recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tofiq Rzaqulu oğlu Şahverdiyev** (12 sentyabr 1938, Bakı, SSRİ) — Sovet və rus rejissoru, ssenarist və fotoqraf, Rusiya Federasiyasının əməkdar artisti (2005), Azərbaycanın xalq artisti (2018).

Həyatı
------

Tofiq Şahverdiyev, əslən Azərbaycanlıdır və Bakı şəhərində anadan olub lakin Taqanroq-da böyüyüb. Atası II Dünya müharibəsi zamanı şəhid olub. 1960-cı ildə o, Taqanroq Radio Energetika İnstitutunu bitirmişdir. Daha sonra o, Riqa və Minsk zavodlarında mühəndis işləmişdir. 1964-cü ildə , o, səs texnik kimi Riga kinostudiya işləməyə başladı. 1971-ci ildə o, yaradıcı birliyin direktoru və ssenaristi üç il sonra , teatr Artisti(seminar Voytetskogo) və Şahverdiyev kinofakultet Kiyev Dövlət İnstitutunu bitirib "Ekran ". Sonra 1991-ci ilədək o, onlara , studiyalarda işləmişdir. Acı , "kiçik ", "Mosfilm "və VPTO "Movie ". Onun yaradıcılıq dövrü Sovet dövrünə təsadüf edir, o uşaq film jurnalı "-nın bir neçə seriyasının direktoru olmuşdur.

1995-ci ildə Şahverdiyev film "The Crusader "də Cameo rolu ilə ortaya çıxdı. Onun iş Şahverdiyev dəfələrlə film "Victory Mart" 2001-ci ildə mükafat "Nika "və dilogy 2002-ci ildə Visual Arts "qartal balası "nın festivalın uşaq münsiflər heyəti mükafatını , o cümlədən mükafatlar və hədiyyələr qazandı üçün "Həyat əsmək deyil". [2]
1988-ci ildə Rejissor Rusiya Gildiyası qəbul edilib, 1990-cı ildə Rusiya Rəssamlar İttifaqının Rəssamlar və Fotoqraflarının üzvü olmuşdur. Hal-hazırda Moskvada yaşayır və o, 1992-ci ildən fəliyyətdə olan "Studio TS "işləyir.

27 may 2018-ci ildə Azərbaycanın xalq artisti fəxri adına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. ↑  Abdullayeva, S. "Lahıc" sənədli filmi Polşada mükafat qazanıb: [Tofiq Şahverdiyevin hazırladığı film haqqında] //525-ci qəzet.- 2015.- 24 iyun.- S.7.
2. ↑  *President.Az.* "Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 27.05.2018. 2020-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-27.

Mənbə
-----

* Səda — Dahiyanə kinorejissor Tofiq Şahverdiyev
**Şalva Amiranaşvili** (*gürc.* შალვა ამირანაშვილი; 26 mart (7 aprel) 1899, Kutaisi quberniyası – 9 fevral 1975, Tbilisi) gürcü sənət tarixçisi, Gürcüstan sənətinin sistematik şəkildə elmi müalicəsi ilə məşğul olanlardan biri idi. 1991-ci ildə ölümündən sonra, adını 1939–1975-ci illərdə 36 il rəhbərlik etdiyi Gürcüstan İncəsənət Muzeyinə verdilər.

Amiranaşvili, kiçik dağlıq Gürcüstanın Oni şəhərində (o vaxtlar Kutais qubernatorluğunun, Rusiya imperiyasının bir hissəsi) yerli müəllim ailəsində anadan olub. 1922-ci ildə yeni qurulmuş Tbilisi Dövlət Universitetinin (TDU) ilk məzunlarından biri idi. İki il Moskva və Leninqradda yaşadıqdan sonra, Rus və Bizans sənətləri üzrə ixtisaslaşmış Amiranaşvili TDU və Tbilisi Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında dərs demişdir. 1925-ci ildə TDU-da Tarix və İncəsənət Nəzəriyyəsi şöbəsinə rəhbərlik etmiş və 1936-cı ildə professor elmi dərəcəsi qazanmışdır. 1939–1975-ci illərdə Gürcüstan İncəsənət Muzeyinin direktoru idi. 1921-ci ildə Bolşevik Sovet hökuməti tərəfindən Gürcüstan ələ keçirildikdən sonra 1945-ci ildə Fransaya köçürülmüş gürcü antikalarının geri qaytarılmasına nəzarət etmək üçün Parisə göndərilmişdir.

Amiranaşvili 1943-cü ildə Sovet Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, 1955-ci ildə Gürcüstan Elmlər Akademiyasının üzvü, 1957-ci ildə Sovet Muzeyləri Milli Komitəsi və Beynəlxalq Muzeylər Şurasının üzvü seçildi. 1959-cu ildə Gürcüstan,1960-cı illərdə Gürcüstan SSR Ali Sovetinin 6–7-ci çağırışlarına deputat seçildi. Dövlət tərəfindən bir neçə dəfə, o cümlədən Lenin ordeni ilə təltif edilmişdir. Amiranaşvili 1975-ci ildə vəfat etdi və Tbilisidəki Didube Panteonunda dəfn edildi.

Şalva Amiranaşvili gürcü incəsənəti tarixinə aid müxtəlif mövzularda 100-dən çox məqalə nəşr etmişdir. Ən məşhur monoqrafiyaları orta əsrlər gürcü təsviri sənətlərinin, məsələn, işıqlandırılmış əlyazma miniatürləri, kloun və freskalar kimi əsərlərindən bəhs edir. Möhtəşəm opusu, ilk dəfə gürcü (1950) və rusca (1963) nəşr olunan gürcü sənətinin həcmli araşdırması olan "Gürcüstan sənətinin tarixi" dir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Petrukhin V. Y.* Shalva Amiranashvili // Amiranashvili, Shalva (ing.). // *Grove Art Online* / J. Turner [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. ISBN 978-1-884446-05-4 doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T002376
2. ↑  Şalva Amiranaşvili. (gürcü). Tbilisi: Metsniereba. 1975. səh. 386.
**Aksay** (*qaz.* Ақсай) — Qazaxıstanda şəhər, Qərbi Qazaxıstan vilayətinin Burlin rayonunun inzibati mərkəzi.

Tarixi
------

Bölgədə Kiçik juz qazaqları yaşayırdı. Duz bataqlıqları və ağ torpaq bu ərazidə əkinçiliklə məşğul olmağa imkan vermədi və kiçik Utva çayı buraya axsa da, burada yaşayış məskəni yox idi. 1936-1939-cu illərdə bu yerlərdən keçərək Uralsk-Sol-Iletsk dəmir yolu çəkilmişdir. Stansiyanın dizaynerləri bu yeri seçdilər və stansiyaya Qazaxıstan adını verdilər. Stansiya adı ilə burada böyüyən Qazaxıstan kəndi rəsmi olaraq 1936-cı ildə qurulmuşdur. 11 aprel 1941-ci ildə işçi kənd statusu aldı. Kəndin əlverişli coğrafi mövqeyi (inzibati bölgənin coğrafi mərkəzində) və sonrakı iqtisadi inkişafı yaşayış məntəqəsinin 1965-ci ildə Qazaxıstan SSR-in Qərbi Qazaxıstan vilayətinin Burlinsky bölgəsinin mərkəzi olmasına gətirib çıxardı. Qazaxıstanın yaşayış məntəqəsi Aksay şəhərinə çevrildi.

Şəhərin inkişafı
----------------

Böyük neft və qaz kondensatı olan Qaraçaqanak yatağının kəşfi ilə şəhər sürətlə inkişafa təkan verdi. 1980-ci illərin əvvəllərində və ortalarında şəhərə CMEA ölkələrindən inşaatçılar gəldi: Çexoslovakiya və Almaniya Demokratik Respublikası, tarlada və şəhərdə texnoloji xətlərin çəkilməsində iştirak etdilər. 1985-1992-ci illərdə. Xarici şirkətlərin (Çexoslovakiya, Şərqi Almaniya) layihələrinə əsasən sosial infrastrukturun (məktəblər, uşaq baxçaları, ticarət və əyləncə mərkəzləri) hərtərəfli inkişafı ilə bir neçə müasir doqquzmərtəbəli yaşayış binasının müasir mikrorayonları inşa edilmişdir. O vaxtdan bəri şəhər adlarını qorudu - "Çex", "Alman" evləri. Güclü şəhər kanalizasiya təmizləyici qurğuları tikilmişdir. Drenaj sisteminin yaradılması üçün işlər aparılmışdır (şəhər bataqlıqda və su basmış ərazidə dayanır). Dəmir yolu və əsas şəhər magistral yollarının üst keçidi Avropa keyfiyyətinə uyğunlaşdırıldı. Bütün bu işlər əsasən xarici inşaatçılar tərəfindən və öz texnologiyalarına əsasən həyata keçirilmişdir. Ural yol işçiləri Uralsk-Burlin-Orenburq, Burlin-Aksai, Aksai-İlek (inkişaf etmiş Qaraçaqanak yatağının ərazisindən) asfalt yolunun tikintisi üzərində iş aparırdılar. Başlanğıcda, yataqdan çıxarılan xammalın tamamilə Orenburggazprom istehsalat birliyinin Orenburq qaz emalı zavodunda emal üçün göndəriləcəyi ehtimal olunurdu. Çex inşaatçılarının qəsəbəsində, KPO-nun xarici mütəxəssisləri , hazırda məhsul bölüşdürmə müqaviləsi çərçivəsində sahəni inkişaf etdirir. Şəhər ölkənin ən çox maaş alan bölgələrindən biridir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  Ведомости Верховного Совета СССР. № 27 (142), 1941 г.
3. ↑  "История Западно-Казахстанской области на официальном сайте акимата". 2010-11-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-03-14.

Xarici keçidlər
---------------

* Аксай // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
* Инфомационный портал города Аксай.info
* Aksay şəhərinin portalı
* Городской информационный сайт Arxivləşdirilib 2019-12-19 at the Wayback Machine
**Bokovski rayonu** — Rusiyanın Rostov vilayəti ərazisində yerləşən inzibati rayon.

Rayon mərkəzi Bokovski stanisasıdır.

Coğrafiyası
-----------

Bokovski rayonunun sahəsi 1927 km² ərazini əhatə edir və Rostov vilayətinin şimalında yerləşir. Şərqdə Volqodonsk vilayəti, cənub-şərqdə Sovetski rayonu, cənubda Kaşarski rayonu, qərbdə Verxnedonski rayonu, şimalda Şoloxov rayonu ilə sərhədlənir. Rayon ərazisindən Çir çayı axır. Rayonun ərazisi bitki və heyvanlar aləmi ilə zəngindir.

İnzibati mərkəzi olan Bokovski stanisası Rostov-na-Donu şəhərindən 340 km məsafədə yerləşir. Ona ən yaxın rayon mərkəzi Kaşardır. Kaşara olan məsafə 70 km təşkil edir. Yayon mərkəzindən Volqoqrada olan məsafə 280 km, Krasnodara olan məsafə 604 km, Moskvaya olan məsafə 999 km təşkil edir.

Tarixi
------

Bokovski rayonu 28 dekabr 1934-ci ildə Azov-Qaradəniz vilayətinin Veşenski rayonunun bölünməski nəticətində təşkil edilmişdir. Bu zaman yeni Bazkovski rayonu, Bokovski və Veşenski rayonları təşkil edilmişdir. Bokovski rayonu 1963-cü ildə ləğv edilmişdir. 1970-ci ildə isə yenidən bərpa edilmişdir

### Bokovski Diyarşünaslıq muzeyi

Bokovski Diyarşünaslıq muzeyi 8 may 1982-ci ildə açılmışdır. Bir təşkilat və müəsisə olaraq isə 1976-cı ildə baş vermişdir. Muzey 7 zaldan ibarıtdir.

**Muzeyin adresi**: Bokovski rayonu, Bokovskaya st, Teliçenko x, 18.

Əhali
-----

Rayonun əhalisi — 14 min nəfər təşkil edir.

Mənbə
-----

* Официальный сайт Администрации Боковского района
* Боковский район на сайте администрации Ростовской области
* Муниципальное образование Боковского района Arxivləşdirilib 2011-06-22 at the Wayback Machine
* Справочник почтовых индексов / кодов ОКАТО /налоговых инспекций ФНС / адресов
* Сайт станицы Боковская Боковского района Arxivləşdirilib 2017-05-16 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года. Rusiya Dövlət Federal Statistika Xidməti.
2. ↑  "История Донского края — Боковский район". 2013-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-21.
**Aksay körpüsü** — Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən, Don çayı üzərində inşa edilmiş körpü. Körpünün ümumi uzunluğu 580 metrdir. 1964-cü ildə Don avtomagistralının 1062-ci kilometrliyində, gündəlik 7 min avtomobili qəbul etmək güçünə malik iki zolağı tətfil verilmişdir. Buradan keçən hər maşın 6 ton yük daşıya bilər. 1995-ci ildə körpüyə əlavə olaraq üçüncu zolaq inşa edilir. Hazırda hər il körpüdən 30 min maşın keçir. Hər maşına isə 8 ton yük düşə bilər. Körpü Don çayının mənsənbindən 60 km yuxarıda yerləşir. malikdir.

Adlanması
---------

Körpü öz adını yerləşdiyi şəhərin adından almışdır. Şəhər isə öz növbəsində adını onun ərazisindən axan Aksay çayından alıb. Çay Donun sağ qolunu təşkil edir. Bu türk dillərində olan əfsanə ilə əlaqədardır. *Aksay* rus dilinin xüsusiyyətlərinə uymuş *Ağçay* sözüdür

Bərpa və təmir
--------------

2014-cü ilin payızında Aksay körpüsünün 2 xətli hissəsinin bərpası başa çatdırılmalı idi. Körpünün bu hissəsinin bərpasına 2,94 milyard rubl tələb edilirdi. Sənədlərə əsasən bərpa işlərindən sonra onun uzunluğu 1 227,7 m, eni isə 567,11 m təşkil edir. Zolaqların sayı isə üçdür.. Yenidən bərpa edilmiş hissə 1 noyabr 2014-cü ildə istifadəyə verilmişdir.. Körpünün sol hisdəsinin təmirinə isə 25 fevral 2015-ci ildə başlanılmışdır. Körpü 1 iyul 2015-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Bununla belə şimal hissə isə hələdə pis vəziyyətdə qalır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "«Aksayski körpüsü»". 2011-08-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-30.
2. ↑  "Rostov vilayətinin tarixi və mədəni abidələri — adların mənası". 2015-02-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-03.
3. ↑  ОАО «МОСТОТРЕСТ» построит новый мост на трассе М-4 «дон» в Ростовской области Arxivləşdirilib 2014-12-24 at the Wayback Machine (rus.)
4. ↑  "Aksay körpüsünün üst hissəsi rəsmən istifadəyə verilmişdir". 2016-03-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-03.
5. ↑  "Aksay körpüsünü noyabra qədər bağlayacaqlar". 2015-04-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-03.
"Tarançı məscidi Gulcada" (indi Yining), Henri Lansdelllin 1885-ci ildə yazdığı kitabından, 1882-ci ildə buraları gəzmişdir.
**Tarançılar** — Çin Xalq Respublikasının Sincan-Uyğur Muxtar Rayonunda yaşayan uyğurların qolu.

Tarixi
------

Tarançılar Çin Xalq Respublikasının Sincan-Uyğur Muxtar Rayonundə İli-Qazax Muxtar dairəsində yaşayırlar. Adları "taxılçı" anlamındakı "tarançı"dan gəlməkdədir. Tarançı tayfasını Vasili Radlov da araşdırmışdır. Araşdırma nəticələrini məşhur "Пробен" (Proben) adlı əsərində toplamışdır. Tarançıları İli yörəsinə Çinlilər yerləşdirmişdir.

Tarançı, müsəlman olan bugünkü Sintzyan və ya, Şərqi Türkistanda, Tarım hövzəsində civarındakı vahələrdə yaşayan ana dili Türkcə olan, Qarluqların qolu, və İran və Toxaristan kökənli daha sonra Qarluq Uyğur, Yağma və Monqol tayfaları ilə qarışmış orta çağa aid köçəbələrə verilən bir addır. Eyni ad — bəsit Cığataycada "bir əkinçi" deməkdir — Fərqanə vadisində və bütün Ana Asiyadakı Türkistanda əkinçiliklə məşğul olan xalqa verilən addır.

Eyni adda müasir Əfqanıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan, Qazaxıstan və Çində Sintzyan əyalətində danışılan uyğur ləhcəsidir.

Tarım hövzəsinə rəğmən (Qaşqar, Kumul, Xotan və Turfan kimi vahələr) Tarım-Tarançilərin "ənənəvi yurdu"dur, onlar Min və Tzin sülalələsi zamanında Çində, hər yerdə indiki Urumçi və İli kimi bölgələrə yerləşdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Çindəki Uygur dilləri [*ölü keçid*]  (ing.)
2. ↑  Rudelson 1997, p. 162.
**Göbələk qayası** (*ing.* Fungus Rock, malta Il-Ġebla tal-Ġeneral) — Malta arxipelaqına daxil olan ada. 60 metr hündürlüyə malik ada Qozo adasından 50 metrlik boğazla ayrılır.

Göbələk qayası (25 dekabr, 2002)
Malta cəngavərlərinin generalı qaya üzərində nadir bitki növünü aşkar edir (*Cynomorium coccineum*). Cəngavərlər bu bitkidən yaralar üçün qan kəsici məlhəm kimi və Dizenteriyanın müalicəsində istifadə edirdilər. Bitki o qədər qiymətli idi ki, onu ali aristokratlar və adanı ziyarətə gələnlərə verirdilər. Böyük maqistr Manuel Pinto de Fonmseka 1746-cı ildə qanı ziyarət etməyi qadağan etmişdir. O, burada gözətçi məntəqəsi təşkil edir. Ada kanat yoluna bənzər 50 metrlik kəndirlərlə Qozo adasına nirləşdirilir. Sonradan isə məlum olur ki, *Cynomorium coccineum* heç bir müalicə əhəmiyyəti kəsb etmir.

Hazırda Göbələk qayası bir yasaqlıqdır. Bununla belə onun sahillərində üzmək və dalışlar etməyə icazə verilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "State of the Environment Report for Malta 1998". 2015-04-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-25.
2. ↑  *Ganado, Albert.* "Bibliographical notes on Melitensia - 3". Journal of the Malta Historical Society. Melita Historica. 14 (2). 2005: 178. 21 April 2014 tarixində arxivləşdirilib.

| ⛭Malta arxipelaqı |
| --- |
| Adalar | Malta • Qozo • Kominotto • Komino • Delimara • Sent-Pols • Manoel • Göbələk qayası • Filfla  | MaltaMalta |
**Aksel-Heyberq** (*ing.* Axel Heiberg Island) — yaşayışı olmayan ada olaraq Kanada Arktik arxipelaqı daxildir. Adadan qərbdə Elsmir adası yerləşir və ondan Yurika boğazı vastəsi ilə ayrılır. İnzibati cəhətdən Nunavut vilayətinin Kikiktani regionuna daxildir.

Coğrafiyası
-----------

Sputnikdən çəkiliş
Adanın xəritəsi
Aksel-Heyberq adasında bazalt qayası.
Qərbdən Mien adasından Sverdrup boğazı vastəsi ilə ayrılır. Sverdrup və Kraliça Yelezaveta adaları qrupuna daxildir. Sahəsi 43,178 km² təşkil edərək, Adaların dünyada sahəsinə görə sıralamasında 32-ci yerdə gedir. Dağların hündürlüyü 2000 metri keçir.

Tarix
-----

Ada əvvəllər inuitlər məskunlaşmışdı. Adanın Otto Sverdrup tərəfindən kəşf edilərkən ərazidə həyat əlaməti yox idi. Adanın adı ekspedisiyanı maliyyələşdirən norveçli mesenat Aksel Heyberqin şərəfinə adlandırılmışdır. Norveç 1930-cu ildə adaya iddia edirdi.
Hazırda isə ada Kanadaya məxsusdur. 1960-cı ildə adada elmi stansiya fəaliyyətə başlayır. Artıq 60-x adada 20 nəfər yaşayırdı. 1986-cı ildə adada Ceyms Bessinqerin başçılığı ilə aparılan araşdırmalar nəticəsində qeyri adı meşə faydalı qazıntısı aşlarlanır. 1999-cu ildə artıq ehtiyatlar təhlükə qarşısında idi. Belə ki, onlar ya müəyyən dairələr tərəfindən aparırılır və ya turistlər tərəfindən oğurlanırdı. Ehtiyatın oğurlanmasının qarşısını almaq üçün Kanada ordusu adaya yerləşdirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "World Wildlife. High Arctic tundra". 2009-10-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-05.

Mənbə
-----

* Aksel-Heyberq adası Arxivləşdirilib 2008-02-12 at the Wayback Machine
**Xismətov Tofiq Vəliyeviç** — texnika elmləri doktoru

Həyatı
------

Xismətov Tofiq Vəliyeviç 1947-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1971-ci ildə "Neft və qaz yataqlarının işlənilməsinin texnologiyası və kompleks mexanizasiyası" ixtisası üzrə AzNKİ-nu bitirdikdən sonra, Azərbaycan Nazirlər Sovetinin geologiya üzrə Hidrogeoloji ekspedisiya idarəsinin Mişovdağ qazıma sahəsində qazmaçı kimi işə götürülmüşdür. 1972-ci ildə "Orconikidzeneft" NQÇİ-də reagentlərin tətbiqi üzrə elmi-tədqiqat texnoloji laboratoriyasında böyük mühəndis işləmiş, sonra isə Serebrovski adına NQÇİ-nin "Xəzərdənizneft" İdarə Birliyinə keçirilmişdir. 1974-1978-ci illərdə ÜETNSİ-da (Moskva) aspirant olub. 1979-cu ildə "İşçi agentlərin filtrasiya axınlarının və vurma rejimlərinin qeyri-bircinsliyinin, subasmanın laydaxili yanma ilə birgə təsiri şəraitində, temperatur sahələrinin inkişafına təsirinin təcrübi tədqiqat" mövzusunda namizədlik, 1990-cı ildə isə "Neft yataqlarının işlənilməsi zamanı laydaxili oksidləşmə prosesləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. 1999-cu ildən ZAO "NTÜ QEOTEXNOKİN"-in (Moskva) baş direktorudur.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Neft və qaz yataqlarının işlənilməsi sahəsində yüksək səviyyəli mütəxəssis kimi laydaxili aşağıtemperaturlu oksidləşmə proseslərinin təşkili vasitəsilə layda buxar qabıqlarının yaradılması nəzəriyyəsini işləyib və təcrübi əsaslandırıbdır, karbohidrogenlərin aşağıtemperaturlu oksidləşmə zonasının inkişafı dinamikasının keyfiyyətli mənzərəsini təsvir edib, yüksək temperaturlu oksidləşmə prosesinin aşağıtemperaturlu prosesə transformasiyasının yaranma prosesini tədqiq edib, keyfiyyətlərinə görə müxtəlif oksidləşmə proseslərinin kinetikasını və onların sıxışdırma göstəricilərinə təsirini öyrənib. Son illər ərzində, o Rusiyanın əsas neft hasilatı şirkətlərinin obyektlərində texnoloji həll və qurğuların işlənilməsi və sənaye tətbiqi üzrə, fəaliyyət sferasına praktiki olaraq yatağın kəşfiyyatından mənimsənilməsinə qədər bütün tsikl, o cümlədən geofiziki tədqiqatların kompleks interpretasiyası ilə birgə yeni texnologiyalarının realizə edilməsi daxil olan iri elmi-texnoloji holdinqi təşkil etmiş və rəhbərlik etmişdir; geoloji və hidrodinamiki modelləşdirmə; neft və qaz hasilatının intensivləndirilməsi; yataqların işlənilməsi monitorinqi; quyularda təmir-bərpa və ləğv edilmə işləri.

Xismətov T.V. 75-dən artıq elmi məqalənin müəllifidir. İxtiralara görə 5 müəlliflik şəhadətnaməsi və 12 patent alıb. 2002-ci ildə geofiziki tədqiqatların yüksək informativ texnologiyalarının işlənilməsi və tətbiqinə görə akad. İ.M.Qubkin adına mükafata layiq görülmüşdür.
**Aksı rayonu** (qırğ. Аксы району) — Qırğızıstan Respublikasının Cəlalabad vilayətinin inzibati vahidi. İnzibati mərkəzi Kerben şəhəridir.

Tarixi
------

Bu rayon 29 oktyabr 1935-ci ildə Taş-Kumir rayonu olaraq qurulmuşdur. 16 noyabr 1942-ci ildə adı Cangi-Col rayonu olaraq dəyişdirilir və 6 mart 1992-ci ilə qədər bu adı daşıyır. 29 oktyabr 1958-ci ildə Karvan rayonu Cangi-Col brayonuna birləşdirilir. 1990-cı ilə qədər Oş vilayətinin bir hissəsi olur.

Coğrafiyası
-----------

Rayon vilayət mərkəzindən - Cəlalabad şəhərindən şimal-qərbdə, dəniz səviyyəsindən 1200 metr yüksəklikdə, Fərqanə vadisinin şimal kənarında yerləşir.

Aksı rayonu Özbəkistanın Nəməngan vilayəti 4 rayonu (Yeni-Kurqan, Çartak, Uyçin və Üç-Kurqan) ilə həmsərhəddir. Aksı rayonunun Özbəkistan Respublikası ilə sərhədinin uzunluğu 142 km-dir.

Rayon ərazisində (Qərbi Tyan-Şan) aşağıdakılar qurulmuşdur və hazırda fəaliyyət göstərir:

Avletim-Ata Dövlət Təbii Parkı,

Arkıt meşə təsərrüfatı müəssisəsi (1939-cu ildə qurulmuşdur),

Padışat Dövlət Qoruğu,

Sarı-Çələk Dövlət Biosfer Qoruğu,

Ryazan-Say Nəbatat Qoruğu,

Çel-Tiybes botanika qoruğu,

Baltır-Xan meşə qoruğu,

"Qayalar Qara-Ciqaç" hidrogeoloji qoruğu (təbii abidə), 

həmçinin qayaüstü təsvirlərin əks olunduğu tarixi bir abidə (Taş-Kemyur qrupu).

Əhali
-----

Qırğızıstanda aparılan 2009-cu il siyahıyaalınmasına görə, qırğızlar rayonun 113 010 sakinindən 107 447 nəfərini (ya da 95,1%), özbəklər 4802 nəfərni və ya 4,2%-ni, ruslar 305 nəfər və ya 0,3%-ni təşkil edir.

Mübahisəli ərazilər
-------------------

Aksı rayonunun Özbəkistanla dövlət sərhəd hissəsində, ümumi sahəsi 513 hektar olan 8 mübahisəli ərazi var. Sərhədlərin qeyri-müəyyənliyi iki respublika vətəndaşları arasındakı qarşıdurmaların əsas səbəbidir.

16-18 mart 2002-ci il tarixlərində Aksı rayonunda əhali ilə hüquq-mühafizə orqanları arasında toqquşmalar baş vermişdir. Əhalinin tələblərindən biri də Qırğızıstan-Çin dövlət sərhədi haqqında 1999-cu ildə imzalanan müqavilənin təsdiq edilməsindən imtina edilməsidir.

Son vaxtlar bölgədəki maddi rifah səviyyəsinin aşağı olması səbəbindən əhalinin həm ölkənin şimalına, həm də Rusiyaya kütləvi axını olmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Изменения в АТД Киргизии. — С. 8.
2. ↑  Изменения в АТД Киргизии. — С. 18.
3. ↑  Молодежь покидает юг Кыргызстана[*ölü keçid*]
**Burunlu (şişovurd) eliya** (lat. Aelia rostrata) — Buğumayaqlılar tipinin Yarımsərtqanadlılar və ya Taxtabitilər dəstəsinə aid olan növ.

Xarici quruluşu
---------------

Bu növün başı qabaqdan aşağıya doğru az əyilmişdir. Xortum lövhəciklərinin kəsmə qabağının ön təpəsində üçbucaq şəklində iti dişlər vardır. Başına skul lövhəcikləri üzlükdən qabaq tərəfdə ensizdir. Rəngi bozumtul – sarı və bəzən açıq sarıdır. Uzunluğu 10–12 mm-dir.

Həyat tərzi
-----------

Bunlara qışda ziyankar bağacığın qışlama yerlərində daha çox təsadüf olunur. Kütləvi çoxalması müşahidə edilməmişdir. Qidalanan dövürdə əksəriyyətlə sünbüllər üzərində təsadüf olunur. Biologiyası Şişbaşlı eliyaya oxşardır.

Yayılması
---------

Azərbaycanda düzən, dağətəyi və dağlıq rayonlarda yayılmışdır.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q3605940
* Wikispecies: Aelia rostrata
* BioLib: 72031
* BOLD: 807284
* EPPO: AELIRO
* EUNIS: 247256
* Fauna Europaea (new): a97284a4-dc53-4193-8f6b-e44a09e83e75
* GBIF: 7906393
* iNaturalist: 543705
* NCBI: 1871467

 |
**Alqet** Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında (indi Tetriskaro rayonunda) çay adı.
**Alqet** Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında dağ adı.

Toponimkası
-----------

Alqet hidroniminin adı Trialeti mahalında qədim gürcü mənbələrində çəkilir.
Alqet - Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında dağ adı. Suxumi dairəsində Alqat kənd və Şimali Qafqazda Ter əyalətinin Nazran dairəsində Alqet kənd adları ilə mənaca eynidir. Türk dillərində al "geniş" və qat, kat- "dağın meşəsiz gündüşən tərəfi" sözlərindən ibarətdir. Adın "qet" hissəsinin türkcə olması ondan görünür ki, Şimali Qafqazın Stavropol quberniyasının Veden dairəsində Max-Ket dağ adı vardı. Azərbaycanda Xanqet dağ adı ilə müqayisə oluna bilər. (Aşıq Alıda: Əyricə, Versdağı, Xanget buxarı, Ağ sürülər Sarıyaldan yuxarı).

Həmçinin bax
------------

Tiflis quberniyası

Xarici keçid
------------

anl.az/down

İstinad
-------

<B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. Gürcüstanda Türkmənşəli Toponimlərin İzahlı lüğəti. Bakı, "Nurlan",2008.>
Dejnyov burnu (Rusiya) və Şahzadə Uels burnu (ABŞ)

Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Burun (dəqiqləşdirmə).
**Burun** — Dəniz, göl və çayın daxilinə istiqamətlənən küncvari quru parçası. Burun ya köklü sərt süxurlardan ya da qum, lil və balıq balıqqulağının bir yerə toplanmasından əmələ gəlir.

Formalaşması
------------

Burunlar bir qayda olaraq eroziya prosesi nəticəsində meydana gəlir. Burun sahil xəttində bərk və yumşaq suxurlardan ibarətdir. Yumşaq suxurlardan ibarət olan burunlar bərk suxurlardan təşkil olunan burunlara nisbətdə daha tez yaranır.

Dünyada olan məşhur burunlar
----------------------------

* Matapan — Yunanıstan
* Qelles burnu — Türkiyə (Gelibolu yarımadası)
* Mesurado burnu — Liberiya
* Ümid burnu və ya Bur burnu — CAR
* İynə burnu (Cape Agulhas) — CAR
* Seyşas burnu — Braziliya
* Qvardafuy burnu — Somali
* Ras Xafun burnu — Somali
* Horn burnu — Çili
* Dejnyov burnu — Rusiya
* Şahzadə Uels burnu — ABŞ (Alyaska)
* Finisterre burnu — İspaniya
* Kanaveral burnu — ABŞ (Florida)

İstinadlar
----------

1. ↑  Whittow, John (1984). *Dictionary of Physical Geography*. London: Penguin, 1984, p. 80. ISBN 0–14-051094-X.
**Bədii şərtilik** — Ədəbiyyat və incəsənətdə həyatı obrazlı əksetdirmə üsulu. Bədii təsvir prinsipi olmaqla, obrazın təsvir edilən obyektlə bütünlüklə eyni olmamasıdır. Bədii şərtilik anlayışı tarixən dəyişkəndir; məsələn, Homerin mifoloji obrazları öz dövrünə görə həyati olduqları halda, klassisizm ədəbiyyatında sırf şərtidir. Bədii ədəbiyyatda şərtilik, əsasən, bədii təsvir vasitələrinə, obraza və zamana münasibətdə təzahür edir.

Dünya ədəbiyyatında İohann Volfqanq Hötenin "Faust", Frans Kafkanın "Çevrilmə", rus ədəbiyyatında Nikolay Vasilyeviç Qoqolun "Burun", Mixail Afanasyeviç Bulqakovun "Usta və Marqarita" əsərləri, Azərbaycan ədəbiyyatında Hüseyn Cavidin "İblis", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin "Pəri-cadu" pyesləri, Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin "Qızlar bulağı", Yusif Səmədoğlunun "Qətl günü", Elçinin "Ağ dəvə", Mövlud Süleymanlının "Köç" romanları və s. bədii şərtilik prinsipləri əsasında yazılmışdır. Azərbaycan təsviri sənətində də bədii şərtilik ünsürlərinə təsadüf edilir (Rasim Babayev, Mircavad Mircavadov, Cahid Camal və başqalarının yaradıcılığı). Bədii şərtiliyə təmsil, elmi fantastika və s. janrlar daha çox meyil edir. 

Ədəbiyyat və incəsənətdə bədii şərtiliyin üslub səviyyəsinə qalxması mifologiya və folklordan geniş istifadə olunması ilə bağlıdır.

Ədəbiyyat
---------

* *Verdiyev V. B.* Müasir Azərbaycan nəsrində reallıq və şərtilik // Azərbaycan sovet ədəbiyyatının poetika məsələləri. Bakı. 1986.
* Литературный энциклопедический словарь. М. 1987.
1. Müdafiə siloları  
2. Radar  
3. Müdafiə sursatı  
4.Yaxınlaşan idarə olunan tank əleyhinə raket   
5. Axtarış mərhələsi
**Arena** Aktiv müdafiə sistemi (Aktiv müdafiə sistemi), Rusiyanın Kolomna şirkəti tərəfindən yaradılmış ACV sinifindəki avtomobilləri düşmənin yüngül tank əleyhinə raketlərindən, ATGM və döyüş raketləri vasitəsilə həyata keçirdikləri üst hədəf hücumlarından müdafiə etmək üçün inkişaf etdirilmiş əks müdafiə sistemidir. Vasitəyə yaxınlaşan döyüş başlığını aşkar etmək üçün səs dalğası və Doppler radarından istifadə edir. Sonra müdafiə patronlarını atır və yaxınlaşan döyüş başlığını nəqliyyat vasitəsinə çatmadan məhv edir və vasitənin zirehini düşmən atışından mühafizə edir.

Sistem, vasitəni qüllənin ön tərəfindən 220–270 dərəcə bir bucaq altında gələn düşmənin döyüş başlıqlarına qarşı mühafizə edir. Sistem, avtomobildən otuzdan qırx metrə qədər uzaqda işə başlayır ki, bu da piyada birliklərinin özlərini tankın ətrafında tamamilə mühafizə edə bilmələrinə şərait yaradır. Ancaq bunu xatırlamağa dəyər. Bu sistem qəlpə hissəcikləri ilə işləyir. Sistem işə salındıqda, səs-küy yaradır, beləliklə nəqliyyat vasitəsinin ətrafındakı piyada qoşunları gizlənə bilirlər.

Arena sisteminin istehsalının ən vacib səbəbi 1990-cı illərdə Çeçenistanda baş verən qarşıdurmalarda rus tank zirehlərinin tank əleyhinə silahlara qarşı təsirsiz olması idi. Bir çox rus zirehli avtomobili və BTR-i Çeçen qiyamçılarının istifadə etdiyi RPG-lər tərəfindən məhv edilmişdir.

Bu sistemin bir maşın üçün ortalama dəyəri 300.000 dollardır. Bu sistem ilk dəfə T-80UM1 əsas müharibə tanklarında istifadə edilmişdir.

Xüsusiyyətləri
--------------

* Kütlə ağırlığı: 1100 kq
* Aktivləşdirilmə müddəti: 0.07 saniyə
* Bloklanma müddəti: 0,2 ilə 0,4 dəq/başlıq
* Minimum və maksimum təhlükə sürəti: 70 ilə 700 m/s
* Təsirsiz qaldığı məsafə: 50 m
* Müdafiə bucağı: ± 110°
* Enerji istehlakı: 1 kW
* İstifadə etdiyi qüvvə: 27V
* Müdafiə patronlarının sayı: 22–26
**Bədri Seyidzadə** (tam adı: **Bədrəddin Kərbəlayı Mir Cavad oğlu Seyidzadə**; 20 yanvar 1882, Keşlə, Bakı qəzası, Bakı quberniyası, Rusiya imperiyası – noyabr 1945, Bakı) — Azərbaycan şairi.

Həyatı
------

İlk təhsilini kənd məktəbində, sonra mədrəsədə almışdır. "Seyid" təxəllüsü ilə şeirlər yazan dayısı onu da yazmağa həvəsləndirmiş, klassik poeziya ilə tanış etmişdir. Bədri Seyidzadə 1909 ildə "Nəşri-maarif‖in darülmüəllimində təhsilini davam etdirmişdir. 1910-cu illərdən başlayaraq, "Tuti", "Övraqi-nəfisə", "Məzəli", "Babayi-Əmir" məcmuələrində "Bərqi-əyyar", "İgnə", "Sancaq", "Bayquş" imzaları ilə şeirlər çap etdirmişdir. Şeirlərində ("Bizə nə!..", "Şükür, xudaya" və s.) Sabir satiralarının ideya və bədii xüsusiyyətlərindən bacarıqla bəhrələnmişdir. Bədri Seyidzadə əruzun müxtəlif bəhrlərində qəzəl, müxəmməs, tərkibbənd və s. yazmış, Nizami, Sədi və Füzulidən təxmislər etmişdir. 1918 ildə Azərbaycanda milli istiqlal hərəkatının qələbəsindən sonra Bədri Seyidzadənin yaradıcılığında sosial-demokratiya ideallarını tərənnüm edən poetik nümunələrə rast gəlinir. Dövrün poeziyasında olduğu kimi, şairin yaradıcılığında da azad Vətən, müstəqillik rəmzi olan üçrəngli milli bayrağın tərənnümü mühüm yer tutur. Şair "Vətən" ("Azərbaycan" qəzeti, 1919, 7 avqust) şerində də vətəni yüksəkdə duran və əbədiyyətədək enməyəcək bayraqlı bir diyar kimi vəsf etmişdir.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan ədəbiyyatı
**Auborn** — ABŞ-nin Nyu-York ştatında yerləşən şəhər. 2020-ci ildə şəhərin əhalisi 26866 nəfər idi.

Ərazi
-----

ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun verdiyi məlumata əsasən şəhərin ümumi ərazisi 21,8 km²-dir. Ərazinin 21,6 km² hissəsi quru, 0,2 km² hissəsi isə sudur.

Əhali
-----

2000-ci ildə aparılan siyahıyaalma nəticəsində məlum oldu ki, şəhərdə 28574 şəxs, 11411 ev və 6538 ailə vardır. Əhalinin sıxlığı hər km²-a 1315-dir. Əhalini 88,57%-ni ağdərililər, 7,59%-ni afroamerikalılar, 0,29%-ni yerli amerikalılar, 0,57%-ni asiyalılar, 0,02%-ni Sakit okean adalıları, 1,41%-ni isə digər qruplar təşkil edir.

Şəhərdə 11411 ev mövcuddur. Bunların 28,1%-i 18 yaşdan kiçik övladları ilə birlikdə yaşayır, 37,3%-i evli cütlük olaraq yaşayır, 14,7%-i həyat yoldaşı olmayan qadın olaraq tək yaşayır, 42,7%-i isə subay vəziyyətdə yaşayır.

Əhalinin 22,8%-i 18 yaşdan kiçik, 9,3%-i 18-24 yaş aralığında, 30,3%-i 25-44 yaş aralığında, 19,8%-i 45-64 yaş aralığında, 17,8%-i isə 65 yaş və yuxarıdır. Ortalama ya 37-dir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *United States. Bureau of the Census* 2016 U.S. Gazetteer Files (ing.). Washington, D.C.: U.S. Census Bureau, 2016.
2. ↑  United States Census 2010.
3. ↑  2020 United States Census. / red. ABŞ əhalinin siyahıya alınması bürosu
4. ↑  "Geographic Identifiers: 2010 Demographic Profile Data (G001): Auburn city, New York". 2020-02-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-03-09.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Tematik saytlar | Open Directory Project |
| Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan |
**II Sam mirzə** — 1743-cü ilin son rübündən etibarən I Sam mirzə tərəfindən mərkəzi hakimiyyətə qarşı qiyama Ərdəbildən Şirvana gəlmiş növbəti yalançı şahzadə — II Sam mirzə başçılıq etməyə başladı. Ona Qazıqumuqlu Surxay xanın oğlu Məhəmməd xan kömək edirdi. Nadir şah Şirvanda olan hadisələrdən narahat olduğu üçün oğlu Nəsrullah Mirzəni böyük bir qoşunla yenidən Şirvana göndərdi. Lakin döyüş nəticəsində Nəsrullah Mirzə döyüşdə ağır məğlubiyyətə uğradı. Bu məğlubiyyətdən sonra Nadir şah təcili tədbirlər görməyə məcbur oldu – şah Osmanlı dövləti ilə sülh müqaviləsi imzalayıb, əsas qüvvələrlə Azərbaycandakı üsyaları yatırtmağı qərara aldı. Yeni hərbi qüvvələr almış Nəsrullah Mirzənin qoşunu 1743-cü ilin sonlarında Ağsu yaxınlığında üsyançılarla döyüşə girdi. Ağsu yaxınlığında Şahbağı adlanan yerdə baş vermiş döyüş nəticəsində II Sam mirzəni məğlub edildi. Məhəmməd xan Dağıstana, II Sam mirzə isə Kaxetə qaçdı. II Sam mirzəni həbs edən Kaxet valisi Teymuraz onu Bərdəyə – Nəsrullah mirzənin düşərgəsinə göndərdi. 1743-cü ilin dekabrında II Sam mirzənin bir gözünü çıxartdıran Nəsrullah mirzə onu eşşəyə mindirərək, Qarsa göndərdi ki, *"orada meydana çıxan yalançı "qardaşı" Səfi mirzə ilə görüşsün"*. Lakin II Sam mirzə yolda öldü.

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Nadir şah Əfşar* Arxivləşdirilib 2018-08-02 at the Wayback Machine **tarix.info**
2. ↑  "Azərbaycan Nadir şah imperiyasının tərkibində (1736–1747)" (PDF). 2018-04-03 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-07-01.

Xarici keçidlər
---------------

* Xalq üsyanları
* Nadir şaha qarşı üsyanlar Arxivləşdirilib 2018-06-17 at the Wayback Machine

Həmçinin bax
------------

* I Sam mirzə
* III Sam mirzə
* Şirvan üsyanı (1743)
**Bədr Təşkilatı** (*ərəb.* منظمة بدر‎) — qeyri-rəsmi olaraq *Bədr Briqadası* və ya *Bədr Korpusu* da adlandırılan, İraqda Ayətullah Seyid Məhəmməd Baqir əl-Həkim tərəfindən qurulmuş bir siyasi partiyadır. Bədr Təşkilatı İran mərkəzli fəaliyyət göstərən Şiə İslam Partiyası tərəfindən idarə olunan İraq İslam Ali Şurasının hərbi qanadı idi. 2003-cü ildə ABŞ və müttəfiqlərinin İraqa müdaxilə etməsindən sonra Bədr döyüşçülərinin əksəriyyəti yenidən qurulan İraq ordusuna və polis qüvvələrinə qatıldılar. Siyasi cəhətdən, Bədr Briqadası və İraq İslam Ali Şurası 2003-cü ildən bəri bir tərəfdə sayılırdı, lakin hal-hazırda hər iki partiya qeyri-rəsmi olaraq ayrılmışdır. Bədr Briqadası qüvvələri və onların İranlı komandirləri 2014-cü ildən etibarən İraqda İraq Şam İslam Dövləti - İŞİD-ə qarşı vuruşmağa başladılar. Hal-hazırda Xalq Səfərbərlik Qüvvələrinin bir hissəsi olan partiyanın lideri İraqın keçmiş nəqliyyat naziri olmuş Hadi əl-Əmiridir.

Tarixi
------

### İraq İslam Ali Şurası

Təşkilat 1982-ci ildə İraqdakı İslam İnqilabı Ali Şurasının hərbi qanadı olaraq İranda yaradılıb. Səddam Hüseynnin hakimiyyəti dövründə 20 il ərzində İraq ərazisində fəaliyyət göstərdi və İran zabitləri tərəfindən idarə edildi. Əsası İran-İraq müharibəsində İran qoşunları ilə birlikdə vuruşan bir neçə min iraqlı sürgün və qaçqınlardan ibarət idi. Qruplaşma əsasən İran tərəfindən silahlandırılıb və idarə olunurdu.

1991-ci ildə İraqdakı vətəndaş müharibəsi zamanı Səddam Hüseynin şiələrin müqəddəs məkan olaraq qəbul etdikləri Nəcəf və Kərbəla şəhərlərinə yönəlməsinə cavab olaraq ona qarşı vuruşmağa başladılar. Üsyan yatırıldıqdan sonra onlar İrana geri qayıtdılar.

1995-ci ildə Kürd Vətəndaş müharibəsi zamanı İran 5 min Bədr döyüşçüsünü İraq Kürdüstanına yerləşdirdi.

### İşğaldan sonrakı İraq

2003-cü ildə ABŞ və müttəfiqlərindən ibarət koalisiya qüvvələrinin İraqa müdaxilə etməsindən sonra İraqa qayıdan qrup Müvəqqəti Koalisiya Hakimiyyəti tərəfindən İraq milislərinin könüllü tərksilah edilməsinə cavab olaraq adını briqadadan təşkilata dəyişdi. Bununla yanaşı, təşkilatın təhlükəsizlik qüvvələri içərisində bir milis olaraq fəaliyyət göstərdiyi və İraqdakı məzhəb zorakılığı (2006-2008) əsnasında gizli həbsxana və məzhəb qətlləri etməkdə ittiham olunduğuna inanılır.

Səddam Hüseyinə qarşı olduqları üçün Bədr Briqadası, BƏƏS partizanlarına qarşı mübarizədə ABŞ-nin tərəfdarı olaraq görüldü.
**Corce Corceksu** (12 sentyabr 1887 – 1 sentyabr 1964, Buxarest) — rumın dirijoru, violonçelçalan.

Həyatı
------

Buxarest konservatoriyasını (K. Dimitreskunun violonçel sinfini) bitirmiş (1910), Berlində Ali musiqi məktəbində X. Bekkerin violonçel sinfində (1910–14) oxumuş, burada kompozisiya və dirijorluqla da məşğul olmuşdur. 1911–16-cı illərdə simli "Marto-kvartet"in heyətində violonçel ifaçısı kimi çıxış etmişdir.

Fəaliyyəti
----------

1916–18-ci illərdə R. Ştraus və A. fon Nikişdən dirijorluq dərsi almışdır. Dirijor kimi debütü Berlin filarmonik orkestri ilə olmuşdur (1918). Buxarest filarmoniyasının orkestrini (1920) yaratmış (*hazırda C. Enes ku ad. Simfonik orkestr*), 1944-cü ilə qədər və 1954–64-cü illərdə onun baş dirijoru olmuşdur. 1922–40-cı illərdə (fasilələrlə) Buxarest Opera Teatrının dirijoru və direktoru, 1950–53-cü illərdə Buxarest konservatoriyasının professoru idi. Repertuarında müasir musiqi əsas yer tuturdu.

Həmçinin bax
------------

* Vedran Smayloviç

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2 3  **Corce Corceksu**// Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M. K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V cild. — Səhifələrin sayı: 592. — Səh.: 386. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.

Xarici keçidlər
---------------

* Corce Corceksu ingilis dilində bioqrafiyası
**Qədimovlar** — Azərbaycanın tanınmış soylarından biri.

Soyun yaranması
---------------

Şuşa şəhərinin Təbrizli məhəlləsində sakin оlanlardan biri də Qədiməlidir. Qədiməli şəhərin Rastabazar səmtində baqqal dükanı işlədirdi. Müqəddəs Kərbəla tоrpağını ziyarət etmişdi.

Kərbəlayı Qədiməli Tükəzlə həyat qurmuşdu. Həsən adlı оğlu vardı.

Həsən Kərbəlayı Qədiməli oğlu Şuşa şəhərində anadan оlmuşdu. Mоlla yanında оxumuşdu. Ticarətlə məşğul idi. Xоrasanın pak tоrpağını və müqəddəs Məkkəyi-müşərrəfi ziyarət etmişdi.

Hacı Həsən Əcəblə ailə qurmuşdu. Hüseyn, Ağakişi, Hümbətəli, Həsənəli adlı oğlanları vardı.

Soyun tanınmış nümayəndələri
----------------------------

* Rəna Qədimova — bəstəkar;
* İslam Qədimov — Azərbaycan SSR-nin Komunnal Təsərrüfat komissarı;
* Yuzef Qədimov — əməkdar memar;
* Lətif Qədimi — Cümhuriyyət tələbəsi, mühəndis, pedaqoq;

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu. Şuşa şəhəri: Təbrizli məhəlləsi, Bakı:Zərdabi LTD, 2012, 324.

Həmçinin bax
------------

* Təbrizli məhəlləsi

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Soylarla əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
Trofi İsrail Müdafiə Qüvvələri tərəfindən istifadə edilən aktiv müdafiə sistemidir. Həm ağır, həm də yüngül zirehli maşınlara yaxınlaşan raketləri və ya döyüş raketlərini zərərsizləşdirmək üçün istehsal olunur. Trophy, RAFAEL və İsrailin Elta şirkəti ilə müştərək şəkildə hazırlanmışdır. İstehsalçılara görə, bu model silah texnologiyasında bir etalon olacaqdır.

Dizaynı
-------

Bu sistem əvvəlcə İsrail istehsalı Merkava əsas müharibə tankını tamamlamaq üçün istehsal edilmişdir. Dizaynında F/G lent atışa nəzarət sistemi olan sistemin avtomobildə 4 düz polad panel antenası var. Bu antenalar 360° bucaq altında maşının ətrafını müşahidə altında saxlayır. Hər hansı bir silahdan atəş edildikdə, daxili kompüter gələn silahın yaxınlaşma bucağını tapır. Yaxınlaşan silah tam müəyyən edildikdən sonra, kompüter təxmini vaxtı və onu təsirsiz hala gətirmək üçün lazım olan bucağı hesablayır. Avtomobilin hər iki tərəfində növbə ilə işləyən rampalar var. Bu buraxıcı qurğular içərisində çox kiçik qranullar olan paylayıcıları atırlar. Bu sistem, nəqliyyat vasitəsinin ətrafında olan və nəqliyyat vasitəsini özlərinə sipər etmiş piyadalar üçün çox az bir təhlükə yaradacaq şəkildə hazırlanmışdır.

Bu sistem hər növ tank əleyhinə silahlara və çiyindən atılan RPG tipli roketel bombalarına qarşı istifadə edilə bilər. Trofi nəqliyyat vasitəsi hərəkətdə olarkən də istifadə edilə bilər. Yeni növlərində çox məqsədli paylayıcıların doldurulması mümkündür.

### Faydaları

Trofinin əsas məqsədi yüngül zirehli döyüş avtomobillərini, xüsusən güclü tank əleyhinə silahların hücumlarından müdafiə etməkdir. Trofi ilə təchiz edilmiş bir Strykerdə HEAT mərmilərinə qarşı ağır qəfəs zirehlərindən istifadə etməyə ehtiyac yoxdur. Bu yolla vasitə C-130 Hercules model hərbi nəqliyyat təyyarəsi ilə istədiyiniz münaqişə regionuna göndərilə bilər. Panjur və ya qəfəs zirehləri nəqliyyat vasitələri göndərilmədən əvvəl çıxardılır və təyinat yerində yenidən quraşdırılır. Bu proses bəzən 100 saata qədər davam edir və bu da vasitənin istifadəsini müəyyən müddət ərzində təxirə salır. Bu sistem sayəsində, xüsusən şəhər daxilindəki münaqişələr zamanı vasitənin müdafiəsi artır.

### Qüsurları

Trophy faydalarından əlavə olaraq minalara, tank toplarından və ya tank əleyhinə tüfənglərdən atılan mərmilərq və artilleriya bombardmanlarına qarşı təsirsizdir.
**Corc Stinni** (21 oktyabr 1929 – 16 iyun 1944, Kolumbiya[d]) — Səhvən 2 azyaşlı, 7 və 11 yaşlı Amerikalı qızların öldürülməsində şüphəli bilinərək, ölüm cəzasına məhkum edilmişdir. O, elektrik stuluna bağlanaraq edam edilən ən gənc, 14 yaşlı Amerikalı məhkum idi.

Hadisə
------

2 ağdərili Amerikalı qız, 7 yaşlı Meri Emma Sames və 11 yaşlı Beti Cun Binikerin gecə saatlarında evə geri dönmədikləri aşkar olunduqdan sonra, onlar Cənubi Karolina ştatının Alkolu qəsəbəsində ölü olaraq tapılıb.

Bu qəsəbə, ağdərililərin yaşadığı və qaradəlilərin yaşadığı hissələr olmaqla ikiyə bölünürdü və qızlar qaradərili amerikalıların yaşadığı ərazidə itmişdilər. Onların Stinney ailəsinin evinin ətrafında söhbət etdikləri məlum idi. Geniş miqyaslı axtarışlara başlandıqdan sonra çirkli su ilə dolu bir xəndəkdə, başları qırılmış qızların cəsədləri tapıldı.

İttiham və həbs
---------------

Qəsəbə polisi azyaşlı qızların öldürülməsində Stinni ailəsindən 14 yaşlı Corcu şüphəli bildi. Polislər, Corcun, işlənmiş cinayəti etiraf etdiklərini söylədilər və həbs etdilər. İstintaq aparan vəkilin təqdim etdiyi yazılı məlumatdan başqa, etiraf haqqında heç bir yazılı qeyd və sənədlər yox idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Banner, Stuart.* "When Killing a Juvenile Was Routine". The New York Times. 5 Mart 2005. 12 Aprel 2016 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "State Prison Protects Negro after Slaying". St. Petersburg Times. INS. 25 Mart 1944. May 12, 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: October 18, 2015.
3. ↑  "Youth Admits Killing Girls". The Milwaukee Journal. AP. 25 Mart, 1944. November 21, 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: October 18, 2015.
4. ↑  *McVeigh, Karen.* "George Stinney was executed at 14. Can his family now clear his name?". The Observer. 22 Mart, 2014. 19 Mart, 2016 tarixində arxivləşdirilib.
Saravak xalqı tərəfindən kilisəyə bağışlanmış Pua Kumbu.
**Pua Kumbu** , Saravak ( Malayziya) İban xalqı tərəfindən mərasimdə istifadə edilən ənənəvi naxışlı rəngli pambıq parça.

İban toxuculuğunun mənşəyi haqqında əfsanələr
---------------------------------------------

Pua Kumbunun mənşəyi haqqında bir çox əfsanə var. Hər şey Menqin ve Dara Tinçin fiqurları ətrafında cərəyan edir. Hekayə, gözəl bir quşu üfləmə borusu ilə vuran İban ovçusu Menqin ilə başlayır. Ovuna tərəf qaçdığı zaman, quş yerinə toxunma bir ətək tapdı. O əvvəllər görmədiyi kimi toxunan ətəyi götürdü. Ancaq, ətəyin Petarın ən böyük qızı Sinqalanq Buronq olaraq bilinən Dara Tinçin Temaqa aid olduğunu bilmirdi. Dara Tinçin hər yerdə ətəyini axtarırdı. Menqin ilə qarşılaşdığı zaman ətəyi özünə qaytarıldı. Bunun əvəzində, Dara evli olmasına baxmayaraq Menqin ilə evləndi. Onu evinə, başqa bir dünyaya, tanrıların ölkəsinə apardı. Onların Sera Hantinq adında bir oğullarıda var idi. Bir il sonra Daranın ilk əri evə qayıtdı.Dara, Menqin və Seradan İban dünyasına geri dönmələrini və səyahətləri zamanı baju buronq olaraq bilinən jaketini və onun ətəyini aparmağı tapşırdı. O gündən etibarən, jaket və ətək bir çox İban qadını tərəfindən geyilməyə başladı və onlar eyni naxışları toxuyaraq tanrılara yaxın olduqlarını düşünürdülər. Beləliklə Pua Kumbu toxumağa başladılar.

İstinadlar
----------

1. ↑   Arxivləşdirilib 2016-04-09 at the Wayback Machine, adapted from Margaret Linggi "The ties that bind" (2001) & story told by Bangie ak Embol
2. ↑  Textile tales of Pua Kumbu – Polysensory Intermedia Exhibition, published by University of Malaya
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Mahmud və Məryəm.

**Mahmud və Məryəm** — Elçin Əfəndiyevin 1983-cü ildə Bakıda rus dilində çap olunan romanı. Roman əsasında 2013-cü ildə eyniadlı film çəkilmişdir.

Haqqında
--------

Roman 1985-ci ildə Bakıda rus dilində işıq üzü görəndən sonra dünyanın bir çox dillərinə tərcümə edilib yaxın və uzaq xaricin bir çox ölkələrində nəşr olunmuşdur. Klassik Azərbaycan, daha geniş, Şərq ədəbiyyatının çoxəsrlik humanist ənənələrini, milli, dini və irqi mənsubiyyətindən asılı olmayaraq, insana sevgini əks etdirən romandır.

Məzmun
------

Romanda keçmiş əyyamların hadisələrindən bəhs olunur. XVI əsrin əvvəllərinin Gəncəsi (Şah İsmayılın hakimiyyəti dövrü), güclü, eyni zamanda əsl məhəbbət qarşısında aciz olan Gəncə hakimi Ziyad xan və onun xanımı, gözəllər gözəli Qəmərbanu, Mahmud və Məryəm – gəncliyin çılğın ehtirasıyla bir-birlərini sevmiş bir müsəlman oğlanla, bir xristian qız.

İstinadlar
----------

1. ↑  Эльчин. Время и слово // Литературный Азербайджан. — 2003. — № IV. — С. 23.
2. ↑  *Elmira Axundova.* "Dünyada bundan qəmli hekayət yoxdu..." 525-ci qəzet. 8 mart 2014. 2019-09-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 aprel 2016.
3. ↑  Cəbrayıllı, L. Orta əsrlərin dastanı, 35 ilin romanı, III minilliyin kinosu: [Elçinin "Mahmud və Məryəm" əsəri haqqında] //525 -ci qəzet. - 2013.- 1 oktyabr.- S. 7.
**"0" Dərəcəli N Dairəsi**  (*fars.* مدار صفر درجه‎, translit. *Madare sefr darajeh*) – 2007-ci ildə İran, Macarıstan, Livan və Fransa əməkdaşlığı nəticəsində yaranan teleserialı. Proqram indiyə qədər İranda hazırlanan ən bahalı və ən yaxşı proqramdır və orada böyük tamaşaçı kütləsini özünə cəlb etməyi bacarmışdır. Serial İran diplomatı Əbdül Hüseyn Sərdarinin həyat hekayəsi əsasında lentə alınmışdır. Əbdül Hüseyn Sərdari 1940-cı ildə İran səfirliyinə sığınan Paris yəhudilərinə İran pasportları verməklə onların həyatını xilas etmişdir.

Süjet
-----

Serial İkinci Dünya Müharibəsi illərində Parisə oxumağa gedən gənc iranlı tələbə Həbib Parsanın həyatı haqqındadır. Orada Həbib eyni universitetdə təhsil alan Fransız yahudi Sara Astrokla tanış olur. Əvvəlcə bir-birilərinə zidd olan gənclər, sonra bir- birilərinə aşiq olurlar. Bir çox problemlərlə qarşılaşan Həbib və Sara, serialın sonunda birlikdə qalırlar.

Qəbul
-----

"0" Dərəcəli N Dairəsi serialının rejissoru Həsən Fəthi serial haqqında belə demişdir: "Mən 2002-ci ildə bu serialı ekranladışdırmaq qərarına gəldim və hələ o vaxtlarda Holokost nəşrdə yox idi. Əgər Alman düşərgələrində hətta bir Yahudi öldürülübsə,dünya utanmalıdır. Əgər bu işarələr bir Fələstinliyə qarşı baş veribsə, yəni bir Fələstinli öldürülübsə dünya utanmalıdır.İkinci Dünya Müharibəsində Yahudi qurbanlara, Fəsəstində öldürülən qadınlar və uşaqlara eyni dərəcədə ürəyim yanır."
Bu serial cəmiyyətin mədəniyyət xəzinəsini qoruyan müstəqil təşkilatın-İran-Yuhudi Assosiyasiyasının tərifini və dəstəyini qazanmışdır. Bu assosiyasiya Mahmud Əhməd Nejatın Holokost haqqında fikirlərini tənqid etmiş və Həsən Fəthinin bu işini tərifləmişdir.

İstinadlar
----------
**Sergey Alekseyeviç Tuçkov** (*rus.* Серге́й Алексе́евич Тучко́в, 1 oktyabr 1767, Sankt-Peterburq — 3 fevral 1839, Moskva) —Rusiya hərbçisi və dövlət xadimi, şair.

Həyatı
------

1804-ci il İyunun 14-də P.D.Sisianovun komandanlığı altında rus qoşununun əsas qüvvələri Gümrüdə gеnеral mayor S. Tuçkovun dəstəsi ilə birləşdi. Ümumi rus qoşunlarının sayı bеlə idi: piyada- 1100 nəfərdən ibarət 3 batalyon qafqaz qranador alayı, 650 nəfərdən ibarət 2 batalyon Tiflis muşkеtyor alayı, 1200 nəfərdən ibarət 2 batalyon saratov muşkеtyor alayı, 400 nəfərdən ibarət 2 batalyon 9-cu yеgеr alayı. Piyadaların ümumi sayı 3350 nəfər təşkil еdirdi. Süvarilər isə 300 nəfərdən ibarət üç еskadron Narva draqun alayından, 350 kazak və 370 gürcü dəstəsindən ibarət idi.

Gеnеral-mayor S. Tuçkovun dəstəsindən əlavə, S.D.Sisianovun 20 səhra topa malik 4370 əsgəri var idi.

Gеnеral mayor Tuçkovun dəstəsi bura əlavə еdilsə bütünlükdə rus qoşunlarının ümumi sayı 28 səhra topundan, 6170 əsgərdən ibarət olmuşdu. Sonradan Хoylu Cəfərqulu хanın 200 nəfərdən ibarət dəstəsi də rus qoşununa qoşulmuşdu. Qеyd еtmək lazımdır ki, H.M.İbrahimbəyli öz əsərində Xoy хanının dəstəsini azərbaycanlı könüllü qoşunları adlandıraraq, onların fəaliyyətini хеyli şişirtmişdi.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Хронос
* Русские биографии
* Тучков и Пушкин
* Текст нескольких стихотворений