recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Suriya xəritəsi. Kürdlərin yaşadığı ərazilər çəhrayı rənglə vurğulanıb
**Suriya kürdləri** —Suriya ərazisində yaşayan etnik kürd icması. Onlar ölkədə etnik azlıqdır və sayı Suriya əhalisinin təxminən 10%-ni təşkil edir.

Suriya ərazisində kürdlər əsasən ölkənin şimal və şimal-şərqində qeyri-rəsmi olaraq "Suriya Kürdüstanı" adlandırılan və de-fakto ŞŞSMİ tərəfindən idarə olunan regionda kompakt şəkildə yaşayırlar.Kürd əhalisi arasında "Qərbi Kürdüstan" adı Böyük Kürdüstanın bir hissəsi kimi verilir. Əsasən kürdlərin məskunlaşdığı ən böyük şəhərlər Türkiyə sərhədinə yaxın Hələb mühafəzəsində Qamışlı, Həsəkə və Kobanidir.

Beynəlxalq və kürd insan haqları təşkilatları Suriya hakimiyyətini illərlə kürd azlığına qarşı ayrı-seçkilikdə ittiham ediblər.

Kürdlər özləri üçün bərabər siyasi və iqtisadi hüquqlar tələb edirdilər. Suriya kürdlərinin əhəmiyyətli bir hissəsi də İraq Kürdüstanı kimi siyasi muxtariyyət istəyini nümayiş etdirmişdi, lakin müəyyən dairələr tam siyasi müstəqilliyi rəhbər tuturdu. Vətəndaş müharibəsinin əvvəlində Suriya hökumət qoşunları kürdlərin kompakt yaşadığı yerləri tərk etməyə məcbur olmuşdular ki, bu da kürd özünüidarəsinin formalaşmasına töhfə vermişdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Syria - The World Factbook". CIA. 2022-11-15. 2022-11-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-11-19.
2. ↑  "Syrian President Bashar al-Assad accused of arming Kurdish separatists for attacks against Turkish government — Middle East — World — The Independent". 2012-08-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-30.
3. ↑  "Ankara Alarmed by Syrian Kurds' Autonomy". Wall Street Journal. 2013-06-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-08-16.
4. ↑  "Syrian Kurds more a chance than challenge to Turkey, if…". Al-Arabiya. 2013-05-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-08-16.
5. ↑  "Syrian Kurdish moves ring alarm bells in Turkey". Reuters. 2012-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-08-17.
6. ↑  "Kurds seek autonomy in a democratic Syria". BBC World News. 2012-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-08-16.

Xarici keçidlər
---------------

* kurdnas.org
* KurdWatch.org
* Support Kurds in Syria
* The Alliance for Kurdish Rights
* The Kurdish Youth Movement
* Hevale: революция в Курдистане
**Kərkük qalası** — İraqın Kərkük şəhər mərkəzində yerləşir və şəhərin ən qədim hissəsi sayılır.

Tarixi
------

Kərkükdəki ən qədim tikili Kərkük qalasıdır. Qalabın tarixi e.ə. 3000-cü illərin ortalarına qədər gedir. Qala bu qədim şəhərin əsasını təşkil etmişdir və aydındır ki, Kərkük türkmənlərin ən mühüm yaşayış məntəqələrindən biridir. Kərkük qalası dörd məhəllədən ibarətdir. Bu məhəllələr; Ağalıq, Hamam, Meydan və Zindan adlanır. Qala 4 qapıya sahibdir. Bunlar; Topqapı, Daşqapı, Yeddi qız, Halvaçılar qapılarıdı. Ayrıca qalaya aparan bir geçid isə Seyit Nəcib təkkəsindən keçən bir nərdivanlı yoldur. Kərkükün sakinlərinin demək olar ki, hamısı türkmənləridir. Türkmənlərin simvolu olan Kərkük qalası şəhər divarlarının ən qədim tarixi abidələrini qoruyur.

Türkmənlərin əsrlər boyu daimi olaraq yaşadıqları qalanın içi bu gün yerlə bir edilmişdir.

1990-cı ildə İraq prezidenti Səddam Hüseynin göstərişi ilə Kərkük qalasının təmir etdirmək adı ilə, məqsədli şəkildə əhalinin evakuasiya planını həyata keçirildi və qalanı sökməyə başladılar. 1995-ci ildə isə Səddam Hüseynin əmri ilə qala əhalisi tamamilə zorla evakuasiya edilmiş, 1997-ci ildən 2003-cü ilə qədər yüzlərlə ənənəvi Türk tarixi evləri və əsərləri yıxılaraq məhv edilmişdir. Türkmən evləri, tarixi əsərlər, hətta məzar daşları belə məhv edilmişdir. Beləliklə, əsas məqsəd Kərkük türkmən tarixini silmək və izlərini məhv etmək idi.

Qala içərisində qorunub saxlanıla bilən tək-tük abidələr qalıbdır. Danyal Peyğəmbər məscidi, Göy künbəz abidəsi var.

Göy künbəz 1361-ci ildə Cəlayirlər dövründə 820 kvadratmetr olan və 17 metr hündürlüyündə tikilmişdir. Qalanın içində gümüzə qədər qala bilən Türk mirasının şah əsəridir.

Səlcuqlu dövrünə aid olan Göy künbəzin xarici divarlarındakı daş kitabədən məlum olur ki, XIV əsrdə Səlcuqlu sülaləsinə məxsus olan Buğday Xatun üçün bu kümbəz inşa edilmişdir.

İstinadlar
----------

Türkmenlerin Kerkük Kalesi...
**Sahibsiz kölgələr**-yazıçı,AMEA-nın aparıcı elmi işçisi, biologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Sadıq Qarayevin 2017-ci ildə nəşr edilmiş romanı.

Ümumi məlumat
-------------

"Sahibsiz kölgələr" müəllifin birinci romanı "Sahilsiz təzadlar" kimi yeni üslubda bədii, elmi, fəlsəfi və detektiv janrda yazılmışdır. Bu roman bir çox müsbət və mənfi qəhrəmanlarla zəngindir. Əsərin əsas süjet xətti Çoban Zalovla Fəridənin təzadlı məhəbbəti, Şəms, Mərcan və Gülər bacılarının, eləcə də onların nakam arzularının canlanmış formaları olan, eyni adlı üç rəfiqənin həyatı, keçmiş Sovet DTK-sının əməkdaşları olan Süleyman, Sergey və Arsenin bir-biriləri ilə mübarizəsi üzərində qurulmuşdur. Romanda azərbaycanlı alim Tusinin, eləcə də digər obrazların dili ilə bir sıra elmi, fəlsəfi ideyalar,fərziyyələr irəli sürülmüş, müzakirə olunmuşdur. Bundan əlavə, əsərdə kainatın quruluşu və yaranması, materiyanın, kütlənin əmələ gəlməsi, zaman və məkan haqqında, varolma enerjisi və mövcudluq arasındakı əlaqə və s. məsələlər barəsində yeni, maraqlı ideyalar da yer almışdır.
  
"Sahibsiz kölgələr" romanında bəşəriyyətin qlobal problemləri, erməni riyakarlığı və vəhşiliyi, insan psixologiyasının mürəkkəb mahiyyəti,şəxsiyyətin tərəqqisinə və tənəzzülünə səbəb olacaq amillər haqqında da müxtəlif obrazların vasitəsilə aydınlıq gətirilməyə səy göstərilmişdir.
  
"Sahibsiz kölgələr" əsəri müasir ədəbiyyatımızda Azərbaycan çekistlərinə həsr olunmuş ilk böyük həcmli romandır. Əsər geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Xarici keçidlər
---------------
The Walt Disney Company loqosu21st Century Fox loqosuThe Walt Disney Company və 21st Century Fox şirkətlərinin loqoları
**"Disney"in "21st Century Fox"u satın alması** – 20 mart 2019-cu ildə "The Walt Disney Company" şirkətinin "21st Century Fox" şirkətini 71 milyard ABŞ dolları qarşılığında satın alması.

"Disney"in "Fox"u almaq istədiyi ilk dəfə 14 dekabr 2017-ci ildə anons edilmişdi. Əvvəlcə müqavilənin 52 milyard ABŞ dollarını əhatə edəcəyi bildirilsə də, bu məbləğ "Comcast" ilə yaşanan rəqabətə görə 71,3 milyard ABŞ dollarına yüksəlmişdir. "Disney" "Fox"un təxminən 13.7 milyard dollarlıq borcunu da ödəmək məcburiyyətində olmuşdur.

Satınalma "Twentieth Century Fox", "Fox Searchlight Pictures", "Fox 2000 Pictures", "Fox Family" və "Fox Animation", "Twentieth Century Fox Television", "FX Productions" və "Fox21", "FX Newtorks", "National Geographic Partners", "Fox Networks Group International" və "Star India"nın, eləcə də, "Fox"un "Hulu", "Tata Sky" və "Endemol Shine Group"dakı səhmlərini də əhatə etmişdir.

Bununla yanaşı, "Simpsonlar", "İks-adamlar", "Avatar", "Fantastik dördlük", "Qriffinlər" kimi mediafranşizlər də "Disney"in ixtiyarına keçmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Marvel Dünyasına Hoşgeldin X-Men: Disney Fox'u Satın Aldı". Bigumigu (türkcə). 2021-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 mart 2019.
2. ↑  "Sonunda Oldu: Fox, 52 Milyar Dolara Disney'e Satıldı!". WebTekno (türkcə). 2021-06-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 mart 2019.
3. ↑  "ABD, Disney'in 21st Century Fox'u satın almasını onayladı". Sabah (türkcə). 2019-03-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 mart 2019.
4. ↑  "Disney, 21st Century Fox'u satın aldı". MediaCat (türkcə). 20 mart 2019. 2019-03-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 mart 2019.
Əşyaları bükmək üçün istifadə olunan ənənəvi parça olan furoşiki.
**Tsutsumu** (包む, **azərb.* qablaşdırılmış‎*?) – ənənəvi Yaponiya cismin qablaşdırılması və ya paketləşdirilməsi sənəti. İnkişaf etmiş dizaynı və təbii estetikanı sadə cisimlərə tətbiq edən sənət növüdür.

Hazırlama
---------

Yapon paketi iki əsas ünsürdən ibarətdir. Praqmatik adlandırılan ilk şey bir məhsulu saxlamaq üçün digər məhsulunun istifadə edilməsidir. Məsələn, düyü küftələrinin ətrafında bambuk yarpaqlarının və ya düyü kekslərini saxlamaq üçün palıd yarpaqlarının istifadə olunması. Qurudulmuş balıqların ancaq müəyyən müddətdə hava alması, balığın altı aya qədər qorunması və paketin lazım olan anda bir qədər qablaşdırılması üçün ipdən istifadə edilməsi daha mürəkkəb prosesdir.

İkinci əsas ünsür inkişaf etmiş texnikalar və həssaslıq tələb edən əl işidir. Ustalar paketlər üzərində işləyərkən öz əl məharətlərindən maksimum dərəcədə istifadə etməyə çalışdıqlarından sənət peşəkar hal almışdır və paketinin özünün içərisindəkindən daha cazibədar olduğu səviyyəyə çatmışdır.

Ənənəvi yapon paketi taxta, bambuk samanı, gil, kağız bez və keramika kimi materiallardan hazırlanır. Qablaşdırmada diqqət yetirilən digər məqam isə təmizlikdir.

Qablaşdırmada istifadə olunan materiallar və rənglər müəyyən mənalar qazanmışdır. 50–60 qat əl boyaması ilə cilalanmış boya ancaq dəyərli hədiyyələri qablaşdırmaq üçün istifadə olunur. Kağız müqəddəs olduğu üçün kəsilmir, qatlanır. Rənglər mövsümləri təmsil edir: bahar üçün incə çalarla, yay üçün yaşıl çalarlar, qış üçün tünd rənglər. Qırmızı və ağ xoşbəxtliyi, ağ-qara rəng ölümü təmsil edir. Dəri parçalar heç vaxt istifadə olunmur, çünki buddistlər tərəfindən çirkli hesab edilir.

Araşdırma
---------

Yapon qablaşdırmalarının ən yaxşı kolleksiyaçısı və araşdırmaçısı Hideyuki Okadır. Yaponiyanın ən tanınmış qrafik dizaynerlərindən biri olan Hideyuki Oka tsutsumu sənəti haqqındakı araşdırmaları barədə kitab yazmışdır.

Sərgilər
--------

1981-ci ilin may ayında Yaponiya Ev Qalereyasında "Tsutsumu — Yapon Paketi Sərgisi" adlı qalereya açılmışdır. Sərgidə 221 məhsul sərgilənmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  "Nesnenin Paketlenmesi". Japon Sineması (türkcə). 26 dekabr 2018. 2019-02-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 yanvar 2019.
**İslam incəsənəti muzeyi** (*ərəb.* متحف الفن الإسلامي‎‎‎) — Qətərin paytaxtı Dohada yerləşən və arxitektor Bey Yuyminin layihəsi əsasında yaradılan muzey. Muzeyin qalereyasının daxili dizaynı arxitektor Jan Mişel Vilmottun rəhbərliyi altında işlənilmişdir.

Tarixi və təsviri
-----------------

Muzeyin binası qədim islam arxitekturası üslubunda tikilsə də, unikal dizayna malikdir. Bu muzey Fars körfəzi sahillərində yerləşən ərəb ölkələrinin ilk incəsənət muzeyidir və islam incəsənətinin iri kolleksiyasına, tədqiqat institutuna və kitabxanaya malikdir. Muzeyə, həmçinin ərəb motivləri əsasında fransız Aralıq dənizi mətbəxinin xidmətlərini təklif edən yüksək səviyyəli mətbəx də daxildir. Tunis yazıçısı və incəsənətşünası Sabiha əl-Hemir 1206-cı ildən 2008-ci ilədək muzeyin təsisçisi və direktoru kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Muzeyin ümumi sahəsi 45 000 m²-dir. Muzey Doha körfəzinin cənub qurtaracağında, Doha limanı yaxınlığında yerləşir. Muzeyin tikintisi Türkiyənin Baytur Constr.Co. şirkəti tərəfindən həyata keçirilmişdir. İnşaat işləri 2006-cı ildə tamamlansa da, muzeyin daxili quruluşu Qətər əmirinin iştirakı ilə sonralar müxtəlif dəyişikliklərə məruz qalmışdır . Muzey geniş ictimaiyyət üçün 8 dekabr 2008-ci ildə açıq elan edilmişdir

Kolleksiya
----------

Muzeydə əlyazmalar, parçadan və keramikadan hazırlanmış əşyalar da daxil olmaqla 1980-cı illərin sonlarınadək toplanmış İslam incəsənətinə aid maddi - mədəniyyət nümunələrindən ibarət kolleksiya nümayiş etdirilir. Burada islam incəsənətinin yayldığı geniş bir arealı əks etdirən, öz mənşəyinə görə İspaniya, Misir, İran, İraq, Hindistan və Mərkəzi Asiya ərazilərində tapılmış zəngin sənət nümunələri toplanmışdır..

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2  archINFORM (alm.). 1994.
3. ↑  Muzey rəsmi şəkildə22 noyabr 2008-ci ildə "Qatar's Islamic Art Museum to open Nov. '08". Kuwait News Agency. January 23, 2008. 2020-03-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-23.
4. ↑  "Islamic Art Museum opens". Gulf Daily News. November 23, 2008. 2009-01-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-23.
5. ↑  *Ouroussoff, Nicolai.* "In Qatar, an I. M. Pei Museum of Imposing Simplicity - NYTimes.com". www.nytimes.com. 2008-11-24. 2022-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-23.

Xarici keçid
------------

* Dohada İslam İncəsənəti Muzeyinin rəsmi saytı
* Dohada İslam İncəsənəti Muzeyinin xəritəsi Arxivləşdirilib 2009-02-18 at the Wayback Machine
* Dohada İslam İncəsənəti Muzeyi Arxivləşdirilib 2011-07-15 at the Wayback Machine
**Olomoutsk diyarı** (çex. Olomoucký kraj) — Çexiyada I dərəcəli inzibati – ərazi vahidi. Diyarın inzibati mərkəzi Olomouts şəhəridir.

Şimalda bölgənin Polşa ilə 104 km sərhədi var. Bölgə, həmçinin Çexiyanın Moravian-Silesian, Zlinsky, Cənubi Moravian və Pardubice bölgələri ilə həmsərhəddir.

Olomouc Bölgəsi Çexiyanın 6,7% -ni təşkil edən 5267 km² ərazini əhatə edir. Bölgənin inzibati mərkəzi Olomouc şəhəridir.

Əhali
-----

Bölgədə 628,427 nəfər əhalisi olan 26 şəhər də daxil olmaqla 398 yaşayış məntəqəsi var (2011-ci il siyahıyaalmasına əsasən). Əhalinin 57,5% -i şəhərlərdə yaşayır.

İqtisadiyyat
------------

Çexiyanın ümumi milli məhsulunda bölgənin payı 4.8% -dir.

Bölgənin mərkəzində və cənubunda kənd təsərrüfatı (xüsusilə taxıl istehsalı və şəkər çuğunduru becərilməsi) və bununla əlaqədar emal və qida sənayesi inkişaf etdirilir. Bölgədə toxuculuq və geyim sənayesi, maşınqayırma və optika sənayesi müəssisələri də mövcuddur.

Nəqliyyat
---------

Bölgənin nəqliyyat infrastrukturu 744 km dəmir yolu şəbəkəsi və 3461 km yol təşkil edir. Bölgənin inzibati mərkəzi olan Olomouc şəhəri dörd zolaqlı ekspress R46 ilə Praqadan Brnaya aparan D1 avtomobil yolu ilə birbaşa birləşdirilir. Vacib nəqliyyat mərkəzləri Olomouc və Prerovdur.

Olomoucun yaxınlığında beynəlxalq hava limanı var.

Turizm
------

Jeseníky Təbiət Qoruğu əyalətdə yerləşir, ərazidə 45 metr yüksəklikdə bir şəlalə və su anbarı var. Litovelské Pomoraví qoruğunda, dövlətin himayəsində nadir flora və fauna növlərinə sahib meşə var.

Bölgədəki təbii mənzərələrlə yanaşı, Buzov (Bouzov), Sternberk (berternberk), Usov (Úsov), Tovachov (Tovačov) kimi tarixi görməli yerlər var.

Bölgənin inzibati mərkəzində İntibah və Barokun bir çox memarlıq obyektləri olan tarixi mərkəz olan Olomouc, qorunan bir mədəniyyət abidəsidir.

Barok müqəddəs üçlük sütunu YUNESKO-nun Dünya İrsi Saytı olaraq tanınır.

İstinadlar
----------

1. ↑  archINFORM (alm.). 1994.
2. ↑  Administrativní registr ekonomických subjektů.
3. ↑  .
4. ↑  *Český statistický úřad* Počet obyvatel v obcích – k 1. 1. 2023 (çeş.). Praha: ČSÚ, 2023.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Çexiyanın inzibati bölgüsü |
| --- |
| 
* Orta Çexiya
* Kralove Hradets
* Karlovı Varı
* Liberets
* Moraviya-Sileziya
* Olomoutsk
* Pardubitse
* Plzen
* Praqa
* Cənubi Çexiya
* Yihomoravsk
* Ustetsk
* Vısoçina
* Zlin

 | Çexiya |
**Oleq Məmmədov -** ötən əsrin 80-ci illərində məşhur sovet nəşri olan "Sobesednik" qəzetinin yaradıcısı və rəhbəridir. O.Məmmədov həmçinin Rusiyada Azərbaycan diasporunun inkişafına böyük töhfə verib.

Həyatı
------

Oleq Məmmədov 1951-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olub. Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) jurnalistika fakültəsinin məzunu olan Oleq Məmmədov 40 ildən çox jurnalistika sahəsində çalışıb. O, 1968-78-ci illərdə "Molodyoj Azerbaydjana" qəzetində faəliyyət göstərib. O. Məmmədov 1989-91-ci illərdə "Komsomolskaya pravda" qəzetinin xarici ölkələrdə xüsusi müxbiri olub.

Onun fəaliyyətinin bir hissəsi Rusiyadakı Azərbaycan diasporunun mətbuat orqanları ilə bağlı olub. Belə ki, O. Məmmədov 2000-2005-ci illərdə "Azərros" qəzetinin baş redaktoru, son vaxtlara qədər isə Ümumrusiya Azərbaycan Konqresinin mətbuat orqanı olan "Azərbaycan Konqresi" qəzetində redaktor kimi çalışıb.

Oleq Məmmədov 2018-ci il yanvarın 19-u uzun müddət əziyyət çəkdiyi xərçəng xəstəliyindən dünyasını dəyişmişdir. Jurnalist yanvar ayının 21-də Moskvanın Perepeçinsk məzarlığında dəfn edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Moskvada Azərbaycanlı jurnalist vəfat edib". 2023-08-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-01-20.
2. ↑  Azərbaycanlı jurnalist vəfat etdi[*ölü keçid*]
|  |  |
| --- | --- |
| Mediatizasiyadan öncə Almaniya (1789) | Mediatizasiyadan öncə Almaniya (1815) |

**Alman mediatizasiyası** (*alm.* deutsche Mediatisierung‎) — 1802–1814-cü illərdə Almaniyada və ətraf bölgədə çoxlu sayda Müqəddəs Roma imperiyası mülklərinin kütləvi mediatizasiyası və dünyəviləşdirilməsi yolu ilə baş verən əsas yenidənqurma layihəsi. Müqəddəs Roma imperiyasının əksər teokratik knyazlıqları, azad imperiya şəhərləri, dünyəvi knyazlıqlar və digər kiçik özünü idarə edən qurumları müstəqil statuslarını itirərək, qalan dövlətlərin tərkibinə daxil oldular. Mediatizasiya prosesinin sonunda alman dövlətlərinin sayı təxminən 300-dən cəmi 39-a endirildi.

Alman dövlətlərinin kütləvi mediatizasiyası və dünyəviləşdirilməsi almanların təşəbbüsü ilə deyildi. İnqilabçı Fransa və Napoleonun amansız hərbi və diplomatik təzyiqinə məruz qalaraq başlanan bu proses 1945-ci ilə qədər Almaniya tarixində əmlak və ərazilərin ən geniş şəkildə yenidən bölüşdürülməsini təşkil etdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Whaley, J. *Germany and the Holy Roman Empire (1493–1806)*, Oxford University Press, 2011, vol. 2, p. 620.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Tarix** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Qrabove** (*ukr.* Грабове) — Ukraynanın Donetsk vilayətində, Şaxtyorsk rayonunda yerləşən kənd. 2014-cü ildən tanınmayan Donetsk Xalq Respublikasının nəzəarəti altındadır.

Coğrafiyası
-----------

Qrabove kəndi Mius çayının sağ sahilində yerləşir. Yaşayış məntəqəsinin şimal-şərqindən Donetsk və Luqans vlayətləri arasında olan sərhəd keçir. Kənd ərazisindən çayın axımı istiqamətində Qrabove su anbarının akvatoriyası başlayır.

Əhalisi
-------

2001-ci ildə keçirilən əhalinin siyahıyaalınmasına görə kənd əhalisi 1000 nəfərdir. Poçt indeksi — 86234. Telefon kodu — 6255.

Tarixi
------

Kənd haqqında ilk məlumat XV əsrə addir. Qrabove slobodası (Aleksevka və ya Troiskaya) Miusa çayı kənarında, yüksəkliyin zirvəsində yerləşirdi. Çaydan sağ tərəfdə quru dərə - Qrabove balkası yerləşirdi. Məhs kənd sonradan öz adını bu dərədən almış. Yaşayış məntəqəsinin əsası gizir Vasili İvanoviç İlovayski tərəfindən qoyulmuş və məqsəd poruçik Aleksey və yasavul Nikolay İlovayın uşaqları üçün nəzərdə tutulmuşdur.

1918-ci ildə sloboda Don Ordusu vilayətinə aid olundu. 1918-ci ilin fevralında Qrabove kəndində sovet hakimiyyəti quruldu.

17 iyul 2014-cü ildə Petropavlovka və Qrabove kənləri arasında yerləşən əraziyə *Malaysia Airlinesə* məxsus Boeing 777 təyyarəsinin qalıqları düşmüşdür. Məhs Malayziya Hava Yolları reys 17 bu ərazidə vurulmuş və parçalanmışdır. Nəticədə 298 nəfər həlak olmuşdur.

Görməli yerləri
---------------

Çar Rusiyası zamanı Qrabove kəndində bir tağlı, daşdan inşa olunmuş, dam örtüyü taxta olan Müqəddəs Troisa kilsəsi var idi. Kilsənin inşasına 2 iyun 1801-ci ildə başlanılmış və inşası 16 may 1803-cü ildə bitmişdir. Kilsə zəngi ağac dirəklər üzərindədir. 1899-cu ildə kilsədə genişləndirmə işləri aparılmışdır. Müasir dövrdə kilsənin ancaq divarları qalıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Кабмин назвал города Донбасса, подконтрольные сепаратистам". korrespondent.net. 2016-10-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-09.
2. 1 2  "История городов и сел Украинской ССР: Донецкая область. — Ин.-т истории АН УССР-К.: Глав.ред. Украинской Сов. Энциклопедии. стр. 745". 2020-08-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-16.
3. 1 2  "Слободы Грабовой Троицкая церковь". 2019-12-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-16.
4. ↑  "Malaysia Airlines обнародовали данные по погибшим: 189 из 298 - нидерландцы" (rus). Украинская правда. 18 июля 2014. 2014-07-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-07-18.
5. ↑  "Свято-Троицкая церковь". 2020-01-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-16.
Botan Əmirliyi (Osmanlıca: امیرات بوتان)- 1338-1855-ci illər arasında hökm sürən Kürd əmirlərindən biridir.

Cizrə, Şırnaq və Siirtin Eruh mahalını əhatə edən bölgə Botan adlanır.

Əmirliyin adını daşıyan Buxti kürdləri orta əsrlərdə indiki Hakkari ilə Mosul arasında yaşayırdılar.

Bundan əlavə, Bütti kürdləri əvvəlcə Mərvani sülaləsinin banisi olan Humeydi kürdləri ilə əlaqələndirilmişdir.

XVI əsrdə yaşayan kürd tarixçisi Şərəfhan-ı Bitlisi tərəfindən yazılmış Şərəf adlı əsərində; Botan Əmirliyi adını cəsarət və döyüş yolu ilə tanınan Bütti Qəbiləsindən aldığını bildirir.

Lakin Botan Əmirliyi təkcə Büti Qəbiləsinə aid deyil.

Buxti Qəbiləsindən əlavə Botan əmirliyinin tayfaları arasında Dümbili, Nuqi, Mahmudî, Şeyx Tarani, Masaki, Raşki, Piynkan, Dalam, Biyasturai, Şiruyan, Didəran qəbilələri də varıydı.

Botan bölgəsi 14 bölgəyə ayrıldı, hər biri öz mərkəzinə və öz qalasına aidiydi.

**Əzizan Meri** və ya **Əziziyyə Əmirliyi** olaraq da bilinən Botan Əmirliyi, ehtimal ki Xalid ibn Vəlidə nəsəblənmişlər.

Bundan əlavə, Botan Əmrlərinin **Əzîzan Meri** kimi tanınmasının səbəbi, bu Əmirliyin qurucusu İzzəddini Əl-Bohtinin adı ilə əlaqədardır.

1514-cü ildə Osmanlı və Səfəvi qüvvələri arasında Çaldıran döyüşü əsnasında Botan Əmirliyi Osmanlı tərəfindəydi.

Botan Əmirliyi bu tarixdən bəri Osmanlı İmperiyasına bağlanaraq öz mövcudluğunu davam etdi.

Bədirxan bəyin dövründə ən parlaq dövrünü yaşayan Botan Əmirliyi, 19-cu əsrdə Osmanlı İmperiyasında aparılan mərkəzləşdirmə islahatlarında Əmirliyə son qoyulmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  M. Streck, "Bohtan", MEBİA, C. 2, MEB, İstanbul 1979, s. 773.
2. ↑  "ULUSLARARASI ŞIRNAK VE ÇEVRESİ SEMPOZYUMU"," (PDF). 2020-02-25 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-07-15.
3. ↑  Şeref Han, Şerefname Kürd Tarihi, Cev: M.Emin Bozarslan, Deng Yayınları, İstanbul 2006,s. 94.
4. ↑  Celile celil, age, 78.
5. ↑  Şeref Han, a.g.e s.94
6. ↑  Süreyya Bedirhan, Kürt Davası ve Hoybun, Çev: Dilara Zirek, Med Yay. İstanbul 1994, s. 76
**Gümüşü-boz şibyəyeyən** (lat. Eilema lurideola) — buğumayaqlılar tipinin pulcuqqanadlılar dəstəsinin ayıcalar fəsiləsinə aid olan adi növ.

Xarici quruluşu
---------------

Kəpənəyi nisbətən böyükdür. Qanadları açılmış halda 26–28 mm-dir. Ön qanadları ensiz tünd-boz rəngdə olub, ön kənarı açıq-sarı, arxa qanadlar enli tünd sarımtıl rəngdədir. Baş və qarıncığın ucu sarı, bədənin qalan hissəsi boz rəngdədir.

Tırtılı qara-boz, kürək xətti qara, yan xətti isə qırmızı-sarıdır, üzərindəki tüklər və başı qaradır.

Yayılması
---------

Dağətəyi və orta dağlıq ərazilərdə geniş yayılmışdır. Bəzən düzənlik yerlərdə də ona rast gəlinir. Zoologiya institutunun kolleksiya fondunun işlənməsi zamanı A.Boqaçev tərəfindən Oğuzdan (4.VIII.35), R.Əfəndi tərəfindən Zaqataladan (19.VII.60), Bakıdan (16.IX.63), A.Piriyev tərəfindən Şamaxıdan (1.VII.88), Altıağacdan (15.VII.89), eləcə də Talşdan toplanmışdır. Düzən meşələrdə və bağlarda yaşayır.

Payız və yaz aylarında ağaclar üzərindəki şibyələrlə qidalanır. Ehtimal ki, iki nəsil verir. Tırtıl mərhələsində qışlayır.

Ədəbiyyat
---------

* S.Ə.Hacıyeva. Azərbaycanın ayıca (Lepidoptera, Arctiidae) kəpənəkləri (dissertasiya). Bakı: 2005.

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Eilema lurideola* | 
* Wikidata: Q217103
* Wikispecies: Manulea lurideola
* BioLib: 54813
* BOLD: 183474
* EPPO: EILELU
* EUNIS: 309256
* Fauna Europaea: 446916
* Fauna Europaea (new): 2e1250b7-0c7d-4933-90fd-ae2986d014ad
* GBIF: 7730078
* iNaturalist: 354804
* IRMNG: 10318960
* LepIndex: 37535
* LoB: 6139
* NBN: NBNSYS0000006136

 |
| *Lithosia lurideola* | 
* Wikidata: Q109592679
* GBIF: 9169917

 |
**Təbriz Darəssəltənə Coğrafiya və Tarixi** (*fars.* تاریخ و جغرافی دارالسلطنة تبریز‎ Tarix və Coğrafiye Darossəltəneye Təbriz) Qacar şahzadəsi Nadir Mirzənin yazdığı farsca tarixi kitabdır.Bu kitab bu materiallardan ibarətdir: Təbriz binaları və tarixi əsərləri barədə ,şəhərin əsas hadisələri,Təbrizdə keçirilən dini mərasimlər və festivallar və milli bayramlar,xalqın yaşama tərzi, yas və toyları, yemək bişirmək tərzləri, oyunları və məşhur əyləncələri,hava durumu, məhəllələri, su kəmərləri, məscidləri, qəbiristanlıqları, müharibələri və Təbrizin keçmiş selləri və zəlzələləri, Təbrizdə yaşayan köçərilər və ellər,tərəvəzləri, meyvələri,kralları və hakimləri, Təbriz şairləri, yazıçıları və alimləri.
Həmçinin bu kitabda Ağqoyunlu və Qaraqoyunlu sultanlarının tarixi və Kürd Şeyx Ubeydulla üsyanı haqqında ətraflı məlumat gəlib.Bu kitabda yüzdən artıq keçmiş sülalələrin hakimlərinə aid olan fərman və tarixi sənədlər, ki Təbriz alimlər və hökmdarlarına çıxış ediblər qeyd olunub.Nadir Mirzə, Təbrizin tarixindən başqa bütün Azərbaycan tarixi haqqında məlumat verib.

İstinadlar
----------

1. ↑  Əlirza Molai Təvani

Mənbə
-----

* Əlirza Molai Təvani Təbriz Darəssəltənə Coğrafiya və Tarixi Encyclopaediaislamica
**Zümrüdçiçəyivari puşkiniya** (*lat.* Puschkinia scilloides) — bitkilər aləminin qulançarçiçəklilər dəstəsinin qulançarkimilər fəsiləsinin puşkiniya cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar" kateqoriyasına aiddir – EN A2c. Azərbaycanın nadir növüdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Çoxillik, soğanaqlı ot bitkisidir. Soğanaq yumurtavaridir. Gövdə 5-15 sm hündürlükdədir. Yarpaqlar xətvari və ya dar-xətvari, 7-8 mm enində, 2 ədəddir, çiçək oxundan uzundur. Çiçək qrupu 1-4 (6) çiçəkli, salxımlıdır. Çiçəkyanlığının kənarları ağ və ya ağımtıl-mavi, 4-5 mm uzunluğundadır. Tac 2 dəfə çiçəkyanlığından qısadır, oyuqlu, ikidişcikli kənarlıdır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Çiçəkləmə və meyvə əmələgəlmə mart-may aylarına təsadüf edir. Kserofit, işıqsevən, duzlaşmaya davamlıdır. Soğanaqla çoxalır. Yuxarı dağ qurşağında müxtəlif otlu qruplaşmalar əmələ gətirir.

Yayılması
---------

Diabarda (Qarabağ-yurdu dağında və Orand kəndində).

Sayı və tendensiyası
--------------------

Populyasiyalarının sayı azalı, yaşama ərazsis məhdudlaşır, azalma tendensiyası müşahidə olunur.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Antropogen amillər (dekorativ bitki kimi yığılması, otların biçilməsi, mal-qara tərəfindən tapdalanması).

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Çox az sahələrdə yayıldığından xüsusi mühafizə tədbirləri görülməlidir. Yasaqlıqlar təşkil edilməli, bərpasının təmin edilməsi, yeni yayılma yerlərinin axtarılması təklif olunur.

Sinonimləri
-----------

* Adamsia scilloides (Adams) Willd.
* Puschkinia hyacinthoides Baker.
* Puschkinia libanotica Zucc.
* Puschkinia scilloides var. libanotica (Zucc.) Boiss.
* Puschkinia sicula Van Houtte.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q839611
* Wikispecies: Puschkinia scilloides
* BioLib: 41968
* BOLD: 550049
* EoL: 1014873
* EPPO: PUKSC
* GBIF: 2767428
* GRIN: 30377
* iNaturalist: 128724
* IPNI: 540344-1
* ISC: 116631
* MoBotPF: 281802
* NBN: NBNSYS0200002991
* NCBI: 81792
* Plant List: kew-283895
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:540344-1
* Tropicos: 18400315
* VASCAN: 27879
* WCSP: 283895
* WFO: wfo-0000715266

 |
Ubasute təsviri olan ukiyo-e.
**Ubasute** (姥捨て?), **obasute** və ya **oyasute** (親捨て?) – Yaponiyada yaşlı və ya xəstə qohumları kimsəsiz yerdə ölümə tərk etmək adəti.

Ubasute əfsanələşmiş adət hesab olunur, geniş yayılıb-yayılmadığı mübahisə mövzusudur. Müasir Yaponiyada bu adətin müxtəlif formalarda canlandırıldığı müşahidə olunur.

Yerlər
------

Fuci dağının şimal-qərb yamacındakı sıx meşələrin, xüsusilə, Aokiqahara meşəsinin ubasute adəti üçün populyar yer olduğu düşünülür. Naqano prefekturasında yerləşən Obasute dağının adı bu adətdən yaranmışdır, çünki qədim zamanlarda insanlar yaşlı və ya xəstə yaxınlarını bu dağda ölümə tərk edirdilər.

Əfsanələr
---------

Ubasute bir çox əfsanənin və hekayənin mövzusu olmuşdur. Bu hekayələrin çoxu valideyni tərk etmək haqqında olsa da, ailə sevgisini də təsvir edir. Məsələn, *"Ubasuteyama"* hekayəsində oğul öz anasını ölümə tərk etmək üçün dağın zirvəsinə aparır, lakin anası oğlunun geri qayıtmasını asanlaşdırmaq üçün yolu sümüklərlə işarələyir. Bu hekayə ananın hər şeyin fərqində olmasına baxmayaraq, oğlunu hələ də sevdiyini təmsil edir.

Hindistandan gələn bir hekayə isə yaşlıları sevməyən bir hökmdar haqqındadır. Hökmdar 70 yaşından yuxarı bütün yaşlıların sürgünə göndərilməsini əmr edir, lakin saray əyanlarından biri öz anasını gizlədir. Bir gün rəqiblərdən biri verdiyi tapmacaları həll edə bilmələri müqabilində ölkələrini işğal etməyəcəyini bildirir. Saray əyanı yaşlı anasından tapmacaların cavabı soruşur və rəqibi müttəfiq olmağa qərar verir. Hökmdar həqiqəti öyrənəndən sonra sürgün qərarını ləğv edir.

Müasir dövr
-----------

2015-ci ildə Yaponiyada 63 yaşlı bir adam xəstə bacısını 2011-ci ildə dağda ölümə tərk etməklə ittiham olunmuşdur. 2018-ci ildə isə bir qadın yaşlı atasını ölümə tərk etdiyi üçün həbs olunmuşdur. Bəzi yaşlı yaponların "ailələrinə yük olmaq istəmədiklərini" bildirərək intihar etdikləri hallar da qeydə alınır.

Populyar mədəniyyətdə
---------------------

* XV əsrə aid olan *"Ubasute"* no tamaşası ubasute adətinə həsr olunub. Bu no əsasında Ellen Maklohlin *"Qanlı ay"* operası üçün libretto yazmışdır.
* 1956-cı ildə Şiçiro Fukazava tərəfindən yazılmış "Narayama balladası" novellası ubasute adətinin geniş yayıldığı kənd haqqındadır. Bu novella əsasında 1958 və 1983-cü illərdə eyniadlı iki film çəkilmişdir. 1983-cü ildəki film Kann kinofestivalında Qızıl palma mükafatına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  "Ubasute: Yaşlıları Ormana Bırakma Geleneği". Nereye (türkcə). 28 yanvar 2021. 12 iyul 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 iyul 2022.
2. ↑  "Aging through the ages". Japan Times (ingiliscə). 12 sentyabr 2010. 2022-07-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 iyul 2022.
3. ↑  "Suicide 'epidemic' among Japan's elderly". BBC News (ingiliscə). 19 mart 2003. 2022-07-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 iyul 2022.
4. 1 2 3 4 5  "Ubasute: Abandoning the Grandmother". Tricycle (ingiliscə). 26 avqust 2020. 2022-07-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 iyul 2022.
**Radovan** (*Latınca Raduan*; XIII əsr, Trоqir, Split-Dalmatiya jupaniyası[d] – XIII əsr) — XIII əsrdə Trogirdə yaşamış Xorvat heykəltaraş və memar.

Haqqında
--------

Radovan XIII əsrdə Xorvatiyanın Trogir şəhərində anadan olmuş və həmin şəhərdə ömür sürmüş heykəltaraş və memardır. Xorvatiyada Usta Radovan kimi tanınırdı. Trogir Kafedralında Roman portalındakı abidəsi istisna olmaqla şəxsiyyəti və bu sənətkarın fəaliyyəti barədə heç bir məlumat yoxdur. Radovan adını və əsas portalı hazırlama tarixini - 1240-cı ili girişdə Lunette üzərində qeyd etmişdir. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| FUNDATUR VALVE POST PARTUM VIRGINIS ALME PER RADUANUM CUNCTIS.. | "|

Mətn məlumat verir ki, usta Radovan heykəltaraşlıq sahəsində ən yaxşılardan idi və layihə Tuskan, Florensiyalı Trequan Trogir yepiskopu olanda tamamlanıb. Radovan Trogirin doğma ppoğlu idi və XIII əsr Trogir arxivlərində onun adı da xatırlanır. Onu müəllifi olduuğu portal 4 hissədən ibarətdirː Qapının girişində şirlərlə birgə təsvir olunan Adam və Həvvanın üryan fiqurları; içəridə çoxsaylı barelyeflər və ov səhnələri və son olaraq mərkəzdə Məsihin həyatından səhnələri əks etdirən təsvirlər. Məsihin çağırışından Dirilişə timpanium ətrafında arkalar var. Son olaraq isə Məsihin doğum timpanimudur. Fiqurlar çox real görünür və Çarlz Kafedralındakı heykəl də daxil olmaqla Fransız Qotik heykəltaraşlıq üslubu adlandırılır.

Həmçinin bax
------------

Velimir Neidhardt

Miranda Veljaçiç

Xarici keçidlər
---------------

Tom Masters (2007). Eastern Europe. Lonely Planet. pp. 228–. ISBN 978-1-74104-476-8.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Master Radovan St. Lawrence". 2021-04-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-13.
Əl-Müqtədir tərəfindən inşa edilmiş Cəfəriyyə sarayı **Hudilər ya da Banu Hud** (بنو هود), İspaniyanın dağınıq müsəlman əmirliklərə (Təvaif-ül Mülk) bölündüyü XI əsrdəki siyasi qarğaşa dönəmində Saraqosa şəhəri çevrəsində hökm sürən bir Ərəb xanədanıdır.

Tarixi
------

Xanədanın qurucusu olan Süleyman bin Məhəmməd bin Hudi, xanədanını Tucibi əmiri və yaxın müttəfiqi olan II Munzirin 1039-cu ildə öldürülməsindən sonra elan etmişdir. Tucibi zamanında şimal sınırında vəzifədə olan əl-Mustain adıyla da anılan Süleyman bin Məhəmməd bin Hudi, əsgəri uğurlarıyla adını duyurmuş və Lerida valiliyi vəzifəsində olmuşdur. Hudilər Əl-Mustain dönəmində qısa müddətdə İber yarımadasının şimal-şərqində geniş torpaqlara sahib bir əmirlik təşkil etdilər. Ancaq Əl-Mustainin ölümündən sonra beş oğlu arasında başlayan taxt qovğası, oğullarından I Əhməd əl-Müqtədirin hakimiyyəti ələ almasıyla sona çatdı.

Əhməd əl-Müqtədir uğurlu idarəsi və Norman Robert Crespinin 1064-cü ildə müsəlmanlardan aldığı Barbastoyu yenidən fəthi (1065) ilə müsəlman əmirlər arasında adını duyurdu. Ayrıca aralarında ünlü din alimi Əbul Vəlid əl-Bacinin və şair İbn Ammarın da olduğu önəmli din adamlarını və sənətkarları yanına aldı və günümüzdə sadəcə kiçik bir qismi ayaqda qalmış olan Cəfəriyyə sarayını tikdirdi. əl-Müqtədir bunun yanında Tortosa (1061) və Denianı (1075) ələ keçirərək əmirliyi dönəmində torpaqlarını genişlətməyi bacardı.

Cəfəriyyə sarayının içiYerinə keçən oğlu Yusif əl-Mutəmin (1081-1085) əsgəri kimliyindən çox elm adamı kimliyi ilə ortaya çıxdı. Əl-Mutəmindən sonra taxtı əlinə alan II Əhməd əl-Mustainin hökmdarlıq dönəmiysə (1085-1110) Xristianlarla aparılan savaşlarla keçdi. Xristianlar Əl-Mustaini Alcorazda böyük bir məğlubiyyətə uğratdıqdan sonra Saraqosaya yürüdülər. Ancaq Şimal Afrikanın müsəlman xanədanlarından Əlmoravilərin bölgəyə bir ordu göndərmələri üzərinə geri çəkilmək durumunda qaldılar.

Əlmoravilər Xristianlarla aralarında bir tampon bölgə yaratmaq məqsədi ilə Saraqosanın müstəqil bir əmirlik olaraq qalmasına izin verdilər. Lakin əl-Mustainin 1110-cu ildə Valtierrada Xristianlarla çarpışırkən ölməsi nəticəsində taxtın varisi olan İmadüd-Dövləni Rueda De Jalona qaçmağa məcbur edərək şəhəri ələ keçirdilər.

Xanədanın çöküşü
----------------

1130-cu ildə Ruedada ölən İmadın öğlu III Əhməd əl-Mustansır Toledo bölgəsində ona torpaq verilməsi qarşılığında Ruedanı buraxmaq mövzusunda Kastiliya və Leon kralı VII Alfonso ilə anlaşdı. 1144-cü ildə Murabıtlara qarşı başladılan üsyanda yarımadanın hər yanından onu dəstəkləməyə gələn müsəlmanlardan bir ordu təşkil edərək Kurtuba (Kordoba), Ceyyan (Jaén), Gırnata (Qranada), Mursiyə (Murcia) və Balansiyanı (Valensiya) ələ keçirmək üzrə bir hücum başlatdı. Ancaq 1146-cı ildə Chinchilla yaxınlarında aparılan savaşda məğlubiyyətə uğradılar və Əhməd əl-Mustansır bu savaşda öldü. Bu ölüm sonunda Hudi xanədanı da sona çatmış oldu.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Monarx, sülalə və ya onların nümayəndələri ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**İraq dinarı** (*ərəb.* دينار عراقي‎) ya da qısaca **dinar** (*ərəb.* دينار‎), İraqda istifadə olunan pul vahididir.

Nominalları
-----------

1931–1932-ci illərdə 1, 2, 4, 10, 20, 50 və 200 nominallı ilk İraq sikkələri dövriyyəyə buraxılmışdır. Gümüşdən 20, 50 və 200 fils pul cırdı. 1953-cü ildə gümüşdən zərb olunan 100 nominallı dəyəri olan sikkələr dövriyyəyə daxil edilmişdir. 1959-cu ildə İraq Respublikasının qurulduqdan sonra 1, 5, 10, 25, 50 və 100 sikkə sikkələr dövriyyəyə girdi. 1967-ci ildə yeni tipli sikkələr 5, 10, 25, 50 və 100 fillinq nominallaşdırılmışdır. 1970-ci ildən etibarən 250 nominallı nikel sikkələri, 1971-ci ildən etibarən 500 nominallı sikkələr istifadəyə verilmişdir. Bundan əlavə, 1980-ci ildən etibarən 1 dinar dəyərində nikel sikkələri dövriyyəyə buraxıldı.

1990-cı ildən etibarən, İraqdakı sikkələr dinarın köhnəlməsindən ötəri buraxılmayıb.

2004-cü ildə 25, 50 və 100 dinarda yeni pullar tətbiq olundu. 2015-ci ildən etibarən dövriyyədə olan sikkələr artıq istifadən çıxarılmışdır.

Əskinaslar
----------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-08-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-13.
2. ↑  ru:Иракский динар
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-02-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-13.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2008-03-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-13.
**Osman Pamukoğlu** (27 dekabr 1947, Sinop), Türk əməkdar general, yazıçı və siyasətçi. Haqq və Bərabərlik Partiyasının (HEPAR) qurucusu və ilk sədridir.

Həyatı
------

Sinopun Gərzə rayonunda anadan olan Osman Pamukoğlu, 11 yaşından 55 yaşına qədər hərbi uniforma geyinmişdir. Səlimiyyə Hərbi Orta Məktəbi, Kuleli Hərbi Liseyi, Quru Hərb Məktəbi, Piyadə Məktəbi, Quru Hərb Akademiyası, Silahlı Qüvvətlər Akademiyası və Milli Təhlükəsizlik Akademiyasında təhsil almışdır. 10 il piyadə subayı, 16 il qurmay subay olaraq, qitə komandanlıqları və qərargah subaylığı vəzifələrində çalışmışdır. 1990-1992-ci illərdə Ədirnə-Uzunkörpüdə 42-ci Piyadə Alay Komandanlığı, 1993-1995-də Hakkaridə Dağ və Komanda Tuqayı və Təhlükəsizlik Komandanlığı, 1998-2000-ci illərdə Kiprdə 28-ci Mexaniki Piyadə Tümən Komandanlığı, 2000-2001-də İstanbulda Piyadə Məktəb Komandanlığında vəzifəsini yerinə yetirmişdir.

1993-cü ildə Tuğgenerallığa tərfi etmiş, 1997-ci ildə Tümgenerallığa yüksəlmişdir. 2002-ci ildə tümgenerallıqdan əməkli olan Pamukoğlu toplamda 43 il hərbi uniforma geyinmişdir. Osman Pamukoğlu, birinci dərəcədən "Altın Üstün Cəsarət və Fərəqət Medalı", 2 dəfə "Üstün Cəsarət və Fərəqət Nişanı" və 5 dəfə "Üstün Birlik Yetişdirmə Nişanı" almışdır. Osman bəy Pamukoğlu, Türkiyə Ordusunda 5 ədəd "Üstün Birlik Yetişdirmə Nişanı"na sahib tək şəxsdir.

Kitabları
---------

* Unudulanlar Xaricində Yeni Bir Şey Yoxdur (2003)
* Ey Vətən, Dostlar Yuxulardan Oyansın! (2004)
* Qara Toxum (2005)
* Ayandon (2006)
* Yolçu Keçməsin Bu Ömür (2006)
* İnsan və Dövlət (2007)
* Anqut (2008)
* Qorxunun Uşaqları (2010)
* Ağıllı ol! (2012)
* Siyasətin Səfaləti (2013)
* Cəhənnəmdərə Kanyonu (2013)
* Müharibə Sənəti (2014)

İstinadlar
----------
**İvan İvanoviç Avramov** (*rus.* Иван Иванович Аврамов; 23 sentyabr (6 oktyabr) 1915, Voloqda quberniyası[d] – 10 may 1985, Sıktıvkar, Komi MSSR[d]) — komi mənşəli SSRİ teatrı aktyoru, rejissor. SSRİ xalq artisti.

Həyatı
------

İvan Avramov 23 sentyabr 1915-ci ildə Sloboda kəndində (indiki Komi Respublikasının Sıktıvkar şəhərinin Ejvinski rayonu) Müqəddəs Nikolay kilsəsində məzmur oxuyan ailəsində anadan olmuşdur. 1932-ci ildən Komi təlimatçı və səyyar nümayiş teatrının truppasında fəaliyyət göstərmişdir. 1933-cü ildə Nadejda Krupskaya adına Moskva Teatr Texnikumunda, 1934–1936-cı illərdə Leninqrad İncəsənət Texnikumunda (indiki Rusiya Dövlət İncəsənət İnstitutu) təhsil almışdır.

İrsi
----

Komi Respublikası Prezidentinin 20 iyun 2001-ci il tarixli 257 nömrəli Fərmanı ilə teatr sənəti sahəsində SSRİ xalq artisti İvan Avramovun adına mükafat təsis edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Энциклопедический словарь. 2009. Аврамов Иван Иванович.
2. ↑  "Иван Иванович Аврамов | Finugor". web.archive.org. 29 okt 2013. Archived from the original on 2013-10-29. İstifadə tarixi: 2023-02-28.
3. ↑  "Премия Аврамова". 2013-10-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-10-28.
**Fikrət Məlikov** (30 sentyabr 1966, Bakı) — Azərbaycannın aktyoru və rejissoru, qabaqcıl təhsil işçisi, Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin dosenti,

Həyatı
------

Fikrət Məlikov 1966-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Nəsimi rayonu 111 saylı orta məktəbi bitirmişdir. Lütfi Məmmədbəyovun rəhbərliyi ilə fəaliyyət göstərən Mədəniyyət Sarayında fəaliyyət göstərmişdir. 1984–1985-ci illərdə III Zaqafqaziya Festivalının laureatı olmuşdur. 1987-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinə daxil olmuşdur. Orada Böyükağa Kazımov, Ağakişi Kazımov, Şəfiqə Məmmədova, Eldar Quliyev kimi sənətkarlardan dərs almışdır.

Artıq təhsil aldığı dövrdə Azərbaycan Dövlət Yuğ Teatrında çalışmağa başlayan Fikrət Məlikov orada rejissor kimi tamaşalar hazırlamışdır. Fikrət Məlikov 1991-ci ildə ali məktəbi bitirən gənc mütəxəssis kimi ADMİU-da dərs deməyə dəvət olunub. Fikrət Məlikov "Mən Azərbaycanlıyam" bədii qiraət müsabiqəsinin münsiflər heyətinin üzvüdür.

Hazırda uğurlu pedaqoji fəaliyyətlə məşğuldur. İncəsənət sahəsi üzrə bir çox elmi-metodik vəsaitləri, eləcə də rejissorluq və aktyorluq sənəti üzrə bir çox proqramları çap olunub. "Əməl yükü və yaxud əqrəb bürcünün təəssüratları", "Qodo həsrətində tamaşaçı və Absurd teatrı", "K. S. Stanislavski sistemi və B. Brext poetikasının fərqli və oxşar cəhətləri", "Aktyorluq sənəti haqqında mülahizələr", "Leyli və Məcnun" operasının 100 illiyi ərəfəsində yazdığı "Rejissor sənətində musiqinin tədqiqi problemləri" kitabları bunlara misal ola bilər.

Mütəmadi olaraq bir çox səhnə əsərlərinə quruluş verir. Sonuncu dəfə Səda Tədris Teatrında Cəfər Cabbarlının "Aydın" əsərini fərqli rakursda səhnəyə qoymuşdur. Tənqidçilərin fikrinə görə, rejissor bu tamaşada müəllif fikrinə toxunmadan müasir fikrin assosiasiyalarını səsləşdirə bilmişdir.

Tanınmış teatr rejissoru Cənnət Səlimova ilə birlikdə hazırladığı Anton Çexovun "Üç bacı" tamaşası İran İslam Respublikasının 20-ci beynəlxalq tələbə teatr festivalının laureatı olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *ADMİU.* "ADMİU "Dram rejissoru" kafedrası" (az.). Admiu.edu.az. 13.01.2017. 2018-09-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-13.
2. ↑  *Aytən Səfərova.* ""Mən Azərbaycanlıyam" bədii qiraət müsabiqəsi keçirilib" (az.). Liderxeber.az. 08.05.2014. 2017-03-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-13.
3. ↑  ""SƏDA" TƏDRİS TEATRI". 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-26.

Xarici keçidlər
---------------

* Fikrət Məlikov H. Qurbanova haqqında
**Boar adası** (far. Vágar, dan. Vågø) — Farer adalarına daxil olan ada. Arxipelaqın qərbində yerləşir. 2013-cü il məlumatına görə adada 3046 nəfər yaşayır. Sahəsi 176.38 km²-dır. 
Adada Breyda çayı mənsəbində, Vatnsdalsvatn gölündə turistik və ov məqsədli balıq ovu həyata keçirilir.

Nəqliyyat
---------

Adada Vaqar hava limanı fəaliyyət göstərir. Hava limanı ölkəni xarici dünya ilə əlaqələndirir. аLiman İkinci Dünya müharibəsi zamanı ingilis mütəxəsislər tərəfindən inşa edilmişdir. Mühaibədən sonra iki on illik istifadəsiz qalmışdır. Hazırda isə il ərzində 170 min sərnişinə xidmət göstərir. 1800 metrlik asfalt yuçuş-eniş zolağına sahibdir (2011-ci ilin dekabrında istifadəyə verilmişdir).

Vestman boğazı altından çəkilmiş 5 kilometrlik tunel adanı Streymoyla birləşdirir (2002-ci ildə istifadəyə verilmişdir).

İstinadlar
----------

1. ↑  "Топокарты Генштаба". 2019-02-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-06.
2. ↑  "Farer adaları". 2013-10-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-06.
3. ↑  Bøur
4. ↑   Vatnsdalsvatn
**İncəyarpaq yulğun** (*lat.* Tamarix kotschyi) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin yulğunkimilər fəsiləsinin yulğun cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Orta Asiya (Qaraqum, Pamir-Altay, Kopetdağ, Badxız), İraq, İran və Əfqanıstanda təbii arealı vardır.

Botaniki təsviri
----------------

Təbiətdə boyu 4–6 m-ə qədər olan koldur. Gövdəsinin qabığı sarımtıl boz, sarımtıl-qonur rəngdə olur. Birillik zoğları isə açıqqonur və ya qırmızımtıl qonur rəngdə olur. Çiçəkləri 4 üzvlü olub, çiçək saplağı kasacıqdan iki dəfə uzundur. Bitkinin ləçəkləri ağ çəhrayı və bəzən isə mavi rəngdə olur. Meyvəsi qutucuqdur. Toxumları kiçik olur və hər qutucuqda 15-ə qədər toxum olur. Aprel-may aylarında çiçəkləyir, meyvəsi isə iyun ayında yetişir.

Ekologiyası
-----------

Çay və kanalların kənarında rast gəlinir. Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır. Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir. Mədəni şəraitdə nəbatat bağlarında becərilir. Xüsusi qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Azərbaycanın nadir bitkisidir. Azərbaycanda arealı geniş deyildir. Naxçıvan MR-da, Abşeronda və Kür-Araz ovalığında təbii halda yayılmışdır. Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ına daxil edilməsi zəruridir.

Bеcərilməsi
-----------

Mədəni şəraitdə Nəbatat bağlarında becərilir.

Qəbul еdilmiş qоrumа tədbirləri
-------------------------------

Xüsusi qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

Zəruri qоrumа tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitab"ına daxil edilməsi zəruridir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q18112525
* GBIF: 3612899
* iNaturalist: 444216
* IPNI: 828142-1
* IUCN: 46102934
* NCBI: 1807353
* Plant List: tro-31100065
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:828142-1
* Tropicos: 31100065
* WFO: wfo-0001142058

 |
**Oktoberfest terror hücumu** (*alm.* Oktoberfestattentat‎) - Almaniyada fəaliyyət göstərən radikal sağ terror qrupları tərəfindən törədilmiş terror aktı. *Oktoberfest terror hücumu* 1980-cı ilin 26 sentyabr tarixində Oktoberfest festivalının hər il ənənənvi formada təşkil edildiyi Münhen şəhərində baş vermişdir. Baş verən terror hücumu nəticəsində 13 nəfər həlak olmuş və 211 nəfər isə yaralanmışdır. *Oktoberfest terror hücumu* Qərbi Almaniyada yaşanmış ən genişmiqyaslı terror aktlarından biri hesab olunur. Hadisənin törətməkdə günahlandarılan Gundolf Köhler adlı 21 yaşlı alman tələbə hadisə yerində baş verən partlayış zamanı həlak olmuşdur. Köhlerin partlayıcı qurğunu insanların çox olduğu məkana yerləşdiyi məlumdur. Gundolf Köhler tək başınamı, yoxsa qrup şəklində hərəkət etdiyi bu günə qədər müəyyənləşdirilə bilməyib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Oktoberfest terror hücumu barədə məqalə" (alman). 2011-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-04-22.
**Nərgizava** — qədim yaşayış məskəni, Ağsu rayonunun Bico və Gəgəli kəndləri ərazisində yerləşir.

Bico kəndi ilə Gəgəli kəndi ərazisində, Gəgəli kəndindən təxminən 2 km cənubi-şərqdə, Bico və Gəgəli kəndinin sakinləri tərəfindən "Nərgizava" adlandırılan, Bicodərəsi ilə Yasamal adlı qobuluq ərazidə qədim yaşayış məskəni yerləşir. 10 hektardan geniş bir sahəni əhatə edən bu ərazinin böyük bir hissəsi Bico və Gəgəli kəndlərinin (*Bico kəndinin tarixi dəqiq bilinməyən xeyli əvvəlki dövrlərə aid olsa da, Gəgəli kəndinin əsası 19-cu əsrin 40-50-ci illərində Dəyəli-Gəgəli adlı axtaçı obasının Ağsu və Bico kəndləri arasındakı yazlaq sahəni daimi binə yeri seçməsi ilə qoyulmuşdur*) sakinləri tərəfindən uzun müddət əkin məqsədləri üçün şumlandığına görə, abidənin tarixi-mədəni təbəqəsi güclü dağıntıya məruz qalmışdır.

Buna baxmayaraq, 1997-2010-cu illərdə AMEA-nın Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun Şamaxı-Ağsu ekspedisiyası tərəfindən aparılmış genişmiqyaslı arxeoloji tədqiqatlar nəticəsində ərazinin indiki Gəgəli kəndi ərazisindəki hissəsində aşkarlanmış, b.e.ə. III-II əsrlərə aid 69 torpaq tipli qəbir, xeyli miqdarda və müxtəlif növdən olan daş, saxsı və metal məmulatları burada qədim və inkişaf etmiş mədəniyyətə malik yaşayış məskəninin mövcud olduğundan xəbər verir. 2018-ci ildə Nərgizavada arxeoloji tədqiqatların növbəti mərhələsi başlamışdır.

Nərgizava şəhərinin dağılması 1192-ci ilin dağıdıcı zəlzələsi və 1221-ci ildən başlayan monqol-tatar yürüşləri ilə əlaqələndirilir.

Mənbə
-----

* V.H.Əliyev, F.S.Xəlilov "Ağsunun tarixi səhifələri" - Bakı, "ADĠLOĞLU" nəşriyyatı - 2001, 94 səh.
* Fariz Xəlilli "Qədim Nərgizava və Gəgəli" - Bakı, "ADĠLOĞLU" nəşriyyatı - 2003, 38 səh.