recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Landkreuzer P. 1500 Monster**, İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Almaniya tərəfindən hazırlanmış super ağır artilleriyadır. Bu, Alman tank dizaynlarının ən ekstremal nümunəsidir.

Dizayn
------

23 iyun 1942-ci ildə Almaniyanın Silah Nazirliyi 1000 tonluq Landkreuzer P. 1000 Ratte layihəsini təklif etmişdir. Adolf Hitler layihə ilə şəxsən maraqlanaraq layihənin həyata keçməsinə icazə vermişdir. Həmin ilin dekabrında Krupp firması 1500 tonluq P. 1500 Monster üçün öz təklifini hazırlamışdır. 1943-cü ildə Silahlanma Naziri Albert Speer hər iki layihəni də ləğv etmişdir.

Məqsəd
------

Bu "quru kreyseri" həmçinin yenə də Krupp şirkəti tərəfindən hazırlanmış və dünyanın ən böyük 800 mm-lik topu olan *Schwerer Gustav* üçün nəzərdə tutulmuş özüyeriyən platforma kimi hazırlanmışdır. Schwerer Gustav artilleriyasının 37 km uzağa atıla bilən 7 tonluq mərmiləri ağır istehkamları dağıtmaq üçün istifadə olunurdu.

Əgər bu tankın hazırlanması başa çatdırıla bilinsəydi, Panzer VIII Maus-u (indiyə qədər istehsal edilmiş ən böyük tank modeli) çox ötmüş olardı. Landkreuzer P. 1000 Ratte dizaynına görə də olduqca çox böyük bir texnika olan (onu yaradılması ehtimalı qətiyyən qeyri-mümkün idi) bu tank, əgər kifayət qədər hərəkət gücünə malik olsaydı belə, o, maksimum 10-15 km/saat sürətə çata bilərdi.

Ölçüləri ilə olduqca qorxulu görünsə də, bu quru kreyserinin bir çox mənfi cəhətləri var idi. Məsələn, bu boyda texnikanın keçə biləcəyi bircə dənə olsa belə, körpü yox idi. Yol da, yox idi. Ağırlığına görə onun olduğu ərazidə belə hərəkət etməsi qeyri-mümkün idi. Onun sürəti də çox aşağı idi. Ərazi şəraitində, məsələn, çayı keçmək üçün belə təbii yol tapmalı idi. Bu, texnika üçün əlavə vaxt itkisi idi. Bu ölçülərdə bir texnika hər nə qədər kamuflyaj edilmiş olsa da, düşmən təyyarələri üçün asan hədəf olardı. Ona görə də sığınacağa ehtiyacı var idi. Bu nəhənglikdə ölçülərə malik olan texnika inşa edilsəydi belə, işə yaramayacağı açıq-aşkar görünürdü.

Xarici linklər
--------------

* German site with tentative vehicle stats
* Article about the 1000/1500 series
**Azərbaycan Dövlət Dini Tarixi Muzeyi** — Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tabeliyində olmuş muzey.

Tarixi
------

Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 1967-ci il tarixli 130 saylı sərəncamına əsasən yaradılmış Ateizm tarixi muzeyi Nazirlər Kabinetinin 17 sentyabr 1990-cı il tarixli 414 saylı qərarına müvafiq adı dəyişdirilərək Dövlət Din Tarixi Muzeyinə çevrilmişdir. 1993-cü ilin iyun ayından etibarən muzey müvəqqəti olaraq, Muzey Mərkəzində yerləşdirilib.
2 oktyabr 2018-ci ildə Nazirlər Kabineti tərəfindən Mədəniyyət Nazirliyinin təklifi nəzərə alınaraq, Azərbaycan Dövlət Din Tarixi Muzeyi Azərbaycan İstiqlal Muzeyinə birləşdirilib.

Eksponatları
------------

Azərbaycan Dövlət Din Tarixi Muzeyinin elmi fondu qədim dövrlərdən başlayaraq ibtidai insanların dini təsəvvürlərini əks etdirən materiallardan, buddizm, iudaizm, xristianlıq və islam dinlərinə aid rəngkarlıq, heykəltəraşlıq, qrafika nümunələrindən, fotoşəkillərdən, kitab və əlyazmalardan, qəzet və jurnallardan, sənədlərdən və digər əşyalardan ibarətdir. Buddizm dininə aid muzey əşyaları içərisində tökmə üsulu ilə hazırlanmış və müxtəlif daşlarla bəzədilmiş Budda heykəlini, parça üzərində ikonaları göstərmək olar. İudaizmə aid olan əşyalardan ötən əsrin əvvəllərində çap olunmuş "Talmud" nüsxələrini, sinaqoqların interyerinin tərtibatında istifadə olunan müxtəlif dini əşyaları qeyd etmək olar. Xristianlığa aid "İncil" nüsxələri, metal və kətan üzərində işlənmiş ikonalar, kilsə xidmətçilərinə məxsus geyim nümunələri, rəssamların dini mövzuda çəkdikləri rəsm əsərləri və digər maraqlı materiallar var. Muzeyin İslam dininə aid bölməsində müxtəlif illərdə tərtib və nəşr olunmuş "Qurani-Kərim"in əlyazmaları və təfsirlərinin ayrı-ayrı nüsxələri, Azərbaycan rəssamlarının dini mövzuda işlədiyi rəsm əsərləri, dini ayinlərin yerinə yetirilməsi üçün lazım olan müxtəlif əşyalar, fotoşəkillər, qəzetlər, jurnallar və. s. toplanmışdır.

Həmçinin bax
------------

* Bakı muzeylərinin siyahısı
* Azərbaycan muzeyləri
* Din

İstinadlar
----------

1. ↑  "Azərbaycan Dövlət Dini Tarixi Muzeyi".. İstifadə tarixi: 02.02.2021.[*ölü keçid*]
2. ↑  "Azərbaycan Dövlət Dini Tarixi Muzeyi". www.tourism.az. 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 02.02.2021.
3. ↑  "Din Tarixi muzeyinin yaranma tarixi".. İstifadə tarixi: 02.02.2021.[*ölü keçid*]
4. ↑  "Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin qərarı". 2020-06-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-06.
5. ↑  "Azərbaycan Dövlət Din Tarixi Muzeyi İstiqlal Muzeyinə birləşdirilib". 2020-06-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-06.
6. ↑  "Dövlət Din Tarixi Muzeyi İstiqlal Muzeyinə birləşdirilib". 2020-06-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-06.
7. ↑  "Azərbaycan Dövlət Din Tarixi Muzeyi". dintarixi.az. İstifadə tarixi: 02.02.2021.[*ölü keçid*]
8. ↑  "Azərbaycan Dövlət Din Tarixi Muzeyi".. Archived from the original on 2017-10-17. İstifadə tarixi: 02.02.2021.

Xarici keçidlər
---------------

* Sabiq rəsmi saytı
* "Azərbaycan Dövlət Din Tarixi Muzeyi". /kataloq.gomap.az. İstifadə tarixi: 02.02.2021.
**Azərbaycanda televiziya** —

Tarixi
------

Azərbaycan televiziyası 1956-cı il fevralın 14-də fəaliyyətə başlayıb. Bakı televiziya mərkəzi üçün binanın inşasına 1954-cü ildə başlanıldı və telemərkəzin binası 1955-ci ilin sonunda təhvil verildi. 1956-cı ilin fevralına qədər Bakı studiyasının ara-sıra sınaq verilişləri yayımlanırdı. İlk veriliş günü ekranda Nəcibə Məlikova göründü və çıxışına "Göstərir Bakı!" kəlməsi ilə başladı. Həmin gün ekranda "Bəxtiyar" bədii filmi nümayiş etdirildi.

Bakı studiyası əvvəlcə həftədə iki, sonra üç dəfə 2 saatlıq proqramla efirə çıxırdı. İlk mərhələdə televiziya sahəsində mütəxəssislər olmadığından burada işləməyə radio, qəzet və teatr əməkdaşları dəvət edilirdilər. 70-ci illərdən etibarən, Azərbaycan televiziyasının gündəlik veriliş və proqramlarının yayım həcmi 10 saata, 80-ci illərdə 18 saata çatdırıldı. 2005-ci ilin yanvarından isə televiziya 24 saatlıq fasiləsiz yayıma keçdi. 1956-cı ildə teleqüllənin inşası hələ başa çatmamışdı. Ona görə də Bakı studiyasının ötürücüsü 44 metrlik adi neft buruğunda quraşdırıldı. 1957-ci ildə hündürlüyü 180 metr olan qüllə istifadəyə verildi. O zaman qüllənin vasitəsilə ötürülən verilişlərə yalnız paytaxtda və onun ətrafında baxmaq mümkün idi. Proqram saatının artırılması, qabaqcıl texnologiyanın rabitə və telekommunikasiya sistemində tətbiq olunması yeni teleqüllənin ucaldılmasını tələb edirdi. 1979-cu ildə Rabitə Nazirliyi Bakıda 310 metrlik teleqüllənin tikilməsi üçün fəaliyyətə başladı. Təməli 1981-ci ildə qoyulan yeni televiziya qülləsi 1996-cı il iyunun 7-də istifadəyə verildi. 2004-cü ilin fevralından başlayaraq AzTV-nin proqramlarının Avropa ölkələrində daha keyfiyyətli yayımı təmin edildi. Bu məqsədlə Teleradio İstehsalat Birliyinin mütəxəssisləri teleqüllə kompleksində yeni rəqəmsal televiziya – Up-link stansiyasını quraşdırdılar. İndi Azərbaycan televiziyasının verilişləri həmin stansiyadan Avropaya "Hot Bird" və "SESAT", Şimali Amerikaya "Galaxy 25", Asiyaya "Turksat 1C" peykləri vasitəsilə yayılır. 2007-ci ildə Avropaya yayımın texniki müvafiqliyinə görə Azərbaycan Televiziyası "Avropa keyfiyyəti" medalına layiq görülüb.

İstinadlar
----------
**Ələddinin sehrli çırağı** (rusca: **Волшебная лампа Аладдина**, Rom: *Volşebnaya lampa Aladdina*) — "Min bir gecə" nağıllarında adı keçən Ələddinin nağılının əsasında rejissor Boris Rytsarev tərəfindən 1966-cı ildə çəkilmiş olan sovet fantastika filmidir.

Süjet xətti
-----------

Ələddin yoxsul ailədə böyümüş gəncdir. Sultanın qızı şahzadə Budurun yer üzünün ən gözəl qadını olduğunu yaxşı bilir. Ancaq şahzadənin üzünü heç vaxt görməyib. Çünki zalım Sultan qızına baxmağa cürət etmiş insanların boynunu vurdurur. Günlərin bir-günü şahzadə öz şıltaqlığı ilə Ələddini ona baxmağa vadar edir və onu ölüm təhlükəsi qarşısında qoyur. Ələddin keşikçilərdən qaça bilsə də, pis niyyətli cadugərlə rastlaşır. Cadugər onun bütün arzuları yerinə yetirə bilən sehirli çırağı axtarmasını istəyir. İçində cin oturan çırağı Ələddindən başqa heç kim tapa bilməz...

İstinadlar
----------

1. ↑  "Борис Быстров: Из Аладдина в Гомера Симпсона". Express Gazeta. 2022-03-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-02-09.
2. ↑  "Волшебная лампа Аладдина". VokrugTV. 2023-05-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-02-09.
3. ↑  "Волшебная лампа Аладдина. Х/ф". Russia-1. 2020-11-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-16.
**Sərdar bağı** (farsca:باغ سردار) — XIX əsrin ortalarında İrəvan xanları nəslindən olan Məhəmmədhəsən xan Sərdar İrəvani tərəfindən Tehran şəhərində salınmış böyük bir bağ.

Haqqında
--------

Məhəmmədhəsən xan Tehran şəhərinin Baharestan küçəsində tiktirmiş olduğu bağa görə çox məşhurlaşmışdı. Bu bağ Baharestan küçəsində yerləşməklə birlikdə, o zaman Tehran şəhərinin kənarında, Jalə küçəsinin şimal sərhədində idi. Bu bağı suvarmaq üçün Ab Sərdar adlı suvarma kanalı da çəkilmişdi. Bu kanal bağın şərq hissəsi boyunca axmaqda idi və hal-hazırda qurumuş vəziyyətdədir. Hacı Mirzə Ağasının ölümündən sonra Məhəmməd şahın dövründə bir çox dövlət vəzifələrini öz əllərində saxlayan irəvanlılar bu bağa sığındılar. Buraya sığınan şəxslərin bir çoxunun Hacı Mirzə Ağasının ölümündə günahları var idi. Onlar burada mərhum şahın arvadı Mələk Cahan Xanım tərəfindən onların bağışlandıqları elan edildikdən sonra dağılışdılar.

Sərdar sarayının varlığı 30–40 ildən çox davam etmədi. Məhəmmədhəsən xanın ölümündən sonra Mahruxsar xanım Fəxrəddövlə bağı hissələrə böldürdü və tədricən satdı. Bağın ən böyük hissəsi əsilzadə Hacı Əli xan Müqəddəmə satıldı. Hacı Əli xan Məhəmmədhəsən xan Müqəddəmin atası idi. Bağı satın alan Hacı Əli xan da bağı öz növbəsində Paşa xan Əmin əl-Mülkə satdı. Paşa xanı da bir müddət sonra bağı Mirzə Hüseyn xan Sipəhsalara satdı. Sipəhsəların (1871–1873) dövründə bağın ərazisində Baharestan bağı və torpaqlarda Sipəhsəlar məscidini tikdirdi.

Bağın qalan hissəsi evlərə, eləcə də bu gün ərazisini təşkil edən kiçik və böyük bağlara çevrildi.

Həmçinin bax
------------

* Məhəmmədhəsən xan Sərdar İrəvani

İstinadlar
----------

1. ↑  "انوار، عبدالله. باغ سردار (از مباحث تهران شناسی)" (PDF). ensani.ir. 6 noyabr 2019. 25 Apr 2023 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 12 fevral 2024.
2. ↑  "باغ سردار" (PDF). www.ensani.ir. 2023-04-25 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 12 fevral 2024.
**Sentimo** — İspaniya, Portuqaliya və onların kaloniyalarında istifadə edilən valyutadır. Latın dilindən keçən bu söz *sentimius* sözündən götürülüb və mənası "yüzdə bir hissə" deməkdir. İspaniyanın əsas valyutası isə (ilkin avro) 100 sentimoya bərabər olan pesetadır. Portuqaliyada isə avroya keçənə qədər Portuqal rialı və sonradan eskudo istifadə edilmişdir. İspaniya sentimosu hal-hazırda avronun faizini xarakterizə edən ümumi yoldur.

İndiki istifadə
---------------

Sentimo aşağıdakı əsas pul vahidlərinin yüzdə bir hissəsi kimi istifadə olunur:

### Portuqaliya sentimosu

* Anqola kvanzası
* San-Tome və Prinsipi dobrası

### İspaniya sentimosu

* Kosta-Rika kolonu (amma 1917 və 1920 aralığında kentavo)
* Paraqvay quaranisi
* Neuvo sol
* Filippin pesosu (İngiltərənin əsarəti altında olanda kentavo)
* Venesuela bolivarı

Köhnəlmiş
---------

### Portuqaliya sentimosu

* Mozambik metikası (heç vaxt açıqlanmadı)

### İspaniya sentimosu

* Saxara pesetası
* İspaniya pesetası

İstinadlar
----------

1. ↑  …*deci*, *centi*, *milli*, abbreviations of *decimus*, *centimus*, *millimus* and meaning *tenth part*, *hundredth part*, *thousandth part*
**Səfəvilər imperiyasında yezuitlər** — Səfəvilər imperiyasında mövcud olmuş Yezuit Ordeni. XVI əsrdə İran körfəzinə çatan ilk Avropa missionerləri xristian Yezuit Ordeni idi. Hindistanın Qoa şəhərində tezuit missiyasının qurucusu Fransisk Ksaveri Hollandiya Respublikasından olan Qaspar Barzeusu rəhbər seçmişdi. Bərzeus 1549-cu ildə Hörmüz adasına gəlmiş və gələn ili çoxlu hesabatlar yazmaqla keçirmişdir. O və əsgərləri adada olarkən Hörmüzün açıq dini mühitindən faydalanaraq sərbəst fəaliyyət göstərirdilər.

Adanın nominal hökmdarı Turanşah da daxil olmaqla, bir çox müsəlman Barzeus tərəfindən vəftiz olunmuşdur. Hindistana gedərkən Hörmüzdən keçən Səfəvi diplomatının qızı və həyat yoldaşı da daxil olmaqla, bir neçə tanınmış şəxs də onun səyi nəticəsində xristianlığa keçmişdir. O, həmçinin məscidləri kilsəyə çevirməyə və yəhudilərin Hörmüzdə qalmasını qadağan etməyə cəhd göstərmişdir. Buna görə də hakim Səfəvi şahı I Təhmasibin (hak. 1524–1576) və yerli əhalinin qəzəbinə məruz qalmışdır. 1568-ci ildə yezuitlər dözülməz iqlim və onların dini çevriliş kampaniyasına yaxşı reaksiya verməyən əhali səbəbindən Hörmüzü tərk etmişdilər.

Yezuitlər bir neçə onillikdən sonra İrana qayıtmışdılar. Səfəvilərin o dövrdəki paytaxtı İsfahana çatan ilk xristian missionerləri olmaq üçün könüllü olaraq onlar Moğol Hindistanındakı bazalarını tərk etmişdilər. Səfəvi hökumətinin süqutundan sonra İranda yezuitlərin fəaliyyəti ilə bağlı çox az şey məlumdur.

Mənbə
-----

### İstinadlar

1. 1 2 3  Matthee, 2008

### Ədəbiyyat

* Matthee, Rudi (2008). "Jesuits in Safavid Persia". In Yarshater, Ehsan (ed.). Encyclopædia Iranica, Volume XIV/6: Japan IV. Iranians in Japan–Jobbāʾi. London and New York: Routledge & Kegan Paul. pp. 634–638. ISBN 978-1-934283-07-3.
**JBL** (*ing.* James Bullough Lansing) — dünya miqyasında tanınan səs və elektronika şirkəti. JBL James Bullough Lansing, iki audio şirkətinin yaradılması ilə tanınan amerikalı audio mühəndisi və dinamiklər dizayneri tərəfindən təsis edilmişdir. Onun adını daşıyan Altec Lansing və JBL, sonuncusu onun baş hərflərindən götürülmüşdür.

Tarix
-----

Şirkət 1927-ci il martın 1-dən Lansing Manufacturing Company adlandırıldı.
1946-cı ildə JBL ilk məhsullarını, model D101 15 düymlük dinamik və D175 yüksək tezlikli sürücünü istehsal etdi. Bunların hər ikisi Altec Lansing məhsullarının yaxın nüsxələri idi. İlk orijinal məhsul 15 düymlük transduser olan D130 idi, onun variantı növbəti 55 il ərzində istehsalda qaldı. D130 dörd düymlük düz lentli naqil səs bobini və Alnico ilə təchiz edilmişdir. V maqnit. Digər iki məhsul 12 düymlük D131 və 8 düymlük D208 konus sürücüləri idi. Lansinq yenilikçi mühəndis, lakin kasıb bir iş adamı kimi tanınırdı. Onun biznes ortağı Decker 1939-cu ildə təyyarə qəzasında həlak olmuşdu. 1940-cı illərin sonlarında Lansing fakturaları ödəmək və məhsul göndərməkdə çətinlik çəkirdi. Ehtimal ki, pisləşən iş şəraiti və şəxsi problemləri nəticəsində o, 4 sentyabr 1949-cu ildə intihar edib. Daha sonra şirkət JBL-in vitse-prezidenti Bill Tomasın əlinə keçdi. Lansing 10.000 ABŞ dolları dəyərində həyat sığortası polisi götürmüşdü və şirkəti benefisiar olaraq adlandırmışdı, bu qərar Tomas Lansing'in ölümündən sonra şirkəti davam etdirməyə icazə vermişdi. Tezliklə Tomas xanım Lansing-in şirkətdəki payının üçdə birini satın aldı və yeganə sahibi oldu. Tomasın adı JBL-nin yaranmasından sonrakı iki onilliklər ərzində şirkəti canlandıran və güclü inkişaf dövrünə rəhbərlik edən şəxs kimi tanındı.

Qalereya
--------

* JBL M2 Master Reference Studio MonitorJBL M2 Master Reference Studio Monitor
* JBL 708P 8" Studio MonitorJBL 708P 8" Studio Monitor
* JBL L100 Classic LoudspeakerJBL L100 Classic Loudspeaker
* JBL VTX A12 Line Array LoudspeakerJBL VTX A12 Line Array Loudspeaker
* JBL 308P 8" MKII Studio MonitorJBL 308P 8" MKII Studio Monitor
* JBL 4367 LoudspeakerJBL 4367 Loudspeaker
* JBL Flip 4JBL Flip 4
* JBL TL0846 headphonesJBL TL0846 headphones

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. ↑  Crunchbase (ing.). 2007.
3. ↑  "JBL". 2023-12-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-13.
4. ↑  "Three quarters of a century of audio excellence Climate Change?". 2023-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-14.
5. ↑  "Ранние годы". 2023-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-14.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Sosial şəbəkələrdə | Facebook · Twitter |
| Foto, video və audio | Instagram · TikTok · YouTube |
| Normativ yoxlama | LCCN: n79105086 · VIAF: 139544535 · WorldCat VIAF: 139544535 |
**Aqattu adası** (*ing.* Agattu Island, *aleut.* Angatux̂) — Aleut adaları arxipelaqına daxil olan Near adaları qrupunun böyük adası. İnzibati cəhətdən bütün Aleut adaları kimi o da ABŞ-nin Alyaska ştatının bir hissəsidir.

Coğrafiya
---------

Adadan Kamçatkaya (Afrika burnu) ən qısa məsafə 773 km, Alyaskanın materik hissəsinə qədər olan məsafə 1525 km-dir. Attu təxminən 31 km uzunluğa və 18 km enə malikdir. Sahəsi 221,593 km²-dir. Aqattu vulkan mənşəlidir. Maksimum hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 632 m-dir. Adada otlar, mamırlar və şibyələr bitir. Aqattada ümumi əhalisi təxminən 66.000 nəfər olan 7 böyük dəniz quşu koloniyası vardır. Qırmızı üzlü qarabataq və Fratercula cirrhata quşlarının dünya populyasiyasının təxminən 1%-i adada yuva qurur. Burada aşkarlanan digər quş növlərinə Berinqun çüllütü, Dəyirmiburun üzərçə, Amerika vüroku və adi şimal sərçəsi daxildir. Aqattada bütün tülkülər məhv edildikdən sonra orta Kanada qazının (Kiçik kanada qazının yarımnövü) populyasiyası adada bərpa olunur. Tülkülərin məhv edilməsi Ağ kәklik populyasiyasının bərpasını da mümkün edir. 2006-cı ildə adada ən azı 25 cüt ağ kəklik yuva qurub bala vermişdir.

Tarix
-----

Arxeoloji qazıntıların məlumatları təxminən eramızdan əvvəl 760-cı ildən adada Aleut əhalisinin olduğunu sübut etməyə imkan verir. Mütəxəssislər hesablamışlar ki, ruslarla təmasda olan Aqattunun əhalisi 500–1000 nəfərə çatırdı. Ada rus naviqatoru Aleksey Çirikov tərəfindən 21 sentyabr 1741-ci ildə kəşf edilmişdir. Adada yaşayan aleutların ruslarla ilk təması 1751-ci ildə baş verir, bundan sonra yerli əhalinin sayı xeyli azalır. 1760-cı illərdə Near adaların bütün əhalisi Attu adasındakı bir kənddə yaşayırdı.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Bergsland, K.* Aleut Dictionary. Fairbanks: Alaska Native Language Center. 1994.
2. ↑  "Audubon: Birds & Science". 2007-09-27 tarixində arxivləşdirilib.
3. ↑  "Ptarmigan pioneers island-hop in Aleutians, Alaska Science Forum". 2006-09-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-07-17.
4. ↑  "Biological clock turned back in western Aleutians". 2006-12-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-07-10.
5. ↑  D.G. Corbett, D. Causey, M. Clemente, P.L. Koch, A. Doroff, C. Lefavre, D. West (2008) "Aleut Hunters, Sea Otters, and Sea Cows", *Human Impacts on Ancient Marine Ecosystems*, University of California Press
**Vüqar Valeh oğlu Mustafayev** (1986, Bakı) — Azərbaycan müdafiə sənayesi naziri.

Həyatı
------

Vüqar Mustafayev 1986-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. Əslən qədim Borçalı mahalından — indiki Gürcüstan Respublikasının Bolnisi rayonundakı Ayorta kəndindəndir.

2004-cü ildə bakalavr dərəcəsi üzrə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının Mühəndis iqtisadiyyatı və idarəetmə — Menecment ixtisasına daxil olmuş, 2008-ci ildə fərqlənmə ilə bitirmişdir. 2010 – 2013-cü illərdə Xəzər Universitetinin Maliyyə və kredit ixsitsası üzrə "Biznesin idarə edilməsi (MBA)" magistr proqramı üzrə məzun olmuşdur.

O, 2016-cı ildən etibarən beynəlxalq assosasiya olan Daxili Auditorlar İnstitutunun üzvü olmaqla yanaşı "Certified İnternal Auditor (CİA)" – Beynəlxalq Daxili Auditor kvalifikasiyası əldə etmişdir və 2020-ci ildən beynəlxalq "İBM Data Science Specialization" – Data Elmi üzrə ixtisastlaşmış kvalifikasiyaya sahibdir.

Azərbaycan Daxili İşlər Nazirliyi Daxili Qoşunlarının N saylı hərbi hissəsində hərbi xidmətdə olub.

Ailəlidir. İki övladı var.

Karyerası
---------

Vüqar Mustafayev bakalavr təhsili dövründə 2006 – 2008-ci illərdə müxtəlif şirkətlərdə təlim koordinatoru və maliyyə və mühasibatlıq üzrə mütəxəssis vəzifələrində fəaliyyət göstərib.

2009 – 2012-ci illərdə Azərbaycanda fəaliyyət göstərən beynəlxalq audit şirkəti "Ernst & Young CIS B. V" şirkətində baş mütəxəssis olaraq çalışıb. 2012 – 2014-cü illərdə Azerfon MMC-də daxili audit departamentinin direktoru vəzifəsini icra edib. 2014-cü ildən etibarən PAŞA Holdinq MMC və ona aid olan şirkətlərdə müxtəlif rəhbər vəzifələrində çalışıb. 2014-cü ildə PAŞA Holdinq MMC-də icraçı direktorun müşaviri vəzifəsinə təyin olunub. 2014-cü ildən etibarən PAŞA Sığorta ASC və PAŞA Həyat Sığorta ASC-nin təftiş komissiyasının sədri kimi fəaliyyət göstərib. 2021-ci ildə PAŞA Holdinq MMC-nin Türkiyə Respublikasındakı nümayəndəliyinin rəhbəri, eyni zamanda İstanbul mərkəzli PDT və Gayrımenkul A. Ş. şirkətinin müşahidə şurasının sədri təyin edilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 15 mart 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası müdafiə sənayesi nazirinin müavini vəzifəsinə təyin olunub.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 18 noyabr 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası müdafiə sənayesi naziri vəzifəsinə təyin olunub.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Soydaşımız Vüqar Mustafayev müdafiə sənayesi naziri təyin olunub". Zim.az. 2024-01-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-17.
2. 1 2 3 4  "Rəhbərlik". mdi.gov.az (az.). 2022-08-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-28.
3. 1 2 3  "Müdafiə sənayesi nazirinə yeni müavin təyin olunub". Apa.az (az.). 2023-03-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-28.
4. ↑  *modern.az.* "Mədət Quliyevin yeni müavini kimdir? - DOSYE". modern.az (az.). İstifadə tarixi: 2023-03-28.
5. ↑  "V.V.Mustafayevin Azərbaycan Respublikasının müdafiə sənayesi naziri təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı » Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi". president.az (az.). 2023-11-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-11-19.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Almaniya Silahlı Qüvvələri (dəqiqləşdirmə).

**Vermaxt** (*alm.* Wehrmacht‎, *Wehr* - silah, müdafiə, *Macht* - güc, qüvvə; *tərc.* Müdafiə qüvvələri) — 1935–1945-ci illərdə nasist Almaniyasının silahlı qüvvələrinə rəsmi olaraq verilən ad. Versal sülh müqaviləsinin şərtlərinə zidd olan Almaniya silahlı qüvvələrinin yaradılması haqqında (*alm.* Gesetz über den Aufbau der Wehrmacht‎) 1935-ci il 16 mart tarixli qanuna əsasən yaradılmışdır. Vermaxt üç tərkib hissəyə bölünürdü - Quru Qoşunları (*das Heer*), Hərbi Dəniz Donanması (*die Kriegsmarine*) və Hərbi Hava Qüvvələri (*die Luftwaffe*).

Bu qoşun növləri üzərində idarəetməni həyata keçirmək üçün müvafiq baş komandanlıqlar yaradılmışdı:

* Silahlı Qüvvələrin Baş komandanlığı (alm. *Oberkommando der Wehrmacht*, OKW);
* Quru Qoşunlarının Baş komandanlığı (alm. *Oberkommando des Нееrеs*, OKH);
* Hərbi Dəniz Donanmasının Baş komandanlığı (alm. *Oberkommando der Marine*, OKM);
* Hərbi Hava Qüvvələrinin Baş komandanlığı (alm. *Oberkommando der Luftwaffe*, OKL).

1940-cı ildən etibarən SS (*Waffen-SS*) qüvvələri də Vermaxtın tərkibinə qatıldı və onun dördüncü qoluna çevrildi. Lakin bu qüvvələrin Silahlı Qüvvələrin Baş komandanlığına tabeliyi SS-in Reyxsfüreri Henrix Himmler tərəfindən müəyyən olunan səviyyədə saxlanırdı.

Vermaxtın Ali Baş komandanlığını (Oberkommando der Wehrmacht) Adolf Hitler özü icra edirdi.

Baş qərargah rəisliyi
---------------------

1. Truppenamt (1919–1933)
2. Wehrmachtamt (1933–1938)
3. Oberkommando der Wehrmacht (qısaca: OKW, 1938–1945)
### Crataegus kyrtostyla Fingerh. = C. curvisepala Lindm.

Hündürlüyü 6 (8) m-ə çatan balaca ağac və ya
1,5–3 (4) m-ə çatan koldur. Budaqların qabığı
qonurtəhər-boz rəngdədir. Cavan zoğları
qırmızımtıl-qəhvəyi, azsaylı qısa tikanları vardır
və yaxud az hallarda tikansızdır.

Yarpaq
------

Yarpaqlarının uzunluğu 5 sm-ə
qədərdir, parlaq yaşıl rənglidir, üst hissədən
demək olar ki, çılpaq, alt hissədən dağınıq basıq
tüklüdür və yaxud damarların künc tərəfində
saqqalcıqlıdır, görünüşünə görə demək olar ki,
rombşəkilli və ya əksinəyumurtaşəkillidir, qaidə
hissəsi pazşəkilli, bəzən dairəvidir, adətən 5–7
bölümlü olub, kənarları sivri, mişarvari dişli
bölümlüdür; saplağı yarpaq ayasından 1,5 dəfə
uzundur.

Çiçək
-----

Qalxanı enlidir, adətən çılpaqdır,
üzərində 1–3 ədəd çiçək daşıyan 3–6 ədəd
budaqcıqdan ibarətdir. Çiçəkləri ağ rəngdədir,
diametri 11–15 mm-dir. 1 sütuncuğu (nadir
halda 2) vardır.

Meyvə
-----

Meyvələri qırmızı, uzunsov-ellipsvari və
ya slindrikdir, uzunluğu 12–14 mm,
birtoxumludur. Təpə hissədə kasa yarpaqları
qatlanmış formadadır.
Çiçəkləməsi: Aprel, May (İyun)

Meyvə verməsi
-------------

Sentyabr, Oktyabr
Azərbaycanda yayılması: Samur-Şabran
oval. BQ (Quba), Qobustan, BQ şərq, BQ
qərb, Alazan-Əyriçay bozqırlığında, KQ şimal,
KQ mərkəz, KQ cənub, Nax.daq. Lənk. dağ.
Orta dağ qurşağına qədər, nadir hallarda
yuxarı dağ qurşağında.
Yaşayış mühiti: Meşələrdə, meşə
kənarlarında, kollar arasında. Bəzən işıqlı vələspalıd
və palıd meşələrində xırda ağaclıq əmələ
gətirir və kiçik cəngəllik şəklində rast gəlinir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Eldar Şükürov. İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı, Bakı 2016

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Bitki** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
*Thlaspi perfoliatum* L. = *Microthlaspi perfoliatum* (L.) F. K. Mey.

Qisa morfoloji xüsusiyyətləri
-----------------------------

Hündürlüyü 3–30 sm olan, çılpaq, göyümtülyaşıl rəngli, birillik ot bitkisidir.

Yarpaq
------

Gövdə yarpaqları tamkənarlıdır, gövdə həcmini artıran olub, dəyirmi qulaqcıqlıdır. Kökətrafı yarpaqları saplaqlıdır.

Çiçək
-----

Ləçəkləri ağ rəngdədir, kasacıqdan iki dəfə uzundur. Qınları əksinəyumurtaşəkillidir, qanadları dairəvi olub, damarlanması aydın seçilmir.

Çiçəkləməsi
-----------

Aprel-May

Meyvə verməsi
-------------

May-İyun

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Abşer. Qob. BQ şərq, BQ qərb, KQ şimal, KQ mərkəzi. Nax. Lənk. Muğ. Ovalıqdan, orta dağ qurşağına qədər.

Yaşayış mühiti
--------------

Çəmənlərdə, kollar arasında, alaqlı və çaqıl daşlı yerlərdə rast gəlinir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti
---------------------

Azərbaycanın yerli əhalisi onun cavan yarpaqlarından vəzəri bitkisi kimi istifadə edir.

Mənbə
-----

İstinadlar
----------

1. ↑  Eldar Şükürov. İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı, Bakı 2016

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Bitki** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |
**1955-ci il Vyetnam Dövləti referendumu** — tezliklə Vyetnam Respublikasına (daha çox Cənubi Vyetnam kimi tanınır) çevrilmiş Vyetnam Dövlətinin gələcək idarəetmə formasını müəyyən etmək üçün nəzərdə tutulmuş referendum. Referendumda respublika sistemini təklif edən ölkənin baş naziri Nqo Din Zyem və keçmiş imperator Bao-day arasında mübarizə aparılmışdı. Bao-day 1945-ci ildə imperiya taxtından imtina etmişdi, lakin referendum zamanı rəsmi dövlət başçısı titulunu saxlamışdı. Zyem seçki saxtakarlığı vasitəsilə 98,2% səslə referendumda qalib gəlmişdi. Paytaxt Sayqonda seçici siyahısında cəmi 450 min adam olduğu halda Zyem 600 mindən çox səs toplamışdı. O, hətta müxalifət qruplarının səsverməni pozmağa çalışdığı kənd yerlərində də qeydə alınmış seçicilərin 90%-dən çoxu tərəfindən dəstək almışdı.

Zəmin
-----

Referendum Bao-day ilə onun baş naziri arasında hakimiyyət mübarizəsinin son mərhələsi idi. Bao-day Zyemi bəyənmirdi və bir neçə dəfə onu işdən uzaqlaşdırmağa çalışmışdı, lakin onu yalnız ölkəyə ABŞ yardımı üçün kanal olaraq gördüyünə görə bu vəzifəyə təyin etmişdi. Bu müddət ərzində ölkə qeyri-sabitlik dövrünü yaşayırdı, çünki Vyetnam 1954-cü il Cenevrə Konfransında Birinci Hind-Çin müharibəsinə son qoyan razılaşmalar nəticəsində müvəqqəti olaraq iki yerə bölünmüşdü. Vyetnam dövləti milli seçkilərin ölkəni vahid hökumət altında birləşdirməsi nəzərdə tutulana qədər ölkənin cənub hissəsinə nəzarət edirdi. Vyetnam Milli Ordusu ölkə üzərində məhdud nəzarətə malik idi, Kaoday və Hoahao dini təriqətləri öz orduları ilə kənd yerlərində öz administrasiyalarını qurmuşdular, Bin Syuen mütəşəkkil cinayətkarlıq sindikatı isə Sayqon küçələrinə nəzarət edirdi. Bao-dayın müdaxiləsinə baxmayaraq, Zyem 1955-ci ilin ortalarına qədər yerli orduları tabe edə bilmiş və bütün ölkə üzərində mərkəzi hökumət hakimiyyətini təmin etmişdi.

Müvəffəqiyyətdən ruhlanan Zyem Bao-dayı devirmək üçün planlar qurmağa başlamışdı. O, referendumu 23 oktyabr 1955-ci il tarixinə təyin etmiş və keçmiş imperatorun referendumu pozmaq cəhdlərinə baxmayaraq, faktiki olaraq Bao-dayı siyasi səhnədən çıxarmışdı. Səsvermə öncəsi dövrdə Bao-day üçün təşviqat effektiv şəkildə qadağan edilmiş, Zyemin seçki kampaniyası isə Bao-daya qarşı şəxsi hücumlara yönəlmişdi. Bunlara dövlət başçısının pornoqrafik karikaturaları, onun qeyri-qanuni hökmdar olduğunu iddia edən və çoxsaylı məşuqələrlə işlərindən bəhs edən təsdiqlənməmiş şayiələr daxildir. Hökumətin nəzarətində olan media Bao-daya qarşı polemik hücumlar təşkil etmiş və polis qapı-qapı gəzərək insanları referendumun uğursuzluğunun nəticələri barədə xəbərdar etmişdir. Baş nazirin qardaşı Nqo Din Nyunun referendumun nəticələrini uğurla saxtalaşdırdıqdan sonra Zyem özünü yeni yaradılmış Vyetnam Respublikasının prezidenti elan etmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Jacobs, Seth.* Cold War Mandarin: Ngo Dinh Diem and the Origins of America's War in Vietnam. Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield. 2006. ISBN 0-7425-4447-8.
2. ↑  *Chapman, Jessica.* "Staging Democracy: South Vietnam's 1955 Referendum to Depose Bao Dai". Diplomatic History. 30 (4). September 2006: 671–703. doi:10.1111/j.1467-7709.2006.00573.x.
|  | Günəş sistemindəki planetlərin albedoları (təqribi) |
| --- | --- |
|  | **Planet** | **Geometrik  albedo** | **Bond  albedosu** |
|
|  | Merkuri | 0,106 | 0,119 |
|  | Venera | 0,65 | 0,76 |
|  | Yer | 0,367 | 0,39 |
|  | Mars | 0,15 | 0,16 |
|  | Yupiter | 0,52 | 0,7 |
|  | Saturn | 0,47 | 0,74 |
|  | Uran | 0,51 | 0,81 |
|  | Neptun | 0,41 | 0,29 |
|  | Pluton | 0,6 | 0,5 |
|  | Bəzi səthlərin albedoları |
|  | **Maddə** | **Albedo** |
|
|  | təzə qar | 0,80–0,90 |
|  | köhnə qar | 0,45–0,90 |
|  | bulud | 0,60–0,90 |
|  | çöl | 0,30 |
|  | savanna | 0,20–0,25 |
|  | tarla | 0,26 |
|  | çəmən | 0,18–0,23 |
|  | meşə | 0,05–0,18 |
|  | asfalt | 0,15 |
|  | dəniz suyu  (düşmə bucağı > 45°) | 0,05 |
|  | dəniz suyu  (düşmə bucağı > 30°) | 0,08 |
|  | dəniz suyu  (düşmə bucağı > 20°) | 0,12 |
|  | dəniz suyu  (düşmə bucağı > 10°) | 0,22 |
|

**Albedo** (*lat.*  *Albedo*- ağlıq)- səthin işıqqaytarma qabiliyyətini səciyyələndirən kəmiyyət. Səthindən əks olunan işıq selinin həmin səthə düşən selə nisbəti ilə ölçülür.

Günəş radiasiyanın müəyyən səthdən əks olunaraq geri qaytarılmasıdır. Albedo yer səthinin və yerə yaxın hava təbəqəsinin meteoroloji şəraitinin, o cümlədən iqlim şəraitinin formalaşmasında xüsusi rol oynayır. Albedonun və ya əks olunan radiasiyanın miqdarı səthin rəngindən asılıdır. Səth nə qədər çox olar. Günəşdən gələn radiasiya təqribən iki hissəyə ayrılır ki, onun bir hissəsi əks etdirilərək, geri qaytarılır, digər hissəsi isə səth tərəfindən udulur və səthin qızmasına sərf edilir. Bir planet kimi yerin albedosu təqribən 40%-dir. Qalan 60% radiasiya isə səth tərəfindən udulur.

Tünd rəngli qara torpaq və ya asfalt üzərinə düşən günəş radiasiyasının 85–90% udur, 10–15%-ni albedo şəklində geri qaytarır. Çəmənliyin albedosu 20–25%, güman ki 30–35%, buludlarınkı 50–75%, təzə yağmış qarın albedosu isə 80–90%-dir. Yer səthinin albedosunun müxtəlif olması, yerin istilik balansının formalaşmasında mühüm rol oynayır.

Albedo coğrafi termik kimi iqlimşünaslıqda istifadə edilir və ərazilərin iqlim şəraitinin. O cümlədən ayrı-ayrı sahələrin mikroiqliminin öyrənilməsi zamanı onun kəmiyyəti ölçülür.

Astronomiyada isə albedonun beş növü müəyyənləşdirilmişdir və buna özü işıq saçmayan göy cisimlərinin xarakteristikası kimi baxılır: müstəvi albedo, sferik albedo, həndəsi albedo. Təsviri albedo. Görünən albedo.

Növləri
-------

Astoronomiyada albedonun beş növü vardır:

* müstəvi albedo
* sferik albedo
* həndəsi albedo
* təsviri albedo
* görünən albedo

Xarici keçidlər
---------------

* Yansıtabilirlik

İstinadlar
----------

* 

1. ↑  Məmmədov Q. Ş. Xəlilov M. Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm" nəşriyyatı. Bakı: 2003. 516 s.
**Dağlıq Qarabağ fiziki-coğrafi rayonu -** Qarabağ silsiləsinin şimal, şimal — şərq yamaclarını əhatə edib, onun suayrıcından başlamış Ön Kiçik Qafqaz maili düzənliklərinə kimi davam edir. Şimalda Tərtərçay dərəsi, Cənubda Gəyən maili düzənliyi ilə sərhədlənir. Rayonun mütləq yüksəkliyi 500–600 m-lə 2700–2800 m arasında dəyişib alçaq və orta dağlıqdan ibarətdir. Bu yüksəkliklər daxilində alçaqdağlığın çöl və meşə — çölləri, ortadağ meşələri və subalp tipli dağ — çəmənləri şaquli iqlim keçidlərində bir — birini əvəz edir. Qırxqız zirvəsindən (2679m) şərqdə Qarabağ silsiləsinin relyefi alçaqdağlıqdan və yamaclar genişlənərək meyilliyi azaldığından bütün yüksəklik landşaft qurşaqlarının aridləşməsi və arid landşaftların ortadağlığa tərəf miqrasiyası baş verir. Alçaq və ortadağlıq qurşaqda bir sıra struktur — denudasion çökəkliklərin (Sirik, Dovşanlı, Aterk, Xankəndi və s.) və geniş çay dərələrinin formalaşması sayəsində burada yaşayış məntəqələrinin və təsərrüfat sahələrinin (bağçılıq, əkinçilik) yerləşdirilməsi üçün əlverişli relyef şəraiti vardır. Rayon ərazisi heyvandarlığın, əkinçiliyin inkişafında mühüm rol oynayır.

Hidrokarbonatlı Turşsu, Şarlan mineral bulaqları və dağ — iqlim kurort əhəmiyyətinə malik olan Şuşa şəhəri kurort təsərrüfatının inkişafı üçün böyük imkanlara malikdir. Rayon ərazisi tikinti materialları (qum, üzdaşı, mərmər) ilə zəngindir.

Həmçinin bax
------------

* Qarabağ silsiləsi

İstinad
-------

1. ↑  Azərbaycan Respublikası Konstruktiv Coğrafiyası. Bakı –Elm-1996, I cild
**Suzuşi Hanayaqi** (花柳 寿々紫, *Hanayaqi Suzuşi*?, {{DVTY}} şablonu boşdur ) – Yaponiya müasir rəqqasəsi və xoreoqrafı.

Həyatı
------

Hanayaqi 15 avqust 1928-ci ildə Osaka şəhərinin Docima rayonunda doğulmuşdur. O, nihon-buyo rəqsi üzrə Hanayaqi məktəbində *şiha* (hərf. usta) dərəcəsini əldə etmişdir. Han Takehara və Yaşiyo İnoedən ciuta-may dərsləri, Takaya Equçidən neur-tanz dərsləri və Hisao Kanzedən no dərsləri almışdır.

Hanayaqinin nihon-buyo rəqsi üzrə debüt çıxışı 1955-ci ildə baş tutmuşdur. 1961-ci ildə Nyu-Yorka köçmüş, orada Marta Qrehem, Mers Kanninqem və Anna Halprindən rəqs və xoreoqrafiya dərsləri almışdır. Hanayaqi ABŞ-də Hanter Tamaşa Evi, Asiya Cəmiyyəti, Texnologiya Dəb İnstitutu, "The Village Gate" və Cudson Memorial Kilsəsi kimi yerlərdə çıxış etmişdir. 1984-cü ildə avanqard teatr direktoru Robert Vilson ilə əməkdaşlıq etməyə başlayaraq onun "Diz oyunları" əsəri üçün rəqs etmiş və xoreoqrafiya hazırlamışdır.

Hanayaqi xoreoqrafiya işlərinə Paris Opera Balet Teatrı üçün hazırlanmış "Müqəddəs Sebastyanın şəhidliyi" baleti və Bastiliya Operası üçün hazırlanmış "Madam Batterflay" operası daxildir.

İstinadlar
----------

Xarici keçidlər
---------------
Kandaçime atları otlayır.
**Kandaçime** (寒立馬?) – Yaponiyanın Aomori prefekturasının Şiriya burnunda yaşayan yarıvəhşi at cinsi. Bu atlar 18 noyabr 2001-ci ildə Aomori prefekturası tərəfindən təbiət xəzinəsi elan olunmuşdur.

Mənşəyi
-------

Kandaçime atlarının əcdadı hazırda mövcud olmayan Nanbu adlı at cinsidir. XIX–XX əsrlərdə şimalda yaşayan müxtəlif yerli at cinslərinin anqlo-ərəb, ərəb, Hakne, Brabanson və Breton kimi xarici at cinsləri ilə cütləşdirilməsi nəticəsində bu at cinsi yaranmışdır. "Kandaçime" sözü 1970-ci ildə Tsutomu İvasa adlı şəxs tərəfindən ortaya atılmışdır. Yapon dilində "kantaçi" (寒立ち?) sözü "qışa dözümlü" deməkdir.

Xüsusiyyətlər
-------------

Kandaçime atları Yaponiyanın şimalında yerləşən və qışı sərt keçən Hiqaşidori kəndində yaşadıqları üçün soyuq iqlimə uyğun adaptasiyalara malikdirlər. Ayaqları qısa, bədənləri iri, xəzləri qalındır. Aprel–noyabr aylarında Şiriya burnunda otlayırlar. Qış mövsümünü keçirmək üçün isə meşələrlə əhatə olunmuş Akata otlağına gedirlər.

2024-cü ilin məlumatına əsasən Kandaçime atlarının populyasiyası 14-dür. Bu at cinsi insanlara öyrəşmiş at cinsi olsa da, yerli hökumət atlara arxada yaxınlaşmamaq və onlara yemək verməmək barədə xəbərdarlıq edir.

Qalereya
--------

* Şiriyazaki mayakı və kandaçime atları.Şiriyazaki mayakı və kandaçime atları.
* Ataka otlağında.Ataka otlağında.
* Dəniz sahilində.Dəniz sahilində.
* Ataka otlağında.Ataka otlağında.
* Kandaçime dayçası.Kandaçime dayçası.
* 
*

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Cape Shiriyazaki Kandachime Horses". Japan Travel (ingiliscə). 2024-02-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 fevral 2024.
2. 1 2  "寒立馬とその生息地". Aomori prefekturası (yaponca). Archived from the original on 2020-08-01. İstifadə tarixi: 24 fevral 2024.
3. 1 2 3  "'Kandachime' horses endure blizzard conditions in north Japan's Aomori Pref". The Mainichi (ingilis). 22 yanvar 2024. 2024-02-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 fevral 2024.
4. ↑  Mason's World Encyclopedia of Livestock Breeds and Breeding (ingiliscə). 2. 2016. səh. 478. ISBN 9781845934668. 2024-02-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 fevral 2024.
**Mövcudluq** (*lat.* exsistentia/existentiaexsisto/existo - çıxıram, görünürəm, qalxıram, baş verirəm) — mövcud olan hər şeyin digər cəhətindən fərqli olan aspekti - mahiyyəti .

"Varlıq" sözündən fərqli olaraq, "mövcudluq" sözü, bir qayda olaraq, varlığın yalnız bir tərəfini ifadə etdiyi halda, "varlıq" sözü "mövcud olan hər şey", "bütövlükdə dünya" mənasında işlənir. Baumqarten üçün *mövcudluq* reallıqla (*lat.* actualitas) üst-üstə düşür.

İnsanın *mövcudluğu* (ekzistensiya) məsələsi fəlsəfədə xüsusi yer tutur. Varlıq ekzistensial fəlsəfənin mərkəzi kateqoriyasıdır (Kyerkeqor, Yaspers, Haydegger, Sartr, Kamü və s.), ilk növbədə, unikal və birbaşa yaşanmış insan *mövcudluğunu* ifadə edir. Beləliklə, Haydeggerə görə, belə *mövcudluq* - varlıq - xüsusi varlığa - Daseinə aiddir və digər varlıqlara tətbiq olunan kateqoriyalı analitikadan fərqli olaraq, xüsusi ekzistensial analitikada nəzərdən keçirilməlidir.

Sxolastika (bax. Realizm (fəlsəfə), Nominalizm) mahiyyət və *varlıq* dualizmində təbii (yaradılmış) universumun əsas bifurkasiyasını görürdü, yalnız Tanrıda aradan qaldırılır: bir şeyin varlığı onun mahiyyətindən çıxarıla bilməz, lakin son nəticədə yaradıcılıqla (Allahın iradəsi ilə) müəyyən edilir. 

*Mövcudluq* ənənəvi olaraq mahiyyətə qarşıdır. Mahiyyət ənənəvi olaraq, ən azı İntibah dövründən bəri elmi fənlər tərəfindən tədqiq edilmişdir. Elm mahiyyəti və ya substansiyanı kəşf etməyə çalışır. Riyaziyyat xüsusilə bu işdə uğur qazanmışdır, bunun üçün bir şeyin konkret *mövcudluğu* varlıqlarla işləmək bacarığı qədər vacib deyil. Eyni zamanda, *mövcudluq* varlıqlara ayrı, mücərrəd baxışı nəzərdə tutmur, onların reallığını vurğulayır. Beləliklə, mücərrəd varlıqlarla ekzistensial reallıq - *mövcudluq* arasında uçurum yaranır.

Həmçinin bax
------------

* Varlıq (fəlsəfə)
* Ekzistensializm

İstinadlar
----------

1. ↑  *Дворецкий И. Х.* Латинско-русский словарь. М.: Русский язык-Медиа. 2006. 309.
2. ↑  *Мэй Р.* Истоки экзистенциального направления в психологии и его значение / В кн.: Экзистенциальная психология. Экзистенция / Пер. с англ. М. Занадворова, Ю. Овчинниковой. — М.: Апрель Пресс, Изд-во ЭКСМО-Пресс, 2001. — С. 115—116.

Ədəbiyyat
---------

* *Maydanski A.D.* Spinozanın "Etika"sındakı mövcudluq kateqoriyası // Fəlsəfə məsələləri. - 2001. - No 1. - s. 161-174
* *Юдин Б. Г.* Биологическое существование человека: культурные аспекты (начало) (PDF). 2004.
* *Юдин Б. Г.* Биологическое существование человека: культурные аспекты (окончание) (PDF). 2005.
**Sulfat turşusu**, H2SO4 — qüvvətli ikiəsaslı turşu. 

Susuz sulfat turşusu adi şəraitdə rəngsiz, iysiz, yağabənzər ağır mayedir, sıxlığı 1,9203 q/sm3-dir, 10,45°S-də donur, 296,2°S-də qaynayır. Su ilə istənilən nisbətlərdə qarışır. Qatı sulfat turşusu demək olar ki, bütün metallarla reaksiyaya girib, müvafiq duz (sulfat) əmələ gətirir, hidrogen-yodidi, qismən də hidrogen-bromidi oksidləşdirib, sərbəst halogenə çevirir, qızdırıldıqda bütün metalları (qızıl və platin müstəsna olmaqla) oksidləşdirir. Durulaşdırılmış sulfat turşusu gərginlik sırasında hidrogendən solda yerləşən bütün metallarla (qurğuşundan başqa) reaksiyaya girir.

Sulfat turşusu almaq üçün əsas xammal, təbii sulfidlərin (pirit, kolçedan) yandırılmasında əmələ gələn kükürd qazıdır (SO2). Bu qazı kontakt və ya qüllə üsulu ilə sulfat anhidridinə SO3 çevirərək suda həll etməklə sulfat turşusu alırlar.

1. 4FeS2 + 11O2 → 2Fe2O3 + 8SO2 + Q
2. 2So2 + O2 → 2SO3 + Q
3. SO3(q) + H2O(m) → H2SO4 +Q

Sulfat turşusu kimya sənayesinin əsas məhsullarından biridir. Ondan mineral gübrə (super-fosfat, ammonium-sulfat), müxtəlif turşu, duz, darman, yuyucu maddə, boya, süni lif, partlayıcı maddə və s. istehsalında geniş istifadə edilir.

Sulfat turşusu metallurgiyada (məsələn, uran filizini parçalamaq üçün), neft məhsullarının təmizlənməsində və s. məqsədlə, həmçinin quruducu maddə kimi işlədilir. Dünyada hər il 100 mln. tona yaxın sulfat turşusu istehsal olunur.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Kimya** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqalənini redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |


1. ↑  SULFURIC ACID (ing.).
2. ↑  .
**Nebuq** (адыг. *Нэбгъу*) — Krasnodar diyarının Tuapsinski rayonunda kənd. Nebuq kənd məskunlaşma ərazisinin inzibati mərkəzi.

Coğrafiyası
-----------

Kənd Qara dəniz sahilində, Nəbuq çayının vadisində yerləşir. Tuapse rayon mərkəzindən 9 km şimal-qərbdə və Krasnodar şəhərindən 94 km cənubda yerləşir. A-147 avtomobil yolu Rusiyanın Qara dəniz sahillərini Adlerdən Cubqaya gedən yol kənddən keçir.

Nebuq şimal-qərbdən Mayski və Tümenski, şərqdən Agui-Şapsuq və cənub-şərqdən Aqoy yaşayış məntəqələrinin ərazilər ilə həmsərhəddir:

Kənd Baş Qafqaz silsiləsinin cənub yamacında yerləşir. Nebuq üç tərəfdən şam və enliyarpaqlı meşələrlə əhatə olunmuş dağ silsilələri ilə əhatə olunub. Kəndin orta hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 81 metr yüksəklikdədir. Kəndin sahilyanı hissəsi dəniz səviyyəsindədir. Ərazinin ən hündür nöqtəsi kəndin şərqində yerləşən Siqnal dağıdır (311 m). Kəndin şimal-şərqində Pşeniçnaya dağı (471 m) yerləşir.

Hidroqrafik şəbəkə Nebuq çayı ilə xarakterizə olur. Kənd daxilində onun sağ qolları — Şel Dolmatova, Şel Xablakova və bir neçə bulaq Nebuq çayına tökülür. Nebuq çayının hövzəsindəki dağlarda və onun qollarında dolmenlər və Adıgey (Çərkəz) aullarının xarabalıqları vardır.

Kəndin iqlimi mülayim iqlimdən subtropikə keçiddir. Əsasən Qara dənizin hava kütlələri ilə xarakterizə olunur. Orta illik temperatur təxminən + 13 °C, iyulun orta temperaturu + 23 °C, yanvarın orta temperaturu isə + 4 °C-dir. Orta illik yağıntı 1100 mm-dir. Yağıntıların çoxu qışda düşür.

Etimologiyası
-------------

Yaşayış məntəqəsinin adı Nebuq çayından götürülüb. Toponim adıqca "nebgu"ya gedib çıxır, bu da "açıqgözlü" deməkdir.

Tarixi
------

Kənd 1864-cü ildə kazaklar tərəfindən, Şapsuq sahil batalyonunun Nebuqskaya kəndi kimi yaradılmışdır. Həmin il 50 kazak ailəsi dəniz sahilindən bir kilometr aralıda məskunlaşdılar. Kənd statusunu 1870-ci ildə almışdır. 1962-ci ilin dekabrında kənd Aqoy kənd soveti tərkibinə verilmişdir.

Əhalisi
-------

Kəndin əhalisi 3972 nəfərdir (2010).

İstinadlar
----------

1. 1 2  Черноморский путеводитель. — № 7, 2008. — Краснодар: Триумф, 2008. — С. 190. ISBN 5-901449-01-0
2. ↑  "История возникновения и развития Туапсинских посёлков. Словарь-справочник". 2009-02-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-10-31.
**Ömər Xalis Bıyıktay** (*türk.* Ömer Halis Bıyıktay) (d. 1883 Ərzincan, Osmanlı İmperiyası – ö. 25 dekabr 1935, İstanbul, Türkiyə) — Türk əsgəri.

Hərbi fəaliyyəti
----------------

1905-ci ildə hərbi məktəbi bitirmişdir. 1908-ci ildə baş leytenant rütbəsinə yüksəldi. 1910-cu ildə Hərbi Akademiyaya daxil oldu. 1911-ci ildə akademiyanın tətil etməsi səbəbilə İtaliya-Osmanlı müharibəsinə qoşuldu. 1913-cü ildə yenidən Hərbi Akademiyada təhsil almağa başladı və 4 oktyabr 1914-cü ildə kapitan rütbəsi ilə məzun oldu. Birinci Dünya müharibəsində bir sıra hərbi vəzifələrdə xidmət etdi. 1 mart 1918-ci ildə mayor rütbəsinə yüksəldi.

Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində 23-cü bölmənin komandiri kimi iştirak etdi. 10 dekabr 1921-ci ildə vali, 31 avqust 1922-ci ildə isə polkovnik rütbəsinə yüksəldi. Müharibədən sonra qırmızı lentli "İstiqlaliyyət medalı" ilə təltif edildi. 10 noyabr 1924-cü ildə Milli Müdafiə Nazirliyinin Ordu Bölməsinin rəhbəri təyin olundu.

1927-ci il avqustun 30-da general-mayor rütbəsinə yüksəldi və Paşa oldu. 30 avqust 1934-cü ildə general-leytenant vəzifəsinə yüksəldi. 1937-ci ildə Trakya manevrlərinə qoşuldu. 27 may 1934-cü ildə İstanbul Komandirliyinə təyin edilmiş və bu vəzifədə olduğu zaman 25 dekabr 1939-cu ildə öldü. 27 may 1934-cü ildə İstanbul Komandirliyinə təyin edildi və bu vəzifədə olduğu zaman 25 dekabr 1939-cu ildə vəfat etdi.

Medal və təltifləri
-------------------

* "Osmaniyyə" ordeni
* Məcidiyyə ordeni
* "Müharibə" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "Ləyaqət" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

Həmçinin bax
------------

* İtaliya-Osmanlı müharibəsi
* Birinci Dünya müharibəsi
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

Mənbə
-----

* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 225.
Ağtala monastır kompleksində Zaxarilər ciddi quruculuq işləri aparmışlar.
**Mxraqdzeli**, **Mxraqdzeli-Zaxaryan** və ya **Dolqoruki** (*gürc.* მხარგრძელი) – gürcü və erməni sülalələri ilə qohumluq əlaqələri olmuş qıpçaq əsilli gürcü və ya erməni sülaləsi. Parfiyanın yeddi ən böyük sülaləsindən biri olan Karen-Pəhləvilər sülaləsinin qollarından biri hesab edilən Mxraqdzeli sülaləsi həm də Arşakilər xanədanının bir hissəsi hesab oluna bilər.

Sülalə II Artakserks Dolqorukinin xatirəsinə Mxraqdzeli (Dolqoruki) adlandırılmışdır. Lori/Taşir, Ani, Dvin, Qelarqunik, Amberd (1187–1358-ci ildə şaxələnib) knyazları məhz bu sülalənin nümayəndələri olmuşlar. Sülalənin Zaxarilər adlandırılması isə knyaz Zaxarinin (doğ. 1150) adı ilə bağlıdır. Mxraqdzeli – Arqutaşvili şaxələnməsi isə knyaz Arqutun (vəf. 1506) adı ilə bağlıdır. Pavlenişvili şaxələnməsi isə, bir versiyaya görə Pavneli (Pavnisi qalasının), ikinci versiyaya görə isə knyaz Pavleni Mxraqdzelinin adı ilə bağlıdır.

Mxraqdzeli sülaləsi Gürcüstana və Ermənistana bir çox böyük siyasətçi və sərkərdə bəxş etmişdir. Zaxari sülaləsinin şaxələnməsi ilə Gürcüstandan asılı olan Qaq (indiki Ermənistanın şimalı) hakimləri olan Vaqramilər nəsli (erməni dilli mənbələrdə Vaqramyanlar) yaranmışdır. Vaqarmi-Qaqetsi knyaz sülaləsinin əsası Zaxare və İvanenin əmisi I Vəqram tərəfindən qoyulmuşdur.

Mxraqdzelilərin nümayəndələri müxtəlif vaxtlarda Gürcüstanda hərbi lider və xəzinədar vəzifələrini tutmuşlar. Onların ailələri gürcü çarlarının ailələri ilə həmişə sıx münasibətdə olmuşlar.

Mxraqdzelilərin ən parlaq nümayəndələrindən biri çariça Tamarın sərkərdəsi olmuş Zakaredir. Adlandırmanın özü Zakarenin atasının gürcü çarı Georgiyə (çariça Tamarın atası) xidmət etdiyi 1160-cı ildən əvvəl qazanılmışdır. Zakarenin atası Sərkis Mxraqdzeli ilk dəfə çar Georgi tərəfindən gürcülərə tərəfindən fəth edilmiş Ani şəhərinə hakim təyin edilməsi zamanı xatırlanır.

İstinadlar
----------

1. ↑  Cyril Toumanoff. Armenia and Georgia // The Cambridge Medieval History. — Cambridge, 1966. — Т. IV: The Byzantine Empire, part I chapter XIV. — С. 593–637.:
> Later, in the twelfth and thirteenth centuries, the **Armenian house of the Zachariads (Mkhargrdzeli)** ruled in northern Armenia at Ani, Lor'i, Kars, and Dvin under the Georgian aegis.
2. ↑  Böyük Sovet Ensiklopediyasında Taşir-Dzorakert çarlığı Arxivləşdirilib 2014-08-23 at the Wayback Machine məqaləsi.
3. ↑  Всемирная история. Энциклопедия. Глава XXXIII. 2. — М.: 1957 Т. 3.:
> В царствование Тамары (1184–1213) были освобождены города Ани, Каре, Двин и весь север Армении, после чего там образовались вассальные владения армянских князей Захаридов, получивших название по имени одного из них, Захарии, выдающегося полководца, который находился на службе у грузинского царя и занимал высокий пост главнокомандующего Грузинского царства.
4. ↑  АСЭ, հ. 4, էջ. 421, 1978
5. ↑  Kırzıoğlu, Kıpçaklar, s. 139
6. ↑  Əkbər Nəcəf, SƏLCUQLU DÖVLƏTLƏRİ VƏ ATABƏYLƏRİ TARİXİ , s.40
7. ↑  Cyrille Toumanoff — "Les maisons princieres Georgiennes de l’Empire de Russie", Rome, 1983