recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Emanuil Lasker**— Alman şahmatçısı, riyaziyyatçısı və filosofu. O, şahmat üzrə ikinci dünya çempionu olmuş və bu adı 27 il ərzində özündə saxlamışdır (1894-dən 1921-ci ilə kimi).

Həyatı
------

Emanuil Lasker 1869-ci il dekabrın 24-də anadan olmuşdur. Uşaqlıqdan riyaziyyata həvəs göstərirdi. Ona görə də valideynləri onu Berlinə oxumağa göndərirlər. Laskerin şahmata maraq göstərməsinin iki səbəbi olmuşdur. Birincisi, yanında yaşadığı böyük qardaşı yaxşı şahmat oynayırdı.Bir dəfə Lasker xəstə olarkən qardaşı ona şahmat oynamağı öyrətmiş və şahmat dərsliyi hədiyyə vermişdir. İkinci səbəb isə, onun oxuduğu məktəbin direktorunun yerli şahmat klubunun çempionu və prezidenti olması idi. Direktor gələcək çempionun şahmat qüvvəsinin inkişafına böyük kömək etmişdir.

Şahmat Karyerası
----------------

Məktəbi qurtardıqdan sonra Lasker Berlin universitetinin riyaziyyat fakültəsinə daxil olur. 1889-cu ildə çıxış etdiyi bir sıra turnirlərdə qazandığı qələbələr onu Almaniyanın güclü şahmatçılarının ön cərgəsinə çıxarır. Bu müvəffəqiyyətdən sonra 22 yaşlı Lasker öz qarşısına dünya çempionu adını qazanmaq kimi, məsul vəzifə qoyur.Steynitslə gələcək görüşə hazırlaşaraq, 1880-ci ildə İngiltərəyə gedir.Burada o, iki dairəvi sistem üzrə keçirilən turnirdə ingilis şahmatçıları, sonra isə ingilislərin sevimlisi Blekbern üzərində inamlı qələbə qazanır. Üç il sonra ABŞ-də qastrol səfərində olarkən Lasker yerli şahmatçılarla görüşdə bir sıra qələbələr qazanır. Nyu-York turnirində birinci mükafata yiyələnir. Özü də o, turnirdə iştirak edən 13 şahmatçının hamısına qalib gəlir və ən yaxın rəqibi ilə arasında 4,5 xal fərq yaranır.

1894-cü il martın 15-də şahmat tacı uğrunda başlanan növbəti mübarizə Lskerin qələbəsi ilə başa çatır. 25 yaşlı şahmatçı ikinci dünya çempionu olur və 27 il ərzində bu adı öz üzərində saxlayır. Bu illər ərzində o, 7 dəfə öz titulunu müdafiə etmiş, bir sıra irimiqyaslı beynəlxalq turnirlərdə uğurla çıxış etmişdir. 1895-1896-cı illərdə Londonda, 1900-cü ildə Parisdə, 1900-1914-cü illlərdə Peterburqdakı beynəlxalq turnirlərdə birinci mükafata layiq görülür.

1921-ci ildə 53 yaşlı Lasker tac uğrunda mübarizədə Xose Raul Kapablankaya məğlub olur.Lakin iki il sonra Moraviya adasında keçirilən turnirdə yenidən qələbə qazanır. 1 il sonra Nyu-Yorkdakı beynəlxalq turnirdə qazandığı qələbə sesesasiya doğurur. O, Kapablanka, Aleksandr Alexin, Reti və Marşalı geridə qoyaraq, 1-ci yeri tutur. 1925-ci ildə Moskvada keçirilən Beynəlxalq turnirdə uğurla çıxış edir və ikinci yeri tutur. 10 il sonra 67 yaşında yenidən Moskvada keçirilən beynəlxalq turnirdə turnirin qalibləri olan Mixail Botvinnik və Flordan cəmi yarım xal geri qalaraq "əbədi" rəqibi Kapablankaya bir daha qalib gəlir.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda Emanuel Lasker ilə əlaqəli mediafayllar var.


1. ↑  Mathematics Genealogy Project (ing.). 1997.
**Aerogel** (Latın dili. *aer* – hava, *gelatus* – donmuş) – maye halı tamamilə qaz halı ilə əvəzolunmuş, gel şəklində materiallar sinfi. Bu tip materiallar möhkəmlik, şəffaflıq, istiyədavamlılıq, olduqca aşağı istilikkeçiriliciklə yanaşı, rekord aşağı sıxlıq xassəsinə malikdirlər. Amorf silisium oksid, silisium, alüminium oksid və həmçinin xrom oksid əsasında olan Aerogellər mövcuddur. 1990-cı illərin əvvəllərində karbon əsasında olan aerogelin ilk nümunələri əldə edilmişdir.

Strukturu
---------

Aerogel məsaməli meteriallar sinfinə aiddir, bu sinif materiallarda basıqlıq ümumü həcmin ən azı 50% -ni təşkil edir. Adətən bu nisbət 90-99%a çatır, sıxlıq isə 1 -150 кq/м³ təşkil edir. Aerogelin strukturu ağacşəkilli tora bənzəyir. Bu tor 2-5 nm ölçülərində olan nanohissələrin və 100 nm öçülərinə kimi olan məsamələrin klasterlərə birləşməsindən ibarətdir.

Tarix
-----

Öz nəticələrini Nature jurnalında nəşr etmiş, Sakit Okean Kollecinin ( College of the Pacific) kimyaçısı Stiven Kistler tərəfindən kəşf olunduğu qəbul olunur.

Kistler geldə mayeni metanol ilə əvəz edib təzyiq altında metanolun böhran temperaturuna (240 °C) kimi qızdırırdı. Nəticədə metanol həcmini dəyişmədən geli tərk eliyir; uyğun olaraq gel də sıxılmadan quruyurdu.

Xassələri
---------

Aerogel yüngül amma möhkəm penoplasta bənzəyir. Güclü təzyiq zamanı aerogel çatlayır, amma ümumülükdə aerogel çox möhkəm materialdır – öz çəkisindən 2000 dəfə böyük olan təzyiqə davam gətirə bilər.

İstifadəsi
----------

Hal hazırda NASA – nın "Stardust" (Kosmik toz) layihəsində kosmik toz tələsi üçün xammal kimi istifadə olunub.

Aerogel qaz və maye filtr kimi itifadə olunur.

Aliminium nanohissələrinə malik dəmir oksid əsasında olan aerogel partlayıcı maddə kimi istifadə oluna bilər. (Lourens Livermor adına milli laboratoriyanın kəşfi, ABŞ).
2006-cı ilin əvvəllərində bəzi şirkətlər (United Nuclear və başqaları) aerogelin təşkilatlara və fiziki şəxslərə satışını elan etdi. Ölçüsündən və formasından asılı olaraq qiyməti 25$ (fraqment) 125$ kimi (ovuca yerləşəcək ölçüdə) təşkil edir.

Həmçinin bax
------------

* Aerofagiya
* Aerologiya
* Aerozol

İstinadlar
----------
**"Çinar" rəqs ansamblı** — 1959-cu ildə Nəriman Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda yaradılmış qızlardan ibarət xalq rəqs ansamblı.

Ansamblın ilk rəhbəri Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının solisti Əminə Dilbazi olmuşdur.

"Çinar" öz səhnə həyatına "Çinar" rəqsi ilə qədəm qoymuşdur. Sonralar ansamblın ifasında "Bənövşə", "Ceyran" rəqsləri yaranmışdır.

Müvəffəqiyyətləri
-----------------

Yarandığı müddətdən 3 ay sonra Moskva şəhərində keçirilən Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənəti ongünlüyündə iştirak etdi. İlk qastrol səfərində müvəffəqiyyət qazanan "Çinar"ı tamaşaçılar "Beryozkanın" kiçik bacısı adlandırırdılar. Ansambl ÜİLKGİ MK-nın Fəxri fərmanı ilə təltif olundu. Moskvadakı müvəffəqiyyətindən sonra "Çinar"a xalq ansamblı adı verildi. Ansamblın fəallarından dördü Azərbaycan Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanına, kollektivin bədii rəhbəri Əminə Dilbazi isə Azərbaycan xalq artisti adına layiq görüldü.

1970-ci illərdən başlayaraq "Çinar" həm ölkədə və həm də xaricdə tanınmağa başladı. "Çinar" xalq rəqs ansamblı bir sıra müsabiqələrdə, festivalda müvəffəqiyyətlə çıxış edərək, özünün nəyə qadir olduğunu dəfələrlə sübut etmişdir.

Ansamblın yaradıcılığı haqqında C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında "Qızlar, rəqs edin!" sənədli filmini çəkilmişdir. "Çinar" xalq rəqs ansamblı Moskva, AFR, Polşa və Əlcəzair televiziyalarında da efirdə olmuşdur.

Müasir dövr
-----------

Hazırda "Çinar" xalq rəqs ansamblının rəhbəri Əminə xanım və ansamblın keçmiş solisti, Azərbaycan Tibb Universitetinin məzunu Nərgiz Abdullayevadır.

Ansambl bu günə kimi Türkiyədən başlayaraq, Fransa, Əlcəzair, Seneqal, İran, Polşa, Macarıstan, Bolqarıstan, Almaniya, Yuqoslaviya, Rusiya, Ukrayna, Gürcüstan, İsraildə konsert proqramları ilə şıxış etmişdir. Azərbaycanın şəhər və rayonlarının, kənd və qəsəbələrinin böyük əksəriyyətini qarış-qarış gəzmiş, "Yallı", "Dolayı", "Ceyrani", "Vağzalı-mirzəyi", "Qavalı" və digər Azərbaycan xalq rəqslərini ifa etməklə tamaşaçıların rəğbətini qazanmışdır.

"Sarı gəlin" rəqsi
------------------

1990-cı ildə Əminə xanım "Sarı gəlin" Azərbaycan xalq mahnısı əsasında rəqsə quruluş vermişdir. Rəqsin quruluşuna görə səhnədə qızılı paltar geyinmiş üç qız oynayır. Rəqsin təqdimatı Türkiyədə olmuşdur. Rəqs tamaşaçıların rəğbətini qazanmışdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Tələbə həyatı / Çinar rəqs ansamblı". 2012-09-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-08-29.
2. ↑  "Rəqs ansamblları". 2022-01-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-08-29.
3. ↑  "Bir ömrə şahidlik edən xatirələr". 2018-08-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-08-29.
4. ↑  Sədaqət Yusifqızı[*ölü keçid*]

Xarici keçidlər
---------------

* Çinar rəqs ansamblı (video)

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblı
* Azərbaycan rəqsləri
**Üç Ulduz Nişanı** (Latış dili: Tiju Zvaigžņu ordenis)- Latviyada təsis edilən ordendir. 25 mart 1924-cü ildə Latviya Milli Məclisi tərəfindən təsis olunmuşdur. Devizi "Per aspera ad astra"dır ki, mənası "Çətinliklərdən keçib ulduzlara çatmaq" deməkdir. Orden Latviyada verilən ilk və ən yüksək dərəcəli ordendir.

Sıralama
--------

* Böyük Komandan Xaçı (zəncirli) (1-ci dərəcəli)
* Böyük Komandan Xaçı (1-ci dərəcəli)
* Böyük Zabit (2-ci dərəcəli)
* Komandan (3-cü dərəcəli)
* Zabit (4-cü dərəcəli)
* Daşıyıcı (5-ci dərəcəli)
* Fəxri Orden, 1-ci dərəcəli
* Fəxri Orden, 2-ci dərəcəli
* Fəxri Orden, 3-cü dərəcəli



| **Lentlər** |
| --- |
| Böyük Komandan Xaçı (zəncirli) | Böyük Komandan Xaçı | Böyük Zabit | Komandan | Zabit | Cəngavər |
|

Xaç
---

Ordenin xaçı zərli kənarları olan ağ minadan təşkil olunmuş xaçdan ibarətdir. Xaçın ön tərəfinin mərkəzində mavi minadan təşkil olunmuş medalyon yerləşir. Medalyonun mərkəzində isə 3 ədəd qızıl beşguşəli ulduzu görmək olar. Əks tərəfində isə "Per aspera ad astra" və "Latvijas Republika — 1918.g.18. novembris" (Latviya Respublikası- 18 noyabr 1918) ifadələri yazılmışdır.

Ulduz
-----

Ulduz birinci və ikinci dərəcəli nişanlarda olur. Birinci dərəcəli nişan və ikinci dərəcəli nişan (müvafiq olaraq böyük ulduz və kiçik ulduz) yalnız dizaynına və ölçüsünə görə fərqlənir. Ulduzlar mavi minalı medalyon və onun mərkəzindəki 3 ədəd qızıl ulduz ilə gümüşdən hazırlanan beşguşəli ulduz formasındadır. Onun kənarında "Par Tēviju" (Vətən üçün) sözləri yazılmışdır.

Nişanın zənciri
---------------

Zəncir yalnız Böyük Komandan Xaçında olur. Bu ordenlə isə nadir adamlar təltif olunur. Zəncirin üzərində svastikanı, üç ulduzu, şir və qrifonu görmək olar.

Fəxri Orden
-----------

Fəxri orden bir qayda olaraq xaç təsvir olunan, öndən dəyirmi formada olan nişandır. Əks tərəfində isə "Par Tēviju" sözləri yazılmışdır. Onun kənarında palıd yarpaqlarından ibarət çələng təsvir olunub. Fəxri Orden qızıl, gümüş, bürünc olmaqla 3 sinfə ayrılır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Latvijas Valsts prezidenta mājas lapa". www.president.lv. 2016-02-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-01-25.

Xarici keçidlər
---------------

* The State Decorations of Latvia Arxivləşdirilib 2011-05-14 at the Wayback Machine, Prezident Aparatı
* The Three-Star Order Arxivləşdirilib 2012-07-31 at the Wayback Machine
**Zok dili** — Hind-Avropa ailəsinə aid dil və ya dialekt. Bu, bəzən Hind-Avropa ailəsinin müstəqil qolu olan erməni dilinin dialekti hesab edilir, lakin iki dil arasında o qədər fərqlilik var ki, zok dili ayrı bir dil kimi təsnif edilmişdir. Onun danışanları onu "zokeren" də adlandırırlar. Zok digər erməni dialektlərindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir və onun mənşəyi haqqında miflərə səbəb olmuşdur. Ümumi inanclardan biri budur ki, zoklar yarı erməni, yarı yəhudi tacirlərdən formalaşmış bir icmadır, öz bizneslərini kənar şəxslərdən gizlətmək üçün gizli dil yaratmışdılar. Buna baxmayaraq, reallıqda zoklar Azərbaycandan, Naxçıvandan olan yerli erməni icmasıdır.

Tarixi
======

Zok dili indiki Azərbaycanın tərkibində olan Naxçıvanda danışılırdı. Naxçıvanın sonuncu erməniləri 1988-ci ildə Qarabağ münaqişəsinin bir hissəsi olaraq oranı tərk etmək məcburiyyətində qalmışdılar. Açaryanın məlumatına görə, 1935-ci ildə zok dilində danışan təqribən 10 min nəfər var idi. İndiki təxminlərə görə, zok dilində danışanların sayı 1,000 nəfərdən dən azdır. Ermənistan Milli Arxivinin məlumatına görə, 1988-ci ildə zok dilinin Paraka dialektində 50 nəfərdən az insan danışırdı. Zok dilinin sait sistemi onu digər erməni dialektlərindən fərqləndirən ən fərqləndirici xüsusiyyətdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Vaux, Bert.* Zok: The Armenian dialect of Agulis. 2007. səh. 2. 2023-03-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-11.
2. ↑  "A Documentation of the Zok Language (otherwise known as the Armenian dialect of Agulis) | Endangered Languages Archive". www.elararchive.org. İstifadə tarixi: 2023-03-07.
3. ↑  *Strazny, Philipp.* Encyclopedia of Linguistics (1). Taylor & Francis. səh. 85.
4. ↑  *Brown, Keith; Ogilvie, Sarah.* Concise Encyclopedia of Languages of the World. Elsevier Science. 2010. səh. 68. ISBN 9780080877754.
5. ↑  "A Documentation of the Zok Language (otherwise known as the Armenian dialect of Agulis) | Endangered Languages Archive". www.elararchive.org. İstifadə tarixi: 2023-03-07.
**Alupka** (ukraynca , *rus.* Алупка) — Krım dağlarının cənub hissəsində yerləşən bir kurort şəhəridir.

Coğrafiyası
-----------

### İqlim

Yanvar və fevral aylarının orta temperaturu +3 – +4 °C, avqust ayında isə +24,6 °C-dir. Orta illik yağıntı dərəcəsi — 400 mm, günəşli saatların illik orta miqdarı — 2150 saat. Yay mövsümü martdan oktyabradək davam edər (su hərarəti təxminən +22 – +28 °C).

Tarix
-----

Müasir Alupka torpaqlarında ilk insan yerləşmələri miladdan əvvəl VIII minillikdə yarandı. Şəhər birinci dəfə 960-cı ildə Alubika adı ilə anıldı. 1475-1774 illəri arasında Alupka osmanlıların hakimiyyəti altında keçdi. Krım Rusiyanın əlinə keçdikdən sonra (1783-cü il) Alupka R.Potömkinin mülkü oldu. 1823-cü ildə isə burada saray qurduran Mixail Vorontsovun sahibliyinə keçdi. XX əsrin əvvəlindən Alupka kurort oldu. Bu yerə müalicə və rekreasiya üçün Födor Şalapin, Maksim Qorki, Valeri Brüsov, İvan Bunin, Lesya Ukrainka və başqaları gəldilər.

1938-ci ildə Alupkaya şəhər statusu verildi.

Nəqliyyat
---------

Şəhər Yaltadan 17 km uzaqlıqda yerləşir. Krımın mərkəzi və digər məskunlaşılan yerləri ilə Alupka-Sevastopol-Yalta-Simferopol-Feodosiya magistral yolu vasitəsilə əlaqə saxlanılır.

İctimai sahələr
---------------

Şəhərdə iki ümumtəhsil və bir musiqi məktəbi, xəstəxana, iki kitabxana, iki mehmanxana, mədəniyyət mərkəzi var.

Xüsusi diqqətə layiq yerlər
---------------------------

Şəhərin məşhur yerlərindən Vorontsov sarayını ve onun ətrafındakı parkı anmaq lazımdır.

Alupkada doğulan, II Dünya Müharibəsi iştirakçısı Ahmet-Han Sultanın muzeyi var.

1972-ci ildə şəhərdə kol və ağaclarların iki yüzdən ziyadə növü olan park açıldı.

İstinadlar
----------

1. ↑  OKTMO (rus.).
2. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года. Rusiya Dövlət Federal Statistika Xidməti.

Xarici keçidlər
---------------

* Alupka malümat portalı
* "Bütün Qırım avuç üstünde" saytı Alupkada raatlanuv aqta er angi malümat Arxivləşdirilib 2019-01-01 at the Wayback Machine
**Komediya-dram** — komediya və dram elementlərini birləşdirən dramatik əsərlər janrı.

Tarixi
------

Qədim yunanlarla başlayan ənənəvi şərq teatrı Sock və Buskin, yəni komediya və faciə olaraq ikiyə bölünürdü. Faciə adətən uydurma və ya tarixi qəhrəmanın ölümü ilə başa çatsa da, komediya orta səviyyəli personajların həyatına diqqət yetirir və onların nailiyyətləri ilə başa çatır. "Dram" termini tamaşanın bütün hərəkətlərini təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir. 19-cu əsrdən başlayaraq Anton Çexov, Corc Bernard Şou və Henrik İbsen kimi yazıçılar komediya ilə dram arasındakı sərhədləri bulandırdılar.

Radio teatrının, kinonun və xüsusən də televiziyanın meydana çıxması ilə komediya və ya dram kimi bir məhsulu aydın şəkildə müəyyən etmək üçün marketinqdə böyük təzyiqə səbəb oldu. Kütləvi informasiya vasitələrində komediya və dram açıq-aydın bir-birindən ayrılırdı, baxmayaraq ki, canlı teatrda fərq daha az əhəmiyyətli idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Comedy and Tragedy". Archived from the original on 2010-11-21. İstifadə tarixi: 2022-01-23.
2. ↑  "Chekhov comedy tragedy". 2022-01-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-01-23.
**Avqustovskaya puşa** (pol. Puszcza Augustowska) — Polşanın şimal-şərqində, Belarusun qərbində yerləşən təbii iynəyarpaqlı meşə. Meşə demək olar ki, insan tərəfindən heç dəyişdirilməyib. Polşa ərazisində meşə Avqustov şəhəri yaxınlığında, Belarus ərazisində isə Qrodno vilayətinə aiddir. Meşə Neman və Visla çayları hövzələri arasında yerləşir.

Meşədə ən geniş yayılmış ağaclar - əsrlik küknar və şam ağacları. Meşə ərazsində çoxlu göllər var. Qum dyunları üstünlük təşkil edir.

Tarixi
------

Ərazinin əvvəlki adları Qrodno puşası, Perstunskaya puşa olmuş. Puşa ərazisi bir vaxtlar Qrodnodan Baltik dənizinə qədər uzanmış.

Böyük Litva Knyazlığı dövründə meşə knyazın şəxsi mülkü hesab olunurdu. O istənilən vaxtı meşə ərazisini hədiyyə verə bilər və orda məskunlaşmağa, fəaliyyət göstərməyə icazə verə bilərdi.

Meşə istiqamətində slavyanların məskunlaşması genişlənirdi. Artıq XVI əsrin əvvələrində rusinlər puşa ətrafında məskunlaşmağa başladılar. Onların sərhədləri prusiya sərhədlərinə kimi gedib çatırdı. Ancaq rusinlər bu ərazidə daima məskunlaşa bilmədilər. XVII-XVIII əsrlərdə baş vermiş müharibələr nəticəsində onlar bu ərazidən uzaqlaşdılar.

Daha sonra ərazi Perstunski puşası adlandırıldı. Buna səbəb Qrodno ərazisində olan meşə ərazisi qırılaraq məhf edilməsi idi.. Perstun bölgənin inzibati mərkəzi idi.

Ümumi məlumat
-------------

Puşanın Belarusa aid olan hissəsində Belarusun ən böyük iynəyarpaqlı meşə zonası yerləşir. Meşə ərazisində unikal təbiət kompleksi formalaşmış: 22 növ məməli, 121 növ quş, 17 növ sürünən və suda-quruda yaşayan, 103 növ mamırkimilər, 13 növ şimbyələr, 371 növ bitki. 27 növ bitki və heyvan Belarusun Qırmızı Kitabına daxil edilmiş.

Xarici keçidlər
---------------

* Природа Мазур Arxivləşdirilib 2019-05-31 at the Wayback Machine

İstinadlar
----------

1. ↑  "Августовский амур". 2009-08-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-31.
2. ↑  А. Вашкевіч, Дз. Нарэль. Паміж Ласоснай і Чорнай Ганчай. Гісторыя каталіцкіх парафій у паўднёва-ўсходняй частцы Аўгустоўскай пушчы. Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine — Менск, 2006. С. 11, 13
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: BMP.

**BMP-1** (rus: Боевая Машина Пехоты 1; БМП-1) Sovet istehsalı piyadanın döyüş maşınıdır. Bu texnika SSRİ-nin ilk dəfə geniş şəkildə istehsal olunmuş piyadanın döyüş maşınıdır. NATO tərəfindən M-1967, BMP və BMP-76B də adlandırılır.

BMP-1 ilk dəfə 1973-cü ildə Yom Kippur müharibəsi zamanı sınaqdan çıxmışdır. Həmin müharibə zamanı bu texnika Misir və Suriya tərəfindən istifadə edilmişdir. Bu müharibədən və Əfqanıstan müharibəsinin səhvlərindən nəticə çıxarılaraq daha inkişaf etdirilmiş döyüş keyfiyyətləri olan BMP-2 hazırlanır və 1980-ci ilin avqust ayında xidmətə qəbul olunur.

1987-ci ildə isə tamamilə dəyişdirilmiş dizayna və yeni silah sisteminə malik BMP-3 Sovet Ordusunda silahlanmaya qəbul olunur.

Qoruma
------

BMP-1 ön tərəfdən 12,7 mm pulemyot atəşindən demək olar ki, tamamilə qorunur, digər hissələrin zirehi isə yalnız 7,62 mm-lik pulemyot mərmilərindən qoruyur. BMP-1 zireh qorunmasının həm güclü, həm də zəif cəhətləri mövcuddur: əsas silah olan topun yuvasında maksimum zireh qalınlığı 33 mm-dir, bu isə tank və zenit silahlarından demək olar ki, qorumanı təmin etmir.

Təyyarə topları və 12,7 mm pulemyot silahları 1 km məsafədən 6 mm qalınlığında olan BMP korpusunun damına nüfuz edə bilir. Digər tərəfdən isə daha əvvəllər güclü mühərriklə 13 tonluq yüngül çəki ilə istənilən ərazidə BMP-1 maşınlarına yüksək hərəkətlilik qabiliyyəti verirdi ki, bu da ona düşmən atəşindən qismən yayınmağa və zireh zəifliyini müəyyən qədər kompensasiya etməyə imkan verir. Müasir ümumqoşun döyüşündə isə bunlar artıq istisnadır və BMP-1 maşınının sağ qalma ehtimalı çox aşağıdır.

Hərəkətlilik
------------

BMP-1 yaxşı hərəkətlilik və manevr qabiliyyətinə malikdir. Mühərrikin gücü 300 a/g, kütləsi 13 ton, hər ton kütləyə görə xüsusi kütləsi 23 a/g, maksimum sürəti irəliyə 65 km/saat, geriyə isə 10 km/saatdır.

Həmçinin bax
------------

* Piyadanın döyüş maşını
* Sovet ordusu
* BMP-2
* BMP-3
* Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri
* Azərbaycan Quru Qoşunları

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2009-12-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-24.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-09-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-24.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-06-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-24.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2008-09-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-24.

Xarici keçidlər
---------------


Vikianbarda BMP-1 ilə əlaqəli mediafayllar var.
***lat.* Tetranychus turkestani** (Ugarov et Nikolski, 1937) — polifaqdır, ən çox badımcan, xiyar, pomidor, kartof, lobya, kök, kələm, günəbaxanda rast gəlir. Bəzən meyvə ağacları və qarğıdalıda da müşahidə olunur. Yarpağın zədələnən yerində sıx tor əmələ gətirir. Yayın birinci yarısında gənələrin miqdarı az olduğundan yoluxma da az olur. Ancaq uyul ayından başlayaraq gənələrlə intensiv yoluxma başlayır ki, buna akaroz yoluxma da deyilir. Ən çox akaroz yoluxma badımcan, kələm və xiyarda baş verir. Yayın sonunda badımcanın yarpaqlarının 50%-dən çoxu gənələrlə yoluxmuş olur. Hər yoluxmuş yarpaqda təxminən 150–155 ədəd yetkin fərd olur. Xiyarda və kələmdə bu vaxtlar gənələrlə yoluxma 100%-ə çatır.

Dişi fərdlər çox da böyük olmayan kaloniya halında yaşayırlar. Alaq otları, tökülmüş yarpaqlar və başqa bitki qalıqları arasında qışlayan gənələrin əksəriyyəti temperatur aşağı düşəndə məhv olur. Yazda isə müxtəlif yem və bostan-tərəvəz bitkilərinə miqrasiya edərək qidalanır, çoxalır və iri kaloniyalar əmələ gətirirlər. Təxminən 250–300 yumurta qoyan dişilər orta hesabla 30 günə qədər yaşayır. İl ərzində 8–15 nəsil verən gənələr avqust-oktyabr aylarında qırmızımtıl rəng alır və qış sığınacaqlarına çəkilirlər.

Azərbaycanda rast gəlinməsi
---------------------------

Gəncədə və Ağstafada ispanaq və çuğundur yarpaqları üzərində müşahidə olunmuşdur.
**Yohann Volfqanq Göte adına Frankfurt Universiteti** (*alm.* Goethe-Universität Frankfurt am Main‎) — Frankfurt-Mayn şəhərində bir universitet. Müasir formada onun 1914-cü ildə Frankfurt Universiteti (*alm.* Universität Frankfurt am Main‎) adı altında, zəngin, liberal düşüncəli vətəndaşlar qrupu tərəfindən əsası qoyulmuşdur. 1932-ci ildə Frankfurtun ən məşhur yerli sakinlərindən biri, şair, filosof və yazıçı Yohann Volfqanq Götenin adı buraya əlavə edilmişdir.

Universitetdə 48.000 tələbə təhsil alır ki, bu da Frankfurt Universitetini Almaniyanın üçüncü ən böyük universiteti edir.

2019 Şanxay reytinqi universiteti dünyanın ən yaxşı 100-150 universiteti, Almaniyada isə ilk 5-7-lik sırasına daxil edib.

Darmştadt Texniki Universiteti, Alman Süni İntellekt Tədqiqat Mərkəzi və bir çox proqram şirkətləri ilə birlikdə, bəzən Almaniyanın Silikon Vadisi adlanan Reyn-Neckar bölgəsinin İT klasterinin bir hissəsidir.

Fakültələr
----------

* hüquq
* iqtisad
* ictimai elmlər
* pedaqoji
* psixologiya və idman elmləri
* yevangelist teologiya
* katolik teologiyası
* fəlsəfə-tarix
* dilçilik və mədəniyyətşünaslıq
* yeni filologiya
* geologiya-coğrafiya
* informatika və riyaziyyat
* fizika
* biokimya, kimya və əczaçılıq
* biologiya
* tibb
* müqayisəli dinşünaslıq
* dinşünaslıq: İslam

Məşhur müəllimləri
------------------

* Teodor Adorno
* Karl Mannheim
* Jurgen Habermas
* Martin Buber

Məşhur məzunları
----------------

* Adorno Teodor
* Helmut Kol
* Yurgen Klopp

1. ↑  "Geschichte der Stadt- und Universitätsbibliothek". www.ub.uni-frankfurt.de. 2017-07-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-11.
**Li Çayld** (əsl adı Cim Qrant) - ingilis yazıçı. İlk romanı "Döşəməni öldürmək" (Killing Floor) Antoni mükafatına layiq görülmüşdür. Əsasən psixoloji romanlara üstünlük verir.

Hər romanında keçmiş ABŞ polisi olan Cek Riçerin başına gələn macəralardan bəhs edilir.

Həyatı
------

Qrant 29 oktyabr 1954-cü ildə İngiltərənin Koventri şəhərində anadan olub. 1958-ci ildə ailəsi və üç böyük qardaşı Handsvorst Vuda daha yaxşı təhsil almaq üçün köçdülər. Qrant 11 yaşına qədər Handsvorst Vuddakı Çerri Orçard məktəbində təhsil aldı. Daha sonra Birmingem Kral Edvard məktəbinə yazıldı. Atası məmur idi və kiçik qardaşı da roman yazıçısı oldu.

1974-cü ildə Şeffild Universitetinin hüquq fakültəsinə daxil oldu. Amma daha sonra teatr ilə məşğul olmağa başladı. Hüquqdan məzun olduqdan sonra televizor kanalı prodüsseri kimi işləməyə başladı.

Qrantın həyat yoldaşı Ceyn Nyu-Yorkludur və həmçinin Qrant Aston Villa klubunun fanatıdır.

Televizor kanalında karyerası
-----------------------------

İngiltərədəki ITV-nin bir hissəsi olan Mançestrdaki Qrenada kanalının aparacısı kimi işləməyə başladı. 1977-1995-ci illərdə burada işlədi.

Yazıçılıq
---------

1997-ci ildə ilk kitabı "Döşəməni öldürmək" romanını nəşr etdirdi və 1998-ci ildə ABŞ-yə köçdü.
Qrant 2009-cu ildə ABŞ Sirrli janr Yazıçılarının prezidenti seçildi.

Romanları
---------

Li Çayld Barri mükafatını alarkən

| Romanın adı (ingiliscə) | İl | Mükafat |
| --- | --- | --- |
| *Killing Floor* | 1997 | Antoni mükafatı, Barri mükafatı |
| *Die Trying* | 1998 |  |
| *Tripwire* | 1999 |  |
| *The Visitor* | 2000 |  |
| *Echo Burning* | 2001 |  |
| *Without Fail* | 2002 |  |
| *Persuader* | 2003 |  |
| *The Enemy* | 2004 | Barri mükafatı |
| *One Shot* | 2005 |  |
| *The Hard Way* | 2006 |  |
| *Bad Luck and Trouble* | 2007 |  |
| *Nothing To Lose* | 2008 |  |
| *Gone Tomorrow* | 2009 |  |
| *61 Hours* | 2010 |  |
| *Worth Dying For* | 2010 |  |
| *The Affair* | 2011 |  |
| *A Wanted Man* | 2012 | Beynəlxalq Kitab mükafatı |
| *Never Go Back* | 2013 |  |
|

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-06-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-11-11.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-11-11.
3. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-11-11.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2015-09-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-11-11.
**Əhməd Ramiz Tan** (*türk.* Ahmet Ramiz Tan; 1884 – 1 iyun 1928) — Osmanlı hərbçisi və Türkiyə siyasətçisi. Zazaəsillidir.

Qaraballı tayfasının başçısı Kankooğullarından İsmayıl Ağanın oğludur. İbtidai və orta təhsilini doğulduğu şəhərdə başa vurduqdan sonra dövrün qaydalarına uyğun olaraq 3 oktyabr 1896-cı ildə Hərbi Akademiya Aşirət Sinifinə qəbul olunmuşdur. Bir il təhsil və təlim keçdikdən sonra süvari leytenantı rütbəsi ilə ordu sıralarına qoşulmuşdur. Müxtəlif tayfa süvari şirkətlərində xidmət etdikdən sonra 31 yanvar 1913-cü ildə baş kapitan rütbəsi ilə təqaüdə çıxmışdır.

Birinci Dünya müharibəsində yenidən ordu sıralarına daxil olmuş və Şərq Cəbhəsinə təyin edilmişdir. O, tərxis olunduqdan sonra doğma şəhərinə qayıtmışdır. Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi başlayandan sonra bu hərəkatın tərəfinə keçmişdir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin birinci dövründə Dərsimdən millət vəkili vəzifəsində çalışmışdır. Müraciət Komissiyasında işləmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2021-11-17 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-12-05.
2. 1 2  "Arxivlənmiş surət". 2023-04-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-05.
**Florianturm** - Dortmund şəhərində ( Federal Dövlət - Vestfaliya Şimali Reyn ) yerləşən televiziya və radio yayım qülləsi. 1959 - cu ildə Vestfalian Park şəhər parkında federal bağ və park sərgisi üçün tikilmişdir. Tikildiyi zaman qüllə Almaniyada ən yüksək bina idi - orijinal hündürlüyü 219.6 m idi. Qüllənin bugünkü hündürlüyü 211,4 metrdir, bu isə Almaniyada ən yüksək binaların siyahısında 14-cü olmasını təmin edir. Qüllə analoq televiziya, DVB-T , VHF radio xidmətlərinin antenalarını, habelə müşahidə salonu və restoran kimi istifadə olunur. Bu gün Florianturm Ruhr bölgəsinin "Sənaye mədəniyyəti yolu" regional layihəsinin təməl nöqtəsidir.

Yerləşmə
--------

Qüllə, dəniz səviyyəsindən 120 metr yüksəklikdə Westfhalian Parkında inşa edilmişdir Qüllə yaxınlığında Westfalenhallen sərgi mərkəzi , Siqnal Iduna Park stadionu, RWE və Deutsche Telekom ofis binaları yerləşir. 

U41, U47 (Märkische Straße stop), U45 və U49 ("Westfalenpark" dayanacağı) qülləni şəhər mərkəzi ilə birləşdirir  .

Tarix və texniki xüsusiyyətlər
------------------------------

Qüllənin başı.
Florianturm inşaasına 1958 - ci ilin mayında başlamışdır və 1959 - cu ilin aprelində rəsmi açılış keçirilmişdir. Qüllə, baca ilə strukturca oxşar olan dəmir-beton silindirdir. Dəmir-beton qüllənin hündürlüyü 129.75 m-dir və divar qalınlığı yuxarıya doğru azalır. Boru içərisində liftin şaftları və 762 addımda spiral merdiven var. Üstəlik, texniki xidmət, bərpa olunan restoran və iki baxış platforması olan üç mərtəbəli bir binadır. 

Anten 173,4 m-dən başlayır. 2004-cü il sentyabrın 7 - də Kamov Dizayn Bürosunun Ka-32 vertolyotunun köməyi ilə 46,2 m hündürlüyü olan ilk anteni DVB-T standartı ilə dəstəkləyən 38 m yeni bir hündürlüklü antenlə əvəz tmişlər. Eyni zamanda, qüllənin ümumi hündürlüyü 219,6 m-dən 211,4 m-ə qədər azalmışdır. 

Hal-hazırda, Rheinturm Deutsche Telekomun törəmə şirkəti olan Deutsche Funkturm şirkətinə məxsusdur. 4 aprel 2005-ci ildən VHF tezlik zolağında 24 DVB-T televiziya kanalı və 6 yayım kanalı qüllədən yayımlanıb. Radiasiya gücü - 50 kVt. 

6 oktyabr 2006-cı il gecəsində, beton astarlı bir neçə parça 164 metr yüksəklikdən düşdü. Nəticədə, qüllə müvəqqəti olaraq bağlandı və 164-168 metr hündürlükdə astar bərpa edildi.

Texniki xarakterisikalar
------------------------

* Anten hündürlüyü - 211.4 m
* Dam yüksəkliyi 173.4 m
* İlk baxış platformasının hündürlüyü - 144.7 m
* 2-ci baxış platformasının hündürlüyü - 141,9 m
* Restoranın yüksəkliyi - 137, 5 m
* Texniki xidmət binalarının hündürlüyü - 133,1 m
* Emitter gücü - 50 kVt
* Əsas çapı - 25 m
* Əsas disk qalınlığı - 2,5 m
* Baza dərinliyi - 8.1 m
* Tam ağırlıq - 7700 ton
* Beton istehlakı - 3400 m³
* Polad struktur ağırlığı - 660 ton
* Davamlılıq ehtiyatı- 3,5 dəfə

Qalereya
--------

* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  "So erreichen Sie den Westfalenpark Dortmund". Westfalenpark Dortmund. Dortmund-Agentur. 2012-07-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-11-03.
**Luis Gilyermo Solis** (*isp.* Luis Guillermo Solís Rivera; 25 aprel 1958) — 2014-cü ildən Kosta-Rika prezidenti.

Həyatı və karyerası
-------------------

Nyu Orleanda Tuleyn Universitetinin Latın Amerika Çalışmalarında yüksək dərəcə almışdır. 1981–1987 illərdə Kosta-Rika Universitetində dosent olmuşdur. 1983–1985-ci illərdə Miçiqan Universitetində professor olmuşdur. Bu vaxt ərzində Arias yönətimi ilə çalışmış, Barış və Uzlaşma (CPR) Mərkəzində direktor olmuşdur. 1992-ci ildən 1995-ci ilə qədər Birləşmiş Millətlər Sistemində Akademik Konsey ilə çalışmışdır. 1999-cu ildən başlayaraq Ədalət İdarəsi Mərkəzində koordinator kimi və Latın Amerikasıda siyasi və sosial olayları analiz edən Latın Amerika ve Karib Mərkəzində araşdırmaçı olaraq Florida Beynəlxalq Universitetində çalışmışdır. 2014-cü ildən Kosta-Rika prezidentidir.

İstinadlar
----------



1. ↑  *Ortiz de Zárate (editor), Roberto.* "Luis Guillermo Solís Rivera, CIDOB" (ispan). Barcelona: Barcelona Centre for International Affairs. March 2014. 11 April 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 April 2014. ([[:Category:|link]])[[Category:]]
2. ↑  "Biografía". Campaign web site (ispan). 27 January 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 February 2014.
**Cavad xan küçəsi** Gəncə şəhərinin mərkəzi və uzun küçələrindən biridir. Küçə Gəncənin sonuncu xanı Cavad xanın şərəfinə adlandırılmışdır. Uzunluğu 2,3 km-dir. Cavad xan küçəsi hazırda Gəncə şəhər əhalisi və turistlərin ən çox gəzdiyi, orada yaradılan gözəllikləri seyr edərək asudə vaxtlarını səmərəli keçirdikləri məkanlardan biridir.
Küçə Gəncədə salınan ilk küçələrdəndir. İlk salınanda Küçənn adı Elizavetpol küçəsi adlanırdı. Sovet dövründə küçəyə Mirzə Ələkbər Sabirin şərəfinə Sabir küçəsi adlandırldı.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə "Azərbaycan" qəzetinin ilk nömrəsinin dərc olunduğu tarixi mətbəənin binası əvvəlki görkəminə qaytarılıb. AXC-nin qurucularından olan Xasməmmədov qardaşlarının yaşadığı ev, həmçinin 1899-cu ildə tikilən və alman mühəndisi Zingerin yaşadığı ev də Cavad xan küçəsinin tarixi tikililərindəndir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Go Map". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-11-13.
2. ↑  "Gəncə NEWS". 2023-07-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-11-13.
Maykop dəmiryol stansiyası
**Adıge Respublikas**ı - Rusiya Federasiyasınin Şimali Qafqaz iqtisadi rayonu tərkibindədir.

Ümumi məlumat
-------------

Maykop şəhərinin ictimai nəqliyyatının sxemi
Maykop SES-in görünüşü
Sənaye məhsullarının həcmi dəyərinə görə kənd təsərrüfatı məhsullarının həcmini 1,2 dəfə üstələyir. Adıge RF-nin subyektləri arasında üzüm şərabı (6-cı yer), emallıq ağac-oduncaq (7-ci yer), karton (9-cu yer), şəkər tozu (15-ci yer), tərəvəz şirələri və meyvə-tərəvəz konservi istehsalında seçilir. Respublikanın ümumi məhsulunda ticarət və kommersiya fəaliyyəti 14,5%, k.t. 14,1%, sənaye 13,5%, tikinti 9,6%, nəqliyyat 2,7% paya malikdir (2002). İqtisadi cəhətdən fəal əhalinin (200 min nəfər) 16,9%-i sənaye sahələrində, 20,3%-i k.t.-da çalışır. İşsizlik səviyyəsi 13,5% – RF üzrə orta səviyyədən 1,7 dəfə yüksək, ayda adam başına düşən pul gəliri isə 45% azdır. Adıgenin enerji ehtiyatları tələbatının 50%- dən azını təmin edir. Bütün sənayesi, demək olar ki, Maykopda cəmləşmişdir. Yeyinti, taxta-şalban, ağac emalı və sellüloz-kağız, maşınqayırma və metal emalı, tikinti materialları sənayesi aparıcı sahələrdir. Respublikaya gətirilən məhsullar içərisində qənnadı istehsalı üçün xammal, makaron və tütün məmulatları, gübrə və zəhərli kimyəvi maddələr əsas yer tutur.

Adıgenın k.t.-nda bitkiçilik məhsulları üstünlük təşkil edir. Kənd təsərrüfatı torpaqlarının 80%-i (3,3 min km²-dən çox) şumlanır (yarıdan çoxunda dənli bitkilər). Taxıl (332,7 min t), texniki (raps, günəbaxan, şəkər çuğunduru, tütün) və yemlik bitkilər yetişdirilir; üzümçülük, meyvəçilik inkişaf etmişdir. Otlaq heyvandarlığı (63,4 min baş iribuynuzlu qaramal) ət-süd yönümlüdür; donuz (36,2 min baş) qoyun və keçi (22,2 min baş), at, quş saxlanılır; həmçinin arıçılıq inkişaf etdirilir.

K.t. məhsulları istehsalı: süd 102,4 min t, kəsilmiş mal-qara və quş əti 15,1 min t, yumurta 50,6 mln. ədəd (2002). Bərkörtüklü avtomobil yollarının uzunluğu 1,5 min km, ərazisindəki d.y.-nun uzunluğu 148 km-dir. Maykop dəmiryol magistralları qovşağıdır. Maykop–Ust-Labinsk, Maykop–Tuapse, Maykop–Armavir qaz kəmərləri; Maykopda aeroport fəaliyyət göstərir.

Həmçinin bax
------------

* Adıge
* Adıgey dili

Xarici keçidlər
---------------

* Республика Адыгея-Экономика

Mənbə
-----

Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. ISBN 978-9952-441-00-0.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Республика Адыгея". 2022-07-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-26.
**İslam Həsənov** — Azərbaycanlı aktyor.

Həyatı
------

İslam Həsənov 1965-ci il 8 may Lənkəran şəhərində anadan olub, 1982-ci ildə 5 saylı orta məktəbi bitirib. Həmin ildə də, M.A.Əliyev adına İncəsənət institutuna qəbul olunub. 1983-85-ci illər Sovet ordusunda xidmət edib. 1988-ci il M.A.Əliyev adına İncəsənət institutun bitirib. 1986-ci il Gənc tamaşaçılar teatrında çalışıb. 1986-88-ci illərdə "Meydan" teatrında, 1988-1989-cu illərdə isə Gənc tamaşaçılar teatrında aktyor işləyib. 1991-1993-cü illərdə Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində aparıcı, sonralar isə aparıcı-redaktor vəzifəsində çalışıb. 1993-2007-ci illərdə Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqında mətbuat xidmətinin rəhbəri, Teatr Xadimləri İttifaqı Prezidentinin müşaviri vəzifəsində çalışıb. 2007-ci il yanvar ayının 29-dan N.B.Vəzirov adına Lənkəran Dövlət Dram Teatrına direktor vəzifəsinə təyin edilib. 2014-cü ildə Sumqayıt Dövlət Musiqili Dram teatrına direktor təyin olunub. Bir neçə tamaşaların və filmlərin rejissoru, prodüsser kimi fəaliyyət göstərib. Hal-hazırda Azərbaycan Dövlət YUĞ teatrında direktor vəzifəsindədir.

Ailəlidir, bir qızı var.

Filmoqrafiya
------------

1. Gülüş sanatoriyası (film, 1989)
2. Beşmərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi (film, 1996)
3. Yanmış körpülər (film, 2007)
4. Susmuş vicdan (film, 2010)

Həmçinin bax
------------

İstinadlar
----------
**Erato Kozaku-Markullis** (*yun.* Ερατώ Κοζάκου-Μαρκουλλή; 3 avqust 1949, Limasol, Limasol rayonu[d]) — Kiprli diplomat və dövlət xadimi. İyul 2007 - mart 2008 və 5 avqust 2011 - 27 fevral 2013-cü il arasında Kipr Xarici İşlər Naziri olaraq çalışmışdır. Bu vəzifəni tutan ilk qadın olur.

Bioqrafiyası
------------

Öz etirafına görə: "Anam 1916-cı ildə Gürcüstanda, Suxumi şəhərində anadan olmuşdur. Əsilləri Trabrondan, Pont yunanlarından olub. Qızlıq adı Varvara Apostolovna Tekmiçova olmuşdur. O, Suxumidə böyümüşdür. Tiflisdə və Odessada inşaat mühəndisi olaraq təhsil alır və 1935-ci ildə ailəsi ilə Yunanıstana mühacirət edir və orada kiprli atamla tanış olur. Anam rus dilində ana dili kimi danışırdı və böyük bacımla məni rus mahnıları və nağılları ilə böyüdmüşdü".

Erato Kozaku-Markullis 1949-cu ildə Limassolda anadan olub. 1972 və 1974-cü illərdə bitirdikləri Afina Universitetində ictimai hüquq və siyasət elmləri daxil olmaqla hüquq elmlərini oxuyur. 1979-cu ildə Helsinki Universitetində Sosiologiya və Siyasi Elmlər doktoru dərəcəsi almışdır. 1980-2007-ci illərdə Kipr Respublikası Xarici İşlər Nazirliyində diplomat vəzifəsində çalışmışdır. Xüsusilə 1996-1998-ci illərdə Finlandiya, Norveç, Danimarka, İslandiya, Litva, Latviya və Estoniyada paralel akkreditasiya ilə İsveçdəki səfir vəzifəsində çalışmışdır. 1998-2003-cü illərdə Dünya Bankı, Beynəlxalq Valyuta Fondu, Kanada, Braziliya, Qayana və Yamayka, Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatı və Amerika Dövlətləri Təşkilatında paralel akkreditasiya ilə Kipr Respublikasının ABŞ-dakı səfiri; 2005-2007-ci illərdə Livan və İordaniyada səfir olur.

16 iyul 2007-ci ildə Prezident Tassos Papadopoulos tərəfindən Xarici İşlər Naziri təyin edilir və bu vəzifəni 28 fevral 2008-ci ilə qədər tutur. Öz etirafı: "Ünsiyyətpərəst bir insan olaraq xarici media ilə mümkün qədər çox əlaqə qurmağı arzulayıram <…> Kiprin hədəflərini həyata keçirmək üçün bu cür ünsiyyət diplomatiyasını təqdim etmək istəyirəm". Xarici İşlər Naziri rütbəsində Kıprın çox sayda ölkə ilə əlaqələrini inkişaf etdirir, ilk dəfə Səudiyyə Ərəbistanı, Küveyt və Qırğızıstan kimi ölkələrə səfərlər edir. Prezident Papadopoulos ilə birlikdə Lissabon müqaviləsinin imzalanmasında iştirak edir.

2 mart 2010-cu ildə Rabitə və İctimai işlər naziri olur və ikinci dəfə Xarici İşlər Naziri təyin edildiyi 2011-ci ilin avqust ayına qədər bu vəzifədə çalışır. 28 Fevral 2013-cü ildə onu İoannis Kasoulides əvəz edir.

Qeorqe Markullislə evlidir. İki oğul anasıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ερατώ Κοζάκου-Μαρκουλλή Υπουργός Εξωτερικών (yun.).
2. 1 2  Index Kl-Ky (ing.).
3. 1 2  CV of Ambassador Erato Kozakou Marcoullis (ing.). 2001.
4. 1 2 3 4 5 6  Erato Kozakou-Marcoullis Minister of Foreign Affairs (ing.).
5. ↑  "Minister of Foreign Affairs Mrs Erato Kozakou-Marcoullis". MOI. 4 March 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 September 2012.
6. ↑  Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών - Ανακοινωθέντα[*ölü keçid*]
7. ↑  "Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών - Τελευταίες Ειδήσεις". Cyprus Government. 16 July 2007. 4 March 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 September 2012.
**Nevski gölü** — Saxalin adasının ən böyük gölüdür. Göl Tım-Poronay çökəkliyində yerləşir. Su səthinin sahəsi 178 km², su toplama sahəsi 3050 km². Göl Saxalin vilayəti Poronay şəhər dairəsi rayonu a daxildir. Poronay çayı mənsəbinə yaxın ərazidə yerləşir. Gölün orta dərinliyi 1,8 m təşkil edir. Gölün uzunluğu 38 km, eni isə 10 kilometrdir.

Coğrafiyası və Hidrologiyası
----------------------------

Oxot dənizindən göl eyni adlı dillə ayrılır. Göl dənizlə Promıslovski qolu və Nevski boğazı ilə birləşir. Gölün səviyyəsinin dəyişməsi qabarma və çəkilmə ilə sıx əlaqədardır. Laqun məşhəllidir. Gölün süyü şordur.

Göl elə də dərin deyildir. Şərq hissəsindı dərinlik güçlə bir metrə çatır. Qərb hissədə isə dərinlik iki metrdir.

Gölə tökülən çaylar: Baranovka, Qoyalnaya, Dlinnaya, Jyoltaya, Olenya, Rukutama, (Vitinisa), Uqra (Kurortnays, Lyaxi).

Göl öz adını bölgəyə təşkil olunan ilk ekspedisiyada iştirak etmiş gəminin adından götürmüşdür. Eksoedisiyays İvan Fyodriviç Kruzenştern başçılıq etmişdir. Neva gəmisinin kapitanı isə Yuriy Fyodoroviç Lisyanski olmuşdur.

Terpeniya körfəzi istiqamətində uzanır.

Göl damlaya bənzər formaya malikdir. Ən enli hissəsi 40 kilometrdir. Bu isə gölün gərb hissəsində yerləşir.

Nevski dili ərazisində tarixi abidə mövcuddur.

Fauna
-----

Göl böyük əhəmiyyətə malikdir. Bioloji rəngarənglik olduqca zəngindir. Su canlılarının ehtiyatı olduqca çoxdur.

Ekologiya
---------

Gölün yeganə ekoloji problemi burada 1950-ci illərdə inşa edilən dambadır. Damba inşa edildikdən sonra göl iki hissəyə bölünmüşdür. Böyük hissə qərbdə, kiçik hissə isə şərqdə yerləşir. Son beş il müddədində şərq hissədə suyun səviyyəsi enmiş və göl bataqlıqlaşmaya məruz qalmışdır. Əgər əvvəllər gölün bu hissəsində orta dərinlik 3-4 metr təşkil edirdisə son illərdə dərinlik cəmi 50-60 sm təşkil edir. Bəzi alimlər gölün şərq hissəsinin yazın 5-10 il müddətinə yoxa çıxa biləcəyini bildirirlər.

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Nevskoe gölü". Dövlət su reysteri. 2012-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-04.
2. 1 2  *Piroqov Nikolay Qriqoreviç, Fedorçuk Vladimir Dmitreviç.* "Nevski gölü". 2012-04-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-01-26.
3. ↑  "Nevski gölü". 2016-11-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-04.
4. ↑  *Наталья Примака.* "Часть крупнейшего на Сахалине озера Невского в ближайшие 5-10 лет может исчезнуть". РИА "Сахалин-Курилы". 27.02.2009. 2012-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-01-25.
**Diletantlıq** — hər hansı fəaliyyətlə məşğuliyyət, məsələn, elm, sənət (incəsənət) kimi sahələrdə lazımı biliklərsiz və peşəkar hazırlıqsız. Müasir anlamada həvəskar öz məşğuliyyətlərinin predmeti haqqında dərin biliklərə malik olmama kimi anlamaya əsas verir. Bir qayda olaraq, bu biliklərin miqyasını şəxsi təcrübəylə məhdudlaşdıran insan və ya hansını ki, bir şey barəsində həmin insan səthi biliklərə malikdir.

Müəyyən müvəffəqiyyətlərə nail olan məşhurlar vardır. Bunlar inşaatda və texnikada İvan Kulibin, fizikada və kimyada Maykl Faradey, tarixdə, coğrafiyada və iqtisadiyyatda Vasili Tatişevdir.

Həvəskar-mexaniklərin fəaliyyətinin tipik nümunəsi — əbədi mühərrikin qurmaq cədidir: elmi cəhətdən sübut edilmiş və hamıya məlumdur ki, bu qeyri-mümkündür, ancaq belə cəhdlər hələ də davam edir.

İstinadlar
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Psixologiya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Anapka** — Anapa düzənliyindən axan və Anapa buxtasına tökülən çay. Rusiyanın Krasnodar vilayətinin Anapa şəhərində və Anapa rayonunda yerləşir. Maskaqa və Kotloma çaylarının birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Çayın su toplayıcı sahəsi — 411 km²-dir.

Coğrafiyası
-----------

Çayın hidroloji rejimi Aralıq dənizi xarakteri daşıyır. Çayda daşqınlar qış yağışları zamanı müşahidə olunur. Bu dövrlərdə Maskaqa və Kotloma çayları bol sulu olur və Anapka çayında daşqınlar baş verir. Daşqın suları Qara dənizə qədər gedib çatır. Çay boyu meandrlar çoxluq təşkil edir. Suyun sürəti aşağıdır və durğundur. O üzdən temperaturu yüksəkdir. Çay sahilləri boyu qamçlıqlar üstünlük təşkil edir. Dəyişən axını var. Yayda Anapkada su səviyyəsi çox aşağı düşür. O üzdən əks istiqamətdə dəniz suyu çay boyu hərəkət edə bilir. Bu dövrdə çayın suyu şoranlaşır. Payızın əvvələrində bəzən tamamilə quruyur. Qış aylarında çay suyu donur. O üzdən çay üzərində ətraf ərazinin əhalisi xizək və konki sürür. Şəhər hüdudları daxilində Anapka çayının yatağı sərhəd rolu oynayır. Məhs çay şimalda yerləşən sanatoriya-istirahət zonası ilə cənubda yerləşən yaşayış zonası arasında təbii sərhəddir.

Çayın yatağı boyunca kafelər var. Anapanın mərkəzi çimərliyi Anapkanın mənsəbi yaxınlığında yerləşir. Bununla belə, Maskaqın yuxarı axınındakı çətin ekoloji vəziyyət, eləcə də son onilliklərdə baş verən ümumi dayazlaşma səbəbindən çayda çimmək qadağandır. Buna görə əvvəllər mövcud olan iki qayıq stansiyası bağlanılıb.

Flora və faunası
----------------

Kiçik ölçüsünə baxmayaraq Anapkanın balıq faunası müxtəlifdir. Buna səbəb sahil boyu geniş yayılmış bitki qrupları, eləcə də suyun yaxşı istiləşməsidir. Çayda adi durnabalığı, daban balığı, lil balığı, qızılüzgəc, xanı və s. yaşayır. Kefal balığı isti mövsümdə Qara dənizdən gəlir. Həm dəniz, həm də şirin su mollyuskalarına rast gəlinir. Çayın bir hissəsi bataqlıqlaşmı. O üzdən qurbağalar və tritonlar üstünlük təşkil edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Лист карты L-37–111 Анапа. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1988 год. Издание 1990 г.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2021-10-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-28.
3. ↑  Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 9. Закавказье и Дагестан. Вып. 1. Западное Закавказье / под ред. Т. Н. Джапаридзе. — Л.: Гидрометеоиздат, 1964. — 224 с.
**Berliner** — 470 × 315 mm (18,5 × 12,4 düym) ölçülü, ölçüsünə görə A3 və A2 formatları arasında yerləşən qəzet kağızı formatı.

Format XX əsrin əvvəllərində yaranıb və adını Berlin şəhərinin adından alaraq, o dövrdə daha geniş istifadə edilən North German və French formatları ilə rəqabətə başlayıb. Hazırda Fransada Le Monde və Le Figaro, İtaliyada La Repubblica və La Stampa, Belçikada De Morgen[en], Böyük Britaniyada The Guardian, İsraildə "Ha-Arets", Xorvatiyada Vjesnik, ABŞ-də Journal & Courier[en] (Lafayet, İndiana ştatı), Braziliyada Jornal do Brasil[en] qəzetləri bu formatda çap olunurlar.

Avropada Berliner Zeitung qəzetinin qısaca *Berliner* adlandırılması bəzən bu formatın adı ilə bağlı çaşqınlıq yaradır. Lakin bu qəzet berliner formatında çap olunmur. Almaniyada yalnız 2 milli qəzet berliner formatından istifadə edir: Die Tageszeitung (qısaca "*taz"* da adlandırılır) və Junge Welt. Əksər alman qəzetləri daha böyük olan, 570 × 400 mm ölçülərə malik *nordisch* formatında çap olunurlar.

Həmçinin bax
------------

* Broadsheet

Xarici keçidlər
---------------

* How we got the measure of a Berliner (Как мы перешли на формат «берлинер» (англ.))
* «Берлинер» в энциклопедии statemaster.com Arxivləşdirilib 2010-01-24 at the Wayback Machine  Arxivləşdirilib 2010-01-24 at the Wayback Machine
Monterreydəki meksikalı məktəblilər
**Meksika əhalisi** — 126,014,024 nəfərdir ki, bu da ispandilli ölkələr arasında ən böyük, Latın Amerikasında Braziliyadan sonra ikinci, dünyada isə onuncu yerdədir və bu yaxınlarda əhalinin sayına görə Yaponiyanı geridə qoyur. 20-ci əsrdə Meksika əhalisi 1940–1980-ci illər arasında ildə təxminən 3% artaraq 13,6 milyondan 97,5 milyona yüksəldi. Bu artım tempi o dövrdə inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün ümumiləşdirilmiş, demoqrafik keçid kimi təsnif edilmiş və 1970-ci illərdən kontraseptiv siyasətin qəbul edilməsinə səbəb olmuşdur. Bu tendensiya yavaşlasa və son illərdə orta illik artım tempi 1,5%-dən aşağı olsa da, demoqrafik keçid hələ də davam edir və Meksikada gənclərin böyük əhalisi var. Ölkənin ən sıx məskunlaşdığı şəhər 8,7 milyon əhalisi olan paytaxt Mexiko şəhəridir (2005), şəhərin metropoliten ərazisi isə 20,137 152 nəfərlə (2010) ölkənin ən sıx məskunlaşdığı şəhərdir. Əhalinin təqribən 50%-i Meksikanın 59 metropoliyasından birində yaşayır.

Siyahıyaalmaların hazırlanmasına cavabdeh olan qurum Milli Statistika və Coğrafiya İnstitutudur (INEGI). Daxili İşlər Nazirliyindən asılı olan Milli Əhali Şurası (CONAPO) demoqrafik hadisələrlə bağlı məlumatların təhlili, qiymətləndirilməsi və sistemləşdirilməsinə cavabdeh olan qurumdur. Yerli Xalqların İnkişafı üzrə Milli Komissiya (CDI) digər məsələlərlə yanaşı, Meksikanın yerli xalqlarının tədqiqatı və sosial-demoqrafik və linqvistik təhlilinə cavabdehdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2016-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-07.