recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Daphnia magna** (*lat.* Daphnia magna) subirəsi və ya dafniya (*lat.* Daphnia) cinsinə aid növ.

Morfoloji quruluşu
------------------

Boz sarı və qırmızı rənglərdə olur. Dişi fərdin uzunluğu 2,2-6,0, erkəyinki isə 2,0-2,2 mm-dir. Dişinin çanağı oval formada olub, bel və lateral tilləri, habelə quyruq iynəsi yaxşı inkişaf etmişdir.Bel tili, çanağın aşağı kənarı və quyruq iynəsi tikanlı çıxıntılarla təchiz olunmuşdur.Başda 4 ədəd til vardır. Rostrum uzanmş və girdələnmiş şəkildə olub, qurtaracağında tikanlı çıxıntı yerləşir. Göz başınkənarına yaxın yerləşir. Ön antenaların oturacağı piramida şəkilindədir. Abdomen çıxıntıları yaxşı inkişaf etmiş və yuxarı uzun çıxıntılar qısa tüklərlə örtülmüşdür.Postabdomen çox uzanmış, yuxarı kənarında iki ədəd çuxur vardır. Proksimal çuxur dayaz, distal çuxur isə dərindir. Bu iki çuxur arasında olan anal dəliyin kənarlarını 6-7 ədəd diş örtür. Yuxarı kənarın distal qabığı 9-12 ədəd dişçiklə təchiz olunmuşdur. Proksimal hissəsində xırda tükcüklər vardır. Bunlar postabdomenin lateral hissəsinə qədər çatır. Caynaqlar iri olub, tükcüklərlə örtülmüşdür. Erkək fərdin quyruq iynəsi çox qısadır. Çanağın qarın hissəsindəki kənarı ön tərəfdən bucaqvari uzanmışdır. Baş bədəndən nisbətən aşağıda olur. Rostrum kütdür. Göz iridir. Ön antennalar uzundur. Onların otyracağı ortadan daralmışdır. Ön antenaların üzərində ikibuğumlu qamçı yerləşir ki, bunun da qurtaracağında xırda tükcüklər, estetakslar, hissedici tükcük və kiçik hissedici çıxıntı yerləşir. Abdomen çıxıntılarından yalnız aşağıdakılar inkişaf etmişdir. Postabdomenin distal hissəsi əmzikvari uzanmış və dişçiklərlə təchiz olunmuşdur. Anal dəliyinin kənarı qabarmış və hər tərəfi 10-12 dişçiklə təchiz olunmuşdur .

Yayılması
---------

Avropa, Qafqaz, Orta Asiya, Uzaq Şərq, Asiya, Afrika və Şimali Amerika sularında geniş yayılmışdır. 

Azərbaycanda Naxçıvan MR-nın Xıncov gölündə, Qarayazı və Bulqan göllərində, Dəvəçi limanında, Şirvan şəhəri yaxınlığında olan Qarasu gölündə, Ceyranbatan su anbarında və s. yayılışdır.

Bioloji və ekoloji xüsusiyyətləri
---------------------------------

Müvəqqəti su hövzələrində, süni göllərdə, şirin və şortəhər göllərdə yaşayır. İstisevən heyvandır. Çinsi yetişgənliyə 5-ci mərhələdə çatır. Bütün ömürü boyu 24 dəfə qabığını dəyişir. Yumurtalarının sayı 100-ə çatır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
2. ↑  Qasımov Ə.H. Azərbaycan faunası IV. Xərçənglər (Crustacea)// Bakı, "Elm" 1976, s. 3-160
3. ↑   Мануйлова Е.Ф. Ветвистоусые рачки фауны СССР. М.-Л.: Наука, 1964, 326 с.

Mənbə
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q672531
* Wikispecies: Daphnia magna
* BioLib: 32514
* BOLD: 26983
* EPPO: DAPHMA
* EUNIS: 257821
* Fauna Europaea: 237016
* Fauna Europaea (new): 8e6ccf69-b857-4274-9eab-25e58996d1ac
* GBIF: 2234822
* iNaturalist: 460374
* IRMNG: 10768527
* ITIS: 83884
* NCBI: 35525
* SeaLifeBase: 9071
* WoRMS: 148372

 |
**Belqrad paşalığı** (Səməndirə Sancağı) (*serb.* Смедеревски санџак, *Smederevski sandžak* və ya *türk.* Semendire Sancağı) — müasir Mərkəzi Serbiya ərazisində yerləşən Osmanlı İmperiyası ərazisi.

Tarixi
------

Belqrad Paşalığı Serb despotluğunun 1459-cu ildə Osmanlı İmperiyasının tərkibinə qatılmasından sonra meydana gəlmişdi, inzibati mərkəz Səməndirə şəhəri idi. 1476/1478-ci ildə ərazinin bir hissəsi: əvvəlcə Səməndirə sancaqlığına daxil olan Zvornik, Srebrenitsa Srebrenika ilə, Kuşlat, Şubin, Soko ondan ayrılmış və İzvornik Sancağının əsasını təşkil etmişdir. 1521-ci ildə Belqradın fəthindən sonra inzibati mərkəz müvafiq olaraq Belqrada köçürüldü. 1718-ci ildən 1739-cu ilə qədər Belqrad Paşalığı Habsburq Monarxiyasının tərkibinə daxil idi.

Türk ağalığı dövründə Belqradda 273 məscid və mədrəsə var idi. Serbiyanın paytaxtı Avropa şəhərindən çox əyri küçələri və şərq bazarları olan tipik bir Türk şəhərini xatırladırdı.

Lakin, qısa Avstriya hökmranlığı ərzində (cəmi 22 il) xarici boyunduruqdan təmizlənmə başlandı, müsəlman minarələrinin, mədrəsələrin və məscidlərin əksəriyyəti dağıdıldı, bəziləri xristian kilsələrinə çevrildi.

Ancaq Belqrad Sülh Müqaviləsinə görə, Osmanlı imperiyasına qaytarıldı. 1789-1791-ci illərdə yenidən Habsburqların mülkiyyətinə keçdi. Serbiya inqilabından sonra Serbiya şahzadəsi Miloş Obrenoviçin hakimiyyəti altında Belqrad Paşalığı ərazisində Serbiya Knyazlığı quruldu.

1804-cü ilə qədər Paşalığın əhalisi təxminən 400 min nəfər idi, bunların 40-50 mini müsəlmanlar (əsasən islamlaşmış slavyanlar) idi.

Rusiya imperiyasının dəstəyi ilə Belqrad paşalığı müstəqil Serb knyazlığı statusunu əldə etmişdi.

İnzibati bölgüsü
----------------

XVIII əsrin sonu - XIX əsrin əvvəllərində paşalıq 12 nahiyəyə bölünürdü:

* Belqrad nahiyəsi
* Səməndirə nahiyəsi
* Pojareva nahiyəsi
* Çupri nahiyəsi
* Yaqodin nahiyəsi
* Kraquyeva nahiyəsi
* Uji nahiyəsi
* Valev nahiyəsi
* Şaba nahiyəsi
* Rudniç nahiyəsi
* Soko nahiyəsi
* Boraviç nahiyəsi

İstinadlar
----------

1. ↑  POČETAK STALNE TURSKE VLASTI U BOSNI:OSNIVANJE ZVORNIČKOG SANDŽAKA

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. III. Bakı. 2011. səh. 405.

Xarici keçidlər
---------------

* Карта Санджака
* Карта Санджака в Сербии

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | VIAF: 5466151595779305470002 · WorldCat VIAF: 5466151595779305470002 |
**Beloslav gölü** (bolq. Белославско езеро) — Bolqarıstanın Varna şəhərindən qərbdə yerləşən şortəhər göl. Gölün sahəsi 4 ilə 10 km² arasında, eni 0,5-3,5 km-dir. Maksimum dərinliyi 14 m-dır. Gölün qərb hissəsində, Devnya çayı və Provadiyska çayları bura axır. Göl naviqasiya kanalı vasitəsi ilə Varna gölü ilə birləşir. Gölün qərb hissəsində, Devnya şəhərinin yaxınlığında, Varna limanının qərb terminalı yerləşir.

Tarixi
------

1974-cü ilə qədər göl şirin sulu idi. Bir il sonra Varna limanının genişləndirilməsi başlandı və Beloslav gölünün akvatoriyasında yeni Qərb terminalının inşası planlaşdırıldı. Bunun üçün Beloslav gölünü qonşu Varna gölü ilə birləşdirən naviqasiya kanalı quruldu və bu da öz növbəsində Qara dənizin Varna körfəzi ilə əlaqə yaratdı. Hal-hazırda gölün suyu duzludur, duzluluq təxminən 10 ‰.

İstinadlar
----------

1. ↑  GeoNames (ing.). 2005.

Xarici keçidlər
---------------

* "Белославско Езеро, Geoview.info". bg.geoview.info. İstifadə tarixi: 2020-04-03.
* "Официальная страница на Пристанище Варна". www.port-varna.bg (bolqar). İstifadə tarixi: 2020-04-03.
* "Град варна — Варненското езеро". varna.info.bg (bolqar). 2013-04-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-03.
Belqorod bayrağı Rusiya Federasiyasının Belqorod vilayətinin Belqorod şəhərinin rəsmi simvollarından biridir (gerblə birlikdə). Bayraq şəhər sakinlərinin birliyinin və qarşılıqlı fəaliyyətinin simvoludur.

Mövcud bayraq 22 iyul 1999-cu ildə Belqorod Şəhər Deputatları Şurasının 321 saylı qərarı ilə təsdiq edilmiş və 2002-ci ildə 978 qeydiyyat nömrəsi ilə Rusiya Federasiyasının Dövlət Heraldik Reyestrinə daxil edilmişdir.

Təsvir
------

Belqorod şəhərinin bayrağında (aşağıda ağ zolaq olan mavi kətan) arxa ayaqları üzərində dayanmış, üstündə ağ qartal uçan sarı aslan təsvir edilmişdir. Şəhər simvollarının 300 ildən çox yaşı var və I Pyotrun dövründə meydana çıxıb. Rus çarı Poltava döyüşündə (1709) isveçlilər üzərində qələbənin şərəfinə belqorodlulara gerbi təqdim edib. 1712-ci ildə gerb düşməni məğlub edən Belqorod alayının bayrağında təsvir edilmiş və 1727-ci ildə yeni yaradılmış vilayətin simvoluna çevrilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Решение Белгородского городского Совета депутатов от 22.07.1999 № 321 «О внесении изменений в решение городского Совета депутатов от 18 июня 1999 года № 279 „Об утверждении Положения о флаге города Белгорода"» Arxivləşdirilib 2019-02-14 at the Wayback Machine
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2023-01-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-01-19.
**Saarbrükken körpüsü** (*gürc.* ზაარბიუკენის ხიდი) — Gürcüstanın paytaxtı Tiflis şəhərində, Kür çayının üzərində yerləşən avtomobil körpüsü. Quru körpü ilə birlikdə körpü paytaxtın Mtasmida və Çuqureti rayonlarını birləşdirir. Tiflis şəhərində inşa edilən ilk daş körpüdür. Öz dövrünün Rusiya imperiyasında ən böyük daş körpü olmuşdur.

Yerləşir
--------

Körpü Xudi küçəsini Saarbrükken meydanı ilə birləşdirir. Körpüdən yuxarı axar boyunca Qalaktion Tabidze, aşağı axar üzrə isə Barataşvili körpüləri yerləşir.

Adı
---

İlk əvvəllər Böyük Mixaylevski körpüsü (*Kiçik Mixaylevski körpüsü* onun davamını təşkil edirdi) və ya *Voronsov körpüsü* (Qafqaz canişini Mixail Vorontsovun şərəfinə) olaraq adlandırılır. XX əsrin əvvəllərində körpü *Nikolayevski* adlanmağa başlayır. Sovetlər dönəmində *Köyük Karl Marks körpüsü* olaraq adlandırılır. 1994-cü ildə körpünü nadı Tiflislə qardaşlamış şəhər olan Saarbrükkenin şərəfinə adlandırılır.

Tarixi
------

XX əısrin əvvəlləri.
Körpülərin rəsmi aşılışı 8 noyabr 1853-cü ildə baş tutmuşdur. Ancaq işlər 20 may 1857-ci iləqədər davam etdirilmişdir. İnşa edildiyi zaman Rusiya imperiyası ərazisində daşdan inşa edilən ən böyük körpüdür. 25 fevral 1883-cü ildə buradan ilk konka xətti keçmişdir. 1884-cü ildə körpü təmir edilmişdir. ХХ əsrin əvvəllərində Tiflisdə Kür çayı üzərində mövcud olan altı körpüdən biridir.

Konstruksiya
------------

Körpü beş aşırımdan ibarətdir. Köprünün fasadı sarı tüf və boz granit ilə üzlənmişdir. Köprünün fasadı tüf və bazalt ilə üzlənmişdir. Körpünün ümumi uzunluğu 124 m, eni isə 26 metrdir (bu yolun hər iki tərəfində isə eni 3 m olan iki səkiyə sahibdir).

Körpü həm avtomobillərin həm də piyadaların hərəkəti üçün hesablanmışdır. Avtomobillərin hərəkəti üçün körpü dörd zolaqlıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Москвич Г. Г. Иллюстрированный практический путеводитель по Кавказу. — 20-е. — СПб. 1913. — С. 232. — 498 с.
**Dərin boğaz** (*ing.* Deep Throat) — 1972-ci ilin yayında yayımlanan Amerika porno filmidir. Linda Lovelace (Linda Susan Boreman) adlı aktrisanın baş rol aldığı filmin ssenari müəllifi və rejissoru Cerard Damianodur. Ekranlara çıxdığı andan etibarən bir hadisə yaratmış, bir çox kinoteatrlarda nümayiş olunmuş və böyük müvəffəqiyyətlər qazanmışdır. Bütün dövrlərin ən təsirli və sensasiyalı porno filmi hesab olunur.

Böyük Britaniyada film nümayiş olunduqdan sonra qadağan edilmiş, 10 il sonra isə bu qadağa məhkəmələr tərəfindən təsdiqlənərək qüvvədə saxlanılmışdır. Filmin kəsilməmiş DVD-si nəhayət, 2000-ci ildə R18 reytinqi əldə etməyi bacarır və bu lisenziya ilə Böyük Britaniyada seks mağazalarında satılmağa imkan qazanır.

Süjet xətti və xülasəsi
-----------------------

Cinsi problemləri olan qadın (Linda Lavleys, Linda personajını canlandırır) dostu Helendən (Dolly Sharp) kömək istəyir, o da öz növbəsində, Lindaya həkimə müraciət etməyi məsləhət görür. Həkim (Harri Reems) Lindanın klitorunun boğazında olduğunu görür. Daha sonra Linda evlənəcəyi kişini tapana qədər xüsusi oral seks (filmin adı da buradan götürülmüşdür) texnikasını tətbiq edir. Bu vaxt həkim sarışın tibb bacısı (Carol Connors) ilə yatır. Film "Son. Və hamınıza dərin boğaz seksi" (ingilis dilində: "The End. And Deep Throat to you all.") sətri ilə bitir.

61 dəqiqəlik bu filmdə əyləncəli dialoqlar və musiqi mühüm rol oynayır. Filmdə anal, oral və vaginal seks səhnələri də mövcuddur.

Bu filmi məşhur edən Uotergeyt qalmaqalında jurnalistlərə məlumat sızdıran məmurun DƏRİN BOĞAZ (DEEP THROAT) ləqəbindən istifadə etməsi və yazılarda da bu şəkildə qeyd olunmasıdır.

İstinadlar
----------


1. 1 2  IMDb (ing.). 1990.
**Buğumlu qaraşәngi** (*lat.* Scrophularia nodosa) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin qaraşəngikimilər fəsiləsinin qaraşəngi cinsinə aid bitki növü.

Qısa morfoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------

Hündürlüyü 50-100 sm, gövdəsi düz, sivri dörd tinli olan çoxillik çılpaq ot bitkisidir. Kökümsovu kök yumrusu şəklində qalınlaşmışdır. Yarpaqları qarşı-qarşıya düzülmüşdür, qanadsız qısa saplaqlıdır, uzunsov-yumurtaşəkilli və ya uzanmış-uzunsov formadan, yumurtaşəkilli-neştərvari formaya qədər dəyişmiş, sivridir, qaidə hissəsində qısa pazşəkilli, dəyirmi və ya az ürəkşəkillidir, kənarları mişarvaridir, qaidəsində daha dərin və çox vaxt ikiqat mişarlıdir; aşağı yarpaqları küt, yuxarı yarpaqları sivridir. Çiçək qrupu uzunsov və ya uzanmış uzunsov olub, qısa saplaqda yerləşmiş boş az çiçəkli yarımçətirlərdən ibarətdir; çiçək qrupunun saplağı qısa vəziciklidir. Tac 5-7 mm uzunluqdadır, qonur-qırmızı rənglidir, yaşılımtıl borucuğu vardır; üst dodaq alt dodaqdan uzundur. Qutucuğun uzunluğu 5-8 mm olub, şarşəkilli-yumurtaşəkillidir, sivridir, kasacıqdan 3-4 dəfə uzundur. May-iyul (avqust) aylarında çiçəkləyir, iyun-sentyabr aylarında meyvə verir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

BQ şərq, BQ qərb, Kür düz. KQ şimal, KQ mərkəzi, Lənk. dağ. Lənk. oval. Ovalıqda və aşağı dağ qurşağında, nadir halda orta dağ qurşağında.

Yaşayış mühiti
--------------

Meşənin rütubətli yerlərində rast gəlinir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnæi C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 619.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q159115
* Wikispecies: Scrophularia nodosa
* APNI: 67215
* BioLib: 40817
* EoL: 578110
* EPPO: SCUNO
* EUNIS: 182862
* GBIF: 3170886
* GRIN: 33421
* iNaturalist: 124485
* IPNI: 30088899-2
* IRMNG: 11440481
* ITIS: 34039
* NBN: NBNSYS0000004078
* NCBI: 90363
* NZOR: b1d21d6e-ba04-4338-a144-61df158188ad
* NZPCN: 2678
* PalDat: Scrophularia\_nodosa
* PFI: 4780
* Plant List: kew-2587382
* PLANTS: SCNO2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:30088899-2
* Tropicos: 29200389
* VASCAN: 9322
* WFO: wfo-0000496317

 |
**Yoşua əməliyyatı**, həmçinin **Şeba əməliyyatı** kimi də tanınır — 1985-ci ildə Sudanda yerləşən qaçqın düşərgələrindən efiopiyalı yəhudilərin İsrailə evakuasiya edilmə əməliyyatı.

Efiopiya yəhudiləri, ölkələrindəki ağır aclıqdan Sudan qaçqın düşərgələrinə üz tutmağa məcbur qaldılar. İsrail qüvvələrin 21 noyabr 1984-cü ildən 5 yanvar 1985-ci ilədək keçirtdiyi Musa əməliyyatı nəticəsində 8000 nəfəri İsrailə çatdırıldı, ancaq məlumat mətbuata sızandan sonra müsəlman ölkələrindən təzyiqlər yaranmağa başlandı və Sudan növbəti uçuşları dayandırdı.

Amerika Birləşmiş Ştatlarının 100 senatorunun hamısı Prezident Ronald Reyqana evakuasiyanın yenidən davam etdirilməsi üçün gizli ərizə imzaladılar. Ardından Vitse-prezident Corc Herbert Buş Yoşua adlı əməliyyatı təşkil elədi. 22 mart 1985-ci ildə, ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus C-130 Hercules nəqliyyat təyyarəsi Əl Qadarif şəhərinin yaxınlığında eniş etdi. "təqribən 500", "500-dən çox" və ya "təxminən 650" yəhudi köçürüldü və İsrailin cənubundakı Uvda aviabazasına daşındı.

Ədəbiyyat
---------

* Mitchell G. Bard, *From Tragedy to Triumph: The Politics Behind the Rescue of Ethiopian Jewry*, 2002, ISBN 978-0-275-97000-0, p. 161 - 170

İstinadlar
----------

1. 1 2 3  "1984-1991 Airlift of Ethiopian Jewish community". idfblog.com (web.archive.org's backup of official blog of the Israel Defense Forces). Archived from the original on 2017-05-10. İstifadə tarixi: 2020-04-03.
2. ↑  *Ministry of Immigrant Absorption.* "Operation Moses – Aliyah of Ethiopian Jewry (1984)". 2018-08-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-03.
3. 1 2 3  *T. W. McGarry.* "'Catalyst' for Ethiopian Airlift Disclosed : Robbins, Publisher Claim Valley-Spawned Plan Spurred U.S. to Action". Los Angeles Times. March 26, 1985. 2017-05-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-03.
4. 1 2  "Sharon Spent Two Years Thinking His Parents Had Died in Sudan". Jewish Telegraph. 2017-05-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-03.

Xarici keçidlər
---------------

* Musa və Yoşua əməliyyatları
**Yoşio Şiqa** (志賀 義雄, *Şiqa Yoşio*?, 12 yanvar 1901, Hagi[d] – 6 mart 1989) – Yaponiya siyasətçisi. Yaponiya Kommunist Partiyasının üzvü idi.

Həyatı
------

Yoşio Şiqa 1901-ci ildə Yaponiyanın Fukuoka prefekturasında doğulmuşdur. Tokio Universitetində təhsil alarkən solçu Şincinkay qrupuna qatılmış və yenicə yaradılmış Yaponiya Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur. 1926-cı ildə sosiologiya şöbəsindən məzun olduqdan sonra Kyuiçi Tokuda ilə birlikdə Yaponiya Kommunist Partiyasını yenidən yaratmışdır. 1928-ci ildə kommunistlərin kütləvi həbs olunması hadisəsindən sonra 18 illik həbs cəzası almışdır. Həbs olunmuş bir çox kommunistdən fərqli olaraq idealogiyası inkar etməyi qəbul etməmişdir.

İkinci dünya müharibəsindən sonra azadlığa çıxmış və Yaponiya Kommunist Partiyasının yenidən formalaşdırılmasında iştirak etmiş, partiyanın *"Akahata"* adlı mətbu orqanının baş redaktoru olmuşdur. 1946-cı ildə Yaponiya parlamentinə seçilmiş, lakin ABŞ rejiminin Qırmızı təmizləmə siyasəti nəticəsində 1950-ci ildə parlamentdən kənarlaşdırılmışdır. Həmin il partiya taktikalarının Kominform tənqidindən sonra gizlənmişdir.

1955-ci ildə ictimai fəaliyyətinə davam etmiş, Nümayəndələr Palatasına daxil olmuş və Yaponiya Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsinə seçilmişdir. Nüvə Sınaqlarının Qismən Qadağası Müqaviləsinin ratifikasiyasını dəstəklədiyi üçün 1964-cü ildə partiyadan qovulmuşdur.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Kodansha Encyclopedia of Japan
2. 1 2  The Japan Biographical Encyclopedia & Who's Who

Ədəbiyyat
---------

* Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). VII cild (Sake–Temm). Tokio: Kodansha. 1983. ISBN 0-87011-627-4. İstifadə tarixi: 5 fevral 2023.
* The Japan Biographical Encyclopedia & Who's Who (ingiliscə) (II). Tokio: Rengo Press. 1961. səh. 1384. İstifadə tarixi: 5 fevral 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* Hagi şəxslərinin məlumat bazası

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Prabook |
| 

| Normativ yoxlama |
| --- |
| CiNii: DA01233150 · GND: 1204472777 · ISNI: 0000 0000 8252 4828 · LCCN: n85124719 · NDL: 00070648 · VIAF: 65439971 · WorldCat VIAF: 65439971 |

 |
Koordinat:Sky map 12s 55d 49,6sn; -12º 3' 12″

**NGC 4804**, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qarğa bürcü istiqamətində yerləşir. **S0** tipli  qalaktikadır. İngilis astronomu Uilyam Herşel tərəfindən 1786-cı ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü reflektor vasitəsilə kəşf edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. 1 2  "NASA/IPAC Kosmik Qalaktikanın Verilənlər Bazası". NGC obyekti üçün NED nəticələri (İngiliscə).
3. ↑  "NGC/IC Verilənlər bazası". NGC (İngiliscə).

Xarici keçidlər
---------------

* SEDS
* 

* WikiSky-da NGC 4804: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər

NGC obyektləri

 Kateqoriya:NGC obyektləri  


---

NGC 4780 |
NGC 4781 |
NGC 4782 |
NGC 4783 |
NGC 4784 |
NGC 4785 |
NGC 4786 |
NGC 4787 |
NGC 4788 |
NGC 4789 |
NGC 4790 |
NGC 4791 |
NGC 4792 |
NGC 4793 |
NGC 4794 |
NGC 4795 |
NGC 4796 |
NGC 4797 |
NGC 4798 |
NGC 4799 |
NGC 4800 |
NGC 4801 |
NGC 4802 |
NGC 4803 |
**NGC 4804** |
NGC 4805 |
NGC 4806 |
NGC 4807 |
NGC 4808 |
NGC 4809 |
NGC 4810 |
NGC 4811 |
NGC 4812 |
NGC 4813 |
NGC 4814 |
NGC 4815 |
NGC 4816 |
NGC 4817 |
NGC 4818 |
NGC 4819 |
NGC 4820 |
NGC 4821 |
NGC 4822 |
NGC 4823 |
NGC 4824 |
NGC 4825 |
NGC 4826 |
NGC 4827 |
NGC 4828 |
NGC 4829



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Qalaktika ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Rusiya–Özbəkistan münasibətləri** — Özbəkistan Respublikası ilə Rusiya Federasiyası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. Özbəkistanla Rusiya arasında diplomatik əlaqələr 20 mart 1992 -ci ildə qurulmuşdur.
15 may 1992 -ci ildə Daşkənddə kollektiv təhlükəsizliyə dair müqaviləsi imzalanmışdır. 30 may 1992 -ci ildə Moskvada Rusiya Federasiyası ilə Özbəkistan Respublikası arasında dövlətlərarası münasibətlərin, dostluğun və əməkdaşlığın əsasları haqqında Saziş imzalanmışdır. bu sənəd ikitərəfli münasibətlərin hüquqi əsasını qoyur.

Rusiya ilə Özbəkistan arasında ticarət-iqtisadi əlaqələri tənzimləyən əsas sənəd 13 noyabr 1992-ci il tarixli ticarət əlaqələri haqqında dövlətlərarası sazişdir.

Özbəkistanın Rusiyaya borcu
---------------------------

10 dekabr 201-cü ildə Özbəkistanın Rusiyaya borcu tamamilə silinmişdir. Beləki Moskva Daşkənin 890 milyon dollar borcunu bağışlayır, yerdə qalan 20 milyon dolları isə Mərkəzi Asiya respublikası həmin gün ödəyir.

İqtisadi əməkdaşlıq
-------------------

Özbəkistanın xarici ticarətinin təxminən 20% -nə sahib olan Rusiya, bu ölkənin ən əhəmiyyətli ticarət və iqtisadi tərəfdaşıdır. 1995-2009-cu illərdə iki ölkə arasındakı ticarət dövriyyəsi 1,713 milyon dollardan 2,540 milyon dollara yüksəlmişdir. Rusiya statistikasına görə, 2016 -cı ildə iki ölkənin ticarət dövriyyəsi 2,726,0 milyon dollar, o cümlədən Rusiyanın Özbəkistana tədarükü - 1,965,0 milyon dollar olur. Bu rəqəmlər Özbəkistanın Rusiya mallarının satış bazarı olduğunu göstərir.

Özbəkistana Rusiya ixracatı: neft məhsulları (17%), qara və əlvan metallar (təxminən 17%), mexaniki və elektrik avadanlıqları (15%), ağac və kağız (15%).

Özbəkistanın Rusiyaya tədarükü: təbii qaz (32%), tekstil məhsulları (təxminən 20%), təzə və emal olunmuş meyvə -tərəvəz (4,5%).

Bu rəqəmlər ən böyük təbii qaz ixracatçılarından biri olan Rusiyanın xarici bazarda satmaq üçün Özbəkistandan qaz aldığını göstərir.

Rusiyadakı özbək əmək miqrantları
---------------------------------

Özbəkistandan çoxlu sayda əmək miqrantı 2010 -cu illərdə Rusiyada işləmişdir. Onlar Özbəkistan iqtisadiyyatına əhəmiyyətli töhfə verirlər. Təkcə 2016-cı ildə, Rusiya Federasiyası Mərkəzi Bankının məlumatına görə, Rusiyadan Özbəkistana 2.74 milyon ABŞ dolları məbləğində pul köçürmələri olmuşdur.

İkitərəfli əlaqələrin inkişafı çərçivəsində Rusiya təhsil müəssisələri Rusiya Federasiyasında çalışan Özbəkistan vətəndaşlarını rus dili və peşə bacarıqları öyrətməyə cəlb edəcək. 

Moskva, Sankt-Peterburq, Kazan, Yekaterinburq və Novosibirskdə əlavə bilik mərkəzləri yaradılacaq.

İstinadlar
----------

1. ↑  Шадиев Ф.А. Российская Федерация - Республика Узбекистан: перспективы сотрудничества // Актуальные вопросы инновационной экономики. - 2015. - № 9. - С. 202
2. ↑  Штолленверк Ф. Россия, Индия и Китай в Центральной Азии: к конфликту или к сотрудничеству // Центральная Азия и Кавказ. — 2011. — Т. 14. — № 2. — С. 10
**Degenia velebitica** (*lat.* Degenia velebitica) — bitkilər aləminin kələmçiçəklilər dəstəsinin kələmkimilər fəsiləsinin degenia cinsinə aid bitki növü. Velebitin rəmzidir və Xorvatiya sikkəsi olan 50 lipanın üzərində təsvir edilmişdir. Xorvatiya üçün endemikdir.

Kəşfi
-----

17 iyul 1907-ci ildə macar təbiətşünası Arpad von Degen tərəfindən aşkar edilmiş və onun adını almışdır. O, bitkinin Amerikanın nadir bitki cinsi olan *degenia* kimi təsnif etdi və tez bir zaman bu bitkinn *degenia* cinsinin yeganə növü olduğu aşkar edildi.

Yayılması
---------

Velebit dağ silsilələrində və qaya yarıqlarında meydana gələn olduqca nadir, endemik bitkidir. İndiyə qədər yalnız üç yerdə tapılıb və bunlardan 2-si Velebitdədir.

Görünüşü
--------

Degenia velebitica aşağı çoxillik bir bitkidir. Gövdəsi 10 sm hündürlüyə qədərdir. Yarpaqları dar, nizə şəklində, yuxarı hissəyə işlənmiş, gümüşü ağ rəngdədir. May- iyun aylarında çiçək açır. Çiçəkləri əsasən sarı rənglidir. Meyvələri yağlıdır. Kökü uzundur və qayaların yarıqlarına, daşlarının altına uzanır. Qaya karstında böyüyür. Uzun ömürlü deyil və daim yenilənməlidir.

Rəmzi
-----

Degenia velebitica Xorvatiyaın milli valyutasında, 50 lipa üzərində təsvir edilmişdir. Mühafizə olunan bitki növləri arasındadır. Bu, son dərəcə zəngin Velebit florasının ticarisimvoludur. 22 Aprel Yer Günündə, son bir ildə hər hansı bir mediada, televiziya və ya radioda yayımlanan ən yaxşı ekoloji müəllif hüquqları işi üçün "Velebit degenius" jurnalist mükafatı təqdim olunur.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2716037
* Wikispecies: Degenia velebitica
* EPPO: DGNVE
* EUNIS: 162882
* GBIF: 3043200
* iNaturalist: 515540
* IPNI: 281914-1
* NCBI: 358664
* PalDat: Degenia\_velebitica
* Plant List: kew-2758826
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:281915-1
* Tropicos: 100321002
* WFO: wfo-0000639189

 |
**Monte Baldo**— İtaliya Alplarında dağ silsiləsi, Trento və Verona əyalətlərində yerləşir. Monte Baldo dağları cənubdan Kaprino Veroneseda qurtaran hündür ərazilər, qərbdən Qarda gölü, şimaldan Roveretonun Naqo-Torbole qovuşduğu və şərqdən Val Adige ilə sərhədlənir.

Dağın adı Alman Wald ("meşə") adından götürülmüşdür. Bu 1163-cü ildə Alman xəritəsində ilk dəfə görünür.

Sülh Yolu (Peace Trail, italyan dilində Sentiero della Pace ) şimali İtaliyadakı ən əhəmiyyətli yollardan biridir və silsilə üzərindən keçir.

Dağdan Malcesine şəhərinin yaxınlığında yerləşən Qarda gölü sahilinə kanat vasitəsilə çatmaq olur.

Morfologiyası
-------------

Baldo dağları qərbdən göl və şərqə Val d'Adige arasındakı 40 km məsafədə, Qarda gölünə paralel coğrafi baxımdan oxşar silsilələrlə xarakterizə olunur və cənubda Kaprino düzənliyi və Şimali Loppio vadisi ilə sərhədlənir.

Baldo dağlarının maksimal hündürlüyü Cima Valdrittada 2218 metr yüksəklində və Qarda gölü sahilində isə minimal hündürlüyü 65 metr yüksəklikdədir. Dağın digər görkəmli zirvələrini Monte Altissimo di Nago (2079 m), Cima del Longino (2180 m), Cima delle Pozzette (2132 m) və Punta Telegrafo (2,200 m) təşkil edir.

Şəkillər
--------

* Monte baldo dağını qərb hissədən panoramasıMonte baldo dağını qərb hissədən panoraması
* Qarda gölünün qərbindən Monte Baldo dağlarının görünüşüQarda gölünün qərbindən Monte Baldo dağlarının görünüşü
* Monte Baldo dağlarının landşaftı (Qarda gölünün qərb hissəsi)Monte Baldo dağlarının landşaftı (Qarda gölünün qərb hissəsi)

Həmçinin bax
------------

* Alp dağları

İstinadlar
----------

1. ↑  "Cima Valdritta, Italy" Arxivləşdirilib 2022-01-13 at the Wayback Machine. Peakbagger.com. Retrieved 2014-07-28.
2. ↑  "European Ultra-Prominences" Arxivləşdirilib 2019-01-09 at the Wayback Machine. Peaklist.org. Retrieved 2014-07-28.
**Qaraqaya SES** (*türk.* Karakaya Barajı) — Türkiyədə Fərat çayı üzərində inşa edilmiş su elektrik stansiyası. Stansiya b1987-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Cənub-Şərqi Anadolu layihəsi əsasında inşa edilmiş 21 su elektrik stansiyasından biri. Burada güçü 300 MVt olan turbinlərin sayəsində ümumi güçü 1800 МВт olan elektrik enerji istehsal edilir.

Hər ilin su səviyyəsi aşağı düşən dönəmlərdə bir kəndin məscidinə aid olan minarə su səthinə çıxır. Suyun 30 metr üzərinə çıxmasına baxmayaraq dağılmamışdır.

Konstruksiya
------------

Qaraqaya SES önündə 173 metr hündürlüyü olan dəmir-beton konstruksiyalı bənd vardır. Su elektik stansiyanın 1800 MVt gücü sayı 6 olan, hər birinin isə 300 MVt gücə malik turbinlər təşkil edir. Su anbarının sahəsi 298 km²-dir. Su tutumu isə 9,5 km³-dir.

Suriya və İraqla münaqişə
-------------------------

Fərat çayı istər Suriya istərsə İraqda kənd təsərrüfatı və içməli suyun təmin edilməsində böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bu səbəbdən su anbarının inşası planlaşdırılarkən hər iki dövlət bunun əlehinə çıxmışdır.Bunun nəticəsi olaraq danışıqlar aparılmış və sonda anbardan 500 m³ suyun axıntısı təmin olunacağı razılaşdırılmışdır.

Köçürülmə
---------

2013-cü il məlumatlarına görə Qaraqaya SES inşası zamanı 30 000 insan bölgədən köşürülmüşdür. Anbarda su səviyyəsi azalarkən müşahidə edilən minarə bir kəndə məxsusdur. Bu mənzərə istər yerli istərsə xarici turistləri bölgəyə cəlb edir. Təkcə bu kənddə 600 insanın yaşadığı ehtimal edilir. Hər il insanlar minarənin görünməsini bayram edirlər. Bu yerli əhali arasında bir adətə çevrilmişdir. Gələcəkdə məscidin tarixi abidə elan edilməsi və onun bərpası planlaşırılır.

Ekoloji vəziyyət
----------------

Qaraqaya su anbarı region üçün olduqca əhəmiyyətlidir. Onun suyundan həm kənd təsərrüfatında istifadə edilir həm də burada balıq yetişdirilir. Suyun müayinəsi onun kirləndiyini göstərmişdir. Buna səbəb isə əkinçilikdə istifadə edilən kimyavi gübrələrdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  GEOnet Names Server. 2018.
2. ↑  "Каскад на Евфрате. Битва за воду". Блог РусГидро. Пресс-служба РусГидро. 2011-09-21. 2017-04-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-14.
3. ↑  "'Yalnız minare' 30 yıldır ayakta". Bursada Bugün. 2017-05-15. 2017-05-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-15.
**Kəskin bronxit** - bronxların məhdud iltihabıdır. Öskürək və bəlğəm ən önəmli klinik əlamətləridir. Adətən yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyası fonunda başlayır. Kəskin bronxitdə öskürəyin 5 gündən artıq davam etməsi ilə yuxarı tənəffüs yolu infeksiyasından fərqlənir. 

Kəskin bronxitin törədiciləri yuxarı tənəffüs yolu infeksiyasına səbəb olan viruslardır. 
İnfluenza A və B, parainfluenza, koronavirus (tip1-3), rinovirus, respirator sinsisityal virus ve insan metapnevmovirusu ən sıx rastlanan törədicilərdəndir. Xroniki başqa ağciyər xəstəlikləri olmayan normal insanlarda aparılan araşdırmaların çox azında törədicinin bakterial olduğu aydınlaşdırılmışdır. Törədicilər viruslar hesab olunur. 

Mycoplasma pneumoniae və Chlamydophila pneumoniae nadir hallarda - əsasən kollektivdə olan yoluxmalarda kəskin bronxitə səbəb olurlar. Belə hallarda öskürək daha az müddətli (≥3 gün) olur. 
Differensial diaqnostika pnevmoniya, XOAX residivləri, astma və postnasal drip (burunarxası axıntı) sindromu ilə aparılmalıdır. 

Kəskin bronxiti olan xəstələrin əksəriyyətinə maarifləndirmə və simptomatik terapiya kifayətdir. 
Ancaq taxikardiya (100/dəq və artıq), taxipnoye (24/dəq və artıq), temperatur (38°C və artıq), ağciyərlərdə krepitasiya kimi pnevmoniya düşündürən əlamətlərdə ağciyərin rentgenoqrafiyası çəkilməlidir. Həmçinin ≥ 75 yaşlarında normal fizikal müayinə pnevmoniyanı istisna etməz, buna gorə rutin olaraq ağciyərin rentgenoqrafiyası olunmalıdır. 

Son dövrlərdə yeniyetmə və gənclərdə kəskin bronxitinə Bordetella pertussis və B.parapertussis kimi törədicilərin səbəb olma halları rastlanır. Peyvənd olunmuş (göy öskürəyə qarşı) birində 2 həftədən uzun çəkən və tutma ilə gələn öskürək və öskürəyin sonunda qusma olan hallarda pertussis düşünülməlidir. İmkan varsa kultura və PCR müayinələr alınmalıdır.

Simtomatik müalicəyə QSİP (qeyri - steroid iltihabəleyhinə) müalicə və burun damar daraldıcı təsirə malik dərmanlar məsləhət görülür. Antibiotikoterapiya effektsizdir, törədicilərin Mycoplasma, Chlamydophila və Bordetella olma ehtimalı istisna olunarsa.

Xarici keçidlər
---------------

http://toraks.dergisi.org/pdf/pdf\_Toraksder\_637.pdf
**Uruqvay** (*isp.* Río Uruguay) — Cənubi Amerika ərazisindəndə yerləşən çay.

Çay Braziliya ərazisində 1800 metrdən başlayır, Pelotas və Kanoas çaylarının birləşməsindən əmələ gəlir. Şimaldan cənuba doğru axır və Braziliya və Uruqvay arasında sərhədi təşkil edir. Çay Parana çayının əmələ gətirdiyi estuariyə tökülür (La-Plata estuarisi adlanır).

Quarani dilindən tərcümədə mənası "rəngli quşların çayı" anlamında işlənir.

Uzunluğu təxmini 1600 km (Pelotas çayı ilə birlikdə 2200 km), hövzəsi 365,000 km² təşkil edir. Mənsəbdə eni 12 km çatır.

Əsas qolları — İbikui və Rio-Neqro çayıdır.

Salto şəhərindən yuxarı axarlarda çayda astanalara rast gəlinir və yatağı qayalıqlarla zəngindir. Şəhərdən aşağı axarlarda isə çay gəmiçilik üçün əlverişlidir. Əsas limanları: Konkordiya (Argentina), Salto, Paysandu və Fray-Ventos (Uruqvay). Bu çay sistemləri həm ölkələrin su təhcizatında həm də hidroeneji alınmasında istifadə edilir. Ən iri hidroelektrostansiya Argentina-Uruqvay SES "Salto-Qrande" adlanır. Rio-Neqroda çayı üzərində — Rinkon-del-Bonete və Rinkon-del-Bayqorriya stansiyaları vardır.

İstinadlar
----------

1. ↑   (ing.) "Río de la Plata". Encyclopædia Britannica. 2012-02-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 August 2010.
2. ↑   (ing.) *Varis, Olli; Tortajada, Cecilia; Biswas, Asit K.* Management of Transboundary Rivers and Lakes. Springer. 2008. səh. 272. ISBN 9783540749264.[*ölü keçid*]
3. ↑  "Ölkələr və xalqlar: Cənubi Amerika", Moskvа, "Fikir", 1983, səh. 212
**Keyp** və ya **Ümid burnu floristik vilayəti** — Cənubi Afrikanın cənub ucqarına yaxın bir floristik vilayətdir. Bura Keyp (Cənubi Afrika) floristik krallığının yeganə floristik regionu olan Keyp floristik regionunun bilinən yeganə floristik vilayətidir.

Dünyanın altı floristik krallığı arasında ən kiçiyi olan Cənubi Afrika floristik krallığı, yəni Keyp floristik vilayəti, olduqca yüksək biomüxtəlifliyə və 69 faizi endemik olan 9000-dən çox borulu bitki növünə sahibdir. Ərazinin bu biomüxtəlifliyi, Aralıq dənizi tipli, yanğına meylli çöl ərazisi olan *finbos* biomu ilə əlaqələndirilir. Finbos biomüxtəlifliyinin bioloji materiallardan (məsələn, vəhşi çiçəklərdən) və ekoturizmdən əldə edilən məhsullara əsaslanan iqtisadi dəyərinin ildə 77 milyon rand olduğu təxmin edilir. Beləliklə, Keyp floristik vilayəti biomüxtəlifliyin qaynar nöqtəsi olaraq həm iqtisadi, həm də bioloji əhəmiyyətə malikdir.

Coğrafiya
---------

Dünyadakı irigövdəli bitki növlərinin ən böyük qeyri-tropik konsentrasiyasına sahib olan region, bütün bir floristik krallığı əhatə edən yeganə qaynar nöqtədir və bura Cənubi Afrikanın 12 endemik bitki ailəsindən beşinə və 160 endemik nəslinə sahibdir.

78.555 km² sahəni əhatə edən Keyp floristik vilayəti tamamilə CAR sərhədləri daxilindədir. Qaynar nöqtələr siyahısındakı beş mülayim Aralıq dənizi sistemindən biridir və bütün floristik krallığı əhatə edən yalnız iki qaynar nöqtədən (digəri Yeni Kaledoniya olmaqla) biridir. Ərazi, Cənubi Afrikanın Aralıq dənizi iqlim bölgəsini, ölkənin cənub-qərb küncündəki Qəbi Burun vilayətini əhatə edir və Şərqi Burun vilayətinə qədər uzanır.

Ekologiya
---------

Keyp floristik regionunun yaşayış yerlərinin itirilməsi, torpaqların deqradasiyası və invaziv bitkilər səbəbiylə dünyadakı ən sürətli məhv olma təhlükələrindən birini yaşadığı düşünülür.

Ümumdünya irsi
--------------

2004-cü ildə "Keyp floristik regionu qorunan əraziləri", UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Odendaal L. J. Haupt T. M. & Griffiths C. L. (2008). "The alien invasive land snail *Theba pisana* in the West Coast National Park: Is there cause for concern?". *Koedoe – African Protected Area Conservation and Science* **50**(1): 93-98. abstract Arxivləşdirilib 2017-05-25 at the Wayback Machine, DOI:10.4102/koedoe.v50i1.153.
2. ↑  *South African Press Association.* "Cape is world's extinction capital". 14 August 2014. 24 September 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 avqust 2014.

| ⛭Cənubi Afrika Respublikasında yerləşən UNESCO-nun ümumdünya irsi obyektləri |
| --- |
|  | Maxonyvua dağları  • Əjdaha dağları  • İnsanlığın beşiyi  • İsimanqaliso Milli Parkı  • Keyp floristik vilayəti  • Mapunqubve mədəni landşaftı  • Rixtersveld  • Robben adası  • Vredefort krateri  • ǀXam ve ǂXomani torpaqları |  |
| **Commons page Vikianbar kateqoriyası** •
**Category Kateqoriya** |
**Pseudocolus fusiformis** (*lat.* Pseudocolus fusiformis) — fungi aləminin basidiomycota şöbəsinin agaricomycetes sinfinin phallales dəstəsinin phallaceae fəsiləsinin pseudocolus cinsinə aid göbələk növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Nadir növdür.

Qısa morfoloji təsviri
----------------------

Göbələk orta ölçülü meyvə cisminə malikdir. Cavan, açılmamış meyvə cismi yumurtavari və ya şar şəkilli, 1,5 sm diametrindədir, ağ və bozumtuldur. Peridi parçalandıqdan sonra üzə çıxan reseptakul müxtəlif formalı, silindrik, aşağısı iyvari, içi boş, 2-6 sm hündürlükdə, 3-5 ədəd qırmızı qanadlı, əsas krem, yuxarısı isə qırmızı rənglidir. Bu qanadlar təpəcikdə birləşirlər.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------------------------

Humus saprotrfodur, termofil növdür. Quercus castaneifolia və Parrotia persica qarışıq meşələrində rast gəlinir.

Yayılması
---------

Talışın aşağı dağ qurşağı meşələrində əmələ gəlinir, Lənkəran şəhəri aşağı düzən müşəsi, Astara meşələrində yayılmışdır.

Sayı və tendensiyası
--------------------

Məhdudlaşdırıcı amillərin təsirinə məruz qalması populyasiyanın azalma tendensiyasını sübut edir.

Məhdudlaşdırıcı amillər
-----------------------

Termofil növ olduğu üçün temperatur rejminə tələbkarlıq məhdudlaşdırıcı amil ola bilər.

Mühafizə tədbirləri
-------------------

Populyasiyanın vəziyyətinə nəzarət vacibdir. Yeni bitmə yerlərinin aşkarlanması, biologiyasını və ekologiyasının ətraflı öyrənilməsi məqsədəuyğundur.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  Index Fungorum (ing.).

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Pseudocolus fusiformis* | 
* Wikidata: Q7254684
* EoL: 6663296
* Fungorum: 297422
* GBIF: 2524071
* iNaturalist: 129992
* MycoBank: 297422
* NCBI: 68807
* NZOR: 333385ef-d3c5-4c71-9d72-73d97a1b6562

 |
| *Colus fusiformis* | 
* Wikidata: Q59548763
* Fungorum: 201219
* GBIF: 5239494
* MycoBank: 201219
* NZOR: 52ce71b5-f6ca-40b7-9266-4306b4d39098
* WoRMS: 723506

 |
Təbii yayılması:
----------------

Təbii halda Yaponiyada geniş yayılmışdır.

Botaniki təsviri:
-----------------

Hündürlüyü 3-9 m-ə çatan, sıx çətirli koldur. Yarpaqları 5-10 sm uzunluqda olub, tərs yumurtavari, uc tərəfdən enli-dairəvi, qaidəsinə doğru daralmış, dərivari, çılpaqdır, kənarları daxilə əyilmiş, dalğalıdır. Yarpaqları qısa saplaq üzərində yerləşir, üst tərəfdən parlaq yaşıl, alt tərəfdən ağımtıl-yaşıl rəngdə olub, sıx halda cavan budaqların uclarına toplanmışdır. May ayının ikinci yarısında çiçəkləyir, 8-9 mm diametri olan ağ rəngli, ətirli çiçəkləri budaqların uclarındakı qalxancıqlarda yerləşmişdir. Ləçəkləri ətlidir. Meyvəsi qutucuq, budaqlı, sıx tüklü, 4 oxlu olub, 12 mm uzunluqdadır. Abşeron şəraitində kütləvi çiçəkləyir və toxum əmələ gətirir. Toxumlarla və yarımoduncaqlaşmış zoğlardan götürülmüş qələm vasitəsi ilə çoxaldılır.

Ekologiyası:
------------

Yay dövründə 16-180C temperaturda qumdan hazırlanmış substratda yaxşı kök atır. Rütubətli və yarımkölgəli yerləri sevir. Şaxtada (-7-90C) cavan zoğları donur. Torpağa tələbkar deyildir. Əhəngli və eləcə də şoran torpaqlarda normal böyüyüb inkişaf edir. İşıqlı sahələrdə yaxşı bitir, lakin cavan yaşlarında düz düşən günəş şüalarından kölgələnməlidir.

Azərbaycanda yayılması:
-----------------------

Bakının yaşıllıqlarında təsadüf edilir.

İstifadəsi:
-----------

Ballı bitkidir. İl ərzində, xüsusilə yayda çox dekorativ görünür.

İstinadlar
----------

Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. Arxivləşdirilib 2019-11-17 at the Wayback Machine T.S.Məmmədov

Məlumat mənbələri
-----------------

* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. "Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.

İstinad
-------

* Флoрa Aзeрбaйджaнa. т.5. 1954; Флoрa Kaвkaзa. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycan flora-sının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008;
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q161375
* Wikispecies: Pittosporum tobira
* AoFP: 206
* APA: 5471
* BioLib: 207957
* Calflora: 6547
* EoL: 583390
* EPPO: PTUTO
* EUNIS: 177876
* FoC: 200010484
* GBIF: 2986304
* GRIN: 28756
* iNaturalist: 78592
* IPNI: 684716-1
* IRMNG: 10966858
* ITIS: 24067
* MoBotPF: 285126
* NCBI: 43073
* NZOR: 5a4adfc1-3472-442d-8f24-93b1f78f04db
* PFI: 1879
* Plant List: kew-2571780
* PLANTS: PITO2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:684716-1
* Tropicos: 25100079
* uBio: 4949472
* WFO: wfo-0000487958

 |
**Qarxun (Aşağı Tarım)** (*fars.* قارخون‎) İranın Qəzvin ostanının Qəzvin şəhristanının Aşağı Tarım bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.

Toponimikası
------------

Kəndin adı hun türklərinin adı ilə bağlıdır.
Professor Firudin Cəlilovun sözlərniə görə türk soylu Hunlar iki dəstəyə bölünərmişlər: Ağ Hunlar və Qara Hunlar ki Qarxun adıda Qara Hunlardan alınmışdır.Həmçinin qara azərbaycan dilində böyük və sıx anlamındada istifadə edilir ki kəndin adı qara hun yəni böyük hun kimi də çəkilə bilər.Qeyd etmək lazımdır ki Azərbaycan respublikasının Quba və Şərur rayonlarında da eyni adlı kəndlər var.

Əhalisi
-------

2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 196 nəfər  yaşayır (68 ailə).

### Milli tərkibi

Əhalisi azərbaycan türklərindən ibarətdir və azərbaycan dilində danışırlar.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qarxun sözünün anlamı". 2019-05-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-30.
2. ↑  "kənd əhalisi". 2022-03-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-01-30.
**Dorukxan Toköz** (*türk.* Dorukhan Toköz; 21 may 1996, Əskişəhər) — "Trabzonspor"da yarımmüdafiə mövqeyində çıxış edən türk futbolçu.

Klub karyerası
--------------

### Əskişəhərspor

Dorukxan futbola "Əskişəhərspor" klubunda başlamışdır. 2015-ci ilin yanvar ayında peşəkar karyerasına başlamışdır. 2014–2015-ci illər mövsümündə rəsmi qarşılaşmalarda forma geyinməmişdir. Klubunda ilk rəsmi oyununa 3 dekabr 2015-ci ildə Türkiyə kubokunda "Mənəmən Bələdiyyəspor" ilə oynadıqları qarşılaşmada çıxmışdır. Həmin qarşılaşma "Əskişəhərspor"un 1-0 üstünlüyü ilə başa çatmış, qolu da məhz Dorukxan vurmuşdur. Türkiyə Super Liqasında ilk oyununa isə 20 dekabr 2015-ci ildə 2-1 hesabı ilə məğlub olduqları "Başakşəhər" qarşılaşmasında çıxmışdır. 2016–2017-ci illər mövsümündə Türkiyə 1-ci Liqasına düşən "Əskişəhərspor"da daha çox forma geyinməyə başladı. Həmin mövsümdə 24 qarşılaşmada forma geyinmiş və 2 qol vurmağı bacarmışdır. Super Liqaya yüksəlmə pley-off turunda finalda "Göztəpə"yə penaltilər seriyasında məğlub oldular. 2017–2018-ci illər mövsümündə 32 qarşılaşmada meydana çıxaraq komandasının əsas oyunçularından birinə çevrildi. Mövsüm boyunca 9 məhsuldar ötürmə ilə yadda qalmışdır.

### Beşiktaş

Futbolçu 9 iyul 2018-ci ildə "Beşiktaş"a transfer olundu. 26 iyul 2018-ci ildə UEFA Avropa Liqasının təsnifat mərhələsində "B36 Torşavn" komandası ilə oynadıqları qarşılaşmada "Beşiktaş"da ilk rəsmi oyununa çıxmışdır. Bu həmçinin Dorukxanın avrokuboklarda ilk oyunu idi. Türkiyə Super Liqasında "Beşiktaş" forması ilə ilk oyununu isə 11 noyabr 2018-ci ildə "Sivasspor"a qarşı oynamışdır. 18 yanvar 2019-cu ildə oynanan "Akhisarspor" matçında isə "Beşiktaş" forması altında ilk qolunu vurmuşdur.

  

### Trabzonspor

Futbolçu 29 iyul 2021 tarixində "Trabzonspor"a transfer olundu

Milli komanda
-------------

"AVRO-2020" təsnifat mərhələsində Türkiyə millisinin Albaniya və Moldova ilə oynayacağı qarşılaşmaların heyətinə baş məşqçi Şənol Günəş tərəfindən daxil edilmişdir. Albaniya ilə oynanan matçın 65-ci dəqiqəsində Əmrə Belözoğlunun yerinə oyuna daxil olaraq Türkiyə milli komandasında ilk oyununa çıxmışdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Dorukhan Toköz // Transfermarkt (çd.). 2000.

| ⛭Trabzonspor FK  – cari heyət |
| --- |
| 
* 1 Çakır
* 3 Bartra
* 4 Türkmen
* 6 Siopis
* 7 Viska
* 8 Toköz
* 10 Ömür
* 11 Bakasetas
* 13 Hüqo
* 14 Korneliyus
* 17 Hamşik
* 18 Elmalı
* 19 Larsen
* 21 Djaniny
* 22 Altıkardeş
* 24 Denşvil
* 27 Trezequet
* 29 Bardhi
* 32 Ərdoğan
* 33 Peres
* 34 Haspolad
* 37 Gedikli
* 54 Tepe
* 67 Şen
* 77 Kouassi
* 80 Lahtimi
* 96 Aydın
* 98 Moradoğlu
* 99 Asan
* Baş məşqçi: Abdullah Avcı

 |
**Urux** (oset. Ирӕф / Ӕрӕф, kab.-çərk. Урыху) — Şimali Osetiya və Kabarda-Balkariyada dağ çayı.

Uzunluğu 104 km-dir. Şimali Osetiyanın Diqori dərəsindəki Mostoçete buzlağından axır. Su anbarının sahəsi 1280 km² -dir. Orta hesab su sərfi— 20,2 m³/s-dir.

Hövzəsi
-------

Terek çayı hövzəsi
Uruxa digər bir neçə çay axır (məsələn, Karauqomdon, Tanadon, Ayqamuqa, Xaznidon) və iri buzlaqlardan qaynaqlanır. Urux gözəl mənzərəli dərədən axır (bax Diqor dərəsi). Urux Qara dağlar silsiləsinin müstəvisinə girməzdən əvvəl Qaya silsiləsindəki dar boşluğu kəsdiyi və bəzən Diqor dərəsi adlandırılan kanyon meydana gətirdiyi Axşinta adlanan yerdə qeyri -adi dərəcədə əzəmətli mənzərəyə sahibdir. Çay dağ çayı olduğundan və yüksəklikdən axdığından dekabr ayında donur, mart ayına qədər ərimir.

Urux, Aleksandrovskaya kəndi yaxınlığındakı Terekə axır. Aşağı axınlarda bir çox qol və qollara bölünür. Çay vadisi boyunca bir neçə kənd yerləşir. Çay yerli kənd təsərrüfatə üçün əhəmiyyətə malikdir. Balıqçılıq zəif inkişaf etsə də, yerli suvarmada çayın suyundan geniş istifadə edilir. həmçinin çay içməli su mənbəyi kimi də əhəmiyyətə malikdir.

Urux çayı bölgənin iqtisadi və təsərrüfat həyatında mühüm rola malik olmasa da, şay turizm əhəmiyyətli hesab olunur. Belə ki, çay hövzəsi idman həvəskarlarını və ekstrim sevərlərin daimi gəldiyi məkandır. Çay dalğıc idmanı ilə məşğul olan xeyli sayda peşəkar və həvəskar dalğıcların məşq etdiyi yerdir.

Etimologiyası
-------------

Osetin dilindən tərcümə olunan Urux (oset. Уæрӕх/Урух) "geniş" mənasını verir. Bu çayın daha çox istifadə edilən ənənəvi adə "İraf" dır ("İraf" ləhcəsində). Bu səbəbdən bölgənin adı da İrafski rayon adlanır. İranlı Vasili Abayevə görə, "İruf" hidronimində *ir* və *af* komponentləri var, bunlardan birincisi Osetiya-İranlılarının etnonimidir, ikincisi skif-sarmat dilləri də daxil olmaqla əksər Şərqi İran dillərində "su" deməkdir.

İstinadlar
----------

1. 1 2  Urux // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] (3-е изд.). М.: Советская энциклопедия. гл. ред.: А. М. Прохоров. 1969–1978.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". bse.sci-lib.com. 2019-10-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-02.
3. ↑  *Абаев, Василий Иванович*

Ədəbiyyat
---------

* Историко-этимологический словарь осетинского языка. 4. Л.: Изд-во АН СССР. 1989. 90.
**ByLock** — istifadəçilərə xüsusi, şifrəli bir əlaqə ilə əlaqə yaratmağa imkan verən bir smartfon tətbiqi idi. 2014-cü ildə Google Play, Apple App Store, BlackBerry OS və Windows Phone-da istifadəyə verildi. Tətbiq 2014-cü ilin aprel ayından etibarən tamamilə bağlandığı 2016-cı ilin martına qədər 600.000 dəfədən çox yükləndi. Türk Milli Kəşfiyyat Təşkilatı tətbiqin əsasən Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və İranda yükləndiyini bildirdi.

Proqramın içindəki təhlükəsizlik sertifikatına görə, tətbiq müəllifi Deyvid Keynsdir. Türkiyənin ilk ingilis dilli qəzeti Hürriyet Daily News-a verdiyi müsahibədə Keyns, ByLock-un əsl yaradıcısının tətbiqi Apple App Storea yükləmək üçün onun kredit kartından istifadə edən keçmiş otaq yoldaşı olduğunu bildirmişdi. Keyns ayrıca, ByLock-un 2016-cı ilin yanvar ayından bəri mövcud olmadığını söyləmişdi.

Gülən camaatı ilə əlaqəsi
-------------------------

Türkiyədə tətbiqetməyə sahib olmaq, 2016-cı ilin iyununda uğursuz Türk çevrilişi cəhdi ilə əlaqəli olduğu iddia edilən Gülən Hərəkatına üzv olmağın sübutu sayılır. ByLock istifadəçiləri Türkiyə məhkəmələrində terrorçu sayıldı. Deutsche Welle-yə görə, 215.000 keçmiş ByLock istifadəçisindən təxminən 23.000-i Türkiyə hakimiyyəti tərəfindən tutuldu. Bəziləri isə belə hesab edir ki, MİT və digər Türkiyə hakimiyyət üzvləri Gülən Hərəkatının şübhəli üzvlərini həbs etmək üçün ByLock verilənlər bazasını idarə edir. Türkiyədə məhkəmə-tibb eksperti Tuncay Beşikçi "Müstəqil qurumların ByLock məlumatlarının araşdırılması və təhlil edilməsi tələblərinin Türkiyə məhkəmələri tərəfindən rədd edildiyini, ancaq bu halın normal olmadığını deyil" qeyd edirdi.

2017-ci ilin dekabr ayında, Türkiyə hakimiyyəti, smartfonlarında ByLock-un olması ilə əlaqədar mühakimə olunan insanların, demək olar ki, yarısının qanuni işlərinə baxılacağını açıqladı, çünki onların xəbəri olmadan tətbiqə yönləndirilməsi halı da ola bilərdi.
**Yuan** — Çində gümüş pul vahidi. Renminbi Çin Xalq Cümhuriyyətinin rəsmi puludur. Vahidi Yuandır (İSO 4217 : CNY- China Yuan). Amma çox vaxt RMB (RenMinBi) kimi də işlədilir. İşarəsi "¥". Çin Xalq Bankı (Çin Mərkəzi Bankı) tərəfindən dövriyyəyə buraxılır. Çin Xalq Cümhuriyyətində istifadə edilən daha kiçik pul vahidləri Yuanın bölünməsindən yaranır. Yuanın 10-a bölünməsi ilə Jia və Jianın da 10-a bölünməsi ilə Fen pul vahidi əmələ gəlir. Yəni, 1 Yuan = 10 Jia = 100 Fen kimi istifadə olunur.

### Çin Xalq Bankı günümüzə qədər 5 fərqli pul seriyasını bazara çıxarmışdır

* 1 Dekabr 1948-ci ildə ilk RenMinBi Çin Xalq Bankı tərəfindən bazara çıxarılmışdır.
* 1 Mart 1955-ci il.
* 15 Aprel 1962-ci il.
* 25 Aprel 1987-ci il.
* 1 Oktyabr 1999-cu il.

Renminbi Çin Xalq Cümhuriyyətinin əsasən mərkəzi (ana) bölgəsində istifadə edilməkdədir. Ancaq Honq Konq, Macau kimi özəl idarəçilik sisteminə sahib olan bölgələrin əsas qanunlarına görə bu bölgələrdə Honq Konq və Macau Yuanı istifadə edilməkdədir.

Xarici keçidlər
---------------

* ÇXR-da ilk pullar Arxivləşdirilib 2010-01-03 at the Wayback Machine
* Çin pullarının tarixi
* Saxta yuanların təyin edilməsi