Nisə Rzayeva şəhərimizin ictimai mədəni həyatında fəal iştirak edib. 1965-ildən Azərbaycan Teatr Xadimlər İttifaqının üzvüdür, Əmək vetranıdır, Azərbaycan Respublikası və Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Sovetinin, Naxçıvan Muxtar Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin, müxtəlif dövlət və ictimai təşkilatların, ayrı-ayrı rayonların Fəxri Fərmanlarına layiq görülmüş, Sosialist Əməyi yarışının iştirakçısıdır.

1982-ci ilin dekabr ayının 2-də Azərbaycan SSR Əməkdar artisti Fəxri adına 02.12.1982,

8 mart 2017-ci ildə 80 yaşında dünyasını dəyişmişdir. Mingəçevir şəhərində dəfn olunub.

İstinadlar
----------

1. ↑  Respublika kino sənəti xadimlərinə Azərbaycan SSR fəxri adları verilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 12 dekabr 1982-ci il tarixli **Fərmanı** Arxivləşdirilib 2020-01-16 at the Wayback Machine — **anl.az** saytı
**Harold Blum** (*ing.* Harold Bloom) (11 iyul 1930[…], Nyu-York, Nyu-York ştatı – 14 oktyabr 2019[…], Nyu-Heyven[d]) — amerikalı ədəbiyyatşünas.

Fəaliyyəti
----------

Kornell Universitetini bitirmişdir (1951). Yel Universitetində dərs demişdir (1955-ci ildən). Nəzəri görüşləri freydizm və strukturalizmin təsirilə formalaşmışdır. Blumun erkən yaradıcılığında romantizm poeziyasına dair əsərləri və mədəni irs problemlərinə həsr olunmuş tetralogiyası əsas yer tutur; burada o, dahinin ("güclü şair") ədəbi sələfinə ("mənəvi ata") qarşı mübarizəsini şərh edir: "Təsirin qorxusu" (1973), "Yanlış oxu xəritəsi" (1975), "Kabbala və tənqid" (1975), "Poeziya və repressiya" (1976). Nüfuzlu yazıçı və onun xüsusi təsir qüvvəsi kimi estetik prioritetləri formalaşdıran mətnləri yaradıcılığının yetkin dövrünün daimi mövzusudur. Uilyam Şekspiri "Qərb mədəniyyəti kanonunun" əsası hesab edən Blum, postmodernizmin ənənəvi ədəbi dəyərləri dekonstruksiyalaşdırmaq cəhdinə qarşı çıxır ("Qərb kanonu: kitablar və epoxalar məktəbi", 1995; "Şekspir: insanlığın kəşfi", 1998). "Müqəddəs həqiqətlərin süqutu: Bibliyadan bugünədək poeziya və inam" (1989) və "Amerika dini: postxristian millətinin yaranması" (1992) kitablarının müəllifidir.

Həmçinin bax
------------

* Kornell Universiteti

İstinadlar
----------

1. 1 2  Harold Bloom // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2  Harold Bloom // Internet Speculative Fiction Database (ing.). 1995.
3. 1 2  .
4. 1 2  Harold Bloom, Critic Who Championed Western Canon, Dies at 89.
5. 1 2  The Fine Art Archive. 2003.
6. ↑  NNDB (ing.). 2002.
7. 1 2  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 4-cü cild: Bəzirxana – Brünel (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2013. səh. 205–206. ISBN 978-9952-441-03-1.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi internet səhifəsi
**Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi Mirzə Əliəsgər oğlu Təbatəbai** (1838–1909) — İslam alimi, şair, ədib.

Həyatı
------

Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi Təbatəbai Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Atası Mirzə Əliəsgər mustofvi (maliyyə müfəttişi) vəzifəsində çalışmışdı. Oğlu Məhəmmədrəfiyə əvvəlcə ev, sonra mədrəsə təhsili vermişdi.

Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi Təbatəbai bütün elmlərə vaqif olduqdan sonra dini işlərlə ilgilənmişdi. Nazimülüləma ləqəbini daşıyırdı.

Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi Təbatəbai 1909-cu ildə Təbrizdə vəfat etdi. Qum şəhərində dəfn olundu.

Ailəsi
------

Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi Təbatəbainin Nəsrulla xan, İclaülmülk, Mirzə Əbdüləli xan, Mirzə Abdulla xan, Fətulla xan, Mirzə Mehdi xan adlı oğlanları vardı.

Şəcərəsi
--------

Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi ibn Hacı Mirzə Əliəsgər ibn Mirzə Rəfi ibn Mirzə Əbutalib vəzir ibn Mirzə Səlim naibülsədr ibn Mirzə Məhəmmədsəid Mirzə Əli Kəbir ibn Mirzə Rəfi ibn Mir Mütəllib ibn Mir Fəttah ibn Məhəmməd Sədrəddin ibn Məcidəddin ibn Seyid İsmayıl ibn Mir Əli Kəbir (Şah mir) ibn Mir Əbdülvəhhab ibn Seyid Xəlil Əmir Əbdülqəffar ibn Əmir Hacı Seyid İmadəddin ibn Seyid Həsən Fəxrəddin ibn Seyid Məhəmməd Kamaləddin ibn Seyid Həsən ibn Seyid Əli Şəhabəddin ibn Mir Əli İmadəddin ibn Seyid İmad ibn Seyid Əli İmadəddin ibn Məhəmməd Əbülhəsən ibn Seyid Əhməd ibn Abdulla ibn Seyid İsmayıl Dibac ibn Seyid İbrahim əl-Qəmər ibn Həsən əl-Müsənna ibn Hüseyn ibn Əli.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Diba ailəsi, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2011, №10, səh.52-64.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------
**Adamsit** — Qıcıqlandırıcı zəhərləyici maddə

Adamsit – 1918-ci ildə amerikalı alim Adams tərəfindən alınmışdır. Kimyəvi adı dihidrofenarsazinxloriddir.

**Kimyəvi formulu:** HN(C6H4)AsCl.

Təmiz adamsit sarımtıl-yaşıl rəngli, iysiz, kristal maddədir. Qaynama temperaturu 4100 °C, suda demək olar ki, həll olmur, əksər üzvi həlledicilərdə isə çətin həll olur. Texniki adamsit toz halında və ya ərimiş kütlə halında olub, ərimə temperaturu 190–1950 C-dir. Adamsit yuxarı tənəffüs orqanlarına güclü qıcıqlandırıcı təsir göstərir (öskürək, asqıraq, burun qişasından çoxlu selik axması, sinədə ağrı və göynəmə). Havada 3 mq/l qatılıqda 10 dəqiqə nəfəs aldıqda ölümlə nəticələnir.

İlk yardım
----------

zəhərlənmiş şəxsə əleyhqaz geydirib onu zəhərlənmiş sahədən çıxardıqdan sonra, fərdi kimya əleyhinə paketdə olan tüstü əleyhinə məhlulu çıxarıb əleyhqazın içərisinə yeritməklə, yaxud zərərçəkənə qoxulatmaqla deqazasiya etmək lazımdır.

Mühafizə vasitəsi – əleyhqaz. Deqazasiya otağın havasını dəyişməklə aparılır. Adamsit kimyəvi kəşfiyyat cihazı vasitəsilə müəyyən edilir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Adamsite (ing.).
2. 1 2  .

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2779369979 |

| ⛭Kimyəvi maddələr |
| --- |
| Qan agenti | Sianxlorid • Sianid turşusu • Hidrogen-sulfid qazı • Karbon monoksid |
| Neyrotoksin | Botulizm toksini • Sulfoflüorid |
| Ağciyər agenti | Xlor • Brom • Fosgen • Flüor • Difosgen • Akrolein • Kadmium xlorid • Kükürd qazından təmizlənmə üsulları • Metilvinilketon |
| Qusma agenti | Adamsit • Qliserin • Difenilxlorarsin |
| Gücsüzləşdirici agent | Etoksadrol • Pethidin • LSD • CS-27349 • Desfluran • Sevofluran |
| Gözyaşardıcı qaz | Xlorasetonfenon • CNS • Benzilxlorid • Bromaseton |
| Malodorant agentlər | Tioaseton • Allisin • Skatole • Kadaverin • Putresin |
| Kornea-buludlaşdırıcı maddələr | KB-16 • Akrolein |
| Bioloji toksinlər | Abrin • Botulizm toksini • Aflatoksinlər |
| Digər | Napalm Bombası • Plutonium • Polonium |
| Kimyəvi döyüş agentlərinin siyahısı |
**Şirvan tənburu** – armudşəkilli olub, saz tipli alətlər ailəsinə mənsubdur.

İki, bəzən üç simdən ibarət çox sadə quruluşlu bu musiqi aləti indi də Yaxın Şərq və xüsusən Orta Asiya xalqları arasında geniş yayılmışdır. Tənburun çox pis

tarixi vardır. Əl Fərabi onun islam dinindən əvvəl yaranmasını qeyd edir. Orta əsrlərdə saray və folklor musiqisində geniş istifadə olunan tənbur aləti haqqında klassiklərin yaradıcılığında və eləcə də miniatür sənət əsərlərində kifayət qədər məlumat verilmişdir.

Füzulinin "Yeddi cam" əsərində tənbur belə təsvir edilmişdir:

Rəğbət elə tənburə müğənni gəl ürəkdən,  

Rəğbət açarı ilə ona bir qapı aç sən.  

Açcaq bir qapı, zahir olub nəşələr ondan,  

Qəlblər gülərək daim olar gül kimi xəndan.

O, orta əsrlərdə Azərbaycanda çox geniş yayılmış və "Şirvan tənburu" adı ilə məşhur olmuşdur. Təbrizlilər tərəfindən çox sevildiyi üçün sonralar "ŞirvanTəbriz tənburu" kimi də adlandırılmışdır.

Tənbur ifaçılığı Azərbaycanda XIX əsrin ikinci yarısından etibarən tədricən tənəzzül etmişdir... Çoxnövlü alət sayılır. Onun Bağdad, Xorasan, Hind, Şirvan və Əfqan növləri mənbələrdə qeyd edilir. Bəzi növləri kamanla çalınıb və "ney tənbur"u adlanıb. Şirvan tənburu kiçik çanaqdan və uzun qoldan ibarətdir. Çanağı tut, armud, qolu və kəlləsi qoz, üzü isə tut və yaxud şam ağacından hazırlanır. Qoluna 14-17 pərdə bağlanır. Bundan əlavə, bəzən alətin üz hissəsinə 34 pərdə yapışdırılır ki, bunlara da "xas pərdələr" deyilir. Şirvan tənburu iki simdən ibarətdir. Alət barmaqla çalındığına görə simlər bir-birindən 20 mm aralı yerləşdirilir. Şirvan tənburunun köklənmə qaydası da saza bənzəyir. Birinci simdə melodiya ifa olunur, ikinci sim isə, musiqinin xarakterindən asılı olaraq, müxtəlif cür köklənir.

Tənbur Azərbaycan simli çalğı alətləri arasında yeganə alətdir ki, sağ əlin baş və orta barmaqları ilə ifa olunur. Bəzən sağ əlin şəhadət barmağına geydirilən üsküyün altına qoyulmuş mizrab ilə də çalınır. Tənburun ümumi uzunluğu 940 mm, çanağının uzunluğu 385 mm, eni 200 mm, hündürlüyü 135 mm, qolunun uzunluğu 340 mm, kəlləsinin uzunluğu isə 120 mm-dir.

Şirvan tənburunun diapazonu birinci oktavanın "do" səsindən ikinci oktavanın "mi" səsinə qədərdir.

Xarici keçidlər
---------------

* 
* Musiqi alətləri Arxivləşdirilib 2009-08-04 at the Wayback Machine
**Enerjinin saxlanması qanunu** – təbiətdə ümumi qanunlarından biri (saxlanma prinsipləri).

Qanuna görə enerji bir formadan digər formaya çevrilərkən itmir və yenidən yaradılmır. Maddi sistem bir haldan digər hala keçdikdə onun enerjisinin dəyişməsi sistem ilə qarşılıqlı təsirdə olan cisimlərin enerjisinin artmasına və ya azalmasına ciddi uyğun gəlir. Enerjinin bir formadan digər formaya çevrilməsi prosesləri müəyyən miqdari ekvivalentlər ilə tənzimlənir.

Enerjinin saxlanması qanunu XX əsrin ortalarında R. Mayer, C. Coul, Helmholts və başqalarının səyi ilə kəşf edilmişdir. Bu kəşfə qədər materiya və hərəkətin saxlanması haqqında Dekart, Leybnits, Lomonosov tərəfindən söylənilmiş ideyalar mövcud olmuşdur.

Bu qanunda maddi dünyanın vəhdəti özünü göstərir. Onun kəşfi ilə təbiətdə bütün fəaliyyətin vəhdəti mülahizəsi fəlsəfi mühakimədən çıxaraq elmi fakta çevrilmişdir.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Elm** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
Trombositlərin aqreqasiyasından əvvəl və sonra insan qanının plazması
**Hemostaz sistemi** — damarlarda axan qanın maye halında qalmasını və qan damarları zədələndikdə qanaxmanın qarşısının alınmasını təmin edən bioloji sistem.

Bu sistem hər hansı bir travma nəticəsində həyat üçün təhlükəli qanaxmaların qarşısını almaq üçün orqanizmin təkamül prosesində əldə etdiyi mürəkkəb fermentativ bir prosesdir. Hemostaz sistemi 3 hissədən — qan damarlarının divarı, damar daxilinində dövr edən qan elementləri və plazma proteinlərindən təşkil olunmuşdur. Bu hissələrin hər hansı birində çatışmazlıq və ya qüsur olarsa, hemostaz sistemi bütövlükdə zəncirvari reaksiya şəklində hərəkətə gəlir və nəticədə qanaxma, tromboz və ya hər ikisi meydana çıxır.

Hemostaz sistemi şərti olaraq 2 mexanizmə bölünür;

1. laxtalanma və ya prokoqaqulyant sistemi;
2. əks laxtalanma vəya antikoaqulyant sistemi.

Bu mexanizmlərdən əlavə, qan damarının zədələndiyi hissədə yaranan qan laxtasını əritmək üçün daha bir ferment sistemi — fibrinoliz sistemi fəaliyyət göstərir. Bu üç mexanizmin qarşılıqlı əlaqəsi, bütövlükdə qanın laxtalanma vəziyyətini xarakterizə edir.

İstinadlar
----------



|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | BNF: 11936453m · GND: 4069555-4 · LCCN: sh85060240 · Microsoft: 2778589496 · NKC: ph120670 |
**Narin** (qırğ. наарын, нарын; *qaz.* нарын; özb. норин; uyğ. нерин) — türkdilli xalqların ənənəvi ət yeməyi. Ümumiyyətlə, yemək soğan sousu ilə incə doğranmış qaynadılmış ətdir, əksər hallarda incə doğranmış əriştə də əlavə olunur.

Milli mətbəxlərdə
-----------------

### Qırğız mətbəxində

Narin ən qədim və məşhur ənənəvi qırğız yeməklərindən biridir. Xalq nağıllarında, mahnılarında və dastanlarında bu yeməyin adına istinadlar tez-tez rast gəlinir. Əvvəllər narin, demək olar ki, bütün bayramlarda, toylarda bişirilirdi. Narin ət yemək ritualının ayrılmaz hissəsidir. Ənənəvi orta əsrlərdəki narinin əsasını yabanı soğan, sarımsaq, göyərti və yağlı bulyondan hazırlanan *çık* sousu ilə bəzədilmiş incə doğranmış qaynadılmış ət təşkil edir. Daha sonra narinə əriştə əlavə olundu, belə bir narin yrmək növü sonradan "beşbarmaq" adı ilə məşhur oldu. Narin, "*Нарынды қырғыз турасын*" qırğız atalar sözündə xatırlanır və bu atalar sözü "Qoy narin qırğızları məst eləsin" kimi tərcümə olunur.

### Özbək və Qazax mətbəxlərində

Özbək narini, məşhur Orta Asiya plovu ilə özbək mətbəxində əhəmiyyəti rəqabət edən məşhur milli bayram yeməklərindən biridir. Əriştəli özbək narini bu günə qədər orijinal adını qoruyub saxlamışdır və əsasən Daşkənd mətbəxinin əsasını təşkil edir. At əti ümumiyyətlə ət kimi istifadə olunur, ondan da narına əlavə olunan ləzzətli qazı-karta kolbasa da hazırlanır. Özbək narinində xüsusi şəkildə bişirilmiş əriştə ətdən üstündür. Ət bulyonundan yoğurulmuş xəmir, yapışmaması üçün bitki yağı ilə yağlanır, daha sonra qatlanaraq nazik şəkildə kəsilir. Eyni qaydada da, qazax narini hazırlanır, Qırğızıstanın beşbarmağı və Qaraqalpaq beşbarmaq turamasının Talas versiyası hazırlanır. Sonra xırda doğranmış ət əriştə, qızardılmış doğranmış soğan, ədviyyat və bir az yağlı bulyon ilə qarışdırılır.

### Uyğur mətbəxində

Uyğur atalar sözündə Narindən bəhs olunur: "Beşkərəmdən un, Avatdan duz, Artuşdan qızlar varsa, oh, nə ləzzətli bir narin yeməyi alınacaq."

Ət yumşalana qədər suda bişirilir, sonra bu ət incə doğranılır, bulyonda incə doğranmış əriştə bişirilir, doğranmış ətə bitmiş əriştə qarışdırılır, əvvəlcədən incə doğranmış soğan əlavə edilir. Daha sonra bibər,qaynar yağlı quzu ətinin bulyonu əlavə edilir, istiot da əlavə edilib, süzmə ilə yeyilir. 
Əti və xəmiri çox olduqda, narin daha dadlı olur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Наарын". 2015-09-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-12.
2. ↑  "Самый большой в мире нарын вошел в Книгу рекордов Гиннеса". 2015-09-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-02-11.
3. ↑  "Нерин". 2016-04-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-12.

Ədəbiyyat
---------

* 2664. Нарын (таджикские блюда) // Кулинария. М.: Госторгиздат. Гл. ред. М.О. Лифшиц. 1955. 822.
* 2492. Суп нарын (узбекские блюда) // Кулинария. М.: Госторгиздат. Гл. ред. М.О. Лифшиц. 1955. 799.