recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ləvəndəvil bəxşi** (*fars.* بخش لوندویل‎) — İranda, Gilan ostanının Astara şəhristanında inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Ləvəndəvil şəhəridir.

Əhalisi
-------

24 oktyabr – 13 noyabr 2011–ci il siyahıyaalınması yekunlarına əsasən bəxşin əhalisi:

| Yaşayış yerləri | Cəmi | Şəhərdə | Kəndlərdə |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Kişilər | 11 319 | 5 331 | 5 988 |  |
| Qadınlar | 11 369 | 5 286 | 6 083 |  |
| Ümumi əhali | 22 688 | 10 617 | 12 071 |  |
| Ailələr | 6 229 | 2 973 | 3 256 |  |
| Hesablama növü | Rəsmi siyahıyaalınma | Rəsmi siyahıyaalınma | Rəsmi siyahıyaalınma |  |

İnzibati bölgü
--------------

2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən bəxş inzibati cəhətdən Ləvəndəvil şəhərini və 2 dehestanı əhatə edir. Dehestanlarda isə 18 kənd yerləşir və onlardan 2–sində əhali yaşamır.

### Dehestanları

1. Ləvəndəvil
2. Çelvənd

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5  "2011 census — Gilan Provincial Data (Persian Only) — **İran Data Portal**". 2016-03-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 aprel 2015.
**Mahmud Məlmasi-Azarm** - azərbaycanlı şair və alimdir. Hümam Təbrizinin nəslindəndir.

Həyatı
------

Mahmud Məlmasi-Azarm, 1917-ci ildə Təbriz şəhərində anadan olmuşdur.

Seyid İbrahim Darvazeyenin qızı ilə ailə həyatı qurmuşdur. 5 oğlan (Ələddin, Rüknəddin, Ziyaləddin, Firudin və Fərrux) və 1 qız olmaqla 6 övladı olmuşdur.

Təhsili
-------

Hələ 5 yaşı olarkən oxuma və yazmanı öyrənmişdir. İlkin dövrlərdə müəllimi atası olmuşdur, lakin sonrakı dövrlərdə müəllimi Mirzə Möhsün Ədib Üləma olmuşdur. 9 yaşı olarkən Sədinin Gülüstan əsərini, 13 yaşı olarkən isə Kəlilə və Dimnə əsərini oxuyub bitirmişdir. Həyatının bu dövrlərində fars dilli və azərbaycan dilli ədəbiyyatı öyrənmişdir.

Ölümü
-----

1991-ci ilin 23 iyununda vəfat etmişdir. Şüəra məqbərəsində dəfn edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Mahmoud Melmasi - Azarm". 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-16.
2. ↑  "Best Famous **Mahmoud Melmasi - Azarm** Poems". 2016-08-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-16.
3. ↑  "**Mahmoud-Melmasi-–-Azarm Topics**". 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-16.
4. ↑  "Mahmoud Melmasi – Azarm". 2023-07-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-16.
**Marianne Letitia Akerman** — kanadalı roman və dram əsərləri yazarı və jurnalist. "Pierin arzusu" yazarın 2010-cu ildə nəşr olunmuş üçüncü romanıdır.

Həyatı və karyerası
-------------------

Marianne Akerman 1952-ci ildə Ontario əyalətində anadan olub. Şahzadə Edvard dairəsində yerləşən bir fermada böyüyüb. O, 1976-cı ildə Karleton Universitetində Siyasi Elmlər üzrə bakalavr dərəcəsinə yiyələnib. 1981-ci ildə Toronto Universitetinin Dram üzrə magistr təhsilinin bitiməzdən əvvəl, bir il Parisdə qalmış və fransız dili və mədəniyyətini öyrənmişdir. 
1980-ci illərin əvvəllərində Akerman Montrealda yaşamış və sərbəst journalist kimi fəaliyyət göstərmişdir. Həmçinin, Montreal Gazette üçün teatr tənqidçisi kimi fəaliyyət göstərib və teatr tənqidi üzrə Nathan Cohen mükafatı alıb.
Səksəninci illərin sonlarında o, ikidilli teatr şirkəti yaradır- Teatr 1774 (Theatre 1774) və özünün "L'Affaire Tartuffe", "Pəncərənin yanındakı qadın", "Celeste" və Mavi Valentina" kimi dram əsərlərini, eləcə də Avqust Strinberqin "Xanım Culia" və Ulliam Şeksperin "Ölçü üçün ölçü" əsərləri üzərində işlədiyi adaptələri səhnələşdirmişdir. 
Montreala gəlməzdən əvvəl Akerman altı il Fransada Avignon yaxınlığında yaşamışdır ( 1998-2004). Onun sərbəst journalist kimi yazdığı məqalələri, esse, icmal və tənqidləri "The Walrus", "The Montreal Gazette", "The Globe and Mail", "The Canadian Theatre Review", "The Guardian Weekly", "En Route Magazine" və digər dərgilərdə nəşr olunmuşdur. O, McGill Universitetində dram əsərləri və Kvebek teatrının tarixi adlı dərslər keçmişdir.
Hal-hazırda Akerman Montrealda yaşayır və "The Rover" adlı adlı onlayn incəsənət jurnalı nəşr etdirir. O, McGill Universitetinin iqtisadiyyat tarixi üzrə professor Guyn Kampbell ilə evlidir və bir qızı var.
Mükafatları

"Nathan Cohen" Teatr tənqidi üzrə Milli Mükafat (1985, 1988)
" Mavi Valentina" əsərinə görə Kvebek Dram Festivalında Jurors mükafatı ( 1989)
" İlan izləri" əsərinə görə Kvebek Dram Festivalında Ən yaxşı yeni tamaşa mükafatı ( 1988)
" Böyük ideyalar" əsərinə görə King Teatrının Yeni Tamaşa Mükafatı ( 1989)
" Mavi Valentina" əsərinə görə Kvebek Teatr Akademiyasının Ən yaxşı tamaşa, Ən yaxşı Anqlofon Məhsul naminasiyalarına namizəd ( 1998)

Romanları
---------

" Tullanma" (2000)

" Hartın əməlləri" (2005)

" Pierin arzusu" (2010)

Tamaşaları
----------

"İlan izləri" (1988)

"Gecə sürücülüyü" (1989)

" Böyük idealar" (1989)

"Şaranski" (1989)

"Pəncərənin yanındakı qadın" (1992)

" Bütün istiqamətlərdə sürüçmək" (həmmüəllif) (1995)

"Mavi Valentina" (1996)

Mənbə
-----
**Maks Vertheymer** (*alm.* Max Wertheimer‎ 15 aprel 1880[…], Praqa, Sisleytaniya – 12 oktyabr 1943[…], Nyu-Raşel[d], Nyu-York ştatı) — yəhudi əsilli Almaniya psixoloqu, geştalt psixologiyanın banilərindən biri .

İki il hüquq təhsili aldıqdan sonra o, fəlsəfə ilə məşğul olmağa qərar verdi. Vürtsburq Universitetində namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir (1904, elmi rəhbəri - Osvald Külpe). 1910-cu illərdə o, Frankfurt Universitetinin Psixologiya İnstitutunda işləmiş və burada qavrayışla bağlı tədqiqatlarla maraqlanmışdır. İki köməkçisi Volfqanq Köler və Kurt Koffka ilə birlikdə taxistoskopda təqdim olunan təsvirlərin hərəkətinin təsiri ilə bağlı araşdırma apardı, bundan sonra məşhur "Hərəkətin qavranılmasının eksperimental tədqiqatları" məqaləsini dərc etdi (1912). 1916-1925-ci illərdə Berlində yaşayıb işləmiş, sonra professor kimi Frankfurta qayıtmışdır.

1933-cü il martın əvvəlində Vertheymer Almaniyanı tərk etdi və artıq Çexoslovakiyada Alvin Consondan Nyu-Yorkdakı Yeni Sosial Tədqiqatlar Məktəbinə müəllim kimi dəvət aldı, burada on il ərzində psixologiya kafedrasına rəhbərlik etdi. Sonradan buraya onun tələbəsi Solomon Aş rəhbərlik etmişdi.

Onun nəzəriyyəsinin yeganə nisbətən tam ifadəsi, təxminən iyirmi illik nəşrə hazırlaşdıqdan sonra 1943-cü ildə ölümündən bir neçə həftə əvvəl nəşr etdirdiyi "Məhsuldar düşüncə" kitabıdır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4  Max Wertheimer // Encyclopædia Britannica (ing.).
2. 1 2 3 4  Max Wertheimer // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.). / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2 3 4  Protagonisti della storia delle scienze della mente (it.).
4. ↑  Çex Milli Hakimiyyət Məlumat bazası.
5. ↑  Krohn C.-D. Intellectuals in Exile: Refugee Scholars and the New School for Social Research. Univ. of Massachusetts Press, 1993. Стр. 66.
**Eri-TV** və ya **EriTV**, *Eritreya Televiziyası* (*ing.* **Eritrean Television**) kimi də tanınımış - Eritreya Dövlət Televiziya şəbəkəsi Eritreyanın paytaxtı - Əsməra şəhərində yerləşir. Eritreya Dövlət İnformasiya Nazirliyi tərəfindən idarə olunur. Televiziya 24 saat ərzində 3 əsas telekanalı özündə birləşdirir: Eri-TV (Eri-TV1), Eri-TV2 və Eri-TV3, eləcə də 7 tematik telekanalı :ERİ-Xəbərlər (ERI-News), ERİ-Mədəniyyət (ERI-Culture), ERİ-Təhsil (ERI-Education), ERİ-Diaspor (ERI-Diaspora), ERİ-İdman (ERI-Sport), ERİ-Film (ERI-Movie) və ERİ-Uşaqlar (ERI-Children) yayımlayır. Televiziya şəbəkəsi Eri-TV Eritreyada yeganə telekompaniyadır. Eritreya daxilində Eri-TV tamaşaçılarının sayı təxminən 6 milyon nəfərdir. Xaricində isə, əsasən, qonşu ölkələrdə, ABŞ-da və Kanadada, Avropa və Yaxın Şərq ölkələrində miqrantlar və imiqrantları nəzərə almaqla Eri-TV-nin tamaşaçılarının sayı bir neçə milyondan artıqdır. Kanal 1960-cı ilin yanvar ayından yayımlanmağa başlandı. Eritreya müstəqillik qazandıqdan dərhal sonra 1993-cü ildə mövcud forma və görünüşü əldə etdi. Əslində, **Eri-TV1** kimi tanınan televiziya kanalı verilişləri, əsasən, 4 dildə: Tiqrin, tiqre, ərəb və ingilis dillərində, həmçinin, amxar, oromo, somali və italyan dillərində yayımlayır. Eri-TV telekanalının mövzusu universaldır.

**Eri-TV2** telekanalı proqramları yalnız Eritreya ərazisində və ona qonşu olan (Efiopiya, Cibuti, Sudan və Yəmən) ölkələrdə yuxarda adı çəkilən 4 dildə, həmçinin, amxar, oromo və somali dillərində yayımlayır. Eri-TV2 telekanalı, əsasən, həm yerli, həm də xarici filmləri, serialları və musiqini, eləcə də müxtəlif əyləncəli verilişləri, ictimai və siyasi xəbərlər proqramını yayımlayır.

Eri-TV1 və Eri-TV2 telekanallarında olduğu kimi **Eri-TV3** telekanalının verilişləri də (xəbərlər, idman müsabiqələri və yarışmaları) sadalanan 4 əsas dildə yayımlanır. 2011-ci ildə isə 7 tematik kanalın (ERİ-Xəbərlər (ERI-News), ERİ-Mədəniyyət (ERI-Culture), ERİ-Təhsil (ERI-Education), ERİ-Diaspor (ERI-Diaspora), ERİ-İdman (ERI-Sport), ERİ-Film (ERI-Movie) və ERİ-Uşaqlar (ERI-Children)) açılışı elan olundu .

İstinadlar
----------

1. ↑  "testfanews.net: Ministry to Launch Six New TV Channels and number of FM Radio Stations". 2018-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-02-22.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt — eri.tv
Çiyələk üstünə çəkilən krem
Süd şüşəsinin üstündə krem
**Krem** — tam yağlı süddən yağ hissəsinin ayrılması nəticəsində əldə edilən süd məhsuludur. Kərə yağı, xama, dondurma istehsalı üçün istifadə olunur, təzə istehlak olunur.

Krem istehsalı
--------------

Ayırıcıların ixtirasından əvvəl, çökmüş südün altda bir kranla xüsusi qablara boşaldılması ilə krem ​​əldə edilmişdir və buna görə ona "krem" adı verilmişdir. Ümumiyyətlə, qaymaq və xama yalnız istehsal üsulu ilə fərqlənən çökmüş südün üst təbəqəsidir. Qədim Slavlar müasir Ukrayna dilində də olduğu kimi ona "Vershki" deyirdilər.

Süd sənayesi müəssisələrində krem, süd plazmasından daha yüngül süd yağından topları ayıran santrafujlu ayırıcılarda təzə inək südündən ​​istehsal olunur. Süd ilkin olaraq kiçik çirklərdən təmizlənir və qızdırılır. Ayrılma 40–45 °C temperaturda aparılır. Ayrılmış kremin yağ tərkibi tamburun fırlanma sürəti ilə tənzimlənə bilər, məhsulun son yağ tərkibi tam və ya yağsız süd əlavə edilərək standartlaşdırılır. Sonra krem ​​homogenləşdirilir və 85–88 °C-də 10–15 dəqiqə pasterizə edilir, 4–6 °C-yə qədər soyudulur və tökülür. Homogenləşdirmədən sonra az yağlı qaymaq ardıcıl olaraq 135 °C-də sterilizasiya edilir, 40–60 °C-yə qədər soyudulur, şüşələrə yığılır və yenidən 110 °C-də 20 saniyə sterilizasiya edilir. Karton-polimer qablarda qablaşdırılan krem ​​ikinci sterilizasiyaya məruz qalmır.

Krem süd yağının miqdarı 73–83% olan yarımfabrikat məhsulu olan plastik qaymaqdan və ya quru qaymaqdan hazırlana bilər. Yenidən hazırlanmış krem ​​süd ilə normallaşdırılır və homogenləşdirilir.

Tətbiq
------

Krem, xama və kərə yağı hazırlamaqla yanaşı, müxtəlif kulinariya məhsulları hazırlamaq üçün də istifadə olunur. Krem bəzi əzilmiş şorba, sous, şirniyyat və xəmir işlərində istifadə olunur. Qalın krem ​​asanlıqla və sürətlə qalın bir köpük halına salınır və əsasən şirin təamlar və qənnadı məmulatları hazırlamaq üçün istifadə olunur.

Krem asanlıqla həzm olunur və qastrit və mədə xorası xəstəliyi zamanı müalicəvi və profilaktik bəslənmədə və həmçinin gücləndirilmiş bəslənmədə istifadə olunur.
**Mirzə Məhəmmədhüseyn xan Mirzə Zeynalabdin xan oğlu Loğman Ədhəmi** (1879, Təbriz – 1951, Tehran) — Həkim, Tehran Tibb universitetinin rektoru.

Həyatı
------

Məhəmmədhüseyn xan Zeynalabdin xan oğlu 1879-cu ildə Təbriz şəhərində doğulmuşdu. İbtidai təhsilini atasından, orta təhsilini "Loğmaniyyə" məktəbində almışdı. Özü də bir müddət həmin məktəbdə coğrafiyadan dərs demişdi. Sonra atasının və digər ustadların yanında tibb elmini öyrənmişdi. Moin əl-Tibba ləqəbinə yiyələnmişdi. Məhəmmədəli mirzə şahlıq taxtına çıxdıqdan sonra Tehrana, saraya köçmüşdü. Azadxahlara divan və məclis topa tutulduqdan sonra sarayı tərk edib Fransaya yollanmışdı. 1908-ci ildə Paris universitetinin tibb fakültəsini bitirmişdi. O, tibb elmləri doktoru elmi ünvanı da almışdı.
Mirzə Məhəmmədhüseyn xan İrana döndükdən sonra Əhməd şah Qacarın şəxsi həkimi olmuşdu. Şahdan atasının Loğmanəddövlə ləqəblini almışdı. 1918-ci ildə Tehranda Tibb məktəbini təsis etmişdi. Sonra bu məktəb Tibb universitetini çevrilmişdi.
Mirzə Məhəmmədhüseyn xan 1916-cı ildə kiçik qardaşı Mirzə Məhəmmədhəsən xan Həkimüddövlə ilə birlikdə şahın Fransa səfərində iştirak etmişdi. Fransa səfərindən dönəndən sonra Tehran Darülfünunun tibb fakültəsinə rəhbərlik etmişdi. Sonra bu fakültə universitetdən ayrılar müstəqil universitetə dönmüşdü. Mirzə Məhəmmədhüseyn xan Loğman Ədhəm Tibb universitetinin ilk rektoru olmuşdu.
Mirzə Məhəmmədhüseyn xan Loğman Ədhəm 1933-cü ildə Rza Pəhləvinin şəxsi həkimi olmuşdu.
Mirzə Məhəmmədhüseyn xan Loğman Ədhəm 1938-ci ildə Tibb universitetinin rektoru vəzifəsində çalışırdı.
Mirzə Məhəmmədhüseyn xan Loğman Ədhəm 1949-cu ildə rektorluqla yanaşı İran Elmlər Akademiyasının prezidenti idi.
Mirzə Məhəmmədhüseyn xan Loğman Ədhəm 1951-ci ildə vəfat edib.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Ədhəm ailəsi, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2011, № 9, səh.39–41.

İstinadlar
----------
**Mindoro** (taqal Mindoro (*isp.* Mina de Oro — qızıl şaxta) — Filippin arxipelaqına daxildir.

Coğrafiya
---------

Mindoronun şimalınadkı çimərlik
Sahəsi 10 571,8 km². Luzon adasının şimalında yerləşir. Adadan Verde boğazı ilə ayrılır. Luzon adaları qrupuna daxildir.

Dağlıq reylefə malikdir. İki massivə bölünür:Birinci şimal-qərbdə, ən hündür nöqtəsi Alkon dağıdır (2585), ikinci mərkəzdə, ən hündür nöqtəsi Bako dağıdır (2488 m). Suxurları qranit, diorit və bərk qaya suxurları. Şimal-şərqində Nauhan gölü yerləşir. Çayları isə kiçikdir.

Subekvatorial (musson) iqlimə malikdir. Şərqində yağıntılar il ərzində bərabərdir. Qərbdə iki mövsum xarakterikdir. Yayda və payızda rütubətli, qışda və yazda qurudur. Burada musson və tropik meşələrlə örtülüdür. Manqrov meşələri üstünlük təşkil edir.

İnzibati bölgü
--------------

Ada iki inzibati vilayətə bölünür : Qərbi Mindoro (452 971 nəfər) və Şərqi Mindoro (785 602 nəfər). Ardıcıllığa uyğun olaraq Mamburao və Kalapan şəhərləri viıayətlərin paytaxtlarıdır. Üstəlik adada 5 kiçik şəhərdə vardır ki, onların 10,000 əhalisi vardır. Ümumi əhalisi 1 238 573 nəfər (2010 год) təşkil edir.

İqtisadiyyat
------------

Adada düyü, şəkərqamışı, kokos palması bitkilər əkilir. Qızıl çıxarılır, sahil bölgəsində isə balıqçılıqla məşğul olunur. Puerto-Qalerada turizm inkişaf etdirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2019-04-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-07-20.
3. ↑  *Republic of the Philippines. National Statistics Office.* "Population and Annual Growth Rates for The Philippines and Its Regions, Provinces, and Highly Urbanized Cities Based on 1990, 2000, and 2010 Censuses" (PDF). April 2012. 2018-12-26 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-04-04.

Ədəbiyyat
---------

* Böyük Sovet ensiklopediyası, ton 16, M.- 1974.

Mənbə
-----

* Mindorenyos Community Arxivləşdirilib 2018-03-29 at the Wayback Machine  (ing.)
* Mindoro
**Violonçel Sonatası** — Şopen tərəfindən yazılmış Violonçel sonatası (**G (sol) minor, Op. 65**) 1846-cı ildə yayımlanmışdır.Bu əsər Şopenin pianodan başqa instrumentlər üçün yazdığı 9-cu əsərdir (ancaq yenə də hər bir əsərinin içində piano var).39 illik həyatında 4 sonata yazan bəstəkarın digər 3 sonatası piano üçün idi.Bu violonçel sonatası isə onun sağlığında yayımlanmış sonuncu əsər olma xüsusiyyətini daşıyır.

Sonata Auguste Frenchomme üçün yazılmış və ona həsr olunmuşdur.Sonata materialın cəmləşməsi nəzərindən diqqətə layiqdir: ilk hissədə musiqinin əsas hissəsi violonçelin açılışından inkişaf etməyə başlayır və müəyyən qaydada digər hissələrdə də davam edir.Əsərin son 3 hissəsi xalqa açıq şəkildə, bəstəkarın son konsertində, bəstəkarın özü və Franchomme ilə birlikdə 16 fevral 1848-ci ildə, Salle Pleyeldə ifa edildi.

Quruluşu
--------

Əsər 4 hissədən ibarətdir:

1. *Alleqro moderato* G (sol) minor
2. *Skerso* D (re) minor, *Trio* D (re) major
3. *Larqo* B♭ (si bemol) major
4. *Final. Alleqro* G (sol) minor, sonluq G (sol) major

Əsərin ifası 30 dəqiqəyə yaxın vaxt tələb edir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Nicholas, Jeremy (2010). *Chopin: Chamber Music Arxivləşdirilib 2019-09-30 at the Wayback Machine*
2. ↑  Rezaei, Ramin (2010). *Frederic Chopin's Chamber Music and Polish Songs Arxivləşdirilib 2016-03-04 at the Wayback Machine*
3. ↑  Ross, M (2011). *Chopin & Saint-Saens: Cello Sonatas Arxivləşdirilib 2016-09-16 at the Wayback Machine*
Dayna dolabının Latviya Milli Kitabxanasında yerləşən orijinalı
**Dayna dolabı** (*latış.* Dainu skapis‎) — dayna adlı Latviya xalq mahnılarının kartotekası olan dolab, onu Latviya folklorşünası Krişyanis Baron toplamışdır. Hündürlüyü 160 sm, eni - 66 sm, dərinliyi - 42 sm. 1880-ci ildə Moskvada Baronun çertyojlarına əsasən düzəldilmişdir. Dolabın hazırlanmasının səbəbi o idi ki, Baron artıq kolleksiyanı papiros kağızı qutusunda saxlaya bilmirdi.

Dolab iki hissədən ibarətdir. Hər ikisində 35 qutu var, hansının ki hər birində 20 bölmə var, bölmələr isə hər biri 3 × 11 sm ölçüdə olmaqla 150-200 kağız vərəqdən ibarətdir. Dolabın alt hissəsində arxiv materialları (məktublar, adlar cədvəli) olan üç iri qutu var. Dolabda ümumilikdə 268 815 vərəq saxlanılır ki, onların üstündə 4-8 sətirli daynalar və həmçinin digər mətnlər (tapmacalar, atalar sözü) yazılıb.

Krişyanis Baron vəfat etdikdən sonra dolab onun Riqadaki qohumlarının evində saxlanılırdı, 1941-ci ildə onu Latviya folklor əsərlərinin saxlanılan yerə köçürtdülər, 1946-cı ildə Latviya SSR Elmlər Akademiyasının Ədəbiyyat, Folklor və İncəsənət İnstitutuna apardılar, 1998-ci ildə Latviya Universitetinin Ədəbiyyat, Folklor və İncəsənət İnstitutuna köçürüldü, 2014-cü ildə Latviya Milli Kitabxanasının yeni binasında yerləşdirildi.

Dayna dolabının iki nüsxəsi var: biri Riqadaki Krişyanis Baron muzeyində, digəri isə Rusiyanın Belqorod vilayətinin Muxouderovka kəndində. İkincisi keçmiş mülkədar İvan Stankeviçin malikanəsindədir, Baron burada müəllim işləmişdir və Latviya xalq mahnılarını toplamağa başlamışdır.

1997-ci ildə kartotekada olan dayna əsərlərinin rəqəmsallaşdırılmasına başlandı, 2002-ci ildən etibarən rəsmi saytında tam olaraq İnternetdə yerləşdirilib.

2001-ci ildə Dayna dolabı dünya əhəmiyyətli mədəniyyət sərvəti kimi tanındı və YUNESKO-nun "Dünyanın yaddaşı" proqramının siyahısına daxil edildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  Latvijas enciklopēdija. Том 2-й. Рига: Valērija Belokoņa izdevniecība.
2. 1 2 3  "«Несгораемый шкаф» для дайн" (rus). www.grani.lv. 2021-05-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-15.
3. 1 2  "Dainu skapis". www.atmina.unesco.lv. 2020-02-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-10.
4. ↑  "Literatūra / Diena". www.diena.lv. 2016-12-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-10.
5. ↑  "«100 символов культуры»: латышские дайны" (rus). rus.lsm.lv. 2020-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-15.
6. ↑  "Par Dainu skapi : Dainu Skapis. Latvju dainas, tautasdziesmas, dziesmas". www.dainuskapis.lv. 2017-02-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-12-10.

Xarici keçidlər
---------------

* dainuskapis.lv — Dayna dolabının rəsmi saytı
**Azərbaycan Respublikası qabaqcıl təhsil işçisi** — Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi "Azərbaycan Respublikası qabaqcıl təhsil işçisi" döş nişanı və Fəxri Fərman vasitəsilə təhsil sektorunda fəaliyyət göstərən idarə, müəssisə və təşkilatların çalışanlarına təltif verir. Bu təltiflər aşağıdakı hallarda verilir:

1. Təhsil sahəsində dövlət tapşırıqlarının uğurla yerinə yetirilməsinə görə.
2. Təhsil sistemi və təhsil müəssisələrinin idarə olunmasında yüksək səviyyəli menecment fəaliyyətinə görə.
3. Gənc nəslin təlim-tərbiyəsinə əldə edilmiş yüksək nəticələrə görə.
4. Yüksək ixtisaslı kadrların yetişdirilməsinə və elmi-pedaqoji fəaliyyətinə görə.
5. İxtisaslı fəhlə və orta ixtisas təhsilli kadrların hazırlanmasında nailiyyətlərə görə.
6. Rəhbər və pedaqoji kadrların hazırlanması, tərbiyə edilməsi və təcrübələrin öyrənilməsi sahəsində yüksək nəticələrə görə.
7. Dərsliklərin, tədris-metodiki və əyani vasitələrin hazırlanmasında yüksək nəticələrə görə.
8. Təhsil sahəsində elmi-tədqiqat işlərinin səmərəliyinə görə.
9. Təhsil sisteminin yeniliklərinin həyata keçirilməsi sahəsində əldə edilən yüksək nəticələrə görə.

"Döş nişan" və "Fəxri Fərman" təhsil sektorunda fəaliyyət göstərən başqa nazirlik, idarə, müəssisə və təşkilatların təklifləri əsasında təqdim edilir. Bu təltiflər Təhsil Nazirliyi kollegiyasının qərarına əsasən, Fəxri adlarla bağlı komissiyanın rəyinə əsaslanaraq verilir. Təltiflər geniş bir mərasimdə həyata keçirilir və təltif olunanlar xüsusi formalı vəsiqə ilə təltif edilirlər.

Döş nişanı dairə formasında olmaqla, aşağı hissəsində qızılı rəngli dəfinə yarpağı, orta hissəsində üzərində Azərbaycan Respublikasının bayrağı əks olunmaqla günəş şüaları fonunda kitab şəkili təsvir olunur. Nişanın qıraq hissəsində dairəvi şəkildə qızılı hərflərlə "Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi", kitab şəklinin alt hissəsində "qabaqcıl təhsil işçisi" sözləri yazılır.

Təhsil Nazirliyi, "Azərbaycan Respublikası qabaqcıl təhsil işçisi" döş nişanı və Fəxri Fərmanı ilə təltif olunanların uçotunu həyata keçirir. Həmçinin, "Azərbaycan Respublikası qabaqcıl təhsil işçisi" döş nişanı sağ tərəfdə orden və medallardan aşağıda asılır.

Bu məqalədə qeyd olunanlar Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi əsasında həyata keçirilən təltif prosedurlarını əks etdirir.
**Mirvari kərtənkələsi** və ya **Bəzənmiş kərtənkələ** (lat. Timon lepidus) — Əsl kərtənkələlər fəsiləsinə daxil olan Timon cinsinə aid növ. Bəzən gözlü kərtənkələ adlandırırlar, bu ad ona zərindəki qara gözə bənzər ləkələrə görə verilmişdir.

İri kərtənkələdir. Ümumi uzunluğu 90 sm, erkəklərdə adətən 55–70 sm, disilərdə isə 45 sm uzunluğu olur. Avropada yaşıyan ən iri sürünənlərdən hesab edilir.

Bu növ kərtənkələ əsasən Pireney yarımadası və Fransanın cənubunda, kiçik arealla İtaliyanın şimal-qərbində yayılmışdır.

Kolluqlar, quru meşələr, həmcinin bağlar və üzümlüklərdə daha çox yayılmışdır. Əsasən Cücülər, kərtənkələlər, ilanlar, gəmiriçilər və quşlarla qidalanır. Bəzi hallarda şirəli giləmeyvələr və üzümlərlə qidalanırlar.

Mətbəxdə istifadəsi
-------------------

İspaniyanın Estremadura ərazisində bu növ kərtənkələdən xüsusi növ yemək hazırlanır. Bu ənənəvi qida *lagarto con tomate* adlanır. Kərtənkələnin ətli yeri yağda qızardılır sonra isə pamidor və soğanla bişirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  The Reptile Database (ing.). / P. Uetz 2015.
2. ↑  "Revista Alcántara. Los Hábitos Culinarios En El Pasado Extremeño". 2009-01-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-09-04.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q843236
* Wikispecies: Timon lepidus
* ADW: Timon\_lepidus
* ARKive: timon-lepidus
* EoL: 790458
* EUNIS: 241559
* Fauna Europaea: 214685
* Fauna Europaea (new): feaafcb3-6e3c-40fe-a1af-28dd6f5fe482
* GBIF: 2468542
* iNaturalist: 73972
* IRMNG: 10358650
* IUCN: 61583
* NCBI: 399537
* RD: lepidus
* uBio: 206928

 |
**Frederik Tramp** (ilk adı: **Fridrix Tramp**; *ing.* Frederick Trump; 14 mart 1869, Kallstadt[d], Bavariya Krallığı – 27 may 1918) — alman-amerikan iş adamı və Tramp ailəsinin patriarxı. Bavariya Krallığının Kallstadt şəhərində (indiki Reynland-Pfalz, Almaniya ) anadan olub, 16 yaşında ABŞ-a mühacirət edib və burada bərbər kimi işləyib. Bir neçə il sonra, 1891-ci ildə ölkənin şimal-qərb hissəsinə köçmüş, Kanadada restoran və bordel açaraq sərvət toplamışdır. Daha sonra Kallstadta qayıtmış və burada Elizabet Krist ilə evlənmişdir. O, icbari hərbi xidmətini başa vurmadan mühacirət etdiyi üçün Bavariya hakimiyyəti onu vətəndaşlıqdan məhrum edib. Frederik Tramp ailəsi ilə birlikdə ABŞ-a qayıtmış, 1892-ci ildə Amerika vətəndaşı olmuşdur.

O , Fred Krist Tramp və Con Corc Trampın atası, ABŞ-ın 45 - ci prezidenti Donald Trampın babasıdır.




1. ↑  "Donald Trump's grandfather ran Canadian brothel during gold rush". CBC News. 2015-09-19. 2019-04-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-10.
2. ↑  *Blair, Gwenda.* "The Man Who Made Trump Who He Is". Politico. 2015-08-24. 2019-04-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-03-11.
**Thergothon** — Finlandiyadan olan funeral doom metal qrupu.

Haqqında
--------

1990-cı ildə Niko "Skorpio" Sirkiä (vokal və sintezator) , Jori Sjöroos (baraban) və Mikko Ruotsalainen (gitaraçı) tərəfindən yaradılmışdır. Onlar funeral doom metal üslubunun yaradıcılarından hesab olunur. 1991-ci ildə qrup ilk demo albomlarını nəşr etdilər. "Abysmal Dimensions" adlanan albom 4 trekdən ibarət idi. Daha sonra həmən ilin ardından ikinci demo albomlarını nəşr etdilər. "Fhtagn-nagh Yog-Sothoth" adlanan albom 600 nüsxə kaseti satıldı. 1994-cü ildə onlar ilk debüt albomlarını nəşr etdilər. Avantgarde Music albom şirkəti ilə birgə yayımlanan "Stream from the Heavens" albomları CD olaraq yayımlandı. Amerika və Avropa da satılmağa başladıldı. Bu albomdan sonra qrup fəaliyyətini dayandırmışdır.

2009-cu ildə Rusiyalı doom metal albom şirkəti olan Solitude Productions tərəfindən, Thergothon qrupunun şərəfinə, onun mahnılarının igər qruplar tərəfindən cover edilərək "Rising of Yog-Sothoth: Tribute to Thergothon" (2CD) adında tribute albom nəşr edilmişdir.

Diskoqrafiya
------------

Albomlar
* Stream from the Heavens (1994)

Demo-lar
* Abysmal Dimensions (1991)
* Fhtagn-nagh Yog-Sothoth (1991)
Şütür — Azərbaycanın erkən şəhərlərindən biri. Goranboy bölgəsində yerləşirdi. Qədim mənbələrdən məlum olur ki, Şütür V – VI əsrlərdə şəhər kimi mövcud olmuş və müxtəlif vaxtlarda Şatar, Şatal, Şətəl kimi adlanmışdır. 1231-ci ildə monqollar Gəncəyə, Beyləqana və Şəmkirə basqın edərkən, Şütür şəhərini yerlə yeksan etmişlər. Şütür şəhərinin əsrlər boyu mövcud olduğu ərazi indi "qala yeri", yaxınlıqdakı kənd isə "sevinc, şənlik, səadət" mənasında Şadlı adlanır.

Vaxtilə çox inkişaf etmiş bu şəhər qədim Gəncə və Bərdə şəhərləri arasındakı karvan yolunun üstündə yerləşirdi. Alban salnaməçisi Musa Kalankatlı özünün "Albaniya tarixi" kitabında qeyd etmişdir ki, Şatal Şəki, Şamaxı, Şabran və Şəmkirlə eyni səviyyədə idi.

Şütür şəhəri qədim mənbələrdə Xanagahi-Şütür də adlanırdı. Bu da Şütür xanagahı deməkdir. Araz sahilindən Gəncəyə kimi olan 34 fərsənglik yol Xaar, Qark, Lənbəran, Bazarcıq, Bərdə, Cuqbuq, Dih-Isfahan, Xanəgah-Şütür kimi ticarət mərkəzləri və yaşayış məskənlərindən keçirdi. Daha sonra bu yol Şəmkür, Yurd-Şadakban, Ağstafa, Yam və s. yerlərdən keçib, Tiflisə çatırdı. Yolun bu hissəsinin uzunluğu 20 fərsəng, ümumi Qarabağ yolunun uzunluğu isə 45 fərsəng idi.

Xarici keçidlər
---------------

* Azərbaycanda qədim şəhərin qalıqları aşkarlandı.
**Qərib Novruz oğlu Mürşüdov** (19 dekabr 1962, Dəllər Cəyir, Şamxor rayonu) — Böyük Britaniyanın York Universitetinin Kimya fakültəsinin Struktural Biologiya Laboratoriyasının professoru. Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi.

Həyatı
------

Qərib Novruz oğlu Mürşüdov 19 dekabr 1962-ci ildə Quba rayonunda anadan olmuşdur. 1980-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Tətbiqi riyaziyyat və kibernetika fakültəsinə daxil olmuş, 1985-ci ildə həmin fakültəni fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdır. Təyinatla akademik Cəlal Əliyevin rəhbərlik etdiyi Fiziki-Kimyəvi Biologiya Sektorunun Biotexnologiya qrupuna gəlmiş, ilyarımlıq hazırlıqdan sonra Moskva şəhərinə, SSRİ EA-nın Kristalloqrafiya İnstitutuna göndərilmişdir. O, 1987–1993-cü illərdə Rusiya Kristalloqrafiya İnstitutunda çalışıb. 1993-cü ildə "Micrococcus lysodeikticus bakteriyasından ayrılmış katalaza fermentinin 1,5 A ayırdetmə dəqiqliyi ilə üçölçülü quruluşu "mövzusunda dissertasiya işini böyük müvəffəqiyyətlə müdafiə edərək fizika-riyaziyyat elmləri namizədi elmi dərəcəsini almışdır. Q. Mürşüdov 1993–2011-ci illlərdə Böyük Britaniyanin York Universitetinde işləmişdir. 2011-ci ildən MRC Molekulyar Biologiya tədqiqat institunda, Kembricdə qrup rəhbəri kimi çalışır.

21 aprel 2022-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Elm sahəsində nailiyyətlərinə və Azərbaycan diasporunun inkişafında xidmətlərinə görə "**Əməkdar elm xadimi**" fəxri adı ilə təltif edilib

Fəaliyyəti
----------

Qərib Mürşüdov bioinformatika sahəsində tanınmış mütəxəssis kimi Böyük Britaniyanın Kembric Universitetinə dəvət olunmuş ilk azərbaycanlı alimdir. Professor Qərib Mürşüdovun "Makromolekulyar rentgen kristalloqrafiyası və zülal verilənlər bankı: etibarlı informasiyanın toplanması və istifadəsi" bioinformatika üzrə ən çox istinad olunan vəsaitlərdəndir. Alim bu kitabı ilə bioinformatikanın modern biologiya elminin zirvəsi olduğunu Avropaya sübut edə bilib.[*mənbə göstərin*]. Məşğul olduğu sahə riyaziyyat və kompüter elmlərinin molekulyar biologiyada və əsasən də makromolekulların rentgen kristal strukturunun öyrənilməsində tətbiqidir. Onun proqramlarından makromolekulların strukturu ilə məşğul olan tədqiqatçılar geniş istifadə edirlər. Qərib Mürşüdov 60-dan çox elmi məqalənin, bir neçə kitabın və toplunun müəllifi və həmmüəllifidir. Ümumən məqalələrinə, o cümlədən proqramlarına olan istinadların sayı 20000-dən çoxdur. Bu, çox böyük göstəricidir. Xaricdə çalışan azərbaycanlı alimlər arasında ən çox istinad məhz onun işlərinədir.

Xarici keçidlər
---------------

* Vətənimizi xaricdə layiqincə təmsil edən azərbaycanlılar

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Beyin axını": Azərbaycanı tərk edən alimlər — II HİSSƏ — ARAŞDIRMA". 2013-08-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-11-02.
2. ↑  "M. A. Əfəndiyevə və Q. N. Mürşüdova "Əməkdar elm xadimi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2017-10-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-21.
**Mirzə Nəsrulla Ərdəbili** (Ərdəbil – 1854, İraq) — XIX əsr Azərbaycan şairi.

Həyatı
------

Mirzə Nəsrulla Ərdəbil şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Şəhərlərinin dini işləri ilə məşğul olmuşdu. Sədrülməmalik ləqəbini daşıyırdı.

Mirzə Nəsrulla şair idi. Nüsrət təxəllüsü ilə xoştəb şeir yazırdı. Tanınmış bioqraf Məhəmmədəli xan Tərbiyyət onun haqqında yazır: "Nüsrət Mirzə Nəsrulla Sədrül-Məmalik Ərdəbili – bilikdə və rəvan nitqdə öz əsrinin yeganəsi idi. O, zəmaməsinin bir çox alimləri və arifləri ilə dost olmuşdur. Mirzə Nəsrulla İsfahanda bilik əldə etmiş və Həsənəlişahın müridi olmuşdur. O, bir müddət Məhəmməd şahın müəllimi olub, vəzirlik dərəcəsinə də çatmışdır.

Mirzə Nəsrulla Qum və İraqa getmiş və hicri qəməri 1271 (1854)-cü ildə orada vəfat etmişdir. Onun oğlu Mirzə Hadi də hicri qəməri 1306 (1888)-ci ildə Qum şəhərində vəfat etmişdir. Aşağıdakı şeirlər ondandır:

Mövlana Nüsrət rəməl vəznində bir məsnəvi demişdir ki, Bəhmən mirzə öz təzkirəsində ondan beyt vermişdir.

Həmçinin bax
------------

* Azərbaycan ədəbiyyatı

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ədəbiyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Böyük Həsən** (tam adı: *Şeyx Tacəddin Həsən Olcatay noyon ibn Hüseyn noyon ibn Ağbuğa ibn İlxan noyon Cəlayır*) (1305-1356) — Elxanlı əmir əl-ümərası, Cəlairilər sultanlığının qurucusu və I sultanı (1335-1356)

Həyatı
------

Şeyx Həsən noyon Hüseyn noyon oğlu 1305-ci ildə anadan olmuşdu. Elxanlılar dövlətinin böyük əmirlərindən biri olmuşdu. Ara savaşlarının fəal iştirakçısı idi. 1335-ci ildə qalib gəlib Cəlayırlar dövlətini qurdu.

Şeyx Həsən noyon Əmir Çoban Sulduzun qızı Bağdad xatunla ailə qurmuşdu. Elxanlı hökmdarı Sultan Əbu Səid Bahadur xan zorla Bağdad xatunu boşatdırıb özü evləndi. Xan öləndən sonra Şeyx Həsən noyon onun arvadı Dilşad xatun Dəməşq Xacə qızı Sulduzu aldı.

**Oğlanları**

* Sultan Üveys Cəlayır (1356-1374)
* Əmir Qasım Cəlayır (?-1368)
* Əmir İlkan Cəlayır

Həmçinin bax
------------

* Cəlayır eli
* Cəlayırlar sülaləsi
* Cəlayırlar dövləti
* Kiçik Həsən

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Monarx, sülalə və ya onların nümayəndələri ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Ədirnə qurtuluşu** — iki fərqli tarixi hadisəni ifadə edir. Bunlardan birincisi Osmanlı qüvvələrinin I Balkan müharibəsində Serbiya və Bolqar qüvvələrinə qarşı itirilmiş Ədirnə müharibəsi ilə Osmanlı idarəçiliyindən çıxan və London Konfransı ilə Bolqarıstan Krallığına verilən şəhərin, II Balkan müharibəsi zamanı Ənvər Paşa komandanlığı altındakı Osmanlı ordusu tərəfindən 21 iyul 1913-cü ildə geri alınması hadisəsidir. İkincisi isə I Dünya müharibəsi zamanı Mondros sülhündən sonra Yunan qüvvələri 25 iyul 1920-ci ildə işğal edilən Ədirnə, Mudanya atəşkəsinə əsasən 25 noyabr 1922-ci il tarixində Türkiyə Böyük Millət Məclisinin qüvvələri tərəfindən geri alınmasıdır. Günümüzdə 25 noyabr tarixi "Ədirnə qurtuluşu" kimi qeyd edilir.

Müharibə əvvəl
--------------

Birinci Balkan müharibəsindən sonra Bolqarıstanın müttəfiqləri ilə olan anlaşmamazlığı nəticəsində Osmanlı İmperiyası qərargahları tərəfindən Ədirnə və Qərbi Frakiyanın azad edilməsi fikri Padşah V Mehmedə təqdim olundu. Padşah həm Türk imicini düzəltmək, həm də İttihad və Tərəqqi Partiyasının təzyiqindən xilas olmaq üçün planı uyğun bildi və gözlənilmədən hücum edilməsinə qərar verildi.

Müharibə
--------

Osmanlı qüvvələri şəhərdə güclü bir müqavimətlə qarşılaşmadan asanlıqla Meriç çayına çatdılar. Amma böyük güclərin təzyiqi nəticəsində dayandılar.

Nəticə
------

Osmanlı dövləti Balkanlarda son qələbəsini qazanıb və I Dünya Müharibəsinə qədər Frakiya sərhədlərində böyük bir torpaq itirmədi. Osmanlı qüvvələrinin 21 İyul günü şəhəri ələ keçirməsinə qarşı Ədirnə yenidən Osmanlı torpaqlarına daxil olması ancaq 29 iyul 1913-cü il Bolqarıstan Krallığı ilə imzalanan İstanbul müqaviləsi ilə rəsmiləşdi.

İstinadlar
----------

Edirne'nin Yaşadığı İşgaller — Dört İşgal Dönemi
**Sədrəddin xan Ustaclı** - Səfəvi sərkərdəsi, Astrabad hakimi, İsmayıl Mirzənin lələsi.

Həyatı
------

Anonim müəllif tərəfindən qələmə alınan Tarixi-Qızılbaşan adlı əsərdə onun barədə məlumata rast gəlinir. Müəllif yazır:
Başqa birisi Sədrəddin xandır ki, Astrabad hakimi və İsmayıl Mirzanın lələsi idi. Axırda əmirlikdən azad edildi. Öz səxavəti ilə bütün əmirlərdən seçilirdi.
1539-1540-cı ildə Xacə Bitikçinin oğlu Məhəmməd Saleh Bitikçi Astrabbada üsyan qaldırdı. O, Astrabbadda "qara geyimlilər"dən bir dəstə adamı öz ətrafında topladı. Yetəri qədər əsgər toplaya bilmədikdə Daşkənd və Fərqanə valisi ilə Burak xanın qardaşı oğlu Ömər Qazi Sultandan kömək istədi. Ömər Qazi öz ordusu ilə Astrabada gəldi. Astrabad hakimi Sədrəddin xan onlara qarşı mübarizə apara bilməyəcəyini anlayıb geri çəkilərək Bistana gəldi və Şah Təhmasibə üsyan xəbərini çatdırdı. Bu zaman Məhəmməd Saleh artıq Astrabadı ələ keçirmişdi. Ömər Qazi də Məhəmməd Salehdən dəyərli hədiyyələr alaraq Xarəzmə doğru yola düşmüşdü. Astrabadı ələ keçirdikdən sonra Məhəmməd Saleh burada istehkamlarını gücləndirmək yerinə hər gün eyş-işrət məclisləri təşkil etməklə məşğul idi. 
Şah Təhmasb Sədrəddin Ustaclıya köməkçi bir dəstə göndərdi. Lakin göndərilən birlik Bistana çatmamış Sədrəddin xan Ustaclı xəbər tutdu ki, Ömər Qazi Xarəzmə qayıdıb və Məhəmməd Salehin başı içki məclislərinə qarışıb. O, vaxt itirmədən Asrtabada hücum etdi. Məhəmməd Salehi tutub Şah Təhmasibin sarayına göndərdi. Şahın qarşısında kobud danışmasın deyə qızılbaşlar Məhəmməd Salehin dilinə çuvalduz batıraraq dilini ağzına salmağa mane oldular. Sonra isə şahın əmri ilə bir küpün içinə salıb Təbrizin Sahib-abad məhəlləsindəki Nəsiriyyə məscidinin minarəsindən aşağı atdılar.
Əbdi bəy Şirazi 1538-1539-cu il hadisələrindən bəhs edərkən yazır ki, Xoca Müzəffərin nəvəsi Məhəmməd Saleh Bitikçi Astrabadi cahilliyi üzündən üsyan edib Astrabadın Qızılbaş hakimi Sədrəddin xan Ustaclıya qarşı çıxdığına görə Dəli Şahverdi Kəngərli onu tutub bir kupə qoydu və Təbrizin Nəsriyyə məscidinin minarəsindən atdı.
Əbdi bəy Şirazi 1538-1539-cu il hadisələrindən bəhs edərkən yazır ki, Xoca Müzəffərin nəvəsi Məhəmməd Saleh Bitikçi Astrabadi cahilliyi üzündən üsyan edib Astrabadın Qızılbaş hakimi Sədrəddin xan Ustaclıya qarşı çıxdığına görə Dəli Şahverdi Kəngərli onu tutub bir kupə qoydu və Təbrizin Nəsriyyə məscidinin minarəsindən atdı. 

### Əmirlikdən azad edilməsi

1543-1544-cü ildə Din Məhəmməd xan Amudərya çayını keçərək yenidən Astrabad üzərinə hücum edir. Basqın zamanı mübarizə apara bilməyən Astrabad hakimi Sədrəddin xan Ustaclı isə şəhərdəki qalaya pənah aparır. Bu hücumdan xəbər tutan Bəhram Mirzə dərhal Astrabada köməyə getsə də, Din Məhəmməd mühasirəni dayandıraraq Xarəzmə qayıtmalı olur. Nəticədə döyüş vəziyyəti aradan qalxsa da, Sədrəddin xan Ustaclı əmir vəzifəsindən uzaqlaşdırılır.
**Ələsgər İbrahimov** (30 yanvar 1943, Bakı – 10 mart 1983) — azərbaycanlı aktyor.

Həyatı
------

Ələsgər İbrahimov 1943-cü ilin 30 yanvar tarixində Bakıda anadan olub. İndiki Dövlət Neft Akademiyasında təhsil alıb. Oranı bitirdikdən sonra maddi çətinlikləri olan ailəni dolandırmaqdan ötrü müxtəlif yerlərdə çalışıb. Ən çox sevdiyi iş yerlərindən biri mühəndis kimi çalışdığı kinostudiyanın mexanika sexi idi. Kinoya gəlişi isə təsadüfən olmuşdu. İçərişəhərdəki evlərində görkəmli kinorejissor Arif Babayevlə qonşu idilər.

Ələsgər İbrahimovun yaraşıqlı siması vardı. Hündür boyu, enli kürəyi, gözəl sifət cizgiləri ona daha da yaraşıq verirdi. Çox vaxt onu məşhur fransız aktyoru Jan Mareyə bənzədirdilər. Bütün bu cəhətlər rejissor Arif Babayevi cəlb etmişdi. Və nəyin bahasına olursa-olsun, o, bu gənci mütləq filmə çəkəcəkdi. Çox keçmir ki, rejissor fikirləşdiklərini həyata keçirir. Kinostudiyaya gəlir və ilk filminin — "İnsan məskən salır"ın çəkilişlərinə başlayır.

Və məhz Ramiz Allahverdiyev rolu ilə də Ələsgər kinoya debüt edir. Kinostudiyada mühəndis işləyə-işləyə Adil İsgəndərovun axşamlar açdığı kinoaktyor kursuna getməyə başlayır. Amma əcal macal vermir. Ələsgər İbrahimov 40 yaşında tutulduğu çənə xərçəngi xəstəliyindən dünyasını dəyişir.

Filmoqrafiya
------------

1. Arxadan vurulan zərbə (film, 1977)
2. Bizi dağlarda axtarın (film, 1976)
3. Dvorjakın melodiyası (film, 1979)
4. Ənvər Həsənov. Yeddi oğuldan biri (film, 2007)
5. İnsan məskən salır (film, 1967)
6. Ömrün ilk saatı (film, 1973)
7. Qaraca qız (film, 1966)(film, kinoalmanax)
8. Torpaq. Dəniz. Od. Səma (film, 1967)
9. Yeddi oğul istərəm... (film, 1970)

İstinadlar
----------

1. ↑  *Mədəniyyət TV.* "Əsl sənətkar ömrü yaşayan Ələsgər İbrahimovun anadan olmasından 81 il ötür" (az.). Youtube.com. 31.01.2024. 2024-01-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-31.
2. ↑  "Kinoaktyor studiyasının fəaliyyəti (1966–1974)". Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 169.
**Seyfulla Səttar oğlu Əzimov** (1970, Yuxarı Daşarx, İliç rayonu) — polis general-leytenantı, Daxili işlər nazirinin birinci müavini, Milli koordinator.

Həyatı
------

Seyfulla Əzimov 1970-ci ildə anadan olmuşdur. Daxili İşlər Nazirliyinin Azərbaycan Polis Akademiyasını bitirib.

Fəaliyyəti
----------

Nəsimi Rayon 22-ci Polis Bölməsinin rəisi, Nərimanov Rayon Polis İdarəsinin rəis müavini, Quba Rayon Polis Şöbəsinin rəisi vəzifələrində işləmişdir.

2014-cü ilin noyabrın 4-dən DİN-in ən mühüm baş idarələrindən birinin – Baş Mütəşəkkil Cinayətkarlıqla Mübarizə İdarəsinin rəisi vəzifəsini tutmuşdur.

Seyfulla Əzimov 5 iyul 2019-cu ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının daxili işlər nazirinin birinci müavini vəzifəsinə təyin edilib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "General Seyfulla Əzimov nazirin birinci müavini təyin edildi". 2021-06-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-06.
2. ↑  "Daxili İşlər nazirinin birinci müavini Seyfulla Əzimov". 2019-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-06.
Sionizm ilə səhv salmayın.

Sion Prioratının loqosu

Tarixi
------

2001-ci ildə İtaliyalı fotoqraf Barbara Freyl Vatikanın gizli arxivindən tarixi sənədlər tapdı. Bu sənədlər 1308-ci ilə aid idi və papa V Klement və Tampilyerlərin böyük ustadı Jak De Molay haqqında idi. Sənəd Fransanın Sion şəhərində Berenger Frodoli tərəfindən yazılmışdı. **Sion Prioratı** 1099-ci ildə Fransa kralı Qodfrua de Buyon tərəfindən yaradılmışdır və 1308-ci ildə Tampilyerlər ordeninin süqutundan sonra fəallaşmışdı. **Sion Prioratı**nın əsas vəzifəsi San Qrili tapmaq və onu qorumaqdan ibarət idi. Prioratın üzvləri müasir zamandək gəlib çıxmışlar. Ustadlar hər beş nəfərdən ibarət idi. Onlardan biri böyük ustad hesab olunurdu. Hesab olunur ki, 2003-cü ildə Priorat ləğv olunmuşdur. Sənədlərin yeri isə hələ də məlum deyil. Bəzi mənbələrə görə sənədlər İngiltərədədir.

Prioratın fəlsəfəsi
-------------------

Prioratın üzvləri xristianlığın və Bibliyanın I Konstantin tərəfindən dəyişdirilərək bütpərəstlik simvolları ilə birləşdirildiyinə inanırdılar.Onlar İsa peyğəmmərin Mariya Maqdalinadan olan Sara adlı qızından törəmiş müqəddəs qanı qoruyurdular.

Böyük ustadlar
--------------

Sion Prioratı
* Jan de Qizor (1188–1220)
* Mar de Sen Kler (1220–1266)
* Qiyom de Qizor (1266–1307)
* Eduard de Bar (1307–1336)
* Janna de Bar (1336–1351)
* Jan de Sen-Kler (1351–1366)
* Blanş D Evryö (1366–1398)
* Nikola Flamel (1398–1418)
* Rene D Anju (1418–1480)
* İolanda de Bar (1480–1483)
* Sandro Bottiçelli (1483–1510)
* Leonardo da Vinçi (1510–1519)
* Konnetbl de Burbon (1519–1527)
* Ferdinand de Qonsake (1527–1575)
* Lui de Never (1575–1595)
* Robert Fladd (1595–1637)
* C. Valentin Andrea (1637–1654)
* Robert Boyl (1654–1691)
* İsaak Nyuton (1691–1727)
* Çarlz Redklif (1727–1746)
* Şarl de Loren (1746–1780)
* Maksimilyan de Loren (1780–1801)
* Şarl Nodye (1801–1844)
* Viktor Hüqo (1844–1885)
* Klod Debüssi (1885–1918)
* Jan Kokto (1918–1963)
* Jak Sonyer (1963–2003)

Həmçinin bax
------------

* Tampilyerlər
* San Qril

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
**Monmartr qəbiristanlığı** (*fr.* Cimetière de Montmartre), "**Cimitière du Nord**" rəsmi adı ilə tanınır — Parisin şimalında, 18-ci bələdiyyə dairəsində qəbiristanlıq. 1 yanvar 1825-ci ildə açıldı. Tarixi abidə hesab olunur.

Hazırda Monmartr qəbiristanlığında 20 min məzar var. Hər il 500-ə yaxın dəfn mərasimləri keçirilir.

Tarixi
------

Qəbiristanlıq 1825-ci il yanvarın 1-də köhnə gips karxanasının yerində açılmışdır. Qeyd olunan karxana Fransa İnqilabı zamanı kütləvi məzar kimi istifadə edilmişdir. Qəbiristanlıq əvvəlcə Böyük Karxana qəbiristanlığı (*fr.* Cimetière des Grandes Carrières) kimi tanınırdı. Sonradan Ağ Bariyer qəbiristanlığı (*fr.* Cimetière de la Barrière Blanche) adlandırıldı. Daha sonra isə muasir adını aldı.

Ərazisi
-------

18-ci bələdiyyə dairəsində yerləşir. Küçə səviyyəsindən aşağıda inşa edilmişdir. Qəbiristanlığın təxminən 11 hektar ərazisi var. Qəbiristanlıqda 38 növdən 700-dən çox ağac var. Qəbiristanlığa yalnız bir giriş var, Raşel prospektində.

Qalereya
--------

* Hektor Berliozun məzarıHektor Berliozun məzarı
* Emil Zolyanın kenotafıEmil Zolyanın kenotafı
* Stendalın məzarında David d'Anjenin hazırladığı medalyonStendalın məzarında David d'Anjenin hazırladığı medalyon
* Andre Mari Amper və onun oğlunun məzarıAndre Mari Amper və onun oğlunun məzarı

İstinadlar
----------

1. 1 2  base Mérimée (fr.). ministère de la Culture, 1978.
2. ↑  municipality of Paris. 1789.
3. 1 2  "Cimetière de Montmartre". 2016-06-12 tarixində arxivləşdirilib.
4. ↑  "Monuments historiques". 2018-03-11 tarixində arxivləşdirilib.
5. ↑  "The Treasures of the Montmartre Cemetery". 2018-03-05 tarixində arxivləşdirilib.
6. ↑  "montmartre". 2013-07-08 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər
---------------

* A more comprehensive list
* Google Maps
**Birmingem derbisi** (*ing.* Birmingham Derby ) Birmingem şəhərinin iki əsas klubu - **"Aston Villa"** və "**Birmingem Siti"** arasında futbol matçlarıdır. **İkinci Şəhər Derbisi** (*ing.* Second City derby )  kimi də tanınır ki, bu da uzun müddət əhalisinə görə İngiltərənin ikinci şəhəri olan Birmingemin ləqəbinə istinad edir.

Bir qayda olaraq, eyni şəhəri təmsil edən "Aston Villa" (ləqəbləri - "Aslanlar") və "Birmingem Siti" (ləqəbləri - "Mavilər") və azarkeşləri bir-birlərinə barışmaz rəqiblər kimi baxırdılar. Yalnız 1988-2002-ci illər arası, 14 il müxtəlif divizionlarda çıxış etdikləri və bir-birləri ilə qarşılaşmadıqları dövr istisna təşkil edir. Bu zaman Birmingem komandalarının əsas rəqibləri Qərbi Midlands bölgəsindəki qonşuları idi: "Aslanlar" üçün "Koventri Siti" ilə oyunlar prinsipial xarakter daşıyırdı, "Mavilər" üçun isə "Volverhampton Vanderers" və "Vest Bromviç Albion" ilə matçlar çox böyük əhəmiyyət kəsb edirdi.

1. ↑  footballderbies.com: *Aston Villa FC vs. Birmingham City FC Arxiv surəti Wayback Machine saytında*
**VI Qustav** və yaxud tam adı ilə *Oskar Fredrik Vilhelm Olaf Qustav Adolf* (11 noyabr 1882 - 15 sentyabr 1973), idarəetmədə söz sahibi olan son İsveç kralıdır.

Həyatı
------

İsveç kralı V Qustavın oğlu idi. 1902-ci ildə orduya girdi, 1932-ci ildə generallığa yüksəldi. Uppsala Universitetində təhsil gördüyü illərdə başlayan arxeologiya marağı həyatı boyunca davam etdi. 1920-ci illərdə Yunanıstan, İtaliya və Kiprdə arxeoloji araşdırma gəzintilərinə qatıldı. İsveçdəki qədim abidələr haqda məqalələr yazdı. Dünyada Asiya qab-qacaqlarından ibarət olan ən böyük xüsusi kolleksiyalardan birinə sahib olan Qustav, Çin farforları mövzusunda mütəxəssis idi. 88 yaşında, İtaliyanın Akvarossa şəhərindəki Etrusk xarabalıqlarında davam etdirilən qazıntı işlərinə qoşuldu.

Ailəsi və hakimiyyət dövrü
--------------------------

1920-ci ildə ölən ilk arvadı Connaught şahzadəsi Marqaretadan beş uşağı oldu. Ən böyük oğlu Vasterbotten hersoqu Qustav Adolfu varis elan etdi. 1923-cü ildə Luiza Mauntbettenlə ikinci evliliyini edən Qustav 1950-ci ilin oktyabrında taxta çıxdı. Vəliəhd Qustav Adolfun 1947-ci də ölməsindən sonra, onun oğlu Karl Qustav vəliəhd oldu. 1965-ci ildə Riksdag (Parlament) kralların hökmdarlığa başlama yaşını 25-ə yüksəltdi. Həmçinin 1971-ci ildə çıxarılan və 1973-cü ildə Qustavın ölümünün ardından qüvvəyə minən qanunla kralın səlahiyyətlərinin çoxu əlindən alındı, krallıq böyük ölçüdə simvolik bir mövqe halına gəldi. Qustavın yerinə nəvəsi XVI Karl Qustav İsveç kralı oldu.


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **SƏLƏF**V Qustav |  | **Bernadotlar sülaləsi**1950–1973 |  | **XƏLƏF**XVI Karl Qustav |
Ümumi yayılması
---------------

Azərbaycan.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Naxçıvan MR-də (Qapıca dağları) 1700–1800m yeksəklikdə təbii arealı vardır.

Statusu
-------

Azərbaycanın nadir bitkisidir. VU C2a(i).

Bitdiyi yer
-----------

Quru daşlı yamaclarda yayılmışdır.

Təbii ehtiyatı
--------------

Azərbaycanda təbii ehtiyatı çox deyildir.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Təbiətdə yarpağını tökən, çoxlu budaqları olan, 25 sm hündürlüyə qalxan koldur. Qalın tüklə örtülmüş yarpaqaltlıqlarının və yarpaqlarının ucu tikanlı oxlarla qurtarır. Tikanları 2–4,5 sm uzunluqda düz yuxarı qalxmış, yaxud meyillidir. Yarpaqcıqları 7–8 cüt olub, hər iki tərəf-dən ağtüklü, ellipsvari, yaxud uzunsov-ellipsvarı, küt, yaxud qısa ucludur.
Meyvəsi yumurtavarı, üzəri tüklü, 2–3 mm uzunluqda, yuxarı hissəsi qarmaqvarı əyilmiş, əsası çılpaqdır. Paxlası tüklüdür. İyulda çiçəkləyir, avqust-sentyabrda meyvəsi yetişir.

Çoxalması
---------

Təbiətdə toxum vasitəsilə çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
---------------------------------------

Başlıca olaraq insan fəaliyyətinin təsiridir.

Becərilməsi
-----------

Becərilməsi haqqında məlumat yoxdur.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
-------------------------------

Qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

Zəruri qoruma tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi tövsiyə olunur.

Məlumat mənbələri
-----------------

* Флора Азербайджана. т.5. 1954;
* Флора Kaвkaзa. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycan flora-sının konspekti. I–III cildlər. 2005; 2006; 2008;
* Naxçıvan Muxtar Res-publikası florasının taksonomik spektri. 2008;
* Naxçıvan MR-nın flora müxtəlifliyi və onun nadir növlərinin qorunması. 2011.
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. "Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.