recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Abbaszadə Bayraməli Abbas oğlu** (1869 – 4 iyun 1926, Bakı) — görkəmli mollanəsrəddinçi şair, "Qızıl qələmlər" ədəbi cəmiyyətinin üzvü (1919).

Həyatı
------

Bayraməli Abbaszadə 1869-cu ildə Cənubi Azərbaycanın Sərab mahalının Dünni kəndində rəncbər ailəsində anadan olmuşdur. İbtidai təhsilini kənd mollaxanasında almış, ilk satirik şerini "Mirzə Gülzar", "Gülzari-Sərabi" imzaları ilə yazmışdır. Sərabdan Bakıya ilk gəlişi XX əsrin əvvəllərinə təsadüf edir. Burada "Qafqaz Merkurisi" körpüsündə liman fəhləsi işləmişdir. İlk publisistik yazısını "Molla Nəsrəddin" səhifələrində "Hambal" ləqəbi ilə çap etdirmişdir (1906). Cənubi Azərbaycanda başlayan milli azadlıq hərəkatında iştirak etmək üçün Təbrizə getmişdir. Səttar xanın məşrutə hərəkatına qoşulması onun bir şair kimi formalaşmasına ciddi təsir göstərmişdir. Təbriz dövri mətbuatında "Azərbaycan" (1906), "Əncümən" (1907), "Mücahid" (1907), "Azad" (1907), "İttihad" (1908), "Naleyi-millət" (1908), "Müsavat" (1908), "İstiqlal" (1909), "Buqələmun" (1909) və s. qəzet və jurnallarda cəsur səttarxançıları tərənnüm, məşrutə hərəkatını ləkələyən ikiüzlü, satqın, xarici və daxili düşmənləri ifşa edən şerlərini dərc etdirmişdir.

1909-cu ilin aprelində təqib edildiyindən yenidən Bakıya qayıtmış, ömrünün axırınadək burada İçəri şəhərdə yaşamışdır. "Tazə həyat", "İttifaq", "Zənbur", "Səda", "Məzəli", "Məşəl", 1920-ci ildən sonra isə "Kommunist", "Yeni yol", "Yeni fikir", "Kəndçi qəzetəsi", "Molla Nəsrəddin" səhifələrində "Hambal", "Rəncbər-hambal", "Hambal Azərbaycani", "Hambali-Gülzari Sərabi", "Bayraməli Abbaszadə Hambal" və b. imzalar ilə əsərlərini çap etdirmişdir. Ədəbi dərnəklərdə fəal çalışmışdır. "Qızıl qələmlər" cəmiyyətinin üzvü olmuşdur. Zəngin ədəbi irs yaratmışdır. 1926-cı il iyunun 4-də uzun xəstəlikdən sonra Bakıda vəfat etmiş, köhnə Əhmədli qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur. 1970-ci ilin payızında Azərbaycanda şairin anadan olmasının 100 illik yubileyi təntənə ilə keçirilmişdir. Tanınmış ədəbiyyatşünas-alim, filologiya elmləri doktoru, professor Asif Rüstəmli "Tufanlardan keçən ömür" (Bakı, "Sabah", 1995,132 səh.) monoqrafiyasını görkəmli Mollanəsrəddinçi şair, hürriyyət fədaisi Bayraməli Abbaszadənin həyat və yaradıcılığına həsr etmişdir.

Əsərləri
--------

1. Seçilmiş əsərləri. Bakı: Azərnəşr, 1948, 104 səh.
2. Seçilmiş şerlər. Bakı: Azərnəşr, 1964, 124 səh.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""AZƏRBAYCAN ANTROPONİMİYASININ ƏSASLARI" - 17". zim.az. 2019-09-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-05-16.

Vikimənbədə ***Bayraməli Abbaszadə*** ilə əlaqəli məlumatlar var.

| ⛭Molla Nəsrəddinçilər |
| --- |
| Cəlil Məmmədquluzadə  • Ömər Faiq Nemanzadə  • Mirzə Ələkbər Sabir  • Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev  • Əli Nəzmi  • Əliqulu Qəmküsar  • Oskar Şmerlinq  • İosif Rotter  • Xəlil Musayev  • Məmməd Səid Ordubadi  • Mirzə Əli Möcüz  • Əzim Əzimzadə  • Əli Razi Şəmçizadə  • Bayraməli Abbaszadə  • Cəfər Cabbarlı  • Süleyman Məlikov |  |
**Bayrampaşa** (*türk.* Bayrampaşa) — İstanbul ilinin ilçəsi. Əhalisi 269,774 nəfərdir. Sahəsi isə 6,98 km²-dır.

Tarixi
------

İlk olaraq Bayrampaşa 1927-ci ildə Bolqarıstanda gələn immiqrantların yerləşmələri ilə oluşmuştur. İmmiqrantlar burada əkinçilik və heyvandarlıq dolanışıqlarını təmin edirdilər. Bu fermaların adları bunlardır:

* Velibey (Demirkapı)
* Ferhatpaşa
* Cicoz

1950 lere doğru gəlindiyində İstanbulun ən böyük 2. caddesi olan Vətən prospektinə doğru yerləşdikdən qısa bir müddət sonra əhali sürətli bir şəkildə artmıştır. Bayrampaşa may 1990 tarixinə qədər Eyüpte bir məhəllə olaraq kalmıştır.May 1990 tarixində isə mahal statusuna gəlmişdir.

Şəhristanı Dövrü
----------------

Bayrampaşa mahal dövründədir çox yükselmiştir.İlk kimi Böyük İstanbul Otogarı kuruldu.Ardından tərəvəz halı, metro mərkəzi, bir Post Office stansiyası, Bayrampaşa Həbsxana, Bayrampaşa Dövlət Xəstəxanası, Sağlamlıq Ocağı və dispanser qurulmuşdur.

İqtisadiyyat
------------

Bayrampaşa iqtisadiyyata ilk olaraq 1970 lerde ilk addımını atmıştır.1970 sonrası sənaye və ticarət sahəsində böyük addımlar atmıştır.Ticari sahədə Bayrampaşa, xüsusilə başçı olaraq xatırlanan Hüseyn Burg ilə böyük addımlar yapmıştır.İKEA, Carrefour, Bauhaus kimi böyük şirkətlər burada xidmətini açaraq Bayrampaşa müasir bir görünüşə soxmuşdur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| ⛭İstanbulun ilçələri |
| --- |
| Avropa tərəfi | 
* Arnavutköy
* Avcılar
* Bağçılar
* Bağçalıevlər
* Bakırköy
* Başakşəhər
* Bayrampaşa
* Beşiktaş
* Bəylikdüzü
* Bəyoğlu
* Böyükçəkməcə
* Çatalca
* Əyyubsultan
* Əsənlər
* Əsənyurd
* Fateh
* Güngörən
* Qaziosmanpaşa
* Kağıthanə
* Kiçikçəkməcə
* Sarıyer
* Silivri
* Sultanqazi
* Şişli
* Zeytunburnu

 |  |
| Asiya tərəfi | 
* Adalar
* Ataşəhər
* Bəykoz
* Çəkməköy
* Kadıköy
* Kartal
* Maltəpə
* Pendik
* Sancaqtəpə
* Sultanbəyli
* Şilə
* Tuzla
* Ümraniyyə
* Üsküdar

 |
**Vikiverilənlər** və ya **Vikiverilən** (*ing.* Wikidata) — Vikimedia Fondu tərəfindən idarə olunan və viki-səhifələrdə toplanmış verilənlərin mərkəzləşdirilmiş mühafizəsini təmin edən layihədir. Bu verilənlərə misal olaraq intervikiləri, statistik məlumatları (məsələn, doğum tarixi, əhalinin sayı və s.) göstərmək olar.

Layihə rəsmi olaraq 30 oktyabr 2012-ci ildə istismara verilmişdir. Layihə strukturuna və səhifələrin yaradılması texnologiyasına görə Commons layihəsinə bənzəyir. Vikiverilənlər bazasına müxtəlif dillərdə informasiya daxil etmək mümkündür.

Realizə mərhələləri
-------------------

Layihənin reallaşdırılması rəsmi olaraq 3 mərhələ üzrə həyata keçirilmişdir:

* Birinci mərhələ – intervikilərin mərkəzləşdirilmiş mühafizəsinin dəstəklənməsi (2013-cü ilin 6 mart tarixində bütün dil bölmələri üçün realizə olundu).

İstinadlar
----------

1. ↑  The Wikidata revolution is here: enabling structured data on Wikipedia. 2013.
2. ↑  .

Xarici keçidlər
---------------

* wikidata.org — Vikiverilənlər rəsmi saytı


Vikianbarda ***Vikiverilənlər*** ilə əlaqəli mediafayllar var.  

| ⛭Vikimedia Fondu |
| --- |
| **Layihələr** | Vikipediya, Vikilüğət, Vikikitab, Vikixəbər, Vikiversitet, Vikianbar, Vikisitat, Vikimənbə, Vikinövlər, Vikiverilənlər, Vikisəyahət, MetaViki |  |
| **Müəlliflər** | Cimmi Ueyls, Larri Senger |
Vikilüğət loqosu
**Vikilüğət (Wiktionary)** — izahedici məqalələr, tezauruslar və tərcümələrin saxlandığı saytdır. Bu layihə müxtəlif dillərdə hazırlanan azad lüğətlər üçün nəzərdə tutlmuşdur.

Layihə 2002-ci ilin dekabrında yaradılmış və hal-hazırda 170 dildə fəaliyyət göstərir. Ümumi halda, 01.10.2008-ci il tarixindəki məlumata əsasən 1,5 mln səhifəyə malikdir. Ən çox məqalə ingilis dilindədir. Daha sonra fransız, vetnam və rus dillərində daxil edilmiş məqalələr üstünlük təşkil edirlər. Bu dillərdən hər biri 100 mindən artıq məqaləyə malikdir.

Son zamanlar Vikilüğət layihəsi Vikimənbə ilə əlaqəli işləyir. Belə ki, Vikimənbə saytına istifadəçilər tərəfindən düzgün tələffüzü göstərən çoxlu sayda səs faylları yüklənmişdir və bu faylları artıq Vikilüğət vasitəsilə əldə etmək mümkündür.

Xarici keçidlər
---------------

* 


Vikianbarda ***Vikilüğət*** ilə əlaqəli mediafayllar var.

Həmçinin bax
------------

| ⛭Vikimedia Fondu |
| --- |
| **Layihələr** | Vikipediya, Vikilüğət, Vikikitab, Vikixəbər, Vikiversitet, Vikianbar, Vikisitat, Vikimənbə, Vikinövlər, Vikiverilənlər, Vikisəyahət, MetaViki |  |
| **Müəlliflər** | Cimmi Ueyls, Larri Senger |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Vikipediya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Başqırdıstan Respublikasının coğrafi mərkəzi** — ölkənin ucqar nöqtələrindən eyni məsafədə yerləşən, mərkəzi nöqtə. Başqırdıstanın coğrafi mərkəzi Qafuri rayonunun şimalında, Ağidel və Zilim çayları arasında, Erek kəndindən şərqdə, Arxangel və Karmaskalı rayonları sərhəddinə yaxın ərazidə yerləşir. Ufa şəhərindən 67,5 km məsafədə yerlkəşir

Bu nöqtə 2002-ci ildə Başqırdıstan Dövlət Universiteti Fiziki coğrafiya və Torpaq hidrologiyası kafedrasının müdiri, coğrafiya elmləri doktoru, professor Aufar Qareyev və kafedra asistenti Əzəmət Niqmatullin tərfindən müəyyən edilmişdir.

4 iyul 2009-cu ildə Şəjərə bayram günündə, yerli əhali tərəfindən xatirə oxu qoyulmuşdur. Abidədən bir qədər aralıda inanac xüsiusiyyəti daşıyan, yay daşı vardır.

Mənbə
-----

* "Volqaİnform" informasiya agentliyi
* В самом центре Башкирии установят стелу. Комсомольская правда. 8 июля 2009 г.
* Krasnousolsk kəndinin saytı[*ölü keçid*]
* Памятник станет местом паломничества туристов со всех городов. Сайт "Путь Ислама"

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycanın coğrafi mərkəzi
**Naxçıvan Xalq Teatrı** — 1970-ci ildə Naxçıvan şəhər 1 saylı mədəniyyət evi nəzdində fəaliyyət göstərən dram kollektivi əsasında yaradılıb.

Haqqında
--------

Teatrın kollektvinin formalaşmasında Azərbaycan Respublikasının xalq artistləri İbrahim Həmzəyev, Z.Həmzəyeva; rejissorlar-Azərbaycan Respublikası əməkdar incəsənət xadimi Bəxşi Qələndərli, Azərbaycan Respublikası əməkdar artisti V.Babayevin mühüm xidmətləri olmuşdur. 

Cəfər Cabbarlının Solğun çiçəklər əsərinin uğurlu tamaşasına görə 1971-ci ildə kollektivə Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyi, Azərbaycan xalq yaradıcılığı və metodiki mərkəzi tərəfindən xalq teatrı statusu verilmişdir. Respublikanın bir çox şəhər və rayonlarında qastrolda olmuşdur.

### Repertuarlarında oynanılan əsərlər

Əbdurrəhman Haqverdiyevin Bəxtsiz cavan, Bəxtiyar Vabahzadənin "Yollara iz düşür", Nazim Hikmətin "Unudulan adam", Cəfər Cabbarlının "Aydın", Cəlil Məmmədquluzadənin Ölülər, "Kamança", Gilyermo Figeyrerdənin Ezop əsərləri əsas yer tutub.

Təltifləri
----------

1980-ci ildə Ezop tamaşasına görə respublika xalq teatrları baxış müsabiqəsində qalib gəlmişdir.

Mənbə
-----

* Naxçıvan Ensiklopediyası. Bakı. 2002. səh. 356. ISBN 5-8066-1468-9.
**Baştağ** — binanın girişində, yuxarı hissəsində xüsusi fiqurlar və ya yazı elementləri ilə qapanan mütənasib biçimli memarlıq elementi.

Çağlar memarlıqda girişin iki növü formalaşmışdı: baştağlar və portallar. Portalların ən bitkin növünə qədim yunan memarlığında, baştağlara isə qədim Misir memarlığında rast gəlinir.

Memarlıq alimi Rayihə Əmənzadə XI əsrdən sonra Azərbaycanda milli memarlıq məktəblərinin formalaşdığı dövrdə yaranan baştağları 8 qrupa bölüb: taxça, üz, haşiyə, həcm-məkan, ayrıca dayanan, eyvan, balaxana ilə birləşdirilən və darvaza baştağlar.

Azərbaycan memarlığında baştağlar
---------------------------------

Azərbaycan memarlığında haşiyə ilə çevrələnmiş dərin taxça quruluşlu baştağlar XII əsr abidələrində qeydə alınıb, XIV əsrdə Naxçıvandakı, sonralar Bakı və Ərdəbil, Təbriz və Bərdədəki abidələrdə özünü göstərib. Üz baştağların klassik örnəklərinin yaradılması memar Əcəmi Naxçıvaninin adı ilə bağlıdır. Bu nümunələrə Naxçıvan, Marağa, Qəbələ abidələrində rast gəlmək olur. Haşiyə baştağlar işğal altında olan Cəbrayıl, Zəngilan, Ağdam, Füzuli rayonlarında qalan tarixi abidələrdə daha çoxdur.

### Həcm-məkan baştağlar

Həcm-məkan baştağlara Bakıda Şirvanşahlar sarayını, Şamaxı abidələrini göstərmək olar. Ayrıca dayanan baştağlardan Naxçıvandakı Qarabağlar kompleksini, Güney Azərbaycanın Sultaniyyə və Təbriz abidələrini, Bakıda Şirvanşahlar sarayının Şərq darvazasını, Gəncədə İmamzadə kompleksini, Buzovnadakı turbəni memarlar daha yüksək dəyərləndirilər.

### Eyvan baştağlar

Eyvan baştağlar yenə Şirvanşahlar sarayı məscidində, Qusar, Quba rayonlarındakı türbələrdə, Nardaranda, Gəncədəki qədim tikililərdə özünü göstərir. Balaxana ilə birləşdirilmiş baştağlara Bakıda, Ordubadda, Qubada, Ramanada, Səngəçalda qorunan abidələrdə rast gəlinir.

### Darvaza baştağlar

Darvaza baştağlardan Şuşa, Şamaxı, Gəncə, Ordubad bölgələrinin memarlığında daha çox istifadə olunub.

Bakının İstiqlaliyyət küçəsində İsmailiyyə binasının, Ədəbiyyat Muzeyi binalarındakı baştağlar bu binaların möhtəşəm görünüşündə mühüm rol oynayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Milli memarlıq elementləri: Baştağlar". 2021-10-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-10-09.

Həmçinin bax
------------

* Portal (memarlıq)
* Atabəylər Memarlıq Kompleksi
**Başqırdıstan dövlət müstəqilliyi haqqında bəyannamə** (başq. Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация) — ictimai-siyasi əsas prinsipləri və Başqırd SSR-nin dövlət quruluşlarını elan etmiş sənəd. Bəyannamə 11 oktyabr, 1990-cı il Başqırd ASSR Ali sovetinin III sessiyasında qəbul edilmişdir.

Bəyannamənin qəbul edilmə tarixi
--------------------------------

12 iyun, 1990-cı ildə RSFSR-ın xalq deputatlarının qurultayı Rusiya Sovet Federativ Sosializm Respublikasının dövlət müstəqilliyi haqqında Bəyannaməni qəbul etdi. Bu Bəyannamə, həmçinin SSRİ-in Qanunları "SSR ittifaqının və Federasiyanın subyektlərinin arasında səlahiyyətlərin ayrılması haqqında", "SSR ittifaqının iqtisadi münasibətlərinin əsasları haqqında, ittifaqlar və muxtar respublikalar" qanunda, Başqırd respublikasının dövlət müstəqilliyi haqqında Bəyannamənin qəbulu üçün hüquq əsası oldu. 11 oktyabr, 1990-cı ildə Başqırd ASSR Ali sovetinin III sessiyasında respublikanın dövlət müstəqilliyi haqqında Bəyannamə qəbul olundu.

Müharibədən sonrakı dövrdə Tatarıstanda və Başqırdıstanda neft çıxarılması sürətlə inkişaf etməyə başladı. Azərbaycan geoloqlarının və neftçilərinin səyi ilə bu regionlarda yeni neft yataqları kəşf edildi və istismara verildi. 70-80-ci illərdə nəhəng maşınqayırma və digər sənaye müəssisələri işə salındı.

SSRİ dağıldıqdan sonra Tatarıstanda və Başqırdıstanda yerli xalqların idarəçilikdə daha fəal iştirak etməsi tələbləri gücləndi. Müstəqillik uğrunda kütləvi xalq hərəkatı başlandı. Federal hakimiyyət bu müqavilə ilə dövlətin bütövlüyünün saxlanmasına, nail oldu.

Mənbə
-----

* Rus dilində Arxivləşdirilib 2020-01-22 at the Wayback Machine
**Nurvest-Şpitsbergen Milli Parkı** (norv. Nordvest-Spitsbergen nasjonalpark) — Şpitsbergen arxipelaqınına daxil olan Qərbi Şpitsbergen adasının şimal-qərbində yerləşən milli park. Park I Albert Torpağı, VII Hokon Torpağı, Danskyoya və Moffen adaları əhahə edir. Milli park 1 iyun 1973-cü ildə kral əmri ilə təsis edilmişdir. Milli park ərazisi 9 914 km²-dir. Park ərazisində dəniz quşları, Şimal maralı, Qütb tülküsü kimi canlıları görmək mümkündür. Ağ ayılar isə əraziyə qışlamağa gəlirlər. Həmcinin morjları belə müşahidə etmək olur. Park ərazisində 17-ci əsrə aid olan Balina ovçusularının məzarları vardır. Əraziyə daxil olan Danskyoya adasından Şimal qütbünə təşkil olunmuş bir çox ekspedisiyalar başlandışdır.

Geotermal mənbələr
------------------

Nurvest-Şpitsbergen Milli Parkı ərazisində 80° şimal enliyində, Bokfiorden körfəzindən şimalda, Şimal qütbünə ən yaxın Trol və Yotun geotermal mənbələri yerləşir. İlk dəfə onlar haqqında yazılı məlumat 1800-ci illərin sonlarına aiddir. Hoel (*ing.* Hoel) və Haltedal (*ing.* Haltedahl) bu mənbələrdə tətqiqat işləri aparmışdır. Onlar müəyyən etmişlər ki, suyun temperaturu Yotunda 24,5 °C, Trolda isə 28,3 °C-dir.

Mənbə
-----

* Yotun və Trol geotermal mənbələrinin xarakterik xüsusiyyəti (ing.)

İstinadlar
----------

1. ↑  *Lavadaekkerne, vulkanerne og de varme kilder ved Wood Bay paa Spitsbergen,* A. Hoel, O. Haltedahl, Naturen 37, 3-19 (Oslo), 1913. (norv.)
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Elçin Baxşaliyev.

**Elçin Müzəffər oğlu Baxşaliyev** (29 dekabr 1965, Boyəhmədli, Ağdam rayonu – 20 iyun 1993, Boyəhmədli, Ağdam rayonu) — Qarabağ müharibəsi şəhidi, rəssam, şair.

Həyatı
------

Elçin Baxşaliyev 29 dekabr 1965-ci ildə Ağdam rayonunun Boyəhmədli kəndində doğulub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Rusiyanın Çita şəhərində sovet ordusunda hərbi xidmət keçmiş, ordudan tərxis edildikdən sonra Gəncə şəhərindəki İnşaat Texnikumunda nəqliyyatın istismarı fakültəsində təhsil almışdır. Ağdam rayonunun Qarabağ adına sovxozunda əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Təhsil aldığı və işlədiyi illərdə Elçin rəssam kimi, şair kimi tanınmağa başlamışdı. Onun çəkdiyi təbiət lövhələri, portretlər yaxşı rəssam olmasından xəbər verirdi. Eyni zamanda o həm də gözəl şeirlər yazırdı.

Qarabağ münaqişəsi başlayanda Boyəhmədli kəndində könüllü özünümüdafiə batalyonu yaradılmış, E.Baxşəliyev də həmin batalyona üzv yazılmışdır. 11 sentyabr 1992-ci ildə Paprəvənd kəndi ətrafında gedən döyüşlərdə yaralanmışdır.

Elçin Baxşaliyev Ağdam rayonunun Boyəhmədli kəndinin müdafiəsində, 20 iyun 1993-cü ildə şəhid olmuşdur.

Yubileyi
--------

2017-ci ilin iyununda H.Z.Tağıyev adına Tarix Muzeyində şəhid-rəssam Elçin Baxşaliyevin 50 illik yubileyi keçirilmişdir. Yubiley akademik Nailə Vəlixanlı və "Şəhid Ailələrinə Sosial Dəstək" İctimai Birliyin sədri Almaz Zeynalovanın təşkilatçılığı ilə keçirilmişdir. Tədbirdə şəhidin ailə üzvləri, qohumları və döyüş yoldaşları iştirak etmiş, xatirələrini yubiley iştirakçıları ilə bölüşmüşlər.

Ailəsi
------

Elçinin atası Müzəffər, anası isə Validə Baxşaliyevadır. Elçinin dörd bacısı vardı: Şəhla, Aytəkin, Arzu və Şəfəq.

Elçin ailəli idi, Altunbəy adlı oğlu vardı. Ağdamın işğalından sonra qaçqın həyatı yaşyan ailə bir təsadüf nəticəsində 2 yaş 6 aylıq olan Altunbəyi də itirir.

Ədəbiyyat
---------

* Adil Şirin, "Vətən sevgisi", "Aydınlıq" qəzeti, - 1994, - 17 iyun. - səh.2.
* Əbülfət, "Anılan şəhid rəssam", "Ədalət" qəzeti, - 2017. - 1 iyul. - səh.9.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Əbülfət.* "ANILAN ŞƏHİD RƏSSAM" (az.). adalet.az. 2017-06-30. 2020-12-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-29.
2. ↑  *Əbülfət MƏDƏTOĞLU.* "QƏLƏM, FIRÇA VƏ SİLAH" (az.). anl.az. 2014-06-24. 2020-12-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-29.
3. ↑  "Muzeydə şəhid Elçin Baxşəliyevə həsr olunmuş anım tədbiri keçirildi" (az.). edumap.az. 2017-06-19. 2020-12-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-29.
4. ↑  "Muzeydə şəhid Elçin Baxşəliyevə həsr olunmuş anım tədbiri keçirildi" (az.). azhistorymuseum.gov.az. 2020-12-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-29.
5. ↑  *Arzu İlyasqızı.* "Bu torpaq döyüşkən oğullar yetişdirməyə qadirdir" (az.). gunaz.az. 2017-06-23. 2020-12-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-30.
6. ↑  Əbülfət Mədətoğlu, "Qələm, fırça və silah" (Bir ömrün qısa səlnaməsi), "Ədalət". - 2014. - 24 iyun. - səh.6.
**Başıxordalılar** (*lat.* Cephalochordata) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinə aid heyvan yarımtipi. 

Nümayəndələri dəniz dayazlıqlarında qum içərisində yaşayır. Bunların bədəni yanlardan yastılaşıb, ağzı bığcıqlarla əhatə olunub. Xorda bütün bədən boyu uzanır, hətta sinir borusundan qabağa çıxır. Ona görə də bunlara başıxordalılar deyilir. Nümayəndəsi neştərçədir.

30 növlə təmsil olunmuşdur. Xarakterik nümayəndəsi dənizin qumlu, dayaz yerlərində, dibdə yaşayan neştərçədir (Branchiostoma lanceolatum). Uzunluğu 8 sm-ə qədərdir. Neştərçələrdə baş, beyin, çənə, ürək olmur. Əsas skeleti xorda təşkil edir, ayrıcinsiyyətlidir. Mayalanma suda baş verir. Neştərçələr filtrator orqanizmlərdir. Qida kirpikciklərin hərəkəti ilə ağız dəliyinə yönəldilir və onun vasitəsilə su axını ilə birlikdə sorulur. Neştərçələr fitoplankton, şaxəbığcıqlı xərçənglər, infuzorlar, diatom yosunlar, ibtidai xordalılar və onurğasızların sürfələri ilə qidalanır. Azərbaycan faunasında bu canlılar qeyd edilməmişdir.

Təsnifat
--------

* Asymmetronidae fəsiləsi
* Neştərçələr (*Branchiostomidae*) fəsiləsi

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.
2. ↑  *Nielsen C.* The authorship of higher chordate taxa (ing.). // *Zoologica Scripta* Wiley-Blackwell, 2012. Vol. 41, Iss. 4. P. 435–436. ISSN 0300-3256; 1463-6409 doi:10.1111/J.1463-6409.2012.00536.X

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q123252
* Wikispecies: Cephalochordata
* ADW: Cephalochordata
* AFD: Cephalochordata
* EoL: 1585
* EPPO: 1CEPHQ
* Fossilworks: 273394
* GBIF: 357
* iNaturalist: 129726
* IRMNG: 11905119
* ITIS: 914170
* NCBI: 7735
* NZOR: d945739b-1818-4ba1-b168-00d6f1a0cc8e
* WoRMS: 1824

 |
**Petra** (*ərəb.* البتراء‎) — Nəbatilər dövlətinin paytaxtı.

Tarixi
------

Nəbatilər dövlətinin paytaxtı Petra olmuşdur. Yunan mənşəli olan bu sözün mənası "daş" deməkdir. Nəbatilər öz evlərini dağın qoynunu oyaraq düzəltdiklərinə görə ora belə adlandırılmışdır. Deyilənə görə ərəbcə o məhəllənin adı "hisni səl’", yəni "qaya divar (sıldırm qala)" olmuşdur. Onların evlərinin qalıqları hələ də Musa vadisində Harun dağının yüksəkliklərində (İordaniya ərazisindədir) qalmaqdadır.

Nəbatilərin hakimiyyəti miladi tarixinin ikinci yüz illiyinə qədər davam etmişdir. 106-cı ildə Roma imperiyası bu ərazini işğal edərək öz torpaqlarına qatmışdır. 

Petra nəbatilər hakimiyyətinin qüdrətli dövründə mühüm ticarət mövqeyinə malik idi. O Fars körfəzi ilə Aralıq dənizini ticarət baxımından bir-birinə birləşdirən bir nöqtə idi.

Petra mədəniyyətdə
------------------

İordaniyanın Lut gölü ilə Akabe körfəzi arasındakı şəhər, e.ə 400 ilə eramızın 106-cı illəri arasında Bitkisilərin paytaxtı. 

Roma imperatorluğunun işğalının ardından eramızın. 400-cü illərində itən şəhər, əsrlər sonrasında 1812-ci ildə İsveçrəli bir səyyah olan Johann Burkhardt tərəfindən tapıldı. Petra UNESCO tərəfindən Dünya Mədəniyyət Mirasına daxil edilmişdir.

  

* Petra
* 
* 
* 
* 
* AkvedukAkveduk
* 
* 
*

Qardaşlaşmış şəhərlər
---------------------

* İtaliya Matera

Həmçinin bax
------------

* Nəbatilər dövləti

Xarici keçidlər
---------------

* Vikianbar Vikianbarda **Petra** ilə əlaqəli mediafayllar var.
* Фоторепортаж из Петры
* Фото древнего города Петра (2011 г.)
* Виртуальный тур по Петре

| ⛭İordaniyada Ümumdünya irsi obyektləri |
| --- |
| 
* Əl-Məqtəs
* Petra
* Quseyr-Əmra
* Um-ər-Rasas
* Vadi Ram

 |

| ⛭**Dünyanın yeni yeddi möcüzəsi** |
| --- |
| Meksika Çiçen-İtsa • Braziliya İsa Məsihin heykəli • Hindistan Tac Mahal • Çin Böyük Çin səddi • Peru Maçu Pikçu • İordaniya Petra • İtaliya Kolizey |  |
**Aşıqlar məhəlləsi** — Gəncənin məhəllələrindən biri. Bu məhəllə M.Müşfiq küçəsinin Vatutin küçəsi ilə kəsişməsindən başlayıb, Eminbəyli küçəsinin kəsişməsində qurtarır. Məhəlləyə Şərəfxanlı küçəsinin bir hissəsi və I-döngə aiddir. Cənubdan Mahrasa bağı, şimaldan Şahsevənlər, qərbdən Şahsevənlər məhəlləsinin VIII-döngəsi (Noraşen), şərqdən isə Şahsevənlər məhəlləsi ilə əhatə olunub.

Haqqında
--------

M.Müşfiq küçəsinin Vatutin küçəsi ilə kəsişməsindən başlayıb, Eminbəyli küçəsinin kəsişməsində qurtaran məhəllənin yerləşdiyi ərazi vaxtilə Şahsevənlərin torpaqları olub. Məhəllə 1930-cu ildən sonra Toğana və ətraf kəndlərdən gələnlərin yığcam yaşadığı bir yerə çevrilib. Burada Şahsevənlər məhəlləsindən gələnlər də var. Məhəllənin ilk adı "Toğana", "Qala" sonra "Aşıqlar" olub. 1956-cı ildən isə məhəllə Mikayıl Müşfiqin adını daşıyır. Məhəllədə aşıqlıqla məşğul olan aşıq Qara, aşıq Zeynal, aşıq Ağa Rza, balaban ifaçısı Bəylər, Qaraca oğlan İbrahim yaşamışlar. Bir məhəllədə bu qədər çox aşığın yaşamağı buranın Aşıqlar məhəlləsi adlanmasına səbəb olub.

Həmçinin bax
------------

* Ozan məhəlləsi
* Əttarlar məhəlləsi
* Şahsevənlər məhəlləsi

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Hamlet Allahverdiyev.* "Gəncənin Daş körpü məhəlləsi". ganca.org. 24 noyabr 2011. 2021-02-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 dekabr 2019.
2. ↑  "Gəncə məhəllələrinin fərqli hekayələri". ruhengizhaciyeva.wordpress.com. 22 iyun 2016. 11 dekabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 dekabr 2019.

| ⛭Gəncənin məhəllələri |
| --- |
| Ağalmas məhəlləsi  • Bala bağban məhəlləsi  • Cuhudlar məhəlləsi  • Çaylı məhəlləsi  • Daş körpü məhəlləsi  • Dəmirçilər məhəlləsi   • Dördyol məhəlləsi  • Əttarlar məhəlləsi  • İmamlı məhəlləsi  • Qazaxlar məhəlləsi  • Qırıxlı məhəlləsi  • Qızılhacılı məhəlləsi  • Mollacəlilli məhəlləsi  • Ozan məhəlləsi  • Səfərabad məhəlləsi  • Sofulu məhəlləsi  • Şahsevənlər məhəlləsi  • Xəlfəli məhəlləsi  • Tapqışlaq məhəlləsi  • Tatabad məhəlləsi  • Toyuqçu məhəlləsi  • Zərrabi məhəlləsi |  |
Banqkokun Soy Kovboy qırmızı fənər məhəlləsi
**Seks turizmi** — pul qarşılığında cinsi fəaliyyət və ya münasibətlərdə olmaq niyyəti ilə fərqli ölkələrə və ya qitələrə səyahət etmək təcrübəsi.

Seks turizmi ümumiyyətlə transmilli bir problem olaraq qəbul edilir, çünki Cənub-Şərqi Asiya kimi inkişaf etməkdə olan ölkələrdə marginal demoqrafik göstəriciləri hədəf alır.

Seks turizmi dünya miqyasında milyonlarla işçi qüvvəsini dəstəkləyən, hava yolu, taksi, restoran və otel sənayesi kimi xidmət sahələrindən birbaşa faydalanan milyardlarla dollarlıq bir sənaye kimi tanınır. Braziliya, Kosta Rika, Dominikan Respublikası, Hollandiya (xüsusilə Amsterdam), Keniya, Kolumbiya, Tayland, Filippinlər, Kamboca, Kuba və İndoneziya (xüsusilə Bali) daxil olmaqla bir sıra ölkələr seks turizmi üçün populyar məkanlara çevrilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "The Most Popular Countries for Sex Tourism". www.huffpost.com. www.huffpost.com. 2022-09-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 aprel 2021.
2. ↑  "The Sex Industry in Thailand". www.lonelyplanet.com. www.lonelyplanet.com. 2021-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 aprel 2021.
**Peter Şelte** - Dəniz qazma platformalarının daşınması üçün nəzərdə tutulan dünyanın ən iri yük gəmisi. Cənubi Koreyadan ilk səfərinə çıxan gəminin dekabr ayında Rotterdama çatacağı bildirilir.

Haqqında
--------

Eni 124 metrə və uzunluğu 382 metrə çatan gəmi İsveçrənin sualtı kəmərlərin tikintisi ilə məşğul olan Allseas firmasına məxsusdur. Cənubi Koreyanın Daewoo Heavy Industries kompaniyası tərəfindən tikilən *Peter Şelte* 3 milyard dollara başa gəlib və 48 min ton yükgötürmə qabiliyyətinə malikdir.

Digər sifariş
-------------

Allseas kompaniyası artıq eni 160 metr və uzunluğu 400 metr olan daha bir gəmi hazırlatmaq niyyətində olduğunu bəyan edib. 77 min ton yükgötürmə qabiliyyətinə malik bu gəminin 2020-ci ildə istifadəyə verilməsi planlaşdırılır.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* Dünyanın ən böyük yük gəmisi ilk səfərinə çıxdı
* Allseas firmasının rəsmi saytında Peter Şelte gəmisi haqqında məlumat Arxivləşdirilib 2015-09-10 at the Wayback Machine
Naxçıvan Muxtar Respublikasının Konstitusiyası
**Naxçıvan Muxtar Respublikası Konstitusiyası** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının əsas qanunu.

Haqqında
--------

1998-ci il aprelin 28-də birinci çağırış Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinin 5-ci sessiyasında qəbul edilmiş, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 30 iyun və 29 dekabr 1998-ci il tarixli iclaslarında təsdiq edilmiş, 1999-cu il yanvarın 8-dən qüvvəyə minmişdir. Konstitusiya preambuladan, 6 fəsildən (50 maddə) və 4 keçid müddəasından ibarətdir. Konstitusiyanın 1-ci maddəsinə görə, Naxçıvan muxtar dövləti Azərbaycan Respublikası tərkibində demokratik, hüquqi, dünyəvi muxtar respublikadır və Naxçıvan Muxtar Respublikasının muxtariyyət statusu Azərbaycan Respublikası Konstitusiyası və 1921-ci il Moskva və Qars müqavilələri ilə müəyyən edilir. Naxçıvan Muxtar Respublikası Konstitusiyası ilə onun səlahiyyətlərinə aid edilən məsələlərin həllində müstəqildir. Naxçıvan Muxtar Respublikasında dövlət hakimiyyəti hakimiyyətlərin bölünməsi prinsipi əsasında təşkil edlir; qanunvericilik hakimiyyətini Ali Məclis, icra hakimiyyətini Nazirlər Kabineti, məhkəmə hakimiyyətini muxtar respublikanın məhkəmələri həyata keçirir.

Naxçıvan Muxtar Respublikasının Konstitusiyasında Ali vəzifəli şəxs institutu təsis edilmişdir. Ali vəzifəli şəxs – Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədri həm qanunvericilik, həm də icra hakimiyyətini səlahiyyətlərinə malikdir. Naxçıvan Muxtar Respublikası Konstitusiyası muxtar respublikanın normativ-hüquqi aktları arasında ən yüksək hüquqi qüvvəyə malikdir.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası

İstinadlar
----------

1. 1 2  **Naxçıvan Muxtar Respublikası Konstitusiyası**// Naxçıvan Ensiklopediyası / V.Y. Talıbov. — Təkminləşdirilmiş və yenidən işlənmiş ikinci nəşr. — Naxçıvan, 2005. — 2 cilddə. — II cild. — Səhifələrin sayı: 380. — Səh.: 153. — ISBN 5-8066-1468-9

Xarici keçidlər
---------------

* NAXÇIVAN MUXTAR RESPUBLİKASININ KONSTİTUSİYASI Arxivləşdirilib 2017-08-25 at the Wayback Machine
**Ciyər axşamı** — Azərbaycanda toy adətlərindən biri. Bəzi yerlərdə ona **toy axşamı** da deyirlər.

Ciyər axşamı Azərbaycan toylarının təşkili ilə bağlı həyata keçirilən mərasimlərdən biridir — bu zəhmətkeş insanların yardımlaşma mərasimi və toyda çəkdikləri əziyyətin bəhrəsini gördükləri məclisdir. Ciyər axşamı toplum olaraq yardımlaşmağın da ən gözəl nümunələrindən biridir.

Ciyər axşamına əsasən rayonlarıda daha çox rast gəlinir, xüsusilə də kənd yerlərində bu məclis geniş yayılıb. Şəhər toylarında isə bu ənənəyə son dövrlərdə çox nadir hallarda rast gəlinir.

Ciyər axşamının iştirakçıları məhdud sayda, ilk növbədə də toy üçün heyvan kəsimində iştirak edən şəxlərdən və bəyin ən yaxın qohum və qonşularından, sağdışı, solduşu olan dostlarından ibarət olur.

Toy üçün ət tədarükü görüldükdən sonra toy mağarının qurulmasında zəhmət çəkənlər üçün, heyvanların kəsilməsində, ətin doğranmasında iştirak edənlər üçün kəsilən heyvanın toyda istifadə olunmayacaq ciyər-içalat hissələrindən, bəzən ətindən də yemək bişirilir. Ciyər axşamında həm də toyun ssenarisi və toyla bağlı digər məsələlər də müzakirə olunur. Mövcud problemlərin və yarana biləcək problemlərin aradan qaldırılması üçün məsləhətləşmələr aparılır.

Toyda veriləcək içkilər də ciyər axşamında yoxlanılaraq, dadına baxılır.

Toy üçün hazırlanmış ətin saxlanılma şəraitindən asılı olaraq, ciyər axşamı səhərə qədər də davam edə bilər. Bu zaman əsas məsul şəxslər ciyər axşamında iştirak edən cavanlar olur. Onlar gecə səhərə qədər domino, nərd, kart və ya başqa oyunlar oynayaraq başlarını qatırlar. Bu da toy ətinin toy üçün qurulmuş mağarda saxlanıldığı halda olur. Çünki gecə vaxtı mağardakı əti itdən-pişikdən, kəndin ətrafında olan vəhşi heyvanlardan qorumaq lazım gəlir ki, bu da cavanların həmin ərazidə səhərə qədər oyaq qalmalarını zəruri edir. Kəsilmiş heyvanların baş-ayağından gecə səhərə qədər bişirilmiş xaş ilə sübh tezdən onlara qonaqlıq verilir. Bu kəllə-paça süfrəsində həmin cavanlarla yanaşı ciyər axşamının digər iştirakçıları da istəsələr iştirak edə bilərlər.
İranda aşıqlar qəhvəsi.
**Aşıqlar qəhvəsi** — Azərbaycan şəhərlərində aşıqların türkcə hekayə söylədiyi qəhvəxana.

İran Azərbaycanının şəhər, qəsəbə və kəndlərində aşıqlar qəhvəxanalarda tamaşaçıları əyləndirirdilər. İlhan Başgözün dediyinə görə, 1960-cı illərin sonlarında aşıq ifasına həsr olunmuş qəhvəxanalar böyük şəhər mərkəzlərində yerləşirdi və onların müştəriləri kəndlilərdən və ya iş üçün şəhərə gələn qəbilələrdən ibarət idi. Bu qəhvəxanalar arasında ən məşhuru Təbrizdə yerləşən "Hüseyn Tirandaz qəhvəsi" idi. 1970-ci illərin əvvəllərindən bəri solçu ziyalılar bu xüsusi qəhvəxanaya tez-tez gəlmiş və 1970-ci illərin ortalarında onu tələbə hərəkatının mərkəzinə çevirmişdilər.

İran inqilabından sonra on il ərzində bütün aşıq musiqisi qadağan edilmişdir. 2010-cu illərin ortalarından aşıq qəhvələri yenidən inkişaf edir və turistlərin cəlbedici yerləri kimi təbliğ olunur

İstinadlar
----------

1. ↑  *Qasımlı, Məhərrəm.*  Nəbioğlu, Musa (ed.). "Güneydə aşıq mühitləri". Ozan dünyası. Bakı: Azərbaycan Aşıqlar Birliyi (№ 3): 33. 2023-06-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-19.
2. 1 2  *Basgoz, I.* "Turkish Hikaye-Telling Tradition in Azerbaijan, Iran". Journal of American Folklore. 83 (330). 1970: 394.
3. ↑  *Albright, C. F.* "The Azerbaijani cashiq and his performance of a dästän". Iranian Studies. 9 (4). 1976: 220–247. doi:10.1080/00210867608701517.
4. ↑  "حرکت دانشجویان آذربایجانی در دههٔ پنجاه". 3 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 May 2014.
5. ↑  "قهوه خانه‌های تبریز" (PDF). 4 March 2016 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 May 2014.
6. ↑  "تصویری/ عاشیقلار قهوه سی". 14 May 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 May 2014.
**Naxçıvan Muxtar Respublikası Qadınlar Məclisi** — Naxçıvan Muxtar Respublikası qadınlarının müstəqil, özünü idarə, qeyri-hökumət ictimai təşkilatı

Haqqında
--------

1995-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasında yaradılıb. Öz fəaliyyətini Azərbaycan Respublikasındakı və xaricdəki mövcud hökumət və qeyri-hökumət ictimai təşkilatları ilə əlaqədə qurur və qadın hərəkatının, qadın problemlərinin, müasir cəmiyyətdə qadınların yeri, mövqeyi, vəziyyəti, qayğılarının, eləcə də beynəlxalq qadın hərəkatının öyrənilməsi sahəsində iş aparır.

Beynəlxalq Millətlər Təşkilatının İnkişaf Proqramının köməyi ilə muxtar respublika qadınlarının işlə təmin edilməsi, habelə BMT-nin ailənin planlaşdırılması proqramı sahəsində müəyyən işlər görülmüşdür.

### Heyəti və tərkibi

Ali orqanı 5 ildən bir çağırılan konfransdır; konfrans açıq səsvermə yolu ilə məclisin sədrini, 39 nəfərdən ibarət idarə heyətini, təftiş komissiyasını seçir. Məclisin 7000 nəfərdən çox üzvü var.

Mənbə
-----

* Naxçıvan Ensiklopediyası. Bakı. 2002. səh. 415. ISBN 5-8066-1468-9.
**Lısa-Gora** (pol. Łysa Góra) — Polşa ərazisində dağ. Dağ Sventokşiski massivində yerləşir. Hündürlüyü 594 metrdir. Zirvə bu massivdə hündürlüyünə görə ikincidir (Lısisa - 612 m). Dağın zirvəsinə və yamaclarına müxtəlif istiqamətdə piyada cığırları salınmış. Dağ zirvəsində paqanizmə məxsus müqəddəs məkanın qalıqları var. Bundan başqa ərazidə XI əsrə məxsus Müqəddəs Xaç Benediktinski monastrı mövcuddur. Diqqət çəkən tikililərdən biri də "Sventı-Kşij" teleqülləsidir. Dağla bağlı həmçinin yerli əfsanələr mövcuddur. *Şabaş* cadugəri haqqında olan əfsanə daha populyardır.

Yerləşməsi
----------

Paqanizmə məxsus divar qalıqları
Lısa-Gora dağı əsasən kvarsit və kembri dövrünə məxsus şistlərdən ibarətdir. Zirvə Lısogpra massivinin şərq hissəsində yerləşir. Hündürlüyünə Sventokşiski silsiləsində ikincidir. Lısa-Gora dağı *Sventokşiski Milli Parkının* ərazisinə aiddir. Dağ bölgənin önəmli ekskursiya marşrut nöqtələrindən birirdir.

Görməli yerləri
---------------

Qədim dövrlərdə Lısa-Gora dağı müqəddəs yer hesab olunurdu. Yana Dluqoşanın əlyazmalarında bu ərazidə üç allahın şərəfinə məbədin ucaldılması haqqında məlumat var. Dağın yuxarı hissəsində U şəkilli kvarsit daşlarından ibarət qədim divar qalıqlarına rast gəlinir. Tikililərin yaşı VIII-X əsrlərə aid edilir. Qalıqların ümumi uzunluğu 1,5 km, hündürlüyü isə 2 metrdir. Məbəd Polşa xristinalığı qəbul etdikdən sonra tərk edilmiş. Şabaş cadugəri haqqında olan əfsanə yəqin ki, daha qədim adətlərlə bağlıdır.

Qədim məbədin yaxınlığında Benediktinski monastırı inşa edilmiş. Əfsanələrə görə monastırı 1006-cı ildə Polşa kralı Cəsur Boleslav inşa etdirmiş. Mütəxəssislər isə monastırı XI əsrə aid edirlər. Monastır dəfələrlə dağıdılmış və yenidən inşa olunmuşdur.

Ərazinin digər görməli yerlərindən biri də Sventı-Kşij teleqülləsidir. 157 metrlik beton qüllə 166-cı ildə inşa olunmuş.

Xarici keçidlər
---------------

* Нераскрытые тайны Лысой горы

İstinadlar
----------

1. ↑  "Łysa Góra | Góry Świętokrzyskie". 2016-04-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-31.
2. ↑  cyt. „Łysa Góra (Łysiec)" – Arkusz M-34-43-A-c-3 (Huta Stara). *Mapa topograficzna Polski 1:10 000*. Warszawa: Główny Geodeta Kraju, 2001. ISBN 8323921415
3. ↑  "Łysa Góra". 2013-10-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-31.
Təbii yayılması:
----------------

Mədəni şəraitdə Kiçik Asiya, Cənubi-Şərqi Avropa, Qafqazın Qara dəniz sahilinin şimal hissəsi, Türkmənistanda rast gəlinir.

Botaniki təsviri:
-----------------

Pazşəkilli çinara bəzi botaniklər tərəfindən şərq çinarının forması kimi baxılır. Kiçik ağacdır, gövdəsi çətirinə qədər tünd xırda yarıqlı qabıqla örtülmüş, budaqları enli laylarla soyulan, açıq, yaşılımtıl-boz rəngli, hamar qabıqlıdır. Yarpaqları əsasən 7 hissəli, onlardan aşağı cüt-kiçik, inkişaf etməmiş hissələr, digər 5 hissəsi dərin, ensiz (onların uzunluğu bütün yarpağın 2/3 uzunluğuna bərabərdir), düz, barmaqvari yerləşmişdir. Yarpaqların kənarları bütöv və ya kiçik, küt dişli; bünövrəsi simmetrik, qövsvari əyilmişdir. Yarpağın saplağının uzunluğu 4,5-5,2 sm, çox tükcüklüdür. Bir saplaqda hamaş meyvələrin başcıqları 2-3, bəzən 4 ədəd, diametri 2-2,5 sm, möhkəm, sıx yerləşmiş, tünd qonur rəngli, sütuncuqludur.

Ekologiyası:
------------

Rütubətsevən, işığa həssas, bəzən qızmar günəş altında yarpaqları qaralır.

Azərbaycanda yayılması:
-----------------------

Bir çox rayonlarda mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi:
-----------

Dekorativ bağçılıqda geniş istifadə olunur.

İstinadlar
----------

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T.S.Məmmədov

Məlumat mənbələri
-----------------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. "Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.

İstinad
-------

* Флoрa Aзeрбaйджaнa. т.5. 1954; Флoрa Kaвkaзa. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycan flora-sının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008;
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q52697926
* GBIF: 8385406
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:2905927-4
* WFO: wfo-0000750581

 |
**Prilipko itburnusu** (*lat.* Rosa prilipkoana) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Turyançay boyu, Şimali Kiçik Qafqazda rast gəlinir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1 m-ə qədər olan iri koldur. Birillik budaqları yaşılımtıldır, yastılaşmış və arxaya doğru əyilmiş qopartikanlara örtülüdür. Yarpaqları 5-7 ədəd, 2,4-3,8 sm uzunluqda və 1-1,8 sm enində, lansetşəkilli və ya ellipsvarı, nazik, üst tərəfdən tünd yaşıl rəngli və çılpaqdır. Alt tərəfdən solğun seyrək tüklü, orta damarı boyu bəzən vəzili tüklə örtülü yarpaqcıqlardan ibarətdir. May-iyun aylarında çiçək açır. Kasayarpaqcıqları çiçəkləmədən sonra qabarıq, yaxud horizontal vəziyyət alır və meyvəsi qızarmağa başlıyan kimi tökülür. Çiçəkləri 2-3 olmaqla çiçək qrupuna toplaşmışdır. Meyvəsi uzunsov- ellipsşəkilli, 2 sm uzunluqdadır.

Ekologiyası
-----------

Orta dağ qurşağında, nəm çəmənlərdə, meşə ətrafında, çay kənarlarında yayılmışdır.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük və Kiçik Qafqazda, Talışda təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Meyvələrində və çiçəklərindən dərman kimi istifadə olunur. Bəzi dağ rayonlarında yaşıllaşdırmada tətbiq olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Plant List (ing.). 2010.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q17244306
* EoL: 631293
* GBIF: 3011194
* IRMNG: 10182817
* Plant List: rjp-15828
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:77222048-1
* Tropicos: 27804976
* WFO: wfo-0000987973

 |
**Elçin Atakişiyev** (tam adı: *Elçin Arif oğlu Atakişiyev*; 31 oktyabr 1968 – 11 fevral 1994) — azərbaycanlı şair, qəzəlxan, meyxanaçı.

Həyatı
------

Elçin Arif oğlu Atakişiyev 31 oktyabr 1968-ci ildə Bakının Maştağa qəsəbəsində ziyalı ailəsində dünyaya gəlmişdir. Atası Arif kəndin sayılıb seçilən xanəndələrindən biri idi. Arif muğam və qəzəllərin mahir bilicisi idi. Atasının şeirə, qəzələ və muğama olan dərin biliyindən bəhrələnərək Elçin gənc yaşlarından şeiriyyata həvəs göstərdi. 1975-ci ildə Maştağa qəsəbəsindəki 187 saylı orta məktəbə daxil olmuşdur. Elə məktəb illərindən Elçində şeiriyyata həvəs oyanmışdır. Məktəbi bitirdikdən sonra Elçin artıq püxtələşmiş şair idi. Bir müddətdən sonra Elçin hərbi xidmətə yollandı. İki qardaşı var: Faiq və Şahin. Qardaşı Şahin zərb alətləri ifaçısı idi. Qardaşı Elçinlə birlikdə el şənliklərinə gedib onu müşayiət edərdi.

Elçin kitab oxuyub savad artırmağı çox sevərdi. Gecələri qaranlıq otaqda şam işığında oturub kitab oxuyardı. Şeir-Qəzəl yazardı. Elçin el şənliklərinə dəvət olunduğu üçün insan adlarının mənasını kitablardan öyrənərdi. Qardaşı Şahin ondan soruşanda ki, "Bunlara niyə vaxt ayırırsan?", Elçin cavab olaraq – "Çünki mən meyxanaçıyam, məndən hər bir insan dediyim sözün və çəkdiyim adların mənasını soruşa bilər" – deyərək cavab vermişdir. Elçin həm də ədəbiyyata çox nəzər salardı, meyxana sənətinin sirlərini kəşf edərdi. Bir çox şeir-qəzəl və mahnıların müəllifidir. Bu gün də Elçinin mahnılarını müğənnilər, qəzəllərini isə xanəndələr sevə-sevə ifa edirlər.

Onun könül oxşayan avazlı səsi var idi. Meyxana meydanındakı bir-birindən mənalı meyxanaları Elçinin qısa zaman ərzində şöhrət qazanmasına səbəb oldu. Azərbaycanın müxtəlif bölgələrinə dəvətlər alaraq xalqın ürəyinə yol tapdı.

1992-ci ildə Azərbaycanın ilk şoumeni Qorxmaz Əlilinin rəhbərliyi ilə keçirilən Respublika Meyxana Müsabiqəsində Elçin öz istedadı və mənalı meyxanaları ilə birinci yerin qalibi olur. Buna görə də Elçinə rəsmi olaraq pul mükafatı təqdim olunur.

Elçinin ən çox tanınıb-şöhrət əldə etdiyi illər 1990–1994-cü illər olmuşdur. O dövrdə Elçinin 22-25 yaşlarında olmasına baxmayaraq Elçin dövrünün ən çox sevilən meyxana ustadlarından biri idi. Elçin Ağasəlim Çıldağ, Molla Məmməd, Nizami Rəmzi, Bayram Kürdəxanılı, Kərim, Ağamirzə, Məşədibaba, Namiq Məna, Vüqar Əbdülov və digər meyxana ustadları ilə birlikdə el şənliklərində, televiziya-radio efirlərində və konsertlərdə meyxanalar demişdir.

Yaşadığı Maştağa kəndində onu Şair deyərək çağırardılar. Elçin meyxana sənətinin sütunlarından biri sayılır.

Vəfatı
------

11 fevral 1994-cü ildə yaxın dostu Məşədibaba ilə arasında baş vermiş mübahisə zamanı, Məşədibaba tərəfindən bıçaqla yüngül yaralanmışdır. Xəstəxanaya gec çatdırıldığı üçün normadan artıq qan itirərək dünyasını dəyişmişdir.

Xarici keçidlər
---------------

1. Şair haqqında məlumat
**Elçin Mansurov** (*Elçin Bilal oğlu Mansurov*; 3 iyun 1960, Qılınclı kəndi, Kəlbəcər rayonu) — həkim-onkoloq, Azərbaycan Respublikasının əməkdar həkimi.

Həyatı
------

Elçin Mansurov 3 iyun 1960-ci ildə Kəlbəcər rayonu Qılınclı kəndində anadan olmuşdur.1977-ci ildə Qazax rayonu Ağköynək kənd orta məktəbini bitirmişdir. 1977-1984-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetinin II Müalicə-profilaktika fakültəsində təhsil almışdır. 1987-1989-cu illərdə Elmi Tədqiqat Rentgen Radiologiya və Onkologiya İnstitutunda klinik ordinatura keçmişdir.

### Ailəsi

Ailəlidir, 3 övladı var.

Fəaliyyəti
----------

### Əmək fəaliyyəti

1984-1987-ci illərdə Mingəçevir Rayonlararası Onkoloji Dispanserdə həkim-onkoloq vəzifəsində çalışmışdır. 1989-cu ildən Milli Onkoloji Mərkəzində həkim onkoloq vəzifəsində çalışmaqdadır. 1999-cu ildə Tibb elmləri namizədi dərəcəsinə layiq görülmüşdür. 2016-cı ildən Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun Onkologiya kafedrasının assistentidir.

Onkologiya sahəsində 74 elmi iş və məqalələr dövrü nəşriyyatda və başqa ölkələrdə çap olunmuşdur.

Mükafatları
-----------

Elçin Mansurov səhiyyə sahəsində xüsusi xidmətlərinə görə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar həkimi" fəxri adına layiq görülmüşdür.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Azərbaycan Respublikasının səhiyyə işçilərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). president.az. 18 iyun 2021. 2022-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-24.
2. 1 2  "Mansurov Elçin Bilal oğlu" (az.). mom.gov.az. 2015. 2022-07-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 iyul 2022.
**Dirəcrud mahalı** — XIV əsr-1990 inzibati nahiyə. Təbriznın bölgələrindən biri.

Tarixi
------

1593-cü ildə Osmanlı İmperiyasının Təbriz əyalətinin Təbriz sancağı nahiyəsi

1724-ci ilin icmal dəftərinə görə Təbriz əyalətinə tabe olan Təbriz livası Səracu nahiyəsində aşağıdakı kəndlər mövcud idi: Mərkəzi Dirəcrud şəhəridir.

Əhalisi
-------

Ağacəri: Qaraqoyunlu ulusuna bağlı olan Ağacərilər, Maraş bölgəsindəki ormanlarda yaşarkən, 15-ci
yüzildə Qaraqoyunlu oymaqlarıyla birlikdə Azərbaycana köç etdilər. Bunlar, 1727-də Ərdəbilin Həştərud, Marağanın Səracu, İrəvanın Gərni, Təbrizin Səidabad ilə Dirəcrud nahiyələrində öz adlarını daşıyan kəndlərdə məskun idilər.

Dirəçilər (Dəriçilər): 1727-ci il etibarilə Marağa (Qavdan nahiyəsi) və Təbriz (Sərdsəhra, Xıtay, Dehxarqan, Dirəcrud və Mehranərud nahiyələri) yörələrində təsadüf edilən bu oymaq, Anadoludakı Atçəkənlərə bənzər, dəriçiliklə məşğul olan bir məslək təşəkkülü olaraq görünməkdədir. 

Dirəçi tayfasına bağlı oymaqlar: Aqça, Qasım, Məkin və digər Qasım (Qavdan), Dəbbağan və Əmir (Sərdsəhra), Məlik (Xıtay), Hacılu, İmani, Mirzə (Dehxarqan), Həmzə, Həsənbəg, İskəndər, Kəbir, Nəbarbəg (Dirəcrud), Dirəçi, İskəndərdir (Mehranərud).

### Şəxsiyyətləri

Mənbə
-----

İstinadlar
----------

1. ↑  Ali Sinan Bilgili ― «Azerbaycan Türkmenleri Tarihi»
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-02.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-02.

Xarici keçidlər
---------------
**Müqəddəs Yelisey monastırı** — Xocavənd rayonunun Çartar kəndi ərazisində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi. Monastırın başkilsəsi daha qədim kilsənin yerində inşa edilmişdir. XII əsrə aid kitabənin məlumatına görə, bura, əyalətin ən vacib ziyarətgahlarndan biri olmuşdur. 

İki pilonu və tağtavanı ilə Müqəddəs Yelisey kilsəsi son orta əsrlər dövrünün tipik xüsusiyyətlərinə malikdir. Altarın hər iki tərəfində, planda düzbucaqlı formaya malik köməkçi otaqlar yerləşir.

Tarixi
------

Monastırın başkilsəsi daha qədim kilsənin yerində inşa edilmişdir və qədim kilsənin dəqiq inşaat tarixi dəqiq bilinmir. XII əsrə aid kitabənin məlumatına görə, bura, əyalətin ən vacib ziyarətgahlarndan biri olmuşdur. Fronton üzərindəki kitabədən isə bəlli olur ki, dağıdılmış qədim kilsənin yerində XVII əsrdə yeni kilsə tikilmişdir. Kitabədə yazılır: *"Mən, ustad Qabriel bu kilsəni öz əllərimlə inşa etdim..."*

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Monastır Çartar kəndinin cənubunda, yüksək dağlıq ərazidə yerləşir. Kompleksin yeganə kilsəsi kitabələrdə Müqəddəs Yelisey kilsəsi adlandırılır. İki pilonu və tağtavanı ilə Müqəddəs Yelisey kilsəsi son orta əsrlər dövrünün tipik xüsusiyyətlərinə malikdir.

Altarın hər iki tərəfində, planda düzbucaqlı formaya malik köməkçi otaqlar yerləşir. Divarlarda iç tərəfdən üç böyük niş vardır. Kilsənin yeganə giriş qapısı onun qərb divarında yerləşir. Tağlar, pilonlar, pəncərə və qapı çərçivələrinin inşasında yaxşı yonulmuş daşlardan istifadə edilmişdir. Digər divar yerlərinin hörgüsündə yonulmamış bazalt daşlarından istifadə olunub.

Divar hörgüsündə həm də qədim tikilinin çoxlu sayda qalıqları – kvadrlar, xaçdaşlar, ornament və məişət səhnələri ilə bəzədilmiş plitələr, kitabəli daşlar istifadə edilmişdir. Kilsənin divarları daxildən əhəng məhlulu ilə üzlənmiş olsa da, örtük dövrümüzə yalnız divarın bəzi hissələrində çatmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Мкртчян, 1989. səh. 126
2. ↑  *Лалаян, Е.* Варанда, этнодемографический обзор. Тифлис. 1897. 47.

Ədəbiyyat
---------

* *Мкртчян, Ш.М,* Историко-Архитектурные Памятники Нагорного Карабаха, Ереван, 1989

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ⛭Qafqaz Albaniyasının monastırları |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| Müqəddəs Yelisey monastırı (Çartar) (Qafqaz Albaniyası)Amaras
Ürəkvəng
M. Yaqub
Sisərnəvəng
M. Yelisey
Xudavəng
Yeddi kilsə
Əskipara
Arılıqbinə
Çarekvəng
M. Dilmanclar
Çiçərəvəng
Həmşivəng 
M. Sərkis
Gəncəsər
Calut
Yeddi qapı
Ktişvəng
Qırmızı
Vaquas
Kiçan
Havaptux
Kolatağ
Xatirəvəng
Qırmızı daş
Çərəkdar
Üç körpə
Çiləbürt
Xutudərə
M.İohann
M. Yelisey
Katarovəng 
Mavas
M. Yelisey
Şoşqavəng
Bovurxanavəng
Badara
Oçkanvəng
Xilaskar
M.Georgi |

 |

 |
Məzmun
------

Kino əsərinin mövzusu insanın daxilən, mənən təmizlənməsi, onun özünə və cəmiyyətə qayıtması haqqındadır. Filmin qəhrəmanı buna bir neçə dəfə yolunu azandan sonra nail olur.

Süjetin mərkəzində qələm və kağızı tullayıb siyasətə qoşulan istedadlı yazıçı durur. Lakin bir gün o, başını qaldırıb başa düşür ki, artıq bir sətir belə yaza bilmir. Yalnız bir sıra mənəvi və əxlaqi təmizlik mərhələlərindən keçəndən və gözəl Zəhraya (*Həmidə Ömərova*) rast gələndən sonra Zaur (*Füzuli Hüseynov*) yenidən yaradıcılığa qayıtmağa, alicənab olmağa özündə qüvvə tapır...

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Ssenari müəllifi:** Hafiz Fətullayev
**Quruluşçu rejissor:** Gülbəniz Əzimzadə, Hafiz Fətullayev
**Quruluşçu operator:** Ələkbər Muradov
**Quruluşçu rəssam:** Mayis Ağabəyov
**Bəstəkar:** Eldar Mansurov
**Səs operatoru:** Tatyana Kərimova
**Geyim rəssamı:** Mehriban Əfəndiyeva
**Mahnı mətninin müəllifi:** İsmayıl Dadaşov
### Rollarda

Hamlet Qurbanov — Sadıq dayı
Həmidə Ömərova — Zəhra
Füzuli Hüseynov — Zaur
Yaşar Nuri — Oqtay
Leyla Bədirbəyli — Zəhranın xalası
Abbas Qəhrəmanov — Rasim
Ayan Fətullayeva — Cəmilə
Afaq Möhsünqızı — Odlar gəlini

Sponsor
-------

Perm Şəhər İcraiyyə Komitəsi Yanında "Olimp" Ticarət Kommersiya Mərkəzi

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə