**VII Aleksandrın məzarı** (it. Sepolcro di Alessandro VII) — Covanni Lorenso Bernini tərəfindən dizayn və qismən icra edilmiş qəbirüstü xatirə abidəsidir. Abidə Vatikandakı Müqəddəs Pyotr bazilikasının cənub qanadında yerləşir. Abidə Papa VII Aleksandrın özü tərəfindən sifariş edilmişdir. Lakin, abidənin quraşdırılmasına 1671-ci ilə kimi başlanılmamış və o, 1678-ci ildə, Papanın ölümündən on bir il sonra tamamlanmışdır. Bu əsər həyatının son dövrlərində 81 yaşlı Berninin aldığı ən böyük sifariş idi. Heykəlin tamamlanmasından sonra 1680-ci ildə ustad sənətkar vəfat etmişdir.

Tarixi
------

Pontifikliyinin əvvəllərində Aleksandr başa düşür ki, xatirəsini ölümsüzləşdirmək üçün monumental məzarüstü abidəyə ehtiyacı var; xələfləri kimi, o da abidənin hazırlanmasını məşhur sənətkar Berniniyə həvalə edir. Papanın gündəliyində abidə ilk dəfə 9 avqust 1656-cı ildə qeyd edilir. Papann ölümündən sonra abidənin icrası və xərclərinin ödənilməsinə onun qardaşı oğlu Kardinal Flavio Kici nəzarət edir. Papa IX Klimentin dövründə abidənin Santa-Mariya-Maccore bazilikasının xorunda yerləşdirilməsinə qərar verilir. Klementin ölümündən sonra bu ideya unudulur və abidə üçün yeni yer kimi Müqəddəs Pyotr bazilikası seçilir. Abidə cənub qanadına qapısı olan nişdə yerləşdirilir. İri həcmli abidənin yerləşməsində yaranan çətinliyi ağılla aradan qaldıran Bernini *Ölüm* fiqurunu qapının üstündə yerləşdirmişdir.

İşə başlaması üçün Berniniyə ilkin olaraq min skudi ödənilmiş və 7 oktyabr 1672-ci ildə sənətkar, məzarın dizaynı və modeli üzərində işə start vermişdir. Abidənin bir çox ilkin dizayn eskizləri dövrümüzə çatmışdır. Berninin studiyasında hazırlanmış ən erkən dizayn eskizi Vindzor qəsrindəki Kral Kitabxanasının kolleksiyasında saxlanılır. Abidənin hissələri olan iki gil bozetti dövrümüzə çatmışdır ki, onlardan biri – *Xeyrixahlıq*, Sienadakı İncəsənət İnstitutunda, diz çökmüş Papanın fiquru isə Londondakı Viktoriya və Albert muzeyində saxlanılır. 1671-ci ilin dekabrında taxta və gil karrkaslar və ya tam ölçülü model formasında abidənin quraşdırılmasına başlamışdır. Berniniyə son ödəniş 9 aprel 1672-ci ildə edilmişdir. Ödənişi aldıqdan sonra, həmin ilin 23 iyulunda, Bernini, abidənin eskizlərini mərmər bloklar kəsilən karxanaya göndərir. Abidə artıq hazır olsa da, həmin dövrdə hakimiyyətdə olan Papa bəzi qeydlər bildirir. Papa XI İnnokenti abidəni gördükdən sonra, *Həqiqət* fiqurunun çılpaqlığı və *Xeyirxahlıq* fiqurunun ayaqyalın olmasını tənqid etmişdir. Bundan sonra, Bernini fiqurları geyindirməklə məşğul olmuşdur. Berniniyə sifariş edilmiş son əsər nəhayət ki, taamlanaraq 1648-ci ildə təqdim edilmişdir.

Təsviri
-------

Abidədə altı diqqətçəkən fiqur vardır. Yuxarıda diz çökmüş Aleksandr ibadət edir. Ondan aşağıda pontifikə qulluq edən dörd qadın fiquru vardır. Ön planda əlində körpə tutmuş *Mərhəmət* dayanıb. Sağ tərəfdə bir ayağını qlobusun üstünə qoymuş *Həqiqət* durub. Həqiqətin baş barmağı Papanın uzun müddət anqlikanizmi özünə tabe etməyə çalışdığı İngiltərənin üstünə düşür və həmin barmağa İngiltərədən çıxan tikan batır. İkinci səviyyədə *Ehtiyyatlılıq* və *Ədalət* yerləşdirilib. Bu heykəllər ağ mərmərdən yonulmuşdur. Abidənin ən dramatik hissəsində siciliya yəşəmindən yonulmuş parçanın altından qalxan, qızıl suyuna çəkilmiş bürüncdən hazırlanmış Ölüm fiquru dayanır. Vaxtın keçdiyini göstərmək üçün Ölüm, qum saatını qaldırır. Qum saatı həm də *"xatırlayın ki, öləcəksiniz"* kimi tərcümə olunan *"memento mori"*nin bədii simvolu hesab edilir. Papa üçün matəm ifadəsi olaraq abidənin plintusu qara rəngli mərmərdən işlənmişdir. Bahalı Siciliya yəşəmindən hazırlanmış örtük ağ mərmərdən hazırlanmış fiqurlarla ziddiyyət təşkil edir. Böyük ölçülü materiala ehtiyac olan hissələrdə Bernini köhnə daşlardan imtina edərək yeni mərmər istifadəsinə üstünlük vermişdir. Buna görə də sənətkar zəngin qırmızı çalarlı Siciliya yəşəmini seçmişdir. Seçimin zərurətdən irəli gəlməsinə baxmayaraq, abidənin hər detalında Berninin mükəmməl sənətinin şahidi olmaq mümkündür. Papa və onu əhatə edən dörd qulluqçunun ağ mərmərdən hazırlanmış fiqurları təmizliyi təlqin edir. Bu, dramatik örtük və bürünc ölüm fiquru ilə tərs mütənasib təşkil edərək onların mənasını vurğulayır.

Abidə Bernini və tələbələrinin iş birliyi nəticəsində hazırlanmışdır. Ümumiyyətlə həyatının son dövrlərinə yaxın Berninin götürdüyü bütün sifarişlər onun dizaynı əsasında və nəzarəti altında tələbələri tərəfindən həyata keçirilirdi. Bernini ilə iş birliyi edən sənətkarların sırasına G. Mazzuoli, L. Morelli, G. Kartari, M. Maqlia və L. Balestri daxildir. Papanın heykəli üzərində ehtimal ki, Bernini özü şəxsən çalışmışdır. Öz portret heykəlləri ilə məşhur olan Bernini, ehtimal ki, Papanın üz cizgilərinə son ştrixləri də özü vermişdir.

* 
* 
* 
* 
*

İstinadlar
----------

1. ↑  Mormando, *Bernini*, 199; və Wittkower, *Bernini*, 295-296.
2. 1 2  Koortbojian, "Disegni for the Tomb," 272.
3. 1 2 3 4 5  *Bernini*, 295-296
4. 1 2  Mezzatesta and Preimesberger, "Bernini".
5. ↑  Koortbojian, "Disegni for the Tomb", 272-273.
6. ↑  Mormando, *Bernini*, 238.
7. ↑  Koortbojian, "Disegni for the Tomb," 273.
8. 1 2  Nicolo Suffi, "St Peter's".
9. ↑  Borsi, *Bernini*, 236.
10. ↑  Suffi, "St Peter's".

Ədəbiyyat
---------

* Borsi, Franco. *Bernini*. New York: Rizzoli, 1984. ISBN 978-8-8828-9445-0
* Koortbojian, Michael (1991). "Disegni for the Tomb of Alexander VII". *Journal of the Warburg and Courtauld Institutes*. The Warburg Institute. **54**: 268-273. DOI:10.2307/751499
* Mezzatesta, Michael P. and Rudolf Preimesberger. "Bernini." *Grove Art Online*.
* Mormando, Franco. *Bernini: His Life and His Rome*. Chicago; London: University of Chicago Press, 2011. ISBN 978-0-2265-3851-8
* Nicolo Suffi, "St Peter's: Guide to the Basilica and Square," *Libreria Editrice Vaticana*, The Glass Press, Inc. ISBN 978-8-8209-2480-5
* Wittkower, Rudolf. *Bernini: The Sculptor of the Roman Baroque*, 4th edition. London: Phaidon Press, 1997. ISBN 978-0-7148-3715-4

| ⛭Müqəddəs Pyotr bazilikası |
| --- |
|  | 
Müqəddəs Pyotrun məzarı | Köhnə Müqəddəs Pyotr bazilikası (Roma papalarının məzarları) | Müqəddəs Pyotr meydanı | Müqəddəs Pyotr kafedrası | Müqəddəs Pyotr baldaxini | Müqəddəs Pyotr bazilikasının günbəzi | Müqəddəs Pyotr bazilikasının orqanı | Mikelancelonun *Pyetası* | Yulii məzarı | Naviçella mozaikası | Müqəddəs Lonqin heykəli | Müqəddəs Veronika heykəli | Toskanalı Matildanın məzarı
 |  |

| ⛭Covanni Lorenso Bernini |
| --- |
| Heykəllər | 

|  |  |
| --- | --- |
| 1610-cu illər | 
* *Keçi Amalteya körpə Yupiter və favnla*
* *Covanni Battista Santoninin büstü*
* *Uşaqlar tərəfindən cırnadılan favn*
* *Müqəddəs Lourensin şəhidliyi*
* *Müqəddəs Sebastyan*
* *V Pavelin büstü*
* *Eney, Anhis və Askani*
* *Covanni Vicevanonun büstü*
* *Lənətlənmiş ruh*
* *Xeyir-dua almış ruh*

 |
| 1620-ci illər | 
* *Karlo Antonio del Pozzonun büstü*
* *Neptun və Triton*
* *Proserpinanın qaçırılması*
* *Apollon və Dafne*
* *XV Qriqorinin büstü*
* *Müqəddəs Pyotr baldaxini*
* *Dörd uşaqla kəramət*
* *David*
* *Alessandro Peretti di Montaltonun büstü*
* *Müqəddəs Bibiana*
* *VIII Urbanın büstü*
* *Monsinyor Pedro de Fua Montoyanın büstü*
* *Kardinal Roberto Bellarminin büstü*
* *Kardinal Covanni Dolfinin büstü*
* *Kardinal Eskuble de Surdisin büstü*
* *Antonio Kepparellinin büstü*
* *Kardinal Melçoir Kleslin büstü*
* *Sant-Acostinoda iki mələk*
* *Françesko Barberininin büstü*
* *Antonio Barberininin büstü*
* *Kamilla Barbadoninin büstü*
* *Kardinallar Aqostino və Pietro Valierin büstü*
* *Karlo Barberini memorialı*
* *VIII Urbanın məzarı*
* *Müqəddəs Lonqin*
* *Yatmış hermafrodit* (döşək)

 |
| 1630-cu illər | 
* *Karlo Barberininin heykəli*
* *Kardinal Skipione Borgezenin iki büstü*
* *Toskanalı Matildanın məzarı*
* *Pasce Oves Meas*
* *Kostanza Bonarellinin büstü*
* *Paolo Cordano və İzabella Orsininin büstü*
* *VIII Urbanın heykəli*
* *Kral I Karlın heykəli*
* *Tomas Beykerin büstü*
* *Meduza*

 |
| 1640-cı illər | 
* *Kardinal Rişelyenin büstü*
* *Alessandro Valtrini memorialı*
* *İppolit Merenda memorialı*
* *Mariya Racci memorialı*
* *Zaman tərəfindən açılan həqiqət*
* *X Levin büstü*
* *Müqəddəs Terezanın ekstazı*
* *Raymondi kapellası*
* *Noli Me Tangere*

 |
| 1650-ci illər | 
* *X İnnokentinin büstü*
* *I Françesko d'Estenin büstü*
* *Konstantinin yuxusu*
* *Daniel və şir*
* *Habakkuk və mələk*
* *Müqəddəs Pyotrun kafedrası*
* *Müqəddəs Cerom və Mariya Maqdalena*

 |
| 1660-cı illər | 
* *VII Aleksandrın hekəli*
* *VII Aleksandrın büstü*
* *Fil və obelisk*
* *Mələk tikanlı tacla*
* *Mələk əlyazma ilə*
* *Qabriel Fonsekanın büstü*
* *XIV Luinin büstü*
* *Kral XIV Luinin atlı heykəli*

 |
| 1670-ci illər | 
* *Xeyir-dua almış Lüdovika Albertoni*
* *VII Aleksandrın məzarı*
* *X Klementin heykəli*

 |

 |
| Memarlıq və fəvvarələr | 

|  |
| --- |
| 
* Müqəddəs Pyotr meydanı
* *Müqəddəs Pyotr meydanının fəvvarələri*
* *Barkaçça fontanı*
* *Triton fontanı*
* *Arı fontanı*
* *Dörd çay fontanı*
* *Moro fontanı*

 |

 |
| Rəsmlər | 

|  |
| --- |
| 
* *Cavan oğlan kimi avtoportret*
* *Papa VIII Urbanın portreti*
* *Müqəddəs Endryu və Müqəddəs Tomas*
* *Yaşlı kişi kimi avtoportret*
* *Oğlan portreti*
* *Rişxənd edilən Məsih*

 |

 |
| Əlaqəli məqalələr | 

|  |
| --- |
| 
* Covanni Lorenso Berninin əsərlərinin siyahısı

 |

 |