recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Çənəli zəlilər**  (*lat.* GNATHOBDELLIDA) Zəli sinfinə aid dəstə.

Haqqında
--------

Əksər zəlilər ağız boşluğunda çənələr inkişaf etmişdir. Çənələr üç ədəd olub, mişar kimidir. Mayalanmaları spermatoforlar vasitəsilədir. Tibb zəlisində cütləşmə orqanı vardır. Dəstənin *Hirudinidae* fəsiləsində olan növləri geniş yayılmışdır. Bu zəlilər yaxşı üzmək qabiliyyətinə malik olub, yumurtalarını torpağa qoyurlar. Fesilənin xarakterik nümayəndələrindən biri at zəlisidir *(Limnatis nilotica).* At zəlisinin uzunluğu 8–10 sm, eni l-1,5 sm-dir. Bədənin üzəri sarı və qəhvəyi rənglərin qarışığı olan yaşıl rəngdə, qarın hissəsi isə açıq-yaşıl rəngdədir. Bu növ orta Asiyanın, Qazaxıstanın , Zaqafqaziyanın şirin su hövzələrində geniş yayılmışdır. At zəlisi insanda və heyvanlarda limnatioz xəstəliyi törədir. Tibb zəlisindən fərqli olaraq, at zəlisi tez-tez qidalanır, gündə bir neçə dəfə qan sorur. Limnatis sahibinin selikli qişasına yapışaraq ağır xəstəlik törədir, və çox vaxt bu xəstəlik ölümlə nəticələnir. Sahib su içərkən qəbul olunmuş zəli dodağa, diş ətinə, udlağa, dilə, qida borusuna yapışır. Həmçinin zəli qırtlaq yarığı ətrafına, qırtlağa , burun dəliklərinədə yapışa bilir. Sahibin tənəffüs yollarında zəlinin uzun müddət qalması tənəffüsün çətinləşməsinə səbəb ola bilər. Sahibin çoxlu qan itirməsi eyni zamanda orqanizmi də zəiflədir. Limnatis turkestanica Orta Asiyada rast gəlinir. Su içərkən zəli sahibinin burun-udlağına daxil olaraq , orada qanla qidalanır. Bu nahiyədə güclü qıcıqlanmaya və qanaxmaya səbəb olur ki, zəli oradan cərrahiyə əməliyyatı ilə çıxardılır. Şri-Lankanın cəngəlliklərində , Hindistanda, İndoneziyada Haemodipsa cinsindən olan quruda yaşayan zəlilər geniş yayılmışdır. Bu zəlilər quru yerlərdə, otların arasında və yarpaqların altında gizlənərək, insanlara və heyvanlara hücum edirlər. Yalançı at zəlisidə geniş yayılmışdır. Yalançı at zəlisi tibb zəlisinə bənzəyir. Uzunluğu 10–15 sm –dir. Bel tərəfi tünd-boz və ya qara-sarımtıl rəngdə, qarın hissəsi isə sarımtıl – boz və ya bozumtul-yaşıl rəngə çalır. Həmçinin yalançı at zəlisi sahibin bədəninə yapışsa da , dərini kəsmir və qanla qidalanmır.

Mənbə
-----

**B.İ.Ağayev, Z.A.Zeynalova. Onurğasızlar zoologiyası.** Bakı , "Təhsil" 2008 , 568 səh

Həmçinin bax
------------

* Qıllı zəlilər
* Xortumlu zəlilər

İstinadlar
----------

1. ↑  Dogel, Onurğasızlar zoologiyası, Bakı-2007, səh.233

Xarici keçidlər
---------------

* Limnatis nilotica
* Sanguessuga-do-cavalo (Limnatis nilotica) no Gerês 2013
**Lui Nicolas Davu** (10 may 1770[…] – 1 iyun 1823[…], Paris) - "dəmir marşal" ləqəbinə sahib olan bu fransız marşalı Napoleon Bonapartın sərkərdəsi olmuş, və Fransa tarixində Napoleonun heç bir döyüşdə məğlub olmayan yeganə marşalı kimi tarixə düşmüşdü.

Həyatı
------

1770-ci ildə anadan olan Lui Davu Napoleonla birgə Briensk hərbi məktəbində təhsil almışdı.

General-mayor Davu 1798-1801-ci illərdə Napoleonun Misirə olan yürüşündə iştirak etmişdi. Süvari dəstələrinin başçısı olan Davu xüsusilə 1799-cu il Əbukir döyüşündə fərqlənir. Həmin döyüşdə Napoleonun 7 minlik ordusu Mustafa Paşanın rəhbərlik etdiyi 15 minlik türk ordusu darmadağın etmişdi. 
Bu ekspedisiyadan sonra Davu Napoleonun yaxın çevrəsinə daxil olur və 1800-1801-ci illər arasında Napoleonun İtaliya ordusunun süvari dəstələrinin başçısı olur.

1804-cü ildə Davu ən yüksək hərbi vəzifəyə layiq görülür- o Fransanın marşalı adını alır və Napoleonun məsləhətçilərindən biri olur.

2 dekabr 1805-ci ildə Auserlits yaxınlığında baş verən və tarixə "Üç imperatorun döyüşü" kimi düşən döyüşdə Napoleonun hərbi dəstələri Rus-Avstriya birləşməsini darmadağın edir.

1806-cı il də "dəmir marşal" üçün uğurlu olur. Güclü Prusiyaya qarşı Auerştedst yaxınlığındakı döyüşdəki parlaq qələbədən sonra imperator Napoleon ona ordenlərlə yanaşı Auerştedstın hersoqu vəzifəsinə təyin etmişdi.

Lev Tolstoy "Hərb və Sülh" əsərində Davunun nəyə görə özünə iqamətgah kimi çirkli bir sarayı seçdiyini belə izah edir: "Davu o şəxslərdəndi ki, bilərəkdən özlərini tutqun həyat şəraitinə salırlar ki, həyatda tutqun olmağa haqqları olsun."

"Mən Parisi yalnız sizə etibar edə bilərəm"- Napoelon belə deyərək, ön cəbhələrə yollanmaq istəyən Davunu öz fikrindən çəkindirmək istəyirdi.

Napoleon hökumətinin hərbi və siyasi məğlubiyyətindən sonra Davu Napoleona sadiq qalan azsaylı marşallardan idi. Burbonların Fransada yenidən hakimiyyəti ələ keçirməsindən sonra Davu bütün fəxri adlarından məhrum olur. Lakin onun cəmiyyət içində, həmçinin orduda məşhurluğu çox böyük idi. Burbonların ona olan münasibəti cəmiyyətdə ciddi etirazlara səbəb olur, buna görə də Davuya bütün hərbi adlar qaytarılır. Bundan başqa 2 ildən sonra o, Fransanın perı vəzifəsinə təyin olunur.

Mənbə
-----

Xarici keçidlər
---------------

NAPOLEONUN MƏĞLUB OLMAYAN YEGANƏ MARŞALI: LUI DAVU

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  Louis Nicolas Davout d' auerstaedt prince d' eckmuhl // Léonore verilənlər bazası (fr.). ministère de la Culture.
3. ↑  Louis-Nicolas Davout, duke of Auerstedt // Encyclopædia Britannica (ing.).
4. ↑  Даву Луи Никола // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
**Böyük Bahama** (*ing.* Grand Bahama*)* — Baham adalarının ən şimal adalarından biri. Florida sahillərindən cəmi 90 kilometr (56 mil) məsafədə yerləşən Böyük Bahama ABŞ-yə yaxın ən böyük adadır. Sahəsi 1373 km2, əhalisi — 51,756 nəfərdir.

Tarixi
------

Adanın bilinən ən qədim sakinləri daş dövrünə aid ovçu-yığıcı siboneylərdir. Onlardan dekorativ qabıqlar və ya zərgərlik kimi artefaktlardan başqa çox az şey qalmışdır. Bu ibtidai xalq öz yerini Cənubi Amerikadan olan aravaklara vermişdir. Onlar Karib dənizinin çox hissəsində məskunlaşmışdılar. Güman edilir ki, Böyük Bahama adasındakı aravak icmaları lukayanlar adı ilə tanınmağa başlamışdır. Hesablamalara görə, 1492-ci ildə İspaniya konkistadorlarının Böyük Bahamaya gəlişi zamanı burada təqribən 4 min nəfər var idi. Qısa müddət sonra buradakı lukayan icması Avropadan gələn xəstəliklərinin yayılması, avropalılar tərəfindən həyata keçirilən kütləvi qırğınlar və köləlik səbəbilə tamamilə yox olmuşdur. Buna görə, onların mədəniyyətləri haqqında çox şey bilinmir.

İstinadlar
----------

1. ↑  GeoNames (ing.). 2005.
2. ↑  Большо́й Бага́ма Arxivləşdirilib 2021-12-28 at the Wayback Machine // Словарь географических названий зарубежных стран / Отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд. перераб. и доп. — М. : Недра, 1986. — С. 54.
3. ↑  "Bahamas Districts". 2020-02-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-17.
Böyük Buxarest yanğını, akvarel
Yanan Müqəddəs Qeorqi kilsəsi
Böyük Buxarest yanğını
**Böyük Buxarest yanğını** (*rum.* Focul cel mare) — 23 mart 1847-ci ildə baş verən Buxarest tarixindəki ən böyük yanğın. Yanğın nəticəsində 1850 bina yanır (şəhərin təxminən üçdə biri). Valaxiya hakimi Qeorqe III Dmitri Bibeskunun dediyinə görə, şəhərin ən çox məskunlaşdığı və ən zəngin hissəsi bu yanğından daha çox zərər görür. Burada tacirlər və sənətkarların çoxlu taxta ikimərtəbəli binaları var idi, onların emalatxanaları birinci mərtəbədə, yaşayış yerləri isə ikinci mərtəbədə yerləşirdi.

Öncəki vəziyyət
---------------

XIX əsrdə Buxarestin böyük bir hissəsi taxta evlərdən qurulmuşdur. Bu dar küçələrlə birlikdə yanğın hadisəsi halında sakinlər üçün böyük təhlükə yaradırdı. Fanariotlar dövründən bəri davamlı yanğın təhlükəsi var idi. Buna görə türk ağasının əmri ilə insanlar onun iqamətgahının ətrafında daim növbə çəkirdilər. Üzvi qaydalar qəbul edildikdən sonra Valaxiyada qərbiavropa su nasosları ilə təchiz olunmuş yanğınsöndürənlər meydana gəlir.

Yanğın
------

Yanğın günortadan sonra Zoitsa Druqenskinin Müqəddəs Dmitri kilsəsindəki yepiskop Buzeun həyətindəki evində başladı. Güclü cənub küləyi səbəbiylə yanğın üçbucaqlı birformada yayılır. Yanğın şəhərin kənarına qədər yayılır, amma orada o qədər sürətlə yayıla bilir. Çünki həyətlərin ərazisi daha böyük idi. Əsgərlərin kömək etdiyi yanğınsöndürənlərin müdaxiləsi səbəbindən şəhərin qalan hissəsi yanğından qorunur.

Ancaq yanğın nəticəsində çox böyük ziyan dəyir. 158 730 kvadrat metr (61.38 ha) sahə yanır. Yanğın zamanı 15 nəfər ölür. 1850 bina məhv olur: 686 yaşayış binası, 1142 mağaza, 10 meyxana və 12 kilsə. Zərərin miqdarı 100 milyon leiy təşkil edir.

Bərpa
-----

Yanğın söndürüldükdən sonra səlahiyyətlilər şəhəri yenidən bərpa etməyə başladılar. Qeorqe III Bibesku şəxsən 6 min ley iyanə vermiş və cəmi 2 milyon 200 min ley toplanmışdır.

* Rumın Pravoslav Kilsəsi illik gəlirinin dörddə birini 500 min ley
* Milli Bankdan bütün gəlirini 220 min ley,
* Yunan-Pravoslav kilsəsinin Rumıniya monastırlarından 700 min ley
* Rumıniya xəzinəsinin ehtiyat fondundan 300 min ley
* Bütün əsgər və işçilərin aylıq əmək haqqından 300 min ley
* Şəhər rəhbərliyindən 180 min ley

Bərpa üçün maliyyə vəsaiti Avstriya, Türkiyə və Rusiya, habelə Leypsiq iş adamları, Rotşild ailəsinin bankirləri və şəxsən Qeorq von Sina ayırmışdı. Şair Vasile Alexandri, bir qrup Moldova sakini ilə birlikdə 50.715 ley yardım etmişdi. Paytaxt xaricində yaşayan və yanğın zamanı xəsarət almayan Valaxiyalılar, Buxarest sakinləri 276,357 ley ayırdılar.

İstinadlar
----------

1. ↑  Georgescu, p.55, 58
2. ↑  *Istoria orașului...*, p. 201
3. ↑  Georgescu, p.64
4. ↑  *Istoria orașului...*, p. 202
5. ↑  Georgescu, p.58
6. ↑  Georgescu, p.58-59
7. ↑  Georgescu, p.60

Ədəbiyyat
---------

* Florian Georgescu, «Focul cel mare din martie 1847», in *București: Materiale de istorie și muzeografie*: VII, 1969, Muzeul de Istorie a Municipiului București
* Florian Georgescu (coord.), *Istoria Orașului București*, 1965, Muzeul de Istorie a Municipiului București
**Arauka** — Kolumbiyanın Arauka deparatamentində yerləşən şəhər, Venesuela ilə sərhəddir. Tam adı Santa Barbara Araukadır. 
Şəhər dağlıq yerdədir və tez-tez daşqınlara məruz qalır.

Tarixi
------

Arauka ərazisi 1536-cı ildə Almaniyalı konkistador Xorxe de la Espira tərəfindən əsası qoyulmuşdur. Lakin kondistadorlar bu yerdə qalmadılar və Eldorado da axtarışa yolandılar. Daha sonra yezuitlər gəlidi və yaşayış məntəqələrini burda qurdular. 
Arauka şəhəri, 4 dekabr 1780-ci ildə Xuan İsidro Daboyn tərəfindən kiçik kənd Quaxironun yerində əsası qoyuldu. Burada kiçik bi hind ailəsi 10 ilə yaxın yaşadı.
Arauca indi Venesueladan ayrılan və öz növbəsində yerli əhalinin özünə məxsus adını verən Arauca çayının adına verildi.

Bir zamanlar şəhər Kasanare vilayətinin paytaxtı idi. Kasanare müasir Araukanın indiki departamentindən daha böyük idi.

Arauk çayı üzərindəki körpünün görünüşü

Həmçinin bax
------------

* Kolumbiyanın inzibati bölgüsü
* Arauka (departament)
* Letisiya
* Medellin
* Kartaxena
* Boqota

İstinadlar
----------

1. ↑  2005 census of Colombia.
2. ↑  "World Gazetteer". May 15, 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt
* Arauka xəbərləri
* Arauca llanera music
**Araqonlu Elyanora** (*isp.* Leonor de Aragón; *port.* Leonor de Aragão) (1 fevral 1402, Medina-del-Kampo[d], Kastiliya və Leon – 19 fevral 1445, Toledo) — Portuqaliya kralı I Eduardın xanımı, Portuqaliyanın kraliça-konsortu.

Həyatı
------

Atası Araqon kralı I Ferdinand, anası isə Alburkerkeli Elyanoradır. Hələ 14 yaşında ikən atası vəfat etdi və qardaşı V Alfonso adıyla Araqon taxtına çıxdı. Daha sonra qardaşının və anasının səyləriylə, 22 sentyabr 1428-ci ildə Portuqaliya kralı I Conun böyük oğlu Eduardla evləndirildi. Cütlüyün doqquz övladı olsa da, bunlardan yalnız beşi yetkinlik yaşına çata bildi. 1433-cü ildə kralın vəfatıyla əri I Eduard adıyla Portuqaliya taxtına əyləşdi və beləcə, Elyanora Portuqaliya kraliçası oldu. Ancaq eyni gün 4 yaşlı oğlu Con da vəfat etdi.

Kraliça olaraq siyasi baxımdan nüfuz sahibi deyildi. Bu səbəblə kraliçalıq dönəmiylə bağlı yetərli məlumat yoxdur. Buna baxmayaraq 9 sentyabr 1438-ci ildə vəfat edən I Eduard öz vəsiyyətində bütün dövlət idarəsini xanımına vəsiyyət etmişdi. 6 yaşlı oğlu Afonso kral, o əsnada son övladına hamilə olan Elyanora isə kortes birliyinin də təsdiqi ilə taxt naibəsi elan edildi. Mərhum kralın vəsiyyətinə əsasən naibəliyə təyin edilən Elyanora yerli əsilzadələrin dəstəyini qazansa da, dövlət idarəsində təcrübəsiz idi. Üstəlik Araqonlu olması, xalq tərəfindən narazılığa səbəb oldu. Qaynı olan Koimbra hersoqu İnfant Pyotrun dəstəyi ilə Lissabonda onun naibəliyinə qarşı üsyan başladı. Ancaq Araqondan dəstəyə gələn qardaşı Conun da yardımıyla üsyan yatırıldı.

Uzun sürən sülh danışıqları bəzi müxalif qüvvələrin araya girməsiylə nəticəsiz qaldı. Bu əsnada Elyanora son övladı Yuannanı dünyaya gətirmiş, ən böyük qızı Filipa isə tutulduğu uşaq xəstəliyi səbəbilə vəfat etmişdi. Bütün bunların ardından kortes birliyi İnfant Pyotru taxt naibi elan etməyə məcbur oldu. Elyanora bir müddət buna etiraz etsə də, davam edən münaqişələrə son qoymaq üçün 1440-cı ilin dekabrında Kastiliyaya qaçmağa məcbur oldu. Bu əsnada səhhəti də pisləşən Elyanora uzun sürən xəstəliyin ardından 19 fevral 1445-ci ildə Toledoda vəfat etdi. Cənazəsi Portuqaliyaya gətirilərək Batalha məzarlığına dəfn olundu.

Övladları
---------

* İnfant Con (d. oktyabr 1429 - ö. 14 avqust 1433)
* İnfanta Filipa (d. 27 noyabr 1430 - ö. 24 mart 1439)
* **V Afonso**
* İnfanta Mariya - bir gün sonra vəfat etdi.
* İnfant Ferdinand
* İnfanta Elyanora
* İnfant Eduard - bir neçə saat sonra vəfat etdi.
* İnfanta Ketrin (d. 26 noyabr 1436 - ö. 17 iyun 1463)
* İnfanta Yuanna

İstinadlar
----------
**Tupolev Tu-95** (NATO kod adı *Bear*) – Soyuq müharibə dövründə SSRİ-də Tupolev zavodu tərəfindən istehsal edilmiş, uzun ömürlü və çox uğurlu strateji bombardmançı və raket daşıyıcı təyyarə.

2011-ci ildə hələ də xidmətdə olan bu təyyarənin, Rusiya Hərbi Hava Qüvvələrinin aldığı qərara əsasən 2040-cı ilə qədər sərhəd təhlükəsizliyi kimi xidmətdə qalması nəzərdə tutulub. Tu-95 dörd ədəd Kuznetsov turboprop tipli mühərrikə malikdir. Bunun sayəsində bütün zamanların ən sürətli və güclü təyyarələrindən biri hesab olunur. İndiyə kimi xidmətə girən tək turboprop motorlu bombardman təyyarəsidir. Donanma kəşfiyyat variantına Tu-142 adı verilmişdir. Bundan başqa, Çar Bombası adlı bomba xüsusi olaraq hazırlanmış Tupolev Tu-95 təyyarəsindən atılıb. "95" təyyarəsinin hazırlanmış variantlarının ümumi sayı, seriya modifikasiyalar, laboratoriyalar və həyata keçməyən layihələr uçan təcrübə nümunələri ilə birlikdə təxminən 500 vahiddir. Suriyada Tu-95 praktiki tətbiq etməsi sübut etdi ki, təyyarə tək "nüvə təmkinliyinin abstrakt vasitəsi" deyil, həmçinin real müasir lokal müharibələrdə istifadə oluna bilər. National Interest qeyd edir ki, Tu-95-i "köhnəlmiş silah" hesab etmək kifayət qədər sadəlövhlükdür. Çünki faktiki olaraq belə təyyarədən böyük uzaqlığa uçmaqdan başqa heç nə tələb olunmur, amma onun real silahı X-101 kimi ən yeni qanadlı stels-raketlərdir, hansılar ki, 5500 kilometr uzaqlıqdan T-95-ə Hava Hücumundan Müdafiənin istənilən sistemlərinin hərəkət radiusları xaricində hədəflərə "cəzasız" hücüm etməyə icazə verirlər.

Tu-95 modifikasiyaları əsasında müxtəlif təyinatlı uçan laboratoriyalar, Tu-114 qitələrarası sərnişin laynerini və onun layihə nəqliyyat variantı yaradılmışdır. Öz növbəsində, Tu-114 əsasında Tu-126 radiolokasiya döyüş təyyarəsi yaradılmışdı.

Tarixi
------

Andrey Tupolevin başçılıq etdiyi Layihə Bürosu 1949-cu ildə ilk Sovet qitələrarası bombardmançı TU-85 inkişaf etdirmişdir. Erkən 1950-ci illərdə beynəlxalq siyasi vəziyyət SSRİ Hava Qüvvələrinin strateji komponentinin gücləndirilməsini tezliklə tələb edib. OKB Tupolev yeni yüksək sürətli uzun mənzilli bombardmançı dizaynını başlamaq tapşırılıb. Tupolevin layihəsi üzrə işlərin rəhbəri N.I. Bazenkov təyin edilib. Avqust 1951-ci ildən etibarən gələcək bombardmançının inkişaf planının sxemləri iş başlatdı. 31 Oktyabr 1951-ci ildə Hava Qüvvələrinin Komissiyası hazırlanmış layihəni təsdiq edib. 12 noyabr 1952-ci ildə test pilot heyəti prototip üzərində ilk uçuşunu reallaşdırdı.

İstifadəçilər
-------------

* Hindistan Hindistan: Hindistan Donanması
* Rusiya Rusiya/SSRİ SSRİ
* Ukrayna Ukrayna istifadədən çıxarılıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  Kramnik, Ilya. "Оружие: Возвращение летающего медведя (English: Return of the flying bear"), (in Russian). Arxivləşdirilib 2010-08-03 at the Wayback Machine *Lenta.ru,* 19 July 2007 Retrieved: 5 June 2010.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2010-12-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-05-02.
**Təkmilləşdirilmiş klaviatura** – 101 və ya 102 klavişdən ibarət olan klaviatura; IBM firması tərəfindən IBM PC AT kompüterlərinin sonrakı modelləri üçün işlənib hazırlanıb. Klaviaturanın bu tərtibatı PS/2 seriyası üçün standart olaraq qaldı və IBM-uyumlu klaviaturaların əksəriyyəti üçün "de-fakto" standarta çevrildi. Bu klaviaturanın (ilkin adı – Advanced Keyboard) özündən əvvəlki IBM klaviaturalarından əsas fərqləri bunlardır: əvvəlkilərdə olduğu kimi, sol tərəfdə 10 funksional klaviş yox, yuxarı qıraq boyunca 12 funksional klaviş var; <Control> və <Alt> klavişləri iki dənədir; klaviaturanın əsas bloku ilə rəqəm paneli arasında kursorun yerdəyişməsi və düzənləmə klavişləri qrupu nəzərdə tutulub. Başqa fərqlər bəzi klavişlərin (məsələn, <Escape> və <Control>) yerləşmə yerlərinin dəyişdirilməsi və bəzi klavişlərin (məsələn, <Print Screen>) başqa klavişlərlə kombinasiyalarının fəaliyyətlərinin dəyişdirilməsi ilə bağlıdır. Klavişlərinin düzümü və dizayn baxımından təkmilləşdirilmiş klaviatura Apple Extended Keyboard klaviaturasına oxşardır.

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı
**Marsilio Ficino**
Marcilio Ficino (*lat.* Marsilius Ficinus, it. *Marsilio Ficino*) — italyan filosofu, humanist, astroloq, katolik keşişi, Florensiya Platon Akademiyasının qurucusu və rəhbəridir. Erkən intibah dövrünün aparıcı mütəfəkkirlərindən biri, Florensiya Platonizminin ən görkəmli nümayəndəsi. Ficino hər şedən əvvəl Platonun əsərlərinin latın dilinə ilk və tam tərcüməsinin müəllifi kimi tanınır. Bu XIX əsrin əvvəllərinə qədər ən yaxşısı tərcümə sayılırdı. Ficino həmçinin neoplatonçuların əsərlərini də tərcümə edirdi, xüsusən Plotininin "Ennead" əsərinin ilk tərcüməsi və bir çox başqa Platon yönlü mütəfəkkirlərin yazılarının tərcüməsi ona aiddir. Ficino tərəfindən Hermetik Korpusun (*lat.* Corpus Hermeticum) tərcüməsi Qərbi Avropa okkultizminin inkişafına böyük təsir göstərmişdir. Onun Platonun Dialoqlarına verdiyi şərhlər qədim yunan filosofunun təlimlərinin populyarlaşmasına kömək etdi. Müstəqil bir mütəfəkkir kimi Ficino, Zərdüştdən Platona və sonra erkən Kilsə Atalarına qədər antik dövrün müdrikləri arasında davamlı olaraq ötürülən xristian və fəlsəfi biliklərin sintezinin orijinal konsepsiyasının müəllifi kimi tanınır. Ficinonun dini ideyaları onun iri həcmli əsərlərində "Xristian dini haqqında" (1473) və Platonun "Ruhun ölməzliyi teologiyası" (1482) əsərlərində ümumiləşdirilmişdir. Ficinonun son əhəmiyyətli əsəri "Həyat haqqında üç kitab" (1489) tibbi, fəlsəfi və okkultik xarakterli müxtəlif nəzəriyyələri ehtiva edir. Əsərlərində qoyulan, lakin özünün inkişaf etdirmədiyi panteizm müddəaları Piko della Mirandolla, Françesko Patrisi, Cordano Brunonun fəlsəfi baxışlarına mühüm təsir göstərmişdir. Dünyəvi gözəlliyin və insan ləyaqətinin müdafiəsi orta əsrlər askentizmini dəf etməyə kömək etdi, təsviri incəsənətin və ədəbiyyatın inkişafına təsir etdi. Ficinonun kult, ritual və doqmatik fərqlərlə məhdudlaşdırılmayan "ümumbəşəri din" ideyası XVI—XVII əsrlər fəlsəfəsində "təbii din" təlimlərinin formalaşmasına təsir göstərmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
Lassi
**Lassi** (Pəncabca: ਲੱਸੀ, Hindcə: लस्सी, Urduca: لسی, Marathicə: ताक, Qucaratca: છાસ, benq. লস্যি, puşt. شوملې) - Hindistan yarımqitəsində populyar və ənənəvi ayran. Su ilə qatıq və Hindistan ədviyyatlarının qarışdırılması ilə hazırlanır. Ənənəvi lassi (həmçinin duzlu lassi, və ya, sadəcə lassi kimi tanınan) bəzən üyütülmüş qovrulmuş kimyon ilə ətirli bir ləzzətli içkidir, digər tərəfdən şirin lassi ədviyyat yerinə şəkər və ya meyvə ilə qarışdırılır.

Şəkillər
--------

* Varanasidə  lassi mağazasıVaranasidə  *lassi* mağazası
* Varanasidə lassi saxsı stəkanda, KullhadVaranasidə lassi saxsı stəkanda, *Kullhad*
* Nanəli duzlu lassiNanəli duzlu lassi

İstinadlar
----------

1. ↑  "'Lassi is part of our culture'". The Times Of India. 2012-04-23. İstifadə tarixi: 23 April 2012.[*ölü keçid*]
2. ↑  "The Hindustan Times article". Hindustan Times. 2006-05-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2005-07-16.

Həmçinin bax
------------

* Ayran


Vikianbarda ***Lassi*** ilə əlaqəli mediafayllar var.
**Dnepr deltası** - Dnepr çayının aşağı axarında, onun Qara dənizin Dnepr limanının töküldüyü hissədə formalaşır. Bu sahəsinə görə Ukraynanın Dunay deltasıdan sonra ikinci böyük deltasıdır. Dunay deltasından fərqli olaq deltası üçbucaq formaya malik deyildir.

Hidroqrafiya
------------

Dnepr deltası Konka qolunun mənsəbindən 50 km yuxarıda yerləşir. Delta dördbucaqlı formaya malikdir. Onun eni 10-12 km, bəzi hissələrdə 17 km çatır. Cənubdan Aleşkov qumları ilə əhatələnir. Delta 350 km² əraziyə sahibdir. Bura gölllər, gölməçələr, boğazlar, adalar daxildir. Öz ölçüsünə görə Böyük Potyomkin adası fərqlənir. Adanın ətrafı bataqlıqlaşmışdır. Burada tuqay meşələri yayılmışdır. Buraya demək olar ki, yağış yağmır. Bitkilər bu səbəbdən əsasən çayın suyundan qidalanırlar. Əsas qolları - Konka (ən uzunu), Bakay (ən enlisi) və Rvaç (ən dərini), həmcinin Koşevaya, Litvinka və başqaları.

İnsan fəaliyyəti sayəsində çayın suyunda azalma vardır. Bununls belə həvəskar balıqçılar üçün balıq kifayət qədərdir. Х-ХIII əsrlərdə deltada Kiyev Rus dövlətinin iri liman şəhəri olan Oleşe yerləşirdi. Liman paytaxtı balıqla təmin edirdi. Deltada hazırds Xerson, Aleşki, Qolaya Pristan kimi şəhərlər vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Yandex. Xəritələr". 2016-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-01.
2. ↑  "«Dnepr Deltası» istirahət və balıqçılıq kompleksi". 2010-07-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-01.
**Şair. Ssenari müəllifi.**

**Məlikov Ramiz Məmməd oğlu** - şair, publisist, 1988-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Ramiz Duyğun 1938-ci il fevralın 10-da Azərbaycanın Əli Bayramlı (indiki Şirvan) rayonundakı Güdəcühur kəndində anadan olmuşdur. Burada ibtidai, Axtaçıda yeddiillik məktəbi bitirmişdir (1945-1952). Bir il kolxozda işləmişdir. Əli Bayramlı şəhərində orta təhsil almışdır (1953-1956). N.Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu bitirmişdir (1956-1962). Şimali Qafqaz hərbi dairəsində müəyyən kurs keçdikdən sonra Belorusiya hərbi dairəsində (1962-1971), sonra Zaqafqaziya hərbi dairəsində (1971-1978) xidmət etmişdir. N.Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun xüsusi hazırlıq kafedrasında müəllim (1978-1985), şöbə rəisi (1985-1990) olmuşdur.

Hazırda ehtiyatda olan tibb xidməti polkovnikidir. Bədii yaradıcılığa kiçik yaşlarından meyl göstərmiş, lakin ilk mətbu şeiri "Yaşa, Azərbaycanım" "Gəncliyin səsi" almanaxında dərc edilmişdir (1959). Bundan sonra dövri mətbuatda, radio və mavi ekranda müntəzəm çıxış edir. "Hünər" televiziya verilişinin müəlliflərindən biri və aparıcısıdır. Gənclərin hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsi işində fəal çalışır. Bədii tərcümə ilə də məşğul olur. "Vətən-beşiyim mənim" (1985) oçerklər məcmuəsinin tərtibçilərindən və müəlliflərindən biridir. "Əbədiyyətdən gələn məktub" mənzum pyesi mavi ekranda nümayiş etdirilmişdir (1977). "Ağ atlı oğlanın nağılı (iki hissəli) ssenarisi əsasında sənədli fılm çəkilmişdir (1985). Azərbaycan Ensiklopediyasında "Xatirə" kitabı redaksiyası rəhbərinin müavini vəzifəsində işləmişdir (1989-1991).

Əsərləri
--------

* 1.Vətən kimi şirin. Bakı: Yazıçı, 1983, 104 səh.
* 2.Vətən beşiyim mənim. Bakı: Azərnəşr, 1985, 150 səh. (şərikli)
* 3.Mənim unudulmaz məktəbim... Bakı: Yazıçı, 1986, 96 səh.
* 4.Göy üzü damar-damar. Bakı: Yazıçı, 1987, 134 səh.

Tərcümələri
-----------

* 1.Anatoli Tutık. Onlar başqa cür edə bilməzdilər (sənədli povest). Bakı: Yazıçı, 1988, 224 səh.

Filmoqrafiya
------------

1. Cəmşid Naxçıvanski (film, 1982)
2. Ağ atlı oğlan haqqında nağıl (film, 1986)(qısametrajlı sənədli film)
**Ramiz Məmmədzadə** (*azərb.* *Ramiz Yaqub oğlu Məmmədzadə*‎; d.1 yanvar 1937, Azərbaycan, Ağdam) — şair, 1983-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, "*Qızıl qələm*" mükafatı laureatı, "*Yaddaş*" milli mükafatı laureatı.

Həyatı
------

1937-ci il yanvarın 1-də Azərbaycanın Ağdam rayonunda anadan olub. 1955-58-ci illərdə 1 saylı orta məktəbi, habelə Bakı dəmiryol məktəbini bitirmişdir. 1962-63-cü illərdə APİ-nin pedaqoji fakültəsində təhsilini davam etdirmiş, şair sonralar Abşeron rayonunun Saray kənd orta məktəbində müəllim işləmişdir. 1963-67-ci illərdə Azərbaycan LKGİ Abşeron rayon komsomol komitəsində şöbə müdiri, katib, 1967-68-ci illərdə Azərbaycan KP Abşeron Rayon Komitəsində təbliğat və təşviqat şöbəsinin müdiri, 1970-1992-ci illərdə Azərbaycan KP MK Siyasi maarif evində məsləhətçi vəzifələrini icra edən Milli Yaradıcılıq Akademiyasının filologiya doktoru eyni zamanda 1993-2000-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetində böyük referent kimi çalışmışdır. 1968-70-ci illərdə Bakı Ali partiya məktəbində təhsil alan R.Məmmədzadə 1991-ci ildə Bakı şəhər Sovetinin deputatı seçilmişdir. Hazırda qaçqınların və məcburi köçkünlərin sosial problemləri ilə məşğul olan "*Azəriserviz*" təşkilatında mətbuat xidmətinin rəhbəridir. 1976-82-ci illərdə Yuqoslaviya, Çexoslovakiya, Türkiyə-Misir-Kipr-Yunanıstan, Kuba respublikası ölkələrinə səfərə çıxan sovet turist qrupuna rəhbərlik etmişdir.

Yaradıdıcılığı
--------------

Ədəbi fəaliyyətə 1960-cı ildə "Bakı" qəzetində dərc olunmuş "Milyon ananın övladı" adlı ilk şeiri ilə başlamışdır. "Canpolad əfsanəsi" adlı kitabını Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Canpolad Rzayeva həsr etmişdi. 

### Kitabları

* "*Həmişə sən gələsən*" (1978);
* "*Vaxtında açsaydı qönçələr*" (1964);
* "*Xatirə bulağı*" (1978);
* "*Mühüm partiya işi*" (1974);
* "*Qeyrət günü*" (1991);
* "*O gecə (20 yanvar)*" (1990);
* "*Canpolad əfsanəsi*" (1994);
* "*İşıq günü*" (2007);
* "*Zirvə*" (2009)

Mükafatları
-----------

Xidmətlərinə görə Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı ilə, ÜİLKGİ MK-nın döş nişanı və stolüstü xatirə medalı ilə təltif olunmuşdur.

Mənbə
-----

* Teymur Əhmədov. Azərbaycan yazıçıları (XX-XXI yüzillikdə) ensiklopedik məlumat kitabı. Bakı: "Nurlar", 2011.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Şair Ramiz Məmmədzadənin anadan olmasının 80 illiyi". 2018-02-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-21.
**GDF Suez** — böyük fransız energetika və qaz şirkəti. Şirkətin qərargahı Parisdə yerləşir. 22 iyul 2008-ci il **Gaz de France** və **Suez** şirkətlərinin birləşməsi yolu ilə yaradılmışdır. Əsas şirkət sahibi — Fransanın hökumətidir (35,7 %), aksiyaların 57 % azad müraciətdədir. Direktorlar şurasının sədri və şirkətin baş müdiri - *Gérard Mestrallet*. Şirkət generasiya, ötürülmə və elektrik enerjisinin, çıxartmanın, nəql etmənin və təbii qazın çatdırılmasının çatdırılması sahəsində, həmçinin alternativ enerji mənbələri sahəsində fəaliyyəti həyata keçirir. Şirkətin personalının sayı — 234,7 min insan (2008-ci il). 2008-ci il ərzində şirkətin gəliri 83,1 milyard avro təşkil etdi, təmiz gəlir — 6,5 milyard avro. Həmçinin **GDF Suez** Parisdə hər il keçirilən Open GDF Suez nüfuzlu qadın tennis yarışının sponsorudur.

İstinadalr
----------

1. ↑  «Suez Environnement gushes on Paris market debut» Arxivləşdirilib 2009-06-10 at the Wayback Machine, uk.reuters.com
2. 1 2  *Елена Мазнева*. E. On поделится // Ведомости, 20.04.2009, № 70 (2340)

Xarici keçidlər
---------------

* Sirkətin rəsmi saytı
**Birbaşa investisiyalar** — pul yatırılan müəssisə və ya şirkətin idarə edilməsində iştirak etmək və onların fəaliyyətində iştirakdan gəlir əldə etmək üçün maddi istehsala və marketinqə vəsait qoyuluşu (investisiya) (birbaşa investisiya payın nəzarət paketinə malik olmasını təmin edir).

Xarici investisiyaların qəbul edilmiş beynəlxalq təsnifatına uyğun olaraq, birbaşa investisiyalara investisiyalar daxildir ki, bunun nəticəsində investor müəssisənin nizamnamə kapitalında ən azı 10% pay alır.

Müəssisənin kapitalında ən azı bu məbləğdə payın əldə edilməsi müəssisənin idarə edilməsində bilavasitə iştirak etməyə, xüsusən də idarə heyətində nümayəndənin olmasına imkan yaradır. Birbaşa investisiya qoyulan biznesə birbaşa təsir göstərməyə imkan verir. Müasir dünyada birbaşa investisiyaların həcminin artması və portfelin azalması tendensiyası mövcuddur.

Birbaşa sərmayələr adətən Private Equity fondları (özəl kapital fondları) vasitəsilə həyata keçirilir — "abunəçilərinin" fond müəyyən əməliyyatları təsdiqlədiyi təqdirdə əvvəlcədən razılaşdırılmış pul məbləğlərini köçürmək öhdəliyi olan ixtisaslaşmış şirkətlər. Abunəçinin marağı fondun yaradılmasından 3-5 il sonra bağlandıqdan sonra bütün sərmayə qoyulmuş şirkətləri strateji investorlara və ya digər fondlara sataraq mənfəət əldə etməkdən ibarətdir.

Birbaşa investisiyaların növləri
--------------------------------

Birbaşa xarici investisiyalar ayrılan, yəni müəyyən ölkənin subyektləri tərəfindən xaricə qoyulan birbaşa investisiyalar və daxil olan, yəni xarici investorlar tərəfindən bu ölkəyə qoyulan birbaşa investisiyalara bölünür. Gələn və gedən investisiyaların nisbəti ölkənin beynəlxalq investisiya mövqeyini göstərir. Məsələn, ABŞ üçün məlumatlar göstərir ki, ölkə birbaşa investisiyaların xalis ixracatçısıdır, yəni ABŞ şirkətləri xarici şirkətlərin ABŞ-yə qoyduğu investisiyalardan daha çox xaricə sərmayə qoyur.

**ABŞ-də birbaşa xarici investisiyalar:'***:*

| **Dövr** | **Xarici XBİ** | **Daxil olan XBİ** | **Balans** |
| --- | --- | --- | --- |
| **1960-69** | $ 42,18 milyard
 | $ 5,13 milyard
 | + $ 37,04 milyard
 |
|
| **1970-79** | $ 122,72 milyard
 | $ 40,79 milyard
 | + $ 81,93 milyard
 |
|
| **1980-89** | $ 206.27 milyard
 | $ 329.23 milyard
 | - $ 122.96 milyard
 |
|
| **1990-99** | $ 950.47 milyard
 | $ 907.34 milyard
 | + $ 43.13 milyard
 |
|
| **2000-07** | $ 1,629.05 milyard
 | $ 1,421.31 milyard
 | + $ 207.74 milyard
 |
|
| **Cəmi** | $ 2,950.69 milyard
 | $ 2,703.81 milyard
 | + $ 246.88 milyard
 |
|

İstinadlar
----------

1. ↑  "Федеральный закон от 9 июля 1999 г. N 160-ФЗ «Об иностранных инвестициях в Российской Федерации»". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-09.
2. ↑  Инвестиции Arxivləşdirilib 2013-03-08 at the Wayback Machine — Гипермаркет знаний
3. ↑  "Архивированная копия". 2009-08-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-07-15.
**Birdmor buzlağı**, (*ing.* Beardmore Glacier) Antarktidada yerləşən bir buz kütləsidir. Vilyam Birdmorun şərəfinə Birdmor buzlağı adnlandırılıb.

Coğrafiyası
-----------

Lambert buzlağından sonra, uzunluğu 160 km-dən çox olan və 30 km-ə çatan genişliyi ilə dünyanın ən böyük buzlaqlarından biridir. Transantarktika dağlarından başlayaraq, Şekliton sahili üzərindən Ross buz sahəsinə qədər uzanır. Buzlaq bir "U" şəkilli vadidə yerləşir.

Kəşfi
-----

Birdmor buzlağı, 1908-ci ildə Ernest Şeklton tərəfindən, ikinci Antarktida elmi gəzintisində aşkar edilir. Buzlaq adını, Şelkton səfərinin bir sponsoru olan Vilyam Birdmorun adından alır.
Birdmor buzlağı, Ross buz sahəsindən çıxaraq Transantarktika dağları üzərindən daha doğrusu arasından, Cənub Qütbünə gedən dəhliz rolunu oynayır. Bu dəhlizin sayəsində Cənub Qütbünə çatmaq mümkündü. Bu dəhlizi tapan Ernest Şekltonun da dediklərinə görə Cənub Qütbünə gedən yol Bridmor buzlağı ilə daha asan olacaqdı. Lakin çatmasına 180 km qalmış komandası ilə birlikdə yolunu geri çevirmişdir. Bu marşrutdan Robert Falkon Skott komandası birlikdə 18 yanvar 1912-ci ildə Cənub Qütbünə çata bilmişdir. Skott şübhəsiz, Roald Amundsenin komandası ilə birlikdə daha öncə bilinməyən Aksel Heyberq buzlağına çatmasından bir ay sonra Cənub Qütbünə çatmışdı.

İstinadlar
----------

1. ↑   (ing.) "Beardmore Glacier" Arxivləşdirilib 2015-04-02 at the Wayback Machine. www.britannica.com. Encyclopædia Britannica, Inc. 10 Yanvar 2014.
2. ↑   (ing.) "Beardmore Glacier" Arxivləşdirilib 2021-06-02 at the Wayback Machine. Geographic Names Information System. United States Geological Survey. 10 Yanvar 2014.
**Tira Qrafström**, nikahdan əvvəlki soyadı **Boklund** (*isv.* Inga Thyra Carola Grafström; 1 noyabr 1864, Stokholm – 1925, Stokholm) — İsveç rəssamı və toxucu.

Həyatı
------

Tira Qrafström rəssam Yohan Boklundun ailəsində anadan olmuşdur. 1881 — 1882-ci illərdə Konstfack Texniki Məktəbində oxumuş və əlavə olaraq atası Yohandan dərslər alırdı. Tira gənc yaşlarında 1882-ci ildə *Handarbetets vänner* (Sənətkarların dostları) işə düzəldi və birliyin lider mövqelərinə çatdı. Tira Qrafström 1897 — 1902-ci illərdə *Nordiska Kompaniet* ilə əlaqəli öz toxuculuq studiyasını açdı, lakin 1922-ci ildə yenidən öz toxuculuq emalatxanasını açdı. Fəaliyyətləri sayəsində modaya, xüsusən də tikmələrin populyarlaşmasına güclü təsir göstərməyə başladı. 1907-ci ildə Qrafström Ədəbiyyat və İncəsənət medalına layiq görüldü.

İsveç Milli Muzeyində Tira Qrafströmun müxtəlif çiçək naxışlı divar qobelenləri təqdim olunur, hansıları ki o, Ferdinand Boberq ilə birgə hazırlamışdır. Bundan başqa, onun öz emalatxanasında hazırladığı əsərlər digər muzeylərdə də təqdim olunub.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Thyra Grafström // KulturNav (ing.). 2015.
2. 1 2  Thyra Grafström // Nationalencyklopedin (швед.). 1999.
3. ↑  Svensk uppslagsbok. Malmö. 1932.
4. ↑  *John Kruse.* Svenskt Porträttgalleri XX. 1901. 58.
5. ↑  "Nationalmuseum". 2017-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-15.
**Birbaşa göndərmə** (*ing.* Drop shipping) – satıcının müştərilərin sifarişlərini qəbul etdiyi, lakin məhsulları müştəriyə stokda saxlamadan birbaşa göndərdiyi pərakəndə ticarət növü. Bu ticarətdə heç bir saxlama prosesi yerinə yetirilmir.

Gedişat
-------

Bu iş modeli məhlul mağazası tələb etmir. Tamamilə ləğv edilə bilər və ya göndərilən sifarişin yerinə yetirilməsi iş modeli ilə birləşdirilə bilər. Fiziki pərakəndə satıcı, potensial açılan göndərilən əşyaları sərgidə saxlaya bilər, poçt sifarişi qaydaları haqqında məlumatları kataloqu ilə təmin edə bilər və ya yalnız onlayn mövcud olan məlumatları olan vebsayt saxlaya bilər. Virtual pərakəndə satış şirkətinin yalnız vebsaytı olur.

İnkişaf
-------

2006-cı ildən bəri Çində bir çox birbaşa göndərmə şirkəti meydana çıxdı, bunların çoxu həm şirkətlərə, həm də fərdlərə topdansatış və endirmə xidmətləri təklif edir.

Fırıldaqçılar
-------------

Drop Shipping internet əsaslı ev biznesi fırıldaqlarında da nəzərə çarpırdı. Fırıldaqçılar bu işi gəlirli bir "evdən iş imkanı" olaraq təbliğ edəcəklər hansıki bu qurbanlara satışa göndərilən sifarişlərinin verilə biləcəyi müəssisələrin siyahısı satılacaq.

Həmçinin bax
------------

* Logistika
* Poçt yönləndirmə

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2779441576 · NDL: 01099739 |
**Həsənqulu siyənəyi** (*lat.* *Alosa brashnikovi kisselevitchi*) — siyənək cinsinin nümayəndəsidir.

Yayılması
---------

Xəzər dənizinin cənub hissəsində, başlıca olaraq, Həsənqulu-Çikişlər yaxınlığında və ondan bir qədər şimala doğru yayılmışdır. Qərb hissədə Astara və Sara adası yaxınlığında təsadüf edilir. Bəzən az miqdarda Qaraboğazgölə qədər çatır.

Morfoloji əlamətləri
--------------------

D III-IV 12-15, ümumi sayı 15-19,A III (IV) 14-19, ümumi sayı 17-22-dir. Bədəni qamətlidir. Alt çənəsi irəli çıxmır, bəzən hətta üst çənədən gödək olur.Yaxşı inkişaf etmiş dişləri və sıx, adətən ucları itilənmiş qəlsəmə dişcikləri vardır. Bədənin bel hissəsi tünd yaşıl, döş və qarın üzgəcləri tünddür. Uzunluğu adətən 30-35 sm, ən çox 40 sm-dir, 9 ilə qədər yaşayır. Başı, döş və bel üzgəcləri piqmentli olur. Pulcuqlar iri olub, möhkəm yerləşmişdir. Qəlsəmə qapaqları arasında yanlarda qara ləkə vardır.

Yaşayış yeri və həyat tərzi
---------------------------

Dənizdə başlıca olaraq pelagik həyat tərzi keçirir. Şirin sulara girmir. Başlıca olaraq Cənubi Xəzərdə yayılmışdır.Qışlama və kürütökmə yerlərində daha çox toplanması müşahidə edilir.Digər siyənəklərə nisbətən gec kürü tökən və çox istisevəndir. Orta hesabla 1,50-yə bərabər olan yüksək köklük göstəricisinə malikdir. Xırda balıqlar(kilkə, xul), qismən krevet və qammaridlərlə qidalanır.

Çoxalması
---------

Cinsi yetkinliyə 4-5 yaşında çatır.Kürüsü hissə-hissə yetişir. Kürüləməsi dənizin cənub hissəsində, suyun temperaturu 25° C olduqda müşahidə edilir. İstisevərliyi ilə bağlı olaraq kürütökmə dövrü apreldən başlayır və iyunda, bəzən iyulda, hətta avqustda qurtarır. Kürütökmə Mixaylov bankında, Oğurca adasının şərq hissəsində, Qaradaşlı boğazının sahilində və Astrabad körfəzində baş verir. 3 yaşına qədər cavan fərdlər Azərbaycan sahillərində rast gəlinir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Cənubi Xəzərin ən mühüm vətəgə əhəmiyyəti olan siyənəkələrindəndir. Ətinin keyfiyyətinə görə ancaq Aqraxan siyənəyindən geri qalır. Ehtiyatının artırılması və səmərəli istifadə olunması tədbirləri-dənizin çirklənməsinə qarşı mübarizənin gücləndirilməsindən ibarətdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s. 79
2. ↑  Световидов А.Н. Сельдевые. Фауна СССР, рыбы, том II, вып. 1, Изд. АН СССР, М.-Л.: 1952

Həmçinin bax
------------
**Birbaşa xarici investisiya** ya da **birbaşa xarici sərmayə qoyuluşu** (İngiliscə: *Foreign direct investment*), portfel investisiyalarından başqa, bir və ya birdən artıq beynəlxalq investorun hamısına sahib olaraq və ya yerli bir və ya bir neçə firma ilə müştərək halda qoyula bilinən mənbələrin bir başqa ölkəyə daşınmasıdır.

Birbaşa xarici investisiyalar transmilli şirkətlər vasitəsilə reallaşmaqdadır. Çoxmillətli şirkətlərin digər dövlətlərdə investisiya qoymasını səbəbi, investisiyanın öz ölkələrinə görə daha gəlirli olmasıdır. Ancaq bu investisiya qərarında sadəcə gəlirlilik deyil, investisiya riski də nəzərə alınır. Bu risklər investisiyanın qoyulacağı ölkəyə və zamana bağlı olaraq dəyişməklə bərabər, iqtisadi və siyasi formada da ola bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2019-09-02 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-02.
2. ↑  Yılmaz İlhan, 1988, Dünyada ve Türkiye’de Yabancı Sermaye Yatırımları ve Beklentiler
3. ↑  Seyidoğlu Halil, 1993, Uluslararası İktisat & Teori Politika ve Uygulama
**Arilena Ara** (17 iyul 1998 və ya 17 iyul 1996, Şkoder) — Albaniya müğənnisi.

Arilena vətəni Albaniyada 2012-ci ildə *X Factor* musiqi yarışmasındakı iştirakından sonra şöhrət qazanmışdır. O, 2019-cu ilin dekabr ayında ifa etdiyi "Shaj" (*azərb.* Lənət‎) mahnısı ilə Albaniyanın *Festivali i Këngës* mahnı yarışmasında iştirak edərək qələbə qazanmışdır. Həmin mahnı ilə ifaçı Albaniyanı Niderlandın Rotterdam şəhərində keçirilən 2020 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcək.

Bioqrafiyası
------------

Arilena Ara 1998-ci ilin iyul ayında Albaniyanın Şkoder şəhərində anadan olmuşdur. O ilk öncə *Gjeniu i Vogël* uşaqlar üçün məharət yarışmasında iştirak etmiş və nəticədə üçüncü yerə layiq görülmüşdür.

Atasının vəfatının ardınca Arilena 2012-ci ilin oktyabr ayından 2013-cü ilin mart ayınadək Albaniyanın *X Factor* musiqi yarışmasına iştirak etmişdir. Yarışmanın finalına yüksəlməyə nail olan Arilena nəticədə qalibiyyət əldə etmişdir. Bunun ardınca ifaçı "Dance With Me" yarışmasında iştirak etmişdir. 2014-cü ilin fevral ayında Arilenanın "Aeroplan" adlı debüt sinqlı təqdim olunmuşdur. Albaniyada hitə dönüşən mahnının ardınca ifaçının ikinci sinqlı "Business Class" təqdimatından sonra 9 saat ərzində 1 milyondan artıq baxış sayı qazanmışdır. 2015-ci ildə Arilena atasına həsr etdiyi "Vegim" mahnısını təqdim etmişdir. Onun 2016-cı ildə buraxdığı "Nëntori" mahnısı isə Albaniya ilə yanaşı Rumıniya və Rusiyada da hit-paradlarda yer almışdır.

2019-cu ildə Arilena *The Voice Kids Albania* səs yarışmasında münsiflər heyətinin üzvü kimi iştirak etmişdir.

Diskoqrafiya
------------

### Sinqllar

| Mahnı adı | İl |
| --- | --- |
| "Aeroplan" | 2014 |
| "Business Class" |
| "Vegim" | 2015 |
| "TokeRroke" | 2016 |
| "Nëntori" |
| "Nallane 3" (Flori Mumayesi və DJ Vicky ilə) | 2017 |
| "I'm Sorry" |
| "Snow in December" |
| "Kida" |
| "Silver and Gold" |
| "Zemër" |
| "Silver & Gold" | 2018 |
| "Doja" (Flori Mumayesi ilə duet) | 2019 |
| "Shaj" |
|

İstinadlar
----------

1. ↑  "Festivali i 58-të i Këngës në RTSH, juria përzgjedh 20 këngëtarët pjesëmarrës". rtsh.al (albanca). Radio Televizioni Shqiptar. 24 oktyabr 2019. 2020-10-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-23.
2. ↑  "Arilena Ara–Biografia". festivali-rtsh.al (albanca). Festivali i Këngës. 2019-12-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 noyabr 2019.
3. ↑  "Albania: Arilena Ara to Eurovision 2020" (ingiliscə). Eurovoix. 22 dekabr 2019. 2020-01-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-23.
4. ↑  "ARILENA ARA, GATI PËR KËTË UDHËTIM TË RI NË "THE VOICE KIDS"". 2021-05-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-23.

|
|  |
|
| Əvvəlki:**Yonida Maliçi  "Ktheju tokës"** | **Albaniya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində** **2020** | Sonrakı:**–** |

Xarici keçidlər
---------------
Birgül Ayman Güler
**Birgül Ayman Güler** (d. 1 iyun 1961, Berqama), İzmir, Türkiyə)— Boşnak əsilli Türk alimi, yazıçısı və siyasətçisi.

Həyatı
------

Mərmərə universiteti Kamu Yönetimi bölümünden məzun olduqdan sonra Ankara Universitetində Yüksek Lisans ve doktorluq oxudi. 2002-ci ildə Yönetim Bilimi alanında profesorluq ünvanı aldı. Halen (2008) kadrosunun bulunduğu Ankara universitesi xaricində TODAIEdə də dərs deyir. Çap olunmuş çox sayda kitabı və məqaləsi vardır. Çeşitli dərnəklərdə üzvülüyü var və bir siyasi partiyanın qurucuları arasında yer almaqdadır. 14 aprel 2007 Tandoğan mitinqi və Anıtkabir yürüyüşünün çıxışçıları arasında idi. 24 Dönəm İzmir Milletvekili olarak TBMMyə daxil oldu.

"Kürt milliyetçiliğini bana 'ilericilik' ve 'bağımsızcılık' diye yutturamazsınız. Türk ulusuyla Kürt milliyetini eşit, eş değerde gördüremezsiniz." sözleri bir çok tartışmaya neden olmuştur.

Xarici keçidlər
---------------

* Ankara Üniversitesi Yönetim Bilimleri Sayfası Arxivləşdirilib 2014-10-19 at the Wayback Machine
* Birgül Ayman Güler'in resmi sitesi

İstinadlar
----------

1. ↑  Yedi kardeşin en küçüğüyüm. Boşnak annem-babam / *Faruk Bildirici Hürriyet Röportaj 12 Ekim 2011* Arxivləşdirilib 2013-01-30 at the Wayback Machine Erişim tarihi:24 Ocak 2013
2. ↑  Boşnak Milletvekili Adayı Prof. Dr. Birgül Ayman Güler / *birgulaymanguler.net*  [*ölü keçid*] Erişim tarihi:24 Ocak 2013
3. ↑  Boşnak Dünyası İzmir Teferiç Etkinliğinde Buluştu / *İzmir Bosna Sancak Kültür ve Yardımlaşma Derneği* Arxivləşdirilib 2013-04-26 at Archive.today Erişim tarihi:24 Ocak 2013
4. ↑   Arxivləşdirilib 2020-12-03 at the Wayback Machine CHP'de deprem!
**Məmmmədov Arif Əmrah oğlu** (*Arif Əmrahoğlu*; 28 oktyabr 1954, Ağqula, Marneuli rayonu – 19 iyul 2014, Bakı) — ədəbiyyatşünas, tənqidçi, tərcüməçi, 1988-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, filologiya elmləri namizədi.

Həyatı
------

Arif Əmrahoğlu 1954-cü il oktyabrın 28-də Gürcüstanın Marneuli rayonunun Ağqula kəndində anadan olmuşdur. Orta məktəbi Ermənistanın Noyemberyan rayonu Ləmbəli kəndində bitirmişdir (1972). Əmək fəaliyyətinə Sumqayıt şəhərində tikinti idarəsində maşinist köməkçisi kimi başlamışdır (1972–1973). ADU-nun filologiya fakültəsində təhsil almışdır (1973–1978). Zaqafqaziya komsomol məktəbini bitirmişdir (1977). Azərbaycan EA Ədəbiyyat İnstitutunun XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsində baş laborant, kiçik elmi işçi (1979–1986), institutun Yeni dövr Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsinin elmi işçisi (1986–1989), Azərbaycan EA-nın Ədəbiyyat muzeyinin elmi işlər üzrə direktor müavini (1989–1993), Prezident Aparatında milli siyasət şöbəsində (1993–1997) işləmişdir. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin katibi (1997–2014), Bakı Dövlət Universitetinin müəllimi (1997–2014) olmuşdur.

Ədəbi fəaliyyətə erkən başlamışdır. İlk mətbu hekayəsi "Axali Marneuli" qəzetinin 8 mart 1974-cü il tarixli sayında dərc edilmişdir. Klassik və müasir Azərbaycan nəsrinin bədii axtarışları, sənətkarlıq məsələləri ilə ardıcıl məşğul olmuşdur. "Klassik Azərbaycan nəsrində təhkiyə məsələləri (XIX əsrin ikinci yarısı)" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. Onun ədəbi-tənqidi, elmi məqalələrində bədii ədəbiyyatın poetik özünəməxsusluğunun, təhkiyə probleminin tədqiqi başlıca yer tutur. "Klassik Azərbaycan nəsrinin poetikası" mövzusunda tədqiqat üzərində işləmişdir, fəal ictimaiyyətçi olmuşdur. M.F.Axundovun "Seçilmiş əsərləri"ni tərtib edib Moskvada rus dilində, A.P.Çexovun üçcildlik "Seçilmiş əsərləri"ni, dünya xalqlarının mif və əfsanələrini Azərbaycan dilində çap etdirmişdir. Bədii tərcümə ilə ardıcıl məşğul olmuşdur.

19 iyul 2014-cü ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

Əsərləri
--------

1. Nəsrin poetikası (XIX əsrin II yarısı). Bakı: Elm, 1990, 136 səh.
2. Sözə inam sabahımızdır. Bakı: Nurlan, 1999, 60 səh.
3. Epik sözün bədii gücü. Bakı: Elm, 2000, 211 səh.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arif Əmrahoğlu da dünyasını dəyişdi". 2014-07-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-07-19.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Arif Əfəndiyev.

**Arif Mustafa oğlu Əfəndiyev** (30 sentyabr 1942, Şamaxı) — azərbaycanlı biokimyaçı alim, pedaqoq, tibb elmləri doktoru (1986), professor (1989), Azərbaycanın Əməkdar müəllimi (2010**)**, Avropa Biokimyaçılar Cəmiyyətləri Konfederansiyası Biokimyanın Tədrisi Komissiyasının üzvü, Azərbaycan Tibb Universiteti Biokimya kafedrasının müdiri (1987–2020).

Həyatı
------

Arif Əfəndiyev 1942-ci il sentyabrın 30-da Şamaxı rayonunda anadan olub. 1950–1960-cı illərdə Bakı şəhəri Səbail rayon 6 saylı tam orta məktəbdə təhsil alıb. Məktəbi bitirdikdən sonra, 1960-cı ildə Nəriman Nərimanov adına Azərbaycan Tibb İnstitutunun (indiki Azərbaycan Tibb Universitetinin) Əczaçılıq fakültəsinə qəbul olmuş və 1965-ci ildə buradan məzun olmuşdur.

Dürdanə Əfəndiyeva adlı xanımla ailəlidir. Məhiyəddin və Teymur adlı 2 oğlu, Atilla və Məhiyyədin adlı 2 oğlan və Fatimə adlı 1 qız nəvəsi var.

Fəaliyyəti
----------

Arif Əfəndiyev Avropa Biokimyaçılar Cəmiyyətləri Konfederansiyasında təşkil edilmiş Biokimyanın Tədrisi Komissiyasının keçmiş SSRİ dövlətlərindən seçilmiş yeganə üzvüdür.

Kitabları
---------

* 1974 və 1984-cü illərdə iki dəfə çapdan çıxmış "Bioloji kimya" dərsliyinin müəllifidir.
* 2002–2010-cu illərdə üç dəfə 4 cildlik "İnsan Biokimyasının əsasları" kitabının müəllifidir.
* 2007-ci ildə çap edilmiş "Klinik və Patoloji Biokimya" dərsliyinin müəllifidir.

Mükafatları
-----------

* 1986-cı ildə Tibb elmləri doktoru fəxri adına layiq görülmüşdür.
* 1989-cu ildə Tibb elmləri professoru fəxri adına layiq görülmüşdür.
* 1984-cü ildə "SSRİ Səhiyyə Əlaçısı" döş nişanı ilə təltif olunmuşdur.
* 2010-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərancamı ilə Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar müəllimi" fəxri adına layiq görülmüşdür.