recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tərəvəzli ayran** – Azərbaycanda qida qəbulundan(əsasən nahar və şam yeməyindən) sonra, isti günlərdə, eləcə də toy və ziyafət məclislərində, qonaq qəbul edildikdə və başqa şadyanalıqda içilir.

  

Bu içki əsasən iki üsulla hazırlanır.

Bu içkidən 1 litr hazırlamaq üçün aşağıdakı ərzaqlar lazımdır.

Birinci üsul
------------

* **Tərkibi**

Ayran – 900 ml (və ya qatıq – 500 ml, su – 400 ml), orta irilikə xiyar- 1 ədəd, şüyüd – 4-5 qənəd, duz – 1 çay qaşığı.

* **Hazırlanma qaydası**

Xiyar yuyulub qabığı ilə birlikdə xırda gözcüklü sürtkəcdən keçirilir, şüyüd xırda doğranılır və ayran əlavə edilir, soyudulur, piyalələrdə və ya iri çay stəkanlarında süfrəyə verilir.

İkinci üsul
-----------

* **Tərkibi**

Ayran – 700 ml ( və ya qatıq – 400 ml, su – 300ml), pomidor – 500 q, (və ya pomidor şirəsi – 300 ml, şüyüd – 3-4 qanad, duz – 1 çay qaşığı.

* **Hazırlanma qaydası**

Pomidor sürtkəcdən keçirilir, 70-80 C-yə qədər qızdırılır və xırda gözcüklü ələkdən keçirilir. Alınmış şirə soyudulur, ayrana qatılır, üzərinə xırda doğranmış şüyüd və duz əlavə edilib yaxşıca qarışdırılır. Soyudulduqdan sonra süfrəyə verilir.
Çinili Köşk
Çinili Köşk Muzeyinin giriş hissəsindən bir görüntü, qarşısında *Arkeoloji Muzeyi* binası görülməkdədir.(mart 2013)
İslami sənət əsərlərinin sərgiləndiyi iç bölümü
**Çinili köşk** — Topqapı Sarayının kənar qala divarlarının içində yerləşir. 1472-ci ildən qalma bir köşkdür. Osmanlı sultanı Fateh Sultan Mehmet tərəfindən yazlıq saray və ya köşk olaraq tikdirilmişdir. Memarı qəti olaraq bəlli olmasa da, bəzi mənbələr Memar Çevik Sinan tərəfindən inşa edildiyini bildirilir. Sırça Köşk və ya Sırça Saray kimi də adlandırılır.

1875-1891-ci illərdə Muzeyi Hümayun (İmperiya Muzeyi) olaraq xidmətə verilmişdir. 1953-cü ildə Türk və İslam İncəsənəti Muzeyi olaraq açılmıştır. Daha sonra İstanbul Arxeologiya Muzeyinin tərkibinə qatılmışdır. Muzeydə Səlcuqlu və Osmanlı dövrlərindən qalma İznik çinisi və keramika nümunələri nümayiş etdirilir.

Quruluşu
--------

Köşkün daxilində dörd iç eyvanı və bunları birləşdirən tək bir qübbə, künclərdə dörd, biri əsas olmaqla beş otağı vardır. Otaqların geridə olan ikisi daha sadə quruluşlu xidmətə məxsus yerlərdir. Birində zirzəmiyə enən pilləkən vardır. Əsl otaqlar öndə olan üç dənədir. Bunlar bir-birindən çox başqa rəng və formalarda, bir qismi bəzəkli gözəl bəzəklərlə örtülüdür. Orta otağın tağının və köşəliklərinin gips zinət əşyaları ilə bəzədilmişdir. Bina Köhnə əsər muzeyi olduğu zaman ara divar sökülmüş, iki tərəf birləşdirilmişdir. Son təmirdə bu divar bərpa olmaqla bərabər, xarici eyvanı örtən vitrin yerində qalıbdır. Bütün eyvanlar kimi, açıqda olanlar da çini örtülüdür.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda ***Çinili köşk*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

1. İSTANBUL ARKEOLOJİ MÜZELERİ MÜDÜRLÜĞÜ



1. ↑  "çinili Köşk Müzesi". 2011-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-01.
2. ↑  "Çinili Köşk nerededir? Çinili Köşk'ün özellikleri, tarihi, resimleri, fotoğrafları. Çinili Köşk hakkında bilgi". 2021-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-01.
3. ↑  Çinili köşk [*ölü keçid*]
**Kamran (pyes)** — Əbdürrəhimbəy Haqverdiyev pyesi 1931-ci ildə yazmışdır.

Əsərin mövzusu
--------------

"Kamran" (1931) pyеsinin mövzusu İran həyatından alınmışdır. Yazıçı, hələ XX əsrin əvvəllərində bir parça çörək üçün nеft Bakısına gələn оn minlərlə İran əməkçilərinin ağır zəhmətlə qəpik-quruş qazanıb, sоnra da gеri dönüb, qazandıqlarını, kоr-kоranə din dəllallarına yеdirtdiklərini görürdü. Dini əldə quldurluq silahına çеvirib Quran adından fitvalar vеrən müctəhidlərin ifşası pyеsdə əsas xətlərdən biridir.

Pyеsdəki əhvalatların hamısı Kamran оbrazı ilə əlaqədardır. Kamran оbrazını biz "Оdabaşının hеkayəsi"ndən Fərman adı ilə tanıyırıq. О, varlı tacir Hacı Kamyabın qardaşı baqqal İbrahimin оğludur. Fərman hеkayədə aciz, hər zülmə bоyun əyən, sеvgilisi Gövhərtacdan əli çıxdıqdan sоnra yеganə yоlu Dərvişlikdə görən, nəhayət, vərəmləyib, köhnə mühitdə məhv оlan bir gəncdir. Kamran оndan tamamilə fərqlənir. Həyat, yaşadığı cəmiyyət, gördüyü haqsızlıq оnu istismar dünyasına qarşı bir üsyançıya çеvirir. О əvvəllər hər şeyə boyun əyən bir cavan оlduğu halda, sоnralar xalqa zülm edən müctəhid Hacı Mirzə Əhmədağalara qarşı dərin bir qəzəblə təbliğat aparır. Kamranın sеvgilisini əlindən alırlar, lakin bu acınacaqlı hadisə оnu daha da fəallaşdırır. Оnun şəxsi intiqamı ictimai intiqama çеvrilir. İndi о, tək özünü dеyil, əzab çəkən xalqı düşünür.

Pyеsdə Hacı Kamyab, оnun arvadı Bibixatun, müctəhid Hacı Mirzə Əhmədağa, həkimbaşı Mirzə Mеhdi də öz оrijinal səciyyələri ilə fərqlənirlər.

Həmçinin bax
------------

* Əbdürrəhimbəy Haqverdiyev
* Millət dostları (pyes)
* Baba yurdunda (pyes)
* Ağac kölgəsində (pyes)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Böyük ədibin böyük yaradıcılığı" (PDF). 2023-07-23 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-06-01.
2. ↑  "Əbdürrəhimbəy Haqverdiyev Seçilmiş əsərləri iki cilddə I cild ,"Lider Nəşriyyat" Bakı −2005" (PDF). 2022-05-04 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-06-01.

Xarici keçidlər
---------------

* Sözün qüdrətli ustadı
* Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin həyatı və yaradıcılıq yolu
* Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev (17.05.1870–11.12.1933)
* Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev (1870–1933)
Ruprext qərənfili (Elmi adı - *Dianthus ruprechtii Schischk.* ) — IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Azərbaycanın nadir, Qafqazın endemik növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik su bitkisidir. Gövdələri düz, 20—35 (50) sm hündürlükdədir. Yarpaqları qalxan, oturan, xətvari, 1,5-2 mm enində, bizvari—sivriləşmiş, tünd – uclu, kənardan nahamar, əsasında 6-8 mm uzunluqda qınla bitmişdir. Çiçəkləri oturaq gövdənin yuxarı hissəsində sıx yığılmış haldadır. Kasacıq 15—17 mm uzunluqda, silindrik şəkildə, tünd-qara, bənövşəyi rəngdədir. Yumurtavari,lansetli, iti dişlidir. Yarpaq ayası tünd, tərs – yumurtavari, 4-5 mm uzunluğunda, kənarları dişlidir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə--meyvə əmələgətirmə dövrü iyun-iyul (avqust) aylarına təsadüf edir. Toxumla çoxalır. Subalp qurşağında, çəmənlərdə, taxıl, müxtəlifotlu quruplaşmalarda rast gəlinir, quraqlığa nisbətən davamlı, işıqsevəndir.

Yayılması
---------

Böyük Qafqazın Quba hissəsi (Quba rayonu- Qonaqkənd və Hapıt kəndləri arası).

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyanın sayı azalır, yaşama ərazisi məhdudlaşır, antropogen amillər azalma təhlükəsini artırır.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Otarılma, tapdalanma, biçənək.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Xüsusi qorunma tədbirləri aparılmır. Yeni yayılma yerlərinin aşkar edilməsi, toxumlarının toxum banklarında saxlanılması, introduksiya, bitdiyi əraziilərin nəzarətə alınması.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2017-05-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-16.
2. ↑  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı Nadir və nəsli kəsilməkdə olan növlər. 2-ci nəşr. Bakı-2013
3. ↑  Флора Азербайджана, 1953
4. ↑  Флора СССР, 1935
5. ↑  Məmmədov Q. Yusifov E. Xəlilov M. Kərimov V. 2012

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q15566069
* Wikispecies: Dianthus ruprechtii
* GBIF: 3808748
* GRIN: 434710
* iNaturalist: 904617
* Plant List: kew-2764842
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:153823-1
* Tropicos: 6300093
* WFO: wfo-0000644170

 |
**Alyaska cərəyanı**— Sakit okeanın şimal-şərq hissəsində Şimali Sakit okean cərəyanının qolu olub, isti okean cərəyanıdır.

Xüsusiyyətləri
--------------

Cərəyan cənubdan Alyaska körfəzinə daxil olaraq, şimala axır və sonra körfəzin yuxarı hissəsindən cənub-qərbə dönür, fırlandıqdan sonra böyük ölçüdə genişlənir. Aleut Adalarının şərq sərhədlərindən Berinq dənizinə keçir. Dərinlik relyefin qeyri-bərabərliyinin səbəb olduğu axın istiqamətində sapmalarla sübuta yetirildiyi kimi, cərəyan aşağıya enib dərinliklərə qədər uzanır.

Axının sürəti 0,2 - 0,5 m/san arasındadır. Cərəyanın suları fevralda 2-7°, avqustda isə 10-15° C olan yüksək temperatur ilə xarakterizə olunur. Suyun duzluluğu 32,5 ‰ təşkil edir.

Həmçinin bax
------------

* Alyaska körfəzi
* Dəniz cərəyanları
* Sakit okean

Xarici keçidlər
---------------

* Şimali Amerika
* Sakit okean

Ədəbiyyat
---------

* *Аляскинское течение* — статья из Географической энциклопедии.
* Аляскинское течение // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
**Yaponiyalı Nikolay** və ya əsl adı ilə **İvan Dmitriyeviç Kasatkin** (*rus.* Иван Дмитриевич Касаткин; 1 (13) avqust 1836, Beryozovskiy[d], Smolensk quberniyası[d] – 3 (16) fevral 1912, Tokio[d]) – Yaponiyada rus pravoslav kilsəsinin arxiyepiskopu.

Həyatı
------

Doğum adı İvan Dmitriyeviç Kasatkindir. Sankt-Peterburqda yerləşən teologiya akademiyasından məzun olduqdan sonra 1861-ci ildə Hakodate limanında yerləşən rus konsulluğu kilsəsinin keşişi kimi Yaponiyaya səyahət etmişdir. Yaponiyadakı ilk yeddi ilini yapon dilini, ədəbiyyatını, ənənələrini və adətlərini öyrənməklə keçirmişdir.

Yaponiyada xristianlığı təbliğ etmək qadağası 1873-cü ilə qədər davam etsə də, onun təşəbbüsü altında 1870-ci ildə Yaponiyada rus pravoslav missiyasının əsası qoyulmuşdur. O, Kamçatka yepiskopluğunun yurisdiksiyası altında olan bu missiyanın başçısı təyin olunmuşdur. 1872-ci ildə Tokio şəhərinə köçmüş və Rusiya nümayəndəliyinin adı ilə şəhərində mərkəzində yer icarəyə götürmüşdür. Burada seminar, katexistlər məktəbi, qadınlar üçün dini məktəb və Müqəddəs Diriliş kafedralını tikdirmişdir.

1880-ci ildə Yaponiyanın yepiskopluğuna təyin olunmuşdur. O, 1912-ci ildəki ölümünə qədər Tokioda yaşamışdır. O, Yaponiya Pravoslav Kilsəsinin milli xarakterinin formalaşdırmasında vacib rol oynamışdır. Yerli ruhanilərdən birini kilsəyə cəlb etmiş və Rus–yapon müharibəsi zamanı çara yox, Yaponiya imperatoruna siyasi sadiqliyi müdafiə etmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Kodansha Encyclopedia of Japan

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VI cild (Niju–Saka). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 3. ISBN 0-87011-626-6. İstifadə tarixi: 24 fevral 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* Yaponiya Pravoslav Kilsəsi

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Britannica (onlayn) |
| Şəcərə və nekropolistika | Find a Grave |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| CiNii: DA05564116 · GND: 121957632 · ISNI: 0000 0000 8251 0370 · LCCN: n81110434 · NDL: 00451362 · NKC: js2010601902 · NLP: A20587764 · NTA: 311761992 · SUDOC: 092209645 · VIAF: 64876843 · WorldCat VIAF: 64876843 |

 |
**Yaponiyanın Antarktikadakı ərazi iddiaları** - Yaponiya imperiyasının Antarktika ərazilərinə iddiası XX əsrin birini yarısında edilmişdir.

1910—1912 illərdə Yaponiya Antarktikaya ilk ekspedisiyasını leytenant Sirase Nobunun başçılığı ilə təşkil edir. 28 yanvar 1912 ildə ekspedisiya 80°05’ cənub enliyi 156°37’ qərb uzunluğuna çatarkən onlar səyahətin davam etdirilməsinə hazır olmadıqlarını anlayırlar. Çatdıqları əraziləri Yamato Qar vadisi adlandlraraq Yaponiyanın mülkiyyəti elan edirlər.

1939-cu ildə Yaponiya rəsmi olaraq Antarktidaya ərazi iddiası irəli sürür. İddialı ərazi Ross ərazisi ilə Böyük Britaniyanın Antarktika əraziləri arasında (80° q.u və 150° q.u) yerləşir. 1951-ci ildə imzalanan San-Fransisko sülh müqaviləsinin ikinci bəndinə əsasən Yaponiya bütün ərazi iddialarından imtina etmişdir. Hazırda Meri Berd Torpağı və Elsuort Torpağına rəsmi olaraq dünyanın heç bir olməsi iddia etmir. Bu Antarktida haqqında konvensiyaya əsasən təstiqlənmişdir.

Hazırda Yaponiya bölgə üzərində heç bir ərazi iddiası irəli sürə bilməz. Ancaq rəsmi olmasa belə bu haqqda söz-söhbət gedir. Bölgədə qaz yataqlarının olması iddiaların güçlənməsinə səbəb olmuşdur. Ancaq Yaponiya qaz hasilatını həyata keçirən texnologiyaya sahib deyildir

Mənbə
-----

* Skott, Amundsen… və Nobu Sirase! Arxivləşdirilib 2012-01-25 at the Wayback Machine
* "Shirase Nobu, 1861–1946". www.south-pole.com. 2012-05-10 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 September 2008.
* С. Сактаганов. 2-ое участие сахалинских каюров в антарктической экспедиции
* Rusiya Antarktika ekspedisiyası. Tarixi sənəd

İstinadlar
----------

1. ↑  "Skott, Amundsen… və Nobu Sirase!". 2012-01-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-24.
2. ↑  2-ое участие сахалинских каюров в антарктической экспедиции Arxivləşdirilib 2017-01-24 at the Wayback Machine (rus.)
3. ↑  "Digər dövlətlərin ərazi iddiası". 2014-07-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-24.
4. ↑  "Историческая справка". 2017-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-24.
5. ↑  "Antarktida cəvahiratları". 2016-11-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-10-24.
**Pol Xlebnikov** (*ing.* Paul Khlebnikov 3 iyun 1963, Nyu-York, Nyu-York ştatı – 9 iyul 2004, Moskva) — ABŞ jurnalisti. "Forbes" jurnalının Rusiya versiyasının baş redaktoru olan Xlebnikov rus əsilli amerikalı idi.

Həyatı
------

Pol Xlebnikov 2004-cü il iyulun 9-da "Forbes" jurnalının redaksiyasından çıxan zamanı muzdlu qatil tərəfindən qətlə yetirilmişdi.

### Jurnalistika fəaliyyəti

2000-ci ildə işıq üzü görən "Kremlin xaç atası Boris Berezovski, yaxud Rusiyanın qarət olunma tarixi" və 2003-cü ildə yazdığı "Barbarla söhbət" kitablarında biznesmen Boris Berezovskini və çeçen səhra komandiri Xocəhməd Nuxayevi çoxsaylı cinayətlərdə ittiham etmişdi. Bundan başqa, 2004-cü ildə ölümündən bir neçə ay əvvəl "Forbes" jurnalında Rusiyanın ən zəngin insanlarından ibarət reytinq siyahısı da tərtib etmişdi. Siyahıya bir sıra nüfuzlu biznesmenlər və siyasətçilər daxil edildiyi üçün jurnalistə qarşı təzyiqlər artmışdı.

### Şəxsi həyatı

Həmçinin bax
------------

* Boris Nemtsov
* Anna Politkovskaya
* Boris Berezovski

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* Paul Klebnikov // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. ↑  "Obituary:Paul Klebnikov". 2018-03-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-28.
3. ↑  "American journalist probing Russian business". 2022-04-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-28.
4. ↑  "Who Killed Paul Klebnikov?". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-02-28.

Xarici keçidlər
---------------
**Yorgen Talbitzer** (tam adı: *Yorgen Billi Talbitzer*, *ing.* Jorgen Billy Thalbitzer; 22 may 1920, Kopenhagen – 29 mart 1943, Öresund) — Kral Hərbi Hava Qüvvələrinə qoşulan Danimarka pilotu. Gənc pilot İkinci dünya müharibəsində iştirak etmiş, müharibə əsiri olmuş və daha sonra qaçmışdır.

Hərbi xidməti
-------------

Talbitzer 18 yaşında uçmağı öyrənmiş və pilot sürücüsü lisenziyasına layiq görülmüşdür.

1940-cı ilin aprel ayında başlayan Vezeryubunq əməliyyatından sonra, Talbitzer İngiltərəyə qaçmışdır. Talbitzer Danimarkanı 26 dekabr 1940-cü il tarixində tərk etmiş, İstanbul, Kipr, Suez və Keyptaundan keçərək səyahət etmişdir.

Talbitzer 28 oktyabr 1941-ci ildə Kral Hərbi Hava Qüvvələrinə qəbul edilmişdir. O ilk olaraq 32-ci eskadronda xidmət etmişdir, daha sonra isə 234-cü eskadrona qoşulmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2  .
2. 1 2  .
3. 1 2  "Danish WW2 Pilots | Profiles". danishww2pilots.dk. 2021-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-02-09.
4. ↑  "Jørgen Thalbitzer". airmen.dk. 2022-01-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-02-09.
5. ↑  "Danish Spitfires at war". raf662.com. 2015-12-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-02-09.
**İqtibas nəzəriyyəsi** — miqrasiya nəzəriyyəsi, "köçəri süjetlər" nəzəriyyəsi də adlanır. Müxtəlif xalqların folklorundakı oxşarlığı yerdəyişmə, iqrasiya (süjetlərin, poetik əsərlərin bir və ya bir neçə ölkədən başqa ölkələrə keçməsi) ilə izah edən nəzəriyyə. Dünya mədəni əlaqələrinin vüsət aldığı XIX əsrin 2-ci yarısında meydana gəlmişdir. Bu məktəbin nümayəndələrinin qənaətlərinə görə, dünya xalqları folklor mətnlərini eyni mənbədən götürmüşlər. 

İqtibas nəzəriyyəsinin yaranması, əsasən, alman filoloqu Teodor Benfeyin (1809-1881) adı ilə bağlıdır. O, 1859-cu ildə qədim hind abidəsi olan "Pançatantra"nı ("Kəlilə və Dimnə") (1859) tərcümə və tədqiq edərək, belə qənaətə gəlmişdir ki, müxtəlif xalqların folklor, obraz, motiv və ya süjetlərinin oxşarlığı onların qohumluğu (Qrimm qardaşları) ilə deyil, qarşılıqlı mədəni-tarixi əlaqələrlə izah edilməlidir. Onun fikrinə görə, Qərbə nağıl süjetləri Şərqdən, daha doğrusu, hind nağıllarından keçmişdir, yəni folklor süjetlərinin ilk mənbəyi Şərqdir.Teodor Benfey öz nəzəriyyəsini əsaslandırmaq üçün hətta bu mətnlərin keçə biləcəyi istiqamətləri də müəyyən etməyə çalışmışdır. Bir sıra tarixi (xalqların böyük köçü, müharibələr – xüsusən də Makedoniyalı İsgəndərin yürüşləri, ərəblərin hücumu, səlib müharibələri və s. nəticəsində kütlələrin yerdəyişməsi) və mədəni (VIII əsrdən başlayaraq "Kəlilə və Dimnə"nin ərəb, fars, latın, yəhudi, fransız, ispan və s. dillərə tərcümə edilməsi və s.) ayrı-ayrı folklor süjetlərinin də bir ölkədən digərinə keçməsinə səbəb olmuşdur. Bu fikir R.Keler, M.Landau (Almaniya), E.Kosgen (Fransa), Vladimir Vasilyeviç Stasov, A.N.Pıpin, Aleksandr Veselovski, Fyodor İvanoviç Buslayev (Rusiya) və başqa folklorşünaslar tərəfindən davam və inkişaf etdirilmişdir.

Azərbaycan folklorşünaslığında iqtibas nəzəriyyəsinə meyil Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin bəzi tədqiqatlarında ("Xalq ədəbiyyatında bəşəri təmayüllər", "Xalq ədəbiyyatının təhlili") özünü göstərir. O, Şərqin Qərbə təsirini T.Benfeydən fərqli olaraq, daha qədimdə, zərdüştiliyin yayılmasında axtarırdı. İqtibas nəzəriyyəsində ifadə olunan proseslər ədəbi əlaqə və təsirin ilkin təzahürlərindəndir.

Tədqiqatçıların əksəriyyətinin fikrinə görə isə diqqəti mədəni, iqtisadi əlaqələr, həmçinin köçlər vasitəsilə folklor süjetlərinin bir xalqdan digərinə keçə biləcəyi prinsipinə yönəltməsi baxımından bu nəzəriyyə əhəmiyyət daşısa da, bütün dünya folklorunu Şərqlə (konkret olaraq, hind) bağlamaq məsələsində yanlış hesab edilir.

Ədəbiyyat
---------

* *Abdullayev B.* Yusif Vəzir Çəmənzəminli və folklor. Bakı. 1981.
* *Жирмунский В.М.* Народно-героический эпос. Сравнительно-исторические очерки. М.-Л. 1962.
Atmosferdə su buxarı
--------------------

Atmosferdə həmişə müəyyən miqdarda su buxarı mövcuddur.Su buxarı ancaq soyuma nəticəsində doyma
dərəcəsinə çata bilər.

Qırov əmələ gəlməsi
-------------------

Sakit havada Günəş batdıqdan sonra yer səthi
soyumağa başlayır və getdikcə onu bürüyən hava da soyuyur. Soyuyan havadakı su
buxarı doyma dərəcəsinə yaxınlaşır və nəhayət kondensasiya prosesi baş verir və
bu da kiçik damcıların (şeh) yer səthinə çökməsi ilə nəticələnir. Şeh sakit, buludsuz
havada, bəzən də yüksək buludların olduğu və zəif külək əsdiyi zaman əmələ gələ
bilər. Əgər şehin əmələ gəldiyi zaman temperatur 0°C - dən aşağı olarsa, bu zaman
şeh deyil, qırov əmələ gəlir.

Həmçinin bax
------------

Atmosferdə su damcıları,Şeh

Xarici keçidlər-Xarici keçidler 3 növdə olur.Buxarlanan,Yagan,Yagmayan
----------------------------------------------------------------------

Atmosferdə su

İstinadlar
----------

1. ↑  Q.K.Gül "Meteorologiya və iqlimşünaslıq" BAKI-1960
Qunnar Gren, Qunnar Nordal və Nils Lidholm (soldan sağa) Milan komandasının heyətində
**Gre-No-Li** — Isveçdən olan üç futbolçunun ləqəbi, onların soy adlarının ilk hərflərindən düzəldilibː Qunnar **Gre**n, Qunnar **No**rdal və Nils **Li**dholm. Onları 1950-ci illərdə İsveç milli futbol komandası və İtaliyanın Milan klubunda çıxış edərkən belə adlandırırdılar.

Tarixi
------

Üçlük Londonda keçirilən 1948 Yay Olimpiya Oyunlarında İsveçə qızıl medal qazandırmışdır. Bu uğurdan sonra oyunçuların üçü də Milan komandasına transfer olmuşdur və 1949-50 mövsümdə Milan komandası 38 oyuna 71 qol vura bilmişdir (Qren və Lidholm 18, Nordal isə 16 qol vurmuşdular). 1950-1951 sezonu bu oyunçuların ən uğurlu mövsümü sayılır, çünki onlar Skudettonu qazanmışdılar. Lidholm və Nordal bu titulu həmçinin 1955 ildə də qazana bilmişdilər, Lidholm, Qren və Nordal klubu tərk etdikdən sonra daha iki dəfə İtaliya çempionatının qalibi olmuşdular. Nordal üçün İtaliya xüsusilə uğurlu oldu, çünki o, 1949-1955-ci illərdə keçirilən altı mövsümün beşində ən yaxşı bombardiri olmuşdur.

Gre-No-Li 1953-cü ildə Qunnar Qrenin Fiorentinaya keçidindən sonra dağılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *National Footbal Teams Arxivləşdirilib 2016-05-07 at the Wayback Machine* saytında statistika Arxivləşdirilib 2016-05-07 at the Wayback Machine
2. ↑  *National Football Teams Arxivləşdirilib 2016-08-13 at the Wayback Machine* saytında statistika Arxivləşdirilib 2016-08-13 at the Wayback Machine
3. ↑  "*National Footbal Teams* saytında statistika". 2016-08-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-08-17.
**Quliyev Abbas Şahbaz oğlu** (15 sentyabr 1916, Şəkərabad, Naxçıvan rayonu – 30 dekabr 1998, Naxçıvan) — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

Həyatı
------

1916-cı ildə Naxçıvan qəzasının (indiki Babək) Şəkərabad kəndində anadan olmuşdur. 1930-cu ildə ibtidai məktəbi, sonra Bakı şəhərindəki
fabrik-zavod şagirdliyi məktəbini, 1936-cı ildə isə Pedaqofi məktəbi bitirib Naxçıvan Dövlət Dram Teatrında aktyorluq etmişdir. 1942-ci ildə Topçular Məktəbini bitirdikdən sonra cəbhəyə getmiş, Bryansk, "Mərkəz", 1 Belorusiya cəbhələri, Oryol, Belqorod, Poltava, Xarkov, Donbas şəhərləri, Dnepr, Visla, Oder çayları uğrunda döyüşlərdə, Varşavanın azad edilməsində fərqlənərək qvardiya kapitanı rütbəsinə qədər yüksəlmiş, 1945-ci ilin mart ayında Almaniyanın Noyştetin şəhəri yaxınlığında gedən döyüşlərdə ağır yaralanmış, müalicədən sonra 1945-ci il avqustun axırlarında 1I dərəcəli Vətən Müharibəsi əlili kimi tərxis olunmuşdur. Ona SSRİ MİK-nın 1934-cü il 16 aprel tarixli qərarı ilə təsis edilmiş 1945-ci il 21 fevral tarixli SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə Polşada Visla çayı uğrunda mübarizədə çətin və məsul əməliyyatın yerinə yetirilməsində şəxsi qəhrəmanlıq və cəsurluq göstərdiyinə, Vislanın qərb "sahilində geniş mövqe tutmaqda piyadalara bacarıqla və qətiyyətlə kömək göstərdiyinə görə Topçu batareyasının komandiri Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüş, Lenin, 1-ci dərəcəli Vətən Müharibəsi "Aleksandr Nevski", Qırmızı Bayraq ordenləri və "Qızıl Ulduz" medalı ilə təltif edilmişdir. 1945-ci ildən Naxçıvan Dövlət Dram Teatrının direktoru, 1946–1953-cü illərdə Naxçıvan MSSR Maarif nazirinin müavini, Naxçıvan MSSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin katibi, 1953-cü ildən isə Naxçıvan şəhər ZDS İK-nın sədri, 1956–1971-ci illərdə Naxçıvan rayon ZDS-nın sədr müavini, sonra isə Naxçıvan rayon İcraiyyə Komitəsində şöbə müdiri vəzifələrində çalışmışdır. İttifaq əhəmiyyətli təqaüdçü olmuşdur.

IV, IX, X çağırış Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.

1945-ci il fevralın 25-də Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. O vaxtlar "İzvestiya" qəzeti bu münasibətlə yazmışdı: "Naxçıvan teatrı A. Quliyevin şəxsində müvəqqəti də olsa səhnə xadimini itirsə də, Sovet Ordusu onun simasında bacarıqlı və fədakar zabit əldə etmişdi".

İstinadlar
----------

1. ↑  Советская Нахичевань. Баку. 1984. с. 77.

Mənbə
-----

* 9may.az. Qəhrəmanlar. Arxivləşdirilib 2010-01-18 at the Wayback Machine
**Kapreze salatı** (it. insalata caprese və ya sadəcə *kapreze*) — dilimlənmiş təzə mozzarella, pomidor və şirin reyhandan hazırlanmış, duz və zeytun yağı ilə ədavanlandırılmış sadə İtalyan salatı.

Restoranlarda adətən boşqaba düzülür. Pizza Marqarita kimi, İtaliya bayrağının rənglərini: yaşıl, ağ və qırmızı rəngi özündə birləşdirir. İtaliyada adətən kontorno (qarnir) deyil, antipasto (başlanğıc) kimi verilir və günün istənilən vaxtında yeyilə bilər. Kapreze salatı kapreze yeməyinin bir formasıdır; o, həmçinin kapreze pizza, makaron və ya sendviç kimi də verilə bilər.

Salatın adı İtaliyanın Kapri adasının şərəfinə qoyulub. Onun adının mənşəyi ilə bağlı iki ümumi hekayə vardır. Onun İtaliya bayrağına bir hörmətlə və ya "XX əsrdə kral ailəsinin və önəmli siyasətçilərinin tətil zamanı yemək zövqlərinin dəyişik olması ilə" bağlı olduğu güman edilir.

Növləri
-------

Kapreze salatının növləri sırasına zeytun yağı əvəzinə italyan sousu, pesto və ya əlavə olaraq balzam sirkəsi işlədilən növləri də daxildir. Zeytun, reyhandan əlavə roka və ya kahı ilə dadlandırıb, bəzədilən növləri də vardır. Bəzən qara yarpız və ya qara istiot da əlavə edilir. Daha da dadlandırmaq üçün mozzarellanı camış südündən alınmış mozzarella ilə də əvəz etmək olur. Makaron və ya düyü əlavə etməklə o, taxıl salatına çevrilmiş olur.

* Yerli füzyon stili Kapreze salatıYerli füzyon stili Kapreze salatı
* Mozzarella və pomidorlu tərəvəz salatıMozzarella və pomidorlu tərəvəz salatı
* Mozzarella və pomidor salatıMozzarella və pomidor salatı
* Kapreze salatından hazırlanmış qəlyanaltılarKapreze salatından hazırlanmış qəlyanaltılar
* Pomidor və yaşıl tərəvəz ilə mozzarella dilimləriPomidor və yaşıl tərəvəz ilə mozzarella dilimləri
* Honkonqdan ənənəvi Kapreze salatı Honkonqdan ənənəvi Kapreze salatı
* Kapreze şişləriKapreze şişləri

İstinadlar
----------

1. ↑  *Edward Antrobus.* Recipes of If You Can Read, You Can Cook: Year 1. SEAM Publishing. 31 October 2010. 32. ISBN 978-1-301-75286-7.
2. ↑  *The Joy of Cooking* (75th Anniversary Edition) p. 169
3. ↑  "Nigel Slater's classic insalata caprese recipe" Arxivləşdirilib 2019-06-03 at the Wayback Machine, *The Observer*, Sunday 18 July 2010.
4. ↑  "Insalata Caprese". ITALY Magazine (ingilis). 2021-06-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-17.
5. ↑  "Caprese Salad captures Italy's rich history". The Lowell Sun. August 26, 2015. 24 July 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 September 2020.
**Büveyhilər** — 934-cü ildən 1062-ci ilə qədər əsasən İraq, mərkəzi və cənubi İran üzərində hökmranlıq edən Deylam mənşəli şiə İran sülaləsi idi. Bölgədəki digər İran sülalələrinin yüksəlişi ilə birlikdə Büveyhilərin hakimiyyətinin təqribən əsri İran tarixində bəzən "İran İntermezzo" adlandırılan dövr müsəlmanların Farsları fəth etməsindən sonra Abbasi Xilafətinin hakimiyyəti ilə Səlcuq İmperatorluğu arasında bir fasilə idi.

Buveyhilər 970.

Tarixi
------

İranda hökm sürən Buveyhilər 945-ci ildə Bağdada suveren oldular. Bundan sonra Abbasi xəlifələri Büveyhilerin icazəsiylə başda qala bildilər. Xəlifə Qaimin (1031–1075) çağırışı üzərinə Böyük Səlcuqlu dövləti hökmdarı Toğrul bəy, 1055-ci ildə Büveyhileri Bağdaddan çıxardı və Abbasilərə yenidən möhtərəmlik qazandırdı.

Sülalənin hökmdarları
---------------------

### Boyük hökmdarlar

Büveyh hökmdarları dövləti əsasən Fars, Cibal və İraqı idarə etmişlər. Ölke üç yerə bölünmüş olduğundan üç ayrı hökmdar tərəfindən idarə edilirdi.

Fars qolu

* İmadüddövlə 934–949
* Adudüddövlə 949–983
* Şerefüddevlə 983–989
* Samsamüddevle 989–998
* Behâüddevle 998–1012
* Sultânüddevle 1012–1024
* Əbu Kalicar 1024–1048
* Abu Mansur Fülâd Sütûn 1048–1055

Səlcuqlulara daxil olmuşdur.

right|thumb|İranda X yüzildən qalma bir süslü Büveyh tabağı

Rey qolu

* Ruknüddevle 935–976
* Fahrüddevle 976–980
* Muayyadüddevle 980–983
* Fahrüddevle (tekrar) 984–997
* Mecdüddevle 997–1029

Qəznəlilərə daxil olmuşdur.

İraq qolu

* Müizzüddevle 945–967
* Izzüddevle 966–978
* Adudüddevle 978–983
* Samsâmüddevle 983–987
* Şerefüddevle 987–989
* Behâüddevle 989–1012
* Sultânüddevle 1012–1021
* Müşerrefüddevle 1021–1025
* Celâlüddevle 1025–1044
* Ebû Kalicar 1044–1048
* El-Melikü’r-Rahim 1048–1055

Səlcuqlulara daxil olmuşdur.

### Kiçik hökmdarlar

Bəzi kiçik bölgələri idarə esən Büveyhi hökmdarlarıdır.

Bəsrə Büveyhləri

* Ziyaəddövlə 980-?

Fars Büveyhlərinə qatılmışdır.

Həmədan Büveyhləri

* Muayyadüddevle 976–983
* Şamsüdevle 997–1021
* Samaüddevle 1021–1024

Kerman Büveyhleri

* Kavamüddevle 1012–1028

Fars Büveyhlərinə qatılmışdır.

Xuzistan Büveyhleri

* Tacüddevle 980-?

Fars Büveyhlərinə qatılmışdır.

Xarici keçidlər
---------------

* İran Ansiklopedisi


1. ↑  Sajjadi, Sadeq; Asatryan, Mushegh; Melvin-Koushki, Matthew. "Būyids". In Madelung, Wilferd; Daftary, Farhad (eds.). *Encyclopaedia Islamica Online*. Brill Online.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-06-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-10.
**Çinin florası** müxtəlifdir. Yer üzündə başqa heç bir yerdə tapılmayan minlərlə insan da daxil olmaqla, dünyanın ümumi bitki növlərinin təqribən səkkizdə birini təmsil edən 30.000-dən çox bitki növü yerli Çindir.

Çində bir çox meşə növü var. Həm şimal-qərbdə həm də şimal-qərbdə dağlar və soyuq iynəyarpaqlı meşələr var, heyvan növlərini dəstəkləyən heyvan növləri və Asiya qara ayısı ilə yanaşı 120 növ quş var. Nəmli iynəyarpaq meşələrində, ardıç və yevin daha yüksək dağlıq dayaqlarında rhododendrons ilə əvəzlənmiş, alt qat kimi bambuk cəngəllikləri ola bilər. Mərkəzi və Cənubi Çinə hakim olan subtropik meşələr heyrətləndirici 146.000 flora növünü dəstəkləyir. Tropik yağış meşələri və mövsümi yağış meşələri, Yunnan və Hainan Adası ilə məhdudlaşsa da, Çində olan bütün bitki və heyvan növlərinin dörddə birini əhatə edir.

Çin florasında həm taksonun təsvirini, həm də taksonomisini verən bir onlayn məlumat bazası var. 

Cənubi Çin, şiddətli yağış və uzun yaş fəsillərini yaşayır, bu da iqlimi bambuk və düyü böyüməsi üçün ideal edir. Şimali Çin əksinə, məhdud yağış və cənubdan sonra daha az növ şaxələndirilməsini yaşayır (Kressey, George, 1930). Çin mənzərəsi coğrafi dəyişikliklərə məruz qaldı və dünyanın ən vacib yaşayış yerlərindən bir hissəsini yaratdı. Tektonik plitə sürüşmələri Himalay dağlarının və Tibet yaylasının qalxma hissəsini inkişaf etdirdikdə Çinin relyefi dəyişdi. Dəyişən topoqrafiyanın nəticəsi daxili Çin iqlimini dəyişdirdi, nəticədə Sincin bölgəsinin səhraları və şimal və şimal-qərb Çinin quru iqlimi meydana gəldi (Marks, R. 2017). Çinin bugünkü biomüxtəlifliyi qlobal buz dövrünün sona çatması ilə 13.000 il əvvələ aid edilə bilər. Çinin böyük bir hissəsi Avrasiya və Şimali Amerika ilə eyni buz təbəqəsi ilə örtülməmiş və buzlanma dövründən əvvəl növlərin donma dövründən keçərək sağ qalmasına imkan vermişdi (Marks, R. 2017). Çin ortalama istiliyi 70 dərəcə Fahrenhayt və illik yağış miqdarı 80 düym olan 50 enlik və 62 dərəcə uzunluğu əhatə edir (Marks, R. 2017).

İstinadlar
----------

Flora of China
**Katvan döyüşü** (*çin.* 卡特萬之戰) ― Səlcuqlar, onların vassal dövləti Qərbi Qaraxanilər dövləti və Qarakitaylar dövləti arasında 9 sentyabr 1141-ci ildə baş vermiş döyüş. Səlcuqlar bu döyüşdə qəti şəkildə məğlub oldular və nəticədə Böyük Səlcuq imperiyası çökməyə başladı.

Döyüşdən əvvəlki vəziyyət
-------------------------

Qərbi Lyao imperatoru Yelü Daşinin Balasaquna qədər gələrək Qaşqar, Beşbalıq və Xücənd şəhərlərini tutaraq paytaxtı Balasaqun şəhəri olan Qaraxitaylar dövlətini yaratması ilə Qaraxanlı-Qarakitay mübarizəsi ciddiləşmişdi. 1137-ci ildə Qarakitay ordusu Səlcuq vassalı olan Qərbi Qaraxanlı hökmdarı Mahmud b. Məhəmməd Arslan Xanın qüvvələrini Xücənd yaxınlarında məğlub etdi. Xarəzmşahlar ilə Böyük Səlcuq imperiyası arasındakı mübarizədən faydalanan Qarakitaylar, Qaraxanlı torpaqlarına olan hücumlarını gücləndirmişdilər. Qaraxanlılar ilə onlara tabe olan Qarluqlar arasında mövcud olan ziddiyyətlərdə, Qaraxanlıların, Səlcuq hökmdarı Sultan Səncərdən kömək istəmələri ilə birgə Qarluqlar da Qarakitaylara sığınmışdırlar.

Döyüş
-----

Yelü Daşi, Qarluqların bağışlanması məqsədi Sultan Səncərə müraciət etmiş, ancaq bu tələbi müsbət qarşılamayan Səncər ordusu ilə birgə yürüşə davam etmişdir. İki ordu Səmərqəndin şimal hissəsində yerləşən Katvan çölündə qarşılaşmışdır. Baş verən müharibədə Səlcuq ordusu ağır itkilər verərək geri çəkilmişdi. Sultan Səncər ilə Mahmud b. Məhəmməd Arslan Xan döyüş meydanından qaçmaq məcburiyyətində qalmışdırlar.

Nəticələri
----------

Yaşanan ağır məğlubiyyətdən 1141-ci ildə Mahmud b. Məhəmməd Arslan Xanın yerinə qardaşı Tamgaç Buğra Xan III İbrahim adı ilə Qarakitaylardan asılı bir hökmdar kimi Qərbi Qaraxanlı hökmdarı olmuşdur. Bu məğlubiyyət Səlcuqları zəiflətmək ilə bərabər, həm də dağılma mərhələsinin başlanmasına səbəb olmuşdur. Bu məğlubiyyətdən cəsarətlənən Xarəzmşahlar və Qurilər Səlcuqlara qarşı üsyana başlamışdırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  *The Historical Prester John*, Charles E. Nowell, 442.
2. ↑  Asimov, M. S. *The Historical, Social and Economic setting*, (Motilal Banarsidass, 1999), 238.
3. ↑  "The Historical Prester John", Charles E. Nowell, **Speculum**, Vol. 28, No. 3 (Jul. 1953), 442.
4. ↑  "Dailamīs in Central Iran: The Kākūyids of Jibāl and Yazd", C. E. Bosworth, **Iran**, Vol. 8, (1970), 90.
5. ↑  *Journal of Central Asia", Vol. 16, (Centre for the Study of the Civilizations of Central Asia, 1993), 19.*
6. ↑  ""Sencer" İslam Ansiklopedisi, cilt: 36, sayfa: 510 Yıl:2009". 2023-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-29.
7. ↑  ""KARAHANLILAR VE İSLAM'IN YAYILMASINDAKİ KATKILARI" Yazar:Ali b. Salih el-Muheymid, Çeviri:Ali Aksu" (PDF). 2015-12-23 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-05-29.
**Tamba Salçak** (tuvaca: Тамба Өдекеевич Салчак, d. 25 oktyabr 1938 – ö. 16 mart 1983) – tuvalı şair, yazıçı və jurnalist. Tuva Yazıçılar Birliyinin və SSRİ Jurnalistlər Birliyinin üzvü olmuşdur.

Həyatı
------

Tamba Ödekeyoğlu 15 mart 1918-ci ildə Tandı-Tıvanın Salçak bölgəsinin Kaa-Hemin Oştan kəndində anadan olmuşdur. Yayla ibtidai məktəbinin ilk sinfini oxuduqdan sonra SSRİ Altay krayının Oyrto-Turada kənd təsərrüfatı məktəbində təhsilini davam etdirmişdir. Daha sonra Qızıl şəhərindəki partiya məktəbindən də məzun olmuşdur. Yeni Tuva yazısını öyrənmiş, partiya da katib kimi önəmli yazışmaları idarə etmişdir. 1951-ci ildən başlayıb, "Şın" qəzetində ədəbi əsərlərə nəzarət edilməsi işinə qəbul edilmiş və burada ümumilikdə 28 il çalışmışdır. İlk əsəri "Dongada kadık" 1955-ci ildə nəşr edilmişdir. Sonrasında "Meen ırım" (1956), "Şülükter" (1960), "Meen bayıım" (1960), "Çonnun ünü" (1968), "Biçii durgun" (1973), "Sayan çeçee" (1980), "Amırgalaar" (1978) adlı kitabları nəşr edilmişdir. Kahar, Babayev, Kutuy kimi bir çox yazıçının əsərlərini tuvacaya tərcümə etmişdir.

1983-cü ilin mart ayının 16-da vəfat etmişdir.

Əsərləri
--------

1. «Doñgada kadık» 1955
2. Benim Şarkım anlamında «Meeñ ırım» (1956),
3. «Şülükter» (şiirler) (1960),
4. «Meeñ bayım» (1960),
5. Halkın Sesi anlamında «Çonnuñ Ünü» (1968),
6. «Biçii durgun» (1973),
7. Sayan Çiçeği manasındas «Sayan Çeçee» (1980),
8. «Amırgalaar» (1978)

Həmçinin bax
------------

* Şullu Çırqal-ool Sat

* Mengi Oorjak

İstinadlar
----------

1. ↑  "Tamba Salçak". pisateli-tuvy.ru. 2021-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 iyun 2020.
2. ↑  "Салчак, Тамба Өдекеевич". nyclotw.blogspot.com. 2020-07-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 iyun 2020.
3. ↑  "Тамба Өдекеевич Салчак". monrt.ru. 2021-12-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 iyun 2020.
**Zibeydə** - Azərbaycan musiqiçisi Qara Dərvişin National Pearls albomuna daxil olan mahnısı.

Mahnı haqqında
--------------

Mahnının sözləri Zeynal Cabbarzadəyə, bəstə Tofiq Quliyevə, aranjemanı isə Qara Dərvişə aiddir.

Mahnı sözləri
-------------

Alagöz Zibeydə, sən qəşəngsən, qəşəng.  

Həsrətin qəlbimi yandırır, ay mələk.  

Alagöz Zibeydə, sən qəşəngsən qəşəng.  

Həsrətin qəlbimi yandırır, ay mələk.  

Sənin mən hicrinə dözmərəm,  

Səndən mən əlimi üzmərəm.  

Alagöz, şirinsöz Zibeydə,mən sənə yalvarıram,  

Dərdindən heyvatək saraldım,gəl mənə, yalvarıram.   

Alagöz, şirinsöz Zibeydə, mən sənə yalvarıram,   

Dərdindən heyvatək saraldım, gəl mənə, yalvarıram.   

Yaz gəlib, hər yanda gül açmışdır çəmən,  

Bənövşə tək boynum əyilmişdir qəmdən.  

Yaz gəlib, hər yanda gül açmışdır çəmən,  

Bənövşə tək boynum əyilmişdir qəmdən.  

Sənin mən hicrinə dözmərəm,  

Səndən mən əlimi üzmərəm.  

Alagöz, şirinsöz Zibeydə,mən sənə yalvarıram,  

Dərdindən heyvatək saraldım,gəl mənə, yalvarıram.   

Alagöz, şirinsöz Zibeydə, mən sənə yalvarıram,   

Dərdindən heyvatək saraldım, gəl mənə, yalvarıram.

Həmçinin bax
------------

* National Pearls

İstinadlar
----------



| ⛭Qara Dərviş |
| --- |
| Studiya albomları | 
National Pearls • Məktub
 |
| Sinqlları | 
İncəbellim • Yenilməz Batalyon (Teymurun Mahnısı) • Çıx Yaşıl Düzə • Zibeydə • Sən Ey Uşaqlıq • Sarı Gəlin • Sinyaya veçnost
Sərxoş • Sürgün • Qocalmısan • Keçmiş • Yorğun • Yağmur • Üsyan • Sən günəşsən • Əlvida
 |
| Klipləri | 
 •  •
 |
| Konsertləri | 
Yuxu • Uzaqlardan
 |
| 
 |
**Yenilməz Batalyon (Teymurun Mahnısı)** - Azərbaycan musiqiçisi Qara Dərvişin National Pearls albomuna daxil olan mahnısı.

Mahnı haqqında
--------------

Mahnının sözləri Qılman İlkinə, bəstə Cahangir Cahangirova, aranjemanı isə Qara Dərvişə aiddir.

Mahnı sözləri
-------------

Yel əsər, dağıdar dağda dumanı.  

Anamın gözləri yoldadır, bircə gümanı,  

Bircə mənə qalmış gümanı,  

Gedim görüm əziz anamı,  

A köhlən atım...  

Bulud kəs aranı,  

Qoy arabanı kəndə çatsın.  

Aaa... dağda yelə dönək  

Düzdə selə dönək, a köhlən atım,  

A qarlı dağlar...  

Dərələr, dağlar aşdım yenə mən  

Atlarım qanadlı quş təki bu düzlərdə şığıyar,  

Mehribanım, boz at, kəhərim,  

Çox uzaq deyil mənim səfərim,  

A köhlən atım...  

Bulud kəs aranı,  

Qoy arabanı kəndə çatsın.  

Aaa... dağda yelə dönək  

Düzdə selə dönək, a köhlən atım,  

A qarlı dağlar...

Həmçinin bax
------------

* National Pearls

İstinadlar
----------



| ⛭Qara Dərviş |
| --- |
| Studiya albomları | 
National Pearls • Məktub
 |
| Sinqlları | 
İncəbellim • Yenilməz Batalyon (Teymurun Mahnısı) • Çıx Yaşıl Düzə • Zibeydə • Sən Ey Uşaqlıq • Sarı Gəlin • Sinyaya veçnost
Sərxoş • Sürgün • Qocalmısan • Keçmiş • Yorğun • Yağmur • Üsyan • Sən günəşsən • Əlvida
 |
| Klipləri | 
 •  •
 |
| Konsertləri | 
Yuxu • Uzaqlardan
 |
| 
 |
**Marta Veliçko**  (pol. Marta Wieliczko; 1 oktyabr 1994, Qdansk) — Polşalı avarçəkən, 2020-ci ildə Tokioda keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarının gümüş mükafatçısı, dünya və Avropa çempionu. "KW Wisła Grudziądz" klubunu təmsil edir.

Karyera
-------

Marta Veliçko avarçəkməyə 2010-cu ildə başlayıb. 2012-ci ildə Bolqarıstanın Plovdiv şəhərində keçirilən yeniyetmələr arasında dünya çempionatında qoşa qayıqla qayıqda B finalında 2-ci yeri tutmuşdur. Dördüncü cütlükdə o, 2013 və 2014-cü illərdə vitse-çempion, 2015 və 2016-cı illərdə gənclər arasında dünya çempionu, 2017-ci ildə Avropa çempionatında bu yarışda 4-cü yeri tutmuş, sonra isə dünyanın vitse-çempionu olmuşdur (birlikdə) Agnieszka Kobus, Maria Springvald və Katarzyna Zilman ilə), 2018-ci ildə Avropa Çempionatını və Dünya Çempionatını qazandı (hər ikisində Agnieszka Kobus, Maria Springwald və Katarzyna Zilman ilə başlayır), 2019-cu ildə vitse-dünya çempionu oldu (yenə Agnieszka Kobus ilə birlikdə), Maria Springvald və Katarzyna Silman). 2021-ci ildə Tokioda keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında o, dörd qayıq arasında avarçəkmə üzrə gümüş medal qazandı (Agnieszka Kobus-Zawojska, Maria Sajdak və Katarzyna Zilman ilə birlikdə). 2021-ci ilin avqustunda Vieliczko Polşanın Dirçəliş Ordeninin Cəngavər Xaçı ilə təltif edildi. Komanda yoldaşları ilə birlikdə o, Przegląd Sportowy-nin İlin İdmançısı üçün 87-ci səsvermədə 8-ci yeri tutdu. Moskvada keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarının gümüş mükafatçısı, avarçəkən Malqorzata Dlujevskayanın qızıdır.

Nailiyyətlər
------------

| İl | Hadisə | Şəhər | İntizam | Yer |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2012 | Gənclər arasında dünya çempionatı | Bolqarıstan Plovdiv | JW2x | 8-ci yer |
| 2013 | Gənclər arasında dünya çempionatı | Avstriya Linz | BW4x | 2-ci yer |
| 2014 | Gənclər arasında dünya çempionatı | İtaliya Varese | BW4x | 2-ci yer |
| 2015 | Gənclər arasında dünya çempionatı | Bolqarıstan Plovdiv | BW4x | 1-ci yer |
| 2016 | Gənclər arasında dünya çempionatı | Niderland Rotterdam | BW4x | 1-ci yer |
| 2017 | Avropa çempionatı | Çexiya Raciçe | W4x | 4-cü yer |
| 2017 | Avarçəkmə üzrə dünya çempionatı 2017 | ABŞ Sarasota | W4x | 2-ci yer |
| 2018 | Avropa çempionatı | Böyük Britaniya Qlazqo | W4x | 1-е место |
| 2018 | Dünya çempionatı | Bolqarıstan Plovdiv | W4x | 1-ci yer |
| 2019 | Avarçəkmə üzrə Dünya Çempionatı 2019 | Avstriya Linz | W4x | 2-ci yer |
| 2021 | Yay Olimpiya Oyunları 2020 | Yaponiya Tokio | BW4x | 2-ci yer |

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Marta Wieliczko (ing.).
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-03-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-27.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-01-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-27.
**Latviya mifologiyası** Latviya tarixi boyu ortaya çıxan, bəzən ardıcıl nəsillər tərəfindən işlənən, bəzən isə rədd edilən və başqa izahlı povestlərlə əvəz olunan miflər toplusudur. Bu miflər Latviya xalqının xalq ənənələrindən və xristianlıqdan əvvəlki Baltik mifologiyasından qaynaqlanır. Latviya mifologiyası xüsusilə Latviyanın tarixi bütpərəst inanclarını və milli kimliyini yenidən qurmaq, təhlil etmək üçün bir vasitə kimi istifadə olunur. Qeyd etmək lazımdır ki, bu miflərin hamısı olmasa da, əksəriyyətinin kiçik təfərrüatları bölgəyə və bəzən ailəyə görə dəyişir.

Tarixi
------

#### 18–20-ci əsrlər

Ən çox folklor materialları XIX əsrin ortalarından toplanmışdır. 18–19-cu əsrlərdə belə hesab edilirdi ki, Baltikyanı tayfalar əvvəlcə bir millətdir və buna görə də eyni tanrılara malikdirlər. Erkən müəlliflər qonşu bölgələrin məlumatlarından istifadə edərək Latviya panteonunu yenidən qurmağa çalışdılar. Təhkimçilik hüququnun ləğvindən sonra yeni milli kimlik formalaşırdı və müəlliflər Baltikyanı mədəni ənənələrin digər xalqlarınki kimi dərin olduğunu sübut etməyə çalışırdılar. Ümid olunurdu ki, folklorda qorunub saxlanmış parçalardan istifadə etməklə möhtəşəm dastan qurmaq olar. 700 illik zülm zamanı unudulmuş qədim dinin yenidən bərpa oluna biləcəyi də düşünülürdü.
**Amadu Diallo cinayəti**, 4 Fevral 1999-cu ildə, Nyu-York şəhərində, 4 mülki geyimli NYPD polisi (*Sean Carroll*, *Richard Murphy*, *Edward McMellon* və *Kenneth Boss*) tərəfindən, 23 yaşlı Qvineyalı immiqrant ***Amadu Diallo***nun *(*Amadou Diallo*)* öldürüldüyü hadisə. Nyu-York Polis Departamenti, illərdir 51 qadına təcavüz edən və pullarını oğurlayıb qaçan İsak Cons adlı təcavüzkarın axtarışındaydı. Polislər Amadu Diallo adlı Qvineyalı immiqrantı təcavüzkar ilə səhv saldılar. Özünü itirən **Amadu**, silahları üzərinə tuşlanmış polislərin "Təslim ol" deməsindən sonra əlini cibinə salmaq istədi. **Amadu**nun cibindən silah çıxardacaqını düşünən polislər 41 dəfə atəş açdılar. Polislərin etdiyi 41 atəşdən 19u Amaduya dəyərək ölümünə səbəb oldu. Amadu Diallo silahsız idi. Atəş açan 4 polis Qəsdən adam öldürmə ilə ittiham olundular lakin məhkəmədə bəraət qazandılar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-08-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-02.
**Vladimir Bolşakov** (21 sentyabr 1934) — Sovet və rus zooloqu, heyvan ekologiyası, təkamül və populyasiya ekologiyası mütəxəssisi; REA-ın akademiki (1987).

Bioqrafiyası
------------

Bir işçi ailəsində anadan olub. Orta məktəbi medalla, A. M. Qorki adına Ural Dövlət Universitetinin biologiya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Zoologiya elmi dərəcəsinə malikdir. 1959-cu ildə SSRİ Elmlər Akademiyası Ural filialının aspiranturasına daxil olur. 1962-ci ildə "Kletrionomis cinsinin fərdlərinin və coğrafi dəyişkənliyinin qanunauyğunluqları" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edir. 1969-cu ildə müdafiə etdiyi doktorluq dissertasiyasının mövzusu "Kiçik məməlilərin dağ şəraitinə uyğunlaşma yollarının ekoloji təhlili təcrübəsidir".

1959-1964-cü illərdə SSRİ Elmlər Akademiyasının Ural Filialının Biologiya İnstitutunda, 1976-cı ildən Rusiya Elmlər Akademiyası Ural Filialı Bitki və Heyvan Ekologiyası İnstitutunun direktoru işləyir. Rusiya Elmlər Akademiyası Ural Filialının sədrinin müavini (1993-1996), Rusiya Elmlər Akademiyası Ural Filialının sədrinin birinci müavini (1996-1998) olur. Rusiya Elmlər Akademiyası Ural Filialının sədri və Rusiya Elmlər Akademiyasının vitse-prezidenti (1998-1999), 1999-cu ildən Rusiya Elmlər Akademiyası Ural Filialının sədrinin birinci müavini işləyir. 1996-ci ildən Ural Dövlət Universitetinin Ekologiya kafedrasının müdiri olaraq onlarla elmlər doktoru hazırladyır.

Biologiya elmləri doktoru (1969), professor (1978), 15 mart 1979-cu ildən bəri müxbir üzv, 23 dekabr 1987-ci ildən bəri "ekologiya" üzrə ixtisaslaşmış Rusiya Elmlər Akademiyasının (SSRİ Elmlər Akademiyası) akademiki.

Rusiya Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyəti yanında YUNESKO-nun "İnsan və Biosfer" Proqramı (MAB) üzrə Rusiya Komitəsinin sədri, Rusiya Termioloji Cəmiyyətinin prezidenti, Prezident yanında Elm, Texnologiya və Təhsil Şurasının üzvü, Bioloji Birgə Şuranın sədri. Hindistan Zooloji Akademiyasının üzvüdür.

"Ekologiya" jurnalının baş redaktoru (1976-1988, 1994-201?), indi redaksiya heyətinin fəxri üzvü, "Science in Russia" və "Zoological journal" jurnallarının redaksiya heyətlərinin üzvüdür.

Elmi fəaliyyəti
---------------

600-dən çox elmi əməyi dərc etdirmişdir ki, bunlardan da 50-dən çox kitabdır. Habelə bir sıra populyar elmi kitablar ("Ural Heyvanları", "Məməlilər Dünyası" daxil olmaqla), məqalələr və broşurlar buraxmışdır. "Ekologiya", "Regional Ekologiya" dərsliklərinin müəlifidir. Orta Ural, Xantı-Mansiysk və Yamalo-Nenets Muxtar Dairələrinin Qırmızı Kitablarının yaradılmasında fəal iştirak etmişdir.

Mükafatları
-----------

Bir çox orden, medal və mükafatlara layiq görülmüşdür:"Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, Demidov mükafatı, Yekaterinburqun fəxri vətəndaşı və s.

İstinadlar
----------

1. ↑  Большаков Владимир Николаевич Arxivləşdirilib 2011-07-20 at the Wayback Machine на официальном сайте Уральского отделения РАН
2. ↑  "Архивированная копия". 2018-01-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-15.
**Şərq şorangəsi** (*lat.* Salsola orientalis) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin pəncərkimilər fəsiləsinin şorangə cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir. VU D2 Azərbaycanın nadir bitkisidir.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Hündürlüyü 15-20 sm, çılpaq, qonur qabıqla ör tülmüş, tez sınan budaqları olan yarımkoldur. Yarpaqları yarımsilindrik, xətvarı, uzunluğu 15–25 mm, eni 2-2,5 mm, göyümtül, kütdür. Çiçəkləri tək olub, çiçəkaltlığı yarpaq qoltuqlarında sünbülvari çiçək qruplarında toplanmışdır. Qanadları tündal qırmızı və ya bənövşəyi rənglidir və aşağı üç qanadı daha enli, yumru, digərləri əks-yumurtavarıdır. Tozluqların çıxıntısı lansetvarıdır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsussiyyətləri
------------------------------------------------

May ayında çiçəkləyir və oktyabr ayında isə meyvə verir. Toxumla və vegetativ yolla çoxalır. Aşağı dağ qurşağında gilli-daşlı yamaclarda bitir.

Yayılması
---------

Naxçıvan MR-in Ordubad rayonunda (Dəstə, Kotam kəndləri) yayılmışdır. Azərbaycanda təbii ehtiyatı azdır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
---------------------------------------

Başlıca olaraq antropogen faktordur.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ına daxil edilməsi tövsiyə olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q10870363
* Wikispecies: Nitrosalsola orientalis
* APDB: 131816
* EoL: 2873034
* FoC: 200006924
* FoIO: SALORI
* GBIF: 6035630
* GRIN: 105064
* iNaturalist: 907870
* IPNI: 166980-1
* Plant List: tro-7200657
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:166980-1
* Tropicos: 7200657
* WoI: 2252
* WFO: wfo-0001294792

 |