recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Məzahir Məmmədov** (10 may 1948, Salyan, Salyan rayonu) — Azərbaycanın Salyan rayonunda və eyni zamanda cənub zonasında tanınmış tar ifaçılarındandır.

Həyatı
------

Məzahir Məmmədov 1948-ci il may ayının 10-da Salyan şəhərində musiqiçi ailəsində anadan olub. Atası mahir zurna ifaçısı Mənəf Məmmədov məşhur "Cəngi" ansamblının yaradıcısı olub və uzun illər ona rəhbərlik edib. Ailələrinin bütün üzvləri – 8 qardaşın hər biri musiqi ilə məşğul olub. SSRİ dövründə bu qardaşlar keçmiş ittifaqın bir çox şəhərlərində, xarici ölkələrdə müntəzəm qastrollarda olublar. Sonradan qardaşların bəziləri, eləcə də Məzahir Məmmədov bu gün rayon incəsənətlə məğuldurlar.

Məzahir Məmmədov 10 yaşından etibarən tarla maraqlanıb. Sonradan muğama həvəsi artıb və 12 yaşı olanda muğam həvəskarı kimi tanınırdı.

XX əsrin 60-cı illərində Asəf Zeynallı adına Musiqi exnikumunda təhsil alan zaman Bəhram Mansurov, Əhməd Bakıxanovdan tar sənətinin bir çox sirlərini öyrənib. 1988–1993-cü illərdə Soltan Hacıbəyov adına Sumqayıt musiqi texnikumunda təhsilini yeniləyib. Bir müddət rayonun yenikənd kənd musuqi məktəbində direktor vəzifəsində çalışan Məzahir Məmmədov hazırda Salyan şəhərindəki Qulu Əsgərov adına İncəsənət Məktəbinin tar müəllimidir.

Yaradıcılığı
------------

Məzahir Məmmədov 1984-cü ildən etibarən rayondakı Qulu Əsəgərov adına "Gənclik" xalq çalğı alətləri ansamblına rəhbərlik edir. Ansambl muğam ustadı Qulu Əsgərov tərəfindən 1946-cı ildə yaradılıb. Gənc Məzahir Məmmədov bu ansamblda fəaliyyətə konsertmeyster kimi fəaliyyətə başlayıb.

Məzahir Məmmədov SSRİ dövründə Ümumittifaq Xalq Nailiyyətləri Sərgisində iştirak edib və bu sərginin diplomuna layiq görülüb. Rəhbərlik etdiyi dövrdə "Gənclik" ansamblının ifa etdiyi 10 musiqi yazısı Rusiyanın qızıl fonduna daxil edilib. SSRİ Mədəniyyət Nazirliyinin fəxri fərmanına layiq görülüb.

Azərbaycanın müstəqilliyi dövründə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən dəfələrlə diplomlarla təltif olunub, təşəkkürlər alıb. Yaradıcılığı dövründə Rusiya, İspaniya, Yuqoslaviya, Ukrayna, Baltikyanı ölkələr, İran, Orta Asiya ölkələrində və s. dövlətlərdə qastrollarda olub, ümumdünya folklor xalq yaradıclığı festivallarının laureatı olub[*mənbə göstərin*].
Ağacın görünüşü.
**Pambıq ağacı** — Syerra-Leonenin paytaxtı Fritaunun tarixi simvolu olan ağac. *Ceiba pentandra* növünə məxsusdur. Əfsanəyə görə ağac 1792-ci ildə ABŞ İstiqlal müharibəsi zamanı Britaniya üçün döyüşüb müstəqillik qazanan və indiki Fritaun şəhərinin əsasını qoyan keçmiş Afrika amerikalı qullar üçün böyük əhəmiyyətə malik olmuşdur. "Yeni şotlandlar" və ya "Navatiyalılar" adlandırılan bu Qara sədaqətlilər 11 mart 1792-ci ildə Fritaun şəhərinin əsasını qoymuşdurlar.

Tarix
-----

Əfsanəyə görə sahildə enmiş və körfəzin yuxarısında yerləşən nəhəng ağaca doğru getmişlər. Ağacın ətrafında yığışmış, dua edərək və himn oxuyaraq tanrıya minnətdarlıqlarını bildirmişlər. Ağacın tam yaşı bilinmir, lakin 1787-ci ildə mövcud olduğu məlumdur.

Müsair dövrdə Pambıq ağacı Fritaun şəhərinin qədim hissəsində, Ali Məhkəmə binasının, musiqi klubunun və Milli Muzeyin yaxınlığında yerləşir. Syerra-Leonelilər bu ağacı Fritaun şəhərinin simvolu hesab edirlər.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *LeVert, Suzanne.* Sierra Leone. Marshall Cavendish. 2007. səh. 18. ISBN 978-0-7614-2334-8. 2022-05-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 dekabr 2016.

Həmçinin bax
------------


Vikianbarda ***Pambıq ağacı*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

* Ağacların siyahısı
**Əhməd Zəki Soydəmir** (*türk.* Ahmet Zeki Soydemir) (1883, Saloniki – 4 sentyabr 1954, İstanbul) — Türk əsgəri və siyasətçisi.

Hərbi fəaliyyəti
----------------

1905-ci ildə hərbi məktəbi və 1908-ci ildə Hərbi Akademiyanı bitirdikdən sonra Balkan müharibələrində və Birinci Dünya müharibəsində iştirak etdi. Birinci Dünya müharibəndə Çanaqqala cəbhəsində vuruşmuş və 57-ci alayın 1-ci tabor komandiri kimi Qanlısırt, Mərkəztəpə kimi bölgələrdə gedən döyüşlərdə iştirak etmişdi. Döyüşlərdə yaralanaraq bir müddət xəstəxanada yatdı. Daha sonra isə 21-ci alay komandirinin müavini vəzifəsinə təyin edildi.

Sakarya meydan döyüşündən sonra 6-cı tümən, daha sonra isə Mürəttəp tümən komandiri kimi xidmət göstərdi. Böyük hücumda 2-ci süvari tüməninin komandiri idi. 31 avqust 1922-ci ildə polkovnik rütbəsinə yüksəldi. Müharibədən sonra "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası) ilə mükafatlandırıldı.

6 iyun 1924-cü ildə Ümumi Jandarma Komandanlığına təyin edildi. 1927-ci ildə general-mayor rütbəsinə yüksəldi.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

17 dekabr 1934-cü ildə hərbi xidmətdən təqaüdə çıxdıqdan sonra V, VI və VII dövrlərdə Ərzurum, VIII dövrdə isə Çanqırının millət vəkili kimi Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvü oldu.

1988-ci ildə İstanbuldakı Ədirnəqapı Şəhid məzarlığındakı nəşi Türkiyə Dövlət məzarlığına köçürüldü.

Medal və təltifləri
-------------------

* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

İstinadlar
----------

Mənbə
-----

* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 221.
**L. F. Volkenşteynin gəlirli binası** - Rostov vilayəti Rostov-na-Donu şəhərinin ərazisində yerləşən tarixi bina. Tikili Rostov-na-Donu şəhəri, Stanislavski küçəsi, ev 104/25, Qazetnaya xiyabanı, liter А ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin sonları XX əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir. Bina regional əhəmiyyətli tarixi, arxitektur abidələri siyahısına daxil edilmişdir.

Tarixi
------

Binanın sahibi Lev Filippoviç Volkenşteynin Rostovun tanınmış vəkillərindən olmuşdur. O, teatr həvəskarlarından olmuşdur. Üstəlik onun digər xoşbəxtliklərindən biri isə Anton Pavloviç Çexonla eyni birinci sinifdə oxumuşdur. Bu iki taqanroqlu gimnaziya məzunlarını birləşdirən teatr idi. Biri böyük dramaturq digəri isə 1890-cı illərdə Rostov-na-Donuda məşhur olan Asmolov teatrının sahibi olmuşdur.

**L. F. Volkenşteynin gəlirli binası**
Bina ilk əvvəllər bir mərtəbəli olmuşdur. Sinradan orada təmir işləri aparılmış, lepka elementləri əlavə edilmişdir. Bir zamanlar Anton Pavloviç Çexovun həyst yoldaşı ilə birlikdə bir müddət bu binada yaşamışdır.

Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra bina milliləşdirilmişdir. 1930-cu illərdə binaya iki mərtəbə əlavə edilmişdir. 1943-cü ildən binada Azov-Don paraxodçuluq təşkilatı yerləşirdi. Sonradan isə yenidən yaşayış binası kimi istifadə edilmişdir.

Binada yaşayan hazır ki sakinlərin sözlərinə görə onlardan öncə burada yaşamış sakinlərdən Anton Pavloviç Çexovun bu binanın ziyarət etməsi barədə məlumat almışlar. Doğrusu binanın sahibi haqqında heç bir məlumat yoxdur. Ancaq Filippoviç Volkenşteynin Parisdə 30 may 1935-ci ilfə ölməsi ehtimal edilir. Mühaciyyətdə olduğu müddətdə o, «İllyostrirovannaya Rossiya» jurnalı ilə sıx əlaqədə olmuşdur. Burada pnun Anton Pavloviç Çexovla bağlı xatirələri əks efilmişdir. Onun şəklini «Priazovski kray» qəzetinin saylarının birində görmək mümkün olmuşdur. O, qəzetin hüquqşunası olmuşdur.

Ədəbiyyat
---------

* Вера Волошинова. Ростов -на-Дону: дом Льва Волкенштейна// газета «Молот». — 08.06.2012. №№ 77-78 — с. 6.

Mənbə
-----

* ЖИВОЙ РОСТОВ - "ГИМНАЗИЧЕСКИЙ ДРУГ И ТЕАТРАЛ"
* "Чеховский Ростов"
* Вера, Чехов, любовь

İstinadlar
----------

1. ↑  "Доходный дом Л.Ф. Волкенштейн". 2018-11-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-09.
2. ↑  "Памятники регионального значения". 2013-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-09.
3. ↑  "«АМЕРИКА В РОСТОВЕ-НА-ДОНУ». ТОВАРИЩИ ПО ГИМНАЗИИ" (PDF). 2017-04-10 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-09.
[[Fayll:Eugène Delacroix - La liberté guidant le peuple.jpg|thumb|1830-cu il Fransız İnqilabına həsr olunmuş Xalqa Yol Göstərən Azadlıq şəkli, rəssamı Ejen Delakrua, həmçinin millət vəkili də olmuşdur.

]]
**Romantik millətçilik** (*milli romantizm*, *təbii millətçilik*, *kimlik millətçiliyi*), dövlətin siyasi legitimliyini idarə etdiyi millətçiliyin təbii bir nəticəsi olaraq törətdiyi millətçilik növüdür. Bu, uyqulamanın xüsusi formasına bağlı olaraq, öz mədəniyyətində doğulanlara qarşı ibtidai ulus, dil, mədəniyyət, din və adətləri əhatə edir. Bu millətçilik növü dövlətin üstdən aşağıya doğru legitimliyini dəyərləndirən, varlığını legitimləşdirən bir hökmdar ya da başqa bir idarəçilikdən gələnə sülalə ya da imperial hegomoniya nəticəsində ortaya çıxdı. Aşağıya doğru yayılan bu gün sonda bir Tanrı ya da Tanrıdan qaynaqlanan ola bilər (Monarxların tanrısal haqqı və Tianminqə baxın).

Romantizmin əsas mövzuları və ən qalıcı mirası arasında, romantik millətçiliyin mədəni iddiası, Maarifçilik dövrü sonrası sənət və siyasi fəlsəfədə mərkəzi yer olmuşdur. Milli dillərin və folklorun inkişafına, yerli adətlərin və ənənələrin mənəvi dəyərinə fokslanaraq, Avropanın xəritəsini yenidən çəkən və millətlərin öz taleyini təyin haqqına çağıran hərəkətlərə, ən erkən həyəcanlarından millətçilik romantiklikdə rolları, ifadələri və anlamları müəyyən edən ən önəmli mövzulardan biridir.

Tarix baxımından Avropada, romantik millətçilik üçün əsas il 1848-ci ildir, qitəyə inqilabçı bir dalğa yayıldı, müxtəlif parçalanmış bölgələrdə (İtaliya kimi) və ya çox millətli dövlətlərdə (Avstriyua-Macarıstan imperiyası kimi) xeyli sayda millətçi inqilabi hərəkatlar meydana çıxdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  ASE, III cild, Ejen Delakrua məqaləsi
2. ↑  Mithat Atabay, Aydınlanma Çağı ve Avrupa, s. 139.
3. ↑  Rifat Uçarol, Siyasi Tarih, s. 234.

| ⛭Milliyətçilik |
| --- |
| İnkişaf | 
* Himn
* Rənglər
* Bayraq
* Gül
* Epos
* Tanrı
* Kimlik
* Dil
* Musiqi
* Mif
* İdman
* Simvol
* Xəzinə

 |
| Növünə görə | 
* Anarxist
* Banal
* Biznes
* Burjuaziya
* Bolşevik
* Çoxlu
* Dini
	+ Xristian
	+ Hindu
* Ehtiyat
* Ekoloji
* Ekspansionist
	+ Palingenetik ultramilliyətçilik
* Etnik
* Ərazi
* Faşizm
* Homomilliyətçilik
* İqtisadi
* İrqi
	+ Ağdərili
	+ Ərəb
	+ Qaradərili
* Kiber
* Kollektivist
* Konstitusiyalı
* Kor
* Korporasiya
* Kvir
* Liberal
* Mədəni
* Mistik
* Mühafizəkar
* Mülki
* Nasizm
* Sindikalizm
* Sionizm
* Solçu
	+ Kommunist
* Pan
* Romantik
* Texnoloji
* Transmilliyətçilik
* Ultramilliyətçilik
* Yeni

 |
| Təşkilatlar | 
* Siyahı
* Milliyətçi klublar

 |
| Əlaqəli konsepsiyalar | 
* Antimilliyətçilik
* Beynəlmiləlçilik
* Diaspor siyasəti
* Əks-milliyətçilik
* İrredentizm
* Gender və milliyətçilik
* Milli sual
* Milliyətçi terrorizm
* Postmilliyətçilik
* Revanşizm
* Tarixşünaslıq və milliyətçilik

 |
| Portal |
**Stroma (toxuma)** — Stroma (yunan dilindən στρῶμα "qat, yataq, örtük") struktur və ya birləşdirici rol oynayan toxuma və ya orqan hissəsidir
.

Səthləri təsnif etməyin bir neçə yolu var: bir təsnifat sxemi toxumaların funksiyalarına əsaslanır, digəri isə onların hüceyrə komponentlərini təhlil edir. Stromal toxuma bədənin dəstəklənməsinə və hərəkətinə kömək edən "funksional" sinifə aiddir. Stromal toxumanı təşkil edən hüceyrələr digər hüceyrələrin daxil olduğu bir matris kimi xidmət edir. Stroma müxtəlif növ stromal hüceyrələrdən ibarətdir.

Stroma nümunələrinə aşağıdakılar daxildir:

* irs stroması
* buynuz qişa stroması
* yumurtalıq stroması
* tiroid vəzinin stroması
* timus stroması
* sümük iliyinin stroması
* limfa düyünlərinin stromal hüceyrəsi
* multipotent stromal hüceyrələr (mezenximal kök hüceyrələr)

Struktur
--------

Stromada birləşdirici toxumalara rast gəlinir. Bu toxuma uyğun birləşdirici toxuma qrupuna aiddir. Birləşdirici toxumanın düzgün funksiyası qan damarları və stromal sinirlər də daxil olmaqla parenximal toxumanı qorumaq və yerli stresi azaltmaq üçün orqanlar qurmaq və mexaniki stressi yaymaqdır. Stromal toxuma əsasən birləşdirici toxuma hüceyrələrindən ibarət hüceyrədənkənar matrisdən ibarətdir. Hüceyrədənkənar matris əsasən əsas maddədən — əsasən proteoqlikanların aqreqatlarından ibarət məsaməli nəmləndirilmiş geldən və birləşdirici toxuma liflərindən ibarətdir. Stromada adətən üç növ lif olur: I tip kollagen, elastik və retikulyar (III tip kollagen) liflər.

Hüceyrələr
----------

* Səyyah hüceyrələr — müxtəlif stimullara cavab olaraq qan dövranından toxumalara miqrasiya edən hüceyrələr; məsələn, iltihab reaksiyasına səbəb olan immun sisteminin qan hüceyrələri.
* Sabit hüceyrələr — toxumanın daimi sakinləri olan hüceyrələr.
* Fibroblastlar — hüceyrədənkənar matriks liflərini istehsal edir.

Növlər
------

Boş birləşdirici toxuma — bu tip əsasən epitel membranlarının və vəzi epitelinin altında yerləşir, epiteli digər toxumalara bağlayır. Epitelə aparan qan damarlarını və sinirləri dəstəkləyir. Bundan əlavə, bədəndə iltihablı reaksiyanın əsas yeri kimi xidmət edir. Nizamsız formalı sıx birləşdirici toxuma — bu növün funksiyası stressi bir nöqtədən çevirmək üçün toxumalar arasında yüksək gərginlik gücündə bağlanmaqdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "SIU SOM Histology INTRO". www.siumed.edu. 2018-10-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-10-06.
2. ↑  "tissue | biology". Encyclopedia Britannica (ingilis). 2019-06-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-10-06.
**Əfifə Kərəm** (*ərəb.* عفيفة كرم‎; 22 iyul 1883 – 28 iyul 1924, Şrivport) — Livan əsilli jurnalist, roman yazıçısı və tərcüməçi.

Həyatı
------

Afifa Kərəm Amxitdə,(indi Livan Mutasarrifate dağları ətrafında məkan) Osmanlı ordusuna xidmət edən varlı bir həkim ailəsində anadan olmuşdur.Qohumu Con Karamla evlənəndə onun on üç yaşı vardı və ona qədər yerli missioner məktəblərində təhsil almışdı. 1897-ci ildə əri ilə birlikdə ABŞ-yə köçdü və Luiziana ştatının Şrivport şəhərində yerləşdi.

Jurnalistika
------------

Kərəm ərəb dili və ədəbiyyatı öyrənməyə davam etdirirdi. 1903-cü ildə iyirmi yaşında yazısını Nyu-Yorkda yerləşən ərəbdilli Əl-Hoda qəzetinə rəhbər təqdim etməyə başladı. Onun baş redaktoru Naoum Mokarzel ona ərəb ədəbi mətnlərini oxumaq üçün təmin etdi və şəxsən onun yazısını tənqid etdi. 1911-ci ildə, ölkədən kənarda olduğu müddətdə onu altı ay müddətinə kağıza tapşırdı. Elə həmin il Kərəm iki il sonra ikinci nəşr olan Əl-İmra'a əl-ələ verərək Məcallat əl-İlam əl-Cədid əl-Nis’iyyə (Yeni Dünya: Bir Xanımlar Aylıq Ərəb Jurnalı, 1911) qurdu. 1913-cü ildə Kərəm tərəfindən qurulan "Suriyyi Karramyya" (Suriyalı Qadın) dünyada şöhrət topladı.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2 3 4  .
3. ↑  *Gualtieri, Sarah.* Between Arab and White. Berkeley: University of California Press. 2009. 88. ISBN 9780520255326.
4. 1 2  *Zeidan, Joseph T.* Arab Women Novelists: The Formative Years and Beyond. Albany: SUNY Press. 1995. 70. ISBN 9780791421710. 2020-12-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-28.
5. 1 2  Shakir, Evelyn (1997). Bint Arab: Arab and Arab American Women in the United States. Westport, CT: Praeger. p. 55. ISBN 9780275956721.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0000 6070 5150 · LCCN: no2009067894 · VIAF: 88467229 · WorldCat VIAF: 88467229 |
**Ədəbi dil** – daha az və ya yazılı şəkildə təsbit edilmiş normalara malik olan ümumxalq dilinin emal olunmuş hissəsi; şifahi formada ifadə edilən mədəniyyətin bütün təzahürlərinin dili. 

Ədəbi dil adətən elmi vә bәdii әsәrlәrdә, mәtbuatda vә idarәçilik aparatında, televiziya vә radioda, mәktәblәrdә işlәdilən dildir. Dialektlәrә, loru dilә, jarqonlara qarşı qoyulan dil kimi qəbul olunur. 

İki qolu mövcuddur: yazılı vә şifahi ədəbi dil. Ədəbi dilin elmi-filoloji qaydaları vә normaları var. Zәngin üslublar sisteminә malik olan, daim yenilәşsә dә, sabit әnәnәni qoruyub saxlayan "Ədəbi dil" universaldır vә cәmiyyәt hәyatının bütün sahәlәrindә geniş istifadәsi zәruri hesab olunur.

Milli dil daşıyıcıları arasında yüksək sosial nüfuza malik olan milli dilin dialekt alt sistemidir. Həm yazılı, həm də danışıq formalarında fəaliyyət göstərir. Bədii ədəbiyyatın dili, yazıçıların dili, adətən eyni normalara istiqamətlənsə də, özündə çox fərdi, ümumi qəbul olunmayan dili birləşdirir. Müxtəlif tarixi dövrlərdə və müxtəlif xalqlarda ədəbi dilin və bədii ədəbiyyat dilinin yaxınlıq dərəcəsi eyni deyildir.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük rus · Kruqosvet · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | GND: 4077831-9 · LNB: 000074570 · Microsoft: 2775957009 · NDL: 00577101 · NKC: ph125914 |
**Çetinye** (mont. ,*serb.* Цетиње/Cetinje) — Monteneqroda şəhər.

Monteneqro konstitusiyasına görə, Çetinye Podqoritsa ilə birlikdə ölkənin "paytaxtlarından" biridir: burada prezidentin rəsmi iqamətgahı və Monteneqro Mədəniyyət Nazirliyi yerləşir. Şəhər vahid idarəetmə orqanı olmayan üç ayrı bələdiyyənin konqlomeratından ibarətdir.

Ölkənin altıncı böyük şəhəri olan Çetinyenin əhalisi 14 min nəfərdir (2011).Lovçen massivinin ətəyi, dağarası hövzədə yerləşir. Avropanın ən yağışlı şəhərlərindən biridir. Zeta knyazı İvan Çernoyeviç tərəfindən 1484-cü ildə şəhərdə qurulan Çetinye monastırıMonteneqro şəhər rahiblərinin iqamətgahı oldu, daha sonra Monteneqro-Primorsk mitropolitinin kafedrası buraya köçrüldü və türk fəthçilərinə qarşı müqavimət mərkəzlərindən biri oldu. 1878 — 1918-ci illərdə müstəqil Monteneqronun paytaxtı olmuşdur. 1929 — 1941-ci illərdə Yuqoslaviya Krallığının Zeta banovinasının inzibati mərkəzi olmuşdur.

Şəhərin adı
-----------

Şəhərin adı Çetinye çayından (qədimserbcə *Cětinje*) gəlir. "Meşə, meşəlik" mənasını verən Hind-Avropa köklü *kaito* sözündən gələ bilər.

Tarixi
------

Əsası XIII əsrdə qoyulmuşdur.

Rəmzləri
--------

Cəmiyyətin gerbi mavi zolaqla bəzədilmiş qırmızı qalxandan ibarətdir, qalxanın alt hissəsində iki qartal başı təsviri olunub, bu da şəhərin qurucusu imperator İvan Çernoyeviçin gerbidir. Qalxanın üstündə Çetinye monastırının zəng qülləsi və Lovçen dağının ağ rəngli silueti təsvir olunub, onun altında açıq şəkildə ağ "Oktoix" təsvir olunub, hansı ki Monteneqroda XV əsrin sonlarında çap edilmiş ilk kitab sayılır.

İcmanın bayrağı 1:2 nisbətində üfüqi qırmızı sahədən ibarətdir, onun ortasında bərabərtərəfli ağ xaç təsvir olunub. İlk qeydi 1687-ci ilə aid olan bu bayrağı monteneqrolular dövlət və hərbi simvolu kimi istifadə edirdilər.

Mədəniyyət
----------

Buradakı binalar orijinal arxitekturası ilə seçilir. Şəhərdə çoxlu muzeylər və saraylar vardır:

* Kral Nikolay Sarayı

İstinadlar
----------

Şərhlər

1. ↑  Monteneqro Konstitusiyasının 5-ci maddəsi: *Главни град Црне Горе је Подгорица. Пријестоница Црне Горе је Цетиње.* Eyni zamanda, serb dilindəki hər iki söz "paytaxt" deməkdir

Mənbələr

1. ↑  "İlham Əliyev Çetinye şəhərindəki Kral Nikolay Sarayında olmuşdur". 2021-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-15.
2. ↑  "Zvanični simboli Prijestonice Cetinje su grb i zastava". // cetinje.me. 2019-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-3-2.

| ⛭Monteneqro şəhərləri |
| --- |
| Xüsusi statuslu şəhərlər | Podqoritsa (Əsas şəhər) • Çetinye (paytaxt) |  |
| Şəhərlər | Andrievitsa • Berane • Bielo Pole • Budva • Danilovqrad • Kolaşin • Kotor • Nikşiç • Plyevlya • Plujine • Rojae • Tivat • Herseq Novi • Şavnik |

|  |  |
| --- | --- |
| Monteneqro | *Monteneqro ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Ədəbi proses** — ədəbiyyatın istər bir dövrdə, istərsə də, xalqın, ölkənin cəmiyyətin tarixi boyunca mövcudluğu, yaşarlığı və təkamülü. Hər bir tarixi dövrdə ədəbi proses sosial, ideoloji və estetik baxımdan müxtəlif səpkili və səviyyəli bütün ədəbi-bədii nümunələri (nəsr, şeir, dramaturgiya, ədəbi tənqid və ədəbiyyatşünaslıq) ehtiva edir. Bir çox hallarda, bədii əsərlər, müxtəlif səbəblər üzündən, yarandıqları vaxtdan, yaxud ilk nəşrindən xeyli sonra ədəbi proses nəticəsinə çevrilir (məs. Mirzə Fətəli Axundzadənin "Kəmalüddövlə məktubları" ilk dəfə 1924-cü ildə, Cəlil Məmmədquluzadənin "Danabaş kəndinin əhvalatları" povesti isə 1936-cı ildə çap edilmişdir).

Bədii ədəbiyyatın və incəsənətin növləri, həmçinin ideoloji və linqvistik hadisələrlə qarşılıqlı əlaqə və təsiri ədəbi prosesin mühüm cəhətlərindəndir. Dövrün ədəbi "özünüdərk"i (ədəbi yaradıcılıq proqram və manifestləri), həmçinin müxtəlif estetik cərəyanlar (məsələn, XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan ədəbiyyatında "mollanəsrəddinçilər"lə "füyuzatçılar") arasında mübarizə, qarşılıqlı beynəlmiləl ədəbi əlaqələr ədəbi prosesin ayrılmaz tərkib hissələrindəndir. 

"Ədəbi proses" termini XX əsrin 20-30-cu illərində meydana gəlmiş, 60-cı illərdən geniş işlənməyə başlamışdır. Ədəbi prosesin küll halında, bütün bədii, ideya-estetik təzahürləri ilə dərindən təhlil edilib öyrənilməsi, ümumiləşdirilməsi ədəbiyyatın inkişaf meyillərini, perspektivlərini aydınlaşdırmaq baxımından müstəsna əhəmiyyətə malikdir. Azərbaycanda ədəbi prosesin sistemli şəkildə intensiv öyrənilməsinə 60-70-ci illərdən başlanılmışdır. Müasir Azərbaycan ədəbi prosesinin xüsusiyyətləri sırasına mənəvi-əxlaqi problematikaya marağın güclənməsi, insan konsepsiyasının inkişafı, tarixiliyin qüvvətlənməsi, janr-üslub sayəsində yeni axtarışlar və s. daxildir. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda bu sahədə müəyyən işlər görülür. İnstitutda son illərin ədəbi prosesinə aid məqalə topluları, illik ədəbi icmallar, monoqrafik tədqiqatlar nəşr edilmişdir.

Ədəbiyyat
---------

* *Nəbiyev B.* Tənqid və ədəbi proses. 1976.
* *Hüseynov A.* Nəsr və zaman. Bakı. 1980.
* *Hüseynov A.* Sənət meyarı. Bakı. 1986.
* *Qarayev Y.* Ədəbi üfüqlər. Bakı. 1985.
* *Salmanov Ş.* Poeziya və tənqid. Bakı. 1987.
**Çernobıl** (*ukr.* Чорно́биль — yovşan) — Ukraynanın Kiyev vilayətinin İvanovski rayonunda yerləşən şəhər.

Tarix
-----

### Çernobıl faciədən əvvəl

Bu şəhər haqqında ilk qeydlər 1193-cü ilə aid edilir. 
1541-ci ildə, bu şəhəri Böyük Litva knyazlığı idarə edən dövrdə knyaz Fridrix Pronski tərəfindən Çernobıl yaxınlığında saray tikilmişdir. Həmin saray bu günümüzə qədər gəlib çatmışdır. XVII əsrin əvvəllərində saray bərpa olundu və yaxşı gücləndirilmiş və keçilməz qalaya çevrildi, Çernobıl isə qəza mərkəzi oldu. 
1793-cü ildə şəhər Rusiya imperiyasının tərkibinə daxil oldu. 1898-ci ildə Çernobılın əhalisi 10 800 nəfər idi. Onların 7200-nü yəhudilər təşkil edirdi.
1921-ci ildə Çernobıl Ukrayna SSR-in tərkibinə daxil edildi. 
1941-1944-cü illərdə alman işğalları zamanı Çernobılda olan yəhudi icmaları tamamilə məhv edildi. Şəhər alman əsarətindən 1943-cü il 17 noyabrda azad olundu. 
1941-ci il 27 mart tarixində şəhər tipli qəsəbə olan Çernobıl şəhər statusu aldı. 
1986-cı il 26 apreldə Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasının (Çernobıl AES) dördüncü enerji blokunda atom energetikası tarixində ən böyük faciyəyə çevrilmiş hadisə baş verdi. 

### Çernobıl faciəsi

 *Əsas məqalə: Çernobıl faciəsi*
1986-cı il aprel ayında Çernobıl şəhərində Atom Elektrik Stansiyasının 4-cü enerji blokunda partlayış baş verib və alov 3 bloku bürüyüb. Hadisədən sonra həyat üçün təhlükə kəsb edən radioaktiv duman yaranıb. Nəticədə 17 milyon insanın yaşadığı 11 rayonun atmosferi zəhərlənib. Qəza nəticəsində Ukraynada 4400 nəfər həyatını itirib. Onlardan çoxu partlayışın nəticələrinin aradan qaldırılması üçün əraziyə gəlmiş fəhlələr idi. Qəzanın nəticələrinin aradan qaldırılması üçün 1986-ci ildə Çernobıla 7 min azərbaycanlı da göndərilmişdi. Artıq onlardan 2000 nəfəri Çernobılda aldıqları şüalanmadan vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Çernobıla səyahət". 2013-09-26 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-06.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ukrayna ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Şəhər** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Cəlaləddin Məhəmməd Təbrizi** (Təbriz – 1524) — Keçəçilər ailəsinə mənsub Səfəvi dövlət xadimi. I Təhmasibin ilk vəziri.

Həyatı
------

Təbriz şəhərində, məşhur Keçəçilər nəslində doğulmuşdu. Atası Məhəmməd Zəkəriyya Keçəçi Şah İsmayılın ilk vəziri olmuşdur. Lakin Şah İsmayılın ölümündən sonra Div Sultan Rumlu tərəfindən öldürülmüşdür. İsgəndər bəy Münşi hadisəni belə nəql edir:

> Süleyman şanlı xaqanın vəfatı və hümayun cənnətməkan şahın cülusundan sonra Xacə Cəlaləddin Məhəmməd Keçəçi o həzrətin əmriylə vəzarət rütbəsi ilə şərəfləndi. Vəzirlik dövründən heç bircə il keçməmişdi ki, iqtidar sahibli vəkil Div Sultan Rumlu onunla yola getmədi, aralarında dava-dalaş tozu yüksəldi, onun tutulub yandırılması haqda fərman verildi. Xacəni kətana büküb yandırdıqları vaxt öz halına münasib bu beyti dedi: 
> 
> 

> *Bəla küncündə əyləşdim və əndamım alovlandı,*  
> *Kim əyləşsə bəla küncündə əyləşsin gərək böylə*
> 
>

İstinadlar
----------

1. ↑  Newman, Andrew J. (2008). *Safavid Iran: Rebirth of a Persian Empire -* I.B.Tauris. səh 16. ISBN 9780857716613.
2. ↑  İsgəndər bəy Münşi Türkman. Dünyanı bəzəyən Abbasın tarixi (*Tarixe-aləmaraye-Abbasi*). Bakı, "Şərq-Qərb Nəşriyyat evi, 2010, səh 295
**Aqrar islahat** — torpaq sahibliyi və torpaqdan istifadə sisteminin dəyişdirilməsi.

Tarixi
------

XVII–XIX əsrlərdə Qərbi Avropanın bir sıra ölkəsində burjua inqilabları dövründə aqrar islahatları keçirilmişdir. Burjua inqilabları bəzi ölkələrdə feodal münasibətlərinə güclü zərbə vurmuş (İngiltərə, Fransa) və bununla da kənd təsərrüfatında kapitalist inkişaf yolunu açmışdı. Bu inqilablar Avropanın bir sıra ölkəsində feodal qalıqlarını tam ləğv edə bilməmişdi. Buna görə də bu ölkələrdə kapitalizmin inkişafı prosesində hakim sinfin xeyrinə aqrar islahatları keçirilmişdir (məsələn, Prussiyada 1807–1811 illər islahatı, Rusiyada 1861-ci il kəndli islahatı və Stolıpinin aqrar islahatı (1906–1916), Rumıniyada 1864-cü il islahatı). Aqrar islahatların keçirilməsinin zəruriliyi ölkənin iqtisadi və siyasi tələbatından, kəndlilərin torpaq uğrunda güclü hərəkatından irəli gəlir. Bunların radikal həlli dərəcəli bu və ya digər ölkədə ictimai-iqtisadi şərtlərin məcmusu, sinfi qüvvələrin nisbəti, dövlət hakimiyyətinin xarakteri ilə müəyyən edilir. Vladimir Lenin aqrar inqilabların siyasi hakimiyyət uğrunda mübarizə ilə bilavasitə əlaqəsini qeyd etmişdir: "Əgər aqrar inqilabının qələbəsi hakimiyyətin inqilabçı xalq tərəfindən əldə edilməsini nəzərdə tutmursa, bu inqilab boş bir ibarədir. Həmin şərt olmadan bu inqilab aqrar inqilabı deyil, kəndli qiyamı və ya kadet aqrar islahatı olacaqdır". Çar Rusiyasında kəndlilərin inqilabi çıxışlarının təzyiqi ilə keçirilən aqrar islahatları, Birinci Dünya müharibəsindən sonra isə Mərkəzi və Cənub-Şərqi Avropa ölkələrində (Rumıniya, Çexoslavakiya, Yuqoslaviya, Macarıstan, Polşa. Bolqarıstan) keçirilən aqrar islahatı yarımçıq olmuş və bu ölkələrin aqrar quruluşunda əhəmiyyətli dəyişiklik yarada bilməmişdi. Rusiyada Oktyabr inqilabı ilə aqrar məsələsi həll edilməyə çalışılmışdır. II Ümumrusiya Sovetlər qurultayının 26 oktyabr (8 noyabr) 1917-ci il tarixli dekreti ilə mülkədar torpaq sahibliyi ləğv olunmuş, bütün torpaq sahibliyi ümumxalq mülkiyyəti elan edilmişdir. Torpaqdan istifadə sistemi URMİK-in 9 fevral 1918-ci tarixli fekreti ilə müəyyən edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Аграр ислаһатлар // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә ]. I ҹилд: А—Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 84–85.

Əlavə ədəbiyyat
---------------

* Global Food Security Threatened by Corporate Land Grabs in Poor Countries - video report by *Democracy Now!*
* Springer, S. 2012. "Illegal evictions? Overwriting possession and orality with law’s violence in Cambodia." Journal of Agrarian Change, vol, 13, no. 4, pp. 520–546,

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 4000776-5 · Microsoft: 2780396716 · NKC: ph127631 |
|  |
| --- |
|  |
| İslamda iman |
| 
* Allah
* Allahın varlığı və təkliyi
* Mələklər
* Müqəddəs kitablar
* Məhəmməd peyğəmbər və
* digər peyğəmbərlər
* İmamət
* Axirət
* Kəlimeyi-şəhadət

 |
| Firuiddin |
| 
* Namaz qılmaq
* Zəkat vermək
* Xüms vermək
* Oruc tutmaq
* Həccə getmək

 |
| İslamda xüsusi günlər |
| 
* Besət bayramı
* Ramazan bayramı
* Qurban bayramı
* Qədiri-Xum bayramı

 |
| Quran |
| 
* Sünnə ·  Hədis
* Təsəvvüf ·  Fiqh
* Kəlam ·  Şəriət

 |
| İslam tarixi |
| 
* Əhli-Beyt
* Səhabə
* Şiəlik
* Sünnilik
* Xaricilik
* Dörd xəlifə
* İmamət
* Məhəmməd

 |
| Portal     Kateqoriya     Vikilüğət     Vikisitat     Vikimənbə     Vikixəbər     Commons |

**Təvaf namazı** — 2 rəkətdir və sübh namazı kimi qılınır. Kəbəni 7 dəfə təvaf edəndən sonra qılınır. Müstəhəbdir ki, Fatihə surəsindən sonra birinci rəkətdə Kafirun surəsi, ikinci rəkətdə isə İxlas surəsi oxunsun.

Cəmiyyətin izdihamı halında mümkün olan tərzdə "İbrahim məqamı" arxasında namaz qılmaq lazımdır. Müstəhəb olan təvafın namazını Məscidül-Həramın hər bir yerində qılmaq kifayət edir.

Təvaf namazını unudub onu qılmadığını səy əsnasında xatırlayan şəxs, səy əməlini dayandırıb təvaf namazını yerinə yetirməli və namazı yerinə yetirdikdən sonra qayıdaraq səy əməlini dayandırdığı yerdən davam etdirməlidir. Təvaf namazını qılmadığını səy əməlindən sonra xatırlayan şəxs, dərhal onu yerinə yetirməlidir.

Təvaf namazını qılmadığını Məkkə şəhərindən xaric olduqdan sonra xatırlayan şəxs üçün Məkkəyə qayıtmaq çətin olduqda, mümkün olan hər bir yerdə onu yerinə yetirməlidir.

Təvaf namazının qiraəti (oxunuşu) sair namazlar kimi imkan daxilində düzgün oxunulmalı və başqa namazları qıldığı oxunuşa kifayətlənməlidir və onun bu barədə ayrı bir şəxsi naib seçməyə ehtiyac yoxdur.

İstinadlar
----------
**Çernoyarovun binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 30 ünvanında yerləşən bina. Bina XIX əsrin ikinci yarısında inşa edilmişdir. Binanın hazır ki, vəziyyəti idealdır. Bina 1992-ci il 18 noyabr tarixli qərarla regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

Tarixi
------

Bir mərtəbəli bina Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi, ev 30 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin ikinci yarısında inşa edilmişdir. ХIХ əsrin sonundan ХХ əsrin əvvəllərindən başlayaraq Qreçeskaya küçəsindən başlayaraq Dvorsovski xiyabanına qədər ki ərazidəki tikililərdə kapital tikintilər inşa edilmişdir.

Binanın sahibləri və burada yaşayanların hamısı məlumdur. Qreçeskaya küçəsi ev 30-da yerləşən bina Oktyabr inqilabına qədər saray xadiminin həyat yoldaşı Olqa Nikolaevna Çernoyorovna olmuşdur. Onun həyat yoldaşı istehfada olan general-mayor 20 may 1910-cu ildə 80 yaşənfa vəfat etmişdir.

Sovet hakimiyyəti illərində bina milliləşdirilmişdir. Hazırda binsnın mənzil sahiblərindən alınmışdır. Üstəlik satışa çıxarılmışdır.

Arxitektur xüsusiyyəti
----------------------

Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 30 ünvanında yerləşən binanın fasadında beş pəncərə vardır. Bina kərpiçdən inşa edilmişdir. Yan hissələrində yerləşən divarlardakı oəncərələr sadədir. Zirzəmiyə sahibdir. Zirzəmi hissə tünd-qəhvəyi, birinci mərtəbə açıq qəhvəyi, dekor elementləri isə ağ rəngə sahibdir. Bina mərtəbələr arası karnizə sahibdir. Pəncərələrin üzərində üçbucaq candriklər vardır. Bu isə attika elementləridir. Binanın üzəri qara suvaqla üzlənmişdir. Yan nahiyələri isə üzlənməmişdir. Əsas girişinda sandrik vardır. Həyətə giriş binanın solundandır. Burada metal qapı vardır.

Ədəbiyyat
---------

Гаврюшкин О. П. По старой Греческой... (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.

Mənbə
-----

* Таганрог. Греческая улица, 30 Arxivləşdirilib 2017-03-17 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  Собрание фасадов Его Императорского Величества, высочайше апробированных для частных строений в городах Российской империи. Ч. 1-4. СПб. 1809–1812.
2. ↑  Глазычев В. Л. Архитектура. Энциклопедия. — М.: Дизайн. Информация. Картография; Астрель; АСТ, 2002. — 672 с. — ISBN 5-17-005418-1.
**Aqraxan körfəzi** — körfəz Xəzər dənizinin qərb sahillərində yerləşir. Dənizdən Aqraxan yarımadası ilə təcrid olunur. Körfəz girəcəkdən cənuba doğru 40 km uzunluğa malikdir. Eni bir necə yüz metrdən 10 km-lərə qədərdir. Dərinliyi 4 metrdir. Körfəzin şimalına doğru suyu şorlaşır. Körfəzə axan ən iri çay Terekdir

Tarixi
------

Vaxtı ilə körfəz olduqca dərin olmuşdur. Buna sübut I Pyotrın İran yürüşü zamanı gəmilərlə körfəzin cənubuna maneəsiz irəliləməsi və burada Müqəddəs Xaç qalasını inşa etdirməsidir.

Təbiəti
-------

Körfəzdə və ətraf ərazilərində relik bitkilərə rast glmək olar. Suları balıqlarla zəngindir. Burada hətta «Dağıstan» adlı balıq ovu düşərgəsi vardır. Ərazisi «Aqraxan» yasaqlığı ərazisinə daxildir. Suların kənarlarında 200 quş qonaq olur.

Mənbə
-----

* CƏNUBİ-AQRAXAN KÖRFƏZİNİN EKO-HİDROLOJİ VƏZİYYƏTİ
* Dağıstanın əsrarəngiz təbiət abidələri Arxivləşdirilib 2011-02-01 at the Wayback Machine
* «Aqraxan» yasaqlığı Arxivləşdirilib 2008-10-12 at the Wayback Machine
**Təvəkkül Yaqub oğlu Məmmədov** (1940, Yarımca) — Sumqayıt Şəhər İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı.

Həyatı
------

1940-cı ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Yarımça kəndində anadan olub. Azərbaycan Neft və Kimya İnstitunu və Ali partiya məktəbini bitirib. Bakıda "Zaqfederasiya" gəmi təmiri zavodunda işləyib. Sumqayıt Polimer tikinti materaialları kombinatında növbə rəisliyindən direktor vəzifəsinə kimi yüksəlib. 1976-cı ildən 1981-ci ilədək kombinata rəhbərlik edib.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

1981-ci ildə Sumqayıt Şəhər Xalq Deputatları Sovetinin İcraiyyə Komitəsinin sədrinin birinci müavini vəzifəsinə irəli çəkilib. 1982-ci ilin iyun ayında İcraiyyə Komitəsinin sədri seçilib. Bu vəzifədə 1988-ci ilədək çalışır. Sonra 3 saylı evtikmə kombinatının və Məişət kimyası zavodunun direktoru olub. 1995-ci ildən 2000-ci ilə kimi "Azərkimya" Dövlət Şirkətinin birinci vitse-prezidenti işləyib. Dəfələrlə Sumqayıt Şəhər Xalq Deputatları Sovetinin və Azərbaycan SSR Ali Sovetin deputatı olub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-20.
**Vollastonit Ca3 [Si3O9]** — triklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: tez-tez rast gələn.

Növ müxtəliflikləri
-------------------

Ferrovollastonit (~10 % FeO), manqanvollastonit.

Xassələri
---------

Rəng – ağ, boz, bəzən solğun-yaşıl, az hallarda əti-qırmızı; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ, Parıltı –  şüşə, sədəf; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf, bəzən şəffaf; Sıxlıq – 2,8-2,9; Sərtlik – 4,5-5; Kövrəkdir; Ayrılma – {100} üzrə mükəmməl, {001} və {101} üzrə orta; Sınıqlar – pilləli-qeyri-hamar, tikanlı; Morfologiya – kristallar: nadir hallarda rast gəlir; lövhəli, sütunvari, iynəvari; İkiləşmə: {100} üzrə; Mineral aqreqatları: vərəqvari, bitişmiş lövhəciklər, lifli, radial-şüalı, çubuq- və qabıqvari, dənəvər.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Kalsiumlu skarnların və regional metamorfizmə uğramış əhəngdaşlarının səciyyəvi mineralıdır. Habelə əhəngli kristallik şistlərdə, başqa minerallarla birgə ksenolitlər şəklində bəzi maqmatik süxurlarda (qabbro, noritlər, qələvi əmələgəlmələr və b.), bəzən vulkan tullantılarında qeyd edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kalsit, kvars, qranatlar, vezuvian, diopsid, epidot, danburit, datolit, olivin, aksinit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Vidsboro (ABŞ); Aransasu (Meksika); Lyanqar, Tetyüxe (Rusiya); Parqas (Finlandiya); Mirsk (Polşa); Monte-Somma və Vezuvi vulkanları (İtaliya); Billenvald (Almaniya) və bir çox başqa yerlər. Azərbaycanda Tərtər çayının yuxarı axınında Kəlbəcər rayonunda yerləşən İstisu vollastonit təzahürində, həmçinin Laçın, Daşkəsən və Gədəbəy rayonlarının kontakt-metasomatik əmələgəlmələrində, Kiçik Qafqazın ofiolit formasiyasının ultraəsasi süxurlarında qeyd edilir.

Tətbiqi
-------

Keramika sənayesində, lak-boya materiallarının, minanın, müxtəlif uduçuların, gübrələrin istehsalında geniş istifadə edilir. Vollastonit, hedenbergit və datolitdən təşkil olunmuş gözəl zolaqlı və konsentrik-zonal skarn tipli əmələgəlmələr yarımqiymətli daş kimi praktik əhəmiyyət kəsb edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) · Müasir Ukrayna |
| Normativ yoxlama | Microsoft: 2779405210 · NDL: 00565341 |

* THE MINERAL WOLLASTONITE
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Fikrət Babayev.

**Fikrət Babayev** (1 iyul 1938, Kəngərli rayonu, Naxçıvan Muxtar Respublikası) — Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi (1998–2012).

Həyatı
------

1 iyul 1938-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun (indiki Kəngərli rayonu) Qıvraq kəndində anadan olmuşdur. 1967-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir.

1967-ci ildən Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad şəhərində Daxili İşlər Nazirliyinin müstəntiqi vəzifəsində fəaliyyətə başlamışdır. 1967-ci ildən 1975-ci ilədək Daxili İşlər Nazirliyində müstəntiq, 1975–1978-ci illərdə Daxili İşlər Nazirliyinin şöbə rəisinin müavini, 1978-ci ildən 1981-ci ilədək Naxçıvan Muxtar Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin İstintaq şöbəsinin rəisi vəzifəsində, 1992-ci ildən 1998-ci ilədək Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin İstintaq idarəsinin rəis müavini vəzifəsində işləmişdir.

14 iyul 1998-ci ildə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin qərarı ilə Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikasının qəbul olunmuş bir sıra qanunvericilik aktlarının hazırlanmasında fəal iştirak etmişdir.

2003-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur. Ailəlidir dörd övladı var.

2012-ci il oktyabrın 8-də prezident İlham Əliyev Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi Fikrət Babayevin səlahiyyətlərinə xitam verilməsi haqqında sərəncam imzalayıb.

Ailəlidir, dörd övladı var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-01-18.
**Vanikoro adası** (*ing.* Vanicoro) — kiçik dağlıq adadır və Sakit okeanın qər sahilindəki adaların toplusundan yaranıb. Santa-Krus — Yeni Hebrid adaları qövsünə aiddir. İnzibati cəhətdən Solomon adaları dövlətinin Temotu əyalətinin ərazisinə daxildir. Vanikoro adası Utupua adasından təxmini 40 kilometr şimal-qərbdə, Tikopia adasından isə 140 kilometr cənub-şərqdə yerləşmişdir.

Coğrafiya
---------

Adanın ümumi sahəsi 173,2 km² təşkil edir. adanın yaxınlığında Teanu, Nomianu, Nanunqa və Manieve adaları yerləşmişdir. Nanunqa adasından başqa digər adalar vulkan mənşəli adalardır. Sıx bitki örtüyü olan ada mərcan rifi qrupu ilə əhatə olunmuşdur. Ən yüksək nöqtəsi *Mbaqne dağıdır* (923 m).

### Geologiya

Vanikoro adası da yaxınlıdakı adalar kimi Pliotsen və Pleystosen epoxalarında yaranmışdır. Adanın əsasını bazalt qatı təşkil edir. Vulkanitin dəqiq yaşı təyin edilməmişdir. Vanikoro adası da Santa-Krusun başqa adaları kimi Avstraliya və Sakit okean plitəsinin toqquşması nəticəsində yaranmışdır. Uzaq keçmişdə adada vulkanların fəallığı müşahidə olunmuşdur. Hal-hazırda adada yerləşən vulkanlar sönmüş vulkanlardır. Ancaq zaman keçdikcə onların səthi eroziyaya məruz qalır.

Tarixi
------

Ada haqqında məlumatlar yalnız XVIII–XIX əsrlərdə avropalılara məlum olmuşdur. Adanı fransız səyahətçi Jan Fransua de Laperuz öz ekspedisiyası zamanı kəşf etmişdir. Səyahətçinin komandanlığı altında hər iki fransız gəmisi 1788-ci ildə Vanikoro adası sahilindəki riflərdə qəzaya uğramışlar. Laperuzun ekspedisiyasından sağ qalanlar Jülyo-Sezar Dümin-Dirvilin komandanlığı altında 1828-ci ildə növbəti ekspedisiya zamanı adanı aşkar etmiş və burada itkin düşmüşlər. Yerlilərin məlumatlarına görə, son dörd matros 1825-ci ildə vəfat etmişlər.

Vanikoro adasının adı Jül Vernin "20 000 lye su altında" əsərində xatırlanır.

Əhalisi
-------

Adada az sayda əhali məskunlaşmışdır. Əhalinin sayı təxminin 1293 nəfər (2009-cu il) təşkil edir. Əhalinin əksəriyyəti melaneziyalılardan təkil olunmuşdur. Adada həmçinin tikopiya dilində danışan 200 nəfər polineziyalı yaşayır.

İqtisadiyyat
------------

Yerli sakinlərin əsas məşğuliyyəti balıqçılıq və əkinçilikdir. Ada daima yaxınlıqdakı adalarla əlaqə saxlayır.

Ədəbiyyat
---------

* Острова Ваникоро упоминаются в 19 главе, Части I романа Жюля Верна "20000 лье под водой".
* Hackman, B. D. Dennis, R. A. Lai, J. B. (1977): Vanikolo geological map sheet 1:50,000, published by Geological Surveys Division of the Ministry of Natural Resources, Honiara, Solomon Islands.
* Jean-François de Lapérouse: Zu den Klippen von Vanikoro. Weltreise im Auftrag Ludwigs XVI. 1785–1788. Nach Lapérouses Tagebüchern aufgezeichnet von M. L.-A. Milet-Mureau, übersetzt, bearbeitet und herausgegeben von Klaus Fischer. Verlag Neues Leben, Berlin 1987, ISBN 3-355-00540-1

İstinadlar
----------

1. ↑  "Острова Соломоновых Островов. (ing.)". 2008-03-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-27.
2. ↑  Cf. Recensement national de 2009 Arxivləşdirilib 2011-12-16 at the Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan |
**Həsən Səbri** (Tam adı: *Həsən Əmənulla oğlu Əbdülzadə*) — Ümumittifaq partiya konfranslarının, Zaqafqaziya partiya təşkilatlarının VI qurultayının, Tiflis partiya təşkilatının, IX konfransının təşkilatçılarından biri, "Yeni fikir" qəzetində redaksiya heyətinin təlimatçısı və redaktoru, Gürcüstanın Azərbaycandakı jurnalisti

Həyatı
------

Borçalı qəzasının Aşağı Qoşakilsə kəndində anadan olmuşdur. Atası Əmənulla kişi ailəsini dolandırmaq üçün Cənubi Azərbaycandan Rusiyaya getmişdir. Gənc Həsən özünə məslək dostları axtararaq Borçalıda Sovet hakimiyyəti uğrunda mübarizə aparan Əşrəf Yüzbaşovla, Məmməd Cəfərli ilə, Həsən Qapalovla dostlaşmış, 1919-cu ildə bolşeviklər partiyasının sıralarına qəbul edilmişdir. O, 1921-ci ilin iyununda Qafqaz Ordusu Kəşfiyyat Şöbəsinin ştatında işə qəbul edilmişdir. Bir müddət çalışdıqdan sonra Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyindən məktub almış və Bakıya getmişdir.

Fəaliyyəti
----------

Həsən Səbri Bakıdan RSFSR-in İrandakı baş səfirliyinin sərəncamına göndərilmiş, iki aydan sonra Gürcüstan K(b)P MK-ya çağırılmışdır. Ona Mk-nın orqanı olan "*Yeni fikir*" qəzetinin redaktoru təyin olunduğu xəbərini verirlər. Qəzet 1923-cü il yanvarın 15-dən "*Yeni fikir*" Zaqafqaziya Ölkə Komitəsinin (ZÖK) orqanına çevrilmişdir. Həsən Səbri Tiflisdə fəaliyyəti zamanı gürcü, Azərbaycan və erməni xalqının ictimai-iqtisadi, elmi-mədəni həyatı ilə yaxından tanış olmuş və jurnalistlik fəaliyyətini getdikcə genişləndirmişdir. O, 1923-cü ilin iyunundan 1924-cü ilin yanvarınadək Zaqafqaziya Ölkə Komitəsinin göndərişi ilə Moskva Jurnalistika İnstitutunun dinləyicisi olmuşdur. Sonralar Həsən Səbri "*Yeni fikir*" qəzetində redaksiya heyətinin təlimatçısı vəzifəsində işləmiş, ZÖKnin tapşırığı ilə yerli mətbuatı yoxlamaq üçün Naxçıvana göndərilmiş və Zaqafqaziyada nəşr olunan bütün mətbuat orqanlarına rəhbərlik etmişdir. Sonra Bakıya ezam olunmuş, Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatının vəziyyətini yoxlamışdır. Həsən Səbri 1925-ci ilin iyulunda Baş Mətbuat İdarəsinin ədəbiyyat şöbəsində baş redaktor vəzifəsində işləməyə göndərilir. O, 1926-cı ilin sentyabr ayından 1927-ci ilin sonunadək Moskva Kommunist Akademiyasının nəzdindəki Marksizm-Leninizm kurslarının dinləyicisi olur. O, Gürcüstan K(b) P MK-nın 1928-ci il 28 iyul tarixli qərarı ilə M-nın nəzdində azlıqda qalan Millətlər Sovetinin sədr müavini, həmin il sentyabr ayının 13-də isə 26-lar adına Zaqafqaziya Kommunist Universitetinin ÜİK (b) P tarixi üzrə mühazirəçi təyin edilmişdir. ÜİK (b) P ZÖK-nin ona təqdim etdiyi sənədlə (bilet № 2) Həsən Səbri bütün Ümumittifaq partiya konfranslarının, Zaqafqaziya partiya təşkilatlarının VI qurultayının (22 nömrəli mandat), Tiflis partiya təşkilatının IX konfransının (68 nömrəli mandat) təşkilatçılarından biri olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Mahmud Kamaloğlu, Nizami Məmmədzadə.* GÜRCÜSTANIN AZƏRBAYCANLI JURNALİSTLƏRİ (PDF). Tiflis. 2015. 2020-05-25 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-15.
**Ağcaqala** — tarixi abidə.

Haqqında
--------

Ağcaqala – Şörəyel vadisində, Arpaçayın Araza qovuşduğu yerdə, Türkiyə sərhəddindəki yüksək bir təpədə yerləşən və I dünya müharibəsinin gedişində xarabaya çevrilən bu qədim qalanı tarixçi A. Təbrizli də xatırlamışdır. Kitabi Dədəd Qorqud dastanlarında xatırlanan Ağcaqalanın Sürməliyə (İğdır) yaxın bir yerdə olduğu göstərilir.

"Ağca Qala Sürməliyə gəlüb, Qazan qırq otaq digdirdi" (D-153) cümləsində də Kitabi Dədə Qorqud dastanlarındə adı çəkilən və Sürməli (İğdır) yaxınlığındakı bir ərazidə xatırlanan Ağcaqala adı ilə oxşarlıq təşkil edir. Doğrudan da, bu tarixi Ağcaqala İqdır mahalına yaxındır. Məhz bu amilə əsasən həmin Ağcaqalanı Kitabi Dədə Qorqud dastanlarındakı Ağcaqala ilə lokalizə etmək olar.

Mənbə
-----

* "Kitabi-Dədə Qorqud Ensiklopediyası", II cild. Bakı,2004.
* Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası. B. 1995.
* Akopyan T. Melik-Baxşyan S. Barseğyan S. Ermənistan və ona yaxın olan ərazilərin toponimlər lüğəti. Yerevan, 1986, c. I, (ermənicə).
**Hafiz Baxış** (tam adı:**Baxışov Hafiz Həbib oğlu**), (1932–1989) – Azərbaycan şairi.

Həyatı
------

Hafiz Baxış 1932-ci il oktyabrın 15-də Zəngəzur mahalı Qafan bölgəsinin Yuxarı Girətağ kəndində müəllim ailəsində anadan olmuşdur. Orta məktəbi 1950-ci ildə Qafan bölgəsinin Şəhərcik kəndində bitirmişdir.

1950–1952-ci illərdə Qovşud kəndində ibtidai sinif müəllimi işləmiş, 1952 – 1956-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun teatr və kino aktyorluğu fakultəsində təhsil almışdır. Tələbə ikən 1954-cü ildə Azərbaycan diviziyasında bədii özfəaliyyət dərnəyinin rəhbəri olmuşdur. 1956–1961-ci illərdə Sumqayıt şəhərində tərbiyəçi, pionerlər evinin və mədəniyyat sarayının direktoru vəzifəsində çalışmışdır.

1961-ci ildə Azərbaycan Dövlət Radio və Televiziya verilişləri Komitəsində rejissor köməkçisi, rejissor, yüksək dərəcəli rejissor vəzifələrində fəaliyyət göstərmişdir. İlk şeirləri "Sosialist Sumqayıtı" qəzetində dərc olunmuşdur, "Samur – Dəvəçi kanalı" adlı ilk şeiri də həmin qəzetin 1957-ci il 9 fevral tarixli sayında , "Zirvə" adlı ilk poeması isə "Azərbaycan" jurnalının 1968-ci il 2-ci sayında çap olunmuşdur. Bundan sonra o altı poema qələmə alsa da lirik şair kimi tanınmışdır. İyirmidən çox şeirinə musiqi bəstələnmişdir.

1989-cu il sentyabrın 7-də vəfat etmişdir.

Əsərləri
--------

1. "Azərbaycan oğluyam". B.: , 1980.- s. nüs.
2. "Sona bülbüllər". B.: , 1983.- s. nüs.
3. "Eşqimi sönməyə qoymaram". B.: , 1989.- s. nüs.
4. "Dağlar üçün darıxmışam". B.: , 2001.- s. nüs.
5. "Bu torpağa bağlıyam". (nəğmələr, şeirlər və poemalar) B.: İqtisad Universiteti, 2002.- 218 s.500 nüs.
6. "Ömür bir yarpaq imiş". B.: Şirvannəşr, 2002.- 100 s. 300 nüs.
7. "Ana layla deyir", Bakı: "Zərdabi LTD" MMC, 2012. - 296 s. 1000 nüs.

İstinadlar
----------

* Tamxil Ziyəddinoğlu, "Hafiz Baxış-80". Bütöv Azərbaycan qəzeti, №36(168), 17-23 oktyabr 2012-ci il.
**Volkswagen AG** — alman avtomobil konserni (şirkətlər qrupu). Şirkətin baş ofisi Volfsburqda yerləşir. Şirkət Volkswagen markasının adını daşıyır (tərcüməsi - "xalq maşını"). Bəzi Alman dilli mənbələrdə rəsmi addan əlavə, bəzən İngilis dilli mənbələrdə - Volkswagen Konzern, Volkswagen Qrupu, bəzən VW Qrupu və ya sadəcə VAG olaraq xatırlanır.

Volkswagen, avtomobil istehsalı və əlaqəli xidmətlər istehsalı ilə məşğul olan 342 şirkətdən ibarətdir. 2011-ci ilin sentyabr ayına olan məlumata görə, Porsche Automobil Holding SE (həmçinin Porsche SE kimi də tanınır) Volkswagen AG-nin səsvermə səhmlərinin 50,73% -nə sahibdir. Öz növbəsində, Volkswagen AG aralıq holdinq şirkəti Porsche Zwischenholding GmbH-nin 49,9% -i (qalan 50,1% birbaşa Porsche SE-yə məxsusdur), Porsche Zwischenholding GmbH isə nüfuzlu avtomobillər istehsalçısı Porsche AG-nin 100% səhmlərinə sahibdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2 3  Full Speed Ahead To The Future. 2021 Annual Report (ing.). Volkswagen Group.
3. ↑  .