recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mirəbdülmuin Mirəbdülbaqi oğlu Feyzullayev** (1895, Bakı – 1967, Bakı) — Azərbaycan şairi, köhnə müsavatçı, Stalin repressiyalarının qurbanı.

Həyatı
------

Mirəbdülmuin Mirəbdülbaqi oğlu Feyzullayev 1895-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdu. Böyük bacısı Hökümə (1887-1910) və qardaşı Mirəbdülməbud (1892-1904) gənc vəfat etmiş, böyük qardaşı Mirəbdülxalıq Ağa Feyzullayev ailərnin qayğısına qalmışdır. Rəssam Lətif Feyzullayev onun qardaşı, Mir Mövsüm Ağa onun bibisi oğludur. İlk Azərbaycanlı qadın hərbi təyyarəçi Züleyxa Seyidməmmədova onun xalası nəvəsi, akademik Mirəsədulla Mirqasımov onun babasının qardaşı nəvəsi olmuşdur. 

"Səadət" məktəbində oxuyan Müin, 1914-cü ildən 1917-ci ilə qədər Sultanovun mağazasında işləmişdi və Niyazi təxəllüsü ilə şairlik etmişdir. 1918-ci ildən Müin Müsavat partiyasına qoşulur, Sovet işğalından sonra, 1920-ci ildən sonra dəfn bürosunda çalışmışdı, və həmçinin ərəb dilindən dərs demişdi. Nargin adasına göndərilən türk əsirləri qatardan azad etdiyi üçün 1927-ci ildə Solovki Əsir Düşərgəsi sürgünə göndərilmiş, lakin geri qayıda bilmişdir. 1937-ci ildə yenidən 10 il sürgünə göndərilən şair və vətənpərvər Müin Niyazi 1967-ci ildə Bakıda vəfat edib.

Mirəbdülmüin Mirəbdülbaqi oğlu Fizzə ilə ailə qurmuşdu. Böyükağa, Altay adlı oğlanları, Səbihə, Aydınxanım adlı qızları vardı. Qardaşı Mirəbdülxalıq da sürgündə olmuş, sonradan Maştağanın axundu olmuşdur. Böyük qardaşının ailəsi hələ də Bakıda yaşayır, qardaşı nəticəsi Murad Əlizadə Hamidlinski Kanadada tarix elmləri doktorudur.

Kitabları
---------

* Dilgüşa (1914)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Milli dəyərə çevrilmiş adlar: vətən, millət və ədəbiyyat sevdalısı Əli Yusifzadə". 2019-07-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-13.
**Malatya döyüşü** — 1473-cü il avqustun 1-də Malatyada Ağqoyunlularla Osmanlılar arasında döyüş baş verdi. Uzun Həsənin seçdiyi taktika nəticəsində Ağqoyunlu süvariləri Osmanlı qoşunlarının zərbə qüvvəsini aldadıb Fəratın sol sahilinə çəkildilər və II Mehmed məğlub oldu. Osmanlı sultanı zabitlərindən birini sülh bağlamaq üçün Ağqoyunlu hökmdarının yanına göndərdi. Lakin Ağqoyunlu hökmdarı bu təklifi qəbul etmədi və Tərcan istiqamətində hərəkətə başladı.

Tarixi
------

1472-ci ilin baharında Osmanlılara qarşı müharibəyə başlamış Ağqoyunlu dövləti döyüş əməliyyatları keçirərək Tokatı, Qeysəriyyəni, Aksarayı və Akşehiri zəbt etdi və Qaramana daxil oldu. Lakin əsas qüvvələrdən ayrı düşmüş, yorğun Ağqoyunlu süvariləri Beyşehir gölü yaxınlığında ağır məğlubiyyətə uğradılar. Qışın düşməsi ilə əlaqədar olaraq hər iki tərəf əməliyyatı dayandırdı. II Mehmed Uzun Həsənə məktub göndərdi. 1473-cü ilin baharında ona qarşı səfərə çıxacağını bildirdi.

1473-cü ildə Fərat sahilində iki ordu qarşı-qarşıya gəldi. Ağqoyunlu ordusunun sayı 70 min, Osmanlıların sayı isə 100 min təşkil edirdi. Uğurlu Məhəmməd ordunun mərkəz hissəsinə rəhbərlik edirdi. Döyüş başlamamışdan əvvəl o, 10 min süvari ilə Osmanlılara qarşı pusqu qurmuşdu. Osmanlı sərkərdəsi Xassə Murad 40 min nəfər ilə hücuma başladı. Elə ilk hücumdan Uğurlu Məhəmmədin pusqusuna düşən Osmanlı qoşunu mühasirəyə alındı. Beləliklə aldadılan və çayın sol sahilinə keçərək məğlub olan Osmanlı qoşunu 40 min itki verdi və geri çəkildi. Ömər bəy və bir neçə Osmanlı sərkərdələri əsir alındılar.

İstinadlar
----------

1. ↑   İradə Nuriyeva, Azərbaycan Tarixi.s.108.
2. ↑   Nəcəfli T. H. Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətlərinin tarixi müasir türk tarixşünaslığında.s.52.
3. ↑  Akkoyunlu (Turkish). Turkey: Woods. 196.
4. ↑  *Behramnejad, Muhsin.* Karakoyunlular Akkoyunlular (Turkish). Kronik Kitap. 110.
5. ↑  Həsən bəy Rumlu, Əhsənüt-təvarix.s.285.

Ədəbiyyat
---------

* Həsən bəy Rumlu. *"Əhsənüt-təvarix (Tarixlərin ən yaxşısı)".* Kastamonu: Uzanlar, 2017, 661 s.
* Nəcəfli T. H. *"Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətlərinin tarixi müasir türk tarixşünaslığında".* Bakı: Çaşıoğlu, 2000. — 198 s.
* Nuriyeva İradə Tofiq qızı. *"Azərbaycan Tarixi (ən qədim zamanlardan–XXI əsrin əvvəllərinədək)".* – Bakı: Mütərcim, 2015. – 336 səh.

Həmçinin bax
------------

yeonjun 4th gen it boy

* Otluqbeli döyüşü

Xarici keçidlər
---------------

* Ağqoyunlu-Osmanlı qarşıdurmasının səbəbləri — Uzun Həsənin Malatya zəfəri
**NGC 6832**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Qu bürcü istiqamətində yerləşir. **\*Grp** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Con Herşel tərəfindən 1831-ci ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 6832: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 6808 |
NGC 6809 |
NGC 6810 |
NGC 6811 |
NGC 6812 |
NGC 6813 |
NGC 6814 |
NGC 6815 |
NGC 6816 |
NGC 6817 |
NGC 6818 |
NGC 6819 |
NGC 6820 |
NGC 6821 |
NGC 6822 |
NGC 6823 |
NGC 6824 |
NGC 6825 |
NGC 6826 |
NGC 6827 |
NGC 6828 |
NGC 6829 |
NGC 6830 |
NGC 6831 |
**NGC 6832** |
NGC 6833 |
NGC 6834 |
NGC 6835 |
NGC 6836 |
NGC 6837 |
NGC 6838 |
NGC 6839 |
NGC 6840 |
NGC 6841 |
NGC 6842 |
NGC 6843 |
NGC 6844 |
NGC 6845 |
NGC 6846 |
NGC 6847 |
NGC 6848 |
NGC 6849 |
NGC 6850 |
NGC 6851 |
NGC 6852 |
NGC 6853 |
NGC 6854 |
NGC 6855 |
NGC 6856 |
NGC 6857



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Düyü Qazmağı** - Plov süfrəyə düzülərkən üzərinə qazmaq düzülür.

Hazırlanma texnologiyası
------------------------

Azərbaycanda düyü plovunun bir növü süzülüb sonradan dəmə qoymaqla hazırlanır. Bu üsülla hazırlanan plov süzmə plov adlanır. Yuyulub suyu süzülmüş düyü əvvəlcə islağa qoyulur, sonra isə duzlu suda bir az qaynadılır, süzülür və təpə şəklində qalaq-qalaq qazmağın üzərinə yığılır, zəfəran vurulur və yağ əlavə olunur. Düyü dəmə qoyulur. Düyünün altına qoyulan qazmaq bişərkən qızılı rəngə çalır və xırçıldayır. Əgər qazmaq əvəzinə düyünün altına ət qoyularsa buna "döşəmə plov" deyilir.
Plov süfrəyə verilərkən üzərinə qazmaq düzülür. Qazmağı düyünün özündən, yağlı xəmirdən,nazik yuxadan,hətta dairəvi kartof dilimlərindən də hazırlamaq olar. Düyüdən hazırlanan qazmağı zənnimcə çox bəyənəcəksiz. Şəkildə gördüyünüz şüyüdlü plovun üzərindəkı məhz düyü qazmağıdır.

Bişmiş düyü qatıq və yumurta ilə çalınır, üzərinə zəfəran dəmləməsi əlavə olunur. Əgər zəfəran olmasa sarıkök tozu ilə əvəz etmək olar. Bu üsulda qazmaq qızılı rəngdə olur və yumşaq alınır. Bir şeyi yadda saxlamaq lazımdır ki, bu reseptə görə qazmaq daha zərif alınır. Lakin narahat olmağa dəyməz, qazmağın içərisi yumşaq, üstü qismən xırçıldayan olur. Bəzən qalın qazmaq da hazırlanır. Reseptdəki ərzaqların qədərini artırmaqla qalın qazmaq hazırlamaq olar. Təqdim etdiyim reseptdəki ingridientlərin miqdarına görə 23 sm genişliyində qazandan istifadə etmişəm. Əgər böyük qazandan istifadə edəcəksinizsə qazmaq üçün ərzaqları da ona uyğun müəyyən edin.

1 st yarım (bu, çiy düyünün miqdarı deyil!) qaynadılıb süzülmüş düyü bir qabın içinə tökülür, üzərinə 4 xörək qaşığı qatıq və ya xama,1 yumurta,1 cimdik duz əlavə olunur. 1 çay qaşığı döyülmüş sarıkök qatılır və bütün ərzaqlar qarışdırılır. Sarıkök əvəzinə zəfəran da qatmaq olar. Bunun üçün bir çimdik zəfəran telini həvəngdəstə ilə döyüb, toz halına salıb sonra 1 xörək qaşığı qaynar suda həll edib, dəmləmək lazımdır. Alınmış cövhər düyü, yumurta qarışığının üzərinə əlavə edib yüngülcə qarışdırılır.

23 sm genişliyində qazanın dibində 3-4 xörək qaşığı yağ əridilir. (Düyü bu qazanın içində dəm alacaq).
Yumurta düyü qarışığı kəfgir qaşıqla götürülür və qazanın dibinə, əridilmiş yağın üzərinə bərabər şəkildə yayılır. Yüngülcə özünü tutması üçün qapaq qoyulmadan və qarışdırılmadan bir neçə dəqiqə aşağı dərəcədə ocağın üzərində bişirilir ki, özünü tutsun. Asan olsun deyə əvvəlcədən qazmaq taxta qaşıqla 8 hissəyə kəsilərək bölünür. Sonra plov düyüsü qazmağın üzərinə əlavə olunur və plov dəmə qoyulur.
Süfrəyə verərkən qazmaq hissələrə bölünüb plovun üzərinə düzülür.
**Qara Fatma** (Fatma Səhər; 1888, Ərzurum, Ərzurum vilayəti – 2 iyul 1955, İstanbul) — Qurtuluş Döyüşü qəhrəmanı qadın Kürd əsgər, İstiqlal Medalı sahibi.

Həyatı
------

Qara Fatma ləqəbiylə tanınan Fatma Səhər xanım 1888-ci ildə Ərzurumda doğulmuşdur. Atasının adı Yusif Ağa, ərinin adı isə Dərviş Bəydir. Əri da əsgər (Mayor) olan Fatma Səhər xanım Ədirnədə yoldaşıyla birlikdə Balkan Hərbində fəaliyyət göstərirdi. Daha sonra isə öz ailəsindən 10-a yaxın qadını həvəsləndirərək I Dünya Müharibəsinə qatılmışdır.

Həyat yoldaşı Dərviş bəyin Sarıqamışda şəhid olduğu xəbərini aldıqdan sonra məmləkəti Ərzuruma qayıdır. 1919-cu il gərgin günlərdə Mustafa Kamalla şəxsən görüşə bilmək üçün Sivasa gəlir. Milis Komandiri olaraq qərb cəbhəsində vəzifələndirilir. Aldığı talimatla İstanbula gedir, silah və adam qaçırma fəaliyyətlərində iştirak edir. İzmirin Yunan işğalına məruz qalması ilə İzmirə gedərək qurtuluş üçün döyüşür.300 adamdan çox komandası ilə I və II İnönü Müharibəsi, Sakarya Meydan Müharibəsi ilə Dumlupınar Meydan Müharibəsində vuruşur. Bundan əlavə, Bursanın Yunan işğalından azad edilməsində rol oynadı.

Fatma Səhər xanım serjant rütbəsiylə başladığı əsgərlikdən baş leytenant rütbəsi ilə təqaüdçü oldu. İki oğlu və həyat yoldaşı döyüşdə şəhid olmuşdur. Döyüşdən sonra özü ilə birlikdə döyüşən və bir qarşıdurma zamanı əlini və ağılını itirən qardaşı oğlu Fatmanı və uşaqlarını öz himayəsinə götürdü. İstanbulda bir Rus monastırında yaşayan Qara fatmanı tanınmış jurnalist Sait Esen tapır. Sait Ese'in aldığı müsahibə 1933-cü ildə "Yedigün" jurnalında nəşr olundu.

1954-cü ildə TBMM-in qərarı ilə səfalət içində yaşayan Qara Fatmaya yeni aylıq (170 lirə) təsbit edilir.

Fatma Səhər xanım 1955-ci ildə 67 yaşında vəfat edir və Qasımpaşada "Qulaqsız" qəbiristanlığında torpağa tapşırılır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1047852187 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
**NGC 6896**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Qu bürcü istiqamətində yerləşir. **\*2** tipli  qalaktikadır.  Henrix Arrest tərəfindən 1862-ci ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 6896: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 6872 |
NGC 6873 |
NGC 6874 |
NGC 6875 |
NGC 6876 |
NGC 6877 |
NGC 6878 |
NGC 6879 |
NGC 6880 |
NGC 6881 |
NGC 6882 |
NGC 6883 |
NGC 6884 |
NGC 6885 |
NGC 6886 |
NGC 6887 |
NGC 6888 |
NGC 6889 |
NGC 6890 |
NGC 6891 |
NGC 6892 |
NGC 6893 |
NGC 6894 |
NGC 6895 |
**NGC 6896** |
NGC 6897 |
NGC 6898 |
NGC 6899 |
NGC 6900 |
NGC 6901 |
NGC 6902 |
NGC 6903 |
NGC 6904 |
NGC 6905 |
NGC 6906 |
NGC 6907 |
NGC 6908 |
NGC 6909 |
NGC 6910 |
NGC 6911 |
NGC 6912 |
NGC 6913 |
NGC 6914 |
NGC 6915 |
NGC 6916 |
NGC 6917 |
NGC 6918 |
NGC 6919 |
NGC 6920 |
NGC 6921



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Polşa Milli Kitabxanası** — Mədəniyyət və Milli İrs Nazirliyinə tabe olan ən böyük Polşa elmi kitabxanası. Kitabxana Varşavada yerləşir. Krasinski sarayında xüsusi fondlar saxlanılır. Polşa Milli Kitabxanası Polşada nəşr olunan bütün nəşrlərin qanuni depozitini alır. Varşava Kitabxanası ilə yanaşı, Krakovdakı Yagelloniya Universitetinin Kitabxanası da milli statusa malikdir.

Tarixi
------

Xüsusi Kolleksiyalar Binası: Krasiński Sarayı (Birlik Sarayı), Varşava
İlk milli kitabxana 18-ci əsrdə Polşada yaradılmışdır. Varşava yepiskopları Załuski qardaşları tərəfindən təsis edilmişdir. 1774-cü ildə Załuski Kitabxanası Milli Təhsil Komissiyasının ixtiyarına verildi. 1817-ci ildə Lvovda Ossolineum kitabxanası yaradıldı — Qalisiyanın ən əhəmiyyətli mədəniyyət müəssisələrindən biri. 1928-ci il fevralın 24-də indiki Polşa Milli Kitabxanasının əsası qoyuldu. Kitabxananın açılışı 1930-cu ildə baş verdi.

İkinci Dünya Müharibəsindən əvvəl kitabxananın kolleksiyalarında:

* 3000 köhnə çap olunmuş kitab;
* 2200 İncunabula;
* 52.000 əlyazma;
* xəritələr, nişanlar və musiqi notlarının toplusu.

1940-cı ildə kitabxananın fondları alman işğalçı hakimiyyətlərinə tabe idi. Alman dilində nəşrlər ələ keçirildi və o zamanlar bağlanan Varşava Universitetinin binasında almanların müstəsna istifadəsi üçün nümayiş etdirildi. Qiymətli kitablar Varşavadakı Krasinski Sarayına köçürüldü. 1944-cü ildə Varşava üsyanı məğlub edildikdən sonra bütün bu kitablar yandırıldı.

Kitabxana kolleksiyaları
------------------------

Bu gün Polşa Milli Kitabxanasının kolleksiyalarında 9,887,831-dən çox əsər var (2014-cü il üçün məlumatlar). Kitabxananın anbarında 160.000-dən çox cild, 1801-ci ilə qədər nəşr olunmuş 20.000 əlyazma (o cümlədən 7.000 musiqi əlyazması), 114.000 partitura, 120.000 atlas və xəritə, 2.822.874 kitab, 801-ci əsrin 801-ci əsri kitabları var idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  Global Research Identifier Database (ing.). 2015.
3. ↑  ROR Data. v1.19 2023. doi:10.5281/ZENODO.7644942
4. 1 2  Balcerzak, p. 4
5. ↑  Pasztaleniec-Jarzyńska, Tchórzewska-Kabata, 2000. səh. 5
6. ↑  "83rd IFLA General Conference and Assembly" (ingilis). IFLA World Library and Information Congress. 2017. May 12, 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: August 28, 2022.
7. ↑  Pasztaleniec-Jarzyńska, Tchórzewska-Kabata, 2000. səh. 3
8. ↑  Knuth, p. 166
9. ↑  Mężyński, p. 296

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | GitHub |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BIBSYS: 90860808 · BNE: XX121233 · BNF: 11882741b · GND: 1002214-4 · ISNI: 0000000109428415, 0000000123146983 · LCCN: n80014571 · LNB: 000050545 · NKC: kn20010709017 · NLA: 36059319 · NLG: 100012 · NLP: a0000001023728 · NSK: 000033546 · NUKAT: n93080273 · PTBNP: 228800, 1185891 · SUDOC: 026613603 · VIAF: 132112363 · ULAN: 500312754 · WorldCat VIAF: 132112363 |

 |
***1915-ci il erməni saxtakarlığının başlanğıcı*** qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Nazim Rza İsrafiloğlu tərəfindən 2009-cu ildə çəkilmişdir. Film Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Erməni saxtakarlığının başlanğıcı sayılan 1915-ci il hadisələri filmin əsasını təşkil edir.

Məzmun
------

Qondarma erməni soyqırımı iddiası Birinci dünya müharibəsi ərəfəsində Anadoluda yaşayan ermənilərin sistemli şəkildə məhv edildiyini irəli sürən iddiadır. Türkiyə Respublikası hadisələri sadəcə erməni-türk qarşıdurması kimi dəyərləndirməkdə və dövlət göstərişinin olmadığını irəli sürsə də bu gün dünyanın bəzi ölkələri soyqırımın varlığı qəbul ediblər. Amma onu da nəzərə almaq lazımdır ki qərarlar sadəcə tarixə əsaslanaraq yox, bəzi siyasi faktorların təsiri ilə qəbul edilib. 1890-cı ildən etibarən başlayan üsyanlar 1915-ci il Osmanlı hakimiyyətini radikal qərarlar almağa məcbur etmiş və sözü gedən soyqırım iddiası da bu dövrdən etibarən ortaya çıxmışdır. Gerçəkləşdirilən üsyanlar və Birinci dünya müharibəsi ərəfəsində ruslara qoşulan ermənilərin türklərə qarşı savaşması nəticəsində Osmanlı Dövləti 27 may 1915-ci ildə "Köç" qərarı çıxartdı. Bu qərar öncəsində isə bu gün ermənilərin soyqırım günü kimi qəbul etdikləri 24 aprel günü 2345 erməni lider həbs edilmişdir. Bunların birçoxu kəndlərə hücum edərək silahsız əhalini qıran cinayətkarlar idi.

Köç qərarı Anadoluda yaşayan ermənilərin Osmanlının digər bölgələrinə dağıdılmasını nəzərdə tutsa da praktikada hərşey fərqli cərəyan etdi. Köç karvanlarına edilən hücumlarda ölən ermənilər bir kənara həm də yollarda aclıqdan və xəstəlikdən ölənlər kifayət qədər idi. Yola çıxanların yalnız bir qismi lazımi məntəqələrə yerləşdirilə bildi.

Film məhz bu tarixi hadisələrə saxtakar erməni rakursundan deyil, tarixi həqiqətlər rakursundan baxmağa çalışır və əsl həqiqətlər üzə çıxır. Erməni saxtakarlığının başlanğıcı sayılan 1915-ci il hadisələri filmin əsasını təşkil edir.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenarist: Nazim Rza İsrafiloğlu  

Rejissor: Nazim Rza İsrafiloğlu  

Operator: Nəriman Şıxəliyev

İstinadlar
----------

1. ↑  Üç yubileyin qovşağında...; Azadlıq radiosu
2. ↑  OLDUĞU KİMİ GÖRÜNƏN İNSAN[*ölü keçid*]
3. ↑  "Qondarma Erməni soyqırımı". 2022-03-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-18.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

2009-cu ilin Azərbaycan filmləri  

2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
|  |
| --- |
| Genuya qalası*yun.* Σουγδαία (Suqdeya)*it.* Soldaia (Soldayya)Suroj |
| K. Boqayevski. Genuya qalasının konsul qülləsi. Kətan, yağlı boya. 1903K. Boqayevski. Genuya qalasının konsul qülləsi. Kətan, yağlı boya. 1903**K. Boqayevski. Genuya qalasının konsul qülləsi. Kətan, yağlı boya. 1903** |
| Koordinatları | 44/50/30/N/34/57/30/E |
| İnşası | 1371—1469 illər |
| Status | muzey |

**Genuya qalası** — Sudak şəhərində (Krım) genuyalılar tərəfindən Qara dənizin şimalındakı koloniyaları üçün tikilmiş qala.

Yerləşməsi və təsviri
---------------------

Qala Qala dağında (hündürlüyü 157 m) yerləşir, onu da Cenevez Qaya (krımtat. Cenevez Qaya — "genuya qayası") adlandırırlar. Mənşəyinə görə dağ qədim daşlaşmış mərcan rifidir və şimalda yastı konus formalı, cənubda isə sıldırım massivdir və Qız-Kulle-Burun burnu ilə Qara dənizin Sudak körfəzinə doğru uzanır (Krım Qızı). Qalanın sahəsi 30 hektara yaxındır.

Qalanın əlverişli yerləşməsi və güclü istehkamlar qalanı demək olar ki, keçilməz etdi: qərbdən qalaya çıxmaq çətindir, cənubdan və şərqdən dənizə enən sıldırım dağ divarları ilə qorunur; şimal-şərqdə süni xəndək ola bilərdi, onun mövcudluğu bəzi tədqiqatçılar tərəfindən güman edilir.

Qalanın istehkam kompleksi iki müdafiə xəttindən ibarətdir: xarici və daxili.

Qalereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "Музеи Крыма — Судакская крепость". 2014-09-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-04.
**NGC 6974**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktik dumanlıqdır. Göy üzündə Qu bürcü istiqamətində yerləşir. **EN** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Lawrence Parsons tərəfindən 1873-cü ildə 182.88 sm (72 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 6974: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 6950 |
NGC 6951 |
NGC 6952 |
NGC 6953 |
NGC 6954 |
NGC 6955 |
NGC 6956 |
NGC 6957 |
NGC 6958 |
NGC 6959 |
NGC 6960 |
NGC 6961 |
NGC 6962 |
NGC 6963 |
NGC 6964 |
NGC 6965 |
NGC 6966 |
NGC 6967 |
NGC 6968 |
NGC 6969 |
NGC 6970 |
NGC 6971 |
NGC 6972 |
NGC 6973 |
**NGC 6974** |
NGC 6975 |
NGC 6976 |
NGC 6977 |
NGC 6978 |
NGC 6979 |
NGC 6980 |
NGC 6981 |
NGC 6982 |
NGC 6983 |
NGC 6984 |
NGC 6985 |
NGC 6986 |
NGC 6987 |
NGC 6988 |
NGC 6989 |
NGC 6990 |
NGC 6991 |
NGC 6992 |
NGC 6993 |
NGC 6994 |
NGC 6995 |
NGC 6996 |
NGC 6997 |
NGC 6998 |
NGC 6999



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
***1990-cı ilin adamı*** filmi rejissor Musa Bağırov tərəfindən 1977-ci ildə çəkilmişdir. Film "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Adından göründüyü kimi, film günləri qabaqlayan, bir beşillikdə iki beşillik planı yerinə yetirən, qəlbi yenilik eşqi ilə döyünən əmək adamlarından birinə-ÜİLKGİ-nin 50 illiyi adına Mingəçevir toxuculuq kombinatının usta köməkçisi, eyni zamanda 112 dəzgaha xidmət edən Yaqub Rüstəmova, onun qazandığı nailiyyətlərə, şərəfli əmək yoluna həsr olunmuşdur.

Məzmun
------

Adından göründüyü kimi, film günləri qabaqlayan, bir beşillikdə iki beşillik planı yerinə yetirən, qəlbi yenilik eşqi ilə döyünən əmək adamlarından birinə-ÜİLKGİ-nin 50 illiyi adına Mingəçevir toxuculuq kombinatının usta köməkçisi, eyni zamanda 112 dəzgaha xidmət edən Yaqub Rüstəmova, onun qazandığı nailiyyətlərə, şərəfli əmək yoluna həsr olunmuşdur.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenari müəllifi: Sabir Məmmədov, Sabir Rüstəmxanlı  

Rejissor: Musa Bağırov  

Operator: Sərdar Vəliyev

İstinadlar
----------

1. ↑  Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu — 2 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh.199
**NGC 6979**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktik dumanlıqdır. Göy üzündə Qu bürcü istiqamətində yerləşir. **EN** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Vilyam Herşel tərəfindən 1784-cü ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 6979: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 6955 |
NGC 6956 |
NGC 6957 |
NGC 6958 |
NGC 6959 |
NGC 6960 |
NGC 6961 |
NGC 6962 |
NGC 6963 |
NGC 6964 |
NGC 6965 |
NGC 6966 |
NGC 6967 |
NGC 6968 |
NGC 6969 |
NGC 6970 |
NGC 6971 |
NGC 6972 |
NGC 6973 |
NGC 6974 |
NGC 6975 |
NGC 6976 |
NGC 6977 |
NGC 6978 |
**NGC 6979** |
NGC 6980 |
NGC 6981 |
NGC 6982 |
NGC 6983 |
NGC 6984 |
NGC 6985 |
NGC 6986 |
NGC 6987 |
NGC 6988 |
NGC 6989 |
NGC 6990 |
NGC 6991 |
NGC 6992 |
NGC 6993 |
NGC 6994 |
NGC 6995 |
NGC 6996 |
NGC 6997 |
NGC 6998 |
NGC 6999 |
NGC 7000 |
NGC 7001 |
NGC 7002 |
NGC 7003 |
NGC 7004



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Bu məqalə **Sədabad müqaviləsi** məqaləsinə çox yaxındır və hər ikisinin eyni başlıq altında birləşdirilməsi mümkündür.

Paktın imzalandığı saray hazırda kompleks muzeyidir, arxa fonnda Ağ Saray olaraq adlandırılan Səadabat Sarayı, Tehran.
**Səadabad Paktı** — Türkiyə, İran və Əfqanıstan arasında, 1937-ci il 8 iyul tarixində Tehranda Səadabad sarayında imzalanan dörd tərəfli hücum etməmə paktı.

Paktın bağlanmasının səbəbləri
------------------------------

1. Sərhəd problemlərinin birdəfəlik şəkildə həllini tapması: Pakta üzv dövlətlərin hamısının İranla sərhəd problemi mövcud idi. Həmçinin mövcud sərhəd problemləri səbəbindən xüsusilə Türkiyə-İraq-İran üçbucağında kürd tayfaları sərhəd tanımadan üsyanlar edirdilər. Bu, paktın imzalanmasının ən əhəmiyyətli səbəbidir.
2. Ölkələrin müstəqilliklərini bildirmək istəyi: Müstəmləkə və yarım müstəmləkə dövrlərindən qısa müddət əvvəl xilas olan bu dövlətlərin müstəqilliklərini tanıtdırması son dərəcə vacib idi. İlk dəfə olaraq bu məqsədlə, 1935-ci il 2 oktyabrda Cenevrədə Türkiyə, İran və İraq arasında üç tərəfli müqavilə paraflandı. Bura daha sonra Əfqanıstan da qoşuldu. Daha sonra İraq-İran sərhəd mübahisələrinin həlli (Şəttül-Ərəb uyğunsuzluğu), Türkiyə ilə İran arasında dostluq çərçivəsi daxilində sərhəd problemi daxil olmaqla hər bir sahəni tənzimləyən sazişlərin aktı; 1937-ci il 8 iyul tarixli Səadabad Paktının imzalanmasına imkan vermişdir.

Tərəflər; sazişdə ümumi olaraq bir-birilərinin daxili işlərinə qarışmayacaqlarını, ortaq maraqlarına aid olan məsələləri bir-birilərinə danışacaqlarını, bir-birlərinə qarşı hücum etməyəcəklərini və sərhədlərinin qorunmasına hörmət göstərəcəklərini vəd etmişdilər. Ancaq paktın əsas səbəbi olan kürd tayfaları problemi, 7-ci maddəninbu ifadələrində gizlidir: Pakta bağlı olan tərəflərdən hər biri öz sərhədləri daxilində digər bağlı tərəflərin müəssisələrini dağıtmaq, nizam və təhlükəsizliyini sarsıtmaq və ya siyasi rejimini pozmaq məqsədilə silahlı dəstələr, birliklər və ya təşkilatların qurulmasını və hərəkətə keçmələrini əngəlləmək vəzifəsi boyunlarına qoyulurdu. II Dünya Müharibəsi şəraitində sazişin digər müddəaları yararsız qalmış, lakin 7-ci maddə müqavilənin davamını təmin etmişdir. Səadabad Paktı; 1979-ci ildə İrandakı İslami rejim, paktı ləğv etdiyini işarə edənə qədər hüquqi varlığını davam etdirmişdir.

Paktın yaranması
----------------

İraq, İngiltərəyə olan bağlılığını tarazlaşdırmaq üçün İran və Türkiyəyə hücum etməmə paktı təklif etmişdir. Türkiyə isə ayrı-ayrı paktlar yerinə regional pakt qurulmasını təklif etmişdir. SSRİ-nin təklif etdiyi, Əfqanıstanın paktda yer alması fikri də qəbul ediləndən sonra pakt Tehranda imzalanmışdır.

İstinadlar
----------



1. ↑  League of Nations Treaty Series. 22–27.
**Geoxronologiya** (q.yun. γῆ — yer + χρόνος — zaman + λόγος — söz, təlim) — geoloji tarix olub, geologiyanın bölməsi olub, geoloji vaxtın ölçülməsi problemini əhatə edir.

Nisbi və mütləq geoxronologiya mövcuddur:

Nisbi geoxronologiya stratiqrafiyaya əsaslanır və nisbi geoloji zaman cədvəlində istifadə edərək Yerin geoloji inkişaf tarixinin əsas mərhələlərini, ardıcıllığını və onun üzərində həyatın inkişafını əks etdirir.

Mütləq geoxronologiya fiziki (astronomik) zaman vahidində izotop üsulu ilə suxurların və mineralların yaşının təyininə əsaslanır. Nisbi və mütləq geoxronologiyanın məlumatlar toplusu geoxronoloji cədvəldə tam əksini tapır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti. Bakı: Elm, 2012, səh.108.
2. ↑  Geoxronologiya // Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti. Bakı: "Elm". 2012. səh. 129-130. ISBN 978-9952-453-14-0.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Britannica (onlayn) · Universalis · Müasir Ukrayna |
| Normativ yoxlama | GND: 4020199-5 · Microsoft: 202746551 · NKC: ph120502 |
**NGC 7071**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Qu bürcü istiqamətində yerləşir. **\*Grp** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Con Herşel tərəfindən 1829-cu ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "SIMBAD". NGC (İngiliscə).
2. ↑  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 7071: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 7047 |
NGC 7048 |
NGC 7049 |
NGC 7050 |
NGC 7051 |
NGC 7052 |
NGC 7053 |
NGC 7054 |
NGC 7055 |
NGC 7056 |
NGC 7057 |
NGC 7058 |
NGC 7059 |
NGC 7060 |
NGC 7061 |
NGC 7062 |
NGC 7063 |
NGC 7064 |
NGC 7065 |
NGC 7066 |
NGC 7067 |
NGC 7068 |
NGC 7069 |
NGC 7070 |
**NGC 7071** |
NGC 7072 |
NGC 7073 |
NGC 7074 |
NGC 7075 |
NGC 7076 |
NGC 7077 |
NGC 7078 |
NGC 7079 |
NGC 7080 |
NGC 7081 |
NGC 7082 |
NGC 7083 |
NGC 7084 |
NGC 7085 |
NGC 7086 |
NGC 7087 |
NGC 7088 |
NGC 7089 |
NGC 7090 |
NGC 7091 |
NGC 7092 |
NGC 7093 |
NGC 7094 |
NGC 7095 |
NGC 7096



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
Təhməz Nəsib oğlu Quliyev, Kimya elmləri doktoru, ProfessorTəhməz Nəsib oğlu Quliyev, Kimya elmləri doktoru, Professor
**Təhməz Nəsib oğlu Quliyev** (10 may 1935, Gığı, Qafan rayonu – 10 aprel 2007, Bakı) — Azərbaycan alimi, kimya elmləri doktoru, Professor.

Həyatı
------

Təhməz Nəsib oğlu Quliyev 1954-cü ildə orta məktəbi bitirərək Bakıya, ali təhsil dalınca yollanır. Bakı Dövlət Universitetinin Kimya fakültəsinə daxil olur. 1959-cu ildə universiteti bitirir və Akademik Yusif Məmmədəliyevin təşəbbüsü ilə Moskvaya Aspiranturaya göndərilir. Orada imtahan verib SSRİ Elmlər Akademiyasının "Ümumi və Qeyri Üzvi kimya" fakültəsinə qəbul olunur. 1966-cı idə namizədlik dissertasiyasını uğurla müdafiə edrək kimya elmləri namizədi alimlik dərəcəsini alır.

Təhməz Quliyev uzun illər ərzində apardığı elmi işlərin yekunlaşdıraraq 1999-cu ildə doktorluq dissertasiyasını müvəffəqiyyətlə müdafiə edir, kimya elmləri doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülür. 2005-ci ildə isə professor elmi adını alır.

Əmək fəaliyyəti
---------------

1965-ci ildə BDU-da assistent, baş müəllim; 1970-ci ildən 2002-ci ilə kimi dosent vəzifəsində işləmişdir. 1968–1975-ci illərdə kimya fakültəsində dekan müavini, kafedra müdiri əvəzi, həmkarlar təşkilatının sədri kimi ictimai işlərdə çalışmışdır. 2001-ci ildən ömrünün sonuna kimi BDU-nun Ümumi və qeyri-üzvi kimya kafedrasında professor vəzifəsində çalışmışdır.

Elmi tədqiqatları
-----------------

Təhməz Quliyev 20-dən çox beynəlxalq və yerli elmi konfranslarda, elmi seminarlarda çıxış etmişdir. 60-dan çox elmi əsərin, iki dərsliyin müəllifidir. İki aspirantın elmi rəhbəri olmuşdur.

Vəfatı
------

Təhməz Nəsib oğlu Quliyev 10 aprel 2007-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmışdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kimya fakültəsi - BAKI DÖVLƏT UNİVERSİTETİ". chemistry.bsu.edu.az. 2022-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 sen 2022.
2. ↑  "Təhməz Nəsib oğlu Quliyev, Kimya elmləri doktoru, Professor". mahmudovfaiq.wordpress.com. 29 may 2019. 5 March 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 sen 2022.
**Kraliça Tamara ordeni** 1918-ci il noyabrın 4-dən sonra Gürcüstanda döyüşmüş Gürcü Legionu və Alman Qafqaz Yürüşünün üzvlərinə verilən gürcü hərbi ordeni idi. 1918-ci il dekabrın 13-də 5352 saylı fərmanla sərəncam təsdiqləndi və 1921-ci ildə Qırmızı Ordunun işğalına qədər bu formada mövcud oldu.

Təsvir
------

Medal yalnız səkkizguşəli döş ulduzundan ibarətdir. Mavi minalanmış medalyonda müqəddəs Tamaranın zərli portreti bir qədər sağa çevrilmişdir. Üzərində **ქართული ლეგიონი** 1915 *(Georgian Legion 1915)* yazılıb. İkinci dərəcəli medalyon qızılla örtülmüş və adsızdı. Üçüncü dərəcəli medalyon isə sadəcə gümüşlə örtülmüşdür. Müvəqqəti və ya sonrakı hökumətin imkanları məhdud olduğundan, orden alanlar yalnız mükafat sertifikatı ala və öz vəsaitləri hesabına dekorasiya edə bilərdilər. Ümumilikdə, mükafat təxminən 2800 dəfə verildi və ən məşhur almanlar arasında feldmarşal Paul fon Hindenburq və general Erich Ludendorff da var idi.

| Niko Nikoladze ordenlə təltif edilib. Tbilisi Milli Muzeyində nümayiş etdirilir | Müqəddəs Tamara ordeni (1-ci dərəcəli) |

Daşıma üsulu
------------

Mükafat sinənin sol tərəfinə taxılır. Medal simvolunun əvəzinə lentin tokasına kiçik qara üfüqi xətlərdən ibarət mərkəzi zolaqlı qırmızı lent taxıla və forma ilə geyilə bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kraliça Tamarın Kral Gürcüstan ordeni". www.ordenskunde.info (ge). 2023-12-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-03-20.
***Adına yaraşan ömür...***  filmi rejissor Röyal Əliyev tərəfindən 2013-cü ildə çəkilmişdir. Film İctimai televiziyada istehsal edilmişdir. Film azərbaycanlı aktrisa, əməkdar artist, SSRİ dövlət mükafatı laureatı Münəvvər Kələntərlinin həyat və yaradıcılığından bəhs edir.

Məzmun
------

Film azərbaycanlı aktrisa, əməkdar artist, SSRİ dövlət mükafatı laureatı Münəvvər Kələntərlinin həyat və yaradıcılığından bəhs edir.

Münəvvər Kələntərli 1933-cü ildən səhnə fəaliyyətinə başlayıb. Əvvəllər Opera Teatrında, sonralar isə Musiqili Komediya Teatrında fəaliyyət göstərib. 10-a yaxın filmə çəkilib. Münəvvər Kələntərli kinostudiyada ən rahat aktyorlardan sayılıb. Həmişə bir dubla çəkilib.

Film mərhum aktrisanın ölümünün 50 illiyinə həsr edilmişdir.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenarist: Şəhla Bürcəliyeva  

Rejissor: Röyal Əliyev  

Operator: Zaur Hüseynov  

Prodüser: Əliağa Əliyev

İstinadlar
----------

1. ↑  "Münəvvər Kələntərli". 2022-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-14.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

2013-cü ilin Azərbaycan filmləri  

2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
*Castanea sativa* 
**Şabalıd** (*lat.* Aesculus) – sabunağacıkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

|  |
| --- |
|   |
|   |
|   |
|   |
|   |
| Yuxarıdan aşağıya: Yapon şabalıdının gövdə və yarpaqları. Yeyilən şabalıdın erkək çiçəkləməsi. Dişli şabalıdın dişi çiçəkləməsi. Yeyilən şabalıdın meyvə və qozası. |

Şabalıd Qafqazda, Zaqafqaziyada, Ukraynanın Zakarpatye vilayətində yayılmışdır. Şabalıd Azərbaycanda geniş sahədə yalnız Böyük Qafqaz dağlarının ətəklərindəki meşələrdə bitir. Şəki-Zaqatala zonası şabalıd bağları ilə məşhurdur.

Şabalıd aprel-mayda yarpaqlayır, iyun-iyulda isə çiçəkləyir. Erkək və dişi çiçəkləri bir ağacın üstündə ayrıca yerləşir. Erkək çiçəkləri uzun sırğa şəklində sallanır, ağ-sarımtıl rəngində və çoxətirlidir. Uzunluğu 10-35 sm, eni 1 sm-dir. Dişi çiçəkləri birillik şivlərdə olur və yarpaqların
qoltuğunda 2-3 ədəd və daha çox bir yerdə yerləşir. Şabalıdın meyvəsi oktyabr-noyabrda yetişir. Meyvəsi tikanlı qərzəkdir. Yetişəndə qərzək ayrılır və içində iki və üç ədəd şabalıd olur. Bunlar yarpaq və ya oval şəklindədir. Yumru formada olanları çox azdır. Meyvənin üst qabığı tünd və ya açıq darçını, şabalıdı rəngdədir. Şabalıd meyvəsinin üst qabığının altında nazik, pənbəli yumşaq örtük vardır. Bunun altında ağ, şirin, iki hissəli ləpə yerləşir.

Şabalıd 20-25 yaşından meyvə verir. 100-150 il ömür sürür. 1000 illik şabalıd ağacları mövcuddur. Yüksək məhsul 2-3 ildən-bir olur. Azərbaycanın meşələrində və bağlarında bitən şabalıdın bir çox müxtəlif formaları vardır.

Şabalıdın tərkibində 60%-ə qədər nişasta, 15% şəkər, 6% zülal, 2%-ə qədər yağ olur. Yetişməmiş meyvələrdə 1500 mq% C, 0,18 mq% B1 vitamini vardır.

Şabalıd təzə halda yeyilir. Onu qovurduqda dadı və ətri yaxşılaşır. Azərbaycanda şabalıd müxtəlif xörəklərdə işlədilir. Şabalıddan qənnadı sənayesində (marsipan, tort, pirojna, şokolad və s. hazırlanmasında), aşpazlıqda (toyuqları içləmək, plov bişirmək və s.) geniş istifadə olunur.

Qurudulmuş şabalıddan alınan un, başqa ölkələrdə çörəyə və qənnadı məmulatına qatılır. Ondan qəhvə əvəzediciləri və spirt də istehsal edirlər.

Şabalıd ağacının yarpaqlarında qlükozidlər, pektin və aşılayıcı maddə (9%-ə qədər) və K vitamini vardır. Ona görə də yarpaqlarından çay dəmləyib daxili qanaxmalara qarşı tətbiq edirlər.

Növləri
-------

### Azərbaycanın dərman bitkiləri

* At şabalıdı (*Aesculus hippocastanum* L.)

İstinadlar
----------

1. ↑  Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
2. ↑  Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
3. ↑  Ə-C.İ.Əhmədov, N.T.Əliyev. Meyvə və tərəvəzin əmtəəşünaslığı (Dərslik). — Bakı, 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q129324
* Wikispecies: Castanea
* APDB: 189168
* BioLib: 3453
* EoL: 107742
* EPPO: 1CSNG
* FNA: 105816
* FoC: 105816
* Fossilworks: 55972
* GBIF: 2882140
* GRIN: 2153
* iNaturalist: 49187
* IPNI: 16065-1
* IRMNG: 1323855
* ITIS: 19451
* NBN: NHMSYS0000456968
* NCBI: 21019
* NZOR: 5360977f-7467-4f94-9ba3-00338516ac25
* PLANTS: CASTA
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:30004045-2
* Tropicos: 40002423
* uBio: 5866044
* VASCAN: 958
* WFO: wfo-4000006925

 |
***Adım Ələsgərdir, Göyçə mahalım...*** qısametrajlı sənədli-bədii televiziya filmi rejissor Murad Quliyev tərəfindən 2014-cü ildə ekranlaşdırılmışdır. Film Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Film Aşıq Ələsgərin həyat və yaradıcılığını bədii obrazlarla əks etdirir.

Məzmun
------

Ustad el sənətkarı Aşıq Ələsgər özünəməxsus təbii gözəlliklərə malik olan və aşıq şeirinin beşiyi sayılan əzəli Azərbaycan torpağı Göyçə mahalında yaşayıb yaratmışdır. Sonralar bu iki amil — təbiətin gözəlliyi və əhatə olunduğu mühit Aşıq Ələsgərin yaradıcılığının ideya-məzmun cəhətdən formalaşmasına güclü təsir göstərmişdir.

Hələ kiçik yaşlarından şeirə, sənətə böyük maraq göstərən Ələsgər digər bir ustad sənətkarın — Aşıq Alının yanında şagirdlik edərək, ondan həm aşıq sənətinin sirlərini, həm də ədəb-ərkan, mərifət qaydalarını öyrənmişdir. Gözəl çalmaq, avazla oxumaq, dastan söyləmək, şeir, havacat qoşmaq vərdişlərinə mükəmməl yiyələnən Aşıq Ələsgər zəmanənin kamil saz, söz ustadı kimi püxtələşir.

Film Aşıq Ələsgərin həyat və yaradıcılığını bədii obrazlarla əks etdirir.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenarist: Əhməd Oğuz  

Rejissor: Murad Quliyev  

Operator: Zahid Bağırov

Rollarda
--------

Təbriz Vəliyev  

Könül Cəfərzadə  

Xəyal Salahov  

Mahir Mirişov  

Səyyar Rüstəmov  

Kərəm Vəliyev

İstinadlar
----------

1. ↑  "Aşıq Ələsgər". 2022-03-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-13.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

2014-cü ilin Azərbaycan filmləri  

2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
**Ləzə şəlaləsi** — Unikal coğrafi əraziyə malik Azərbaycanın dağlıq bölgələrində bir-birinin təkrarı olmayan şəlalələr mövcuddur. Böyük Qafqazın ən əzəmətli dağlarından biri – Şahdağdakı dağ şəlalələri Cənubi Qafqazda çox məşhurdur.

Haqqında
--------

**Ləzə şəlaləsi** Şəlalə Qusarın Laza kəndinin adı ilə bağlıdır. Kənd Qafqaz sıra dağlarının şimal-şərqində, dəniz səviyyəsindən 4242 m hündürlükdə yerləşən Şahdağ yüksəkliyinin "Şah yaylaq" dağının ətəyində yerləşir. İnsanları bura ən çox cəlb edən əsasən kənddəki şəlalədir.

Şəlalədə qarlı-şaxtalı havalar 7 ay davam edir. Temperatur mənfi 30 dərəcəyədək enir. Qış fəslində kəndin dörd bir yanındakı şəlalələrin əksəriyyəti donaraq əsrarəngiz təbiət mənzərəsi yaradır. Donmuş şəlalələrdə buzadırmanma üzrə beynəlxalq və yerli əhəmiyyətli yarışlar da keçirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Elxan Yusifli.* "Azərbaycanın şəlalələr diyarı - Ləzə" (az.).. Qusar, 25 may. 2019-06-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-13.

Həmçinin bax
------------

* Göygöl
* Tufan gölü
* Afurca şəlaləsi
* Batabat gölü
* Uludağ şəlaləsi
* Katex şəlaləsi
* Yardımlı şəlaləsi

Mənbə
-----

"Azərbaycan Respublikasının Geoloji İrsi" // Bakı, "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2013
***4062-ci metr*** filmi 2012-ci ildə çəkilmişdir. Film ANS televiziyasında istehsal edilmişdir. Film Azərbaycanlı jurnalist, Qarabağ müharibəsi şəhidi, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Çingiz Mustafayevin ölümünün 20 illiyi münasibətilə ANS televiziyası əməkdaşlarının "Çingiz zirvəsi"nə yürüşünü əks etdirir.

Məzmun
------

Film Azərbaycanlı jurnalist, Qarabağ müharibəsi şəhidi, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Çingiz Mustafayevin ölümünün 20 illiyi münasibətilə ANS televiziyası əməkdaşlarının "Çingiz zirvəsi"nə yürüşünü əks etdirir.

Şahdağda 4062 metr hündürlükdə yerləşən zirvə ilk dəfə 2000-ci ildə fəth olunub. Elə bu vaxtdan sonra "Çingiz zirvəsi" kimi adlandırılır. Zirvədə onun adını daşıyan lövhə var.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenarist: Rahib Qərib  

Operator : Azər Qarayev  

Prodüser: Anar Şuşalı

İstinadlar
----------

1. ↑  "Çingiz zirvəsinə" yürüş başladı [*ölü keçid*]
2. ↑  "Çingiz Mustafayev". 2022-03-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-11.
Erkən Pliosen (Balaxanı əsri) epoxası
-------------------------------------

Erkən pliosen (Balaxanı və ya Məhsuldar qat əsri) epoxası Azərbaycan Respublikası relyefinin inkişafında mühüm mərhələ olmuşdur. Belə ki, bu dövrdə dənizin reqressiyası zamanı onun səviyyəsi indikindən xeyli aşağı düşmüş və transqressiv fazasında isə Qusar-Dəvəçi, Ceyrankeçməz və Aşağı Kür çökəkliklərini örtmüşdür. B.Ə. Budaqova görə (1969, 1976) Şahdağ və Bazardüzü-Tufan massivlərinin hündürlüyü yüksək dağlığın səviyyəssinə çatmış və buzlaşmaya məruz qalmışdır.
Kür çökəkliyinin relyefi balaxanı əsrində dənizin transqressiya (əsrin əvvəli və ortasının sonu) və reqressiyaları (əsrin ortasının əvvəli və əsrin sonu) ilə əlaqədar olaraq dəyişikliklərə məruz qalmışdır. Transqressiyalar zamanı çökəkliyin quru sahələri azalmış və hövzə akkumulyasiya sahəsini təcəssüm etdirmişdir. Reqressiyalar zamanı isə dəniz Aşağı Kür çökəkliyində saxlanılmış və akkumulyativ düzənliklərin sahəsi genişlənmişdir.
Kiçik Qafqazın relyefinin inkişafında Balaxanı əsri mühüm rol oynamışdır. Bu zaman kontinental şəraitdə inkişaf edən Qazax çökəkliyində diskonform inversion və ya çevrilmiş morfostrukturların formalaşması və onların ekzogen parçalanması davam edir.
Balaxanı əsrində Respublika ərazisi relyefinin inkişafının ümumi təmayülünə uyğun olaraq Lənkəran bölgəsində də Talış və Burovar horst-antiklinor, Peştəsər monoklinal və Qızılqaya diaklinal silsilələri qalxmaqda davam edir və mövcud düzəlmə səthləri, deformasiyaya məruz qalır. Yardımlı və Lerik depressiyaları relyefdə nisbətən dayaz çökəkliklər şəklində əks olunurlar. Talışın Astara sahəsində Hamarat, Göldərə tektonik-maqmatik və Borzov gümbəzvari qalxmalarının, Bilər qraben-sinklinal çökəkliyinin, Çayrud və Daşdatük horst-sinklinal platolarının da bünövrəsi məhz bu zaman qoyulur.

Həmçinin bax
------------

* Epoxa

Xarici keçidlər
---------------

* epoxa

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası. Fiziki coğrafiya. I cild, Bakı-2015
**Sirxan Məmmədov** (d. 13 yanvar 1977, Tbilisi, Gürcüstan SSR, SSRİ) – Azərbaycan alpinisti. Qar bəbiri adı namizədidir.

Karyerası
---------

13 yanvar 1977-ci il Gürcüstanın Tbilisi şəhərində anadan olmuşdur. Dağçılıq fəaliyyətinə 2001-ci il 8-9 may tarixlərində Şahdağ zirvəsi (4243 m) ilə başlayıb. Həmin ilin 10 mayında Heydər zirvəsinə (3751 m) çıxmışdır. Keçmiş SSRİ-nin yeddi min metrdən yüksək beş zirvəsindən dördünə - 2012-ci ildə İsmayıl Somoni (Kommunizm) (7495 m), 2012-ci ilin iyul-avqust aylarında Korjenev (7135 m), 2010 və 2013-cü il iyul-avqust aylarında Xan-Tenqri (7010 m) və 2011-ci ildə İbn Sina (Lenin) zirvələrinə (7130 m) qalxmış (Qələbə zirvəsindən başqa) və Qar bəbiri adına namizəddir.

2011-ci ildə Şimali Qafqazda Rus Ali Dağçılıq məktəbində "Bezingi" təlimatçılıq kurslarında iştirak etmiş, 3-cü dərəcəli metodist-təlimatçı adına layiq görülmüşdür. Növbəti ildə Şimali Qafqazda "Çey" düşərgəsində "Dağlarda xilasetmə" təlimlərində iştirak etmiş, 282 №-li "Dağlarda xilasedici" döş nişanı ilə təltif olunub.

2012-ci ildə Kommunizm zirvəsində (Tacikistan) Sirxan Məmmədovun rəhbərliyi ilə xilasetmə qrupu 6300 m yüksəklikdə polşalı alpinistlərin dağdan təxliyyəsində iştirak etmişdir. Buna görə Azərbaycan alpinist komandası mövsümün ən yaxşı komandası adını almışdır. O, 2011–ci ildə Fairex Azərbaycan Hava və Ekstremal İdman Növləri Federasiyasının Ecosport idman klubunda, 2012-2016-ci illərdə Respublika Alpinist Turist Klubunda (RATK) və Azərbaycan Alpinizm Federasiyasında təlimatçı olmuşdur.

Fəth etdiyi zirvələr
--------------------

* Şahdağ (4243 m, 2001 may)
* Heydər (3751 m, 2001 may)
* Dəmavənd (5610 m, 2008 oktyabr)
* Elbrus (5642 m, 2010 iyul, 2015 may)
* Xan-Tenqri (7010 m, 2010, 2012 iyul-avqust)
* İbn Sina (7130 m, 2011)
* Kazbek (5047 m, 2011 oktyabr, 2014 avqust)
* Çingiz (4062 m, 2011 dekabr)
* Varabyov (5850 m, 2012 iyul)
* İsmayıl Somoni (7495 m, 2012)
* Korjenev (7135 m, 2012 iyul-avqust)
* Savalan (4800 m, 2015 noyabr-oktyabr)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Alpinistlərimiz "Qar bəbiri"nə yaxınlaşır - FOTO". Modern.az (az.). 19 avqust 2013. İstifadə tarixi: 11 iyun 2018.
**III Ramzes** (təq. e.ə. 1217, Teben – təq. e.ə. 1155, *bilinmir*) — Qədim Misir fironu. Təxminən e.ə. 1185–1153 illərdə hakimiyyətdə olmuşdur.

Dövründə
--------

III Ramzesin hakimiyyət illəri
Qədim Misir dövlətinin Yeni padşahlıq
erasının sonuncu yüksəliş dövrü olmuşdur. Qalibiyyətli müharibələr nəticəsində ölkənin varlığı saxlanılmış və özünün 3000 illik tarixdə sonuncu dəfə yenidən çiçəklənmə dövrünə daxil olmuşdur.

Adı
---

Xalq III Ramzesə "Ramzes-pa-nuter" deyirdilər. Bu isə "Ramzes-allah" deməkdir.

Hərbi kampaniyalar
------------------

III Ramzesin dəfn olunduğu Mədinət-Əbu məbədindəki yazılara əsasən hakimiyyətinin 5-ci illərində liviyalılar çarları Termerin başçılığı ilə Misirə qərb tərəfdən hücum etmişlər. Misir qoşunu Hesef-Thamhu adlanan yerdə liviyalıları darmadağın edir.

Minlərlə liviyalı öldürülür və əsir götürülür. Məlumatlara görə 12535 ölmüş liviyalının əlləri kəsilmiş və firona qələbə hədiyyəsi kimi gətirilmişdir. Onlar arasında növbəti qarşıdurma isə Ramzesin 11-ci hakimiyyət ilində baş verir.

"Dəniz xalqı" ilə müharibənin olması barədə də məlumatlar var. Yazılara görə bu hadisə fironun hakimiyyətə gəlməsindən 8 il sonra olmuşdur.

İstinadlar
----------



|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (11-ci) · Britannica (onlayn) · Universalis |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNC: a19787698 · BNF: 12253993v · EGAXA: vtls000275927 · GND: 118749021 · ISNI: 0000000087716757 · LCCN: n86029741 · LIBRIS: 333324 · SUDOC: 031297587 · VIAF: 45777651 · WorldCat VIAF: 45777651 |

 |
**Rossoş çayı** — Rostov vilayəti və Krasnodar vilayəti ərazisindən axan çay. Rossoş çayı Elbuzd çayının əsas və sağ qolunu təşkil edir. O isə öz növbəsində Azov dənizinə tökülən Kaqalnik çayının bir qolunu təşkil edir. Rossoş çayının uzunluğu 41,6 km təşkil edir. Çay Krasnodar vilayətinin sərhəd hissəsindən axaraq Rostov ərazisinə axır. Rossoş çayı əsasən bataqlıq, yağış suları ilə qidalanır.

Çay sistemi: **Rossoş çayı** → Elbuzd → Kaqalnik. Çayın mənsəbi 39 metr hündürlükdə yerlışir.

Axın
----

Rossoş çayı Orta Elbuzd və Kiçik Elbuzd çaylarınln birləşməsindən əmələ gəlir. Çay bir qayda olaraq qərbə axır. Başlanğıcı Serebyanka kəndindən 1,4 km aralıda yerləşir. Elbuzd çayının mənsəbinə 27,2 km qalmış ona tökülür. Elbuzd çayının uzunluğu isə 55 km təşkil edir. Elbuzd öz növbəsində Kaqalnikə tökülür. Mənsəbi Alekseevskoqo kəndindən 4,4 km şimalda yerləşir.

Çay Rostov vilayətinin Kaqalnik rayonu və Krasnodar vilayətinin Kuşevski rayonu ərazisindən axır.

Hövzəsi
-------

* **Rossoş çayı** 
	+ Kiçik Elbuzd çayı
	+ Orta Elbuzd çayı
	+ Sun-Sun — (sol)
	+ Krtoy Yar — (sağ)

Yaşayış məntəqələri
-------------------

* Serebyanka xutoru.
* Çistıy Ruçey qəsəbəsi.
* Poltavçenskoe kəndi.
* Krasnaya Slobodka.
* Jeleznaya Roşa.

İstinadlar
----------

1. ↑  Bütün ölçmələr vikimanianın məsafədən ölçmə funksiyası ilə ölçülmüşdür
**Şəfahət İmranov** — Azərbaycan Respublikası Hərbi prokurorunun müavini, ədliyyə general-mayoru.

Həyatı
------

İmranov Şəfahət Aydın oğlu 1972-ci ildə Göyçay rayonunda anadan olmuşdur. 1993-cü ildə Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 

1994-cü ildən Azərbaycan Respublikası Prokurorluğuna işə qəbul olunaraq, Bakı şəhəri Əzizbəyov rayon prokurorluğunun müstəntiqi vəzifəsi üzrə stajoru və müstəntiqi, 1999-cu ildən Bakı şəhəri Xətai rayon prokurorluğunun müstəntiqi və böyük müstəntiqi vəzifələrində çalışmışdır. 

2004-cü ildən Bakı şəhər prokurorluğunun Prokurorluqlarda istintaqa nəzarət şöbəsinin prokuroru vəzifəsində çalışmış, 2005-ci ilin mart-dekabr aylarında isə Respublika Hərbi Prokurorluğunun Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə istintaq idarəsinin rəis müavini vəzifəsini icra etmişdir. 

2005-ci ilin dekabrında icrası həvalə olunmuş vəzifəyə, 2006-cı ildə isə Hərbi prokurorluqlarda istintaqa nəzarət şöbəsinin rəisi vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun 04 dekabr 2009-cu il tarixli əmri ilə Azərbaycan Respublikası Hərbi prokurorunun müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir. Ədliyyə general-mayoru hərbi rütbəsindədir.

Mükafatları
-----------

Ölkə Prezidentinin 2018-ci il 28 sentyabr tarixli Sərəncamı ilə isə Ş.İmranov "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunub. 

### Ailəsi

Ailəlidir, iki övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "İmranov Şəfahət Aydın oğlu - Ədliyyə General-Mayoru". Genprosecutor.gov.az. 2023-12-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-04-11.
2. ↑  "Azərbaycan Respublikası Prokurorluğunun əməkdaşı Şəfahət Aydın oğlu İmranova III dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri ali xüsusi rütbəsi verilsin". President.az.
3. ↑  "Hərbi prokurorunun müavini - Şəfahət İmranov". goychay-encyclopedia.az. 2023-12-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-04-11.