recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Məmməd Məcidoğlu** (*Abdullayev Məmməd Məcid oğlu*; 1 iyun 1947, Xan Qərvənd kəndi, Goranboy rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycan şairi. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin üzvü.

Həyatı
------

Abdullayev Məmməd Məcid oğlu 1947-ci ildə Goranboy rayonunun Xanqərvənd kəndində anadan olmuşdur. Gənc yaşlarından bədii yaradıcılıqla məşğul olmuş, şeirləri müxtəlif qazet və jurnallarda, almanaxlarda çap olunmuşdur. İlk şeirlərini Bakı maliyyə-kredit texnikumunda və Azərbaycan Neft Akademiyasında oxuduğu illərdə yazsa da, onun şeir yaradıcılığının cilalanması və püxtələşməsi rəhmətlik Həkim Qəninin yaratdığı və bu gün də ölməz ruhunun rəhbərlik etdiyi Vahid poeziya məclisi ilə bağlıdır. "Vahid poeziya məclisi"nin üzvüdür.

Yaradıcılığı
------------

Məmməd Məcidoğlu çağdaş ədəbiyyatımızda az işlənən, elə bu səbəbdən də az qala unudulmaqda olan müxəmməs, mürəbbe, müstəzad, müsəddəs, sürud, qitə kimi klassik şeir janrlarına müraciət etmiş və uğurlu nəticələr qazanmışdır. Şeirlərində yeni məzmun, xüsusən vətənpərvərlik, üstəlik, hərbi-vətənpərvərlik mövzusu daha diqqətəşayan bir yer tutur. O, dövlətimizin, xalqımızın bu günü ilə səsləşən, tariximizin indiki məqamında son dərəcə vacib olan bu mövzunu klassik qəzəl janrına da uğurla gətirə bilmiş və oxucuların rəğbətini qazanan gözəl şeir nümunələri yaratmışdır. 2011-ci ildə "Ümumrespublika Satira və Qəzəl" müsabiqəsinin qalibi olmuşdur.

Kitabları
---------

* "Təcnislər" (2005)
* "Məni qınamayın, sevirəm deyə" (2007)
* "Dünyam vardı..." (2008)
* "Divan" (2010)
* "Mən yadına düşəcəyəm" (2011)
* "İkinci divan" ( 2012)
* "Qayıt desən qayıdardım"
* "Sonetlər"
* "Fəlakət demə mənsizliyinə"
* "İlahi, sevirəm yaratdığını" (2017)

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Yeni mövzu, yeni məzmun, yeni mündərəcə". 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-08.
2. 1 2  "Mirzə Ələkbər Sabirin vəfatının 100-cü ildönümü münasibətilə keçirilən müsabiqənin qalibləri mükafatlandırılıb - FOTO". 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-08.
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Bayramov.

**Oqtay Bayramov** (*azərb.* Oqtay Nəsib oğlu Bayramov‎; 1 yanvar 1945, Qazax) — Respublikanın əməkdar jurnalisti.

Həyat və fəaliyyəti
-------------------

Oqtay Bayramov 1945-ci ildə Qazax şəhərində anadan olub. 1968-ci ildə Azərbaycan Pedaqoji Xarici dillər İnstitutunun İspan dili şöbəsini bitirib. 1966-1967-ci illərdə Kuba Respublikasında tərcüməçi işləyib. 1968-ci ildən 1995-ci ilədək "*İdman*" ("*Sport*") qəzetində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. 1974-1992-cü illərdə redaktor müavini, 1992-1995-ci illərdə baş redaktorun birinci müavini olub. 1995-ci ilin noyabr ayından "Xalq qəzeti"ndə çalışır.

1980-1986-cı illərdə Yuqoslaviya, Çexoslovakiya, Macarıstan və Meksikada basketbol, həndbol və futbol üzrə Avropa və dünya çempionatlarının, 1993-cü ildə Hollandiyada gənclərin Avropa Olimpiya Həftəsini birbaşa yarış meydanında çəkiliş aparıb. Ailəlidir, 2 övladı var.

Mükafatları
-----------

Azərbaycan idmanının təbliğində və inkişafında xidmətlərinə görə respublikanın əməkdar jurnalisti, fəxri bədən tərbiyəsi və idman işçisi adlarına layiq görülüb. Həsən bəy Zərdabi mükafatı laureatıdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Oqtay Bayramov". 2019-11-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-15.
**Qaçayev İttifaq Məmmədcan oğlu** (*İttifaq Mirzəbəyli*; 10 fevral 1953, Mirzəbəyli, Qutqaşen rayonu) — Azərbaycan jurnalisti.

Həyatı
------

**İttifaq Mirzəbəyli** (tam adı: **İttifaq Məmmədcan oğlu Qaçayev**) 1953-cü il fevral ayının 10–da Qəbələ rayonunun Mirzəbəyli kəndində anadan olub. Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutu Mədəni–Maarif fakültəsinin məzunudur. Ali təhsil aldıqdan sonra peşə məktəbində müəllim, "Dalğa" qəzetində ədəbi işçi, müxbir, şöbə müdiri, Azərbaycan radiosunda redaktor, şərhçi, "Son xəbərlər" şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışıb. 1996-cı ildən etibarən "Xalq qəzeti"ndə işləyir.

Mükafatları
-----------

**"Səhər"** mükafatı (1993)

Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Cəmiyyətləri Federasiyasının (Cenevrə) **"Humanizm carçısı"** mükafatı (1994)

**"İlin ən yaxşı jurnalisti"** adı (1996)

**"Kamil sənətkar"** diplomu (1999)

**"Həsən bəy Zərdabi"** diplomu (2003)

**"Əməkdar jurnalist"** fəxri adı (2005)

**"Heydər Əliyev fenomeni"** publisistika müsabiqəsinin qalibi (2009)

Fəaliyyəti
----------

9 kitabın müəllifi, bir çox kitabların tərtibçisi və redaktorudur. Sözlərinə yazılmış mahnılar Bakı, Təbriz, Tehran və İstanbulda dövlət radiolarının qızıl fonduna qəbul edilib. Təxminən 15 dəfə jurnalist kimi İran, İraq, Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı, Rusiya, Şimali Kipr və başqa ölkələrdə "Xalq qəzeti"ni təmsil edib.

İstinadlar
----------
**Hüseynov Rəşid Məmməd oğlu (Rəşid Faxralı)** — şair, jurnalist, ehtiyatda olan mayor, II qrup Qarabağ müharibəsi əlili.

Həyatı
------

Rəşid Faxralı 21 yanvar 1954-cü ildə Gürcüstan SSR-nin Bolnisi rayonunun Faxralı kəndində anadan olub. 1975-ci ildə APİ-nin riyaziyyat fakültəsini, 1992-ci ildə isə BDU-nun jurnalistika fakültəsini bitirib. 1992-ci ildən həqiqi hərbi xidmətdə olub, Qarabağ döyüşlərində hərbi jurnalist kimi iştirak edib. 2008-ci ildə həcc ziyarətində olub.

25 kitabın, 4 sənədli filmin müəllifidir.

"Qızıl qələm", "Məmməd Araz" və "Həsən bəy Zərdabi" mükafatlarının laureatıdır.

Kitablari
---------

* Gözümdə hönkürür bir dəli sevda.
* Zaman, biz və kişiliyimiz.
* Qürbət ağrısı.
* Könlüm cənnət qapısıdır.
* Ömrün üfüqləri.
* Tonqal yerində çiçək.
* Ziyarətin hikməti.
* Müharibə nə vaxt qurtaracaq.
* Diqqət, diqqət.
* Örmeşendən Berlinədək.
* Oğuz eli Faxralı.
* Goranboy əməliyyatı.
* Seçilmiş əsərləri (3 cilddə)

Xarici keçidlər
---------------

 [*ölü keçid*]
 Arxivləşdirilib 2013-11-03 at the Wayback Machine
**Kür daşqını** — 2010-cu ilin may ayında Azərbaycan Aran zonasını əhatə edən genişmiqyaslı daşqın. Salyan, Sabirabad, Saatlı, Hacıqabul, Şirvan, İmişli, Kürdəmir rayonlarının çay sahili boyu ərazilər suyun altında qalmışdır. Ölkənin şərq hissəsində Şirvan ərazisində Kür seli çay səddini dağıtmış və Bayramlı qəsəbəsini basmışdır. Xoşbəxtlikdən insan itkisi qeydə alınmamışdır.

Dəymiş zərər
------------

50 min hektara yaxın ərazini su basmış və 20 mindən çox ev suyun altında qalmışdır. 300-dən çox ev tamamən dağılmışdır. 10 min hektarlarla əkin sahələrini və otlaqları su basması ilə təsərrüfata böyük zərər dəymişdir. 10 minlərlə insan isə öz ev-eşiklərini tərk edərək çadırlara yerləşdirilmişdi.

Nəticələrin aradan qaldırılması
-------------------------------

Nəticələrin aradan qaldılırılması məqsədi ilə güç strukturları bura cəlb edilmişdir. Kürə daxil olan suyun həcmini azaltmaq məqsədi ilə Araz çayı tarixi məcrasına buraxılmışdır. Nəticələrin qismən aradan qaldırılmasına aylar tələb olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Kür daşqını, Azərbaycan Fövqəladə Hallar Nazirliyi". 2020-01-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-08-18.
**Vimeo** — 2004-cü ildə bir qrup tərəfindən qurulan video paylaşma platforması. Vimeo istifadəçilərin rəqib saytlarda tapılmayan yüksək dərəcədə fərdiləşdirmə ilə videolarını yükləməsinə və tanıtmasına imkan verən optimallaşdırılmış bir onlayn video yayım saytıdır. Vimeo, özünəməxsus xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq genişmiqyaslı məzmun yaradıcılarını cəlb etmişdir. Yüksək səviyyəli video və səs keyfiyyətinə diqqət yetirdiyi üçün sayt sənədli və animatorlardan tutmuş portfellərini nümayiş etdirmək istəyən kinorejissorlara və qrafika dizaynerlərinə qədər hər kəsin evinə çevrildi.

Tarixi
------

Vimeo 2004-cü ildə bir qrup rejissorla birlikdə Zek Kleyn və Ceyk Lodvik tərəfindən yaradılmışdır. Onların fikrincə, sayt insanlara yaradıcı layihələr və həyat hekayələrini paylaşmağa kömək etməlidir. Xidmətin adı "video" və "mən" sözləri üzərində qurulmuş tamaşa, həmçinin "film" sözünün anaqramıdır.

2007-ci ilin oktyabrında Vimeo HD (1280×720) dəstəyi verən ilk video hostinq xidməti oldu. Hazırda xidmət 4K (4096×2160 formatı) daxil olmaqla daha böyük təsvir ölçüsünü də dəstəkləyir.

2017-ci ildən Vimeo-nun 25 milyondan çox qeydiyyatdan keçmiş istifadəçisi və 170 milyon izləyicisi var.

Qiymətlər
---------

Başladıqdan dərhal sonra Vimeo həftədə 20 meqabayt disk sahəsi ilə məhdudlaşan pulsuz hesablar təqdim etdi. Bu hədd 2006-cı ildə 30-a, 2007-ci ilin yanvarında 250-yə və 2007-ci ilin oktyabrında indiki 500 meqabayt səviyyəsinə yüksəldilib.

Həmçinin bax
------------

* YouTube
* Google

İstinadlar
----------

1. ↑  Alexa Internet (ing.). 1996.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook (ing.) · Linkedin (ing.) · Twitter (ing.) |
| Foto, video və audio | Instagram (ing.) · Vimeo (ing.) |
| Normativ yoxlama | LCCN: no2014092853 · VIAF: 309849006 · WorldCat VIAF: 309849006 |
**Reaumuria alternifolia** (*lat.* Reaumuria alternifolia) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin yulğunkimilər fəsiləsinin keçiağacı cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması
---------------

Cənubi Zaqafqaziyada yayılmışdır. Qafqazda, Şərqi və Mərkəzi Asiyada bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 30-50 sm-ə çatan kol bitkisidir. Budaqları çılpaq, göyümtül, ağdır. Yarpaqları növbəli, sadə, ellipsvaridən lansetvariyədək, uzunluğu 1,0-2,5 sm, eni 3-7 mm olub, bütöv, ucu bizdir. Çiçək qrupu qısa buğumlarda və ya uc budaqlarda yerləşir. Kasacığı dərin, uzunluğu 3-6 mm, eni 2,5-3,5 mm, enli, yumurtavari, ucu biz, bir az dişlidir, kənarları pərlidir. Ləçəkləri sərbəst, uzunluğu 9-13 mm, eni 3-4 (5) mm, enli-ellipsvari, əyri, bir tərəfdən kəsikli, çıxıntıları az miqdarda dalğalıdır. Erkəkcikləri 5 dəstəyə yığılmış, saplaqların uzunluğu 5-7 mm, bir az enəlmişdir, uzunsov tozluqların uzunluğu 1 mm-dir. Yumurtalığı şarşəkilli, uzunluğu 3-4 mm, eni 0,3-3,5 mm-dir. Toxumları çox miqdarda, sıx tükcüklü, yumşaq, ağımtıl- qonur tükcüklü, uzunsov, uzunluğu 34 mm-dir. May ayından avqustadək çiçəkləyir, meyvələri sentyabr- oktyabr aylarında yetişir.

Ekologiyası
-----------

Gilli yamaclarda, yüngül (qumlu), orta (gillicəli) və ağır (gilli), PH turşulu, neytral, əsas (qələvili) və şoran torpaqlarda, yarımkölgədə və ya kölgəsiz ərazilərdə bitir. Nəmişli torpağa üstünlük verir.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Xocalıda, Qubada. Şəkidə, Kür- Araz ovalıqında, Alazan Əyricay vadisində təbii halda yayılmışdır.

İstifadəsi
----------

Yaşıllaşdırmada, dərinin qaşınmasına səbəb olan xəstəliklərin müalicəsində istifadə edilir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q10881420
* APDB: 154013
* EPPO: REAHY
* FoC: 200014293
* GBIF: 5535211
* iNaturalist: 867956
* IPNI: 827986-1
* NCBI: 1518156
* PfaF: Reaumuria hypericoides
* Plant List: tro-31100033
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:827986-1
* Tropicos: 31100033
* WFO: wfo-0001142035

 |
**Turxan Zeynal oğlu Gəncəyi** (20 mart 1925-2005) — ədəbiyyatşünas.

Həyatı
------

Turxan Zeynal oğlu Gəncəyi 1925-ci il mart ayının 20-də Təbrizdə dünyaya gəlmişdir. Orta məktəbi bitirdikdən sonra on doqquz yaşında təhsilini davam etdirmək üçün İstanbula gedərək oradakı Universitetin türk və fars dilləri bölümünü bitirmişdir. Alim pedaqoji fəaliyyətə görkəmli şərqşünas Bombaçinin dəvətilə İtaliyanın Neapol Universitetinin Şərqşünaslıq İnstitutunda başlayıb. T.Gəncəyi bir sıra ölkələrdə – İtaliyada (1949- 1953, 1956-1959), Almaniyada (1953-1956), İngiltərədə (1956- 1969) elmi və pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olub. 1969- 1970-ci illərdə bir neçə aylığa İrana qayıtmış, sonradan yenə İngiltərəyə getmiş, ömrünün sonuna qədər bu ölkənin universitetlərində fəaliyyət göstərmişdir. Alim 16 aprel 2005-ci ildə Londonda vəfat etmişdir.

Turxan Gəncəyi gənc yaşlarından geniş erudisiyası və istedadı ilə çalışdığı bütün elmi müəssisələrdə diqqət mərkəzində olmuşdur. O, bir çox Avropa dillərini gözəl bilir və əsərlərinin əksəriyyətini də bu dillərdə yazırdı. Mübaliğəsiz deyə bilərik ki, Lütfi Zadə dəqiq elmlər sahəsində Azərbaycanı bütün dünyada necə şöhrətləndirmişsə, T.Gəncəyi də filologiya, türkologiya sahəsində yetişmiş genişmiqyaslı bir alim kimi Vətənimizin başını uca etmişdir.

Ötən əsrin 87-ci ilində "Sovetskaya türkologiya" jurnalında Turxan Gəncəyi əsərlərinin icmalını verən rus alimi A.M.Şerbakın dediyi kimi, alimin elmi maraqları əski özbək (cığatay), əski türk (osmanlı), əski Azərbaycan və fars-tacik ədəbiyyatını əhatə edirdi.

Gəncəyinin ilk işlərindən biri Əlişir Nəvainin "Mühakimətül-lüğəteyn" əsərinin farscaya tərcüməsidir. Bunun ardınca o, Azərbaycan şairi, farsca divan və məsnəvi müəllifi Təsir Təbrizinin (1655-1717) türkcə şeirləri haqqında məqalə yazmışdır.

Şah İsmayıl Xətai divanının elmi-tənqidi mətnini Turxan bəy 1959-cu ildə tərtib edib. T.Gəncəyinin ən iri həcmli işlərindən biri XIV əsrdə yaşamış şair Xarəzminin "Məhəbbətnamə" əsərinin nəşridir.

Elxanilər dövrünün (XIII-XIV əsrlər) fars poeziyasında türk və monqol sözlərindən bəhs edən bir məqaləsində T.Gəncəyi göstərir ki, artıq Samanilər dövründə fars şairlərinin dilində (məsələn, Rudəkidə) türk dillərindən götürülmüş sözlərə rast gəlmək olur.

T.Gəncəyi məqalələrindən birini 1533-cü ildə Təbrizdə dünyaya gəlmiş görkəmli Azərbaycan şairi, alimi və rəssamı Sadiq bəy Sadiqinin şeirlərinə həsr edib.

T.Gəncəyi 2005-ci ildə vəfat etmişdir.

İstinadlar
----------
Formal olaraq,Britaniyanın Şimali Amerika aktı kimi tanınan Kvebek aktı(1774),əyalətdə idarəetmə prosedurlarını müəyyənləşdirən Böyük Britaniya Parlamentinin aktı idi.Aktın əsas komponentləri bunlar idi: 

* Protestant inama istinad sədaqət andından çıxarılırdı;
* Katolik məzhəbinin azad praktikasına icazə verilirdi;
* İngilis ümumi qanununa müvafiq olaraq,xüsusi hüquq məsələləri üzrə fransız mülki hüququnun istifadəsi bərpa edildi;
* İnzibati müraciətlər,məhkəmə proseduru və cinayət təqibi daxil olmaqla,ictimai hüquq məsələləri üzrə ingilis ümumi hüququ təsdiqləndi;
* Katolik kilsəsinin desyatinləri tətbiq etmək hüququnu bərpa etdi.

Bu aktın 13 koloniyadakı kimi Kvebekin özündə də,genişmiqyaslı təsirləri vardı.Kvebekdə britaniya və cənubdan olan mühacirlər onun siyasi azadlığın aradan qaldırılması kimi gördükləri müddəalarına qarşı etiraz etdilər.Bu akt 13 koloniyada qəbul olunmuş 5 akta oxşar olan bir akt idi(5+1).Bunlar hamısı Britaniya Parlamentinin iclaslarında qəbul edilmişdi.Amerikalılar Kvebek aktını Katolik məzhəbinin yaradılması kimi şərh edirdilər.Amerikalılar Fransız-hindu müharibəsi zamanı ağır şəkildə mübarizə aparmışdılar və hazırda onlara bu aktda verilən müddəaları özlərinə təhqir kimi görürdülər.Yeddi illik müharibədən sonra sülh 1763-cü il Paris müqaviləsi ilə reallaşdı.Müqavilənin şərtlərinə görə,Fransa dəyərli bildiyi şəkər istehsalı olan Qvadelupa və Martinikanı saxlamaq əvəzini istəyərək,Yeni Fransanı güzəşt etdi.Britaniyaya Yeni Fransa az qiymətli hesab olunurdu.O zaman onun tək kommersiya məhsulu qunduz dərisi idi.Fransa tərəfindən Kanada adlandırılan Müqəddəs Lavrenti çayı ərazisi sonradan ingilislər tərəfindən Kvebek adlandırıldı.1774-cü il aktında Katolik dininin istifadəsinə icazə verilməsi ilk dəfə olaraq Fransız kanadalıların öz etiqadlarından imtina etmədən əyalət hakimiyyətində hüquqi cəhətdən iştirakına imkan verdi.Dayandırılmış desyatinlərin yığımını bərpa etdi və əyalətə qayıtmaq üçün yezuit keşişlərə icazə verdi.Akt həmçinin,əyalət hökumətinin hüquqlarını müəyyən etdi.Qubernator kral tərəfindən təyin olunurdu.O,qanunvericilik Şurasının köməyilə idarəçilik edirdi.Seçilmiş parlament Assambleyası üçün isə müddəalar yox idi.Torpaq bölgüsündə isə idarəedici vasitə kimi senyorial sistem bərpa edildi.Bu fransızların əyaləti idarə etdiyi sistem idi.Bu akt vətənpərvərləri qəzəbləndirdi və onlar tərəfindən bu akt dözülməz aktlardan biri adlandırıldı və amerikan inqilabının gəlməsinə də öz töhfəsini verdi.Kvebek aktı həmçini Kvebekin ənənəvi sərhədlərindən heç vaxt kənarda həyata keçirilmirdi.13 koloniyada isı mahiyyət ondan ibarəət idi ki,o vətənpərvərləri qəzəbləndirir və tacı dəstəkləyənləri təşvişə salırdı.
**Projektor əməliyyatı** — Mukti-baxinidəki banqladeşlilərin üsyan ordusuna, Pakistanın Silahlı Qüvvələrinin gözlənilməz hücümün kod adıdır. Döyüşlər, Pakistan ordusunun əsgərlərinin əyalətin dinc əhaliyə qarşı amansız zülmü ilə seçilirdi.

Hadisələrin gedişatı
--------------------

25 mart 1971-ci ilin gecəsində Pakistan ordusunun genişmiqyaslı hücümü başladı. Əməliyyatı başlamaq ideyası bir neçə generala məxsus idi, onlar bu qərarla Şərqi Pakistandakı kütləvi nümayişlərə (hansılarki 21 fevral 1971-ci ildən bitmək bilmirdi) son qoymaq istəyirdilər. Bu hərbi aksiya ilk öncə əyalətin sülh camaatına qarşı yönəlmişdi, onun məqsədi imkan daxilində böyük sayda üsyançıları məhv etməkdir, bu digər sağ qalanları qorxutmaq üçün edilirdi.

Əməliyyatın planı 1971-ci ilin mart ayında qeneral-mayor Hadim Hüseyn Reza və Rao Fərman Əli tərəfindən tərtib olunmuşdur. Yuxarı vəzifəli Pakistan zabitləri (əyalətin qubernatoru Səhəbzadə Yaqub-Xan və vitse-qubernator Səid Məhəmməd Əhsən) Şərqi Pakistandakı qırğında iştirak etməkdən imtina etdilər və öz vəzifələrindən çıxarırdılar. Onların əvəzinə Pakistan prezidenti Yaxyan Xan qeneral-leytenant Tikku Xanı Şərqi Pakistan əyalətinin qubernatoru təyin etdi.

Pakistan generallığı qeydə aldıki, benqal zabitləri və hərbiləşmiş hissələrin əsgərləri çox gümanki, əməliyyatın əvvəlində üsyan qaldıracaqlar. Bunun nəticəsini zəiflətmək üçün prezident Yəhya Xanın ziyarəti zaman bütün silahlı benqal formalaşmaların silahsızlaşması təklif olundu,bura polislər də daxil idi. Bu plana əsasən yerli polisin minlərcə silahsızlaşmış işçiləri Dəkkada Pakistan ordu hissələri tərəfindən güllələnməli idi. Lakin qeneral Həmid nizami benqal ordu hissələrin ləngiməsiz ləğv edilməsinə qarşı idi, amma banqladeşli atıcıların, polisin və digər hərbiləşmiş formalaşmaların silahsızlaşmasına dəstək oldu. 25 martın birinci hissəsində bir neçə qeneral əsas hərbi qarnizonları helikopterlə ziyarət etdilər və şəxsən ordakı komandirlərə hücüm planları haqqında məlumat verdilər. Qeneral Mittxa öz üzərinə xüsusi təyinatlı Pakistan qrupun komandalığını götürdü. Xüsusi təyinatlılar Mucibur Rəhmanın həbs edilməsində böyük rol oynadılar.

Əməliyyat ekstremal məxfilik vəziyyətində idi. Bu plan haqda xidməti ehtiyac baxımından əvvəlcədən kiçik zabitlər məlumatlandırılmışdılar. Bir neçə benqal zabiti Qərbi Pakistandan olan yoldaşlarının brifinqlərinə şübhə ilə yanaşmağa başladılar. Vaxt göstərdi ki, benqal zabitlərindən bir neçəsi şübhələnib, və üsyana "Projektor" əməliyyatı başlayandan sonra dərhal başlayıblar.

İstinad
-------

1. ↑  *Ganguly, Sumit.* Conflict Unending: India-Pakistan Tensions Since 1947. Columbia University Press. 2002. səh. 60. ISBN 978-0-231-12369-3.
2. ↑  *Abu Md. Delwar Hossain,* Operation Searchlight // in Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal (ed.), Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh (Second), Asiatic Society of Bangladesh, 2012, 2021-10-05 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 2017-11-20
3. ↑  Pakistan Defence Journal, 1977, Vol. 2, pp. 2–3
**İran keçiağacı** (*lat.* Reaumuria persica) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin yulğunkimilər fəsiləsinin keçiağacı cinsinə aid bitki növü.

Ümumi yayılması
---------------

Azərbaycanın, Orta Asiya və İranda təbii аrеаlı vаrdır.

Azərbaycanda yаyılmаsı
----------------------

Naxçıvan MR-də və Xızı rayonunda (Altı-ağacda) təbii hаldа yаyılmışdır.

Stаtusu
-------

Azərbaycanın nadir bitkisidir. NT.

Bitdiyi yеr
-----------

Аşаğı dаğ zоlаğındа quru, gilli və dаşlıq, bəzən şoran yаmаclаrdа, dəniz sahilində rast gəlinir.

Təbii еhtiyyаtı
---------------

Azərbaycanda arealı geniş deyildir.

Bioloji xüsusiyyətləri
----------------------

Təbiətdə hündürlüyü 15-30 sm-ə qədər olan yаrım kоldur. Gövdəsi оduncаqlı bünövrəsindən çıхır. Gövdə düzdür, sıх yаrpаqlı və budаqlı dеyil, Yаrpаqlаrı ətli, silindrik, оturаq, uzunluğu 1 sm-ədək, еni təхminən 1 mm-dir. Yаrpаqlаrın qоltuqlаrındа qısа budаqlаrı оturаq yаrpаqlаrın dəstələri ilə yеrləşir. Çiçək аltlıqlаrı çохcərgəli, kirəmitvаri, yuхаrı hissəsi хətvаrı,bizvаrı, ucu biz, аşаğı hissəsi еnli, kаsаcığа möhkəm bitişmişdir. Kаsаcığı ətli, dərin qаnаdlı, uzunluğu 6-8 mm-dir. Ləçəkləri аçıqçəhrаyı və yа qırmızı, uzunluğu təхminən 1 sm, еni 3 mm, kаsаcıqdаn bir аz аrtıq, iki uzunsоv, хırdа dişli, uzunluğu 3-4 mm оlаn çıхıntılıdır. Еrkəkcikləri çохdur, sаplаqlаrlа 5 dəstəyə yığılmışdır. Yumurtаlığı еllipsvаrı, uzunluğu 4 mm-dir. Sütuncuqlаrı 5 ədəddir. Qutucuğu yumurtаvаrı və yа uzunsоv,lаnsеtvаrı, 3 dəfə kаsаcıqdаn uzundur. Tохumlаrı yumru, qоnur, uzun tükcüklərlə sıх örtülmüşdür. İyun, iyul аylаrındа çiçəkləyir, sentyabr, oktyabr аylаrındа mеyvə vеrir.

Çохаlmаsı
---------

Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişməsi səbəbləri
-------------------------------------

Bаşlıcа оlаrаq insаn fəаliyyətidir.

Bеcərilməsi
-----------

Mədəni şəraitdə Nəbatat bağlarında becərilir.

Qəbul еdilmiş qоrumа tədbirləri
-------------------------------

Xüsusi mühafizə tədbiri görülməmişdir.

Zəruri qоrumа tədbirləri
------------------------

Azərbaycanın "Qırmızı Kitab"ına daxil edilməsi zəruridir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q18112612
* GBIF: 5535245
* iNaturalist: 928565
* IPNI: 828010-1
* NCBI: 1518160
* Plant List: tro-31100042
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:828010-1
* Tropicos: 31100042
* WFO: wfo-0001142042

 |
**Tamarix smyrnensis** (*lat.* Tamarix smyrnensis) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinin yulğunkimilər fəsiləsinin yulğun cinsinə aid bitki növü. Azərbaycan florasında bu cins 7 növlə təmsil olunmuşdur, onlardan 5-i dərman bitkisidir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 2.5–3 (bəzən 6) m çatan kol və ya kiçik ağacdır. Gövdəsinin qabığı qırmızı-mixəyi, birillik budaqları isə qonur-köhrən rəngdədir. Yarpaqlarının uzunluğu 1–5 mm, eni 1mm qədər, xətti-lansetvari və lansetvaridir. Çiçəklərinin ləçəkləri ağ, açıq çəhrayı və ya əlvan çəhrayı rəngdə, yumurtavari elliptik formalıdır. Uzunluğu 1–8 sm, eni 3–7 mm olan salxımlar əmələ gətirirlər. Salxımlar tək və dəstə şəklində 2 sm qədər olan çiçək saplaqları üzərində yerləşir. Qutucuğunun uzunluğu 4–6 mm, eni 2 mm-dir, hər birində orta hesabla 25–27 xırda toxum vardır. Aprel-iyun aylarında çiçəkləyir və meyvə verir.

Mənşəyi və yayılması
--------------------

Hohenaker yulqunu qafqaz coğrafi tipinin qafqaz sinfinin qafqaz qrupuna aiddir. İran, Rusiya, Orta Asiya və Qafqazda yayılmışdır. Azərbaycanda hohenaker yulqunu Böyük Qafqazın Quba massivi, Kiçik Qafqazın mərkəzi və cənub rayonları, Samur-Dəvəçi, Kür-Araz ovalıqları, Kür və Naxçıvan düzənliyi, Naxçıvanın dağlıq hissəsi, Bozqır yaylası, Alazan-Əyriçay vadisi və Abşeronda əsasən aranda, bəzi hallarda orta dağ qurşağına kimi (dəniz səviyyəsindən 1800 m qədər) bitir.

Ekoloji qrup və bitdiyi yerlər
------------------------------

Halomezokserofitdir, səhra vəsahilyanı bitkilik tiplərində rast gəlir. Çay vadiləri, qumluqlar, çaqıl daşları, şoran, qilli düzənliklərdə seyrək və qrup şəklində bitir.

Kimyəvi tərkibi
---------------

Flavonoid və aşı maddələrlə zəngindir.

Təsiri və tətbiqi
-----------------

Xalq təbabətində tətbiq edilir. Əsasən sarılıq, revmatizm, dalaq, sifilis, sonsuzluq xəstəlikləri, qanaxmalar zamanı istifadə olunur. Büzüşdürücü təsirə malikdir.

İstifadə olunan hissələri
-------------------------

Müalıcə məqsədi ilə bitkinin çiçəkləri, meyvələri, budaqları və qabığı istifadə edilir.

İstifadə formaları
------------------

Cövhər və dəmləmə.

Digər faydalı xüsusiyyətləri və istifadəsi
------------------------------------------

Dekorativ, aşı maddəli, və bal verən bitkidir.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q2391288
* Wikispecies: Tamarix smyrnensis
* EPPO: TAASM
* EUNIS: 184692
* GBIF: 3613027
* GRIN: 101832
* iNaturalist: 493107
* IPNI: 828217-1
* IUCN: 79928441
* NCBI: 189805
* Plant List: kew-2521247
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:828217-1
* Tropicos: 31100077
* WFO: wfo-0000459435

 |
**Rusiyada** — Rusiya mediasının böyük bir hissəsinin Ukraynanı müstəqil dövlət kimi tanımamaq və hərfindən yayınmaq üçün ardıcıl siyasəti nəticəsində formalaşmış ümumi memedir ""Ukraynada" ifadəsini "ərazidə" mənasında "Ukraynada" əvəz etməklə. Bu cür qaçınma təcrübəsi Rus Vikipediyasında müvafiq normanın tanınması və hətta digər dövlətlərə ("Polşada", "Belarusda", "Rumıniyada" və s.).

Müvafiq olaraq, Ukrayna media məkanında "Rusiyada" birləşməsindən "əksinə sübut" kimi və didaktik təcrübələr naminə fəal şəkildə istifadə olunmağa başladı.

Memin tarixindən
----------------

"Rusiyada" memdən istifadəyə yönəlmiş ilk tədbirlərdən biri 2014-cü il martın 7-də "Avropa Plus" radiostansiyasının və onun aparıcısı Yuliya Burkovskaya:

"Rus qardaşlarımızın diqqətini qrammatika qaydalarına cəlb etmək üçün martın 7-dən etibarən informasiya-əyləncəli verilişlərin efirində "Rusiyada" deyil, "Rusiyada" ifadəsini işlədirik. Bir çox rusiyalı həmkarlarımız "Ukrayna" sözü ilə "in" ön sözünün işlədilməsində fundamental fərq görmədiklərindən və "Ukraynada" ifadəsinin müəyyən edilmiş ərazi üçün qrammatik cəhətdən düzgün ifadə olduğuna əmin olduqlarından, biz bu sözdən istifadə etmək qərarına gəldik. Rusiya Federasiyasının müəyyən edilmiş ərazisi üçün "Rusiyada" ifadəsi.

Araşdırma
---------

Mövzu dəfələrlə həm dilçilərin, həm də sosial psixoloqların elmi tədqiqat obyektinə çevrilmişdir. Digərləri arasında (ixtisaslaşdırılmış nəşrlərdə) T. M. Andreevanın (Kiyev Taras Şevçenko Milli Universiteti) "FB şərhlərinin nominativ vasitələri sistemində "Rusiya" adının dəyişdirilməsi", "Bir daha haqqında "Ukraynada", "Ukraynada" söz formalarının işlədilməsinin düzgünlüyü" I. V. Maqrytska və R. A. Xoma (Volodimyr Şərqi Ukrayna Milli Universiteti Dalya və İvano- Frankivsk Milli Neft və Qaz Texniki Universiteti) (biblioqrafiya aşağıda mənbə bölməsində yerləşdirilmişdir).

Qeydlər
-------

1. ↑  [https: //www.obozrevatel.com/ ukr/society/15784-ukrainska-evropa-plyus-pochala-govoriti-na-rosii.htm Ukraynalı "Avropa Plus" "Rusiyada" danışmağa başladı]. com/ [https ://web.archive.org/web/20170922105636/ Arxivləşdirilib] 2017-09-22 at the Wayback Machine 03/07/2014.

Bax həm də
----------

* Dil norması

Mənbələr
--------

* "Rusiyada" əvəzinə "Rusiyada" ifadəsini işlədirik [https ://web.archive.org/web/20220328080547/ Arxivləşdirilib] 2022-03-28 at the Wayback Machine[Positional parameters ignored].  Arxivləşdirilib 2017-06-28 at the Wayback Machine 21 mart 2014-cü il.
* Ukrayna sensasiyaları. Rusiyada. Ukrayna Sensasiyaları  kanal 1+1-in jurnalist araşdırması layihəsidir.
* Maqrıtska I. V. R. A. Xoma. Bir daha "Ukraynada", "Ukraynada" söz formalarından istifadənin düzgünlüyü haqqında // Prykarpatskyi visnyk NTSh. Slovo. — 2015. — No 2. — S. 130—135.
* Andreeva T. M. FB nominativ sistemində "Rusiya" adının dəyişdirilməsi - şərhlər - 169vi28-03.pdf Arxivləşdirilib 2022-01-20 at the Wayback Machine. Elm və təhsil yeni ölçü. Humanitar və Sosial Elmlər, VI(28), I.: 169, iyun 2018.
**Əli Vəli oğlu Əlizadə**(1 yanvar 1940, Nüvədi, Meğri rayonu) — Şair, publisist, 2006-cı ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (2004)

Həyatı
------

Əli Vəlioğlu 1940-cı ilin yanvarın 1-də Qərbi Azərbaycanın Meğri rayonunun Nüvədi kəndində anadan olmuşdur. Yeddiilliyi Nüvədi kəndində, 1958-ci ildə orta məktəbi qonşuluqda olan Aldərə kəndində bitirmişdir. 1958-1961-ci illərdə əmək fəaliyyətinə kolxozda məşğul olmuşdur. 1961-1964-cü illərdə ordu sıralarında xidmət etdikdən sonra 1968-ci ilədək yenidən Nüvədi kənd kolxozunda işləmişdir. 1965-1975-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində qiyabi təhsil aldıqdan sonra 1968-1989-cu illərdə Nüvədi kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyatını tədris edib.

Fəaliyyəti
----------

1989-cu ildə qaçqınlıq dönəmində Bakıya köçən Vəlioğlu Azərbaycan Qaçqınlar Cəmiyyətində bir il işlədikdən sonra 1991-1992-ci illərdə "*Hikmət*", "*20 Yanvar*" qəzetlərində böyük müxbir kimi jurnalistlik fəaliyyətinə başlayıb. 1993-cü ildə "*Türk dünyası*" jurnalında redaktor müavini, "*Kefli İsgəndər*" satirik qəzetində baş redaktorun müavini, həm də rəssam kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1993-cü ildən Bakının 151 saylı orta məktəbində müəllim vəzifəsində işləyən şair 2004-cü ildən Azad Azərbaycan cəmiyyətinin üzvüdür. Ədəbi fəaliyyətə 1965-ci ildən başlayan Əli Vəlioğlunun 1970-ci ildə "Kommunist" qəzetində ilk miniatürləri, 1983-cü ildə "Ədəbi Ermənistan" almanaxında şeirləri, "Didərginlər" kitabında publisist məqalələri dərc olunmuşdur. 

### Əsərləri

* "*Mənim da ulduzum*" (1985)
* "*Mənim dünyam*" (1993)
* "*Qəzəllər*"
* "*Halal çörək*" (povest, 1997)
* "*Bu minvalla dünya belə qalammaz*" (şeirlər, hekayələr, 1997)
* "*Mənim mənalı dünyam*" (hikmətli deyimlər, 2001)
* "*Vətən boyda dərd göyərtdim, qəm yedim*" (şeirlər, 2004)
* "*Ağıl dəryasından incilər*" (2008)
* "*Ömrümüzə işıq düşür*" (albom, 2000)
* "*Nüvədi və nüvədililərin tayfa şəcərəsi*" (2009)

Mükafatları
-----------

Jurnalistlik fəaliyyətinə görə 2004-cü ildə "*Həsən bəy Zərdabi*", 2006-cı ildə isə "*Qızıl qələm*" media nükafatına layiq görülmüşdür.

Xarici keçidlər
---------------

* NÜVƏDİ--KƏNDİM, BAKI--ŞƏHƏRİM... Arxivləşdirilib 2018-08-12 at the Wayback Machine
* Yazıçı Əli Vəlioğlu altmışı haqlayan həmkarı Əlabbasdan yazır:"Altmışıncı axırıncı aşırım deyil"

Həmçinin bax
------------

* Əli Vəliyev
* Firuzə Məmmədli

İstinadlar
----------

1. ↑  "Mirzəhüseyn segahı - Əli Vəlioğlu". 5 January 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-06-10.
2. ↑  "Səmimi fikirlərin ləyaqətli müəllifi". Archived from the original on 2019-06-11. İstifadə tarixi: 2019-06-10.

Ədəbiyyat
---------

* Teymur Əhmədov. Azərbaycan yazıçıları (XX-XXI yüzillikdə) ensiklopedik məlumat kitabı; "Nurlar", Bakı - 2011
**Nadir Mirzə Qacar** — Qacar şahzadəsi, qədim Azərbaycan xörəklərinin reseptini toplayan. Məhəmmədqulu mirzə Qovanlı-Qacar nəvəsi

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının M.Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutu Tehranın Parlament Kitabxanasından Qacar şahzadəsi Nadir Mirzə Qacarın kulinariyaya dair "Nəvadir əl-əmsal" əsərinin əlyazmasının surətini əldə edib. Əsərdə Azərbaycanın bir sıra unudulmuş qədim xörəklərinin resepti verilib.

Kitabları
---------

* "Karnamə" - aşpazlıq mövzuda farsdilində
* "Nəvadirül-əmsal" - ərəb atalar sözləri və zərbi-məsəlləri haqqında ərəb dilində
* "Təşrihül-insan" anatomiya elmi üzrə ərəb dilində
* "Tarixü coğrafiyi-darüssəltəneyi-Təbriz be-zəmimeyi-şərhi-hali-büzürgan", və ya sadəcə "Tarixi-Təbriz" 1884

Kitabı
------

AMEA Əlyazmalar İnstitutunun əməkdaşı Hacı Rauf Şeyxzamanlı "Nadir Mirzə Qacar. Karnamə" adlı kitabı fars dilindən tərcümə edib və həmin tərcümə "Elm və təhsil" nəşriyyatında çap edilib. Kitabda müəllif – Qacar şahzadəsi Nadir Mirzə 260-dan artıq qədim Azərbaycan xörəyinin reseptini toplayaraq sadə bir dildə oxuculara təqdim etmişdir. Əsərdə klassik şairlərin yaradıcılığından çoxlu nümunələr gətirilib. Yeni nəşr milli xörəklərimizi mənimsəmək istəyənlərə, mədəniyyətimizin qədimliyini inkar edənlərə tutarlı cavabdır. Kitabın məsləhətçi və ön söz müəllifi Milli Kulinariya Mərkəzinin direktoru, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, professor Tahir Əmiraslanov, tərcümənin redaktoru isə Arif Ramazanovdur.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Qacar şahzadələrinin yeni əsərləri aşkarlanıb". 2013-04-14 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-17.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2023-08-04 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2020-11-30.
3. ↑  ""Nadir Mirzə Qacar. Karnamə" adlı kitab nəşr olunub". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-08-17.
**Otaru Musiqi Qutusu Muzeyi** (小樽オルゴール堂, *Otaru Oruqoru-do*?) – Yaponiyanın Hokkaydo prefekturasının Otaru şəhərində yerləşən musiqi muzeyi. Muzey musiqi qutularına həsr olunmuşdur.

Tarixi
------

Oruqoru XIX əsrdə Yaponiyada populyar olmuş musiqi qutusu növü olmuşdur. Xüsusilə, Otaru şəhərinə hazırladığı musiqi qutularına görə tanınmış və "Yaponiyanın musiqi qutusu paytaxtı" adlandırılmışdır. Hazırda isə bu musiqi qutuları Yaponiyaya gələn turistlərə suvenir kimi satılır.

Muzey 1967-ci ildə Yaponiyanın ən böyük musiqi qutusu istehsalçılarından biri olan *"Orgel-Doh"* şirkəti tərəfindən yaradılmışdır və Otaru şəhərində yerləşir. Muzey binası 1912-ci ildə tikilmişdir və varlı bir düyü taciri tərəfindən anbar kimi istifadə olunmuş üçmərtəbəli kərpic tikilidir. Bina 1989-cu ildə tarixi bina statusu almışdır.

Xüsusiyyətlər
-------------

Otaru Buxar Saatı.
Muzeydə minlərlə musiqi qutusunun satışının təşkil olunması ilə yanaşı, Avropaya aid antik əşyalar, avtomat-mexanizmlər və musiqi qutularının tarixini əks etdirən dioramalardan ibarət olan kiçik sərgi fəaliyyət göstərir. Muzeydə sərgilənən musiqi qutuları müxtəlif formalardadır: qar kürəsi, şahzadə qız, ayı kuklası, zodiak heyvanları, çarx, suşi və s. formasında olan musiqi qutuları ilə yanaşı burada rokoko üslubunda olan piano formasında antimon sandıqlar da sərgilənir. Muzeydə müxtəlif mahnıların musiqi qutusu üslubunda versiyalarının CD-ləri saxlanılır. Muzeyin kolleksiyasına 5000 müxtəlif növdən olan təxminən 80.000 musiqi qutusu daxildir.

Muzeyin ikinci mərtəbəsi *"Orpheus"* və *"Reuge"* kimi brendlərə aid olan tarixi və təmtəraqlı musiqi qutularına, eləcə də, əl işi olan yerli musiqi qutularına həsr olunmuşdur. Üçüncü mərtəbədə "Arzuların səsi" adlı nostolgiya çardağı yerləşir. Burada Studio Ghibli və Monchhichi personajlarına həsr olunmuş musiqi qutuları sərgilənir. Burada ziyarətçilər öz istədikləri tərzdə musiqi qutularını yarada bilərlər.

### Otaru Buxar Saatı

Muzey binasında dünyanın ən böyük buxar saatı olan Otaru Buxar Saatı yerləşir. Bu saat dünyadakı ilk buxar saatının müəllifi olmuş Kanada saatsazı Reymond Saunders tərəfindən 1994-cü ildə tikilmişdir. Saatın hündürlüyü 5,5 metr, eni 1 metr, ağırlığı 1 tondur. Saat hər 15 dəqiqədən bir 5 notdan ibarət melodiya çalır və havaya buxar buraxır.

İstinadlar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *Cherrygarden, Fred.* "Otaru Orgel Museum". Atlas Obscura (ingiliscə). 12 iyul 2023. 15 iyul 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 iyul 2023.
2. 1 2  *Bamforth, Chris.* "Tourists are now the big catch for reborn Otaru". The Japan Times (ingiliscə). 19 avqust 2005. 8 yanvar 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 iyul 2023.
3. 1 2 3 4  "Otaru Music Box Museum: Hokkaido's Fairytale-Like World of Music Boxes". Live Japan (ingiliscə). 27 avqust 2020. 2022-11-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 iyul 2023.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram · YouTube |
**Vişisuaz** (fran. *Vichyssoise*) - soğanlı şorba pure. 

Вишисуаз

Hazırlanması
------------

Hazırlanması zamanı müxtəlif rəngli soğandan istifadə olunur. İlk növbədə soğan doğranılır, onu kartof ilə birlikdə kərə yağında qızardılır. Bundan sonra üzərinə tərəvəzlər və su əlavə edilir. Sonra şorba pure halına gələni kimi qaynadılır. Qaydaya əsasən şorba soyuq halda serviz edilir. Xüsusilə şorbanı yay fəslində yeyilməsi məsləhət görülür. Fransız qaydalarına əsasən yeməyi salatla və sarımsaqla birlikdə yeyilir. Həmçinin suxarıda əlavə edilir.

Tarixi
------

Yeməyin nə vaxtdan bişirilməsi barədə dəqiq vaxt məlum deyil. Bu yeməyi Nyu-Yorkda restoranlarının birində "Ritc-Karlton" restoranın baş aşbaqzı Lyui Dia bu yeməyi kəşf edir. Əslində bu aşpaz bu yeməyi Fransa da öyrənmiş Amerikada onun bişirilməsinə davam etmişdir. Yeməyin bişirilməsi Nyu-Yorkda səs-küy yaradır. Yemək tez bir zamanda Nyu-York qəzetlərində dərc olunur. Bununla yanaşı ona oxşar yemək resepti 1869-cu ildə "Kralın kulinariya kitabında" dərc olunur.

İstinad
-------

1. ↑  Hellman, Geoffrey T. (1950). «Talk of the Town Arxivləşdirilib 2006-11-14 at the Wayback Machine *The New Yorker* (12/02).
2. ↑  "Французский суп Вишисуаз с луком-пореем и гренками". 2022-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-12.
3. 1 2  "Thenibble.com". 2014-04-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-02-12.
**Naxçıvan müqaviləsi** – 3 oktyabr 2009-cu il tarixində IX Türkdilli Ölkələr Dövlət Rəhbərləri Zirvəsində iştirakçı dövlətlər olan Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Türkiyə tərəfindən imzalanan və Türk Şurasının yaranmasına gətirib çıxaran müqavilədir.

Haqqında
--------

Müqavilənən əsas məqsədi iştirakçı dövlətlər arasında əməkdaşlığın artırılmasıdır. Bu müqavilə ilə Türk Şurası adında beynəlxalq təşkilatın qurulmasına qərar verilmişdir.
Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev ev sahibliyi etdiyi zirvədə Türkiyə prezidenti Abdullah Gül, Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayev, Qırğızıstan prezidenti Kurmanbek Bakiyev və Türkmənistan prezidenti köməkçisi Xıdır Saparliyev qatılmışdır.

Müqavilənin 10-cu ildönümü
--------------------------

Türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın daimi təşkilatı olan Türkdilli Ölkələrin Əməkdaşlıq Şurasının (Türk Şurası) təməli olan Naxçıvan Sazişi, məqsədinə bir addım yaxınlaşaraq 10-cu ilinə qədəm qoydu.

Kenes tərəfindən qurulan Türkiyə, Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan və Qırğızıstan, bu gün təşkilatlara, Özbəkistanın tam üzvlərinə bağlanmış, Macarıstanddamüşahidəçi olaraq iştirak edərək, artıq 10-cu ilində daha güclü və təsirli bir beynəlxalq platformaya çevrildi.

1992-ci ildə qurulan Türkdilli ölkələr, 3 Oktyabr 2009-cu il tarixində Ankarada reallaşdırılan dövlət başçılarının zirvə görüşündə qurulan əməkdaşlıq, Azərbaycan, Qazaxıstanın Naxçıvan şəhərində ev sahibliyi etdi və Qırğızıstan prezidentlərinin qatıldığı toplantıda imzalanmış sənədlər daha çox rəsmi şəxsiyyət olaraq qəbul edildi. Daimi bir quruluş olan Türk Şurası quruldu.

Türk Cümhuriyyətləri müstəqillik qazandıqdan sonra qardaş respublikalarla ikitərəfli və çoxtərəfli əməkdaşlığa verdiyimiz strateji əhəmiyyət çərçivəsində daha da həmrəylik, məsləhətləşmə və əməkdaşlıq istəyən Azərbaycan, Qazaxıstan və Qırğızıstan ilə Türk Şurasının yaradılması tarixi bir inkişaf idi. Ortaq tarix, mədəniyyət, dil, din və mənşədən qaynaqlanan güclü əlaqələri olan ölkələrimizi bir araya gətirən Türk Şurası Avrasiya coğrafiyasındakı əməkdaşlıq mexanizmlərini tamamlayacaq və bölgədəki əməkdaşlıq mühitinin inkişafına müsbət töhfə verəcəkdir.

Türk Şurası qurulan Naxçıvan Sazişindən bəri qısa müddət ərzində Şuranın institusionalizasiyası istiqamətində xeyli addımlar atıldı. Katiblik sürətlə quruldu və İstanbulda fəaliyyətə başladı. Sabah imzalanacaq Maliyyə Prinsipləri Sazişi ilə Katibliyin hüquqi infrastrukturu tamamlanacaq.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan tarafından 3 Ekim 2009'da imzalanan Nahçıvan Anlaşması, Özbekistan'ın da üyelik imzasıyla, 10. yılına daha güçlü şekilde girdi". aa.com.tr. 2021-10-03 tarixində arxivləşdirilib.
2. ↑  "Dışişleri Bakanı Sayın Ahmet Davutoğlu'nun Türk Konseyi Dışişleri Bakanları Konseyi'nde Yaptıkları Konuşma,". 5 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Naxçıvan müqaviləsi". turksam.org. 2020-06-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.

Həmçinin bax
------------

* Türk Şurası
* Türk Şurasının bayrağı
**Vasili Nikolayeviç Bakşeyev** (*rus.* Васи́лий Никола́евич Бакше́ев) — sovet rəssamı. Peterburq Rəssamlıq Akademiyasının akademiki (1913). SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının həqiqi üzvü (1947). SSRİ xalq rəssamı (1956).

Həyat və yaradıcılığı
---------------------

Vasili Bakşeyev 24 dekabr 1862-ci ildə Moskvada anadan olmuşdur. 1877—1888-ci illərdə A.K.Savrasov, V.D.Polenov və başqalarından dərs almışdır. Realist rəssamlar Birliyinin (1927—1931) təşkilatçılarından olmuşdur. Erkən yaradıcılığı son peredvijnikçilik ənənələri ilə bağlı idi. ("Gündəlik həyat" 1892—1893, "Evə qayıtma" 1898; hər ikisi Tretyakov qalereyasındadır). Vasili Bakşeyevin əsərlərinə əzəli lirik əhvali-ruhiyyə xasdır. ("Göyərçinlərə dən verən qız" (1887). Onlardakı bədiilik bir çox hallarda Polenovdan mənimsənilmiş plener vərdişləri ilə şərtləndirilir. Bu, bütün həyatı boyu onun yaradıcılığının əsas janrı olmuş peyzajda özünü daha qabarıq büruzə verir. ("Payız şəfəqləri", 1916, "Mavi bahar", 1930, "Tutqun səhər", 1945). Bakşeyevin "Moskva ətrafında" (1933) və "Yay günü" (1948) tabloları Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində saxlanılır.

Mənbə
-----

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. 3-cü cild. Bakı, 2011. səh 86.
**Komplement sistemi** — mövcudluğu haqqında olan ilk fikirlər 1888-ci ildə Q.Natolla məxsusdur. O immunlaşdırılmamış təzə qan plazmasının bakteriosid təsirə malik olmasını bildirmiş və göstərmişdir ki, bu aktivlik qanda miqdarı immunlaşdırmadan asılı olmayan bir faktorla bağlıdır. Lakin komplement sisteminin geniş öyrənilməsi və kəşfi J.Bordenin adı ilə əlaqələndirilir. Bu işinə görə o 1919-cu ildə Nobel mükafatına layiq görülüb.

Qanın plazmasındakı termolabil sitotoksiki aktivliyi J.Borde alleksin, P.Erlix isə komplement adlandırmışdır. Komplement sisteminə qan plazmasının 20-yə qədər zülalı daxildir. Bakteriyaların lizisə uğradılmasında komplement sisteminn komponentlərinin böyük rolu vardır.

Komplement sistemi aktivləşərkən onun komponentləri bir biri ilə və immun sisteminn digər elementləri ilə qarşılıqlı təsirdə olurlar. Komplementin aktivləşməsinin alternativ, klassik və lektin yollları vardır. Alternativ yol spontan olaraq bir sıra mikroorqanizmlərin səthlərindəki antigenlərlə (əsasən lipopolisaxaridlərlə) aktivləşdirilir və anadangəlmə immunitetin komponentlərindən biri hesab olunur. Klassik yolun aktivləşməsində isə qazanılmış immun sisteminin komponentləri olan anticisimlər mikroorqanizmlərin səthlərindəki antigenlərlə birləşir. Aktivləşmə kaskad prinsipi əsasında qurulur. Hər bir komponent özündən sonrakı komponentə təsir edərək onu aktivləşdirir.

Komplement sisteminin zülalllarının özünəməxsus nomenklaturası da vardır. Klassik yolun aktivləşməsində iştirak edən zülallar C simvolu ilə işarələnir və ərəb rəqəmləri lə nömrələnir. C1, C2, C3, C4, C5 və s. zülalları və ya komponentləri. Bu zülalların çoxu normal halda qanın plazmasında dövr edən profermentlərdirlər. Komplement sisteminin aktivləşməsi zamanı onlar hidrolizə uğrayaraq aktiv formaya - fermentlərə çevrilirlər. Aktivləşmiş hər bir komponent isə ardıcıl olaraq özündən sonrakı komponenti aktivləşdirir.

Xarici keçidlər
---------------

1. "Биохимия крови. Система комплемента" (rus). 2011-08-23 tarixində arxivləşdirilib.
2. "Regulation of Complement Activation" (ingilis). 2011-08-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
3. "Принципы лечения болезней иммунной системы" (rus). 2009-06-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
**RPK** (rom: **R**uçnoy **P**ulemyot **K**alaşnikov, rus: Ручной пулемёт Калашникова (Az: Əllə Kalaşnikov avtomatı) 7,62×39 mm çaplı Sovet dizaynlı manqalara dəstək məqsədilə hazırlanmış yüngül pulemyotdur. Mixail Kalaşnikov tərəfindən 1959-cu ildə AKM ilə birlikdə hazırlanmışdır. 7,69×39 mm kalibrdəki RPD çoxməqsədli pulemyotunun yerinə hazırlanmışdır. Hələ də aralarında Rusiyanında olduğu keçmiş sovet respublikaları, o cümlədən şərq bloku, Afrika və bəzi Asiya silahlı qüvvələri tərəfindən istifadə edilməyə davam edir. Polşa bunu 1974-cü ildə əldə etdi və hava-desant qoşunları, kəşfiyyat və xüsusi əməliyyat bölmələri tərəfindən istifadə olunur. RPK hazırda Rusiyanın icazəsi ilə Bolqarıstan və Rumıniya tərəfindən lisenziyaya əsasında istehsal olunur. Türkiyə Silahlı Qüvvələri də bu silahdan istifadə edənlər sırasındadır. Digər pulemyotlardan daha yüngül və keyfiyyətlidir.

Ayrıca olaraq sökülməsi və yığılması ilə AK seriyalı avtomatları ilə eynidir. Qısaca olaraq AKM-in fərqli modelidir.

İstifadə etdiyi sursat aşağıdakı kimidir:

* 7.62x39 mm (*RPK, RPKS*)
* 5.45x39 mm (*RPK-74, RPKS-74*)

Atış sürəti dəqiqədə 600 mərmi, İlk çıxış sürəti 745 m/s (*RPK, RPKS*)   
 960 m/s (*RPK-74, RPKS-74*) təşkil edir. Doldurulma sistemini 30,40,45,50 mərmilik qutu, ya da 70,75 mərmilik dairəvi disk təşkil edir.

Növləri
-------

* RPKN
* RPKS
* RPKSN
* RPK-74
* RPK-74N
* RPKS-74
* RPKS-74N

Dizayn detalları
----------------

Rumıniya əsgəri ABŞ əsgərinə RPK-dan istifadəni başa salarkən
* Çəki: 4.8 kq (RPK); 5.1 kq (RPKS); 4.7 kq (RPK 74); 4.85 kq (RPKS-74)
* Uzunluq: 1,040 mm (RPK, RPKS); 820 mm qatlanan qol ilə (RPKS)
* Lülə uzunluğu: 590 mm
* Sursat: 7,62×39 mm (RPK, RPKS); 5,45×39 mm (RPK-74, RPKS-74)
* Kalibr: 7.62
* Atış sürəti: 600 mərmi/dəqiqə
* Təsirli mənzil: 100 m ilə 1,000 m arasında

### Xüsusiyyətləri və işləmə mexanizmi

RPK AKM əsaslı avtomatdır. Eyni texniki xüsusiyyətlər ilə işləyir, 7.62x39 mm-lik güllələrdən istifadə edir. Atış sayı əvvəlki AKM növlərindən daha yüksəkdir. Bir-birinə qarışan AKM və RPK hissələri diqqətəlayiqdir.

RPK-nın ehtiyaclarına cavab verir: sursat, maqazin, ehtiyat maqazin, silahın üstündə yoxdursa təmizləmə dəsti, xidməti yağ.
**Əskişəhərspor** və ya digər adı ilə "**Es-Es**". 19 iyun 1965-ci ildə Əskişəhərdə qurulan və bir müddət Türkiyə Liqasında mübarizə aparan və hazırda Regional Həvəskarlar Liqasında çıxış edən idman klubudur. Cəmi 6 kubokla Türkiyənin ən çox kubok qazanan 5-ci komandasıdır. Türkiyənin Əskişəhər vilayətini təmsil edir. Əskişəhərspor klubu şəhərin Akademiya Gənclik, İdmanyurdu və Yıldıztəpə klublarının birləşməsi ilə yaradılıb. Klubun rəngləri qara-qırmızıdır.

Tarixi
------

1963-cü ildə akademiyalar arası futbol üzrə Türkiyə çempionatı təşkil olundu. Əskişəhər Ticarət Elmlər Akademiyası finalda Ege Universitetini 6–0 hesabı ilə məğlub etdi. Matçın bitməsindən sonra müşahidəçi Burhanəddin Türkər komandanın rəhbəri Nafiz Yazıcıoğluna yaxınlaşaraq qulağına bu sözləri dedi: "Belə bir heyət varsa, niyə 2-ci Liqaya qatılmırsınız?"

Əskişəhərspor 1965-ci ildə yaradılıb və onun prezidenti vəzifəsinə Əziz Bolel təyin edilib. Akademisporun bir çox futbolçusu Əskişəhərspor'un formasını geyinir. Komandanın rəngləri qara və qırmızı olaraq müəyyən edilib. Əskişəhərsporun məşhur ləqəbi və şüarı: "Es Es Es Ki Ki Ki Eski Eski Es!". Yarandığı ilk gündən bu şüar populyar hala gəlmişdir.

Stadion
-------

Əskişəhərspor 2016-cı ilin noyabrından ev oyunlarını Yeni Əskişəhər Stadionunda keçirir. Yeni Əskişəhər Stadionunun tamamlanması və açılışı ilə Əskişəhər Atatürk Stadionu bu tarixdən etibarən istifadə edilmir.

Liqa mübarizələri
-----------------

* **Super Liqa: 30 mövsüm**

1966–1982, 1984–1989, 1995–1996, 2008–2016

* **1-ci Liqa: 20 mövsüm**

1965–1966, 1982–1984, 1989–1992, 1993–1995, 1996–2001, 2006–2008, 2016–2021

* **2-ci Liqa: 6 mövsüm**

2001–2006, 2021–2022

* **3-cü Liqa: 2 mövsüm**

1992–1993, 2022—2023

* **Regional Həvəskarlar Liqası: 1 mövsüm**

2023–

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi sayt


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Futbol klubu** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |