recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Axım
----

Yağış və qar sularının su hövzələrinə və relyefin çökək yerlərinə axması:

1. yer səthi ilə-səthi axım, torpağın altı ilə — yeraltı axım;
2. müəyyən vaxt ərzində çay məcrası ilə axan suyun miqdan.

Axım xəritələri
---------------

Axımın istənilən ərazidə paylanmasını səciyyələndirmək üçün axım modulu və ya axımın layı izoxətt xəritələrindən istifadə olunur. Bu xəritələr çay hövzəsinin iqlim, coğrafi şəraitindən asılı olaraq tərtib edilir. Xəritələri tərtib etmək üçün əvvəlcədən toplanmış faktiki məlumatlar əsasında ayrı-ayrı çay hövzələri və onların hissələrinə aid axım normalarının qiymətləri hesablamr. Alınmış qiymətlər xəritə üzərində həmin ərazilərin ağırlıq mərkəzlərində qeyd edilir. Axım normasına dair eyni qiymətli nöqtələr səlis əyri ilə- izoxətlərlə birləşdirilir.

Axım modulu
-----------

Çay hövzəsinin səthindən vahid zamandakı axımın orta miqdarı, L (san-kv km) ilə ifadə olunur. Eroziya prosesini səciyyələndirmək üçün çay şəbəkəsində aylıq, mövsümi, yaxud illik sülb axımı. Bəzən eroziya modulu da adlanır. Eroziya modulu (asılı materialların axım modulu) 1 kv km sutoplayıcı sahədən axan sülb axının tonla miqdarıdır.

Axımın əsrlik dəyişməsi
-----------------------

Müxtəlif iqlim epoxalarını əhatə edən dövrlər ərzində çayın sululuğunun dəyişməsi (məsələn, dördüncü dövr ərzində buzlaqların inkişafı və yoxa çıxması ilə əlaqədar).

Axımın həcmi
------------

Müəyyən vaxt ərzində hər hansı stvordan axan suyun miqdarı. Həmin vaxt ərzində orta axımı saniyələrə vurmaqla və ya keçən vaxt ərzində hiqroqrafın sahəsini təyin etməklə hesablanır, kub m və ya kub km-la ölçülür.

Axımın itməsi
-------------

Müəyyən əraziyə düşən yağıntıların həmin ərazi ilə çaya axan suyun fərqi. Buxarlanmaya və torpağa hopmasına itirilən suyun cəminə bərabərdir.

Axımın nizamlanması
-------------------

Yamaclarda axımın maksimum zəiflədilməsi və torpağa hopdurulması üçün həyata keçirilən müxtəlif tədbirlər sistemi. Axımın nizamlanması üçün yamaclarda müxtəlif aqrotexniki, fitomeliorativ tədbirlər həyata keçirilir, hidrotexniki qurğular tətbiq edilir.

Xarici keçidlər
---------------

* Respublika çaylarında yaz-yay gursululuq dövrünün axım proqnozu açıqlanıb

Həmçinin bax
------------

* Bioloji axım

İstinadlar
----------

1. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət, Bakı 2008
**Bill Dük** (26 fevral 1943) — 26 fevral 1943-cü ildə Poukipzi şəhərində (Nyu-York ştatı, ABŞ) anadan olub. Etel Luis və Uilyam Henri Dük (böyük) ailəsində anadan olub. Datçess Kommuniti kollecində aktyorluq və yazıçılıq üzrə təhsil alıb. Daha sonra aktyor sənətinin incəliklərini Boston Universitetində, ardınca Nyu-Yorkun Universiteti nəzdində Tiş ali məktəbində və Amerika Kino-İncəsənət İnstitutunda mənimsəyib.

Xarizmatik xarici görünüş və ədaya malik aktyoru, rejissorlar başlıca olaraq döyüş filmlərinə çəkib. Çəkildiyi lentlərdə daha çox mənfi obrazlar yaradıb. 80-ci illərdə ABŞ teleməkanında bir sıra səs-küylü seriallara, o cümlədən "Hill-Strit blüzü" və "Mayami Polisi" seriallarına rejissorluq edib.

Kinoda aktyor debütü 1976-cı ildə baş tutub. "Avtoyuyucu" adlı filmdə radikal müsəlman inqilabçı Əbdül Məhəmməd Əkbər roluna çəkilib. 1980-ci ildə "Amerikalı jiqolo" melodramında homoseksual sutenyor rolunu oynayıb. Yekəpər afroamerikalı aktyorun boyu 194 sm-dir. Kinoda onu məşhur edən rollar "Kommando", "Yırtıcı" və "Motor ləqəbli Cekson" filmlərində oynadığı rollar sayılır.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Aktyor** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
**Brüqqen** və ya **Bergen yatağı** — Ticarət binaları kompleksi. Norveçin Bergen şəhərinin mərkəzində yerləşir. 1979-cu ildə YUNESKO-nun Dünya İrsi Siyahısına əlavə edilib.

Haqqında
--------

1360-cı ildə Berqendə qazin birliyinin nümayəndəliyinin yaranması ilə şəhər önəmli ticarət mərkəzinə çevrilir. İnzibati binalarda Avropanın bir sıra şəhərlərindən, xüsusi ilə də Almaniyadan bir çox işçilər gəlirdi. Onların anbarları mallarla, ən çox da Norveçdən gələn balıq və Avropadan gələn buğda ilə dolu idi.
Berqen şəhəri tarix boyu bir çox yanğınlara məruz qalıb. Çünki buradakı evlərin çoxu ağacdan tikilmişdi. Hal-hazırda Brüqqendə 4-ə yaxın tikili 1702-ci ildən qalıb. Həmçinin XV əsrə məxsus daş anbarlar da var. Amma, əvvəlki anbarlar və inzibati binalar yanıb. Brüqqebin qalan hissəsi isə daha yeni tikilən binalardan ibarətdir. Tikililərin bir çoxu 1955-ci ildə yanğın zamanı məhv olub. Sonralar həmin ərazidə arxeoloji heykəllərdən ibarət Brüqqen muzeyi tikilib. Həmçinin, burda qədim taxta evlər də var. Muzeydə 1955-ci ildə tapılan mixi yazıları ilə taxta və sümük üzərində yazılan, "Brüqqen yazıları" adı ilə tanınan tapıntıları var. Bu gün Brüqeninn binalarında turistik və suvenir mağazaları var. Həmçinin restoranlar, kafelər və muzeylər də fəaliyyət göstərir. 1955-ci ildəki yanğından sonra qalan tikililər isə rəssamlar üçün emalatxana kimi istifadə edilir.

Brüqqenin mənzərəsi

Xarici keçidlər
---------------

* Brüqqen - Norveçin ən yaxşı yeri
* Brüqqendəki Brüqqen (Norveç) Tətil-Səyahət Video Bələdçisi
* Brüqqen - YUNESKO Dünya İrsi

İstinadlar
----------

1. ↑  "Bryggen" (*ing.* ). unesco.org. 2019-11-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 noyabr 2019.
2. ↑  *Camilla Ahamath.* "Bryggen er mer enn bergensere flest ser". bt.no. 18 avqust 2014. 2019-11-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 noyabr 2019.
3. ↑  "Brüqqen haqqında məlumat" (*türk.* ). norvecsomonu.com. 16 noyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 noyabr 2019.
4. ↑  "Брюгген" (*rus.* ). tonkosti.ru. 2019-11-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 noyabr 2019.
5. ↑  *Микаэль Лунде.* "Укромные уголки набережной Брюгген" (*rus.* ). visitnorway.ru. 16 noyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 noyabr 2019.
**Bilgəh məscidi** və ya **Leyla xanım məscidi** — Abşeronda Şirvanşahlar dövrünə aid məscid.

Haqqında
--------

Məscid-Leyla Xanım ziyarətgahı Bakının Bilgəh kəndindədir.VII İmamımız Həzrət Museyi Kazım əleyhissəlamın qızı Leyla xanım ziyərətgahının memarı Mahmud İbn Səidi olub. II Fərruxzaad İbn Əxsitan VIII əsrdə Şirvan şah tərəfindən 1281-1282-ci illərdə inşa edilib. 
Əsas ibadət zalının sahəsi 12x12 metrədir. Yonulmuş sal daşlardan tikilib. Əsas giriş qapısından içəridə dəhliz yerləşib. Dəhlizin sağ və sol tərəfində yardımçı otaqlar yerləşib. İbadət zalı iki hissəyə-kişilər və qadınlar şöbəsinə ayrılıb. Qadınlar şöbəsi iki mərtəbəlidir. Hər mərtəbənin sahəsi 36 kvadratmetrdir. Tavan sütunlar üzərində dayanıb. Sütunlar tağlarla bir-birinə birləşib. Yerdən tavanadək hündürlüyü 7 metr, yerdən günbəzədək isə 10 metrdir. Günbəzdə iki gözlük qoyulub. Mehrabı üzərində ərəb dilində daş kitabə həkk olunub.Sovetlər dövründə bağlanaraq anbar kimi istitadə olunub. 1989-cu ildə təmir olunaraq fəaliyyəti bərpa edilib.Təmir-bərpa işləri zamanı məscid üçün eyvan da tikilib.

İstinadlar
----------

1. 
2.
**Creme Puff** (azərb. *Krim Paff*, *ing.* Creme Puff; 3 Avqust 1967, Austin, Texas, ABŞ - 6 Avqust 2005, orada.) — 38 il 3 gün yaşayan bir pişik. Ginnesin Rekordlar Kitabına 2010-cu ilə qədər qeydə alınan ən uzun ömürlü pişik kimi daxil edilmişdir  .

Dünyanın ən uzun ömür sürən pişiyinin İngiltərənin Cənubi Uelsdəki Lanelli şəhərində yaşayan Luci adlı bir pişik olduğu iddia edilirdi. O, 2015-ci ildə 43 yaşında öldü, ancaq bu rekord təsdiqlənməmiş və Ginnesin Rekordlar Kitabında qeyd olunmamışdır .

Ceyk Perri və pişikləri
-----------------------

Krim Paff, sahibi Ceyk Perri ilə birlikdə ABŞ-nin Texas, Ostin (Austin)  şəhərində yaşayırdı. Perri ayrıca Granpa Reks Allen adlı bir Sfinks pişiyinə də sahib idi. Granpa'nın 1964-cü ildə Parisdə doğulduğuna və 1998-ci ildə 34 yaş 2 aylığında öldüyünə inanılır. Pişik ölümündən sonra 1999-cu ildə "Cats and Kittens" jurnalı tərəfindən "İlin pişiyi" adına layiq görülmüşdür. Granpa əvvəllər rekordu Krim Paff tərəfindən qırılana qədər ən uzun ömür sürən pişik kimi Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüşdür. Bir çox mütəxəssisin fikrincə, Perri pişiklərinin uzun ömür sürməsinin sirri, digər şeylər arasında bekon, yumurta, qulançar və brokkoli daxil olan xüsusi pəhrizləridir  .

Krim Paff ədəbiyyatda
---------------------

Yazıçı Barbara Brady, qəhrəmanlarından biri Krim Paff  olan «Once Upon A Hunch» adlı roman yazıb.

Həmçinin bax
------------

* Kuki (kakadu)

Qeyd
----

1. 1 2  Guinness World Records 2010. Bantam; Reprint edition. 2010. 320. ISBN 978-0553593372.. — «The oldest cat ever was Creme Puff, who was born on August 3, 1967 and lived until August 6, 2005--38 years and 3 days in total.».
2. ↑  "Старейшей в мире кошке исполнилось 39 лет". 2021-11-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-25.
3. ↑  Hugs for Cat Lovers. Howard Books (ing.)az.. 2008. 88. ISBN 978-1416557050.
4. ↑  *Barbara Brady.* Once Upon a Hunch: Success Begins When One Follows a Hunch Based on Love. iUniverse, Inc. (ing.)az.. 2006. 97. ISBN 978-0595410378.

İstinadlar
----------

* South Paws, Jake Perry və pişikləri haqqında sənədli film
**Eritrin – Co3 [AsO4]2 • 8H2O** — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: nadir.

Xassələri
---------

Rəng – moruğu-qırmızı, şaftalı kimi qırmızı, tünd çəhrayıdan açıq-çəhrayıyadək, nadir hallarda – ağ, boz; Mineralın cizgisinin rəngi – çəhrayıdan ağadək; Parıltı – şüşə, ayrılma müstəvilərində sədəfi, torpaqvari aqreqatlarda – donuq; Şəffaflıq – yarımşəffafdır, kristalları şəffafdır; Sıxlıq – 3,0-3,1; Sərtlik – 1,5-2,5; Ayrılma – {010} üzrə tam mükəmməl; Sınıqlar – pilləlidən tikanlıyadək; Morfologiya – kristallar: prizmatik, iynəvari, lövhəyəbənzər; Mineral aqreqatları: radial-şüalı, torpaqvari kütlələr, ulduz şəkilli, kürə- və böyrəkvari əmələgəlmələr, qabıqlar, qaysaqlar – «kobalt çiçəkləri», smaltin üzrə psevdomorfozalar.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Tipik törəmə mineral olub, Co arsenidlərinin aşınması nəticəsində əmələ gəlir və kobalt və kobaltlı filiz yataqlarının oksidləşmə zonasında müşahidə edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: farmakolit, kobaltin, smaltin, annabergit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Bu-Azzer (Mərakeş); İran; Ak-Ciqla (Orta Asiya); Vittixen, Şneerberq (Almaniya); Kobalt (Kanada) və b. Azərbaycanda Şimali-Daşkəsən kobalt, Şimal-Şərqi- və Cənubi-Daşkəsən dəmir filizi (Daşkəsən filiz rayonu) yataqlarında qeyd edilir.

Tətbiqi
-------

Kobalt filizləşməsinin indikatorudur.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Ralph J. Nikischer T. Mineralogy H. I. o.* Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.

Mənbə
-----

* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Britannica (onlayn) · Brockhaus · Universalis |

* Erythrine
* THE MINERAL ERYTHRITE
**Kobe limanı** — Hanşin Sənaye Bölgəsində yerləşən Keihanşin ərazisindəki Hyoqo prefekturasındakı Kobe şəhərində Kansa Yaponiyanın dəniz limanıdır. Rokkonun dağı ətəyində yerləşən düz ərazilər məhduddur və Port adası, Rokko adası, Kobe hava limanı və digərlərini yaradılması üçün süni adaların konstruksiyaları həyata keçirilir.

Tarixi
------

Kobe limanının səmadan görünüşü
Orta əsr dövründə liman Hyoqo no Tsu (*yap.* 兵 庫 津) kimi tanınırdı.

1858-ci ildə Amiti və Ticarət müqaviləsi Hyoqqo limanını əcnəbilərə açdı.

İkinci Dünya müharibəsi sütunlarından sonra Müttəfiq Qüvvələri, daha sonra Birləşmiş Ştatların Qüvvələri tərəfindən işğal edildi. (Sonuncu 1973-cü ildə dönmüşdür.)

1970-ci illərdə liman dünyadakı ən çox konteynerləri idarə etdi. 1973–1978-ci illərdə dünyanın ən sıx konteyner limanı idi.

1995-ci ildə Böyük Hanşin zəlzələsi nəticəsində limanın şəhər hissəsinin çoxunun məhv edildi və oradakı obyektlərin və xidmətlərin çoxununun fəaliyyətinin dayandırılmasından sonra təxminən 10 trilyon yen və ya 102,5 milyard dollar həcmində zərərl hesablandı və bu Yaponiyanın ÜDM-lərinin 2,5 faizini təşkil edərdi. Kobe sahəsindəki əmlakın yalnız 3% -i zəlzələnin sığortası ilə əhatə olunduğuna görə, itkilərin əksəriyyəti sığortalanmadı, Tokioda isə 16% idi.

Kobe zəlzələdən əvvəl dünyanın ən işlək limanlarından biriydi, lakin təmir və yenidən qurulmasına baxmayaraq, Yaponiyanın əsas yük gəmisi kimi əvvəlki statusunu heç vaxt geri almamışdır. Yaponiyanın dördüncü işgüzar konteyner limanı olaraq qalır.

Harborland — Mereken Parkı gəmi Nautica gəmisi ilə görüntüsü.

Avadanlıqları
-------------

* Konteyner kayutu: 34
* Ərazi: 3.89 km²
* Maksimum layihə: 18 m

### Ictimaiyyət üçün əyləncə obyektləri

* Meriken Parkı
* Kobe Limanı Qülləsi
* Harborland

Kobe limanını tərk edən Amsterdam kruiz gəmisi

Sərnişin xidmətləri
-------------------

Cənubi Koreya, Busan, həftədə iki dəfə

Şanxay, Çin: həftədə bir dəfə

Tianjin, Çin: həftədə bir dəfə

Kruiz limanı
------------

Kobe həmçinin müəyyən kruiz gəmiləri üçün bir ev limanıdır. Limana yan alan kruiz xətləri, Holland America Line və Princess Cruise Line kimi növlərdir.

Həmçinin bax
------------

* Kobe

İstinadlar
----------

1. ↑  "Archived copy" (PDF). Archived from the original (PDF)on October 27, 2007. Retrieved October 26, 2009.
2. ↑  American Association of Port Authorities Arxivləşdirilib 2008-12-21 at the Wayback Machine — "World Port Rankings 2006", retrieved April 15, 2008

Xarici keçdilər
---------------

* Kobe liman və sığınacağının ofisi
**Skagerrak** — Skandinaviya yarımadasının Norveç sahilləri və Yutlandiya yarımadasının arasında yerləşən boğaz. Kattegat boğazı ilə birlikdə Şimal dənizini Baltik dənizi ilə birləşdirir. Uzunluğu 240 km, eni 8090 km. Norveç çökəkliyində dərinliyi 700 metrə çatır.

Boğaz suyunun duzluluğu 30‰. Flora və faunası zəngin sayılır, və onların 2000 dəniz növü vardır.

Skaggerak hər iki dünya müharibəsi zamanı Almaniya üçün strateji əhəmiyyətli mövqeyi idi. Birinci dünya müharibəsi zamanı ən iri dəniz döyüşlərdən biri Yutland döyüşü burada baş verib. Boğazda nəzarəti əlinə keçirtmək üçün, İkinci dünya müharibəsi zamanı Almaniya Norveçə və Danimarkaya hücumu etmişdi.

Adı
---

Həm Skagerrak, həm Kattegat holland məşəli sözlərdi: holland dilindən Skagerrak təxminən *Skagen kanalı* kimi tərcümə olunur. Boğazı Skagen şəhəri əhatə edir, bu şəhər Danimarkanın şimall qurtaracağında yerləşir. Sözün "*rak*" hissəsi "düz su yolu" deməkdi. Bu söz hissəsinin əsas mənəbəyi proto-hind-avropa dilindən götürülüb. *Rak* həm müasir isveç dilində, həm norveç dilində "düz" (səmt mənasında) deməkdi. Bu sözün
müasir danimarka dilində olan ‘rak’ (yəni qara və ya tör-töküntü) sözlə əlaqəsi olduğuna heç bir sübüt yoxdu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Nudansk Ordbog (1993), 15th edition, 2nd reprint, Copenhagen: Politikens Forlag, entry *Skagerrak*.
2. ↑  Den Store Danske Encyklopædi (2004), CD-ROM edition, Copenhagen: Gyldendal, entry *Skagerrak*.
**Skanleyt** (*ing.* scanlate, scanlation) — komikslərin, çox vaxt manqanın başqa dilə həvəskarlar tərəfindən tərcüməsi. İngilis dilindəki *"Scanning"* və *"translating"* sözlərinin birləşməsindən yaranıb. Sözün etimologiyası prosessi yaxşı təsvir edir: həvəskar qrup sevdiyi manqanın hər səhifəsini skan edib "buludlara" tərcümə olunmuş mətni əlavə edir.

Skanleytləri bir növ manqanın fansabı adlandırmaq olar, həm də ki, bəzi fansab qrupları həm anime, həm də manqanı tərcümə edirlər.

Əvvəllər skanleyterlar manqaların orijinal skanı ilə məşğul idilər, lakin sonradan hüquqi olaraq şübhəli sayılan bu işdən çəkildilər. Hal-hazırda belə bir yazılmamış qanun var - manqa rəsmi olaraq bu dildə dərc olunmayıbsa onun bu dildə skanleytlərinin paylaşmasına göz yumulur. Lakin manqa rəsmi olaraq dərc olunduğu andan skanleytlərin istehsalı dayandırılmalıdır, bu qaydalara həm rəsmilərin, həm də skanleyterlərin riayət edilməsi manqa cəmiyyəti tərəfindən nəzarət olunması gərək sayılır. Həm də skanleytlərə maraq həmin manqanın populyar olub olmadığına işarə edərək bəzən rəsmilərin onu tərcümə etmək lazım olduğunu bildirir.

Həmçinin bax
------------

* Fansab
* Otaku

Mənbə
-----

* *Алексей Караулов.* "Сканлейтеры". Аниме: На злобу дня (rus). Мир фантастики. 2011-08-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-05-03.

| ⛭Anime və manqa |
| --- |
| Portal Portal • Wikiquote pageVikiSitat |
| Anime | 
* Tarix
* Sənaye
* Anison
* Fansab
* Fandab
* OVA
* ONA
* Kateqoriya

 |  |
| Manqa | 
* Docinşi
* Manqaka
* Skanleyt
* Tarix
* Kateqoriya

 |
| Məqsədli auditoriya | 
* Kodomo
* Şoco
* Cosey
* Şonen
* Seynen

 |
| Mövzu | 
* Bara
* Eççi
* Harem
* Hentay (eroquro, futanari, lolikon, şotakon, tentakli)
* İsekay
* Maho-şoco
* Meka
* Spokon
* Sentay
* Şonen-ay
* Takusatsu
* Yaoy
* Yuri

 |
| Video oyunlar | 
* Eroqe (BL oyunu, Otome oyunu)
* Vizual roman

 |
| Otaku mədəniyyəti | 
* AMV
* Anime festivalı
* Fanservis
* Kospley
* Moe
* Terminlər

 |
| Commons page VikiAnbar |
Hindistan kobrası
**Kobra effekti** bir vəziyyətin xarakteristikası üçün tətbiq edilən idiomatik ifadədir, hansı ki, hər hansısa bir problemin həll edilməsi üçün qəbul edilmiş qərar bu problemi həll etmir, və birbaşa əksinə hədəflərə nəticəyə tez-tez aparır.

"Kobra effekti" termini Hindistanda, ingilis müstəmləkə dövründə yaranıb. İngilislər, həddindən artıq kobra çoxalmasını aşkar etmişdilər. Qubernator zəhərli heyvanlardan qurtulmaq üçün, hər ilan başına görə mükafat təyin etmişdi. Əvvəlcə, onları məhv etməsindən sonra, ilanların miqdarı tez azaldı. Ancaq sonra hindlilər tez uyğunlaşdılar: mükafat almaq üçün, kobraları yetişdirməyə (saxlamağa) başladılar. Sonda, öldürülmüş kobra üçün mükafat ləğv ediləndən sonra, ilan saxlayanlar, qiymətdən düşmüş ilanları iradəyə buraxmışdılar, və məlum oldu ki, zəhərli kobraların miqdarı yalnız azalmadı, hətta artdı.

Analoji vəziyyət Vyetnamda, fransız müstəmləkə idarəsi dövründə, Hanoy şəhərində yaranmışdı. Onda müstəmləkə hakimiyyəti, hər öldürülmüş siçovula görə mükafat ödəyərək, siçovulların məhv edilməsi proqramını hazırladı. Nəticədə, əhali, qazanmaq üçün, siçovulları yetişdirməyə (saxlamağa) başladı.

Daha bir nümunə: sərçələrin məhv edilməsi. Bu, Çində, *Great Leap Forward* siyasət çərçivəsində, təşkil edilmiş, kənd təsərrüfatı zərərvericilərə mübarizə üzrə genişmiqyaslı kampaniyadır. Sərçələrin məhv edilməsi, ekoloji balansın ağır pozmalarına gətirib çıxarddı – məhsulları qıran həşəratların əhalisi kəskin artdı. Volüntarist eksperimentlər, kollektivləşdirilmə ilə birləşərək, böyük aclığa səbəb gətirdi.

Məşhur alman iqtisadçısı, Horst Siebert, öz kitabında, iqtisadiyyat və siyasət sferalarında çox nümunə gətirir, nə vaxt ki, hakimiyyət, nizama salmaları tədbir görərək, o şəxslərin gələcəkdə verilən reaksiyalarnı tam ölçüdə nəzərə almırdılar. Problemin yaxşı analizi olmadan qəbul edilən qərarlar, və arzu olunan nəticəyə çatmayanlar, "kobra effekti" adını almışdılar.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Буренин А.* "Эффект кобры. Целеполагание – стержень бюджетной политики" (rus). Политический журнал. 2012-09-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-01-03.
2. ↑  *Хорст Зиберт.* "Эффект кобры: Как избежать заблуждений в политике /Пер. с нем" (rus). М: Новое издательство, 2005. 2012-09-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-01-03.
3. ↑  *Vann, Michael G.* "Of Rats, Rice, and Race: The Great Hanoi Rat Massacre, an Episode in French Colonial History". French Colonial History. 4. 2003: 191–203. doi:10.1353/fch.2003.0027.
**Fransua Pöti de La Krua** (*fr.* François Pétis de La Croix, 1653[…], Paris – 4 dekabr 1713[…], Paris)—fransız şərqşünası.

Həyatı
------

Fransız şərqşünası Pöti dö la Krua 1653-cü ildə Parisdə anadan olub, 1713-cü ildə orada vəfat etmişdir.
Fransanın xarici işlər naziri Şarl Kolber tərəfindən Şərqə göndərilən Pöti dö la Krua Misirdə, İranda olmuş, sonra İstanbula gələrək Kiçik Asiyanı qarış-qarış gəzmişdir. Səyahət zamanı xalqların adət-ənənələrini, ədəbiyyat və incəsənətini dərindən öyrənmiş, əlyazmalar toplayıb Fransa Kral kitabxanasına gətirmişdir. Vətənə qayıdandan sonra Fransa dənizçilik nazirliyində tərcüməçi işləmişdir. 1692-ci ildə "Kollej Ruayal"da ərəb dili üzrə professor, bir neçə ildən sonra atasının vaxtilə kral sarayında tutduğu katib-tərcüməçi vəzifəsinə seçilmişdir. "İran sultanlarının və vəzirlərinin tarixi" (Paris, 1707), "Min bir gecə" (Paris, 1710–1712) əsərlərinin müəllifidir.
Atası Pöti Fransua məşhur fransız şərqşünası və alimi olub. 1622-ci ildə Parisdə anadan olmuş, 1695-ci ildə orada vəfat etmişdir.
İngilis mənşəli ailədə doğulmuşdur. Əmisinin yanında türk dili üzrə katib-tərcüməçi işləmişdir.
O, "Fransanın tarixi"ni türk dilinə tərcümə etmişdir. 1710-cu ildə "Böyük Çingiz xanın tarixi" kitabını yazmışdır. Peti Fransua "Türkcə-fransızca" və "Fransızca-türkcə" lüğətlərin müəllifidir. Bundan əlavə, kral kitabxanasında olan türk və fars əlyazmalarının kataloqunu tərtib etmişdir. Bu kataloq və lüğətlər bizim üçün dəyərli mənbələrdir.
Tədqiqatçının oğlu Fransua Pöti dö la Krua atasının təsiri altında şərqşünaslıqla məşğul olmuş, XVII əsrdə Fransada bir şərqşünas kimi məşhurlaşmışdır. O, "Min bir gecə" nağıllarını fransız dilinə tərcümə etmişdir.
Şərq folkloru ilə maraqlanan Pöti dö La Krua 1712-ci ildə Parisdə Şərq nağıllarını "İran nağılları" başlığı altın-da fransızca nəşr etdirmişdir. Peti dö la Kruanın nəvəsi Aleksandr Lui Mari (1698–1751) də şərqşünas idi. De La Krua nəsli şərqşünaslıqla məşğul olur, o cümlədən Azərbaycan ədəbiyyatı ilə də maraqlanırdı.
Peti dö La Krua Nizami Gəncəvinin "Yeddi közəl" poemasından gözəllərin Bəhrama söylədikləri hekayətlərdən (nağıllardan— Ə. Ç.) ikisini "İran nağılları" kitabına daxil etmişdir. "Xeyir və Şər" hekayəti Fransada daha tez yayılmışdır. Bəhramın saraya topladığı yeddi şahzadə qız, hərəsi bir fantastik rəvayət söyləyir. hekayətlər şahı əyləndirməklə bərabər, onu tərbiyələndirir, şəhvətdən uzaqlaşmağa, saf məhəbbət aşiqi olmağa çağırır. Nizami Gəncəvinin tərbiyəvi ideyaları Şərqşünas alimin, diqqətini cəlb etmiş, o, şairin əsərlərindəki bəşəri süjetləri fransız ədəbiyyatına gətirmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
2. 1 2  Beynəlxalq standart ad identifikatoru. 2012.
3. 1 2  François PÉTIS DE LA CROIX // NooSFere (fr.). 1999.
4. ↑  list of professors at Collège de France.

Həmçinin bax
------------
**Rai** (*ərəb.* راي‎‎‎ **raï**) — 1930-cu illərin başlığında Əlcəzairin Vahran (Oran) şəhərində yayılmış musiqi növü. Rai ərəb xalq musiqisinin, berberlər xalqının mahnılarının və bəzi fransız, ispan və afrika musiqi ənənələrinin birləşməsindən yaranıb. 

Bu növdə oxuyan müğənnilərə "çeb" (*shabab* yəni cavan) deyilər. Bu musiqi növü ilk növbədə yoxsul əhalinin arasında daha populyarlaşır və Əlcəzairin bir neçə şəhərlərinə yayılır. Ənənəvi rai ifaçıları kişilər olub, lakin XX əsrin sonunda qadın oxuyucularda peyda olmağa başlayır. Rai mahnıların mətnləri müxtəlif sosial məsələlərə tez-tez toxunurdular, o cümlədən anti müstəmləkə xarakteri daşıyırdılar və çox vaxt idarə rejimlərini tənqid edirdilər..

Yarandığı vaxtdan musiqi əvvəlcə fransız müstəmləkənin, sonra isə Əlcəzair hökumətinin senzurasının sərt təzyiq altında idi. Rai qarşı mənfi münasibətin yox olması və onun Əlcəzairdən başqa ölkələrə yayılması yalnız 1990-cı illərdə mümkün oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Gross, Joan, David McMurray, and Ted Swedenburg. «Arab Noise and Ramadan Nights: Raï, Rap, and Franco-Maghrebi Identities.» Diaspora 3:1 (1994): 3- 39. Reprinted in The Anthropology of Globalization: A Reader, ed. by Jonathan Xavier and Renato Rosaldo,
2. ↑  *Rod Skilbeck.* "Mixing Pop and Politics: The Role of Raï in Algerian Political Discourse". 2013-03-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 March 2008.
3. ↑  "Raï — Rebel Music from Algeria". 2012-03-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-01.
Futbolçu mövqelərində yarımmüdafiəçi
2 mümkün hücüm vəziyyətinə uyğun olaraq hücumameylli yarımmüdafiəçilər göy rənglə işarələnib
**Yarımmüdafiəçi** (ing. *Midfielder*; slenq: *halfbək*, ing. *half-back* — yarım-arxa) — futbolda oyunçunun hücumçu ilə müdafiəçi arasında tutduğu mövqe. Yarımmüdafiəçinin əsas vəzifəsi oyun zamanı situasiyadan asılı olaraq hücumçu və ya müdafiəçilərə kömək etməkdir.

Yarımmüdafiəçilər mövqe olaraq 4 yerə bölünür:

1)Dayaq yarımmüdafiəçiləri
2)Mərkəz yarımmüdafiəçiləri
3)Hücuma meyilli yarımmüdafiəçilər
4)Cinah yarımmüdafiəçiləri

Müdafiəyə meyilli (Dayaq) yarımmüdafiəçi
----------------------------------------

Bu mövqedə çıxış edən oyunçular dəstək oyunu ilə seçilir.Kağız üstündə baxsaq mərkəz müdafiəçilərinin önündə çıxış edirlər.Rəqibin ön xətt oyunçuları ilə birə-bir oynayan zaman dayaq yarımmüdafiəçiləri çox böyük rol oynayır.Belə oyunçulara müasir futbolda Carlos Casemiro,Sergio Busquets,Joshua Kimmich kimi oyunçuları örnək göstərə bilərik.Tarixdə isə Roy Keane,Patrick Vieira,Frank Rijkaard kimi oyunçular bu mövqedə çox möhtəşəm oyun sərgiləyib.

Mərkəz yarimmüdafiəçisi
-----------------------

Mərkəz yarimmüdafiəçiləri əlaqə oyununun yaradılmasında yaxından iştirak edən oyunçulardır.Meydanın mərkəzinə hakimlik edirlər.Pas səviyyələri yüksək səviyyədə olmalıdır.Geridən topu alaraq ön xəttə daşıyaraq epizodların yaradılmasında yaxından iştirak edirlər.Müasir futbolda Toni Kroos,Frenkie De Jong,Paul Pogba kimi oyunçuları nümunə göstərmək olar.Tarixdə Steven Gerrard,Frank Lampard,Andres İniesta,Xavi Hernandez kimi oyunçular adlarını bu mövqeyə həkk ediblər.

Hücuma meyilli yarımmüdafiəçi
-----------------------------

Əksər hallarda komandanın beyni sayılırlar.İnamlı Meydan görüşləri,pasları,zərbələri,oyun quruculuqları ilə seçilirlər.Yaradıcılıq səviyyələri yüksək səviyyədə olmalıdır.De Bruyne,Bruno Fernandes,Marco Reus; tarixdə isə Zinedine Zidane,Ronaldinho kimi oyunçular bu mövqedə çox üstün performans göstərməyi bacarıb.

Cinah yarımmüdafiəçisi
----------------------

Yarımmüdafiənin cinahlarında yer alan bu oyunçuların əsas hədəfi aut xəttinə paralel olaraq irəliləyib rəqib cərimə meydançasına qət etməyə çalışmaqdır.Cərimə meydançasına daxil olmağı bacarmadıqları zaman isə əksər hallarda meydanın mərkəzini düşünərək pas oyunu oynayırlar yaxud cərimə meydançası içinə asma ötürmə verirlər.Yannick Carrasco,İvan Perisic,Bukayo Saka bu mövqedə çıxış edirlər.Ryan Giggs,Pavel Nedved,David Beckham da bu mövqedə çıxış edib adını tarixə yazdırmış oyunçulardandır.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İdman** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


| ⛭Futbol mövqeləri |
| --- |
| Qapıçı  • Müdafiəçi  • Yarımmüdafiəçi  • Hücumçu |
**Camnaqar**, Navanaqar – Hindistanın qərbində, Qucarat ştatında şəhər.

Əhalisi
-------

Əhalisi 529,3 min (2011; aqlomerasiyada 614,3 min).

Coğrafiyası
-----------

Kathiyavar yarımadasında yerləşir. Nəqliyyat qovşağı. Aeroport. Camnaqarın avanportu Bedi şəhərdən 6 km-lik məsafədə, Kaç körfəzindədir.

Tarixi
------

Şəhərin əsası 1540-cı ildə Racəsthan hakimi Cam Raval tərəfindən qoyulmuşdur; 1948-ci ilə qədər Navanaqar racəliyinin paytaxtı olmuşdur. Dörd caynist məbədi (16–17-ci əsrlər) var.

Sənayesi
--------

Sənaye-ticarət mərkəzidir. İri neft emalı zavoddu var. Toxuculuq (pambıq, yun parçalar), şüşə-saxsı, metal emalı, rezin-texniki sənayesi müəssisələri fəaliyyət göstərir; avtomobil istehsal edilir. Bədii sənətkarlıq (bürünc və gümüşdən məmulatların hazırlanması, qızılı saplarla tikmələr və s.); qədim boyaqçı sənəti (bəndhani) inkişaf etmişdir. Camnaqar yaxınlığında, Pirotan mərcan adasıda Hindistanın yeganə dəniz milli parkı – Qalf-of-Kaç yerləşir; boksit çıxarılır.

Qalereya
--------

* Şri Bala Hanuman Sankirtan MandirŞri Bala Hanuman Sankirtan Mandir
* Xambalia darvazasıXambalia darvazası
* Safi qalasıSafi qalası
* Essar neft emalı zavoduEssar neft emalı zavodu

Həmçinin bax
------------

* Cammu
* Cammu və Kəşmir

Xarici keçidlər
---------------

* Camnaqar hakimiyyəti
* Camnaqarın turizm inkişafı

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  **Camnaqar/**/ Büssel – Çimli-podzol torpaqlar / baş red. M.K. Kərimov. — Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. — Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2014. — 25 cilddə. — V  cild. — Səhifələrin sayı:  592. — Səh.: 179. — 25 000 nüsx. — ISBN 978-9952-441-10-9.
**Sadıqov Rahim Fərahim oğlu** (1972, Masallı) — iqtisad elmləri namizədi, dosent, Bakı Biznes Universitetinin tədris işləri üzrə prorektoru.

Həyatı
------

Rahim Fərahim oğlu Sadıqov 1972-ci ildə anadan olmuşdur. 1979-cu ildə Bakı şəhəri 19 saylı orta məktəbə birinci sinifə getmiş, 1989-cu ildə Masallı şəhər 1 saylı orta məktəbini bitirmişdir. Rahim Fərahim oğlu Sadıqov həmin ildə Azərbaycan Neft-Kimya İnstitutunda məktəblilər arasında keçirilən ümumrespublika riyaziyyat olimpiadasında I dərəcəli diploma layiq görülmüşdür. O, 1989-cu ildə Leninqrad Maliyyə-İqtisad İnstitutunun Bakı Filialına (indiki Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinə) daxil olmuşdur və 1994-cü ildə oranı bitirmişdir.

1995-ci ildə Binəqədi rayon Vergilər İdarəsində böyük dövlət vergi müfəttişi vəzifəsinə təyin olunmuşdu. 1999-cu ilə qədər şöbə rəisi vəzifəsində çalışmışdır. 2000-ci ildə Naxçıvan Universitetində tədris hissəsinin müdiri kimi çalışmış, 2002-ci ildə "Firmadaxili planlaşdırmanın formalaşdırılması və təkmilləşdirilməsi məsələləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmiş və iqtisad elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. 2003-cü ildən 2006-cı ilədək Bakı Biznes Universitetində dekan müavini və dekan vəzifələrində çalışmış, 2006-cı ildən 2009-cu ilədək Azərbaycan Universitetində tədris hissəsinin müdiri kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2009-cu ilin sentyabr ayından etibarən Bakı Biznes Universitetinin tədris işləri üzrə prorektorudur.

Fəaliyyəti
----------

Rahim Fərahim oğlu Sadıqov 50-dən çox elmi məqalənin müəllifidir. O Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının İqtisadiyyat İnstitutunun doktorantıdır. Hal-hazırda "Sənaye müəssisələrində strateji idarəetmənin moderləşdirilməsi və inkişafı" mövzusunda doktorluq dissertasiyası üzərində çalışır. Doktorluq dissertasiya işi ilə əlaqədar dünyanın bir neçə ölkələrində; Avstriya, Almaniya, İsveçrə, Rusiya, Türkiyə, Tailand, Malayziya və başqa ölkələrdə ezamiyyətdə olmuş, bir sıra nəzəri və praktiki materiallarla tanış olmuşdur. 

Doktorluq dissertasiyasının yerinə yetirilməsi ilə əlaqədar 6 ay müddətinə Portuqaliyanın Viana do Kastello şəhərində Politexnik İnstitutunda ezamiyyətdə olmuşdur. Ezamiyyətdə olduğu müddətdə Portuqaliyada və İspaniyada dərs vəsaiti və monoqrafiyası çap olunmuşdur. Çalışdığı umiversitetin "Menecment" kafedrasında pedaqoji fəaliyyətlə məşqul olmaqla yanaşı, bu sahədə fundamental elmi araşdırmalar aparır. "Menecment" dərs vəsaitinin həm müəllifidir. Bundan başqa 2 dərs vəsaitinin, 3 monoqrafiyası nəşr olunmuşdur. 20-dən çox konfranslarda, elmi simpoziumlarda, beynəlxalq konfranslarda iştirak etmişdir. 2013-cü ilin mart ayında  Təhsil Nazirinin əmri ilə "Qabaqcıl təhsil xadimi" fəxri adına layiq görülmüşdür.

Ailəlidir. İki övladı var.

İstinadlar
----------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***İqtisadçı** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin*. |
Vikipediyada bu adlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Rahib.

**Rahib Əbiyev** (*Əbiyev Rahib Hidayət oğlu*; d. 1966. Həsənli, Cəlilabad rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ) — texnika elmləri doktoru, professor. Yakın Doğu Universitetinin kompüter mühəndisliyi kafedrasının müdiri.

Həyatı
------

Əbiyev Rahib Hidayət oğlu 1966-cı il yanvarın 8-də Azərbaycan Respublikasının Cəlilabad rayonunun Həsənli kəndində anadan olub. 1982-ci ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra M.Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutuna (AzNKİ, indiki Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti (ADNSU)) daxil olub. 1984-1986-cı illərdə həqiqi hərbi xidmətdə olub. 1989-cu ildə ali məktəbi "Sənaye istehsal proseslərinin avtomatlaşdırılması" ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 1990-1993-cü illərdə R.Əbiyev AzNKİ-nin avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemləri kafedrasında aspiranturada oxuyub, aspiranturanı bitirəndən sonra AzNKİ-nin "İstehsalatı intellektual idarəetmə sistemləri" elmi-tədqiqat laboratoriyasında işə başlayıb. 1997-ci ildə R.Əbiyev namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. Onun elmi
işi məlumatların işlənməsinin yeni metodlarının yaradılması və texnoloji proseslərdə mövcud olan dinamik obyektlərin eyniləşdirilməsi və onlara nəzarət üçün qurğular yaradılmasında bu metodlardan istifadə əsasında hazırlanmışdı. Nəzarət qurğularının yaradılmasında süni intellekt elementlərindən, o cümlədən qeyri-səlis məntiq və neyron şəbəkələri nəzəriyyəsindən istifadə edilmişdi. Dissertasiya müdafiə edəndən sonra R.Əbiyev AzNKİ-nın avtomatlaşdırılmış idarə sistemlərinin kafedrasının assistenti
kimi işləməyə başlayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bağıyeva, Mətanət.* Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar. Qısa bioqrafik məlumat kitabçası (PDF) (az.). Bakı: "Papirus NP". 2016. ISBN 978-9952-8299-1-4. 2017-10-21 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-10-21.
Bokser mühərriki
Yastı mühərrik olaraq da bilinən **bokser mühərriki** (boxer), yerə paralel olan porşenli daxili yanma mühərrikidir. Boksör mühərrikində silindrlər tək bir krank milinin hər iki tərəfinə 2 sıra qoyulur və beləliklə bütün porşenlərin hərəkətinin tək bir müstəvidə olmasını təmin edir.

Üfüqi formada porşenləri qarşılıqlı olan bu daxili yanma mühərrikinin patent hüququ 1896-cı ildə Karl Benz tərəfindən alınmışdır. Boxer mühərriklərinin pistonları üfüqi və qarşılıqlı düzülmüşdür və krank mili ortada və müştərəkdir. Bununla birlikdə, əksər vaxt bu mühərrikləri başqa bir mühərrik tipində olan və yenə də porşenləri qarşılıqlı, ancaq bu dəfə əks olan əks pistonlu mühərriklərlə qarışdırırlar. Bununla birlikdə, bu iki mühərrik növünün ən açıq fərqi, boxer mühərrikində müştərək və ortada olan krank milinin digər növdə ayrı (əsasən) və kənarda olmasıdır.

Alfa Romeo, Porsche, Subaru və Volkswagen kimi markaların bir müddət istifadə etdikləri və hələ də Porsche və Subaruda istifadə edilməyə davam edən bu mühərrik növü, dar yerdə minimum müqavimətlə maksimum güc əldə etmək üçün qısa piston çubuğunun istifadəsinə imkan verir. Lakin bu gün yüksək yanacaq sərfiyyatına görə bu mühərriklərə üstünlük verilmir. Bu yaxınlarda Subaru bir dizel boxer mühərriki inkişaf etdirməyi bacarmış və ilk olaraq Legacy modelində istifadə etmişdir.
**Büllur məscid** (malay Masjid Kristal) — Malayziyada Trenqanu sultanlığının Kuala Trenqanu şəhərində yerləşən məscid. Məscid Van Man adasında *İslam İrsi Parkında* yerləşir. Unikallığı ilə çox populyar olan Büllur məscid Malayziyada ən məşhur turizm yerlərindən biri kimi tanınır. Məscid 2006 və 2008-ci illər aralığında tikilib. Məscidin rəsmi açılışı Trenqanudan 13-cü Yanq di-Pertuan Aqonq olan Sultan Mizan Zaynal Abidinin iştirakı ilə 8 fevral 2008-ci ildə keçirilmişdir.

Məsciddə eyni vaxtda 1500-dən çox dindar ibadət edə bilər. Büllur məscidin tikintisində polad, büllur, şüşədən istifadə edildiyinə görə belə adlandırılır. Bu unikal struktur mavritan və qotik memarlıq elementlərin tətbiq edildiyi müasir üslubda yaradılıb. Böyük büllur çilçıraq əsas ibadət zalının mərkəzində yerləşir. Gecə vaxtı məscidin günbəz və minarəsi müxtəlif rəngli işıqların təsirindən rəngini dəyişir. Büllur məscid ölkənin birinci "intellektual" məscididir. Burada informasiya texnologiyaları infrastrukturu yaradılıb və WiFi əlaqəsi quraşdırılıb. Həmçinin bura gələn qonaqlar elektron Quran oxumaq üçün internet girişi ilə təmin edilirlər.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Crystal Mosque or Masjid Kristal (Malaysia)". 2021-10-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 may, 2015.
2. ↑  "MASJID KRISTAL (CRYSTAL MOSQUE)". 2021-05-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 may, 2015.
**İran Traktorqayırma Şirkəti** (*fars.* شرکت تراکتورسازی ایران‎, *ing.* Iran Tractor Manufacturing Company) — baş ofisi Təbrizdə yerləşən traktorqayırma şirkəti.

Zavod 1966-cı ildə Rumıniya ilə bağlanan dövlətlərarası müqavilə əsasında 1968-ci ildə yaradılıb. Zavodun ilk məqsədi tək və cüt differensial sürət qutusuna, 45-65 at gücünə malik 10000 ədəd traktor istehsal etmək idi. Təbriz traktor zavodu Yaxın və Orta Şərqin ən böyük traktor zavodudur. Burada istehsal, demək olar ki, bütünlüklə yerli ehtiyat hissələrinə əsaslanır.

1976-cı ildən Massey Ferguson tərəfindən ildə 13000 ədəd traktor yığılır. Hazırda şirkətin istehsal gücü illik 30000 ədədə qədər artıb.

1987-ci ildə zavod müxtəlif sənaye sahələri üçün tökmə məhsulları istehsal edə biləcək tökmə potensialının artırılmasna başladı. Hal-hazırda o, Orta Şərqdə ən böyük tökmə tutumu olan şirkətdir. 1990-cı illərdə zavod əsas məhsullarla yanaşı, kiçik yük maşınları və çənlər də buraxmağa başladı. Təbriz traktor zavodu, Rusiya və Türkiyədən tutmuş, Boliviya və Venesuelaya qədər traktor ixrac edir. İranın traktor tələbatının 95%-ni bu zavod ödəyir. Traktor zavodunun məşhur Traktor FK futbol komandası İranda Azərbaycan türklərinin qürur mənbəyidir.

Xarici keçidlər
---------------

* Arxivləşdirilib 2012-06-26 at the Wayback Machine;
*
Komposta
**Komposta** və ya **hoşaf**, meyvələri şəkər suyu ilə qaynatmaqla hazırlanan bir desert növüdür. Qurudulmuş meyvə ilə hazırlananına hoşaf, Slavyan ölkələrində təzə meyvə ilə hazırlananlarına isə kompot və ya komposta deyilir. Şəkərli şərbətdəki bütün meyvə parçalarından hazırlanan orta əsr Avropa mənşəli bir desertdir. Bütün meyvələr şəkər və ədviyyat ilə suda bişirilir. Sirop vanil, limon və ya portağal qabığı, darçın çubuqları və ya toz, mixəklər, digər ədviyyatlar, üyüdülmüş badam, qızardılmış kokos palması, şəkərli meyvə və ya kişmiş ilə qarışdırıla bilər. Komposta ya isti, ya da soyuq verilir.

Komposto sözü türk dilinə italyan dilindən, hoşaf isə fars dilindən gəlmişdir.

Desert, döyülmüş qaymaq, darçın və ya vanil şəkəri ilə doldurula bilər. Sirop XV əsrin əvvəllərində olduğu kimi armud kompotu üçün şərabla hazırlana bilər. Digər hazırlıqlar alkoqolun əlavə edilə biləcəyi suya batırılmış qurudulmuş meyvələr, məsələn kirş, rom və ya Frontignanın istifadəsindən ibarətdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2019-04-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-31.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2014-08-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-31.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-06-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-31.
İkinci Torun sülhü - Prussiya konfederasiyasının  səlibçilərə qarşı üsyanı nəticəsində başlanmış on üç illik müharibəni (1354-1466) yekunlaşdıran, 19 oktyabr 1466-cı ildə Tevton ordeni ilə Polşa krallığı arasında Torun şəhərində imzalanmış sülh müqaviləsi.

Sülh müqaviləsi haqqında
------------------------

Sülh müqaviləsi 3 perqament vərəqindən təşkil olunmuş 12 səhifəlik 456x296 mm. olçüdə dəftərdən ibarətdir. Mətn latın dilindədir. Mətndə 55 möhür, Roma papasının rəsmi nümayəndəsi general Rudolf Ryudeshaymın və xalq notariusları Yan Evix de Attendornun və Stanislav Franko Redkoviçin imzaları vardır..

Sülh müqaviləsinin şərtləri
---------------------------

Hər iki tərəf Roma papası II Pavel və Müqəddəs Roma imperatoru III Fridrix tərəfindən təsdiq edilmiş sülh müqaviləsinin şərtləri ilə razılaşdılar, lakin Polşa tərəfi israr etdi (Tevton ordeni də bu tələblə razılaşmağa məcbur oldu) ki, bu cür təsdiq olmadan da sülh müqaviləsi hüquqi qüvvəyə malikdir. 
Torun sülh müqaviləsinə əsasən Tevton ordeninin qərb mülkləri - Qdanskın sahilboyu əraziləri, Xelmin, Mixailov, Malbork, Elblonq torpaqları və Varmiya yepiskopluğu (knyazlığı) Polşanın tərkibinə keçirdi. Sonralar Tevton ordeninin bu əraziləri Polşa və ya Prussiya krallığı adlandırılmışdır. Malbork (Marienburq) itirildikdən sonra özünü Polşa kralının vassalı elan edən Tevton ordeninin paytaxtı Könisberq şəhəri oldu.

Mənbə
-----

* Górski K. Związek Pruski i poddanie się Prus Polsce. Zbiór tekstów źródłowych, Poznań 1949;
* Górski K. Uwagi o traktacie toruńskim 1466, «Zapiski Historyczne», t. 22, 1956, s. 63-67;
* *Biskup M.*, Traktat toruński 1466, Bydgoszcz 1966;
* *Hejnosz W.*, Traktat toruński z 1466 r. i jego prawnopolityczne znaczenie, «Zapiski Historyczne», t. 31, z. 3, 1966, s. 91-108;
* *Biskup M.*, Trzynastoletnia wojna z Zakonem Krzyżackim 1454—1466, Warszawa 1967;
* *Biskup M.*, Labuda G. Dzieje Zakonu Krzyżackiego w Prusach, Gdańsk 1986.

Xarici keçid
------------

* Высококачественное изображение договора Arxivləşdirilib 2009-12-15 at the Wayback Machine // Polska.pl
* Описание договора[*ölü keçid*] // Polska.pl  (pol.)
* Второй Торуньский мир // Torunski Serwis Turidtyczny  (pol.)
* Печати, привешенные к договору[*ölü keçid*] Polska.pl  (pol.)
* Текст договора // Torunski Serwis Turidtyczny  (pol.)

İstinad
-------

1. ↑  Прусская конфедерация состояла из городов: Гданьска (*alm.* Даньциг‎), Эльблонга (*alm.* Эльбинг‎), Хелмно (*alm.* Кульм‎) и Торунь (*alm.* Торн‎), а также прусского дворянства.
2. ↑  Описание договора[*ölü keçid*] // Polska.pl  (pol.)
**Varlam Şalamov** (*ing.* Varlam Tikhonovich Shalamov, *rus.* Варла́м Ти́хонович Шала́мов; 18 iyun, 1907–17 yanvar, 1982) — Görkəmli rus ədibi

Həyatı
------

XX əsrin lap əvvəllərində 1907-ci ildə anadan olub. Keşiş oğlu və yəhudi olduğu üçün Oktyabr inqilabından dərhal sonra Sibirə – üç illik sürgünə göndərilib. Cəzasını başa vurduqdan sonra Moskvaya qayıdıb, oxumaq istəsə də, siyasi dustaq olduğuna görə sənədlərini heç bir ali məktəbə verə bilməyib. Sərbəst kurslara gedib, ali məktəblərə qəbul olunmaq üçün təşkil edilmiş müsabiqəni qazanır, amma bundan xəbər tutan hökumət, Stalin əleyhinə təşkil olunmuş mitinqdə iştirak etdiyini bəhanə gətirərək, onu ömürlük sürgünə göndərir. Orda qaldığı müddət ərzində müxtəlif hekayələrdən ibarət "Sibir dəftəri" kitabını yazır.

Varlam Şalamov aradan uzun illər keçəndən sonra – ömür tükənənə yaxın, yəni 1982–ci ildə bəraət alır və bir qədər yaşadıqdan sonra vəfat edir. Ölümündən sonra – 1985-ci ildə yenidənqurma və aşkarlıq dövründə yaxın dostlarının təşəbbüsü ilə ilk kitabı – "Sibir dəftəri" çapdan çıxır.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118750836 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
2. ↑  The Fine Art Archive. 2003.
3. ↑  Varlam Shalamov // Encyclopædia Britannica (ing.).
4. ↑  CHALAMOV VARLAM // Encyclopædia Universalis (fr.). Encyclopædia Britannica.
5. ↑  "Baldırğan suyu (tərcümə Hüseynbala Mirələmov)". 2016-03-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-25.
**Talış kökyeyəni** (*lat.* Dorcadion (Cribridorcadion) talyschense) — Sərtqanadlılar dəstəsinə uzunbığlar fəsiləsinə aid növ. Kritik vəziyyətdədir. Təbii şəraitdə nəslinin kəsilməsi ehtimalı vardır. Azərbaycanın endemik canlısıdır.

Təsviri
-------

Bədəni 13,5 – 18,5 mm uzunluqdadır. Ətrafları və bığcıqlar qaradır. Qanadüstlükləri üzərində açıq rəngli 2 tam zolaq vardır. Bel və tikiş zolaqları dar, çiyin və kənar zolaqları isə enlidir. Ön döş çılpaq və kobud punktirlidir.

Yayılması
---------

Azərbaycanın cənub-şərqi (Zuvand Dövlət Təbiət Yasaqlığı)

Həyat tərzi
-----------

Taxıl bitkiləri ilə qarışıq kserofil bitkilərlə örtülmüş quru yamaclarda, az hallarda qumluqlarda, qumsal gilli və yüngül şoranlaşmış torpaqlarda yaşayırlar. Böcəklər apreldə müşahidə olunur və mayın axırı, iyunun əvvəlinə qədər yaşayır, taxılların kökləri ilə qidalanır və puplaşma torpaqda başa çatır. Pupları qışlayır. İldə bir nəsil verir. Böcəklər çəhrayı sığırçınlar tərəfindən yeyilir.

Sayı
----

1922-ci ildə A. V. Boqaçev tərəfindən Lənkəranda 3 fərd tutulmuşdur (AMEA Zoologiya institutunun kolleksiya fondunda saxlanılır). Son illərdə rast gəlinməmişdir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Böcəyin yaşadığı ərazilər mal-qara tapdağına məruz qalır. Bu ərazilərin insanlar tərəfindən şumlanması, əkilib becərilməsi böcəyin arealının daralmasına səbəb olur.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
--------------------------------------

Hirkan Milli Parkında qorunur.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
------------------------------------------

Böcəyin yaşayış yerlərinə mal-qaranın buraxılması, bu ərazilərin əkin yeri kimi istifadə edilməsi qadağan edilməlidir. Böcəyin sayi və yayılma arealı barədə yeni məlumatların əldə edilməsi üçün hər il yasayis ərazilərinə monitorinqlər təşkil edilməlidir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Плавильщиков Н.Н. Жуки-дровосеки \\ Фауна СССР. Насекомые – жесткокрылые, т. XXI, ч. 3, М.-Л.Изд. АН СССР, 1958, 591 с.;
2. ↑  Данилевски М.Л. Мирощников А.И. Жуки-дровосеки Кавказа (Coleoptera, Cerambycidae). Опеделитель. Краснодар, 1985, с. 327.

Ədəbiyyat
---------

1. Плавильщиков Н.Н. Жуки-дровосеки \\ Фауна СССР. Насекомые – жесткокрылые, т. XXI, ч. 3, М.-Л.Изд. АН СССР, 1958, 591 с.;
2. Данилевски М.Л. Мирощников А.И. Жуки-дровосеки Кавказа (Coleoptera, Cerambycidae). Опеделитель. Краснодар, 1985, с. 327.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Taksonomiya | EOL · GBIF · IRMNG |

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q14806645
* Wikispecies: Dorcadion talyschense
* BioLib: 197529
* EoL: 15876376
* GBIF: 5002117
* IRMNG: 10041951

 |
**Cüttərkibli cümlələr** — baş üzvlərin hər ikisinin iştirakı ilə qurulan sadə cümlələrə cüttərkibli cümlələr deyilir.

Ümumi məlumat
-------------

Cüttərkibli cümlələrdə adətən fikir predmeti mübtəda və ya mübtəda qrupu şəklində, fikir predmetinin hərəkət və əlaməti xəbər və ya xəbər qrupu şəklində ifadə olunur. Hər iki baş üzvün iştirakı ilə formalaşdığı üçün bu cür cümlələr cüttərkibli hesab olunur.Cüttərkibli cümlələrdə əksərən mübtəda məntiqi subyektə, xəbər məntiqi predikata uyğun gəlir. Cümlə genişlənmiş olduqda iki qütbə, iki zonaya — mübtəda və xəbər zonalarına ayrılır. Mübtəda ona aid olan üzvlə — təyinlə birlikdə mübtəda zonasını (və ya mübtəda qütbünü), xəbər ona aid olan üzvlərlə — tamamlıq, zərflik və təyinlə birlikdə xəbər zonasını (və ya xəbər qütbünü) əmələ gətirir.
Cüttərkibli cümlələrdə mübtəda (və mübtəda zonası) adətən "verilən"i, xəbər (və xəbər zonası) "yeni"ni bildirir, yəni söhbətin predmeti mübtəda və mübtəda zonası vasitəsilə, yeni məlumat isə xəbər və xəbər zonası vasitəsilə ifadə olunur.Cüttərkibli cümlələr dildə ən çox işlənən cümlə növüdür, ona görə də bədii əsərlərin dilində böyük üstünlük təşkil edir.Cüttərkibli cümlələrin qurulma şərtləri aydındır: hər iki baş üzvün iştirakı vacibdir. Lakin bəzən təkrara yol verməmək, fikri sadə, səlis və yığcam ifadə etmək üçün cümlələrin mübtədası buraxılır, mübtəda bilavasitə cümlədə iştirak etmir. Belə cümlələr təktərkibli deyil, cüttərkibli hesab olunur, çünki bu cür cümlələrin buraxılmış mübtədasını mətnə əsasən asanlıqla bərpa etmək olur. Cüttərkibli cümlələr sadə cümlənin əsas xüsusiyyətlərini özündə cəmləşdirən cümlə tipidir. Bu cür cümlələr feili və ismi xəbərli, təsdiq və inkar ola bilir.

Quruluşca növləri
-----------------

  

### Müxtəsər cüttərkibli cümlələr

Cüttərkibli cümlələr quruluşca müxtəsər və geniş olur. Müxtəsər cüttərkibli cümlələr yalnız baş üzvlərdən ibarət olur. Bəzən müxtəsər cüttərkibli cümlənin baş üzvləri ismi və feili birləşmələrlə ifadə olunur, cümlənin həcmi böyüyür, cümlə zahirən geniş cümləyə oxşayır, lakin müxtəsər olaraq qalır.

### Geniş cüttərkibli cümlələr

Geniş cüttərkibli cümlələrdə mübtəda və xəbərlə birlikdə ikinci dərəcəli üzvlər (vasitəsiz və ya vasitəli tamamlıq, təyin və zərfliyin hər bir növü) tək-tək işlənə bilər; eyni strukturda (mübtəda və xəbərin olması ilə) ikinci dərəcəli üzvlər iki-iki, üç-üç və daha çox sayda işlənə bilər və nəhayət, cüttərkibli geniş cümlələr bütün ikinci dərəcəli üzvlərin iştirakı ilə də qurula bilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Qəzənfər Kazımov.Müasir Azərbaycan dili.Sintaksis.Bakı,2000

Həmçinin bax
------------

Cümlə
**Burcayev Ramazan Hacı oğlu** — Hərbi Məhkəmələrin İşləri Üzrə Məhkəmə Kollegiyasının sədri.

Həyatı
------

15 avqust 1940-cı ildə Zaqatala rayonunun Mazıx kəndində anadan olub. Bakı Dövlət Universitetini bitirib. 1971-1972-ci illərdə təyinatla Azərbaycan SSR-nin Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Orqanları İdarəsində hakim-stajor.

O, uzun müddət Azərbaycanın məhkəmə-hüquq sistemində işləyib, 1972-1976-cı illərdə Balakən Rayon Xalq hakimi, 1976-1987-ci illərdə Ağdam Rayon Xalq Məhkəməsinin sədri, 1987-2000-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin hakimi, 1995 – 1998-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının üzvü, 2000 – 2007-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin sədrinin müavini, Hərbi Məhkəmələrin İşləri Üzrə Məhkəmə Kollegiyasının sədri, 16.07.2007-2010-cu illərdə isə Şəki Apelyasiya Məhkəməsinin sədri vəzifələrində çalışıb.

R.Burcayev 2010-cu ilin sonunda təqaüdə çıxıb.

10 dekabr 2012-ci ildə vəfat edib.

Ailəli idi.

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ali Məhkəmə sədrinin sabiq müavini vəfat edib". 2016-03-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-05-30.