recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mokoa** (*isp.* Mocoa) — Kolumbiyanın cənubi-qərbində yerləşən şəhər və bələdiyyə, Putumayo departamentinin inzibati mərkəzi.

Coğrafi mövqeyi
---------------

Şəhər departamentin şimal-qərb hissəsində, Mərkəzi Kordilyer dağlarının ətəklərində, cənub-şərqdən təxminən 465 kilometr cənub-qərbdə yerləşən Boqata çayının sağ sahilində yerləşir. Mütləq yüksəklik dəniz səviyyəsindən 721 metrdir. Bələdiyyənin sahəsi 1030 km²dir.

Əhalisi
-------

Kolumbiya Milli Statistika İdarəsi məlumatlarına görə 2012-ci ildə şəhər və bələdiyyə əhalisinin sayı 39.867 nəfər idi. İl ərzində şəhər əhalisinin dinamikası:

İllərə görə əhali: Mokoa| İl | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Əhali | 35 755 | 36 287 | 36 809 | 37 354 | 37 948 | 38 564 | 39 207 | 39 867 |

2005-ci il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, kişi əhalinin 49,4% -ni, qadınların isə müvafiq olaraq 50,6% -ni təşkil edir. İrqi ağ və mestizo şəhərin əhalisinin 75,1% -ni; hindlilər- 18,3%; zəncilər- 6,6%-ni təşkil edir. 15 yaşdan yuxarı əhali arasında oxuma yazma nisbəti 94,4% olmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Kolumbiyanın inzibati bölgüsü
* Boqota
* Tunxa
* Monteriya
* Kibdo
* Florensiya (Kaketa)
* İnirida
* San Xose del Quavyare

İstinadlar
----------

1. ↑  "Proyecciones de Población departamentales y municipales por área 2005 - 2020" (ispan). Departamento Administrativo Nacional de Estadística. 2013-06-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-06-10.

Xarici keçidlər
---------------

* Alcaldía de Mocoa
**Hans Redlix** (*alm.* Hans Ferdinand Redlich‎; 11 fevral 1903, Vyana, Avstriya-Macarıstan İmperiyası, indiki Avstriya — 27 noyabr 1968, Mançester, Böyük Britaniya) — Avstriyalı bəstəkar, dirijor, musiqişünas və pedaqoq.

Həyatı
------

1931-ci ildə Frankfurt Universitetinin fəlsəfə fakültəsini bitirmişdir. 1924—1925-ci illərdə Berlin, 1925—1929-ci illərdə Mayns, daha sonra Manhaymda dirijor kimi çalışmışdır. Faşistlərin hakimiyyətə gəlməsindən sonra mühacirət etməyə məcbur olmuşdur. 1937-ci ildə Böyük Britaniyada daimi yaşamağa başlamışdır. BBC-də dirijor kimi işləmişdir, Kembric (1942—1949), Birminhem (1949—1955), Edinburq (1949—1955) və Mançester kimi Britaniya universitetlərində dərs demişdir. Bir sıra musiqi ensiklopediyaları və lüğətləri üçün məqalələr yazmışdır. Hendelin əsərlərinin Tam toplusunun nəşrin hazırlanmasında iştirak etmişdir. Qustav Maler, Klaudio Monteverdi, Rixard Vaqner, Anton Brukner və Alban Berq haqqında monoqrafiyalar yazmışdır.

Əsərləri
--------

* Gustav Mahler. — Nürnberg, 1919.
* Claudio Monteverdi, Bd 1. Das Madrigalwerk. — В. 1932.
* Richard Wagner: Tristan and Isolde. — L.-N. Y. 1948.
* Richard Wagner: Lohengrin. — L.-N. Y. 1949.
* Richard Wagner: Parsifal. — L.-N. Y. 1951.
* Claudio Monteverdi. Leben und Werk. — Olten. 1949.
* Bruckner und Mahler. — L.-N. Y. 1955.
* Alban Berg. — W. 1957.
**Madmazel** (*fr.* Mademoiselle, [madmwazɛl]) — fransız dilində kübar qızlara və ya subay qadınlara müraciət forması, eləcə də hörmət əlaməti kimi istifadə edilən ifadə. Bu, hörmət əlaməti kimi qeyd olunduqda şəxsin adının və ya soyadının önünə əlavə edilir. Azərbaycan dilində bu söz "xanım", ingilis dilində "miss" sözünə uyğun gəlir. Bu söz 1917-ci il inqilabından qabaq Rusiya imperiyasında, o cümlədən Azərbaycanda istifadə edilirdi.

Təxminən 1970-ci ildən etibarən Fransada "madmazel" titulundan istifadəyə etiraz edilməyə başlanılmışdır, xüsusən də onun qadağan edilməsini istəyən feminist qruplar tərəfindən. O vaxt baş nazir olan Fransua Fiyonun 21 fevral 2012-ci il tarixli sirkulyarında bütün rəsmi sənədlərdə "madmazel" sözünün silinməsi tələb olunurdu. 26 dekabr 2012-ci ildə Dövlət Şurası bunu təsdiqləmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Мадемуазель Arxivləşdirilib 2018-07-21 at the Wayback Machine Словник української мови
2. ↑  Словник української мови: в 11 томах. — Том 4, 1973. — Стор. 809.
3. ↑  "madmazel, Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti. Obastan - onlayn lüğətlər və ensiklopediyalar". Obastan - onlayn lüğətlər və ensiklopediyalar. 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-06-06.
4. ↑  "Service Public – 8 janvier 2013 – Direction de l'information légale et administrative (Premier ministre) – Le Conseil d'État valide la suppression du « Mademoiselle » dans les documents administratifs" (PDF). 2012-04-17 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-06-06.
**Tanqanika gölü** — Mərkəzi Afrikada göl. Rusiyadaki Baykal gölündən sonra dünyanın ən dərin gölüdür. 3° 20' den 8° 48' şimal enlikləri və 29° 5' dən 31° 15' şərq uzunluqları arasında yer alır. Yer kürəsinin 6-cı ən büyük gölüdür.

Şərqi Afrika sınma zonası boyunca uzanır vəBüyük Rift Vadisi çökəkliyində yerləşir*.* Sınma xəttinin divarları, gölün sərhədlərinə uyğundur. Mərkəzi Afrikadakı bu göl dünyanın ən böyük tektonik sınma zonasında yerləşən, eyni zamanda Afrikanın ən dərin və ən böyük ikinci gölüdür. Tanqanika gölü, şimal-cənub yönündə 673 km lik bir məsafəyə uzanarkən, orta hesabla 50 km. genişliyə malikdir. Gölün sahəsi 32.893 km² olub uzunluğu 1.828 km'dir. Orta hissəsində dərinlik 570 m-dir. Ən dərin yeri 1.470 m dərinlik ilə şimal hissədədir. Yəni bu hissədə gölün dibi okean səviyyəsindən 688 m aşağıdadır.

Tanqanika gölünün əsas qida mənbəyi cənubdan ruzizi çayıdır, bundan başqa Malaqarasi və Lufubu çayları da gölə tökülür. Göldən başlayan yeganə çay Lukuqa çayıdır.

Tanqanika, Kongo, Tanzaniya, Zambiya ve Burundi ölkələri ərazisində yerləşir. Konqo 45% ilə ve Tanzaniya 41% ilə, göldən ən böyük payı alan ölkələrdir.

Canlılar aləmi
--------------

Tanqanika gölü çoxlu növdə balıqlarla zəngindir. 45.000 insan bu göldə balıqçılıqla məşğuldur,1.000.000 insanın balıq tədarükünü ödəyəcək qədər zəngindir. 1950-ci illərdə burada balıqçılığın inkişafına xüsusi diqqət verildi. 1995-ci ildə 180.000 tona yaxın balıq əldə edilmişdir ki, bu da gölün tarixində rekord hədd deməkdir. Göldə gündə 500 tona yaxın balıq tutulur. Bəzi balıq növləri akvarium balığı adı ilə xarici ölkələrə satılır.

İstinadlar
----------
**Mahir Səbzəliyev** (Səbzəliyev Mahir Mirzəxan oğlu; 11 fevral 1951, Ağsu rayonu) — Azərbaycan alimi, professor, riyaziyyat üzrə elmlər doktoru.

Həyatı
------

Mahir Səbzəliyev 1951-ci ilin fevralın 11-də Ağsu rayonunda anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun riyaziyyat fakültəsindən məzun olmuşdur. 1982-ci ildə *"Diferensial tənliklər, Kiçik parametr daxil olan xüsusi törəməli diferensial tənliklər nəzəriyyəsinin bəzi məsələləri"* elmi işini müdafiə edərək riyaziyyat üzrə elmlər namizədi elmi dərəcəsini almışdır. 2013-cü ildə *"Diferensial tənliklər, Sinqulyar həyəcanlanmış diferensial tənliklər nəzəriyyəsinin bəzi məsələləri"* elmi işini müdafiə edərək riyaziyyat üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsini almışdır.

Fəaliyyəti
----------

### Əmək fəaliyyəti

Mahir Səbzəliyev əmək fəaliyyətinə 1971-ci ildə Ağsu rayonunda riyaziyyat müəllimi kimi başlamış və 1977-ci ildən isə fəaliyyətinə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda aspirant, 1980-ci ildən isə həmin universitetdə böyük laborant kimi davam etmişdir. 1984-cü ildə "Xəzərdənizneftqazsənaye" ÜSB-nin Hesablama Mərkəzində böyük mühəndis vəzifəsində işə başlamış və 1988-ci ilə kimi bu vəzifəni icra etmişdir. 1988–2011 illərdə Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının ali riyaziyyat kafedrasında baş müəllim, dosent kimi çalışmışdır. 2011–2016-cı illərdə isə həmin kafedranın müdiri vəzifəsini tutmuşdur. 2017-ci ildə həmin universitetinin ümumi və tətbiqi riyaziyyat kafedrasının professoru elmi adını almışdır. Hazırda 2017-ci ildən Bakı Biznes Universitetinin Ali riyaziyyat və texniki fənlər kafedrasının müdiridir.

2020-ci ildən AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun nəzdindəki doktorluq dissertasiya şurasının elmi seminarının katibidir.

### Elmi fəaliyyəti

Mahir Səbzəliyev 100-dən artıq elmi və tədris-metodiki işin müəllifidir. Mahir Səbzəliyev sonsuz zolaqda kvazilinear hiperbolik tənlik üçün sərhəd məsələsinin həllinin asimptotikası da daxil olmaqla bir sıra mövzular üzrə elmi iş işləmiş və mühəndislik və texnologiya üçün ali riyaziyyat üzərində elmi fəaliyyət göstərmiş və Mühəndislik və Texnologiya üçün Ali Riyaziyyat: Problemlər və Həll Yolları da daxil olmaqla bir sıra kitabların müəllifidir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Sabzaliev, Mahir M. // Czech National Authority Database.
2. 1 2 3  "Müəllimlər". fitm.asoiu.edu.az. 2023-02-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-28.
3. 1 2  "«Ali riyaziyyat və texniki fənlər», Bakı Biznes Universiteti". Bakı Biznes Universiteti (ingilis). 2023-02-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-28.
4. ↑  "Higher Mathematics for Engineering and Technology: Problems and Solutions 1st Edition, Kindle Edition" Arxivləşdirilib 2023-07-27 at the Wayback Machine. Amazon
5. ↑  "Mahir M. Sabzaliyev's scientific contributions" Arxivləşdirilib 2023-03-01 at the Wayback Machine. Researchgate

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | ISNI: 0000 0004 9957 2438 · LCCN: n2018010514 · NKC: ntk20181018939 · VIAF: 11151963597900310282 · WorldCat VIAF: 11151963597900310282 |
**Daş körpü məhəlləsi** — Gəncənin məhəllələrindən biri. Daş körpü məhəlləsinə Şıxəli Qurbanov, Təbriz küçəsinin sonu və Bağbanlar küçəsinin bir hissəsi aiddir.

Haqqında
--------

Daş körpü məhəlləsi şimaldan Xəlfəli, qərbdən Qaraməmmədli, şərqdən Qırıxlı, Talalı, cənubdan isə bağlar ilə həmsərhəddir. Məhəllə adının haradan qaynaqlandığına gəlincə, buraya Üç təpədən gələn su arxının üstünə daş ləpiklər düzülürmüş, məhz ona görə də əraziyə Daş körpü məhəlləsi deyilir. Məhəllə sakinlərinin çoxunu Daşkəsən bölgəsindən gələnlər təşkil edirlər. Onlar maldarlıq, bağçılıqla məşğul olurlar.

Məhəllədə Qurbanlılar, Kərimlilər, Cabbarlılar, Muradlılar, Ocaqverdilər tayfaları olublar. Məhəllədə 1970-ci ilə kimi su dəyirmanı da olub. Sonralar isə yerində şəxsi evlər tikildi. Dəyirman Bala Bağbanla Daş körpü arasında tikildiyi üçün hər iki məhəlləyə aid sayılırdı. Məhəllənin cənubunda olan bağlar Muradlıların və Ocaqverdilərin əkin yeri idi. Kərimlilərin isə burada üzüm bağları olub. Bu bağlar Hacı Kərimin çəkdirdiyi bulağın suyu ilə suvarılırdı. Bağlar Üç təpəyə qədər olan ərazini əhatə edirdi.

Həmçinin bax
------------

* Ozan məhəlləsi
* Əttarlar məhəlləsi
* Şahsevənlər məhəlləsi

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  *Hamlet Allahverdiyev.* "Gəncənin Daş körpü məhəlləsi". ganca.org. 9 aprel 2014. 2021-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 dekabr 2019.

| ⛭Gəncənin məhəllələri |
| --- |
| Ağalmas məhəlləsi  • Bala bağban məhəlləsi  • Cuhudlar məhəlləsi  • Çaylı məhəlləsi  • Daş körpü məhəlləsi  • Dəmirçilər məhəlləsi   • Dördyol məhəlləsi  • Əttarlar məhəlləsi  • İmamlı məhəlləsi  • Qazaxlar məhəlləsi  • Qırıxlı məhəlləsi  • Qızılhacılı məhəlləsi  • Mollacəlilli məhəlləsi  • Ozan məhəlləsi  • Səfərabad məhəlləsi  • Sofulu məhəlləsi  • Şahsevənlər məhəlləsi  • Xəlfəli məhəlləsi  • Tapqışlaq məhəlləsi  • Tatabad məhəlləsi  • Toyuqçu məhəlləsi  • Zərrabi məhəlləsi |  |
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Hans.
**Hans adası** (qren. Tartupaluk; dan. Hans Ø; *ing.* Hans Island) — Nares boğazının tərtkib hissəsinə daxil olan Kennedi boğazında yerləşən elədə böyük olmayan ada. Adanın uzunluğu 1290 m, eni — 1199 metr təşkil edir. Sahəsi 1,3 km²-dir. Hans adası Kennedi boğazında yerləşən ən balaca adadır. Bu hissədə boğazın eni 35 km-dir. Ada Danimarka və Kanadanın ərazi sularında yerləşir.

Görünən odur ki, ada XIV əsrdən İnuitlərin ov yeri olmuşdur. Adaya Danimarka və Kanada iddia edir. Qrenlandiya və Danimarka arasında olan anlaşmaya görə ikincisi daxili məsələlərin bəzisini və sərhəd mübahisələrinə nəzarət edir. Adaya ən yaxın yaşayış məntəqələri — Alert (Kanada) — Hansadan 198 km, Siorapaluk (Qrenlandiya) — 349 km, Kaanaak (Qrenlandiya) — 379 km.

Tarixi
------

Hans adası
Ada qrenlandiyalı səyyah və tərcüməçi, Elişa Keyn, Çarls Holl, İsaak Heyes və Corc Neresin ekspedisiyaarında iştirak etmiş Hans Hendrikin şərəfinə alandırılmışdır.

2005-ci ilə qədər adanın Çarls Hollun təkil etdiyi 1871 və 1873-cü illər ekspedisiuyası zamanı kəşf olunması düçünülürdü. Ancaq ada haqqında ilk mənbə 1876-cı ilə aiddir.

Adaya Kanada və Danimarka iddia edir. 1984-cü ildən adada "alicənab müharibə" aparılır. Belə ki, Kanada və danimarkanın desasntçıları adanı rəmzi olaraq tutaraq öz bayraqlarını ora sançırlar. Üstəlik adada olan və rəqib tərəindən buraya atılan içilərin dadına baxaraq adanı tərk edirlər. Getməmişdən əvvəl isə özləridə adaya spirtli içki qoyurlar: danimarkalılar şnaps, kanadalılar viski.

Ədəbiyyat
---------

* United Nations: Delimitation Treaties. *Agreement between the Government of the Kingdom of Denmark and the Government of Canada relating to the Delimitation of the Continental Shelf between Greenland and Canada*, December 17, 1973,
* U.S. Department of State: Bureau of Intelligence and Research *Limits in the Seas* No. 72 *Continental shelf Boundary: Canada — Greenland*, Issued by the Geographer, August 4, 1976.
* *Hans Island rightfully belongs to Greenland, Denmark Arxivləşdirilib 2013-12-14 at the Wayback Machine* — Kenn Harper, Article, Nunatsiaq News, April 9, 2004.
* *Agreement between the Government of Canada and the Kingdom of Denmark for Cooperation relating to the Marine Environment*, August 26, 1983.

Mənbə
-----

* Free Hans Island from the Canadian oppression (ing.)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Канада предлагает Дании поделить остров Ганса пополам". CANADA2DAY.com. 2012-12-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-12-03.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-08-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-06-02.
Daş baba
**Daş ata və ya daş baba** – qədim türk qəbilələrində məzar daşı.

Orta Asiya çölünün köçəriləri məskun nizamlı xalqlardan fərqli bir dünya görüşünə sahib idi. Sözgəlişi onlar ölülərini son yuxularına yatırdacaqları, yerləşmə yerlərinin xaricindəki sıxılmış və hüzn verici qəbiristanlıq anlayışına sahib deyildi. O biri dünyanın varlığına inanır və məzarlarında ölüyə bir baxıma həyat təqdim edirdilər. Ölənin atı, silahları, gündəlik həyatda istifadə etdiyi kimi əşyaları də məzara qoyurlardı. Hətta, bəzi kurganlarda ölünün yanında qadın və xidmətçi cəsədləri də tapıldı. Bunlar ölənlə birlikdə basdırılmış ola biləcəyi kimi, eyni zamanda ölmüş ya da özlərini öldürmüş də ola bilər.

Çöldə xüsusilə soylular üçün ən məşhur məzar növü kurqandı. Bu cür məzarlarda, ölən adamın əhəmiyyətinə uyğun olaraq, ümumiyyətlə taxtadan basdırıldığı otağının üzərinə daş və torpaqdan bir yığma təpə yüksəldilirdi. Bunun üzərində də ölən adamı təmsil edən, kobudca insan formalı heykəllər tikilirdi. Bu heykəllərə daha çox **daş ata** deyilməkdədir.

Kimi məzarlar daş lövhələrdən edilmişdi və otaq formalı idi. Bunlara çox sayda cəsəd basdırılmış idi. Daşdan bir divarla ətraflanmış bu məzarların önünə də yenə çox sayda "daş ata" tikilmişdi. Ölən kəslərə aid bir növ şəkilli məzar daşları idi bunlar. 
Orta Asiyada xüsusilə Altay və Tuvada İ. Ö. 3. minilin sonları ilə 2. minilin ilk yarısından bəri edilən bu daşdan heykəl formalı məzar daşı (daş ata) anlayışı, Göytürk dövrünün balbal larından fərqli.

Bu insan heykəlləri, 2.5 metrdən 30 santimetrə dəyişən boylarda. Çoxu bığlı. Cəbhədən təsvirlənən fiqurların diyarın aşağı qisimləri göstərilmir. Əvvəllər iki əlləriylə qarınları üstündə qab tutan silahsız fiqurların yerini, gedərək belindəki kəmərə biri uzun, biri də qısa iki qılınc asılı silahlı fiqurlar götürür. Döyüşçü sol əliylə silahlardan birini, sağ əliylə də kiçik bir qab tutur. Kimi daşlarda yalnız cəbhədən bir portretə yer verilir. Çoxunun qulaqları sırğalı. Gedərək detallar əhəmiyyət qazanır məsələn kəmər tokaları, üzüklər, kəmər asqıları və geyim yaxaları diqqətlə göstərilməyə başlanır.

Həmçinin bax
------------

* Hakkari məzar daşları
* Balbal

Istinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2006-08-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-08-27.
**Raket yanacağı TQ-02 (Samin)** — Almaniyada İkinci Dünya müharibəsi dövründə inkişaf etdirildi və alman adı "Tonka-250" idi. Bu bir sıra anti-təyyarə, balistik raketlərdə, eləcə də raket daşıyici larında istifadə edilmişdir.
**TQ-02** raket yanacağının tərkibi ksilidin C6H4CH3NH2 və texniki trietilamin (C2H5)3 qarışığıdır. Yanacağın tərkibində olan trietilamin və ksilidin (6 izomer) – zəhərli və kanserogen maddələr qrupuna aid olmasına görə ətraf mühitə, sakinlərin sağlamlığına zərər verən və yeraltı suların çirklənməsi ilə nəticələnə bilən təhlükə mənbəyidir. TQ-02 yanacağı giqroskop, havadaki oksigenlə vaxtaşırı oksidləşir və bu prosesin katalizatorları kimi işıq, yüksək temperatur, rütubət və mis ionlarının iştiraki qeyd edilir.Əvvəllər yararsız vəziyyətə düşmüş "Samin" açıq tipli sobalarda yandırırdılar. Bu üsul ətraf mühitin çirklənməsi ilə nəticələnirdi.

Kimyəvi xassələr
----------------

Bununla bağlı adı çəkilən yanacaqdan trietilamin (88-92 °C) və ksilidenlər (220-224 °C) ayrılırlar. Yanacağın rektifikasiya ilə ayrılması nəticəsində az miqdarda dietilaminin qarışığı ilə 43% texniki trietilamin və 41% ksilidinin qarışıq izomerləri alınır. Atmosfer təzyiqində 220 °C qovulan ksilidenlərdə parçalanma prosesi müşahidə olunur. Odur ki, həmin bu proses 80-82jC 10 mm/cs-da vakuumda aparılır.

Fiziki xassələr
---------------

20 °C-də sıxlıq: 0,835-0,855 /sm3

Avtomatik alovlanma temperaturu 380 °C

Qapalı çarxda flaş nöqtəsi -10 °C

Hava ilə yanacaq mühitinin temperatur sərhədləri:

Aşağı - -10 °C

Üst- 24 °C

Dumanlarının tutuşma məhdudiyyətləri

Aşağı: həcmi payı – 1%

Yuxarı: həcmi payı – 6%

Kütləvi səhmlər:

Trietilamin (dietilamin ilə):50%

Izomer xylidynes:48-50%

Su: 0,20%

Mexaniki çirkləri:0,003%

Maksimum icazə verilən konsentrasiyalar:

Trietilamin MPC:
Iş sahəsinin havasında:10 mq/m³

Yaşayış məntəqələrinin havasında:0,14 mq/m³ (maksimum bir dəfə və gündəlik)

Ksilidinin MAC:İş sahəsinin havasında:3 mq/m³

Məskunlaşan ərazilərin havasında:0,002 mg/m³ (gündəlik orta)

Ədəbiyyat
---------

1. Schmidt, E.W. Wucherer, E.J.: Hidrazin (s) və s. Nontoxic Propellants.
2. -GOST 17147-80. Yanacaq TQ-02. Texniki xüsusiyyətlər.
3. Clark, John D. Atəş! Maye Raket Çarpanları' qeyri-rəsmi tarixi.-New Jersey: Rutgers University Press, 1972.-214 p. – İSBN 0-8135-0725-1.
**Çanaqlı amöblər** (*lat.* Testacealobosia) — İbtidailərin *Lobosa* sinfinə daxil olan yarımsinifdir.
Zərif sitoplazmatik bədəni qorumaq üçün birkameralı çanaq quran amöbşəkilli orqanizmlərdir. Çanaqlı amöblərin sitoplazması iki təbəqəyə bölünür: şəffaf, törəməsiz ektoplazma və dənəvər endoplazma.

Həyat tərzi
-----------

Hərəkət və qidanın tutulması lobopodiyalar (məs. Arcellidae, Dittlugiidae, Centropyxidae fəsilələri), fillopodiyalar (Englyphidae fəsiləsi), retikulopodiyalar (Polystomidae, Microgromiidae fəsilələri) şəklində olan psevdopodiyaların köməyilə həyata keçir.

Quruluşu
--------

Çanaqlı amöblərin əksəriyyəti birnüvəlidir. Ancaq ikinüvəlilərə də rast gəlinir. Yığılıb-açılan vakuol bir və ya bir neçədir. Çanağın düzəldiyi materialdan asılı olaraq amöblər üç böyük qrupa bölünür: keratin tipli zülaldan ibarət (Arcella), ekzogen mənşəli mineral hissəciklərdən ibarət – ksenosom (Difflugiidae, Centropyxidae, Plagiopyxidae fəsilələri) və nəhayət, endogen mənşəli materialdan – indosomdan (Diffugiidae fəsiləsi) təşkil olunmuşlar. Çanaqlı amöblərdə ağız (psevdopodiyaların çıxması üçün deşik) birdir, ancaq bir neçə cins üçün 2 və ya 3-5 ağızcığın olması da səciyyəvidir. Çanaqlı amöblərdə ağızcığın ölçüləri və formaları dəyişkəndirş Evristom formalı adlanan girdə ağızcıqlı amöblər var, ancaq terrobiont formalar arasında ağızcığın ölçüsünün azalmasına aydın meyl müşahidə olunur. Çanaqlı amöblərdə ağızcıq dişciklərdə, lövhəciklərdə, yaxacıqalarla əhatə olunan kənarları qalınlaşa bilər.Çanaqlı amöblərdə çanaq əsasən birkameralıdır. Bəzi formalarda yalançı ikikameralıq müşahidə edilir. Ponticulasia cinsinin nümayəndələrində çanağın əsas hissəsi ilə ön şöbəsi arasında psevdopodiyaların çıxması üçün bir və ya bir neçə deşikli qapaqlı "diafraqma" olur. Plagiapyxis cinsinin bəzi növlərində sanki çanağın ön divarı arasında ikinci kamera üzə çıxır. Testacidaların çanağında çoxlu çıxıntıların olması mümkündür. Adətən tikanlar (çanaq boşluğunun girdiyi çıxıntılar) və daxili boşluğu olmayan iynələr arasında fərq qoyulur.

Çoxalması
---------

Çanaqlı amöblərin çoxalması ikiyə bölünməklə baş verir. Sonra hissələrdən biri ağızcıqdan kənara çıxır və yeni çanaq ilə örtülür.

Yayılması
---------

Çanaqlı kökayaqlılar şirinsularda yayılmışlar. Əsas etibarilə sahilyanı bitkilər arasında sahilə yaxın suyun dibində rast gəlinirlər. Testacea cinsinin növlərindən çoxu torf bataqlıqlarında yaşayır. Torpaqda da çanaqlı amöblərin xeyli növü məskunlaşmışdır. Xəzəl (döşənək) onlarla daha zəngindir.

Ədəbiyyat
---------

* Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s.

Həmçinin bax
------------

* Tubulinalar
**Termomexaniki analiz** (*TMA*)- müəyyən bir mexaniki yük tətbiq edilərkən, bərk cisimlərin, mayelərin və ya özlü materialların ölçüsünün və ya həcminin dəyişməsini temperatur və ya zaman funksiyası kimi müəyyənləşdirir (standartlar: DİN 51005, ASTM E831, ASTM D696, ASTM D3386, İSO 11359).

TMA-nın əsas xüsusiyyəti
------------------------

Bu üsul (TMA metodu) dilatometriya üsuluna yaxındır, burada cüzi yük tədbiq edilərkən bərk cisimlərin və ya mayelərin ölçülərinin dəyişməsi ölçülür (məsələn, DİN 51045).

Materiallarin əksəriyyəti qızdırılarkən və ya soyuduqda termomexaniki xüsusiyytləri dəyişikliklərə uğrayırlar. Məsələn, faza keçidləri, bitişmə və ya yumşalma istidən genişlənmə fonunda baş verə bilər.
TMA müxtəlif materiallar üçün tərkibi, quruluşu, istehsal şərtləri və tətbiqi imkanlari haqqında dəyərli məlumat verir.

TMA-nın tətbiqi
---------------

TMA-nın tətbiqi keyfiyyətə nəzarətdən yeni materialların işlənib hazırlanmasına və tədqiqatlarına kimi olan sahəni əhatə edir. Bu, plastmassa, elastomer, boyalar, kompozit materiallar, yapışqan materiallar, liflər, keramika, şüşə, metal və ərintilər kimi yeni materialların işlənib hazırlanmasına və tədqiqatına aiddir.

Ənənəvi olaraq TMA, dəyişən temperatur şərayitində sabit yük tətbiq ədərək, şüşələnmə temperaturu və materialların yumşalmasının xətti genişlənməsini öyrənmək üçün istifadə olunur.

TMA-nın işləmə prinsipi
-----------------------

Genişlənməni ölçmək üçün minimum yük səviyyəsinə malik sensor, nümunənin üzərində yerləşir. Sabit yük altında olan digər ölçülərə də, məsələn, penetrasiyanın müəyyən edilməsi, bükülmə, büzülmə, şişkinlik və sürünmə, elastiklik və əyilmə testləri daxildir (bu halda, nümunənin yerdəyişməsi, tədbiq olunan yük altında qaldığı müddətə uyğun olaraq ölçülür).

Dinamik TM analizində (DTMA), nümunə müəyyən olunmuş sinusoidal yük və xətti temperatur dəyişikliyinə məruz qalır və sonradan yekunlaşdırıcı sinusoidal deformasiyası ölçülür.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------

* анализ/термомеханический анализ/
**İbrahimov Malik Fərrux oğlu** (27 dekabr 1948, Laçın – 2 dekabr 1998, Bakı) — şair, jurnalist, teleaparıcı, yazıçı-publisist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1983), "Qızıl Qələm" mükafatı laureatı.

Həyatı
------

Malik Fərrux 1948-ci il dekabrın 27-də Laçın şəhərində anadan olmuşdur. Şəhər orta məktəbini bitirdikdən sonra Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsində təhsil almışdır (1966–1971). Ədəbi fəaliyyəti tələbəlik dövründə , "Ulduz" jurnalında çap etdirdiyi "Qartallı Dağlar" şeiri ilə başlamışdır. Azərbaycan SSR Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində, Azərbaycan Dövlət Televiziyasının "Elm və texnika verlişləri" redaksiyasında redaktor, baş redaktor vəzifələrində çalışmışdır.

О, dörd il televiziyanın "Ekran" divar qəzetinin redaktoru olmuşdur. Ömrünün sonuna qədər Azərbaycan Dövlət Televiziyasında çalışmışdır. Malik Fərrux 100-ə yaxın mahnının söz müəllifidir. Əfsanəvi "Karvan" qrupunun demək olar ki, bütün repertuarının sözləri Malik Fərruxa aiddir. "Qara gözlər", "Sarı güllər", "Sən də tufanla oynama", "Polismen", "Qar yağır", "Alabəzək yuxular" və sairə kimi unudulmaz hit mahnıların söz mətni Malik Fərruxa məxsusdur. Yaradıcılıq illərində Mikayıl Vəkilov, Mobil Babayev, Cəmil Əmirov, Faiq Sücəddinov, Eldar Mansurov kimi bəstəkarlarla birgə çalışmışdır. "Qızıl Qələm" mükafatı ilə yanaşı bir çox ədəbi mükafatlara layiq görülmüşdür.

1998-ci il dekabrın 2-də vəfat etmişdir.

Dörd övladı, 3 qızı, 1 oğlu var.

Telejurnalist Günay Malikqızı və Zöhrab İbrahimlinin atasıdır.

Həmçinin bax
------------

* Facebook səhifəsi
* Youtube kanalı

Əsərləri
--------

1. Pəncərədən qızlar baxar. kitabı Bakı: Gənclik, 1977, 30 səh.
2. Bir payız günü. kitabı Bakı: Yazıçı, 1985, 60 səh.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Malik Fərruxun xatirəsinə həsr olunmuş tədbir keçirilmişdir". 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-05.
2. ↑  ""Polismen"in haqsızlıqla üzləşən müəllifi". 2014-09-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-08-05.
Dilçilikdə qarşılıqlı aydınlıq, fərqli, lakin əlaqəli dil növlərini danışanların fikirləşmədən və ya xüsusi səy göstərmədən asanlıqla bir-birini başa düşə biləcəyi dillər və ya ləhcələr arasındakı əlaqədir. Bu, tez-tez dillərin ləhcələrdən fərqlənməsi üçün ən vacib meyar kimi istifadə olunur, lakin sosiolinqvistik amillər də nəzərə alınır. 

Dillər arasındakı aydınlıq asimmetrik ola bilər; Bu şəkildə X dilində danışan şəxs Y dilini, Y dilində danışan şəxsin X dilini başa düşməsindən faiz etibarilə daha çox başa düşür. İki dil arasındakı aydınlıq nisbətən simmetrikdirsə, buna "qarşılıqlı" aydınlıq deyilir. Dillərə arası aydınlıq, çox zaman dialekt davamlılığı kontekstində, dünyanın bir çox coğrafi baxımdan yaxınlığı olan dilləri arasında müxtəlif dərəcələrdə mövcuddur

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Dilçilik** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**Haqverdi Talıboğlu** (1930-2018) — Aşıq, şair, müəllim.

Həyatı
------

17 mart 1930-cu ildə Göyçə mahalının Ağkilsə kəndində anadan olub. O,Aşıq Ələsgərin kiçik oğlu Talıbın oğludur.

1951-ci ildə Kirovabad Pedoqoji İnstitutunun dil-ədəbiyyat fakultəsinə daxil olmuş, 1955-ci ildə həmin institutu bitirmişdir.

Kəlbəcər rayonunun Yanşaq və Qamışlı kəndlərində 1958-ci ilə kimi müəllim işləmişdir.
1958-ci ildən Basarkeçər rayonunun Ağkilsə kəndində 30 il məktəb direktoru işləmidir. 
1988-ci ildə doğma yurd-yuvasından məcburən ayrılan Haqverdi Ələsgərov Daşkəsən rayonunun Bayan kəndində məskunlaşmışdır.

Daşkəsən rayonunun Bayan kəndində yaşamışdır.

2018-ci il iyulun 4-də Gəncə şəhərində vəfat etmiş, iyulun 5-də Göygöl qəbirstanlığında dəfn olunmuşdur.

Həmçinin bax
------------

* Aşıq Ələsgərin nəvəsidir.
* Aşıq Talıbın oğludur.

Mənbə
-----

* "Azərbaycan ədəbiyyatı inciləri" kitabı.səhifə 513-515


Vikimənbədə ***Kateqoriya:Haqverdi Talıboğlu*** ilə əlaqəli məlumatlar var.
**Haqverdi Cəfərov** — Azərbaycan biofiziki, Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1972). O, 162 elmi məqalənin, 4 kitabın və 6 ixtiranın müəllifidir. 32 elmlər namizədi və 5 elmlər doktoru hazırlamışdır.

Həyatı
------

Haqverdi Cəfərov 1938-ci ildə Gədəbəy rayonunun Rüstəm Əliyev kəndində anadan olmuşdur. О, 1957-ci ildə Miskinli kənd orta məktəbini bitirərək Bakıya gəlmiş və sənədlərini Azərbaycan Dövlət Universitetinə vermişdir. Elə həmin il universitetin biologiya fakültəsinə daxil olmuş və 1962-ci ildə fərqlənmə diplomu ilə oranı bitirmişdir.

Haqverdi Cəfərov universiteti bitirən kimi sənədlərini M. V. Lomonosov adına Moskva dövlət Universitetinin aspiranturasına vermiş və qəbul olunaraq biofizika ixtisası üzrə namizədlik dissertasiyası işləmişdir. 1966-cı ildə müdafiə edərək biologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. Həmin ili Bakıya qayıdaraq Azərbaycan Dövlət Universitetinin Biologiya kafedrasında assisent, Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Fizologiya sektorunda elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır. 1968-ci ildə baş elmi işçi olmuş, 1972-ci ildə isə çalışdığı Fizologiya Elmi Tədqiqat İnstitutunda şöbə müdiri vəzifəsinə seçilmişdir. Həmin il Selenin fotoreseptorlarının funksional aktivliyində rolunun tədqiqi ilə əlaqədar olaraq Azərbaycan SSR Dövlət mükafatını almışdır. 1974-cü ildə "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif olunmuş, 1976-cı ildə isə "Şərəfli əmək nişanı"na layiq görülmüşdür. 1976-cı ildə RSFSR ilə aparılan tədqiqat işlərindəki nəticələrinə görə ÜXTN-nin medalını almışdır. Medalı ona SSRİ Ali Sovetinin sədri A. N. Kosigin təqdim etmişdir.

Haqverdi Cəfərov 1983-cü ildə biologiya elmləri doktoru dərəcəsi almışdır. 1986-cı ildə "Biofizika" ixtisası üzrə professor elmi rütübəsinə layiq görülmüşdür. 1991-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Biologiya fakültəsinin "Biostimulyatorlar" elmi laboratoriyasına müdir və insan və heyvan fizologiyası kafedrasına professor vəzifəsinə seçilmişdir. 1992-ci ildə müsabiqə vasitəsilə professoru olduğu kafedranın müdiri vəzifəsini tutmuşdur.

Haqverdi Cəfərov 1996-cı ildə Türkiyə Respublikasının Çanaqqala 18 mart Universitetində professor işləmiş, eyni zamanda Müdafiə Nazirliyində xüsusi proyektə rəhbərlik etmişdir. 2002-ci ildə Türkiyə Respublikasından Vətənə qayıtdıqdan sonra bir müddət Odlar Yurdu Universitetində "Biofizika və biokimya" kafedrasının müdiri olmuşdur. Səhhəti ilə əlaqədar olaraq bu vəzifədən imtina etmişdir.

Haqverdi Cəfərov Akademik Zərifə Əliyeva adına Elmi Tədqiqat Göz Xəstəlikləri İnstitutunda Eksperimental Oftalmologiya şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. O, 162 elmi məqalənin, 4 kitabın və 6 ixtiranın müəllifidir. 32 elmlər namizədi və 5 elmlər doktoru hazırlamışdır. 3 avqust 2018-ci il tarixində dünyasını dəyişmişdi.

Mənbə
-----

* 
* 
*
**Hacıbala Müseyib oğlu Sadıqov** (10 aprel 1935, Dəstə, Naxçıvan MSSR) — Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi sədrinin müavini, sabiq hakimi, Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin üzvü, Naxçıvan MSSR Ali Məhkəməsinin sədri.

Həyatı
------

H. Sadıqov 1935-ci il aprelin 10-da Ordubad rayonunun Dəstə kəndində anadan olmuşdur.

O, 1949–1953-cü illərdə Ordubad Pedaqoji Texnikumunda, 1953–1958-ci illərdə isə Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakül-təsində təhsil almışdır.

Ali təhsil müəssisəsində hüquqşünas ixti-sasma yiyələndikdən sonra H. Sadıqov 1958–65-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Rəyasət He-yətində təltif, hüquq və sovet işləri şöbələrində məlumatçı və referent vəzifələrində işləmişdir.

Onun 1965-ci ildən sonrakı həyatı respublikamızda ədalət mühaki-məsinin həyata keçirilməsi ilə bağlıdır. Belə ki, o, 1965–70-ci illərdə Salyan rayon hakimi, 1970–72-ci illərdə Yevlax rayon məhkəməsinin sədri vəzifələrində çalışmış, 1972-ci ildə isə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin üzvü seçilmiş və həmin vəzifədə 1978-ci ilə qədər çahşmışdır.

H. Sadıqov 1978-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkə-məsinin Sədri seçilmiş və 1983-cü ilə qədər bu vəzifəni icra etmişdir. O, 1983-cü ildə yenidən Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin üzvü vəzifəsinə seçilmiş və 2000-ci ilə qədər, yəni ölkəmizdə məhkə-mə-hüquq islahatları başlanana qədər həmin vəzifədə işləmişdir. 1. IX.2000-Cİ ildə isə o, Respublika Prezidentinin Fərmanı ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi cinayət işləri və inzibati hüquqpoz-malara dair işlər üzrə kollegiyanm sədri — Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Sədrinin müavini vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

O, "Şərəf nişanı" ordeni ilə Naxçıvan MR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı ilə, SSRİ Ədliyyə Nazirliyinin Döş nişanı ilə təltif olunmuşdur. 1991-ci ildə Hacıbala Sadıqov ədliyyə sistemində uzun müddətli qüsursuz fəaliyyətinə görə "Əməkdar hüquqşünas" fəx-ri adına layiq görülmüşdür. İ. Əliyevin fərmanı ilə yüksək dövlət mükafatı ilə — "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qarış (dəqiqləşdirmə).
**Qarış** — keçmiş zamanlardan bu günümüzəcən işlədilən təxmini uzunluq ölçü vahidi.

Ümumi məlumat
-------------

Azərbaycanda geniş yayılmış xalq uzunluq ölçüsü vahidlərindən biri də qarış adlanır. Qarış da türk sözüdür. Diqqəti cəlb edən məqamlardan biri bəşər sivilizasiyasının inkişafında əvəzsiz rol oynayan şumerlərin də dilində torpaq ölçmək üçün eyni sözün olmasıdır. Məşhur Amerika şumerşünası S.N.Kramer şumerlərə məxsus "Əkinçinin təqvimi" mətnini tərcümə edərkən torpaq ölçü vahidi kimi qaruş//qareş sözünü eynilə saxlamışdır. Sonralar onun əsəri ("Tarix Şumerdən başlayır") rus dilinə tərcümə edilərkən qareş sözünə heç bir dəyişiklik edilməmişdir.

S.N.Kramerin əsərində qareş sözü 6–7 m uzunluğunda torpaq zolağı kimi şərh edilmişdir. Bir qareşin şumerlərdə 6–7 m-ə bərabər götürüldüyü o qədər də inandırıcı görünmür. Hazırda çox da dəqiqlik tələb olunmayan yerlərdə xalq qarışdan istifadə edir. Qarış əli açıq vəziyyətdə tutduqda baş barmağın ucundan çeçələ barmağın ucuna qədər olan uzunluğu bildirir və bu da orta hesabla 0,213 m-ə, yəni təqribən 20 sm-ə bərabərdir. El arasında 5 qarış 1 m-ə bərabər (5x20 sm=100 sm=1 m) götürülür.

Bir çox qaynaqlarda qarışın tərifi və ölçüsü düzgün verilmişdir. Sadəcə olaraq bir sıra ədəbiyyatlarda qarışın 20 sm yox, 22–25 sm olduğu göstərilir. Bədii ədəbiyyatda və folklorda qarış məcazlaşmışdır və çox az miqdarda torpaq mənasında işlənir.

Mənbə
-----

**Azərbaycan etnoqrafiyası, Bakı-2007, "Şərq-Qərb" nəşriyyatı. Üç cilddə. III cild. səh. 455. ISBN 978-9952-34-152-2**

Xarici keçidlər
---------------

Həmçinin bax
------------

| ⛭Xalq ölçü vahidləri |
| --- |
| Uzunluq ölçü vahidəri | Addım • Ağac • Arşın • Barmaq • Çərək • Dirsək • Qarış • Qulac • Mənzil • Mil  • Dəniz mili • Fərsəx • Verst |  |
| Çəki ölçü vahidəri | Arpa • Çanaq  • Girvənkə • Karat  • Misqal  • Batman • Təbriz batmanı • Kisə  • Hoqqa • Pud • Dirhəm • Daqqa • Dang  • Tağar • Dinar • Rətl • Xalvar |
| Sahə ölçü vahidəri | Kotan  • Hektar • Ar |
| Həcm ölçü vahidəri | Düymə • Tuluq • Tas |
| Sadə ölçü vahidəri | Baş  • Boyun  • Tüstü  • Top  • Kəllə  • Qol  • Diş  • Qulaq |
| Sürət ölçü vahidəri | Düyün |
**Bağanis-Ayrım qırğını** — 1990-cı il martın 24-də Qazax rayonunun Bağanis Ayrım kəndində ermənilər tərəfindən törədilmiş qırğın. Qırğın nəticəsində kənd sakinləri 1915-ci il təvəllüdlü Əsliyev Dədəkişi Bayram oğlu və onun ailə üzvləri — 1923-ci il təvəllüdlü Əsliyeva Pakizə Qulu qızı, 1959-cu il təvəllüdlü Əsgərova Havaxanım Dədəş qızı, 1963-cü il təvəllüdlü Adıgözəlova Alya Dədəş qızı, 1990-cı ilin fevral ayında anadan olmuş Adıgözəlov Hafiz Ramiz oğlu, onların həmkəndlisi, 1942-ci il təvəllüdlü Məhərrəmov Alməmməd Gülməmməd oğlu və xidməti vəzifəsini həyata keçirən 1965-ci il təvəllüdlü, polis əməkdaşı Məmmədov Məcid Oqtay oğlu odlu silahlarla qəsdən qətlə yetirmiş, Adıgözəlov Mülkədar İsrafil oğlu və polis əməkdaşı Əhmədov Zirəddin Musa oğlu isə odlu silahlarla yaralamışlar.

Haqqında
--------

1990-cı ilin mart ayının 24-də erməni silahlıları rus hərbçilərinə məxsus hərbi texnikadan istifadə edərək Qazaxın dağlıq kəndi olan Bağanis Ayrıma hücum ediblər. Hücumda yeddi nəfər kənd sakini ocağa atılaraq yandırılıb, iki nəfər isə güllələnib. Kənddə 17 ev qumbaraatanla dağıdılıb, 11 ev isə qarət edilib. Əsliyevlər ailəsinin 5 üzvü işgəncələrlə qətlə yetirildikdən sonra üstlərinə benzin tökülərək yandırılıblar. Alməmməd Məhərrəmov isə həyətindəki ot tayasına atılaraq diri-diri yandırılıb. Kənddə növbə çəkən milis əməkdaşı Məcid Əhmədov güllələnib, 2 nəfər isə odlu silahla yaralanıb. Qətlə yetirilənlərin ən yaşlısı Dədəş Əsliyev 75 yaşında, ən kiçiyi isə beşikdə olan 39 günlük Hafiz olub.

Həmçinin bax
------------

* Ağdaban faciəsi
* Xocalı soyqırımı
* Qaradağlı soyqırımı

İstinadlar
----------

1. ↑  *Əsgər Abdullayev.* Azərbaycana qarşı erməni təcavüzü və xarici havadarlıq (PDF). Bakı: İqtisad universitetinin nəşriyyatı. 2004. səh. 161.
2. ↑  Erməni cinayətləri (sənədlər əsasında) (PDF). I. Bakı: Vətən nəşriyyatı. 2004. səh. 81.
3. ↑  Cullen, Robert. "A Reporter at Large, Roots." The New Yorker. 15 April 1991. p55-58
4. ↑  *ATV.* "Sakinləri diri-diri yandırılan kənd" (az.). Youtube.com. 06.02.2023. 2023-02-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-07.

Xarici keçidlər
---------------

* Hərbi Prokurorluq: "Bağanis-Ayrım soyqırımını törətməkdə cinayətləri sübuta yetirilmiş 18 nəfər beynəlxalq axtarışdadır"
* АРМЕНИЯ - АЗЕРБАЙДЖАН: ЭТО УЖЕ ПРОСТО ВОЙНА
**Qarşılıqlı birqiymətli uyğunluq** - bir çoxluğun başqa bir çoxluğa qarşılıqlı birqiymətli uyğunluğu birinci çoxluğun ikinci çoxluğa elə inikasıdır ki, birinci çoxluğun müxtəlif elementləri ikinci çoxluğun müxtəlif elementlərinə çevrilsin.
Başqa sözlə, bir çoxluğun başqa bir çoxluğa qarşılıqlı birqiymətli uyğunluq bu çoxluqların elementləri arasında elə uyğunluqdur ki, birinci çoxluğun hər bir elementinə ikinci çoxluğun yalnız bir elementi uyğun olsun və bu uyğunluqda ikinci çoxluğun hər bir elementi birinci çoxluğun yalnız bir elementinə uyğun olsun.

Qarşılıqlı birqiymətli uyğunluq bəzən qarşılıqlı birqiymətli inikas, yaxud biyeksiya adlandırırlar. İki çoxluğun elementləri arasında qarşılıqlı birqiymətli uyğunluq yaratmaq mümkündürsə, onlar eyni gücə malikdir.

Ədəbiyyat
---------

  

1. M.Mərdanov, S.Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, "Radius nəşriyyatı", 296 səh.

2. "Azərbaycan Sovet Ensklopediyası" I-X cild, Bakı 1976-1987.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası


[[Kateqoriya:Riyazi anlayışlar]
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Kalinovka.

**Kalinovka** — Krasnodar diyarının Soçi şəhərində yerləşən mikrorayon. Kalinovka mikrorayonu Lazarevski rayonuna aiddir.

Coğrafiyası
-----------

Lazarevski rayonunun şimal hissəsində, Vodopadnaya və Makopsinka çaylarının qovşağında yerləşir. Lazarevskoye regional mərkəzdən 10 km şimal-qərbdə , Mərkəzi Soçidən 65 km və Krasnodar şəhərindən 133 km cənubda (düz xəttdə) yerləşir.

A-147 "Cubga-Adler" federal magistral yolu Kalinovkadan keçir. Şimali Qafqaz dəmiryolunun Krasnodar qolunun ən yaxın stansiyası *Sputnikdir.*

Şimal-qərbdən Vişnyovka və cənub-şərqdə Makopse yaşayış məntəqələrinin əraziləri ilə həmsərhəddir.

Kalinovka Qara dəniz sahilinə yaxın meşəli dağətəyi ərazidə yerləşir. Kəndin orta hündürlüyü dəniz səviyyəsindən təxminən 30 metr yüksəklikdədir. Yaxınlıqdakı mütləq yüksəkliklər dəniz səviyyəsindən 250 metr hündürlüyə çatır.

Hidroqrafik şəbəkə əsasən Vodopadnaya və Makopsinka çayları, eləcə də sularını birbaşa Qara dənizə daşıyan kiçik bulaq axınları ilə xarakterizə olunur.

İqlimi rütubətli subtropikdir. Orta illik hava temperaturu təxminən + 13,3 ° C, iyulun orta temperaturu + 23,7 ° C, yanvarın orta temperaturu isə + 5,9 ° C-dir. Orta illik yağıntı təxminən 1350 mm-dir. Yağıntıların çoxu qışda düşür.

Tarixi
------

Kalinovka kəndinin əsası 19-cu əsrin sonlarında Kiçik Asiyadan olan yunan köçkünləri tərəfindən qoyulmuşdur..

Kalinovka kəndi haqqında ilk məlumatlara 1907-ci il sənədlərində rast gəlinir.

Kalinovka kəndi, 1917-ci il yanvarın 1-nə olan təftişə əsasən, Qara dəniz quberniyasının Tuapse rayonunun Lazarevski kənd cəmiyyətinin siyahısına daxil edilmişdir.

26 aprel 1923-cü il təftişinə əsasən Kalinovskoye kəndi Kuban-Qara dəniz bölgəsinin Tuapse rayonunun Velyaminovskaya volostunun tərkibində idi.

21 may 1935-ci ildə Tuapse rayonunun ləğvi zamanı Kalinovka kəndi sonradan Lazarevski adlandırılan Şapsuqski rayonuna verildi.

Lazarevski rayon icraiyyə komitəsinin məlumatına görə, 1954-cü ilin avqustundan Lazarevski rayonunun Makopsinski kənd sovetinin Kalinovka kəndi Makopse kəndinə birləşdirilərək ləğv edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Сочинский краевед [*ölü keçid*]
2. ↑  "Курорты Туапсе". 2016-03-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-31.
**Səba dövləti** — Yəmən ərazisində bizim eradan əvvəl II minilliyin sonundan — 115-ci ilə qədər mövcud olmuş tarixi dövlət.

Tarixi
------

Səba dövləti İncildə, əsasən, Kral Solomon və Səba (Şeba) kralliçası hekayələrində tez-tez xatırlanan, qədim Assur, Yunan və Roma mənbələrində adı çəkilən, Ərəbistan yarımadasının cənub qərbində eradan əvvəl 8-ci əsrdən eramızın təxminən 5-ci əsrinədək mövcud olan İslam öncəsi ərəb krallığıdır. Orta əsrlərdə krallığın mərkəzi Yəmənin paytaxtı Sənadan 120 km şərqdə yerləşən Mərib olmuşdur. Ərəb rəvayətlərinə əsasən, Mərib şəhərinin əsası Nuh peyğəmbərin böyük oğlu Sam tərəfindən qoyulub. İkinci böyük şəhəri isə Sirvah idi.

Səba dövləti ədviyyat, buxur və mirra da daxil olmaqla ətriyyat, kənd təsərrüfatı məhsulları, quru və su yolları vasitəsilə daşınan ticarət malları ilə zəngin idi. Bu məhsullar Ərəbistan yarımadası daxilində dəvələr vasitəsilə, Hindistana isə dəniz yolu ilə ixrac olunurdu. Əsrlər boyu krallıq Qırmızı dənizdəki Bab əl-Məndəb boğazını idarə etmiş, Afrika sahillərində çoxlu sayda koloniyaların, Abissiniya (indiki Eritreya) krallığının əsasını qoymuşdur.

Səba dövləti dövründə Yəməndə kənd təsərrüfatı dağlarda böyük su tunelləri və bəndlərdən ibarət qabaqcıl irriqasiya sistemlərinin mövcudluğu sayəsində çiçəklənmişdir. Bu sistemlərdən ən nəzərə çarpanı bizim eradan əvvəl 700-cü illərdə tikilən və eramızın 570-ci ilində baxımsızlıqdan dağılanadək əsrlərlə varlığını qoruyan Mərib su bəndidir ki, təxminən 100 km² ərazini su ilə təmin edirdi.

Eramızın 3-cü əsrinin sonuna yaxın kral Şamir Yuhariş (görünür ki, ilk real tarixi şəxsiyyət olub və şöhrəti İslama qədər yayılıb) "Səba, Zu Raydan, Hadramaut və Yəmənətin kralı" titulunu qəbul edir. Bundan sonra Hadramaut öz siyasi müstəqilliyini itirir və bütün cənub qərbi Ərəbistanı idarə edən Səba dövlətinin idarəsi altına keçir. 4-cü əsrin ortalarında krallıq Şərqi Afrika sahillərindəki Aksum krallığı tərəfindən müvəqqəti tənəzzülə uğrasa da, əsrin sonunda yenidən öz gücünü bərpa edir, lakin növbəti iki il ərzində Səbailər Fars macəraçıları və Müsəlman lərlə qaynayıb qarışaraq öz mövcudluqlarını itirdilər.

Makedoniyalı İsgəndərin vəfatından sonra onun sərkərdələrindən biri Misirdə bir dövlət təsis etdi. Onun sonrakı nəsilləri bir müddət bu məntəqədə hakim oldular. Bu sülalədən hakimiyyətə çatan şəxslər Ptolomey adlanırlar. Ptolomeylər sülaləsi yavaş-yavaş Səbailərin ticarət yollarını ələ keçirdilər. İqtisadi vəziyyətin pisləşməsi bir tərəfdən daxildə mövcud olan çətinliklər, digər tərəfdən də Səba dövlətinin vəziyyətini təhlükəyə salmışdı. Beləliklə eramızdan əvvəl 115-ci ildə Səba dövlətinin mövcudluğu sona yetdi.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

Xarici keçidlər
---------------

* Затерянные королевства. Археологическое исследование Третьей книги ​Царств
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Mirzə Şəfi küçəsi.

Mirzə Şəfi küçəsi (Bakı) (İçərişəhər)**1**
**1**
**2**
**2**
**2**
**3**
**4**
**5**
**6**
**7**
**8**
**14**
**8**
**14**
**10**
**11**
**12**
**13**
**15**
**15**
**9**
**16**
**17**
**18**
**19**
**20**İçərişəhər küçələrinin xəritəsi: 1 — Böyük Qala, 2 — Kiçik Qala, 3 — Asəf Zeynallı, 4 — Qala, 5 — Hərb, 6 — Həqiqət Rzayeva, 7 — Vəli Məmmədov, 8 — Fərid Əliyev, 9 — İlyas Əfəndiyev, 10 — Mirzə Şəfi küçəsi, 11 — Telman Bağırov, 12 — Sabir, 13 — Firdovsi küçəsi, 14 — Müslim Maqomayev, 15 — Mirzə Mansur, 16 — Neftçilər, 17 — Əziz Əliyev, 18 — Səftər Quliyev, 19 — Qazı Məhəmməd , 20 — Vaqif Mustafazadə.
**Mirzə Şəfi küçəsi** - Bakı şəhərində İçərişəhərdə küçə.

Tarixi
------

Küçə görkəmli Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri, maarifçi və pedaqoq Mirzə Şəfi Vazehin (1796-1852) şərəfinə adlandırılmışdır.

Əsas tikililər
--------------

Küçə 2020-ci ildə
4 nömrəli bina - Bakı şəhər mədəniyyət idarəsi

Yaşayış binaları: 5 nömrəli bina (1880), 6 nömrəli (1876), 8 nömrəli (1898), 9 nömrəli (1870), 12 nömrəli (1890), 18A nömrəli (1900), 18B nömrəli (1900), 20 nömrəli (1900) yerli əhəmiyyətli arxitektura abidələri siyahısına daxil edilmişdir.

Görməli yerləri
---------------

Mədrəsə-məscidin fasadında "Qırçılar" installyasiyası

Mirzə Şəfi küçəsi ilə Asəf Zeynallı küçəsinin tinində rəssam Niyaz Nəcəfovun köhnə Bakı sənətkarlarına - qırçılara (binaların üstünü xüsusi neft məhsulu-qırla örtənlər) həsr olunmuş İnstallyasiya abidəsi (İnstallyasiya (ing. installation - quraşdırma, yerləşdirmə, montaj) — müasir incəsənət forması. Müxtəlif elementlərdən quraşdırılaraq vahid fəza bədiilliyi təsəvvürü verir) yerləşir. Rəssam bu əsərlə diqqəti vaxtilə vacib sənətlərdən birinin itib getməsinə cəlb etmək iistəmişdir. Abidədə binanın üstündə dayanan qırçının köməkçisi tərəfindən ona kəndirlə yuxarı qaldırılmalı olan qaynar qır dolu vedrənin nə vaxt veriləcəyini gözlədiyi ifadə edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Ичеи-шехер. Памятники местного значения". 2018-01-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-05.
2. ↑  "Кирщики. Из воспоминаний Валерия Ивченко". 2023-07-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-05.
3. ↑  Пространство современного искусства «YARAT!» представило проект Нияза Наджафова «Кирщики»[*ölü keçid*]
4. ↑  "10 таинственных мест Старого города Баку. 10. Памятник кирщикам". 2017-07-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-08-05.
**Moldcell** - "Telia Company" şirkəti tərəfindən yaradılmış Moldovanın mobil şəbəkə operatorudur.  Moldcell Nepalda yerləşən "CG Cell Technologies DAC" qrupunun bir hissəsi olan Moldovada bir mobil telekommunikasiya operatorudur. 2020-ci ilin fevralında Moldcell-in keçmiş sahibi "Telia Company", Moldcell-dəki səhmlərin 100% -ni tamamilə "CG Corp Global"-a məxsus olan "CG Cell Technologies DAC"-a satdığını elan etdi.  Əməliyyat 25 Mart 2020-ci ildə tamamlandı və "CG Cell Technologies DAC" indi rəsmi olaraq Moldcell-in yeni sahibidir.
Moldcell kommersiya fəaliyyətinə 2000-ci ildə başlamışdır. Hal-hazırda Moldcell-in 1 milyondan çox abunəçisi var.

Yaranma tarixi
--------------

28 Aprel 2000-ci ildə Moldcell Kişinyovda ilk satış ofisini açdı. Elə həmin il mobil operator Moldovada ilk dəfə SMS xidmətini istifadəyə verdi. İlk logosu bir maralı təmsil edirdi və sonradan məşhurlaşan ilk şüar - "Bizi gözləyirdin? Biz burdayıq! ".

Məhsul və xidmətləri
--------------------

* Cartela Moldcell – abunəçinin müqavilə bağlamaq və ya aylıq ödəniş etmək öhdəliyinin olmadığı öncədən ödənişli tarif planları. Elektron Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Milli Tənzimləmə Agentliyinə (ANRCETI) görə, Moldcell Moldovadakı Abonament (abunə) seqmentində liderdir.

* İnternet ca lumea – Moldcell 3G və LTE(4G) standartlarında mobil internet paketləri, eləcə də modem vasitəsilə internet təklif edir.

* Moldcell Biznes – Moldcell, yerli və beynəlxalq ticarəti dəstəkləyən və inkişaf etdirən çoxsaylı xidmətlər (Məlumat xətti, Telemarketinq, Telesatış, toplu SMS, Nəqliyyat İdarəetmə) və s. təqdim edir.

Həmçinin bax
------------

Kirill Qaburiç

İstinadlar
----------

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2020-03-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-08.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-07-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-08.
**Yoqa** – ənənəvi Asiya sisteminə əsaslanan fiziki tapşırıqların (tətbiqlərin, məşqlərin) sırasıdır. Yoqanın ən aydın, şəffaf mənası onun etmoloji mənşəyində saxlanılır. Yoqa sözü – Sanskrit dilində yuj sözündən götürülüb. Mənası, "birlik", "ittifaq" deməkdir.[*mənbə göstərin*]

Mənası
------

"Yoqa" sözü öz mənşəyini sanskrit dilindəki "yuq" sözündən götürür ki, o da tərcümədə "birləşmə", "qovuşma", "tövhid" mənasını verir. Yoqa – altı əsas ortodoksal hind fəlsəfi sistemindən birini təşkil edir. Bu təlim ilk dəfə sistemli şəkildə qədim hind müdriki Patacalinin (e.ə. I əsr) "Yoqa sutra" əsərində təsvir edilir. Ümumi halda, yoqa sistemi – xatxa-yoqa, raca-yoqa, karma-yoqa, jnani-yoqa, bxakti-yoqa və s. kimi mərhələlərə bölünür ki, bu mərhələlərin hamısından uğurla keçənlər müasir yoqlar kimi havada uçmağı, özgələrin fikirlərini oxumağı və s. bacarırlar.

Tarixi
------

İnsanlığın başlanğıcından bəri Yoqa tətbiq olunmaqdadır. İlk başlarda Ustaddan şagirdə şifahi köçürülən məlumatlar zaman içində başqa təlimlərlə qarışdırıldığı üçün günümüzdən 2000–3000 il əvvəl Ustad Patancali tərəfindən təkrar orijinal halına sadələşdirilib kitab halına gətirilmişdir. Yoqanın bu orijinal halını izah etdiyi kitab Yoqa Sutradır.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük katalan · Böyük norveç · Böyük rus · Kruqosvet · Pravoslav · Britannica (onlayn) · Treccani · Universalis · Müasir Ukrayna |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| BNE: XX527235 · BNF: 11933824d · GND: 4067199-9 · LCCN: sh85149174 · NDL: 00574263 · NKC: ph114850 |

 |



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Fəlsəfə** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |