recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ədirnə mühasirəsi** — (Bolgarca: Битка при Одрин, Serbcə: Bitka za Jedrene, İngilizce: Siege of Adrianople) Birinci Balkan Müharibəsi zamanı 1912-ci il oktyabrın ortalarından 26 mart 1913-cü ilə qədər Bolqarıstanın 2-ci Ordusu tərəfindən həyata keçirilmişdir. Şəhərin içində müdafiəni təşkil edən 52 min 597 əsgərdən başqa, 106 min nəfər mülki əhali idi (yarısı türk, qalanları yunan, erməni, bolqar, yəhudi və Qərbi avropalılar).

24 sentyabr 1912-ci il tarixində Osmanlı Sofiya səfirliyinin İstanbula göndərdiyi xəbərdarlıq teleqramı yaxınlaşan təhlükəni bildirirdi: "Bolqarların ilk məqsədi Osmanlının gücsüz Kırklareli qoşunudur. Ədirnə isə dominant hücum hazırlanır. Ədirnəyə kömək edilməli, vətəni xidmət müddəti dolan əsgərlər tərxis olunmamalıdır".

Ədirnə müdafiə mövqeyi komandanlığına gətirilən Mehmed Şükrü Paşa, Ədirnənin mühasirəsi başlamazdan bir həftə əvvəl şəhərə getdi. Ədirnə müdafiəsi vəzifəsi verilən Şükrü Paşaya şəhərin mühasirə edilməsi halında 50 gün müdafiə edilməsi əmri verilmişdi. Bu müddətdə ya Bolqar ordularının gerilətməlidirlər, ya da İstanbuldan dəstək göndəriləcəyi nəzərdə tutulmuşdu. Ancaq Mehmed Şükrü Paşa İstanbuldan dəstək almamasına baxmayaraq, Bolqar və Serbiya ordularının hücumlarına 5 ay 5 gün müddətdə müqavimət göstərərək tarixə keçən bir müdafiə təşkil etdi.

Yenə də mühasirə etməyin uğurla nəticələnməsi böyük bir hərbi uğur kimi qəbul edilir, çünki şəhərin müdafiəsi alman mühasirə etmə mütəxəssisləri tərəfindən inkişaf etdirilmiş və məğlubedilməz qəbul edilmişdi. Bolqarıstan ordusunun 5 aylıq mühasirə nəticəsində, Mehmed Şükrü Paşanın təslim olması ilə Ədirnə ələ keçirildi.

Mühasirə bitdikdən sonra, mənbələrə görə bolqar əsgərləri və ya yunan yerliləri, Ədirnədə yerləşən müsəlmanların və yəhudilərin evlərini üç gün ərzində yağmaladı. Həmçinin Karnegi (Karnegi Beynəlxalq Sülh Fondunun) hesabatına görə, bolqar əsgərləri türk əsirlərə vəhşicəsinə davrandı və bəzilərini öldürdülər.

İstinadlar
----------

Edirne'nin Yaşadığı İşgaller - Dört İşgal Dönemi[*ölü keçid*]
**Həştərxan qoruğu** — Bu qoruq Volqa çayı deltasında 1919-cu ildə salınmışdır.

Məlumat
-------

Həştərxan qoruğu çayın deltasının nadir təbii kompleksinin mühafizəsi və ilk növbədə burada su quşlarının qışlaması və yuvalaması, onların tüləmə yerlərinin qorunması məqsədilə yaradılmışdır. Həştərxan qoruğu vətəkə balıqlarının təbii çoxalmasında böyük əhəmiyyət kəsb edir. Qoruğun ümumi sahəsi 63,4 min hektardır. Həştərxan qoruğunun su quşlarının qorunmasında beynəlxalq əhəmiyyəti vardır. 1968-ci ildə Həştərxan qoruğu nəzdində ornitoloji stansiya təşkil edilmişdir. Qoruqun iqlimi mülayim kontinentaldır: yayı isti, qışı isə soyuqdur. Qar örtüyü 60 gün, buz örtüyü isə 60–90 gün qalır. Qoruqda olan bütün hövzələrin suyu şirindir.

Flora və fauna
--------------

Həştərxan qoruğu sularında 65 fəsiləyə daxil olan 290 növ bitki və onurğasız heyvanların 500 növü qeydə alınmışdır. Onlara misal olaraq ibtidailəri, rotatoriləri, şaxəbığcıqlı, kürək ayaqlı xərçəngləri və həşərat süfrələrini göstərmək olar. Qoruğun sularında 50 növ balıq yaşayır, Volqa çayının aşağı hissəsi balıqların çoxalmasında böyük rol oynayır. Bura aid olan 250 növ quş qeyd edilmişdir ki, bunların 100-dən çox növü burada yuvalayır, sürünənlərin isə yalnız 6 növünə rast gəlinir. Həştərxan qoruğu Xəzər dənizinin flora və faunasının qorunmasında böyük rol oynayır.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑ . AMEA müxbir üzvü Qasımov Əbdül. H. "Xəzər Dənizi" 1999 cu il
**Gülüm-gülüm yаşаyış yеri** — Hаqqındа əfsаnələr dоlаşаn bu аbidə Оrdubаd rаyоnunun Nəsirvаz kəndindən cənub-qərbdə dаğın ətəyində yеrləşir. Аrаşdırmаlаr zаmаnı yаşаyış yеrində iri dаşlаrdаn hörülmüş müdаfiə divаrlаrının və yаşаyış binаlаrının qаlıqlаrı аşkаr оlunmuşdur. Müdаfiə divаrlаrı yаnlаrdа iri qаyа pаrçаlаrındаn hörülərək, оnlаrın аrаsı kiçik həcmli dаşlаrlа dоldurulmuşdur. Bəzi yеrlərdə müdаfiə divаrlаrının uzunluğu 35 m-ə çаtır. Divаrın еni müхtəlifdir. Оnun qаlınlığı 1,2-1,5 m аrаsındаdır. Yаşаyış yеrinin ərаzisində dördkünc fоrmаdа inşа оlunmuş yаşаyış binаlаrın qаlıqlаrı vаr. Оnlаrın böyük bir qismi dаğ uçqununun аltındа qаlаrаq dаğılmışdır. Аrаşdırmаlаr göstərir ki, yаşаyış yеrindən uzun müddət istifаdə оlunmuş, Оrtа əsrlərdə isə bаğ yеrinə çеvrilmişdir. Dеyilənə görə, burаdа аğаnın bаğı оlmuş və о bаğdа hər mеyvədən оlmuşdur. Yаşаyış yеrini tikinti qаlıqlаrınа əsаsən е.ə. 1 minilliyə аid еtmək оlаr.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bахşəliyеv, Vəli.* Nахçıvаnın аrхеоlоji аbidələri (PDF) (az.). Bakı: "Elm". 2008. 301s. 2019-04-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-04-12.
**Bitki morfologiyası** (*morfe* yunanca forma, *loqos* elm deməkdir) — geniş mənada bitki orqanizmlərinin daxili və xarici formaları, quruluşları və fərdi inkişaflarının tarixi haqqında, məhdud mənada isə bitkilərin həm mikroskopik, həm də makroskopik quruluşları haqqında məlumat verir.

Bitki morfologiyası bitkilərin xarici əlamətlərini təsvir etmək zərurətindən meydana çıxmış və nəticədə morfologiyaya aid islahatların yaranmasına səbəb olmuşdur.

Lakin, bitkilərin daxili mikroskopik quruluşundan botanikanın xüsusi sahəsi olan bitki anatomiyası daha ətraflı bəhs edir. Daxili morfologiya (anatomiya) ilə xarici morfologiya arasında kəskin sərhəd yoxdur. Bunları bir-birindən fərqləndirən mikroskopik və makroskopik tədqiqat metodlarıdır.

Əsas vəzifələri
---------------

**Bitki morfologiyasının əsas vəzifələri** — bitki orqanlarının, məsələn, yarpaqların, budaqların, çiçək hissələrinin düzülüşlərindəki qanunauyğunluqları aydınlaşdırmaq, habelə onların bu və ya başqa hissələrinin mənşəyini təmin etməkdir.

Bitki morfologiyası bitkilərin hər hansı hissələrinin həqiqi təbiətini, mənşəyini öyrəndikdə makroskopik metodla birlikdə ayrı-ayrı hallarda **fizioloji** və **biokimyəvi** üsullardan da istifadə edir. Çoxalma orqanlarının istər makroskopik, istərsə mikroskopik öyrənilməsi morfologiya elminə aiddir.

**Mikroskopik tədqiqatda** məqsəd həmin orqanların inkişafını öyrənməkdir ki, bununla müxtəlif bitkiləri müqaisə edərək, onların mənşəyini, təbiətini və təkamülündəki dəyişiklikləri aydınlaşdırmaq mümkün olur. Vegetativ orqanların daxili mikroskopik quruluşlarını öyrənməkdə məqsəd bitkinin həyatını anlamaq, onların fizioloji vəzifələrini izah etməkdir ki, bu da anatomiyaya aiddir.

Əsas metodlar
-------------

Bitki morfologiyasının əsas metodu bitkilərin fərdi inkişafını öyrənməkdən, normal inkişaf etmiş bitkinin üzərində müşahidə və müqaisə aparmaqdan ibarətdir.

* **Teratologiya**. Bitkilərdə olan anormallıqdan, eybəcərlikdən bəhs edən xüsusi morfologiya hissəsinə **teratologiya** deyilir ki, bu da bəzən morfoloji məsələlərin həllinə kömək edir.
* **Filogeniya**. Morfologiyanın bitkilərin filogenetik inkişafının izahında da əhəmiyyəti vardır. **Filogeniya** ayrı-ayrı bitki qruplarının, cinslərinin, növlərinin təkamül nəticəsindəki inkişafından bəhs edir. Bitkilərin filogeniyası başlıca olaraq müqaisəli morfoloji və fitopaleontoloji tədqiqatlara əsaslanır, filogeniya eyni zamanda bitkilərdə əmələ gələn müxtəlif hissələrin mənşəyini aydınlaşdırmağa kömək edir.

Bitkilərdə böyümə
-----------------

 *Əsas məqalə: Bitkilərin böyüməsi*

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------
**Transaksiya xərcləri -** mübadilə prosesində mülkiyyət hüququnun bir tərəfdən digərinə verilməsi ilə bağlı olan xərclərdir. 

İlk dəfə iqtisadi ədəbiyyatda transaksiya xərcləri termini Nobel mükafatı laureatı **R.Kouz** tərəfindən işlədilmiş və müasir institusional nəzəriyyədə geniş tətbiqini tapmışdır. Transaksiya xərclərinin 5 əsas növü mövcuddur: 

1. İnformasiyanın əldə edilməsi ilə bağlı xərclər;

2. Müqavilələrin və danışıqların aparılması ilə bağlı xərclər; 

3. Qiymətləndirmə və gözləmə effekti ilə bağlı xərclər; 

4. Mülkiyyət hüququnun qorunması ilə bağlı xərclər;

5. Opportunist fəaliyyətlə bağlı xərclər. 

Transaksiya xərcləri mübadilə prosesinə qədər, mübadilə prosesində və ondan sonra baş verə bilər.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Musayev Akif, Qarayev İmran. "Transfer Qiymətləndirmə Və Vergitutma Bazasının Köçürülməsi" Vergitutma Jurnalı, 5-ci sayı. Bakı-2013
2. ↑   Pascal Saint-Amans, Raffaele Russo. (2013). What the Beps are we talking about? OECD Yearbook, p.85-88
**Livlər** və ya **livoniyalılar** (*latış.* līvi‎ или *lībieši*, liv. līvlizt, q.rus либь) — Baltikyanı-fin xalqlarından biri.

Tarixi
------

Özlərini livli, kalamiez ("balıqçı"), bəzən də pandalist ("sahil adamı") adlandırırlar. Ural dil ailəsinin fin qrupunun pribaltika-fin qoluna mənsub olan liv dilində danışırlar. Antropoloji cəhətdən ağ (avropa) irqin aqdəniz-balt tipinə aiddirlər. Xristian dininin lüterçilik təriqətinə mənsubdurlar. Latviya Respublikasının Talsin və Ventcpil rayonlarında yaşayırlar. Assimilyasiya olunub qurtarmaq üzrədir. 1989-cu il məlumatına görə sayları 150 nəfərə yaxın olmuşdur. Livlər XII əsr Rus salnamələrində və Latviyalı Henrixin xronikasında adları çəkilən lib tayfalarının nəsilləridir. Kurlandiya XIII əsrdə Livaniya ordeninin tərkibinə qatıldıqdan sonra livlər latışların əcdadları olan kurşalar və latqallarla qaynıyıb-qarışmağa başlamışlar. Livlərin əsas məşğuliyyətləri balıqçılıq, meşə arıçılığı və ovşuluq olmuşdur. Ənənəvi mənzilləri kərtmə ağac evlərdir. Qadınlar zolaqlı don və arxalıq, kişilər gödək şalvar və dik yaxalıqlı gödəkcə geyinirdilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Ural xalqları, Bakı,1997, səh.18..
2. ↑  Денисова Р,И. Антропологический тип ливов. В кн.-Балтийский этнографический сборник. Москва,1956.
3. ↑  Народы мира. Москва,1988.

| ⛭Fin-uqor xalqları |
| --- |
| Baltik finləri | 
* Estonlar
	+ Setolar
	+ Vırular
* Finlər
	+ Meşə finləri
	+ İngermanlandlılar
	+ Kvenlər
	+ Tornedallər
* İjorlar
* Karellər
	+ Tver karelləri
* *Livlər* †
* Vepslər
* Votlar
	+ *Kreevinlər* †
* *Çudlar* †

 |
| Saamilər | 
* Saamilər
	+ İnari saamiləri
	+ Kildin saamiləri
	+ Lule saamiləri
	+ Şimali saamilər
	+ Pite saamiləri
	+ Skoltlar
	+ Cənubi saamilər
	+ Ter saamiləri
	+ Ume saamiləri

 |
| Volqa finləri | 
* Marilər
	+ Çəmənlik mariləri
	+ Təpə mariləri
	+ Şimal-qərbi marilər
	+ Şərqi marilər
* Mordvalar
	+ Erzyanlar
	+ Mokşalar
* *Meryalar* †
* *Meşeralar* †
* *Muromalar* †

 |
| Permyaklar | 
* Komilər
	+ İjma komilər
* Komi-permyaklar
* Udmurtlar
	+ Besermans

 |
| Uqorlar | 
* Macarlar
	+ Çanqoşlar
	+ Sekellər
* Xantılar
* Mansilər

 |
*TİOFENOL* (fenilmerkaptan, merkaptobenzol) – tiofenollardan biri olub, aromatik tioldur.

Fiziki xassələri
----------------

Tiofenol – kəskin iyli, rəngsiz mayedir. Suda həll olmur, üzvi həlledicilərin çoxunda istənilən nisbətdə həll olur.
Kimyəvi xassələri 
Tiofenol özünün kimyəvi xassələrinə görə tipik tioldur. Tiofenolun turşuluğu (pK = 9.55) fenolun turşuluğunu (pK = 9.98) artırır. Qələvi və ağır metallarla stabil duzlar əmələ gətirir.
Nukleofil əvəzlənmə reaksiyalarına girir və ikiqat rabitələrə birləşir. Zəif oksidləşdiricilərlə difenilsulfidə, güclü oksidləşdiricilərlə isə benzolsulfoturşulara kimi oksidləşir.

Alınması
--------

Tiofenolun sintezi kükürd ilə fenilmaqniumbromidin (Qrinyar reaktivi) qarşılıqlı təsirindən və ya benzolsulfoxloridi reduksiya etməklə həyata keçirilir :

Tətbiqi
-------

Tiofenol boyaq maddələrinin, polimerlərin, radikal reaksiyalarının inhibitorunun, stabilizatorların, sintetik kauçuka əlavələrin sintezində istifadə olunur.

Mənbə
-----

* Полимерные-Трипсин // Химическая энциклопедия в 5 т. / Ред. кол. — М.: Большая Российская Энциклопедия, 1995. — Т. 4. — 639 с.

1. ↑  .
**Livno, Liyevno** (serb-xorv. Ливно/Livno, Лијевно/Lijevno; köhnə adı Hlivno idi) — Bosniya və Herseqovinada şəhər və eyniadlı icmanın mərkəzi; Bosniya və Herseqovina Federasiyasının Kanton 10-nun inzibati mərkəzi.

Əhalisi 10 080 nəfərdir (1991). Mostardan 127 km, Sarayevodan 212 km, Banya Lukadan 167 km və Splitdən 96 km məsafədədir.

Tarixi
------

Livno ilk dəfə 28 sentyabr 892-ci il tarixli Xorvatiya knyazı Muntsimirə məxsus sənəddə qeyd edilmişdir. Daha sonra, 949-cu ildə, Konstantin Baqryanorodnının "De administrando imperio" traktatında adı çəkilmışdır.

1326-cı ildən Livno Bosniya krallığının tərkibində idi ki, onu da 1463-cü ildə osmanlı türkləri fəth etmişdilər. 400 ildən çox davam edən Osmanlı hakimiyyəti dövründə şəhərdə bir çox şərq memarlığı abidələri inşa edildi.

1878-ci ildə Berlin konqresinin qərarı ilə Livno, bütün Bosniya və Herseqovina kimi, Avstriya-Macarıstan tərəfindən işğal edildi. 1918-ci ildə imperiyanın süqutundan sonra şəhər Serblər, Xorvatlar və Slovenlər Krallığının bir hissəsi oldu, hansı ki 1929-cu ildə Yuqoslaviya Krallığı adlandırıldı və 9 banovinə bölündü. Livno Primorska banovinasına daxil edildi, hansı ki 1939-cu ildə Svetkoviç-Maçek sazişi nəticəsində yeni yaradılan Xorvatiya banovinasının bir hissəsi oldu. 1941-ci ildə Yuqoslaviyanın işğalından sonra şəhər 1945-ci ilə qədər mövcud olan Xorvatiya Müstəqil Dövləti oyuncaq hökumətinin bir hissəsi oldu. Müharibədən sonra Livno yenidən Yuqoslaviyanın bir hissəsi oldu və dağılandan sonra Bosniya və Herseqovinanın tərkibinə daxil oldu.

Əhalisi
-------

### İcma

1971-1991-ci illərdə Livno icmasının əhalisi:

| Siyahıyaalma ili | Ümumi | Serblər | Bosniyalılar | Xorvatlar | Yuqoslavlar | Digərləri |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1991 | 40 600 | 3 913 (9,63 %) | 5 793 (14,26 %) | 29 324 (72,22 %) | 1 125 (2,77 %) | 445 (1,09 %) |
| 1981 | 40 438 | 3 898 (9,63 %) | 4 418 (10,92 %) | 28 918 (71,51 %) | 2 657 (6,57 %) | 547 (1,35 %) |
| 1971 | 42 118 | 4 791 (11,37 %) | 5 087 (12,07 %) | 31 657 (75,16 %) | 434 (1,03 %) | 149 (0,35 %) |

2007-ci il hesablamalarına görə icmanın əhalisi 32 354 nəfər idi.

İstinadlar
----------

1. ↑  FEDERATION OF BOSNIA AND HERZEGOVINA IN FIGURES Arxivləşdirilib 2008-09-08 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı  (bosn.)

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | BNF: 12451445g · ISNI: 0000 0004 0561 8790 · LCCN: n79010662 · NKC: ge1134085 · VIAF: 132507171 · WorldCat VIAF: 132507171 |
**Anoplura** (*lat.* Anoplura) — heyvanlar aləminin buğumayaqlılar tipinin həşəratlar sinfinin psocodea dəstəsinə aid heyvan fəsiləüstü.

Xarici quruluşu
---------------

Bitlər məməlilərin daimi paraziti olan xırda, qanadsız cücülərdir. Hər iki cinsi qansorandır. Bitlərin bədəni bel-qarın istiqamətində yastılanmış, oval, uzunsov və ya enli, 1-5 mm uzunluğundadır. Erkəklər adətən dişilərdən kiçik olur. Başı qabaq tərəfdən daralmışdır. Ağız orqanları adətən irəli yönəlmiş, heyvanların qalın örtüklərini deşmək və qan sormaq üçün yaxşı uyğunlaşmışdır. Bir cüt sadə gözü başın yanlarında, bığcıqlardan arxada yerləşmişdir. Üç döş seqmenti adətən kip bitişmişdir. Ayaqları qısa, beş hissədən ibarətdir. Pəncəsindəki hərəkətli caynaqla sahibin tükündən yapışıb yerini dəyişir. Qarıncığı 9 seqmentdən ibarətdir.

Həyat tərzi
-----------

Bitlər istisnasız olaraq sahibin qanı ilə qidalanır. Yaraya axan tüpürcək vəziləri ifrazatı qanın laxtalanmasına mane olur. Bitlər – yumurtaqoyan cücülərdir. Yaşlı dişi bir gecə-gündüzdə 2-4 yumurta qoyur (donuz biti), bəzilərində yumurtaların sayı 5-14-ə çatır (paltar biti). Bit yumurtaları parlaq, uzunsov-oval formada olur. Dişinin cinsiyyət yollarından çıxarkən yumurta qabığındakı vəzilərin sekretini çıxardır və bunun köməyi ilə arxa ucunu tükə və ya parça xovuna möhkəm yapışdırır. Embrional inkişaf 8-10 gün çəkir. Sürfələrin inkişafı 7-10 günə başa çatır. Meydana çıxdıqdan 1-2 gün sonra cavan dişi yumurta qoymağa başlayır. Ancaq yumurta qoymazdan əvvəl mütləq qansorma baş verir. Yaşlı bitlər 2 aya yaxın yaşayır. İl ərzində bitlər bir neçə nəsildə inkişaf edirlər. Bitlərin bütün inkişaf sikli natamam metamorfozla keçir. Yoluxmuş heyvan və insanın yoluxmamışla təması, ümumi istifadə əşyaları və başqa vasitələrlə bir sahibdən başqasına keçirlər.

Yayılması
---------

Ayrı-ayrı qohum sahib növlərinə münasibətdə bitləri dar spesifiklik səciyyələndirir. Adətən hər bir məməli növündə bir, nadir hallarda 2-3 bit növü parazitlik edir. İnsanda 3 növ bit (paltar, baş, qasıq) parazitlik edir. Dünyada – 300, MDB-də – 40, Azərbaycanda – 20 növü məlumdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.

Ədəbiyyat
---------

* Azərbayvcanın heyvanlar aləmi. II cild. Bakı: Elm, 2004

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q26870
* Wikispecies: Anoplura
* ADW: Anoplura
* AFD: Anoplura
* EoL: 52209491
* EPPO: 1ANOPO
* Fauna Europaea: 11971
* Fauna Europaea (new): c8eef32c-8d95-4176-9bd3-808ad76bd0e2
* iNaturalist: 85502
* ITIS: 103344
* NCBI: 30005
* NZOR: fbbbebd0-15e3-4e13-a648-33d4e332dc03
* WoRMS: 160282

 |
**Nuranə Nur** — şairə, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü və əməkdaşı, Prezident Mükafatçısı.

Həyatı
------

Nuranə Nur 1980-ci ildə Göyçayda anadan olub. Bakı şəhər Nərimanov rayonu 39 saylı orta məktəbdə təhsil alıb. Daha sonra təhsilini Nizami rayonu 289 saylı Zəngi liseyində davam etdirib.1997-ci ildə həmin liseyi bitirərək 1 saylı Bakı Tibb Məktəbinə daxil olub, tibb bacısı ixtisasi alıb. 2012 ci ildə Bakı Slavyan Universitetinin "Yaradıcılıq" fakültəsinə daxil olub.

Yaradıcılığı
------------

Şeirləri "Azərbaycan", "Ulduz", "Literaturnıy Azerbaydjan" jurnallarında, "Ədəbiyyat qəzeti", "525-ci qəzet", "Ədalət", "Kaspi" qəzetlərində, "Poeziya günü" almanaxında (2010), ingilis dilində "Buta"(2010) poeziya antologiyasında və digər mətbu orqanlarda müntəzəm çap olunur. Radio ve televiziya dalğalarında müntəzəm çıxışları olur. Şeirləri bir neçə xarici dilə tərcümə edilib. Vaşinqtonda, İraqda, Türkiyədə və Təbrizdə Ədəbi dərgilərdə çap olunub.Şairin "Yanaqda yağış yeri", "Yoxluğuna və sağlığına" , "Darıxmaq kimi "
kitabları işıq üzü görüb. Internet məkanında,ədəbi portallarda daim yeni şeirləri ilə çıxışlar edir. Şeirlərinə mahnılar bəstələnib. Tamaşalara mahnı mətnləri yazıb. 

Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin təsis etdiyi Gənc Ədiblər Məktəbinin xüsusi diplomuna layiq görülüb.Prezident mükafatçısıdır.

Ailəsi
------

Ailəlidir. Emin adlı bir oğlu, Şəfəq adli bir qızı var.

Xarici keçidlər
---------------

* Nuranə Nur Arxivləşdirilib 2011-04-11 at the Wayback Machine
* Saytı Arxivləşdirilib 2011-07-12 at the Wayback Machine
**Leylatəpə yaşayış yeri** — Ağdam rayonunun Eyvazlı kəndi ərazisində yerləşən enolit dövrünə aid arxeoloji abidə.

Ümumi məlumat
-------------

Leylatəpə yaşayış yeri Qarabağ düzənliyində, Ağdam rayonunun Eyvazlı kəndindən 300 metr şimal-qərbdə, Xındırıstan-Quzanlı şossesinin sol tərəfində yerləşir. Abidə ətraflı şəkildə öyrənilmişdir. Burada 1984-1990-cı illərdə arxeoloq İdeal Nərimanov tərəfindən aparılmış qazıntılar nəticəsində eneolit dövrünün sonlarına aid çoxlu sayda maddi-mədəniyyət nümunələri aşkara çıxarılmışdır. İdeal Nərimanov bütün bunları nəzərə alaraq Leylatəpə sakinlərinin İkiçayarasından (Mesapotamiyadan) gəlmiş Ubeyd tayfaları olduğu fikrini irəli sürmüş və Cənubi Qafqaz arxeologiyası üçün yeni olan tədqiqatlarını Leylatəpə mədəniyyəti kimi təqdim etmişdir. Tədqiqatlar nəticəsində məlum olmuşdur ki, abidə həm Azərbaycan, həm də Cənubi Qafqazda mövcud olan eneolit yaşayış məskənlərindən mədəni-xronoloji və istehsal ənənələri baxımından fərqlənir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Leylatəpə yaşayış yeri". 2020-11-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-24.
Malmoda olan Turninq Torso
Körpü
**Dekonstruktivizm** (və ya *Dekon*) — müstəqil memarlıq istiqaməti kimi postmodern memarlığın inkişafı nəticəsində 1980-ci illərin sonunda formalaşmış memarlıq üslubu.

Fərdi yaradıcılıq tərzlərinin müxtəlifliyinə baxmayaraq dekonstruktivizm yaradıcıları konstruktivizmin kompozisiya mövzularına əsaslanaraq, onları bir qədər deformasıya edirlər (abstraktlaşdırırlar). Bu da kompozisiyalara dinamizm və kəskinlik verir.

Bu üslub memarlığın estetikadan, gözəllikdən, səmərəlilikdən və qaydadan, yəni memarlığın minilliklər ərzində yaranan əsas dəyərlərindən azad olunmasını təbliğ edir. Dekonstruktivizm Qərbi Avropa şüurunun hədsiz irrasionallığını, müasir qərb mədəniyyətinin xaos və çıxılmazlığını əks edir. Bu cərəyanın tikililərinin əsas xüsusiyyətləri - iti bucaqların çoxluğundan, qarışıq üfüqi və şaquli xətlərin əlaqələrinin pozulmasından, pəncərələrin qaydasız ritmindən, heç bir yük daşımayan dayaqların bucaq altında qurulmasından, hər yerdə konstruksiya və mühəndis kommunikasiya hissələrinin ön plana çəkilməsindən ibarətdir. Tam qaydasızlığın, paradoksal şəraitin yaradılması, hissin sağlam düşüncə üzərində qələbəsi dekonstruktivizim tikililərinin əsas xüsusiyyətlərini təşkil edir.

Mənbə
-----

* Mehriban Mikayılova. Müasir memarlıq tarixi. Bakı: 2010, səh. 280.

Xarici keçidlər
---------------

Həmçinin bax
------------

* Funksionalizm
* Konstruktivizm


|  |  |
| --- | --- |
| П: | "Memarlıq" portalı |

| ⛭Müasir memarlıq |
| --- |
| 
Art Deko •
Art Nouveau •
Bio-tek •
Blobitektura •
Brutalizm •
Dekonstruktivizm •
Funksionalizm •
Hay-tek •
İnternasionalizm •
Konstruktivizm •
Metabolizm •
Orqanikizm •
Postmodernizm •
Struktralizm
 |  |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Memarlıq** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Delain** — 2002-ci ildə Within Temptation qrupunun keçmiş sintezatorçusu **Martijn Westerholt** tərəfindən qurulmuşdur. Həmin ildə qrup vokalist ***Anne Invernizzi*** ilə "Amenity (2002) (demo)" albom çıxartdılar. Anne-nin ayrılışı ilə qrupa Charlotte Wessels gəldikdən sonra qrup artıq məşhurlaşmağa başladı. "Roadrunner" albom şikəti ilə April Rain (2009) albomlarını çıxartdıqdan sonra qrup daha da məşhurlaşaraq fanatlarını sayını artırdılar. Albomdakı "Frozen", "See Me In Shadow", "The Gathering" mahnılarını Within Temptation qrupunun vokalisti Sharon den Adel və digər məşhurlar ilə duet oxumuşdular.

Üzvlər
------

* Martijn Westerholt – Sintezator
* Charlotte Wessels – Vokal
* Sander Zoer – Baraban
* Otto Schimmelpenninck van der Oije – Bass gitara
* Timo Somers – Gitara

Diskoqrafiya
------------

 **studio albomları**

* 2006 — Lucidity
* 2009 — April Rain
* 2012 — We Are the Others
* 2013 — Interlude
* 2014 — *The Human Contradiction*
* 2016 — *Moonbathers*

**demo albomlar**

* 2002 — Amenity

**sinqllar**

* 2006 — "Frozen"
* 2007 — "See Me In Shadow"
* 2008 — "The Gathering"
* 2009 — "April Rain"
* 2009 — "Stay Forever"
* 2010 — "Smalltown Boy"
* 2010 — "Nothing Left"
* 2012 — "Get the Devil Out of Me"
* 2012 — "We Are The Others"
**ANEMOMETR** – küləyin və qaz axınlarının sürətini ölçən cihaz. Küləyin sürəti fırlanğıcın dövrlər sayı ilə (Fuss Anemometri), manometrik (Pito borusu) və termoelektrik üsulla ölçülür. Əl Anemometrindən, anemoqrafdan və anemorumbometrdən daha cox istifadə edilir. Anemoqraf küləyin sürətini fasiləsiz qeyd etmək, anerorumbometr isə küləyin istiqamətini təyin etmək üçundur. Anemometrin əsas növləri qanadlı, fincanlı və manometrik Anemometrdir. Qanadlı Anemometr ventilyasiya sisteminin boru və kanallarında havanın istiqamətlənmiş axın sürətini; fincanlı Anemometr küləyin orta (müəyyən zaman intervalında) sürətini; manometrik Anemometr küləyin ani sürətini təyin etmək üçündür. Külək sürətinin təhlükəli təsirini və ani şiddətinin davametmə müddətini müəyyənləşdirmək və bununla əlaqədar gözlənilən qəzaya qarşı uyğun qurğuları işə salmaq üçün siqnal qurğulu avtomatik Anemometrlərdən də istifadə edilir. Ölçmə xətası 0,05–0,1 m/saniyyədir.

Mənbə
-----

Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 495. ISBN 978-9952-441-02-4.
**Əl-Bəb** (ərəbcə: qapı) yaxud **Bəbu-l-Əbvab** (Qapılar qapısı) - ərəblərin Dərbəndə verdikləri addır. 

Məlumdur ki, Böyük Qafqaz sıra dağlarında Xəzər dənizindən başlamış qərb istiqamətdə dağ keçidləri silsiləsi mövcud olub. Sasani padşahlarından Qubad Firuz, sonra da onun oğlu I Xosrov türk tayfalarının şimaldan get-gedə artan basqın və hücumlarının qabağını almaq üçün həmin keçidlər üzərində möhkəmləndirilmiş qalalar sistemi qurmuş və onları bir-birinə uzunluğu təxminən 40 fərsəng (240 km) təşkil edən ümumi bir divarla birləşdirmişlər. Bu qalalar sistemini sonralar ərəblər «əl-əbvab» (qapılar) adlandırmışlar. Hər qapının da ауrı-ayrılıqda öz adı vardı. İbn Xordadbehə görə qalaların sayı on üçə çatırmış. Lakin onların başlıcası Dərbənd olduğundan ərəblər ona «əl-Bəb» və «Bəbü-l-Əbvab» adı vermişlər. Xilafət dövründə xəzəryanı ölkələr arasında dəniz yolu ilə ticarət sürətlə inkişaf etdiyindən Dərbəndin siyasi və ticari əhəmiyyəti xeyli artır və о tezliklə böyük sahilyanı şəhərə, mühüm dəniz limanına çevrilir
**Bursa saat qülləsi** (*türk.* Bursa Saat Kulesi) və ya **Topxana saat qülləsi** (*türk.* Tophane Saat Kulesi) — Bursa şəhərindəki Osmanqazi və Orhanqazi türbələrinin yaxınlığındakı Topxana parkı içərisində yerləşən saat qülləsi.

Tarixi
------

İlk olaraq Sultan Əbdüləziz dövründə tikilmiş ancaq 1900-cü illərə qədər, məlum olmayan bir tarixdə dağıdılmışdır. Bu qüllə kvadrat planlı və dörd mərtəbəlidi. Kəsmə daşdan düzəldilən qüllənin ikinci və üçüncü mərtəbələrində bir eyvan var. 2 avqust 1904-cü ildə tikintisinə yenidən başlanmış, 31 avqust 1905-ci ildə tamamlanaraq II Əbdülhəmidin taxta çıxması şərəfinə, 31 avqust 1906-cı ildə Vali Rəşid Mümtaz Paşa tərəfindən mərasimlə istifadəyə verilmişdir.

Quruluşu
--------

Qüllə 6 mərtəbəli olub 65 metr uzunluğunda və 4,65 metr enindədir. Təpəsində dörd bir tərəfə baxacaq şəkildə 4 ədəd saat olacaq şəkildə planlanmıştır. 
Qülləyə dörd pilləli yuvarlaq kəmərli qapıdan girilir. Qüllənin içərisində 89 pilləli taxta bir pilləkən var. Qüllənin kvadrat gövdəsini beş profilli saçaq altı hissəyə bölür. Hər qatın bölməsində yuvarlaq kəmərli, düzbucaqlı bir pəncərə var. Ən üst mərtəbənin hər bir üzünə də girdə dəstəkli bir saat yerləşdirilmişdir. Ağırlıqlarla çalışan bu saatın zənginin diametri 90 sm. 
Günümüzdə bir elektron saata malikdir və Bursa Bələdiyyə yanğın müşahidə məqsədilə də istifadə edilir.

Mənbə
-----

**Bursa Saat Kulesi** Arxivləşdirilib 2015-07-30 at the Wayback Machine
**Burqundiyalı Janna** (*fr.* Jeanne de Bourgogne; təq. 1293 və ya 1293 – 12 dekabr 1349, Paris) — Fransa kralı VI Filippin ilk xanımı, Fransa kraliçası. Fiziki qüsuru səbəbilə yerişində problem vardı və bu səbəblə **Topal Janna** (*fr.* Jeanne la Boiteuse) olaraq anılırdı.

Janna Fransa kralı IX Lüdovikin qızı Aqnessa və Burqundiya hersoqu II Robertin ikinci qızıdır. Böyük bacısı Marqarita 1305-ci ildə yenicə Navarra kralı olan I Lüdoviklə evləndirildi. 1313-cü ilin iyulunda isə Janna I Lüdovikin əmisi oğlu Valualı Filipplə evləndirildi.

Fransa kralı IV Filippin oğulları olan X Lüdovik, V Filipp və IV Çarlz geridə oğul varis buraxmadan vəfat etdi. Bu səbəblə, 1328-ci ildə taxt kralın ən yaxın qohumu hesab olunan Valualı Filippin əlinə keçdi. Ancaq taxt üçün mübarizə aparanlardan biri də mərhum kralın bacısı oğlu olan İngiltərə kralı III Eduard idi. Aralarında yaranan sürtüşmələr VI Filippi ingilislərin Fransadakı mülklərinə əl qoymağa, III Eduardı isə Fransadakı taxt mübarizəsinə qoşulmağa məcbur etdi. Beləcə, 1337-ci ildə İngiltərə və Fransa krallıqları arasında Yüzillik müharibə başladı.

Başlayan müharibə səbəbilə VI Filipp mərkəzdən uzaq müddət uzaq qalırdı və bu zamanlarda Janna taxt naibəsi olaraq xidmət etməyə başladı. 

12 dekabr 1349-cu ildə Janna vəbadan vəfat etdi. Cənazəsi Sen-Deni bazilikasına dəfn edildi.

Mənbə
-----

* Knecht, Robert (2004). *The Valois: Kings of France 1328-1589*. Hambledon Continuum
* Sumption, Jonathan (1999). *The Hundred Years War II:Trial by Fire*. University of Pennsylvania Press

İstinadlar
----------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1102229083 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) (alm.). 2012—2016.
2. 1 2  Dictionary of Women Worldwide (ing.): 25,000 Women Through the Ages. / A. Commire, D. Klezmer Detroit: Gale, Yorkin Publications, 2006. 2572 p. ISBN 978-0-7876-7585-1
3. ↑  Kindred Britain.
4. ↑  Setton, Kenneth Meyer, ed. (1975). *A History of the Crusades: The fourteenth and fifteenth centuries*. Vol. III. University of Wisconsin Press
**Quru küləklər-** meteoroloji hadisə olub, havanın rütubətliyi bir qayda olaraq yüksək temperatur və müxtəlif intensivli küləklərlə müşayət olunur. Belə küləklər bitkinin yüksək transpirasiyasına səbəb olur, torpaq səthindən intensiv buxarlanma gedir, torpağın nəmliyi aşağı düşür və bunun nəticəsində bitkinin su balansının pozulmasına səbəb olur.

Azərbaycanda İraq, İran və Orta Asiya ərazilərindən daxil olan subtropik antisiklonun təsiri nəticəsində ilin isti dövründə atmosfer prosesləri quraqlıq və quru yellərin əmələ gəlməsinə səbəb olur. Bu isə respublika ərazisində kənd təsərüfatı bitkilərinin normal inkişafına mənfi təsir göstərir və məhsuldarlığını aşağı salır.

Quraqlıq və quru küləklərə qarşı mübarizə tədbirləri
----------------------------------------------------

Mübarizə tədbirləri məqsədi ilə əsasən aqrotexniki və meliorasiya tədbirləri həyata keçirilir.

* Suvarma quraqlıq və quru küləklərə qarşı radikal üsul sayılır. Suvarma hətta səhra şəraitində bitkilərdən yüksək məhsul götürməyə imkan verir.
* Tarlaqoruyucu meşə zolaqları quraqlıq və quru küləklərə qarşı mühüm tədbir sayılır.

Həmçinin bax
------------

* Quraqlıq
* Atmosfer hadisələri
* Külək
* Ağ yel

Xarici keçid
------------

* **HAVANIN TƏRKİBİ**
* Külək

İstinadlar
----------

1. ↑  Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı-Elm-2008.
**Burqundiya hersoqluğu** (*fr.* Duché de Bourgogne) - Qərbi Avropada 9-15-ci əsrlərdə mövcud olmuş dövlət. Əsası hersoq II Robert tərəfindən qoyulmuş Burqundiya hersoqluğu 1477-ci ildə Nansi müharibəsindən sonra dağılmışdır.

German tayfası burqundların keçmiş krallığının 843-cü ildə Qərbi Frank krallığının tabeliyinə keçən şimal-qərb hissəsində yaranmışdı. Burqundiya hersoqu Raul 923–936-cü illərdə Fransa kralı idi. 956-cı ildə onun sülaləsi kəsildikdən sonra Burqundiya hersoqluğu kral Huqo Kapetin qardaşları Robertilər sülaləsinin hakimiyyətinə keçdi; onlardan kiçiyinin ölümündən sonra 1002-ci ildə kral domeninə qatıldı, lakin 1032-ci ildə kral I Henrixin kiçik qardaşı, Burqundiya hersoqluğunun birinci Kapetinqlər sülaləsinin banisi Robertə verildi. X –XII əsrlərdə Burqundiya hersoqluğu kilsə islahatı uğrunda mübarizə aparan rahiblər hərəkatının mərkəzinə çevrilmişdir.

1363-cü ildən Burqundiya hersoqluğunu ikinci Kapetinqlər sülaləsi idarə edirdi. XIV əsrin sonlarından Burqundiya hersoqları öz torpaqlarını sürətlə genişləndirirdilər. 1384-cü ildə Cəsur Filipp Flandriyanın, Artua və Burqundiya qraflığının varisi oldu. Burqundiya hersoqlarının nüfuzu kilsə mülkləri Turne, Kambre, Lyej və Utrextə də yayıldı. XV əsrin ortalarında Burqundiya hersoqluğu özünün silki-nümayəndəli təsisatına – ştatlara və parlamentə (o dövrdə hersoq məhkəməsi) malik Qərbin böyük hersoqunun güclü, faktiki olaraq müstəqil dövlətinə çevrildi.

Burqundiya hersoqluğu Avropa siyasətində mühüm rol oynamağa başladı, Fransa ilə siyasi rəqabətə girdi və Lotaringiya, Elzas və İsveçrəni özünə tabe etməyə cəhd göstərdi. Cəsur Karl imperator III Fridrixlə ona kral titulunun verilməsi barədə danışıqlara başladı. Lakin Fransa tərəfindən dəstəklənən İsveçrə və Lotaringiyaya qarşı müharibədə Burqundiya hersoqluğu məğlubiyyətə uğradı. 1477-ci ildə Nansi yaxınlığındakı vuruşmada Cəsur Karlın ordusu darmadağın edildi, özü isə öldürüldü. Burqundiya hersoqlarının mülkləri Fransa və Habsburqlar imperiyası arasında bölüşdürüldü. Burqundiya hersoqluğu imtiyazlı əyalət kimi ştatları, parlamenti və hesablama palatası ilə birlikdə Fransa kral domeninə birləşdirildi.

Burqundiya hersoqlarının Niderland mülkləri Cəsur Karlın qızı Burqundiyalı Mariyanın 1482-ci ildəki ölümündən sonra Habsburqlara keçdi. Böyük Fransa inqilabı illərində Burqundiya əyaləti ləğv edildi və bir neçə departamentə bölündü.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 5-ci cild: Brüssel – Çimli-podzol torpaqlar (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2014. səh. 96. ISBN 978-9952-441-10-9.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 5-ci cild: Brüssel – Çimli-podzol torpaqlar (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2014. səh. 97. ISBN 978-9952-441-10-9.
**Quruş** — Dağıstanın Doqquzpara rayonunda kənd. Yaşayış məskəni kimi *Quruş kəndi* onun tərkibində tək formalaşmışdır.

Coğrafi mövqeyi
---------------

Quruş kəndi Şalbuzdağ dağının cənub-şərq yamacında, Usuxçay vadisində, Usuxçay kəndindən 17 km cənub-qərbdə yerləşir.

Əhalisi
-------

2002-ci ildə kənd əhalisinin sayı 804 nəfər, 2012-ci ildə isə 816 nəfər olmuşdur. Son illər kənd əhalisinin sayında eniş müşahidə olunur və bu ilə olan məlumata görə Quruş kəndində 787 nəfər yaşayır. Quruş kəndinin əhalisi tarixən iki nəsl şaxəsinə bölünür - tuxumlar (türkcə) və ya uymaxlar (ləzgicə): *Xaytakar, Qilevar, Tetesar, Falakar, Kızırar, Kirtar, Misriyar, Zanqavar, Avurar, Kuldurar, Xebeşar, Çuvallar. Kənd bir neçə məhəlləyə bölünür: Paqvay kiler, Vene kiler, Kirtar və Kamavaybur.*

Tarixi
------

1886-cı ildə Quruş kəndində 718 həyət və 4761 nəfər var idi. Əhalinin 2536 nəfəri kişi, 2225 nəfəri isə qadın idi. 71451 baş qoyun, 1767 at və 2189 baş iri buynuzu heyavan mövcud idi. Kənd ərazisində 12 dəyirman fəaliyyət göstərirdi. Əhalinin içində 41 toxucu, 2 rəngsaz, bir ayaqqabçı, 4 dülgər, 8 musiqiçi var idi. Quruşlular tarixən qoyunçuluqla, maldarlıqla, əkinçiliklə məşğul olmuş. Quruşlular həm özləri üçün, həm də satmaq üçün xalça, palaz, pendir, yağ və s. hazırlayırdılar. 1907-ci ildə Quruşda 90 min qoyun və keçi var idi. 1920-ci ildə Quruşda savadsızlığı aradan qaldırmaq üçün xüsusi məntəqə açılmış. Sonralar onun bazasında ikisinifli məktəb yaradıldı. 1924-cü ildə isə beşsinifli məktəb fəaliyyətə başlamış. 1930-cu ildə artıq Qruşda yeddisinifli məktəb mövcud idi. 1931-ci ildə Qruşda ilk kolxoz yaradıldı. Böyük Vətən müharibəsi illərində kəntdən müharibəyə 570 nəfər getmiş və onlardan 325 nəfər müharibədə həlak olmuş.

1952-ci ildə kənd əhalisinin böyük qismi Xasavyurt rayonunun Quruş kəndinə (Yeni Quruş) köçmüş. Azərbaycan Respublikasının Elenovka, Ahəd, Aqyazı, Səfərbinə kəndlərinin əhalisinin böyük qismi Quruşdan köçüb gələnlərdi.

Faktlar
-------

Quruş Şimali Qafqazda, Rusiyada və Avropada (əyər Avropa və Asiya arasında olan sərhəd Qafqaz dağlarından keçərsə) ən hündür yaşayış məskəni hesab olunur.. Hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 2560 metrdir. Bundan başqa Quruş ölkənin ən cənubda yerləşən yaşayış məntəqəsi hesab olunur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Закон Республики Дагестан от 13 января 2005 года № 6 «О статусе и границах муниципальных образований Республики Дагестан»". 2015-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-05.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-10-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-09.
3. ↑  "Монография по материальной культуре лезгин в XIX нач. XX в." 2013-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-27.
4. ↑  "Официальный сайт Докузпаринского района | Куруш". 2019-10-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-09.
5. ↑  "Библиотекарь.ру". 2019-03-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-11.
6. ↑  "Outdoors.ru — Мир путешествий и развлечений". 2016-03-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-11.
7. ↑  "Односельчане.ru — города и села Дагестана". 2016-08-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-10-11.
**Fərman Gülməmmədov** (*Gülməmmədov Fərman İbrahim oğlu*) — Azərbaycan əsilli həkim və Ukraynanın Əməkdar Elm Xadimi.

Həyatı
------

Fərman Gülməmmədov 1939-cu il noyabrın 7-də Borçalı mahalında – Gürcüstanın o vaxtkı Lüksemburq, indiki Bolnisi rayonunun Darvaz kəndində anadan olub.

Təhsili
-------

1947-ci ildə Darvaz kənd orta məktəbinin birinci sinfinə gedib, sonra təhsilini Bolnisi qəsəbəsində rus orta məktəbində davam etdirib. 1958-ci ildə orta məktəbi bitirib və elə həmin ildə Ukraynanın Donetsk Tibb İnstitutuna qəbul olunub.

Peşə fəaliyyəti
---------------

1964-cü ildən Donetsk vilayət xəstəxanasında həkim kimi fəaliyyətə başlayıb. Az sonra isə Klinik-cərrahiyyə şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təyin olunub.

1971-ci ildə dissertasiya müdafiə edərək, tibb elmləri namizədi elmi dərəcəsi qazanıb. 1984-cü ildə "Yoğun bağırsaq xəstəliklərində cərrahi müalicə" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək, ttibb elmləri doktoru elmi dərəcəsinə yüksəlib.

Fərman Gülməmmədov 1991–1994-cü illərdə Azərbaycanda — Bakı şəhərində işləyib və Azərbaycan Elmi Tədqiqat Qastroenterologiya İnstitutunda bağırsaq xəstəliklərinin cərrahi əməliyyatları sahəsinə rəhbərlik edib. 1995-ci ildə yenidən Donetskə qayıdıb və Tibb Universitetinin "Ümumi cərrahlıq" kafedrasının müdiri vəzifəsində fəaliyyətə başlayıb.

Mükafatları və əsərləri
-----------------------

Fərman Gülməmmədov məhsuldar elmi tədqiqat və praktiki tibbi fəaliyyətinə görə *SSRİ Tibb əlaçısı* və *Ukraynanın Əməkdar elm xadimi* fəxri adlarına layiq görülmüşdür. Onun rəhbərliyi altında 1 doktorluq və 6 namizədlik dissertasiyası müdafiə edilib. Professor Gülməmmədovun elmi və pedoqoji fəaliyyətinin nəticələri 300-dən çox elmi əsərdə, o cümlədən 2 fundamental monoqrafiyada öz əksini tapıb. Tanınmış alim 50-dən artıq beynəlxalq, ittifaq və respublika səviyyəli elmi konqres, müşavirə və konfranslarda çıxış edib, onlarla elmi məqalənin müəllifidir.

Həmçinin bax
------------

* Gürcüstan azərbaycanlıları

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Professor FƏRMAN GÜLMƏMMƏDOV (1939)". 2021-10-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-01.
2. 1 2  "Гюльмамедов Фарман Ибрагимович". 2013-09-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-09-08.
3. ↑  *Bağıyeva, Mətanət.* Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar. Qısa bioqrafik məlumat kitabçası (PDF) (az.). Bakı: "Papirus NP". 2016. ISBN 978-9952-8299-1-4. 2017-10-21 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2017-10-21.
4. ↑  "FƏRMAN GÜLMƏMMƏDOV". 2021-04-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-01.
**Bursa Yeşil Cami**, **Bursa yaşıl məscid** — İlk Osmanlı dövrünə aid Bursada tikilən məscid.

Tarixi
------

Osmanlı dövləti gücləndikcə tikinti-inşaatçılıqda da yeni-yeni təzahürlərlə səciyyələndirməyə başlayırdı. Memarlar artıq köhnə norma və qaydalardan yan keçərək daha müstəqil və yaradıcı meyllərə üz tutmağa başlayırdılar. Bunun ən bariz nümunəsini Bursadakı məşhur Yeşil Cami (1415-1424) hesab etmək olar. Əvvəlki kvadrat forması əvəzinə memar düzbucaqlı formaya üstünlük vermiş və bundan başqa bir mərkəzi zal əvəzinə, o, bir gümbəzlə əhatələnmiş iki zalı layihələndirmişdi. Ayrı-ayrı tikili hissələrinin ölçülərindəki dəyişiklik də hissediləcək səviyyədə idi. Yığcam həcmlik tikiliyə zəriflik bəxş edirdi. Caminin tənə üzərində tikilməsi onun monumentallığını və bütövlüyünü daha da nəzərə çarpdırır. Yeşil Caminin interyerində də dəyişiklik həmin dövr üçün yeni idi. Enli və alçaq gümbəzlərdəki deşiklər və kiçicik pəncərələr həyətin mərkəzindəki hovuz və fəvvarələrin görüntüsünə əlverişli şərait yaradır. Divarların yaşıl rəngdə işlənmiş lövhələrlə bəzəndiyinə görə ona elə "Yeşil Cami" adı verilmişdir. Özünəməxsus prizmatik bəzəklər olan "stalaktitlər" nəbati ornamentlərlə bəzənmiş divarların tac formasına keçidini asanlaşdırır. Taxtadan yonulmuş qapılar, mərmər sütunlar, pəncərə vitrajları çox böyük ustalıqla tamamlandığına görə bu, abidənin bədii dəyərini gücləndirir. Yeşil Cami təkcə bir memarın deyil, digər sənət sahiblərinin – rəssam və peşə ustalarının birgə əməyinin nəticəsidir. Bunu abidənin sənətkarlarındadır həkk olunmuş iç divarları sübut edir.
**Uzun Günbəz türbəsi** — Elxanilər dönəmində Qəzvində Həmdullah Qəzvini şərəfinə tikilmiş tarixi türbə.

Haqqında
--------

Türbə 13-cü və 14-cü yüzilliklərin arasında, Elxanilər dönəminin görkəmli coğrafiyaçı və tarixçisi olan Həmdullah Qəzvininin məqbərəsi üstündə tikilmişdir. Türbə hazırkı Qəzvinin Mələkabad məhəlləsində, sıx yaşayış evlərinin arasında yerləşir. Türbə Azərbaycan memarlıq üslubunda tikilmişdir.

Memarlıq xüsusiyyətləri
-----------------------

Türbənin sahəsi 40 metr və yerləşdiyi bağın ümumi sahəsi isə 280 metrdir. Başqa Elxani türbələrinə bənzər olaraq türbədə istifadə olunan yeganə material kərpicdir. Türbənin planı səkkizbucaqlı olaraq, üstü isə Konus şəkilli firuzəyi günbəz ilə örtülmüşdür. Günbəzinin uzunsov olmasına görə, türbə yerlilər arasında "Uzun Günbəz" kimi tanınır. Türbənin döşəməsi yer səviyyəsindən aşağıda yerləşir. Türbənin giriş qapısı ağacdan olaraq, oyulmuş dolaşıq çiçəkvari naxışlar ilə diqqət çəkir; Türbənin içərisi isə parlaq firuzə rəngli kaşılarla bəzədilmişdir.

Görüntülər
----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Xarici keçidlər
---------------

1. 1 2  .
2. ↑  "Rajə". 2021-04-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-26.
3. ↑  "Səfərzon". 2021-04-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-26.
4. ↑  "Memarlıq evi: Uzun Günbəz türbəsi". 2021-04-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-26.

| ⛭Qəzvinin görməli yerləri |
| --- |
| Çəhəl Sütun Sarayı   • Ovan gölü  • Lambsar qalası  • Heydəriyyə mədrəsəsi  • Meymun qala  • Cümə məscidi   • Ələmut  • Xərrəqan türbələri  • Səd əl-Səltənə karvansarası  • Səadətabad bağı |  |
**Məmmədova Həlimət Məhəmməd qızı** — Azərbaycan aktrisası.

Həyatı
------

Həlimət Məmmədova 27 dekabr 1965-ci ildə Balakənin Tülü kəndində anadan olub. M.Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun dram-kino aktyorluğu fakültəsini bitirib (1989). 1982-ci ildən Azərbaycan Dövlət Muğam Teatrında aktrisa kimi fəaliyyətə başlayıb.

Teatrda hazırlanan muğam tamaşalarında – "İsgəndərnamə"də Nüşabə, "Dədə Qorqud"da Burla Xatun, "Qarabağ" musiqili tamaşasında ana, Mikayıl Müşviqə həsr olunmuş tamaşada Dilbər, "Məhəbbət hekayəti"ndə cadugər rollarında oynayıb. Teatrda səhnələşdirilən "Zabul segah", "Bayatı-Şiraz", "Şur", "Çahargah" muğam tamaşalarında baş rollarda iştirak edib.

2002-ci ildə yaranmış "Savalan" qrupunda qiraətçi və müğənni kimi fəaliyyət göstərir.

Qrupla bərabər Türkiyədə, Hollandiyada, Pakistanda, Amerikada keçirilən mistik musiqi festivallarında uğurla Azərbaycanı təmsil edib.

Yuğ Teatrında "Üz tuturam Tanrıya" (rejissor Vaqif İbrahimoğlu), Yunus İmrənin "Olsun" (rejissor Rasim Aşın) tamaşalarında musiqi və şeirləri ifa edib. İfasında Ramiz Rövşənin "Qapı" poemasının motivləri əsasında hazırlanmış video-tamaşa, "Biz ölən deyilik" kompozisiyası hazırlanıb. Gülağa Tənhanın sözlərinə musiqi bəstələyib və "Qara düşdü" klipini çəkdirib (rejissor Pünhan Həsənli]). "Seyyid Nigari", "Təbriz", "Dədələr yolu" sənədli filmlərində qiraətçi və müğənni kimi çəkilib.

Filmoqrafiya
------------

1. Qız qalası (film, 2000)
2. Mişovul ovu (film, 2001)
3. Güllələnmiş heykəllər (film, 2002)

Mənbə
-----

* Kinozal.az[*ölü keçid*]
**Uzun körpü** — Ədirnədə, Ergene çayı üzərində, Anadolu ilə Balkanları bir-birinə bağlayan yeganə körpü və dünyanın ən uzun daş körpüsüdü. Keçmiş adı Ergene köprüsüdür(Cisri Ergene). Körpünün adı Ədirnə Uzunkörpü ilçəsinə vermişdir.

Uzun körpü 1426-1443-cü ildə Osmanlı sultanı II Murad tərəfindən, dövrün baş memarı Müslihiddinə tikdirilib. Körpünün tikintisində baş memar Usta Muslihinddin ilə Memar Mehmed birlikdə çalışmışdılar. 

1392 metr uzunluğu, 6.80 metr enində olan körpünün 174 kəməri vardır və 4 il ərzində inşa edildi. Kəmərlərinin bəziləri kəskin, bəziləri girdədir. Körpünün hündürlüyü və eni yer yer dəyişir. Bəzi bölmələrində selyaranlar və üstündə eyvanlar var. Daş sütunlar arasında fil, şir, quş fiqurları diqqət çəkir.

Körpü Osmanlının Balkanlara edəcəyi fəthlərdə qoşunlara təbii bir maneə olaraq qarşılarına çıxan Ergene çayını keçmək üçün qurulmuşdu. Daha əvvəl inşa edilən taxta körpülərin çayın daşqınları ilə dağıldığı üçün tikilən daş körpü, Türk ordusunun hücumlarının qışda da davam etdirə bilməsini təmin etdi. Uzun körpü inşa edilərkən körpünün başına məscid ilə imarət tikilərək və Ergene şəhəri adı ilə bir ilçə inşa edilmişdir.
Uzun köprü, Osmanlıların Rumelidə qurduqları ilk yerləşim yeridir. Daha öncə var olan bir qəsəbə deyil, tamamən Türklər tərəfindən qurulmuş bir şəhəirdir. Körpünün tikintisi zamanı Cisri Ergene qəsəbəsinə II Muradın əmri ilə Muradiyə məscidi və bir də hamam tikilmişdir.

Uzun körpü Osmanlının son dövründə baş verən müharibələr zamanı həm Yunan, həm də Bolqar istilası altında qalmışdır. 1920-1922-ci il Yunan işğalı zamanı adı Makrifere olaraq dəyişdirilmişdir. Uzun körpüün maraqlı bir xüsusiyyəti də körpünün başında, Osmanlı ölkəsinin ilk Azadlıq abidəsinin 1909-cu ildə tikilmiş olmasıdır.

Körpü, ən son 1963-cü ildə bərpa olunmuşdu. Bu təmir zamanı üzərinə beton tökülərək tarixi görkəminə zərər verilmişdir. Tarixi körpü üzərindən hələ də Ədirnə-İzmir Dövlət avtomobil yolu keçir. Körpü hazırda dağılma təhlükəsi ilə üz-üzədir.

Bu gün Yunanıstan sərhədinə 6 km məsafədə yerləşən Uzun körpü bölgənin dolanışığını kənd təsərrüfatı və aqrar sənaye üzərindən təmin edir. Ergene vadisinin bərəkətli torpaqlarında çəltik, ayçiçek-i və buğda başda olmaqla kənd təsərrüfatı məhsullar, digər bölgələrə nisbətən yüksək məhsuldarlıqla istehsal edilir. Ancaq son 20 ildə Trakyada inkişaf edən nəzarətsiz sənaye ilə yanaşı ətraf mühit problemləri Ergene çayını istifadəyə yararsız hala gətirmişdir. Sənaye tullantılarına görə, hər gün fərqli rəngdə axan Ergene çayı qoxusu və ehtiva etdiyi kimyəvi maddələr səbəbindən bütün bölgə xalqını və iqtisadiyyatını mənfi təsir göstərir.

Mənbə
-----

* Uzunköprü, Edirne
**Boyaqlıyer yaşayış yeri** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Şərur rayonunun Ахurа kəndinin cənub-qərb hissəsində, Ахurаçаyın sоl sаhilində hündür оlmаyаn uzunsоv təpələr üzərində yеrləşir. Yаşаyış yеrinin uzunluğu təхminən 6 hеktаrdır. Bоyаqlı yеr yаşаyış yеrində 3 х 3 mеtr ölçüdə kəşfiyyаt qаzıntısı аpаrılmışdır. Qаzıntı sаhəsində tikinti qаlığınа təsаdüf еdilmədi. Burаdаn 13 ədəd müхtəlif növ sахsı məmulаtı tаpıldı. Оnlаr əsаsən küp tipli qаblаrın müхtəlif hissələrinin kiçik ölçülü sınıqlаrınа аiddir. Qаblаrdаn аltısı bоyаlıdır. Оnlаr dulus çаrхındа səliqəli şəkildə hаzırlаnmış və yахşı bişirilmişdir. Yаşаyış yеrindən аşkаr еdilmiş sахsı məmulаtı еrаmızın 1–4 əsrlərinə аiddir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bахşəliyеv, Vəli.* Nахçıvаnın аrхеоlоji аbidələri (PDF) (az.). Bakı: "Elm". 2008. 301s. 2019-04-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2019-04-12.
**Həftəvantəpə** – Güney Azərbaycan ərazisində, Urmiya gölü yaxınlığında, Şapur (salmas) şəhərindən cənubda yerləşir. Həfətvantəpədə arxeoloji qazıntılar C.Barney tərəfindən aparılmışdır. Tədqiqatlar nəticəsində e.ə. III minillikdən başalamış orta əsrlər dövrünə kimi tarixi kəsimi əhatə edən yeddi dövr müəyyənləşdirilmişdir.

Təbəqələrin ardıcıllığı xırda sapmalar nəzərə alınmazsa Həsənlitəpə üçün qəbul edilmiş dövrlərlə uyğun gəlir.

Həfətvantəpə V dövrü intensiv tikinti fəaliyyətini üzə çıxarır. Binalardan boz gil məmulatından və özündən əvvəlki ənənələri əvəz etdirən qırmızı gil məmulatından ibarət keramika tapılmışdır. Onlar iri saxlanc küplərindən, boğazı və ya lüləyi açıq qablardan ibarətdir. Qablar dalğavari xəttlər və ya üçbucaqlılarla bəzədilmişdir.

Əsas tikililər təpənin başında (C.Barney onları Urartu dövrünə aid edir) eləcə də onun altında IV dövr təbəqəsindədir. E.ə. IX-VIII əsrlərə aid edilən bir neçə qəbir sonuncu dövrə məxsusdur. Uzun tunc zəncirlər, muncuqlar və "çaydan" tipli qablar Həsənli IV dövrü ilə sıx əlaqələri ortaya çıxarır.

Mənbələr
--------

1. S.Qaşqay. Manna tarixi. Bakı: 1993,
2. C.A.Burney. Haftavantepe. 1967,
3. C.A.Burney. Excavation at Haftavantepe. 1968,

Həmçinin bax
------------

* Dinhatəpə yaşayış yeri