recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Koşexabl** (*adıq* Кощхьабл) — Adıge Respublikasında aul. Koşexabl rayonunun inzibati mərkəzi. Tərkibində yeganə yaşayış məntəqəsi kimi "Koşexabl kənd qəsəbəsi" inzibati ərazisini təşkil edir.

Coğrafiyası
-----------

Laba çayının (Kubanın qolu) sol sahilində, düzənlik ərazidə yerləşir. Aulun yerləşdiyi ərazinin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 148 metrdir. Kurqaninsk şəhəri ilə üzbəüz, Maykopdan 60 km şimal-şərqdə yerləşir. Şimali Qafqaz dəmir yolunun Armavir-Tuapse xəttində yerləşən Koşexabl dəmir yolu stansiyası aulun ərazisindədir. Yaşayış məntəqəsinin sahəsi 76,35 km² olmaqla iki hissəyə bölünür: şimal-şərq — düzənlik və cənub-qərb — dağətəyi.

### Faydalı qazıntıları

Ərazi qum, gil, qum daşı və s. ilə zəngindir. Bölgədə təbii qaz ehtiyatları aşkar edilmişdir.

Tarixi
------

Aulun əsası 1868-ci qoyulmuşdur. Əvvəllər ilk məskunlaşmış əhali indiki Kurqaninsk rayonunun Mixaylovskaya kəndi ilə Laba çayının sağ sahilindəki meşə arasında yaşayırdılar. Çay tez-tez məcrasını dəyişdiyindən kəndi tez-tez su basırdı. Buna görə 1868-ci ildə Labinsk rayonu sol sahildə sakinlər üçün yer ayırdı. Lakin Laba çayı əhaliyə yenədə problemlər yaşadırdı. Daimi bir yerdən digər yerə göçdükləri üçün aul köçəri adlandırıldı: Koş (*adıq* Кощ) — köçəri; xabl (*adıq* хьабл) — aul. Əvvəllər aul Anzauriy adlandırıldı.

Qaraçay-Çərkəzdə 1925-ci ilə qədər Zeyuko ərazisində Koş-Xabl kəndi də var. Zelençuk çərkəzlərinin nitqində bu aul belə adlanır — Куэшхьэблэ.

Əhalisi
-------

2020-ci ilin əhalinin siyahıya alınmasına görə aulda 7157 nəfər yaşayır. 2010-cu ilin siyahıya alınmasına görə 7152 nəfər öz milli mənsubiyyətini bildirmişdir: Əhalinin 85 % adıqlardı. 10 % əhali isə ruslardan təşkil olunub.

Təhsil
------

Koşexabl aulunda Adıgey dövlət universitetinin filalı yerləşir. 2013-cü ildə abituriyentlərin sayının az olması səbəbindən filiala tələbə qəbulu dayandırılmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Берсиров Б. М.* "Русско-адыгейский словарь". Министерство образования и науки Республики Адыгея. 2017-07-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-05.
2. ↑  Şablon:Кавказ в именах, названиях, легендах
3. ↑  Şablon:Adıge toponimiyası
4. ↑  "Том 4. Таблица 4. Население по национальности и владению русским языком по городским округам, муниципальным районам, городским и сельским поселениям Республики Адыгея" (PDF). 2013-11-04 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-08-06.
5. ↑  "Лицензия". Рособрнадзор. İstifadə tarixi: 2015-10-08.[*ölü keçid*]
6. ↑  "О прекращении набора в филиале АГУ в а.Кошехабль с 2013 года". Адыгейский государственный университет. 2016-04-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-08.
**Erjebet Şaar** (mac. Schaár Erzsébet; 27 iyul 1908[…] – 29 avqust 1975[…], Budapeşt) — Macarıstan heykəltaraşı, Mihai Munkaçı mükafatı laureatı (1962), Macarıstan Xalq Respublikasının əməkdar heykəltaraşı (1972).

Həyatı
------

Usta Jiqmond Kişfaludi-Ştrobl onun müəllimi olmuşdur. 1932-ci ildə o, ən yaxşı gənc rəssam nominasiyasında "Siney" mükafatına layiq görüləndə, ilk peşəkar sərgisini təşkil etdi və mütəxəssislərin diqqətini çəkdi. 1935-ci ildə heykəltaraş Tibor Vilt ilə evləndi. Qadın fiqurları, cütlükləri və ölən əsgərləri təsvir edən bir sıra heykəllərin müəllifidir. Heykəllər təbii görünsün deyə asan kəsilən yüngül polistirol materialından istifadə edirdi. 1970-ci ildə Budapeştin Müçarnok salonunda sərgi keçirdi və iki il sonra Antverpen və Cenevrədə sərgisi təşkil olundu. 1977-ci ildə Şaarın ölümündən sonra Duysburq şəhərindəki Lembruk muzeyində sərgi keçirildi. Şaarın düzəltdiyi məşhur heykəllər Budapeşt, Keçkemet, Mişkolts, Peç, Tihani və digər şəhərlərdə yerləşirlər. Əsərlərin əhəmiyyətli hissəsi Kral Müqəddəs İştvanın adına muzeyin eksponatlarıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Erzebet Schaar // RKDartists (nid.).
2. 1 2  Erzsebet or Elisabeth Schaar // Benezit Dictionary of Artists (ing.). OUP, 2006. ISBN 978-0-19-977378-7
3. 1 2  .
4. 1 2  Erzebet Schaar (nid.).
5. 1 2  Web umenia (словацк.).
6. ↑  .
7. ↑  .

Xarici keçidlər
---------------

* Artportal.hu saytında səhifəsi (mac.)
* Macarıstan Bioqrafik lüğətindəki məqalə (mac.)
**Abrek Buba** **K'irivi** (ləzg. КIири Буба 1870-ci illər – 1908 və ya 1913) – Çar rejiminə və həmçinin yerli zülmkarlara qarşı mübarizə aparmış məşhur abrek, Ləzgilərin xalq qəhramanı. Ruslar ona təslim olmağı təklif edəndə, onun son sözləri *"Namus xurxa hur qwan - xura çk'ul huray"* oldu yani ***"Namusum palçığda olana qədər - sinəmdə xəncəl olsun"***.

Həyatı
------

Kiri Buba Dağıstan vilayəti Kürə dairəsinin İkra kəndində anadan olmuşdur. Kiri Bubanın doğum tarixi haqqında dəqiq məlumatlar yoxdur. Ehtimal olunur ki, o, XIX əsrin 70-ci ilərin sonunda anadan olub. Kiri Buba Rusiya imperiyasının çar hakimiyyətinə qarşı mübarizə aparıb, xalqı açıq-aşkar çar hakimiyyətinə qarşı müharibəyə çağırırdı.

1905–1913 illərdə, qaçaq Buba 20 nəfərdən artıq dəstəsi ilə Bakıdan Mahaçqalaya kimi ərazini terror altında saxlayırdı. Varlıların mülklərin dağıdaraq, o aldığını kasıb camaata paylayardı. Xalq ona "Ləzgi Robin Qudu" adını verib.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Тишков, Валерий Александрович.* Российский Кавказ: книга для политиков (rus). Росинформагротех. 2007. 138, 384. ISBN 978-5-201-00806-2. 2024-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-04-06.
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Aydın Əliyev.

**Aydın Əli oğlu Əliyev** (28 may 1957, Bakı) — Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin sədri (2006–2018), gömrük xidməti general-polkovniki.

Həyatı
------

Aydın Əliyev 28 may 1957-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1979-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1979-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetində müəllim vəzifəsindən başlamışdır. 1980–1992 illərdə Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyində böyük məsləhətçi, nazirin köməkçisi, kadrlar şöbəsinin rəis müavini, şöbə rəisi, Azərbaycan Respublikası Dövlət Arbitrajında arbitr, Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsində şöbə rəisi vəzifələrində çalışmışdır.

1992–1999-cu illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsində inspektor, şöbə rəisi, aparıcı mütəxəssis, Baş İdarə rəisi vəzifələrində çalışmışdır.

1999-cu ilin fevral ayından 2006-cı ilin 6 fevralına gədər Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsi sədrinin 1-ci müavini vəzifəsində çalışmışdır.

6 fevral 2006-cı ildən Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin sədri vəzifəsində çalışır.

27 yanvar 2017-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamı ilə gömrük xidməti general-polkovniki ali xüsusi rütbəsi verilmişdir.

23 aprel 2018-ci il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən vəzifəsindən azad edilib.

Ailəsi
------

Ailəlidir, 2 övladı var.

Mükafatları
-----------

25 may 2017-ci ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir

İstinadlar
----------

1. ↑  "AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI" (azərb.). 27 yanvar 2017. 2017-12-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-01-27.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-01-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-04.
3. ↑  "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2017-05-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-01-23.
**Xelvaçauri** (*gürc.* ხელვაჩაური) — Gürcüstanın cənub-qərbində yerləşən qəsəbə. Acarıstan Muxtar Respublikasında, regional paytaxt Batumidən 8 kilometr cənub-şərqdə və Çorox çayının sağ sahilində yerləşir. 1968-ci ildən 2011-ci ilə qədər bura daba (şəhər tipli qəsəbə) idi, lakin bələdiyyə sərhədlərinin dəyişməsi səbəbindən şəhərin çox hissəsi Batumi şəhər bələdiyyəsinin tərkibinə daxil edildi və Xelvaçauri kəndə çevrildi.

Ərazi transferinə Xelvaçauri bələdiyyəsinin inzibati mərkəzlərinin yerləşdiyi yerlər də daxil idi. Bu o deməkdir ki, Xelvaçauri 2011-ci ildən bəri Batuminin ərazisindən idarə olunur. Xelvaçaurinin öz bələdiyyəsinin tərkibində qalmış qalan hissəsi inzibati cəhətdən bələdiyyənin Şarabidze icmasına tabedir. O vaxtdan bəri adı Xelvaçadze ailəsindən götürülmüş kənddə təxminən 1100 nəfər yaşayır. Batumiyə verilən hissə inzibati, təhsil və səhiyyə müəssisələri və biznesləri olan ətraf kəndlər üçün mərkəz funksiyasına malikdir və Xelvaçauri bələdiyyəsinin idarəetmə mərkəzi olaraq qalır.

Rusiya-Gürcüstan müharibəsi zamanı Xelvaçauri yaxınlığındakı bir neçə hədəf, həmçinin bir il əvvəl Rusiya ordusu tərəfindən Gürcüstandan razılaşdırılmış gediş çərçivəsində təhvil verilmiş hərbi baza Rusiya Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən bombalanıb. 2007-ci ilin sonuna qədər Rusiyanın 12-ci hərbi bazası Batumi və Xelvaçauridə yerləşirdi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "On changing the administrative boundaries between the self-governing city of Batumi and Khelvachauri municipality and the self-governing city of Batumi and Kobuleti municipality". Legislative Herald of Georgia (gürcü). 2011-06-14. 2022-01-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-21.
2. ↑  "Georgia: Russian Base In Batumi Enters Its Last Phase". RFE/RL (ingilis). 2006-10-09. 2022-01-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-20.
3. ↑  "Overnight Air Strikes Across Georgia". Civil.ge (ingilis). 2008-08-11. 2022-01-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-21.
4. ↑  "Georgian territories bombed by Russian jets". Globalsecurity.org (ingilis). 2022-04-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-21.
**Xruşşovun yumşalma siyasəti** (*rus.* хрущёвская о́ттепель) — Sovet İttifaqında 1950-ci illərin sonu və 1960-cı illərin əvvəllərində Nikita Xruşşov dövründə istifadə edilən termin. Sovet İttifaqında siyasi repressiya və senzuranın nisbətən azaldığı, destalinizasiya prosesi ilə yanaşı, QULAQ düşərgələrində çoxlu siyasi məhbusların təxliyə edildiyi və digər xalqlarla dinc yanaşı yaşama siyasətinin qəbul edildiyi dövrə aiddir.

Dövrün başlanğıcı 1953-cü ilin martında İosif Stalinin ölümündən sonra mümkün oldu. Partiyanın baş katibi Xruşşov Kommunist Partiyasının 20-ci Qurultayında gizli çıxışında keçmiş baş katib Stalini açıq şəkildə pisləyib. Sonra Kremldəki hakimiyyət mübarizəsində stalinistləri idarədən uzaqlaşdırdı. Bu termin İlya Erenburqun 1954-cü ildə yazdığı "Ərimə" (Оттепель) əsərindən gəlir.

Ərimə prosesi Sovet İttifaqı və Şərq bloku ölkələrində bəzi iqtisadi islahatlar, beynəlxalq ticarət, təhsil və mədəniyyət sahələrində əlaqələr, festivallar, xarici yazıçıların kitablarına, xarici filmlərə, incəsənət şoularına, Qərbin populyar musiqisinə, rəqslərinə və yeni modalara daha asan çıxış təmin etdi. Bu dövrdə Xruşşov tərəfdarları ilə stalinistlər arasında hakimiyyət mübarizəsi heç vaxt bitmədi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Joseph Stalin killer file". moreorless.au.com. 3 avqust 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 fevral 2019.
2. ↑  *Erenburq, İlya.* "Оттепель". lib.ru. 17 iyun 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 oktyabr 2004.
**Xruşşov tərəfindən tikilmiş evlər** və ya **Xruşşov** — 1960-cı ilin əvvəli SSRİ dönəmində, adını Nikita Xruşşovdan alan və Sovet hökumətinin göstərişləri ilə aşağı qiymətə inşa edilmişdir. Bunlar dəmir-beton və ya kərpicdən tikilmiş üç-beş mərtəbəli mənzillərdir.

Tomskda xruşşovka paneli

Tarixi
------

Ənənəvi hörgü çox səy tələb edirdi. Digər tərəfdən, fərdi layihələr ləng gedirdi və izdihamlı şəhərlərin tələbatını ödəyə bilmirdi. Geniş miqyaslı mənzil çatışmazlığını həll etmək üçün 1947–1951-ci illər arasında sovet memarları xərcləri azaltmaq və tikintinin tamamlanma müddətlərini azaltmaq üçün müxtəlif texnologiyaları qiymətləndirdilər. 1950-ci ilin yanvarında Xruşşovun rəhbərlik etdiyi sovet memarlarının qurultayında o, ucuz və sürətli texnologiyalardan istifadə edən sovet memarlarının məqsədlərini bəyan etdi.

Natamam çərçivə ilə quraşdırılmış panel ev. 1949-cu il Yekaterinburq
Daha sonra Moskvada iki beton zavodu yaradıldı. (Presnenski, 1953; Xoroşevski, 1954) O dövrdə tikinti meydançalarında eksperimental layihələr yığılırdı və nəticədə yığma beton örtüklər daha yaxşı hesab olunurdu. İn situ və ya fərdi aşağı mərtəbəli binaların təşviqi kimi digər imkanlardan imtina edildi.

SSRİ-də ilk böyük panelli çərçivəsiz ev. 1950-ci il Maqnitoqorsk, 32 Karl Marx prospekti.
1956-cı ildən Moskvanın baş plançısı olan Vitali Laqutenko 1954–1961-ci illər arasında sürətli tikinti qrafiki əsasında betonla örtülmüş binaları və kütləvi sənayeləşmiş tikinti prosesini layihələndirmiş və sınaqdan keçirmişdir. 1961-ci ildə Laqutenkonun institutu Xruşşovkaya xas olan 5 mərtəbəli prefabrik binanın K-7 layihəsini nəşr etdi. 1961-ci ildən 1968-ci ilə qədər Moskvada 3.000.000 kvadratmetr torpaq sahəsi tikilmişdir. Daha sonra Moskvada yer darlığı səbəbindən 9–12 mərtəbəli binaların tikintisinə qərar verildi. Sonuncu beşmərtəbəli "Xruşşov" 1971-ci ildə tikilib. SSRİ-nin başqa torpaqlarında Xruşşovkaların tikintisi kommunizmin süqutuna qədər davam etdi. Bu tikililərin əksəriyyəti indi köhnəlib.

Çərçivə panelli ev, memarı Posoxin. Moskva. st. Kuusinen, 11
**Əhməd Hacıməşədi oğlu Əliyev** ({{DVTY}} şablonu boşdur ) — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR meşə sənayesi komissarı və xalq torpaq komissarı, SSRİ Ali Sovetinin I çağırış deputatı.

Həyatı
------

Əhməd Hacıməşədi oğlu Əliyev 1895-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. 20 yaşından Şteynerin mətbəəsində cildçi şagirdi olmuş, 1916-cı ildən mətbəənin digər üzvləri ilə birlikdə poliqrafiya işçilərinin həmkarlar ittifaqına daxil olmuşdur. 1920-ci ildə həmkarlar ittifaqı tərəfindən sovet orqanlarının inspeksiyası və möhkənləndirilməsi işinə cəlb edilərək 1922-ci ilədək Fəhlə-Kəndli Müfəttişliyində inspektor vəzifəsində çalışmışdır.

1923-cü ildə yenidən istehsalata qayıdan Əhməd Əliyev cildçilik fəaliyyətini davam etdirmiş, 1924-cü ildə zavodun partiya komitəsinin rəhbəri seçilmiş və kommunist partiyasının üzvü olmuşdur. 1925-ci ildə Bakı Poliqrafiya Sənayesi İşçiləri İttifaqının mərkəzi idarəsinə seçilərək məsul katib təsdiq edilmiş, 1929-cu ilədək bu vəzifədə çalışmışdır.

Əhməd Əliyev 1929-cu ildə Azərbaycan Kommunist (bolşeviklər) Partiyası tərəfindən "Azərnəşr"ə təsərrüfat işinə keçirilmiş və kitab ticarətinin genişləndirilməsi sahəsində 3 il fəaliyyət göstərmişdir. 1933-cü ildə o, Bakı poliqrafiya trestinin litoqrafiyasına göndərilmiş, 1937-ci ilin əvvəlində litoqrafiyanın partiya komitəsinin katibi seçilmişdir.

Əhməd Əliyev 1937-ci ilin sentyabr ayından Bakı Şəhər Soveti sədrinin müavini vəzifəsini icra etmiş, noyabr ayından isə Kirovabad Şəhər Sovetinin sədri seçilmişdir. Ardınca Azərbaycan SSR meşə sənayesi komissarı və və xalq torpaq komissarı vəzifələrində işləmişdir. I çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Əhməd Haçьməşədi oƣlu Əlijev // Qommunist. № 270 (5198). 23 nojabr 1937. S. 3.
Erinilər tərəfindən təqib edilən Orestin peşmançılığı. William-Adolphe Bouguereau tablosu
**Orest**(q.yun. Ὀρέστης, "dağlı"; *lat.* Orestes) — Troya müharibəsində vuruşan Miken kralı Aqamemnon və *Klytemnestra*nın oğlu. Onun dəliliyi və təmizlənməsi bir çox Qədim Yunan oyunu və əfsanəsinin mövzusu olmuşdur.

Adın mənşəyi
------------

Orestes yunanca oreibates ("ορειβάτης") sözündən gəlir. Mənası alpinistdir. Metaforik olaraq, dağları fəth edə bilən biri kimi istifadə olunur.

Homerin hekayəsi
----------------

Homer hekayəsində Orest, Tantal və Niobe ilə birbaşa əlaqəli olan Atreusun lənətlənmiş evinin üzvüdür. Troya müharibəsinə gedən yolda yaxşı bir külək üçün tanrıça Artemisə dua edən Aqamemnon, ilahənin işarəsi ilə qızı *Iphigenie*yi qurban vermək istəyir, amma arvadı buna qarşıdır. Buna baxmayaraq, qərarından vaz keçməyən Aqamemnon, qızını qurban verərkən ilahə tərəfindən xilas edilir, bunun əvəzinə bir dişi maral qurban edilir. Ancaq Klytemnestra bu vəziyyətə çox qəzəblənir. Agamemnon Troya müharibəsində olarkən, həyat yoldaşı Klytemnestra, Aqememnonun əmisi oğlu Aegisthus ilə eşq yaşayır. Padşah müharibədən 12 il sonra qayıtdıqda, arvadı onu öldürmək planını artıq hazırlamışdı. Çox isti qarşıladığı əri hamamda olarkən onu balta ilə öldürür.

Bu vaxt, 12 yaşlı Orest anasından və sevgilisindən qaçaraq Parnassus dağındakı *Phanote*yə və kral *Strophius*a sığınır. Onun 8 il sonra öldüyü barədə şayiələr yayılır, ancaq Orestin ölümü barədə xəbər verən şəxs əslində Orestin özüdür. Anasını və sevgilisini öldürən Orest dostu Strophiusun oğlu Pylades ilə birlikdə şəhəri tərk edir, ancaq ana qatili olduğu üçün qisas ruhları olan erinlər tərəfindən təqib edilir. Afinaya çatan Orest bu şəhərdə Apollon və Afina tərəfindən mühakimə olunur və bəraət alır. Bundan sonra ona Tavriyaya getmək və bacısı İfiqeniyanı tapmaq əmr edilir. Orest nəhayət bacısını Tavriyadan xilas edir.

Məşhur mədəniyyətdə
-------------------

Amerikalı sərt (hard) rok qrupu A Perfect Circle Orest adlı mahnı bəstələmiş və bu mahnıda *Orest*in içindəki dəlilikdən bəhs etmişdir.
Sagum geyinmiş sarmat heykəli
**Sagum**  — Qədim Romada yundan hazırlanan hərbi geyim.

Sagum Roma ordusunda sərkərdə, generallar, yuxarı rütbəli zabitlər tərəfindən geyilən paludamentumdan fərqli olaraq, Roma əsgərləri və aşağı zabitlər tərəfindən geyilən bir paltar idi. Çox kasıb və ya ucqar ərazilərdə yaşayanlar sagumu vəhşi heyvan və ya qoyun dərisindən hazırlayırdılar. Toqadan fərqli olaraq sagum hərbi geyim idi.

Sagumun yuxarı üçüncü hissəsi açıq başlıq halında idi, çiyinlərdən kürəyə qatlanırdı və yağışlı havalarda bədənin kürk hissəsinin islanmasının qarşısını alırdı. Pis hava şəraitində həmin hissədən həm də başı örtmək üçün istifadə olunurdu. Hərbi səfərlər zamanı ondan yorğan kimi də istifadə edilirdi.

Adi sagum fibulanın (metal sancaq) vasitəsilə sağ çiyinə bağlanırdı. Sagumdan, konsullar istisna olmaqla, bütün Roma [[vətəndaşları istifadə edirdilər. Sagum həmçinin yoxsul insanlar üçün bürüncək hesab olunurdu. Qaynaqlara əsasən Şimali Avropada romalılardan başqa sarmatlar, skiflər, almanlar da. "sagumdan istifadə edirdilər. (Sagum geyinmiş sarmat abidəsi bu günədək qalmaqdadır). Roma ədəbiyyatının "qızıl dövrü"nün görkəmli şairlərindən olan Horatsiyə görə dövlət xadimləri və hərbi rəislər də sagum geyinirdilər.. Qədim Romalı natiq, filosof, siyasi xadim, hüquqşünas və siyasi nəzəriyyəçi Mark Tulli Siseron sagumun hərbi rəislərin fərqli geyimlərindən biri olduğunu qeyd edirdi.. Xarici görkəminə əsasən Sagum qədim Roma ordusunun yüksək vəzifəli hərbi rəislərinin istifadə etdikləri geyim forması olan paludamentuma bənzəyirdi, lakin onlar fərqli materiallardan ibarət idi.

Mənbə
-----

* William Ramsay, "Sagum", in William Smith, *A Dictionary of Greek and Roman Antiquities*, John Murray, London, 1875 pp. 1002.

Xarici keçidlər
---------------

* Sagum.   In: Smith W. (1870) Dictionary of Greek and Roman Antiquities
* Γαλλικό άρθρο για τις παλαιές ενδυμασίες
* Webster's Online Dictionary
* Henry George Liddell, Robert Scott, An Intermediate Greek-English Lexicon
* in Liddell & Scott (1940) A Greek–English Lexicon, Oxford: Clarendon Press
* site reprenant un article de 1842 sur les costumes anciens

İstinadlar
----------

1. ↑  [Tacitus, La Germanie, Les Belles Lettres, 170 səh. (ISBN 978-2-251-79914-8), səhifə 115]
2. ↑  Гораций. Письма. IX. 28.
3. ↑  Цицерон. Филиппики. XIV. 1.
**Tamğa** — Ticarət və istehsal edilən sənətkarlıq malları satılarkən onların üzərinə qoyulan vergi olub, əsasən, pul ilə yığılırdı. Tamğa haqqının ağırlığına görə şəhərlərdə təsərrüfat həyatı pisləşir və ticarət tənəzzül edirdi. Bəzən müəyyən bir yerin tamğası ləğv olunurdu ki, bu da, şəksiz, ticarət və mal istehsalını artırmaq məqsədilə edilirdi. Həsən bəy Rumlu və başqa tarixçilərin məlumatından aydın olur ki, 872 (1564/65)-ci ildə I Şah Təhmasib 30000 tümən məbləğində olan tamğanı, o cümlədən Naxçıvanın tamğasını da ləğv etmişdi. Təbiidir ki, o, belə hərəkət etməklə dövlət xəzinəsinin əsas gəlirlərindən biri olan vergidən məhrumolmaq istəməzdi. Görünür ki, onu belə hərəkətə rəiyyətin yoxsulluğu, xüsusilə sənət və ticarətin getdikcə zəifləməsi vadar etmişdi. Digər tərəfdən, hökmdar bu yolla xalq həyəcanlarının qarşısını almaq istəməşdir.

Tamğanı toplayan şəxs tamğacı adlanmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  Şahin Fərzəliyev. Azərbaycan XV–XVI əsrlərdə. "Elm nəşriyyatı", 1983. səh. 58

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycanda vergilər
**Bolqarıstan–Monqolustan münasibətləri** — Bolqarıstan Respublikası ilə Monqolustan Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

Bolqarıstanın Ulan-Batorda, Monqolustanın isə Sofiyada səfirliyi var.

Tarixi
------

 Yumjagiyn Tsedenbal Şərqi Berlində konfrans zamanı Todor Jivkov ilə danışır 1971-ci ilin iyun ayı.
Monqol imperiyası 1242-ci ildə İkinci Bolqar imperiyasını işğal etmişdir. Bu, səltənəti zəiflətmiş və o, ərazilərini qonşularına itirməyə başlamışdır. İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr ilk dəfə 22 aprel 1950-ci ildə başlamışdır. Hər iki ölkədəki oxşar ideoloji vəziyyətə görə, onların münasibətləri 1990-cı illərə qədər davamlı inkişafa şahid olmuşdur. Sonrakı on il ərzində münasibətlər bir qədər pisləşmiş, lakin 2001-ci ildən etibarən münasibətlər daha müsbət istiqamətdə getmişdir. 1990-cı illərə qədər Bolqarıstan Monqolustanın üçüncü ən böyük ticarət tərəfdaşı idi, kənd təsərrüfatı məhsulları və yüngül sənaye malları əsas ixracat idi. 2008-ci ildə Bolqarıstan və Monqolustan arasında ticarətin həcmi 2 milyon dollar təşkil etmişdir.

Səfərlər
--------

Bolqarıstan Kommunist Partiyasının Baş katibi və Bolqarıstan Xalq Respublikası Dövlət Şurasının sədri Todor Jivkov Monqolustan Xalq İnqilab Partiyasının Baş katibi və Dövlət Böyük Xuralının Rəyasət Heyətinin sədri Jambın Batmunxun dəvəti ilə 1985-ci ilin iyununda Monqolustanda səfərdə olmuşdur.

Bolqarıstan Prezidenti Jelyu Jelev 1995-ci ildə Monqolustana, 2000-ci ildə isə Monqolustan Prezidenti Natsagiyn Baqabandi Bolqarıstana səfər etmişdir. Bolqarıstan Prezidenti Georgi Pırvanov 2007-ci ilin yayında Ulan-Batora rəsmi səfər etmişdir. Rosen Plevneliyev 2015-ci ildə Monqolustana səfər etmişdir.

Ticarət
-------

1990-cı illərin əvvəllərinə qədər Bolqarıstan Monqolustanın 3-cü ən böyük ticarət tərəfdaşı idi. Əsas ixracda kənd təsərrüfatı məhsulları və yüngül sənaye malları olmuşdur. Hər iki ölkədə baş verən sonrakı iqtisadi və siyasi dəyişikliklərlə əlaqədar olaraq ticarətin həcmi xeyli azalmışdır. 2008-ci ildə Bolqarıstan və Monqolustan arasında ticarətin həcmi 2 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir, əsas ixracatçı isə Bolqarıstan olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan–Bolqarıstan münasibətləri
* Azərbaycan–Monqolustan münasibətləri

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bulgaria". Bureau of European and Eurasian Affairs. 2009-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-12-04. Following the 1242 Mongol invasion, this kingdom began losing territory to its neighbors.
2. 1 2  "Болгар улсын Ерөнхийлөгчийн айлчлалын эргэн тойронд". HiUB (ingilis). 2021-06-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-06-29.
3. ↑  "Bulgarian MFA - Economic relations with Mongolia". www.mfa.bg. İstifadə tarixi: 2009-03-21. [*ölü keçid*]
4. ↑  "Информация" (PDF). 2021-06-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2024-04-04.
5. ↑  "President Parvanov on Official Visit to Mongolia". News.bg. August 28, 2007. 2009-02-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-12-04.
6. ↑  "Economic relations with Mongolia". Bulgarian Ministry of Foreign Affairs. İstifadə tarixi: 2009-03-21. [*ölü keçid*]
**Nüvə, hüceyrə nüvəsi** — ibtidailərdə, çoxhüceyrəli heyvan və bitkilərdə tərkibində xromosomlar və onun həyat fəaliyyəti məhsulları olan hüceyrənin sitoplazma ilə yanaşı zəruri tərkib hissəsi. Hüceyrələrdə nüvənin olması və ya olmamasına görə bütün orqanizmlər (viruslar istisna) eukariotlara va prokariotlara bölünür. Hüceyrənin irsi informasiyasının əsas hissəsi nüvədədir. Xromosomlardakı genlər bir çox hüceyrə və orqanizmlərlə irsi informasiyaların keçirilməsində başlıça rol oynayır. Nüvə sitoplazma ilə daim və sıx qarşılıqlı əlaqədədir. Genetik informasiyaları zülal sintezi mərkəzlərinə keçirən vasitəçi molekullar burada sintez olunur. Beləliklə, nüvə bütün zülalların sintezini və bunların vasitəsilə hüceyrədəki bütün fizioloji prosesləri idarə edir. Buna görə də eksperiment yolu ilə alınan nüvəsiz hüceyrələr və fraqmentlər həmişə məhv olur; belə hüceyrələrə nüvə köçürdükdə onların həyat fəaliyyəti bərpa olunur. Nüvəni ilk dəfə çex alimi Y. Purkine (1825) toyuğun yumurta hüceyrəsində, bitki hüceyrələrində nüvəni ingilis alimi R. Braun (1831–1833), heyvan hüceyrələrində isə alman alimi T. Şvann (1838–39) təsvir etmişlər. Hüceyrədə nüvə tək olub, onun mərkəzinə yaxın yerləşir, sferik, yaxud ellipsşəkilli qovuqcuğa bənzəyir.

Nüvələr strukturuna görə homojen, dənəvər, sapvarı və torvarı, funksiyasına görə interofaz və mitotik olur. Nüvələrin forması adətən hüceyrənin formasından asılıdır. İki və çoxnüvəli hüceyrələr adətən sitoplazma bölünmədən nüvənin bölünməsi, yaxud bir neçə birnüvəli hüceyrənin birləşməsi yolu ilə əmələ gəlir.

Nüvənin ölçüsü 1 mkm-dən 1 mm-dək olur. Nüvənin möhtəviyyatı nüvə şirəsidir; onun içərisində xromatin, nüvəciklər və s. yerləşir. DNT-də kodlaşdırılan genetik informasiyalar və həmçinin RNT-nin zülal sintezində iştirak edən digər tiplərindən olan molekullar nüvə xromatinində hesablanır. Təbiətdə nüvələrin müxtəlif tiplərinə rast gəlmək olur: nəhəng nüvələr, kompakt nüvələr və s. Nüvələrin əsas bölünmə üsulu mitozdur.

Nüvənin forma və ölçüsü hüceyrənin forma və ölçüsündən asılıdır. Nüvə əksərən şar və ellips formasında, az hallarda isə linzavarıdır. Nüvənin böyüklüyü orqanizmlərin növündən və hüceyrələrinin yaşından asılıdır. Hüceyrə böyüdükcə nüvə də irililəşir. Hüceyrələrdə nüvələrin sayı müxtəlif olur. Normal halda əksər hüceyrələrin bir nüvəsi olur. Bunlar birnüvəli hüceyrələr adlanır. İki, üç və hətta yüzlərlə nüvəli hüceyrələr də var. Məsələn, infuzor tərlikdə iki, onurğalı heyvanların qaraciyərində, sümük iliyində və əzələ hüceyrələrində onlarca nüvə olur.

Mənbə
-----

1. ↑  ASE, VII cild, səh. 307
2. ↑

Vikianbarda Hüceyrə nüvəsi ilə əlaqəli mediafayllar var.

| ⛭Eukariotik hüceyrələrin orqanoidləri |
| --- |
| Akrosom • Qolci aparatı • Vakuol • Vezikula • Hüceyrə membranı • Hüceyrə qılafı • Lizosom • Melanosom • Miofibrillər • Mitoxondri • Peroksisom • Plastidlər • Kirpikciklər/Qamçılar • Ribosom • Yığıla bilən vakuol • Stiqma • Xloroplastlar • Sentrosom • Sitoplazma • Endoplazmatik şəbəkə • Nüvə • Nüvəcik |  |
**Yunanıstan Qadın Hüquqları Liqası** (*yun.* Σύνδεσμος για τα Δικαιώματα της Γυναίκας) 1920-ci ildə Afinada qadınların siyasi hüquqlarını, o cümlədən seçki hüquqlarını tanımaq üçün yaradılmış Yunanıstan feminist təşkilatıdır. Beynəlxalq Qadınlar Alyansına bağlı təşkilat bu gün də fəaliyyətini davam etdirir.

Zəmin
-----

Yunanıstan 1828-ci ildə müstəqillik əldə etdikdən sonra qadınlara dəstək üçün bir sıra təşəbbüslər irəli sürülüb, təhsil sahəsində qadınlara dəstək xüsusilə seçilirdi. 1872-ci ildə Kalliopi Kehajia (1839–1905) Qadın Təhsilinin Təşviqi Cəmiyyətini qurdu. Kalliroi Parren (1861–1940) 1894-cü ildə Qadınların Azadlığı İttifaqını və 1896-cı ildə isə Yunan Qadınlar Birliyini qurdu.

1911-ci ildə Yunan Qadınlarının Milli Şurası yaradılmışdır. Afina Universitetinə qadınların qəbulu və 1911-ci ildə Yunan Qadınları Liseyinin yaradılması ilə təhsil sahəsində böyük irəliləyişlər əldə edildi.

Nəhayət 1920-ci ildə Avra Teodoropulu ən əsas siyasi hüquqlar və seçki hüququ ilə bağlı irəliləyişlər tələb edən Qadın Hüquqları üzrə Yunan Liqasını qurdu.

Tarix
-----

Liqa 1920-ci, 1930-cu və 1950-ci illərdə xüsusilə fəal idi və qadın hüquqlarında ayrı-seçkilik edən qanunların ləğv edilməsinə və ailə hüququnda irəliləyişlər əldə edilməsinə nail oldu.

Feminist jurnalı *Qadın Mübarizəsi* təşkilat tərəfindən Təşkilat Beynəlxalq Qadınlar Alyansına üzv olduğu 1923-cü ildən etibarən həm də "Qadın Mübarizəsi" adlı feminist jurnalını nəşr etməyə başladı.

Liqa 1982-ci ildə Qadın Problemlərinin Sənədləşdirilməsi və Öyrənilməsi Mərkəzinin yaradılmasına da nail oldu.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Greek League for Women's Rights". EIGE. İstifadə tarixi: 23 May 2017.
2. ↑  *Bacchetta, Paola; Power, Margaret.* Right-wing Women: From Conservatives to Extremists Around the World. Psychology Press. 2002. 116–. ISBN 978-0-415-92778-9.
3. ↑  Encyclopedia of Women Social Reformers. ABC-CLIO. 2001. 529–. ISBN 978-1-57607-101-4.

Xarici keçidlər
---------------

* Liqanın saytı (yunan dilində)
**Zahid Hamil oğlu Şöyübov** (22 oktyabr, 1924, Yevlax rayonu, Ərəbbəsrə kəndi — 2006, Yevlax rayonu, Xaldan kəndi) ― Prezident təqaüdçüsü, Azərbaycan SSR Əməkdar müəllimi (1960), SSRİ Xalq müəllimi (1981), "Qırmızı əmək bayrağı", "Şöhrət" (1999) ordeni laureatı.

Haqqında
--------

Zahid Şöyübov 22 oktyabr 1924-cü ildə Yevlax rayonunun Ərəbbəsrə kəndində anadan olub.

### Hərbi xidmətdə

Zahid Şöyübov 1942-ci ildə sovet ordusunda hərbi xidmətdə olub. Belə ki, o, 416-cı Azərbaycan diviziyasının 1368-ci polkunun tərkibində Şimali Qafqazda hitlerçilərlə aparılan döyüşlərin iştirakçısı olub. Taqanroq və Ukrayna torpaqlarındakı Mariopol şəhəri uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak edib. Həmçinin, Almaniya uğrunda gedən döyüşlərdə də cəsur döyüşçü kimi fərqlənərək bir sıra orden və medallarla təltif olunub. O, 1946-cı ildə ordudan tərxis olunub.

### Təhsili

Zahid Şöyübov ordudan tərxis olunduqdan sonra yaşadığı kəndə qayıdıb. O, 1949-cu ildə Şəki pedaqoji məktəbini bitirib. Şəki pedaqoji məktəbini bitirən vaxtdan Xaldan kənd orta məktəbinə təyinat alıb. Zahid Şöyübov burada müəllim işləyərkən 1949–1955-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Fizika-riyaziyyat fakültəsində qiyabi təhsil alıb.

### Əmək fəaliyyəti

Zahid Şöyübov 1949–1955-ci illərdə Xaldan kənd orta məktəbində fizika-riyaziyyat müəllimi, dərs hissə müdiri, direktor vəzifələrində çalışıb. 1955–1962-ci illərdə Xaldan rayon, Mingəçevir şəhər maarif şöbələrində müdir vəzifəsində çalışıb. Zahid Şöyübov 1962-ci ildə Xaldana qayıdıb. Burada əvvəlcə müəllim, 3 il sonra isə həmin məktəbə direktor təyin olunub və ömrünün sonuna kimi bu məktəbdə çalışıb.

Zahid Şöyübovun rəhbərlik etdiyi məktəb ölkədən kənarda tanınıb. Belə ki, o zaman İttifaq miqyasında Ukraynanın Boqdanovka kənd orta məktəbinin qabaqcıl işi barədə tez-tez məqalələr dərc olunurdu. Tezliklə Zahid Şöyübovun rəhbərlik etdiyi Xaldan kənd kompleks orta məktəbi həmin tədris müəssisəsi ilə yaxın dostluq əlaqələri yaradıb. Zahid Şöyübovun yaratdığı bu məktəb barədə həm Azərbaycan, həm də Belçika, Çexoslovakiya, Moskva, Kiyev, Alma-Atanın kino və telestudiyalarının əməkdaşları sənədli fimlər çəkib, bu məktəbi daha geniş şəkildə tanıdıblar. 1972-ci ildə Xaldan kənd orta məktəbi ilə Ukraynanın Kirovoqrad vilayətindəki Boqdanovka kənd orta məktəbi arasında yaranmış ənənəvi dostluq əlaqələrinə həsr olunan "Ürək dostluğu" filmi çəkilib.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  "Zahid Şöyübov" (PDF). adpu.edu.az. 19.11.2021. 2024-03-18 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 18.03.2021.
2. ↑  "Z. H. Şöyübovun «Şöhrət» ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı". frameworks.e-qanun.az. 22.10.1999. 2024-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 06.04.2024.
3. ↑  "Böyük və dahi insanın xatirəsi qarşısında baş əyirik". azertag.az. 14.12.2003. İstifadə tarixi: 06.04.2024.

Xarici keçidlər
---------------

* Bir zamanlar bütün SSRİ-də tanınan əfsanəvi Xaldan məktəbi- keçmiş və indi — direktor danışır.
* Yevlax rayonu Xaldan kənd kompleks tam orta məktəbinin binası əsaslı təmir və yenidənqurmadan sonra istifadəyə verilib.
**"Azərbaycanın 9 möcüzəsi"** — IDEA-nın layihəsi; Azərbaycanın 9 milli parkı haqqında geniş sənədli filmlərdən ibarət silsilə.

Məqsədi
-------

Layihənin məqsədi Azərbaycanın əsrarəngiz təbii gözəlliklərini təbliğ etmək və onların mühafizəsinin vacibliyini diqqətə çatdırmaqdır.

Filmlər
-------

Bu layihə çərçivəsində "Şirvan Milli Parkı" adlı ilk film 2014-cü ildə ictimaiyyətə təqdim olunmuşdur. Film Azərbaycanın yerli telekanallarında, habelə beynəlxalq film festivallarında, "Rossiya-Kultura" telekanalında nümayiş olunmuşdur.

2015-ci il aprelin 24-də Bakıda, "Nizami" Kino Mərkəzində "Azərbaycanın 9 möcüzəsi" silsiləsindən ikinci filmin – "Quşlar cənnəti - Ağgöl Milli Parkı" adlı sənədli filmin təqdimat mərasimi keçirilmişdir.

Növbəti illərdə Göygöl, Şahdağ, Hirkan, Altıağac, Zəngəzur, Abşeron və Samur-Yalama milli parklarından bəhs edən 7 filmin filmin çəkilişi planlaşdırılır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6  "Nizami" Kino Mərkəzində "Quşlar cənnəti - Ağgöl Milli Parkı" sənədli filmi təqdim olunub Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine. azertag.az, 24.04.2015  (az.)
2. ↑  "Nizami" Kino Mərkəzində "Quşlar cənnəti – Ağgöl Milli Parkı" sənədli filmi təqdim olunub: Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva təqdimat mərasimində iştirak edib: [İqor Bışnyovun quruluşunda] //Azərbaycan.- 2015.- 25 aprel.- S.5.
**Qasımzadə Nəriman Qasım oğlu** — şair, tərcüməçi, şərqşünas-alim.

Erkən illəri
------------

Nəriman Qasımoğlu 1956-cı il dekabrın 26-da Bakıda doğulmuşdur. Hüseyn Cavid adına 132 saylı Bakı şəhər orta məktəbini qızıl medalla (1973), Bakı Dövlət Universitinin (BDU) şərqşünaslıq fakültəsini fərqlənmə diplomu (1979) ilə bitirmişdir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Yəməndə (1977–1978) və Liviyada (1980–1982) ərəb dili üzrə mütərcim, BDU-da müəllim (1979–1980), Azərbaycan Dövlət Teleradiosunun xarici verilişlər redaksiyasında ərəb dili üzrə diktor (1979–1980), Azərbaycan Elmlər Akademiyası Şərqşünaslıq İnstitutunda elmi işçi (1983–1989), SSRİ EA Şərqşünaslıq İnstitutunda təcrübəçi (1984–1986), Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Tərcümə Mərkəzində şöbə müdiri (1989–1992) vəzifələrində, ABŞ-nin Corctaun Universiteti (2003–2004), Macarıstanın Mərkəzi Avropa Universitetində (2006–2007), ABŞ-nin Kaliforniya Dövlət Univerisiteti (2009)və Harvard Universitetində (2012–2013) elmi araşdırmaçı qismində çalışmışdır. Hazırda ADA Universitetinin professorudur.

ABŞ, Braziliya, Almaniya, İngiltərə, Polşa, Macarıstan, Rusiya, Qazaxıstan və Gürcüstanda keçirilmiş elmi konfranslarda məruzələrlə çıxış etmişdir. Hazırda fərdi elmi və bədii yaradıcılıqla məşğuldur.

1987-ci ildə Moskvada namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 80-ci illərdəki Bakıda və Moskvada elmi fəaliyyəti Yaxın Şərq probleminə həsr etdiyi onlarla məqalədə və bir monoqrafiyada əksini tapmışdır.

1970-ci illərdən etibarən bədii yaradıcılıqla məşğul olmağa başlamışdır. İlk mətbu yazısı ərəbcədən tərcümə etdiyi uşaq hekayələri ("Göyərçin" jurnalı, 1973) olmuşdur. Fəal poetik yaradıçılığa 1980-ci illərdən başlamışdır. İlk şeirləri "Yaşıl budaqlar" (Bakı, Gənclik, 1982) almanaxında dərc edilmişdir. Şeirləri daha sonra Azərbaycanın ədəbi qəzet və jurnallarında, xaricdə — Türkiyə, İran, Suriya, İraqda çap olunmuşdur.

Quran-i Kərimin Azərbaycan dilinə bədii tərcüməsinin müəllifidir.

1994-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

Şəxsi həyatı
------------

Evlidir. 1 oğlu və 1 qızı var. Şair Qasım Qasımzadənin oğludur.

Siyasi fəaliyyəti
-----------------

Nəriman Qasımoğlu Azərbaycan Xalq Cəbhəsi üzvü olmuş, daha sonra isə Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasında fəaliyyət göstərmiş, Partiya sədrinin müavini olmuş, Partiya Ali Məclisinin Rəyasət Heyətində təmsil olunmuşdur. O, daha sonra partiyadan istefa vermiş və siyasətdən uzaqlaşmışdır.

Əsərləri
--------

1. *İki doğum günü*. Bakı: Yazıçı, 1990, 92 səh.
2. *Quran-i Kərim: Azərbaycan türkcəsində açıqlama*. Bakı: Azərbaycan nəşriyyatı, 1993, 368 səh.
3. *Ayə aydınlığında*. Bakı: Elm, 1999, 225 səh.
4. *Oxu müqəddəsliyi*. Bakı: Təhsil, 2005, 218 səh.

İstinadlar
----------

1. ↑  AXCP-yə gəlib-getmiş tanınmışlar - Onlar Əli Kərimlini niyə tərk etdilər? - ARAŞDIRMA
2. ↑  AXCP-dən BAŞQA İSTEFALAR DA VARMIŞ
**Mark Eliyahu** (ivr. ‏מארק אליהו‏‎ 13 iyul 1982, Mahaçqala) – yəhudi əsilli kamança ifaçısı.

Həyatı
------

Mark Eliyahu 1982-ci il 13 iyulda Dağıstanda anadan olub və ailəsi ilə birgə 1989-cu ildə İsrailə köçüb. 16 yaşında olarkən Habil Əliyevin kamança ilə ifasına qulaq asır. Bundan təsirlənən Mark Bakıya köçür və Ədalət Vəzirovun rəhbərliyi altında kamança dərsləri almağa başlayır.

"Mən bu səsi birinci dəfə eşidəndə, elə hiss etdim ki,bu səs mənim həmişə daxilimdə olub, sanki,mənim daxili səsimdir. Bunu atama dedikdə o,çox sevindi.Mənim babam da Dağıstanda olduqca məşhur kamança ifaçısı olmuşdur."
**Eliyahu karyerasının əvvəllərində**Boulderjewishnews'lə müsahibəsindən

Musiqi karyerası
----------------

1999-cu ildə Eliyahu "The Spirit of the East" adlı konsertdə çıxış etmişdir. Bu konserti onun atası Piris Eliyahu bəstələmişdir. Həmçinin, konsertdə Alim Qasımov və onun qızı Fərqanə Qasımova da iştirak etmişdilər. Bundan başqa o, bu ildə İsrail Çəmbər Orkestrasının solisti kimi İsrail Musiqi festivalında iştirak etmişdir. 2004-cü ildə o,"Voices of Judea" adlı ilk solo albomunu buraxır.

Filmoqrafiya
------------

| Filmlər |
| --- |
| İl | Filmin adı | Rol | Qeyd |
| 2012 | *Balada Le'aviv Habohe* | Özünü | Baş rol |
|

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bernhaimer, Kathryn.* "Music Stars in Film Fest's Israeli Drama". boulderjewishnews.org. 12 August 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 August 2014.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook |
| Foto, video və audio | Apple Music · Last.fm · SoundCloud · Spotify · YouTube |
| Tematik saytlar | Discogs · IMDb · MusicBrainz |
| Normativ yoxlama | ISNI: 0000000461819183 · VIAF: 3949150943148626760005 · WorldCat VIAF: 3949150943148626760005 |
***Babanın nağılı*** tammetrajlı bədii televiziya filmi rejissor Bəhruz Qasımov tərəfindən 2012-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. "Türkel tv"nin istehsalıdır. Novruz bayramı axşamı baba uşaqları tonqal başında toplayıb onlara Novruzla Baharın ətrafında cərəyan edən komik əhvalatları danışır. Əsas rolları Musa Eyyubov, Bəhruz Qasımov, Əminə Şahin, Aqil Seyfəli və Rəfael Rəvan ifa edirlər.

Məzmun
------

Novruz bayramı axşamı baba uşaqları tonqal başında toplayıb onlara Novruzla (Bəhruz Qasımov) Baharın (Əminə Şahin) ətrafında cərəyan edən komik əhvalatları danışır.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenari müəllifi: Aqil Seyfəli  

Rejissor: Bəhruz Qasımov  

Operator: Fahir Səmədoğlu, Rauf Yusifov

Rollarda
--------

Musa Eyyubov — Bayram kişi  

Bəhruz Qasımov — Novruz  

Əminə Şahin — Bahar  

Aqil Seyfəli — Qədim  

Rəfael Rəvan — Sovet

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

2012-ci ilin Azərbaycan filmləri  

2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
***IX korpus*** qısametrajlı sənədli filmi rejissor Tahir Əliyev tərəfindən 2012-ci ildə çəkilmişdir. Film "Səlnamə" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Film İkinci Dünya müharibəsi illərində Sloveniya və İtaliya cəbhələrində alman faşistlərinə qarşı mübarizə aparmış və döyüşmüş 9-cu korpusun azərbaycanlı əsgərlərinin xatirəsinə həsr olunur. 2012-ci ildə filmin rejissoru Tahir Əliyevə bu filmə və "Unudulmuş partizan" filminə görə Nova Qoriça şəhəri rəhbərliyinin və Veteranlar Şurasının xüsusi mükafatı verilib.

Məzmun
------

Film İkinci Dünya müharibəsi illərində Sloveniya və İtaliya cəbhələrində alman faşistlərinə qarşı mübarizə aparmış və döyüşmüş 9-cu korpusun azərbaycanlı əsgərlərinin xatirəsinə həsr olunur. Filmdə korpusun daxilində "Ruskaya çetna" adlı azərbaycanlılardan ibarət batalyonun döyüş yolundan və qəhrəmanlığından bəhs edilir.

Mükafat
-------

2012-ci ildə filmin rejissoru Tahir Əliyevə bu filmə və "Unudulmuş partizan" filminə görə Nova Qoriça şəhəri rəhbərliyinin və Veteranlar Şurasının xüsusi mükafatı verilib.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenarist: Andrey Malniç (Sloveniya), Tahir Əliyev  
Rejissor: Tahir Əliyev  
Operator: Elşən Həsənoğlu

İstinadlar
----------

1. ↑  "Payızda 2 Azərbaycan filminin təqdimatı keçiriləcək". 2012-08-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-29.
2. ↑  "Kinorejissor Tahir Əliyev Sloveniyada mükafat alıb". 2023-07-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-07-29.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  
2012-ci ilin Azərbaycan filmləri  
2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
***Baharın sorağında*** tammetrajlı bədii filmi rejissor Musa Eyyubov tərəfindən 2011-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. "Türkel tv"nin istehsalıdır. Film mifik obraz olan Dədə Qorqudun rəvayət etdiyi əhvalata əsasən qurulub. Əsas rolları Bəhruz Qasımov, Günel Rüstəmova, Xaqani Məmmədov, Arif Almədətov və Telli Abdullayeva ifa edirlər.

Məzmun
------

Film mifik obraz olan Dədə Qorqudun (Hacı Hacıyev) rəvayət etdiyi əhvalata əsasən qurulub. İgid Novruzun (Bəhruz Qasımov) qar şahzadəsini məğlub edərək xalqı soyuqdan, çovğundan qurtarması cərəyan edən hadisələrin əsasını təşkil edir.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenari müəllifi: Günel Rüstəmova  

Rejissor: Musa Eyyubov  

Operator: Rauf Yusifov  

Prodüser: Abbas Əkbərov  

Bəstəkar: Asəf An

Rollarda
--------

Bəhruz Qasımov — Novruz  

Günel Rüstəmova — bahar şahzadəsi  

Xaqani Məmmədov — Kosa  

Arif Almədətov — Keçəl  

Telli Abdullayeva — qar şahzadəsi  

Mirzə Mehdi Hüseyn — fəsillər şahı  

Musa Eyyubov — Xıdır Nəbi  

Hacı Hacıyev — Dədə Qorqud

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

2011-ci ilin Azərbaycan filmləri  

2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
***Analar*** tammetrajlı televiziya tamaşası rejissor Tofiq Zeynalov tərəfindən 1988-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Tofiq Zeynalovnda istehsal edilmişdir. Xaraktercə iki bir-birinə tamamilə zidd olan analar filmin əsas mövzusudur. Əsas rolları Ətayə Əliyeva, Kübra Əliyeva,Bəsti Cəfərova və Ələkbər Hüseynov ifa edirlər.

Məzmun
------

Səmədlə (Ələkbər Hüseynov) Aynur (Bəsti Cəfərova) cütlüyü bir-birilərini sevərək evləniblər. Onların övlad payları bu xoşbəxtliyi ikiqat artırıb. Lakin günlərin bir günü Aynurla bağlı üzə çıxan bir həqiqət bu xoşbəxt ailə ocağının üzərinə su tökür. Məlum olur ki, Aynur kimsəsiz uşaqlar evindən götürülərək anası saydığı Sənəm (Ətayə Əliyeva) tərəfindən böyüdülüb. Bu xəbəri eşidən qayınanası Zərbuta (Kübra Əliyeva) bu evliliyin bitməsi üçün əlindən gələni edir. Bir tərəfdə yad uşağını öz doğma balası kimi böyüdən ana, digər tərəfdən öz doğma oğlunun ailəsini dağıdan ana. Xaraktercə iki bir-birinə tamamilə zidd olan analar filmin əsas mövzusunu təşkil edir.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Əsər müəllifi: Əzizə Cəfərzadə  

Rejissor: Tofiq Zeynalov  

Operator: Tahir Atakişiyev  

Rəssam: Vaqif Məmmədov

Rollarda
--------

Ətayə Əliyeva — Sənəm  

Kübra Əliyeva — Zərbuta  

Bəsti Cəfərova — Aynur  

Ələkbər Hüseynov — Səməd  

Məcnun Hacıbəyov — Rəhman  

Məsumə Rzayeva — Zübeydə  

Samir Ələsgərov — Yunis

Mənbə
-----

Televiziya tamaşalarının Azərbaycan teatr mədəniyyətinin təbliğində rolu...

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

1988-ci ilin Azərbaycan filmləri  

1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
**Fonetik təhlil** — Sözün müvafiq səs və hərf tərkibini, heca, vurğu məsələlərini, ahəng qanununun pozulub-pozulmadığını müəyyənləşdirmə.

Metodologiyası
--------------

Fonetik təhlil aşağıdakı kimi aparılır:

1. Sözün səs və hərf tərkibi göstərilir.
2. Sait səslər növlərinə görə (dodaqlanan və dodaqlanmayan,qalın və incə,açıq və qapalı) təhlil olunur.
3. Samit səslər növlərinə görə (kar və cingiltili) təhlil olunur.
4. Ahəng qanununa tabe olub-olmaması təhlil olunur.
5. Sözün hecaları və vurğusu göstərilir.

Fonetik təhlil zamanı sözdəki səslərin növlərə görə (samit və sait ) təhlili onun tələffüz şəkli, ahəng qanunu, heca və vurğusu isə yazılı forması üzərində aparılır. Fonetik təhlil sözlərin yazılışı əsasında deyil,tələffüzü əsasında aparılır.Təhlil zamanı sözdəki vurğu sözün hecalarının birinin digərinə nisbətən qüvvətli olan hecasının üzərinə düşür.Vurğu yazıda hecanın üzərində apostrof ilə(') işarə olunur.

Qalaqlamaq
----------

* Neftçi— [nefçi], 6 hərf, 5 səsdən ibarətdir. Səs hərf tərkibi müxtəlifdir və ahəng qanununa tabedir.

[n] — cingiltili sonor samitdir, kar qarşılığı yoxdur.

[e] — incə, açıq, dodaqlanmayan saitdir.

[f] — kar samitdir, cingiltili qarşılığı [v] samitidir.

[ç] — kar samitdir, cingiltili qarşılığı [c] samitidir.

[i] — incə, qapalı, dodaqlanmayan saitdir.

Sözün hecaları: neft — çi, vurğusu ikinci hecanın üzərinə düşür. 

* Usta — [usda], 4 hərf, 4 səsdən ibarətdir. Səslərin sayı hərflərin sayına bərabərdir və ahəng qanununa tabedir.

[u] — qalın, qapalı, dodaqlanan saitdir.

[s] — kar samitdir, cıngiltili qarşılığı [z] samitidir.

[d] — cingiltili samitdir,kar qarşılığı [t] samitidir; Sözün hecaları: us-ta, vurğusu ikinci hecanın üzərinə düşür.

[a] — qalın, açıq, dodaqlanmayan saitdir.

* Müəyyən — [mə:yyən], 7 hərf, 6 səsdən ibarətdir. Səslərin sayı hərflərin sayından azdır və ahəng qanununa tabedir.

[m] — cingiltili sonor samitdir, kar qarşılığı yoxdur.

[ə] — incə, açıq, dodaqlanmayan saitdir.

[y] — cingiltili samitdir, kar qarşılığı [x'] samitidir.

[n] — cingiltili sonor samitdir, kar qarşılığı yoxdur.

Sözün hecaları: mü-əy-yən, vurğusu sonuncu hecanın üzərinə düşür.

Ədəbiyyat
---------

 
Dəmirçizadə Ə. Müasir Azərbaycan dili. I hissə. Fonetika, orfoepiya, orfoqrafiya, Şərq-Qərb nəşriyyatı, Bakı-2007, səh. 

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Dilçilik** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
***Ağ-qara payız*** qısametrajlı sənədli-bədii televiziya filmi rejissor Vəli Səyyadi tərəfindən 1996-cı ildə çəkilmişdir. Film Azərbaycan Televiziyasında istehsal edilmişdir. Filmin müqəddiməsində qəhrəmanın ötürdüyü ovqatdan, artıq sezirsən: biz bir insanın uşaqlığına səyahət edəcəyik. Bir tərəfdən bu lirik-ovqat əhvalatı şərtidir. O mənada ki, bizim hər birimizin uşaqlığımızla bağlı nəsə ümumi, o hər nə qədər ağrılı olsa belə həsrətimiz, xiffətimiz var. Müəllif də artıq geri dönməsi mümkün olmayan keçmişi, zamana xiffəti kino dilinə çevirib.

Məzmun
------

Film yaxın planda profildən gənc kişinin nəqli ilə başlayır, o, tez-tez əlləri ilə üz-gözünü ovuşdurur: "Mən deyə bilmərəm. İndi nəyisə xatırlamaq çox çətindir. Çox illər keçib o vaxtdan. Ümumiyyətlə, çətindir, insan üçün keçmiş haqda danışmaq. Elə bil yuxudur, sən heç vaxt onu olduğu kimi xatırlaya bilmirsən. Yadımdadır, biz nə vaxtsa gölün qırağında yaşayırdıq, qamışların səsi, külək, nənəmin zümzümə etdiyi mahnılar...." 

Müqəddimədə qəhrəmanın ötürdüyü ovqatdan, artıq sezirsən: biz bir insanın uşaqlığına səyahət edəcəyik. Bir tərəfdən bu lirik-ovqat əhvalatı şərtidir. O mənada ki, bizim hər birimizin uşaqlığımızla bağlı nəsə ümumi, o hər nə qədər ağrılı olsa belə həsrətimiz, xiffətimiz var. Müəllif də artıq geri dönməsi mümkün olmayan keçmişi, zamana xiffəti kino dilinə çevirib.

Tamaşaçı qəhrəmanın uşaqlıq illərinə səyahət edir. Onun xatirələri vizuallaşır. Göldə qayıqla gəzişən uşaq və onun sudakı əksi, çırpı yığması, köynək toxuyan qarı...

İşıq-kölgə ifadə-təsvir vasitəsi üzərində çəkilən film ustalıqla detal planlardan hörülür. İbtidai interyerdə alışan ocaq, alçaq tavan, sac, his basmış çıraq, divardan asılan köhnə şəkillər, süjet xəttinin mərkəzində dayanan almalar — itirilmiş idilliyanın nostalgiyasını yaşadır. Çox güman ki, alma insan günahlarına allyuziyadır.

Horror janrının elementləri intonasiyasında çəkilən-qaranlığın, yağışın səsi fonunda atanın, ananın, qızcığazın görünüb itən portretləri həyəcanlı ovqat verir.

Son səhnədə uşaq alma yeyir, kimsəsiz evdə cəhrə fırlanır.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenari müəll: Vəli Səyyadi  

Rejissor: Vəli Səyyadi  

Operator: Elxan Nəbiyev

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  "Vəli Səyyadinin "Ağ-qara payız" ekran əsəri poetik bədii-sənədli filmdir". 2017-03-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-17.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

1996-cı ilin Azərbaycan filmləri  

1990-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı