recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
thumb|Çin Uşu Assosiasiyası tərəfindən səlahiyyət verilmiş - Sena Milli Komitəsində Ənənəvi Uşu Ustası
**Usya** və ya **Wuxia** ( *çin.* {{{1}}}  ; "döyüş qəhrəmanları") Qədim Çindəki döyüş sənətçilərinin sərgüzəştləri haqqında olan Çin fantastikasının bir janrıdır. Ənənəvi olaraq fantaziya ədəbiyyatının bir forması olması ilə bərabər, məşhurluğu onun Çin operası, manhua, filmlər, televiziya serialları və video oyunlar kimi müxtəlif sənət növlərinə yayılmasına səbəb olmuşdur. O, dünyanın bir çox ərazisində yaşayan çindilli icmaların arasında populyar mədəniyyətin bir hissəsini təşkil etmişdir.

Usya (Wuxia) sözü wǔ (武, "hərbi" və ya "silahlı") və xiá (俠, "cəsur", "qanunsuz" və ya "qəhrəman") sözlərinin birləşməsindən ibarət olan mürəkkəb sözdür. Xia koduna əməl edən döyüş ustasına əsasən xiákè (俠客, "xia-nın davamçısı") və ya yóuxiá (遊俠, hərfi mənası "gəzən xia") deyirdilər. Bəzi tərcümələr zamanı döyüş sənətçilərindən qılınc tutması tələb olunmasa da, onlara "qılınc ustası" və ya "qılınc ustadı" da demişdirlər.

Wuxia fantastikasındakı qəhrəmanlar adətən lordlara xidmət etmir, hərbi güc tətbiq etmir və eyni zamanda da aristokrat təbəqəyə mənsub olmurdular. Onlar adətən qədim Çin cəmiyyətinin aşağı sosial təbəqələrindən olurdular. Onların şərəf kodeksləri müntəzəm olaraq wuxia qəhrəmanlarından xətalarını aradan qaldırmalarını, səhvlərini düzəltmələrini, salehlik, düzgünlük naminə mübarizə aparmaqlarını, zalımları məhv etməyi və keçmiş pis davranışları cəzalandırmağı tələb edir. Çinlilərin xia ənənələrini, nümunə olaraq yaponların samuraylarının buşidosu kimi digər mədəniyyətlərin döyüş kodları ilə müqayisə etmək mümkündür.
**Tətil** (*ərəb.* تَعْطِيل‎‎) — islam teologiyasında tanrını öz sifətlərindən "məhrum etmək" mənasını verən anlayış. Bu söz hərfi mənada fəaliyyəti təxirə salmaq və dayandırmaq mənasını daşıyır. Bu, apofatik teologiyanın bir formasına istinad edir, tanrının öz yaratdıqlarının heç bir bənzəməməsi və insan üçün mövcud olan anlayışların məhdud olması, onun ətrafı qavrayışından asılı olması səbəbindən deyilir. Nəticə olaraq, onun ilahi sifətlər qarşısında susmaq, "Quran" və hədislərdə verilən izahlarla kifayətlənməkdən başqa çarəsi yoxdur. Tətil təsbihin (antropomorfizm və ya antropopatizm), fiziki xüsusiyyətlərin və ya duyğu kimi insani xüsusiyyətlərin tanrıya aid edilməsinin qütb əksidir. Həm tətil, həm də təsbih meynstrim islamda günah və ya bidət sayılır.

Tətilin korrektiv təlimi təsbitdir (tanrının sifətlərini təsdiq edən), təsbihin korrektiv təlimi isə tənzihdir (tanrını pak saxlamaq).

Həmçinin bax
------------

* Şirk
* YHWH

İstinadlar
----------

1. ↑  
*زوزنی, حسین بن احمد.* کتاب المصادر. ۲. تهران: چاپ تقی بینش. səh. ۵۸۲. ۱۳۷۴ ش.
2. ↑  
*محمد بن مکرم بن علی أبو الفضل جمال الدین ابن منظور, الأنصاری الرویفعی الأفریقی.* لسان العرب (ərəb). ۱۱. səh. ۴۵۳. ذیل «عطل».
3. ↑  *سبحانی, جعفر.* الالهیات (fars). ۱. قم: انتشارات امام صادق (ع). səh. ۸۷.
4. ↑  *احمد بن عبدالحلیم بن تیمیه, حرانی.* الرسائل الکبری (fars). ۱. səh. ۳۲. به نقل از، الالهیات، ج۱، ص۸۷.
5. 1 2  Tashbīh. 1998-07-20. İstifadə tarixi: 2020-02-22.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
"Qaya" buraya istiqamətləndirilir. Digər istifadə formaları üçün Qaya (dəqiqləşdirmə) səhifəsinə baxın.

**Süxur** — Yer qabığını əmələ gətirən 
bii mineral birləşmədir. Mənşəyinə görə süxurlar müxtəlif qruplara bölünür:

Torpaqəmələgətirən süxurlar
---------------------------

Ana süxurları torpaqəmələgətirən süxurlar üçün əsas sayılır, onların üst qatlarından torpaq yaranır. Süxurların xüsusiyyətləri torpağın kimyəvi və fiziki xassələrinə müəyyən qədər təsir göstərir. Qranit üzərində əsasən az münbit torpaqlar əmələ gəlir. Bazalt süxurlar isə münbit torpağın yaranması üçün qiymətli material hesab olunur. Landşaftın, hidroqrafiyanın və bitki örtüyünün xüsusiyyəti dağ süxurlarının xarakteri və formasından asılıdır.

6-cı sinif Cografiya kitabında var!...
--------------------------------------

Maqmanın yer qabığının dərinliklərində və ya yer kürəsində soyuyaraq qatılaşmasıyla əmələ gələn süxurlara deyilir. (Məsələn:Qranit, Siyenit, Trakit, Andezit, Latit, Diyorit, Qabro, Obsidian, Monsonit, Perlit, Riolit, Qranodiorit, Bazalt, Harzburgit, Diabaz və s.) Maqmatik süxurlar da özlüyündə 2 qrupa bölünür:

1. **Effuziv-** Maqma püskürüb yer səthinə çıxaraq aşağı temperatur və toyiq şəraitində soyuduqda yaranan süxurlar
2. **İntruziv** — maqma yer səthinə çatmayıb yüksək təzyiq şəraitində müəyyəndərinlikdə yavaş-yavaş soyuyub kristallaşaraq yaranan süxurları deyilir.

Sedimental süxurlar
-------------------

Maqmatik süxurların xarici təsirlər nəticəsində(hava, su, külək və s.) kiçik parçalara bölünməsilə meydana gələn süxurlara deyilir. (Məsələn:Qumdaşı, Gildaşı, Konqlomera və s.)

Sedimental süxurların növləri:

* Mexaniki Sedimentar süxurlar
* Kimyəvi Sedimentar süxurlar
* Üzvi Sedimentar süxurlar

Metamorfik süxurlar
-------------------

**Metomorfik süxurlar** — yerin daxilində olduğu yerdəcə çöküntü süxurlarından yaranmışdır. Yüksək temperatur və təzyiq nəticəsində çöküntü süxurlar sıxılmış, bir hissəsi ərimiş və sementləşmişdir. Çöküntü süxurların belə dəyişmə prosesi birlikdə metomorfizm adlanır. (Məsələn:Mərmər, Amfibolit, Kvarsit, Hornfels, Miqmatit, Şist, Qneys, Sleyt və s.)

Çökmə süxurlar
--------------

**Çöküntü süxurlar** — ilkin süxurların parçalanmasından, parçalanan süxurların külək, su və ya buz vasitəsilə aparılaraq yer səthində və ya su hövzələrində çökməsindən yaranır.

Qum, çınqıl, gil — çökmə süxurlardır. Onlardan tikintidə geniş istifadə olunur.

Torf, daş kömür, əhəngdaşı, təbaşir kimi çökmə süxurlar bitki və heyvan qalıqlarından yaranmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  O. Osmanov, B. Abdullayev "Məktəblilərin izahlı coğrafiya lüğəti" Bakı — 1979

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Britannica (onlayn) · Treccani · Universalis · Müasir Ukrayna |
| Normativ yoxlama | BNF: 119327106 · GND: 4020734-1 · LCCN: sh85114749 · NDL: 00562239 · NKC: ph114694 |
**Dünya məktəbi** — 1998-ci ildə Xəzər Universitetinin nəzdində yaradılmış məktəb. Təsisçilər: Hamlet İsaxanlı və Nailə İsayevadır.

Sadman best fortnite player in the world
----------------------------------------

Məktəb müasir təlim tərbiyə ocağı kimi Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin lisenziyası əsasında fəaliyyət göstərir.

"Dünya" məktəbində ibtidai və orta təhsillə yanaşı məktəbəqədər hazırlıq sinifləri də fəaliyyət göstərir.

Təhsil həftəsi 5 günlükdür. Şənbə günü dərsdənkənar dərnəklər fəaliyyət göstərir, mədəni və əyləncəli görüşlər təşkil olunur. Şagirdlər saat 8/8.50-dən 15.20/16-ya qədər məktəbdə olurlar.

2009-cu il yanvar ayının 16-dan etibarən Dünya Məktəbi beynəlxalq statusu alaraq IB World School oldu.

Qəbul qaydaları
---------------

Məktəbə ən müxtəlif ailə və zümrələrdən olan zehni cəhətdən normal inkişaf etmiş şagirdlər bilik, bacarıq və qabiliyyət nümayişinə əsaslanan imtahan və müsahibə yolu ilə qəbul edilir. Məktəbə qəbulda uğur qazanmayan şagirdlərə xüsusi təyin olunmuş vaxtda özlərini yenidən sınamaq imkanı verilir.

Təhsil
------

Təhsil 3 pillədən ibarətdir:

* İbtidai təhsil (I–IV siniflər)
* Ümumi orta təhsil (V–IX siniflər)
* Tam orta təhsil (X–XI siniflər)

Dünya Məktəbində təhsil 3 bölmə üzrə Azərbaycan, rus və ingilis dillərində aparılır.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* dunyaschool.az — Dünya Məktəbinin rəsmi saytı
* Dünya Məktəbi — Facebook səhifəsi
**Fatma Əsma Nayman** ({{DVTY}} şablonu boşdur ) ― türk müəllim, siyasətçi və tərcüməçi. 

O Türkiyədə qadınların qatıldığı ilk yerli seçkilər olan 1930-cu il yerli seçkilərində Adana bələdiyyə məclisinin üzvü, qadınların iştirak etdiyi ilk parlament seçkisi olan 1935-ci il parlament seçkilərində isə parlamentin üzvü seçilmişdir. O , 5-ci dövr Türkiyə Böyük Millət Məclisində bir müddət Seyhan (Adana) millət vəkili vəzifəsində çalışıb.

Həyat
-----

Fatma Əsma Nayman 1899-cu ildə İstanbulda anadan olub. O, Halkalı Ali Kənd Təsərrüfatı Məktəbini quran və bu məktəbdə uzun illər dərs deyən Hasip bəyin və Mustafa Naili Paşanın qızı Mələk Xanımın beş övladından biridir.

Nayman Fransız məktəbində özəl müəllimlərdən dərs alıb. O, ingilis, fransız və yunan dillərini bilirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Konya Öztürk, Didem.* "Fatma Esma Nayman (1899-1967)". Atatürk Ansiklopedisi (Türkçe). 28 Haziran 2021. 23 Eylül 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 Ocak 2023.
2. ↑  "TBMM Albümü 1. Cilt (1920-1950)" (PDF). TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü. 6 Şubat 2016 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Zahid.

**Zahid İsfəndiyar oğlu Quliyev** (21 dekabr 1936, Qubadlı – 18 fevral 2016, Bakı) — Dilçilik elimləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Zahid Quliyev 21 dekabr 1936-cı ildə Qubadlı rayonunun Mahmudlu kəndində anadan olub. Natamam orta təhsilini Mahmudlu kəndində, orta təhsilini isə Qubadlı qəsəbəsində alıb. 1959-cu ildə Azərbaycan Dövlət Xarici Dillər İnstitutunun Alman dili fakültəsini bitirib.
Əmək fəaliyyətinə Duvanlı qəsbəsindəki orta məktəbdən başlayıb. Əvvəl müəllim, sonra isə dərs hissə müdiri kimi fəaliyyət göstərib.

1962-ci ildə bitirdiyi İnstituta qayıdaraq əmək fəaliyyətini davam etdirib. Baş müəllim, dekan müavini, dekan və 10 il kafedra müdiri olub. 1990-cı ildən Azərbaycan Dillər Universitetinin Roma-German filologiyası fakültəsinin dekanı işləyib.

Zahid Quliyev 1973-cü ildə "Tədrisin ilk mərhələsində şagirdlərə almanca danışığın öyrədilməsi metodikası" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını, 1990-cı ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib. 1991-ci ildə professor elmi dərəcəsi alıb.

Alimin elmi əsərlərinin sayı 40-dan çoxdur, 4 tədris kitabının müəllifidir.

Zahid Quliyev 10-dan çox dissertantın elmi rəhbəri olub.

18 fevral 2016-cı ildə vəfat edib.

Ailəsi
------

İki oğlu var.

Azərbaycan Karate-do Federasiyaları Assosiasiyasının prezidenti, millət vəkili Ülvi Quliyevin və DİN-nın Tibb Komissiyasının rəisi Samır Quluyevin atasıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Zahid Quliyev — qubadli.sitecity.ru". 2021-10-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-12-21.
2. ↑  "Ülvi Quliyev atasını itirdi". 2016-03-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-02-19.
**Tip 95 Ha-Qo yüngül tankı** (九五式軽戦車 ハ号, *Kyuqo-şiki kei-senşa Ha-Qo*?) – 1930-cu illərin əvvəllərində Yaponiya ordusu üçün hazırlanmış yüngül tank modeli. Çinlə müharibədə və Sakit okean müharibəsi illərində Yaponiya ordusu üçün yararlı hərbi texnika olduğunu sübut etsə də, ABŞ tankları və antitank silahları ilə müqayisədə geridə qalmışdır.

İstehsal tarixi
---------------

Modelin ilk 2 prototipi 1934-cü ildə Mitsubishi şirkəti tərəfindən tamamlanmışdır. 1936-cı ildə kütləvi istehsal olunmağa başlanmışdır. Çində və Yaponiyada sınaqdan keçirildikdən sonra Tip 95 adı ilə standartlaşdırılmışdır. Şirkət modelə Ha-Qo adını versə də, ordu modelə **Ke-Qo** adını vermişdi. 1943-cü ilə kimi bu tank modelinin 1100-dən çox nümunəsi istehsal olunmuşdur.

Xüsusiyyətləri
--------------

Modelin gövdəsi və lüləsi pərçimlənmiş konstruksiyadan ibarət idi və qalınlığı 6–14 millimetr arasında dəyişirdi. Tankı idarə edən şəxs yuxarı hissənin sağında, pulemyotçu isə onun solunda dayanırdı. Pulemyotçu 6,5 millimetrlik və sağa-sola dönmə manevrası 35° olan Tip 91 silahdan istifadə etsə də, bu daha sonra 7,7 millimetrlik Tip 97 ilə əvəz olunmuşdur. Lülə gövdənin mərkəzində dayanırdı və 37 millimetrlik tank zirehdeşəni olan Tip 94 ilə təchiz olunmuşdu. Daha sonra bu, eyni kalibrli, lakin daha sürətli Tip 98 ilə əvəz olunmuşdur. Lüləyə paralel başqa silah olmasa da, lülənin sağ tərəfinin dibində başqa bir pulemyot quraşdırılmışdı. Tankın iki pulemyotunda 2970 patron, əsas silahında isə 119 patron var idi. Dövrün Fransa tanklarında olduğu kimi bu tank modelinin əsas nöqsanı tank komandirinin həm silahı yükləmək, həm hədəf almaq, həm də atəş açmaqdan məsul olması idi.

Gövdənin arxa hissəsinə altı silindirli Mitsubushi havasoyuducu dizel mühərriki və əl ilə idarə olunan bir arxa, dörd ön çarxlı ötürücü quraşdırılmışdı. Sükan yapışma və əyləc tipli idi və zəngli çarx tipli suspenziya 4 rezin tirli yol təkərlərindən (hər iki tərəfində) ibarət idi, zəncir çarxı öndə, avara mexanizmi isə arxada yerləşirdi. Bu dövrdə tankların interyerini soyutmaq üçün sistem mövcud olmadığından heyəti daşıyan hissənin divarlarında asbest doldurma var idi. Bu həm də heyətin təhlükəsiz səyahət etməsinə imkan verirdi.

1943-cü ildə bir neçə Tip 95 model tank 57 millimetrlik silah üçün modifikasiya edilsə də, bu variant çox uğurlu olmamışdır, çünki tankın lüləsini çox sıxışdırırdı. Ke-Nu isə Tip 97 modelin tankın lüləsinə malik olan Tip 95 model tank idi. Bu model daha sonra Tip 98 Ke-Ni tank modelinin istehsalına gətirib çıxarsa da, 1943-cü ildə ancaq 100 ədədi istehsal olunmuşdur, çünki dizaynı qanedici hesab olunmamışdır. Tip 2 amfibiya tank modeli üçün də Tip 95 tank modelinin avtomativ hissələri üçün tətbiq olunmuş və Sakit okean müharibəsinin ilk illərində geniş istifadə olunmuşdur.

Qeydlər
-------

1. ↑  Bəzi məlumatlara görə istehsalı 1945-ci ilə kimi davam edib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Bishop, 1998. səh. 19
2. 1 2 3 4 5  Bishop, 1998. səh. 18

Ədəbiyyat
---------

* *Bishop, Chris.* The Encyclopedia Weapons of World War II (ingiliscə). Barnes £ Noble Books. 1998. 18–19. ISBN 0-7607-1022-8.  (#accessdate\_missing\_url)
**Heydər Əliyev. Dünyaya pəncərə (film, 2006)** – Azərbaycan Respublikasının üçüncü Prezidenti Heydər Əliyevin dövlət başçısı olduğu dövrkü fəaliyyətinin bir sıra aspektlərini əhatə edən qısametrajlı sənədli film.

Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin sponsorluğu ilə çəkilmiş filmdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Kino-Foto sənədlər arxivinin və Azərbaycan Dövlət Televiziyasının materiallarından istifadə edilmişdir

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Aydın Dadaşov
**Rejissor:** Eldar Quliyev
**Operatorlar:** Köçəri Məmmədov, Orxan Dadaşov
**Montaj rejissoru:** İqbal Məmmədəliyev
**Musiqi tərtibatı:** Rauf Əliyev
**İcraçı prodüserlər:** Kamil Məmmədov, Vladimir Dudniçenko
**Prodüser:** Tofiq Məmmədov
**Musiqilərindən istifadə edilən bəstəkar:** Vaqif Mustafazadə
### Filmdə iştirak edənlər

Sahib Ələkbərov (Bakı Şəhəri Səbayel Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı)
Elmar Məmmədyarov (Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Naziri)
Ötkəm İsgəndərov (Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti)
Nazim Səmədzadə ("AzəriQaz" QSC-nin sədr müavini)
Məhəmməd Həziyev (Kənd təsərrüfatı elmləri namizədi)
Rövşən Xəlilov (Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor)
Murad Adıgözəlzadə (Beynəlxalq müsabiqələr laureatı, Əməkdar İncəsənət Xadimi)
Samir Hüseynov (Pekin universitetinin beynəlxalq əlaqələr fakültəsinin aspirantı)
Aynur Sofiyeva (Azərbaycan Şahmat Federasiyasının prezidenti, beynəlxalq qrosmeyster)
Namiq Abdullayev (Olimpiya çempionu)

Mənbə
-----

* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi. Dövlət Film Fondu. Kino-Bülleten. IV buraxılış. Bakı: Apostroff, 2011.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Aərbaycan filmlərinin siyahısı". haqqinda.az. Archived from the original on 2022-10-27.
2. ↑  "E L E K T R O N M Ə L U M A T B A Z A S I". anl.az. Archived from the original on 2019-09-13. İstifadə tarixi: 2022-10-24.

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə
**Səssiz Dəniz** - Bae Doona, Qonq Yo və Li Cunun baş rollarda oynadığı 2021-ci ildə Cənubi Koreyada yayımlanan televiziya serialıdır. Rejissor Çoi Hanq-yonq yazıçı Park Eun-kyo-nun köməyi ilə 2014-cü ildə çəkdiyi "Sakinlik dənizi" adlı qısametrajlı filminin uyğunlaşdırılması kimi səkkiz epizoddan ibarət silsiləni yaratdı. 24 dekabr 2021-ci ildə Netflix-də premyerası oldu. Səssiz dəniz adı Aydakı Sakitlik dənizindən gəlir; Hekayə Ay tədqiqat bazasından nümunələr götürmək üçün ekipajın missiyasını izləyir. Əsasən elmi fantastika, triller və sirr kimi janrları da birləşdirir. Tənqidçilər və tamaşaçılar tərəfindən ümumiyyətlə müsbət rəylər aldı.

Xülasə
------

Həddindən artıq səhralaşmadan əziyyət çəkən yaxın gələcək Yer kürəsində içməli suyun norması üçün sərt tədbirlər görülüb. Alim Sonq Ji-An (Bae Doona) Aya missiya üçün seçilmiş elit heyətə qoşulur. Onlar tərk edilmiş tədqiqat obyektinə, Balhae Stansiyasına gedirlər, burada bacısı beş il əvvəl bir insidentdə 117 personalın öldürülməsindən sonra öldü. Hadisənin hansı şəraitdə baş verdiyi gizlidir. Onların missiyası sirli və həssas bir nümunə əldə etməkdir. Komandanın kapitanı Han Yun-Jae (Qong Yoo) kosmik agentliyin əsgəridir. Milli Müdafiə Nazirliyinin leytenantı Ryu Tae-seok (Lee Joon) ekipajın bir hissəsi olacaq könüllülər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Lee Joon". 2023-05-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-04-10.
2. ↑  "Netflix". 2022-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-04-10.
3. ↑  Korea news
**Asila** və ya **Asilah** (*ərəb.* أصيلة‎) — Mərakeşin Atlantik okeanı sahillərində yerləşən şəhər. Tanca-Tetuan-Əl-Hüseyma inzibati ərazi vahidində yerləşir.

Tarixi
------

Müasir şəhərin yerində ilk yaşayış məskənləri eramızdan əvvəl 1500-cü ildə Finikiyanın koloniyası kimi mövcud olmuşdur.

Roma imperiyası dövründə isə burada Karfagenin Zilis şəhəri yerləşirdi.

Şəhər Mərakeşdə hökm sürən müxtəlif müsəlman sülalələrin hakimiyyəti altında olmuşdur. 1471-ci il avqustun 24-də şəhər portuqallar tərəfindən ələ keçirildi. Portuqallar tərəfindən şəhər ətrafında qala inşa edildi və bir neçə il ərzində şəhər əhəmiyyətli ticarət mərkəzlərindən birinə çevrildi. Vasko Mouzinyo de Kevedonun (1611) "Afrikalı Afonso" adlı epik poemasında şəhərin Portuqaliya kralı V Afonso tərəfindən fəth edilməsi tərənnüm edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Топокарты Генштаба". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-17.

Xarici keçidlər
---------------

* 

* Vikianbarda Asilə ilə əlaqədar mediafayllar var
**Lütfəli Cahangir oğlu Nuriyev** (15 may 1916, Yelizavetpol – 9 dekabr 1984) — "Bakı Metropliteni QSC"-in ilk rəisi (1966–1976)

Həyatı
------

Lütfəli Cahangir oğlu Nuriyev 1916-cı ildə Gəncə şəhərində Qarabağ bəylərindən olan Cahangir xan Nurubəyovun ailəsində anadan olub.

Tbilisi Dəmiryol Nəqliyyatı Mühəndisləri İnstitutunu hərəkətin təşkili ixtisası üzrə bitirib. Lütfəli Cahangir oğlu Nuriyev 1984-cü il dekabr ayının 9-u vəfat edib.

Fəaliyyəti
----------

Əmək fəaliyyətinə Taqanroq stansiyası rəisinin müavini kimi başlayıb. Sonralar "Biləcəri" stansiyasının rəis müavini, Azərbaycan dəmiryolunun operativ dispetçer bölməsində böyük dispetçer, Azərbaycan Dəmir yolunda hərəkət xidmətinin rəisi, 1963–1966-cı illərdə Zaqafqaziya Dəmiryol İdarəsi rəisinin müavini vəzifələrində çalışıb.

1966-cı ildə Azərbaycan KP MK plenumunun qərarı ilə metropolitenin buraxılışına bir il qalmış Bakı metropoliteninin ilk rəisi vəzifəsinə təyin edilib. 1976-cı ilin may ayına kimi bu vəzifədə çalışıb. Bu müddətdə "Şərəf Nişanı" və "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordenləri ilə təltif edilib.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. ↑  *Cəmiyyəti, Şərqin ilk metropoliteninin ilk rəisi | "Bakı Metropoliteni" Qapalı Səhmdar.* "Şərqin ilk metropoliteninin ilk rəisi". metro.gov.az (az.). 2023-09-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-09-02.

* Bakı metropoliteninin rəhbərləri

| ⛭Bakı Metropoliteni Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti |
| --- |
| Struktur | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Rəhbərlər | 

|  |  |
| --- | --- |
| 1965–2014*\** | 
* Lütfəli Nuriyev (1966–1976)
* Fikrət Kəngərli (1976–1979)
* İqor Xankişiyev (1979-1987)
* Vahid Nadirli (1987–1993)
* Cəfər Yusifov (1993–1998)
* Tağı Əhmədov (1998–2014)

 |
| 2014-indi*\** | 
* Zaur Hüseynov (2014–)

 |

 |
| Tərkib | 
* Nəriman Nərimanov adına depo

 |

 |  |
| Xidmətlər | 

|  |  |
| --- | --- |
| Xətlər | 
* 1-ci xətt
* 2-ci xətt
* 3-cü xətt

 |
| Digər | BakıKART |

 |
| *\*: Bakı Metropoliteni Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti 2014-cü il tarixində Bakı Metropoliteni və "Azərtuneltikinti" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin əsasında yaradılmışdır.* |
Çilidə qadın qətllərinə həsr edilmiş abidə, 2007
**Femisid** (*ing.* femicide) və ya **feminisid** (*isp.* feminicidio) — cinsi və gender əsaslı nifrət cinayəti terminidir və geniş mənada "qadınların (və ya qızların) qadın olduqları üçün qəsdən öldürülməsi" kimi müəyyən edilir, lakin, təriflər mədəni kontekstdən asılı olaraq dəyişir. Femisid.net adlı yeganə Rusiya resursu femisidi "qadınlara nifrət zəminində, kişilər tərəfindən və ya dövlətin razılığı ilə patriarxal maraqlar üçün törədilmiş qətli" kimi tərif edir. Feminist Diana E. H. Russell bu termini ilk dəfə 1976-cı ildə müəyyən edib yaymışdır. O *, "qadınların qadın olduqları üçün kişilər tərəfindən öldürülməsi"* ifadəsini işlətdi. Digər feministlər məhz qadın olduqları üçün qadınlara yönəlmiş hərəkətin niyyətini və ya məqsədini vurğulayırlar; digər nöqteyi nəzərdən qadınların qadınlar tərəfindən öldürülməsi də daxildir .

Feministlər iddia edirlər ki, qətlin motivləri androsid motivlərindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlidir, xüsusən də kişilər küçə zorakılığının qurbanı olurlar amma qadınlar adətən məişət zorakılığının qurbanı olurlar.

Problemin dünya üçün aktuallığı
-------------------------------

Qadın qətllərinə qarşı ümumavropa koalisiyası 20-dən çox ölkənin mövzu ilə bağlı statistikası ilə işləyir. BMT hər il qadın qətlləri ilə bağlı illik hesabat hazırlayır  .

İstinadlar
----------

1. ↑  *United Nations Office on Drugs and Crime.* "Global Study on Homicide. Gender-related killing of women and girls" (PDF) (ingilis). 2019. 2021-05-19 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-05-03.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Bu şablona bax  | 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNF: 16654044n · GND: 7722381-0 · LCCN: sh85147284 · LNB: 000048372 · Microsoft: 2779500161 · SUDOC: 166839310 |

 |
**Tofiq Əbdüləziz oğlu Əbdülhəsənli** (30 dekabr 1955) — Filologiya elmləri doktoru, professordur. Əməkdar Mədəniyyət İsçisidir. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. "Qızıl Qələm", "Həsən Bəy Zərdabi" və "Araz Ali Ədəbi" mükafatları laureatıdır.

Həyatı
------

1955-ci il dekabrın 30-da Neftçala rayonunun Pirəbbə kəndində anadan olmuşdur.

1973–1981-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) filologiya fakültəsində oxumuş və fərqlənmə diplomu ilə bitirərək filoloq, azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi ixtisasına yiyələnmişdir.

2000-cı ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Maliyyə-Kredit fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

1972–1985-ci illərdə istehsalat yönümlü müəssisədə çalışmışdır. 1974–1976-cı illərdə hərbi xidmətdə olub.

1985–1990-cı illərdə "Gənclik" nəşriyyatının redaktoru işləyib. 1990–1992-ci illərdə Azərbaycan Ali Sovetinin orqanı -"Həyat" qəzetində şöbə müdiri olub. 1992–2002-ci illərdə Milli Məclis orqanı olan "Azərbaycan" qəzetinin şöbə müdiri vəzifəsində çalışıb. 1993-cü ildən Azərbaycan Respublikası Prezident Aparatının "Respublika" qəzetində redaksiya müdiri vəzifəsində işləyib.

Namizədlik dissertasiya işini müdafiə edərək flologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almış, 2004-cü ildə isə dosent elmi adına layiq görülmüşdür.

2014-cü ildən filologiya elmləri doktoru, professordur.

1993-cü ildən Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin "Azərbaycan dili" kafedrasında müəllim, baş müəllim, dosent vəzifəsində çalışmışdır. Hazırda "Azərbaycan dili" kafedrasının müdiridir**.**

4 monoqrafiyanın, 5 dərslik, dərs vəsaiti, habelə müasir Azərbaycan dilinin və ədəbiyyatının problemlərinə həsr olunmuş onlarla kitabın və monoqrafiyanın, ölkədə və xaricdə çap olunmuş 100-dən artıq elmi məqalənin, həmçinin "Azərbaycan dili" və "İşgüzar Azərbaycan dili" dərsliklərinin müəllifidir.

Respublikanın əməkdar mədəniyyət işçisidir. Rəsmi dövlət qəzetlərində 200-dən artıq publisistik məqaləsi dərc olunmuşdur. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, Jurnalistlər Birliyinin və Respublika İqtisadçılar İttifaqının üzvüdür. "Qızıl Qələm", "Həsən Bəy Zərdabi" və "Araz Ali Ədəbi" mükafatları laureatıdır.

Ailəlidir, üç övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-10-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-04-04.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". www.anl.az. 2024-04-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-04-04.
3. ↑  *modern.az.* "Alim, peaqoq, publisist". modern.az (az.). 2024-04-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-04-04.
*border=none Əsas məqalə: Fransanın inzibati bölgüsü*
Fransa departamentlərinin müasir xəritəsi
**Fransa departamentləri** — Fransanın əsas ərazi idarəsi vahidi və ölkənin bir sıra keçmiş müstəmləkələrinə **departament** deyilir (*fr.* départements). Departamentlərin sahəsi 105dən (Paris) 83.000 (Fransa Qvianası) km²-ə qədərdir. Əhalisi 77 min nəfərdən (Lozer) 2,5 milyona qədər dəyişir. Böyük Fransa İnqilabı dövründə departamentlər əlifba sırası ilə rəsmi sayılmışdılar (hal-hazırda əlifba sırasına aid istisnalar mövcuddur).

İdarə
-----

Əsas idarə heyəti Ümumi Şuradır (*Conseil Général*). Departamentin inzibati mərkəzi prefektura adlanır.

Tarixi
------

*border=none Əsas məqalə: Fransa departamentlər siyahısı*
Dövlətin departamentlərə bölünməsi Böyük Fransa İnqilabı dövründə - 1790-cı il yanvarın 4-də təsis edilib, Qurucular Assambleyası vilayətlərin keçmiş bölgüsü yeni, daha səmərəli bir quruluşa çevrildi.

Eyni ilin 4 mart tarixində ilk 83 departament yaradıldı. 1810-cu ildə, Fransız imperiyasının ərazisinin genişlənməsi nəticəsində, departamentlərin sayı 83-dən 130-a, Napoleonun 1815-ci ildə məğlubiyyətindən sonra isə 86 oldu.

Fransada 101 departament var, onlardan 5-i xarici ölkələrdədir.

Ədəbiyyat
---------

* *Derjünskiy, Vladimir Födoroviç.* Fransada departament // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
MAB loqosu
**İnsan və Biosfer Proqramı** (*ing.* Man and the Biosphere Programme və ya **MAB**) — YUNESKO tərəfindən irəli sürülmüş hökumətlərarası elmi proqram. İnsanlar və ətraf mühit arasında "münasibətləri yaxşılaşdırmaq" üçün elmi əsas formalaşdırmaq məqsədi daşıyır.

MAB beynəlxalq inkişaf gündəliyi, xüsusilə Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri və 2015-ci ildən sonrakı İnkişaf Gündəliyi ilə qarşılıqlı əlaqədə olur. MAB proqramı tədqiqat və inkişaf sahəsində əməkdaşlıq üçün platforma təqdim edir. 2021-ci ilin yanvar ayına olan məlumata görə, 131 ölkədə 727 biosfer qoruğu, o cümlədən 22 transsərhəd ərazi Ümumdünya Biosfer Qoruğu Şəbəkəsinə daxildir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Man and the Biosphere (MAB) Programme". UNESCO. January 7, 2019. October 11, 2008 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: April 8, 2024.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Universalis |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| ISNI: 000000012166906X · LCCN: n82204694 · Microsoft: 2777873057 · NKC: ko2004244717 · SUDOC: 02639877X · VIAF: 137857259 · WorldCat VIAF: 137857259 |

 |
Məzmun
------

Film tanınmış azərbaycanlı general, hərbi xadim, artilleriya general-leytenantı, Rusiya-Yaponiya müharibəsinin iştirakçısı, Port Arturun müdafiəsində göstərdiyi igidliyə görə qızıl qılıncla mükafatlandırılmış, Nikolay ordusunda "artilleriyanın allahı" hesab olunan Əliağa Şıxlinskinin həyat və fəaliyyətindən bəhs edir.

Film haqqında
-------------

Film-tamaşa yazıçı Qılman İlkinin eyniadlı povestinin motivləri əsasında çəkilmişdir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Quruluşçu rejissor:** Rauf Kazımovski
**Ssenari müəllifi:** Qılman İlkin
**Quruluşçu operator:** Nəriman Şıxəliyev
**Səs rejissoru:** İsgəndər Kərimov
### Rollarda

Yusif Vəliyev — Əliağa Şıxlinski
Süleyman Ələsgərov
Yusif Yulduz
Ətayə Əliyeva — Nigar
Məmmədağa Dadaşov
Hacıbaba Bağırov
Nadir Əsgərov
Sadıq Hüseynov
Muxtar Avşarov
Bahadur Əliyev
Məmməd Məcidov
Məmmədsadıq Nuriyev
Məmməd Sadıqov
Əliheydər Həsənzadə

Mənbə
-----

* "Humay"ın laureatları. [Onların arasında mərhum televiziya rejissoru Rauf Kazımovskinin də adı vardır] //Xalq.- 2002.- 3 dekabr.
**Almaniya Krallığı** (*lat.* Regnum Teutonicorum) — müasir Almaniya (AFR) ərazisindəki orta əsr dövlətlərini (krallıqlarını) ifadə etmək üçün istifadə edilən tarixşünaslıq termini.

Bu termin adətən Müqəddəs Roma İmperiyasının (Alman-Roma İmperiyası) tərkibindəki alman torpaqlarına şamil edilir.

843-cü ildə Verden müqaviləsi ilə Frank İmperiyasını imperator I Lüdovikin üç oğlu arasında bölüşdürdü. Ən böyük oğul, imperator I Lotara Orta krallıq, ortancıl oğul II Lüdovikə Şərqi Frank Krallığını, II Keçəl Karla isə Qərbi Frank Krallığını verildi.

Almaniya kralı II Lüdovikin nəsli X əsrin əvvəllərinə qədər Şərqi Frank krallığını idarə edirdi. Bu müddət ərzində onlar Lotaringiya hesabına öz dövlətlərinin ərazisini genişləndirdilər. 870-ci ildə Mersen müqaviləsi ilə II Lüdovik Lotaringiyanın şərq hissəsini, 880-ci ildə isə Ribemont müqaviləsi ilə Kiçik III Lüdovik Lotaringiyanın qərb hissəsini öz mülklərinə birləşdirdi.

Almaniya Krallığı beş böyük qəbilə hersoqluğundan — Saksoniya, Bavariya, Frankoniya, Şvabiya və Lotaringiyadan ibarət idi ki, bunlar qəbilə tərkibində nisbətən homogen yarımmüstəqil dövlət qurumları idi. Azyaşlı IV Lüdovikin hakimiyyəti dövründə tayfa hersoqlarının gücü xeyli artdı, kral hakimiyyətinin mexanizmləri isə zəiflədi. Vəziyyət krallığın cənub-şərq sərhədlərinin müdafiə sistemini tamamilə məhv edən davamlı macar basqınları ilə çətinləşdi. Xarici təhlükələri dəf etmək və dövlət hakimiyyətini saxlamaq təşəbbüsü bölgə hökmdarlarına keçdi: Bavariya, Saksoniya və Frankoniya hersoqları.
Məzmun
------

Azərbaycanın qəhrəman təyyarəçilərinə həsr olunan filmin ikinci hissəsində Azərbaycanın ilk qadın hərbi təyyarəçisi, aviasiya kapitanı, Bakı aeroklubunun yetişdirməsi, Jukovski adına hərbi-hava akademiyasının məzunu, İkinci Dünya müharibəsi illərində 500-ə qədər döyüş əməliyyatının bilavasitə iştirakçısı Züleyxa xanım Seyidməmmədovadan bəhs edilir.

Film haqqında
-------------

Film faşizm üzərində qələbənin 50 illiyi münasibətilə çəkilmişdir.

Filmdə səslənən mahnının bəstəkarı Tofiq Babayev, sözlərin müəllifi A. Rəsuldur. Mahnını ifa edən Flora Kərimovadır.

Filmdə Azərbaycan Respublikası Dövlət kino-foto-fono arxivinin və şəxsi arxiv materiallarından istifadə olunmuşdur.

Film hazırlandığı zaman filmin qəhrəmanı Züleyxa xanım Seyidməmmədova dünyasını dəyişdi.

Filmdə səslənən Tofiq Quliyevin bəstələdiyi və Rəşid Behbudovun ifa etdiyi "Züleyxa xanım" mahnısı məhz Züleyxa Seyidməmmədovaya həsr edilmişdir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Nazim Rza İsrafiloğlu
**Rejissor:** Nazim Rza İsrafiloğlu
**Operator:** Nəriman Şıxəliyev
**Səs rejissoru:** Ramiz Bağırov
**Rejissor assistenti:** [[Sahib Heybətov
**Operator assistenti:** Mətləb Yaqubov
**Montaj edən:** İlham İsayev, Yafət Xeyirov, Etibar Həsənov, Elman Nəbiyev, Namiq Tağıyev, Arzu Qasımov
**Redaktor:** Oqtay Orucov, Vüqar Tapdıqlı
**Məsləhətçi:** Məzahir Abbasov (tarix elmləri doktoru)
**Aparıcı:** Nazim Rza İsrafiloğlu
**Filmin direktoru:** Məhyəddin Əsgərov
**Musiqilərindən istifadə edilən bəstəkar:** Lüdviq van Bethoven, Arif Məlikov ("Axırıncı aşırım" bədii filmindən musiqi), Fərəc Qarayev, Tofiq Babayev, Cavanşir Quliyev
**Mahnı ifa edən:** Flora Kərimova
### Filmdə iştirak edənlər

Züleyxa Seyidməmmədova (Azərbaycanın ilk qadın hərbi təyyarəçisi)
Məzahir Abbasov (tarix elmləri doktoru)
Tofiq Quliyev (bəstəkar)

Çəkilişə köməklik edən qurum
----------------------------

"Azərbaycan Hava Yolları" Dövlət Konserninin "AZALAERO" şirkəti

İstinadlar
----------

1. 1 2  "İTV Nazim Rzanın filmlərini niyə oğurlayır?". 2019-05-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-16.

Mənbə
-----

* Nazim Rza. Üçüncü dalğanın meridianlarında. Bakı:Zərdabi LTD, 2017, səh 341.
**Bhumibol Adulyadey** (tay ภูมิพลอดุลยเดช; 5 dekabr 1927[…] – 13 oktyabr 2016[…]) — 1950-2016-cı illərdə Tailand kralı.

Həyatı
------

Bhumibol Adulyadey 5 dekabr 1927-ci ildə ABŞ-də anadan olub. Çakri sülaləsindəndir. 9 iyun 1946 ildə taxta çıxan Bhumibol Adulyadey bütün Tailand xalqı tərəfindən çox səvilir və inanılmaz hörmət duyulur. Tacgüzarlığı dövründə xalq ona "Böyük" (tay  มหาราช, Maharaja) ləqəbini verdi. Tailand xalqı onu özlərinə həm kral, həm də ruhani bir lider olaraq görür. Xalqın onu bu qədər sevməsinin digər bir səbəbi isə bütün ölkəni gəzib, xalqa danışaraq o bölgəyə bir rifah gətirməsidir.

Bhumibol Adulyadey musiqi ilə məşğul olur. 30-dan artıq caz musiqisi bəstələyib. Benni Qoodman, Cek Tearqarden kimi əfsanə cazcılar ilə eyni səhnədə saksafon çalacaq qədər usta bir musiqiçidir.

Bhumibol Adulyadey yaxşı bir fotoqraf kimi ölkədə ad çıxarıb.

Bhumibol Adulyadey ixtiraları ilə dünya miqyasında tanınıb və patentləri var. Ən məşhur patenti süni buluddur.

Bhumibol Adulyadey siyasəti sevmir və dövləti xüsusi müşavirləri vasitəsilə idarə edir.

Bhumibol Adulyadeyin portret və fotolorı ölkəni başdan ayağa bürüyüb. Bir isveçrəli turist onun divara yapışdırılmış portretinə saqqal çəkdiyinə görə 15 il həbs cəzası alıb.

O, ölkədə taxtda əyləşmiş ən uzun ömürlü kraldır. Ömrünün sonuna qədər kral taxtında olan Bhumibol 70 il kral olmuşdur. Hakimiyyəti dövründə bir neçə dəfə üsyan və qiyam baş vermiş, hamısını özü birbaşa danışıqlar apararaq yatırmışdır.

1990-cı illərdə Taylandın demokratikləşdirilməsində kralın çox böyük rolu olub.

O, 2006-cı ildə baş nazir Taksin Çinavatın hökumətini devirmiş hərbi xuntanı devirmişdi. 2014-cü ilin mayında hərbi çevrilişdən sonra kral general Prayut Çan-Oçu Milli Sülh və Asayiş Şurasının sədri təyin etmişdi.

Bhumibol Adulyadey ABŞ-də anadan olduğundan yeganə monarxdır ki, bu ölkənin vətəndaşlığını birbaşa ala bilər.

2005-ci ildə Tailandda baş verən sel fəlakətində kral selin bol məhsullu çəltik tarlalarını zərərə uğradacağını görmüş və selin su yollarının yönünü dəyişdirib, ölkəni çox böyük bir zərərdən qurtarmışdır.

Dünyanın ən varlı ölkə başçıları arasında siyahıda ikinci yeri 30 milyard dollar sərvəti olan Tayland kralı Bhumibol Adulyadey tutur.

Bhumibol Adulyadeyin təvəllüd günü Tailandın milli bayramıdır. Səhhətində yaranan problemlərə görə, Banqokda Sirirat xəstəxanasına yerləşdirilən kral 13 oktyabr 2016-cı ildə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2  Bhumibol Aduljadeh // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.).
3. ↑  "A Royal Occasion speeches". Journal. Worldhop. 1996. 12 May 2006 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 July 2006.
4. ↑  Handley, Paul M. (2006). The King Never Smiles. Yale University Press. ISBN 0-300-10682-3.
5. ↑  Grossman, Nicholas; Faulder, Dominic (2012). King Bhumibol Adulyadej – A Life's Work. Editions Didier Millet. ISBN 9814260568.
6. ↑  "Tailand kralı vəfat etdi". 2016-10-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-13.
**Tullantılar** – istehsal, məişət, nəqliyyat və başqa sahələrdə əmələ gələn və bilavasitə yerində istifadə edilməyən tullantılar. Lakin tullantılardan təsərrüfatın qeyri sahələri üçün real və potensial məhsul kimi istifadə etmək olar. Yararsız tullantı zibil sayılır.

Tullantıların fiziki zərərsizləşdirilməsi
-----------------------------------------

Təhlükəli və zərərli komponentləri məhv etmək məqsədilə tullantıla

ra fiziki agentlərlə (radiasiya, işıq və s.) təsir göstərilməsi.

Tullantılar haqqında məlumat asan

Tulantılar haqqında geniş mılumat

Tullantıların neytrallaşdırılması
---------------------------------

Tullantıların turş və qələvi xassələrini neytrallaşdırma prosesi.

Tullantıların norması
---------------------

Müəssisənin ətraf mühitə atılacaq maye və ya qaz tullantılarının icazə verilən ümumi miqdarı. Tullantıların norması elə hesablanır ki, müəyyən regionun bütün müəssisələri tərəfindən atılan zərərli tullantıların miqdarı yol verilən konsentrasiyanı keçməsin.

Tullantıların susuzlaşdırılması
-------------------------------

Texnoloji üsul tətbiq etməklə tullantılardan suyun ayrılması və onun yenidən istifadəsi. Tullantıların bioloji zərərsizləşdirilməsi, tullantıların zərərli komponentlərinin, çirkab sularında isə mikroorqanizmlərin və üzvi maddələrin yox edilməsi.

Tullantısız texnologiya
-----------------------

Təbii resurslardan səmərəli istifadə etmək məqsədilə ayrı-ayrı təsərrüfat və sənaye kompleksindən tullantısız məhsul almağa yönəldilən texnologiya. Tullantısız texnologiya bütün sənaye və kənd təsərrüfatı istehsalının ekoloji strategiyası hesab olunur. Tullantısız texnologiyanın inkişafının əsas istiqamətləri aşağıdakılardır: tullantıların utilləşdirilməsi, xammal və materiallardan kompleks istifadə edilməsi, qapalı siklli istehsalın təşkili, çirkab suların atılmaması, zərərli maddələrin atmosferə buraxılmaması.

Xarici keçidlər
---------------

* BƏRK SƏNAYE TULLANTILARININ TƏKRAR EMALININ İQTİSADİ SƏMƏRƏLİYİ"

Həmçinin bax
------------

* Radiaktiv tullantılar
* Məişət tullantıları
* Plastik çirklənmə

İstinadlar
----------

1. ↑  Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ensiklopedik ekoloji lüğət Bakı 2008
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: İlqar Məmmədov (dəqiqləşdirmə).

**Məmmədov İlqar Aydın oğlu** ({{DVTY}} şablonu boşdur ) — Azərbaycan Respublikası Daxili Qoşunların Ali Hərbi Məktəbinin Sabiq rəisi .

Həyatı
------

7 oktyabr 1970-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Şirvan şəhərində anadan olmuşdur. 
1991-ci ildən SSRİ Silahlı Qüvvələrinin Lvov Ali Hərbi Məktəbini, 2005-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Hərbi Akademiyasını və 2009-cu ildə Türkiyə Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Hərbi Akademiyasını bitirmişdir. 1991—1992-ci illərdə SSRİ Silahlı Qüvvələrində zabit kimi xidmət etmişdir.

1992—2013-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Daxili Qoşunlarında tabor komandirinin tərbiyə işlər üzrə müavini, tabor komandirinin müavini - qərargah rəisi, əlahiddə tabor komandirinin birinci müavini, alay komandirinin tərbiyə işləri üzrə köməkçisi, tabor komandiri, Tədris alayında silsilə rəisi, alay komandirinin birinci müavini – qərargah rəisi, alay komandiri, Ali Hərbi Məktəb rəisinin müavini — qərargah rəisi vəzifələrində xidmət etmişdir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 8 mart 2014-cü il tarixli Sərəncamı ilə general-mayor hərbi rütbəsi verilmişdir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 25 fevral 2014-cü il tarixli Sərəncamı ilə general-mayor Məmmədov İlqar Aydın oğlu Azərbaycan Respublikası Daxili Qoşunları Ali Hərbi Məktəbinin rəisi vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

Ailə
----

İlqar Məmmədov Ailəlidir və İki övladı var.

Mükafatları
-----------

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 11 mart 2008-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 11 mart 2008-ci il tarixli Sərəncamı ilə "igidliyə görə medalı ilə təltif edilmişdir.

Mənbə
-----

* Ali Hərbi Məktəb

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunların Ali Hərbi Məktəbinin rəisi general - mayor Məmmədov İlqar Aydın oğlu". Mia.gov.az. 2023-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-03-13.
2. ↑  ""Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə - Məmmədov İlqar Aydın oğlu". e-qanun.az.
3. ↑  ""İgidliyə görə" medalı -İlqar Məmmədov". e-qanun.az. 2024-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-03-13.
**Cuzi Ferreri** (17 aprel 1979-cu ildə Palermo, İtaliyada anadan olub) Giuseppa Gaetana Ferreri, səhnə adı Cuzi, italyan müğənnisi və bəstəkarıdır.

2008-ci ildə Cuzi,İtaliyanın "istedad şousu X faktoru" istedad şousunda iştirak etdi və burada ikinci oldu. Şəxsiyyəti və nadir səsi ilə o, Sarah Vaughan, Bessie Smith və Amy Winehouse kimi adlarla müqayisə edilmişdir.

karyera
-------

2008-ci ilin iyul ayında SonyBMG İtaliya Ferreri-nin italyan pop ulduzu Tiziano Ferro tərəfindən yazılmış "Non Ti Scordar Mai Di Me" (''Məni hiçvaxt unutma") adlı debüt sinqlı və 60-70-ci illərin 5 klassik mahnısından ibarət debüt EP-ni (debüt albomu) buraxdı. azad edilib. Onun sinqlı 15 həftə ardıcıl olaraq İtalyan single hitlərində bir nömrədə qaldı və indiyə qədər siyahılarda ən uğurlu sinql oldu. Onun albomu 11 həftə İtaliya albomları siyahısında birinci yerdə qaldı.

Albom buraxın
-------------

2008-ci ilin oktyabrında Ferreri'nin "Novembre" (noyabr) sinqlı Gaetana adlı rəsmi debüt albomunda işıq üzü gördü. Mahnı İtaliyada bir nömrəli premyer oldu və daha sonra 8 həftə hit-paradları saxladı. Albom 14 noyabr 2008-ci ildə amerikalı müğənni-bəstəkar və prodüser Linda Perri və italyan pop müğənnisi Tiziano Ferro ilə birlikdə buraxıldı. Itunes italyan chartində bir nömrə oldu və ilk həftəsində 80.000 (səksən min) satıldı. Albom İtaliyada indiyədək 270.000-dən çox (iki yüz yetmiş min) satılıb. 2009-cu ilin əvvəlində Gaetana albomu Fransa və İspaniyada da buraxılacaq.

### Albom

| il | Başlıq | Məlumat | ən yaxşı status |
| --- | --- | --- | --- |
| </br> İTA | </br> ISV | </br> YUN | </br> KIB CUM | </br> BEL | </br> DÜNEN |
| 2008 | ***Qaetana**** debüt albomu
* Buraxılış tarixi: 14 noyabr 2008-ci il
* Tag: Sony BMG, Ricordi
* Format: CD, rəqəmsal yükləyin
 | * Ümumi satış: 600.000+
* Sertifikatlaşdırma IFPI : Qızıl
* Sertifikatlaşdırma FIMI : 7xPlatinum
* Sertifikatlaşdırma FIMI : Diamond
 | 2 | 20 | 2 | 5 | 52 | 21 |

### zirvəyə çatan sinqllar

| il | Başlıq | Dövlətlərin siyahısı |
| --- | --- | --- |
| İtaliya | Yunanıstan | İsveçrə top 100 | Bolqarıstan | Belçika | Avropanın top 200 |
| 2005 | Il Party | - | - | - | - | - | - |
| 2008 | Non ti Scordar Mai Di Me | **bir** | **bir** | 26 | - | 14 | 14 |
| Novembre | **bir** | 7 | 65 | 18 | - | 24 |
| 2009 | *Stai fermo li* | 15 | - | - | - | - | 59 |
| *La scala (Pilləkən)* | 27 | - | - | - | - | 177 |
| 2009 | *Ma il cielo é semper più blu* | 2 | - | - | - | - | 44 |
| 2014 | Ti Porto A Cena Con Me | 1 | - | - | - | - | - |

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Giusy Ferreri Rəsmi Veb saytı 7 Ocak 2009 tarihinde -də  (ital.)
**Avstriyadakı cinsi zorakılıq qalmaqalı** müxtəlif Qərb yurisdiksiyalarında katolik kilsələrinin cinsi təcavüz qalmaqalları silsiləsində cinayət işinin əsas hissələrindən biridir. Ona görə qərb ölkələrində baş vermiş həmin qalmaqallardan onu xüsusilə qeyd etmək lazımdır.

Kardinal Qroer
--------------

Kardinal *alm.* Hans Hermann Groër‎ cinsi sui-istifadə ittihamı ilə II İohann Paul tərəfindən Vyana arxiyepiskopu vəzifəsindən uzaqlaşdırıldı. Papa Qroerin 75 illik yubileyi münasibətilə yazdığı istefa məktubunu rəsmi olaraq qəbul etdi. Ölümünə qədər iddiaları ictimaiyyət qarşısında şərh etməkdən qəti şəkildə imtina edən Qroer cinsi istismar qalmaqallarında iştirak edən ən yüksək səviyyəli katolik ruhanilərindən biri idi.

Qroer bir neçə ay Drezdendə qaldı və daha sonra təqaüdə çıxdı. O, 83 yaşında Sankt Pöltendə vəfat etdi və Avstriyanın Marienfeld şəhərindəki Sistersiya qəbiristanlığında dəfn edildi.

Sankt Pölten seminariyası
-------------------------

Yepiskop Kurt Krenn 2004-cü ildə seminariyada bir tələbə tərəfindən yükləndiyi iddia edilən uşaq pornoqrafiyası ilə bağlı qalmaqaldan sonra tutduğu vəzifədən istefa verməli oldu. Seminariyada birinin kompüterində 40.000-ə qədər fotoşəkil və açıqlanmayan sayda filmlər, o cümlədən uşaq pornoqrafiyası tapıldı, lakin Krenn bu görüntüləri "uşaq oyunu" adlandıraraq çoxlarını qəzəbləndirdi.

II İoann Paul iddiaların araşdırılmasına göstəriş verdi və Krenn könüllü olaraq vəzifəsindən istefa verdi.

İctimai reaksiya
----------------

2004-cü ildə kilsə rəhbərləri bir sıra avstriyalıların qalmaqal nəticəsində Katolik Kilsəsini tərk etdiklərini bəyan etdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Obituary: Cardinal Hans Hermann Groer; Disgraced Archbishop of Vienna.(Obituaries) - The Independent (London, England) - HighBeam Research[*ölü keçid*][*ölü keçid*]
2. ↑  "'Exile' for disgraced Austrian cardinal". BBC News. 1998-04-14. 2004-05-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-05-23.
3. ↑  *Wiley, David.* "Pope replaces sex scandal bishop". BBC. 2004-10-07. 2008-12-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-03-21.
4. ↑  *Horowitz, Jason.* "New Bishop After Seminary Sex Scandal". The New York Times. 2004-10-08. 2012-11-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-03-22.
5. ↑  "Sex Scandal At Austrian Seminary". Associated Press. 2004-07-13. 2008-05-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-03-01.
6. ↑  "Pope orders Austria abuse inquiry". 2022-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-03-29.
7. ↑  *Willey, David.* "Pope replaces sex scandal bishop". BBC News. October 7, 2004. May 12, 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: February 6, 2012.
8. ↑  Catholic Church losing members over sex scandals (Austria)[*ölü keçid*][*daimi ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* Uşaq və Gənclərin Müdafiəsi; ABŞ Katolik Yepiskoplarının Konfransı
**Vitali Kim** (*ukr.* Віталій Олександрович Кім) (13 mart 1981, Mikolayev) — Ukraynalı iş adamı və siyasətçi. Nikolayev Regional Dövlət Administrasiyasının sədri (2020-ci ildən).

Bioqrafiya
----------

13 mart 1981-ci ildə Nikolayevdə anadan olub. Atası əməkdar basketbol məşqçisi, SSRİ gənclər yığmasının oyunçusu idi.

Kim Nikolayev adına 2 nömrəli gimnaziyanı və Admiral Makarov adına Milli Gəmiqayırma Universitetini müəssisə iqtisadiyyatı ixtisası üzrə bitirib.

1998-ci ildə sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmağa başlayıb. O, Ushuaja əyləncə kompleksinin idarəedici tərəfdaşı idi.

2003-cü ildə dövlət sektorunun audit fəaliyyəti ilə məşğul olan Ukrpromresurs şirkətində işləyib. 2005–2011-ci illərdə Nikolayevdə bir sıra müəssisələrə rəhbərlik edib, beynəlxalq investisiyalarla məşğul olub. 2015–2016-cı illərdə Ukrayna Aqrar Siyasət Nazirliyinin analitik şöbəsinə rəhbərlik edib. İnkişaf şirkətləri qrupunun yaradıcısı, o, "Apelsin", "Konsept" və "Uyutnı" yaşayış komplekslərinin tikintisi ilə məşğul idi.

Siyasi fəaliyyət
----------------

2019-cu ildə prezident və parlament seçkilərində Xalqın qulluqçusu partiyasının Nikolayev bölməsində könüllü olub. 2020-ci il yerli seçkilər zamanı o, partiyasız qalaraq, 2 saylı Xalqın Qulluğundan Nikolaev Şəhər Şurasının deputatlığına namizəd olub. Kim həm də partiyanın seçki qərargahının rəhbəri idi, şəhər və vilayət şuraları üçün kampaniya aparırdı.

25 noyabr 2020-ci ildə Ukrayna Prezidenti Vladimir Zelenski Kimi Nikolayev Vilayət Dövlət Administrasiyasının sədri təyin edir.

Mükafatlar
----------

III dərəcəli Bohdan Xmelnitski ordeni (6 mart 2022) — Ukraynanın dövlət suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunmasında mühüm şəxsi töhfəsinə, yaşayış məntəqələrinin rus işğalçılarından müdafiəsinin təşkilində göstərdiyi cəsarət və fədakar fəaliyyətə görə.

Şəxsi həyat
-----------

Həyat yoldaşı — Yuliya. Üç uşaq böyüdür: iki qızı — Yevgeniya və Aleksandra, həmçinin Ruslan adlı bir oğul.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Акимова Юлия.* "«Вставай и делай что-то полезное...»: интервью с руководителем штаба «Слуги народа» в Николаеве Виталием Кимом". news.pn (rus). 2020-10-16. 2020-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-26.
2. ↑  *Середа Катерина.* "Арахамия рассказал, кто возглавит избирательный штаб «Слуги народа» в Николаеве". nikvesti.com (rus). 2020-06-01. 2021-05-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-26.
3. ↑  "Миколаївська міська рада". cvk.gov.ua (ukrayna). 2022-02-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-26.
4. ↑  "Президент назначил Виталия Кима главой Николаевской ОГА". Официальное интернет-представительство Президента Украины (rus). 2020-11-25. 2022-03-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-26.
5. ↑  "Указ президента України №112/2022". Офіційне інтернет-представництво Президента України (ukrayna). 2022-03-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-06.