recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Badis ibn Habus** (?-1073) — İfrikiyyədə hökm sürən Zirilər sülaləsi (Sanhacə) dövlətinin hökmdarı.

Həyatı
------

Atası Habbusun 1038-ci ildə ölümü üzərinə Qranada hökmdarı oldu Bərbərilərlə bəzi yəhudilər qardaşı Buluqqini taxta keçirmək istədilərsə də, ərəblərlə vəzir Samuel b. Nağrilənin də (Nağzalə) içində olduğu bir qrup yəhudi Badisi tərcih etdi. Badis taxta keçər-keçməz çevrədəki digər müluküt-təvaif ilə uğraşmaq zorunda qaldı. Məriyyə hakimi Züheyr əl-Amiri, Bunt yaxınlarında meydana gələn savaşda Badis qarşısında məğlub oldu və vəziri İbn Abbas ilə birlikdə öldürüldü (1038). Hakimiyət sahəsini genişlətmək və bütün Əndülüsə hakim olmak istəyən Badis böyük bir orduyla İşbiliyə üzərinə yürüdü. Şəhərin hakimi Qazı Əbül-Qasım İbn Abbad aparılan savaşda məğlub oldu və öldürüldü (1042). Daha sonra İshaq b. Məhəmməd əl-Birzali, Məhəmməd b. Nuh əd-Dəmməri, Abdun b. Hizrun kimi Bərbəri rəislərini Cəzirətülhadra hakimi Məhəmməd b. Qasım əl-Hammudini xəlifə olaraq tanımaları üçün razı salan Badis onları da yanına alaraq İşbiliyə hakimi Mutazıd üzərinə yürüdü və şəhəri bir müddət muhasirə etdi (1047–1048). Bu hadisələrdən sonra Badisin şöhrəti artdı və çevrədəki hökmdarlar ondan çəkinməyə başladılar. 1057-ci ildə Malaqaya girərək son Hammudi hökmdarı Məhəmməd əl-Müstalini taxtından uzaqlaşdırdı, ancaq Abbadi hökmdarı Mutazıdın 1067-ci ildə Karmunəni zəbt etməsinə əngəl olmadı.

Vəziri Samuəl b. Nağrilənin ölümü (1056) üzərinə yerinə keçən oğlu Josəphin yahudiləri önəmli məvkilərə gətirməsi və onlara gəniş imkanlar tanıması əhalinin təpkisinə və etirazına yol açdı. Josəph isə bu təpkiləri önəmsəmədiği gibi tasarruflarına karşı çıkan Badisin kardəşiylə aynı adı taşıyan oğlu Bulukkini öldürtməktən də çəkinmədi, hatta daha iləri gidip Badisə İspaniyada müstakil bir yahudi dəvləti kurmak istədiğini söylədi. Nihayət Məriyyə hakimi İbn Sumadih ilə gizlicə habərləşip onu Gırnatayı ələ gəçirməyə təşvik ətməsi üzərinə Sanhacəlilər ayaklanıp vəziri öldürdülər və cəsədini şəhrin kapısına astılar (1066–1067).

Badis 1073 yılında Gırnatada öldü və ölkəsi iki torunu arasında taksim ədildi. Səyfüddəvlə Abdullah Gırnataya, Təmim də Malagaya hakim oldu.

Çox cəsur, mərt və yardım səvər bir insandı. İdarəsini güçləndirmək uğrunda kan dökməktən çəkinməzdi. Abbadi Hükümdarı Mutazıd tarafından öldürülən Bərbərilərin intikamını almak için Gırnatadaki bütün ərəbləri öldürmək istədiysə də vəziri Samuəl buna əngəl oldu. Ayrıca pək çok imar faaliyətində bulundu. Kalələri müstahkəm halə gətirdi və muhtəşəm saraylar yaptırdı.

İstinadlar
----------
**Mirzə Kərim Şüai** (?-1894) — XIX əsr Azərbaycan şairi.

Həyatı
------

Firudin bəy Köçərli Mirzə Kərim Şüai haqqında yazır:

Mirzə Kərim "Şüai" təxəllüs əslən Dərbəndin cənub tərəfindən — Kürə nahiyəsində Üşdül qəryəsindən İsrafil adında bir şəxsin oğludur. Məzkur mahalda polkovnik Sultan Əhməd bəy ki, o mahalın maliki-riqabı hesab olunurdu, Mirzə Kərimi öz yanında müsəlmani mühərrirliyinə götürüb, hər yerə gedəndə öz yanınca aparardı. Hətta Şeyx Şamilin davasında Mirzə Kərimə əvvəlinci çin və medal verdiribdir. Sonralardan məzkur Sultan Əhməd bəy Dərbənddə sakin olduğu üçün Mirzə Kərimin atası İsrafil öz əhlü əyalı ilə köçüb Dərbəndə gəlibdir və orada cənab polkovnikin zilli-himayətində dolanırdı. İttifaqən Sultan Əhməd bəy övzayi-zəmanədən təngə əlib, özünü qətlə yetirdi və Mirzə Kərim öz vəliyyün-neməsinin qətlindən bir növ müttəhim olub Sibirə göndərildi və neçə illər orada qalıb, imperaturi-əzəm tərəfindən fərmani-humayun sadir olmağa görə, mürəxxəs olub, dübarə Dərbəndə müraciət elədi. Artıq fəhmü zəkavət sahibi olmağa görə, Rusiyada qaldığı zaman rusca oxumağı və yazmağı ləyaqətincə kəsb etmişdi. Sibirdən qayıdandan sonra Dərbənddə nəcib familiyadan təəhhül ixtiyar edib, əziz və möhtərəm şəxslərdən biri oldu və məhəllə rəisi (kvartalnı) mənsəbinə nail olub, xoş güzəran edərdi və sakin olduğu məhəllənin şəbih ümuratına mübaşir olub, məscidi-camedə şəbih gətirmək həm ona mühəvvəl olmuşdu. Şüai şəbih büsatına dair mükalimələr yazıb, mərsiyələr inşa etmişdir və bunlardan əlavə bir kitab hürufi-heça qafiyəsində təlif edib, öz həyatında birinci dəfə çap etdiribdir. Çifayda, o kitabı ələ gətirmək bizə məqdur olmadı. Mirzə Kərim Şüai türk və fars dillərinə dara, fəsih bir şəxs olduğuna [binaən], bu dillərdə onun əşarü kəlamları vardır.

Şüai vəfat edibdir tarixi-miladın 1894-cü sənəsində Dərbənd şəhərində. Onun böyük oğlu Məhəmmədəli nam Badkubədə qulluq edir və ikinci oğlu Şəhriyar bəy Dərbəndin uyezdni xəzinəsində çinovnikdir.
**Arizema** (*lat.* Arisaema) — baqəvərçiçəklilər sırasının aroidkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Arizemanın növü və yayılması
----------------------------

Danaayağı fəsiləsindən ikievli bitki cinsi. Yeraltı gövdəsi kök yumruları şəklindədir. Yarpaqları (1-dən 3-ədək) yarılmışdır. Çiçəkləri çılpaq, çox vaxt quyruq kimi dartılmış, bəzən sapşəkilli törəməsi olan əlvan örtüklü qıçalarda yerləşir. Meyvələri şirəli giləmeyvədir. Cənubi Amerika istisna edilməklə, əsasən tropik və subtropik qurşaqlarda yayılmış 150-ədək növü var. Arealı Şərqi Afrikanı, Himalaydan keçərək Cənub-Şərqi Asiya və Şimali Amerikaya qədər ərazini əhatə edir. Daha çox Qərbi Çinin, Şimali Hindistanın və Nepalın, həmçinin Yaponiyanın yüksək dağlıq r-nlarında yayılmışdır. Amerikada və Rusiyanın Uzaq Şərqində bir neçə növü rast gəlir. Bir çox Arizema növləri açıq qruntda, bəzən də otaq şəraitində becərilən bəzək bitkisidir.

Botaniki təsviri
----------------

Ekologiyası
-----------

Azərbaycanda yayılması
----------------------

İstifadəsi
----------

Ədəbiyyat
---------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q133284
* Wikispecies: Arisaema
* APDB: 188294
* EPPO: 1AAEG
* FNA: 102590
* FoC: 102590
* GBIF: 2866809
* GRIN: 963
* iNaturalist: 50311
* IPNI: 328148-2
* IRMNG: 1337124
* ITIS: 42524
* NCBI: 50230
* NZOR: 38ab88e6-1a1e-4729-a939-4b7b9be5d36e
* PLANTS: ARISA
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:328148-2
* Tropicos: 40019423
* VASCAN: 852
* WCSP: 15221
* WFO: wfo-4000003046

 |
**Tur de Frans** (*fr.* Tour de France) — Fransada 1903-cü ildən keçirilən dünyanın ən məşhur və nüfuzlu velosiped yarışması.

Yarışmanın prinsipləri
----------------------

Yelisey çöllərində velosipedçilər
Tur de Frans 21 mərhələdən ibarətdir:

* Hər mərhələ bir gün davam edir.
* Hər bir yarışçı mərhələni bitirməlidir ki, onun vaxtı qeydə alınmış və toplanmış olsun.

Yarışın tam uzunluğu — 3000-4000 km arasındadır (yollar və mərhələlərin ölçüsü hər il dəyişilir).

Baş təsnifat — toplam vaxta əsasən yarışçıların iştirakının qiymətləndirilməsidir.

Ən qısa vaxtda yarışı başa vuran velosipedçi turnirin qalibi olur.

Ən qısa vaxta görə qələbədən başqa iştirakçılar üçün bu nominasiyalar da mövcuddur:

* ən yaxşı sprinter;
* ən yaxşı dağlıq ərazi yarışçısı;
* ən yaxşı gənc yarışçı.

Bu nominasiyaların liderləri müəyyən rəngli köynəklər geyinirlər.

Köynəklər
---------

### Sarı köynək  Le maillot jaune

Sarı köynəyi Tur de Fransın ən yaxşı vaxta sahib olan lideri geyinir. Bu köynək digərləri ilə müqayisədə daha prestijli sayılır. Əvvəllər sarı səhifələri olan və yarışa sponsorluq edən qəzet liderin köynəyinə tikilirmiş. Sarı köynək geyinmək ənənəsi də o vaxtdan qalmışdır.

### Yaşıl köynək  Le maillot vert

Sprinter hesabında lider olan velosipedçi yaşıl köynək geyinir. Ənənə 1953-cü ildən mövcuddur.

### Noxudlu ağ köynək  Le maillot à pois rouges

Qırmızı noxudlu ağ köynəyi ən yaxşı dağ velosipedçisi geyinir. Köynək fransızca *à maillot pois rouges* adlanır ki, bunun da hərfi tərcüməsi "qırmızı noxudlu köynək"dir.

### Ağ köynək  Le maillot blanc

Yarışın ən yaxşı gənc yarışçısı ağ köynək geyinir. Bu köynəyi geyinən velosipedçinin yarış keçirilən ilin 1 yanvarına qədər yaşı 25-dən az olmalıdır. Ənənə 1975-ci ildən mövcuddur.

### Ən aqressiv yarışçı  Prix de la combativité

Hər mərhələnin nəticəsinə görə ən aqressiv (döyüşkən, mübariz) velosipedçiyə növbəti gün qırmızı fonda yazılmış xüsusi ağ nömrə verilir. Ən vacib meyarlardan biri: hücum stili nümayiş etdirmək, davamlı həmlələr etmək sayılır. Ən aqressiv velosipedçini mütəxəssislər qrupu müəyyənləşdirir.

Direktorlar
-----------

| İllər | Direktor |
| --- | --- |
| 1903 — 1939 | Anri Deqranj |
| 1947 — 1961 | Jak Qodde |
| 1962 — 1986 | Jak Qodde və Feliks Levitan |
| 1987 | Jan-Fransua Nake-Radiqe |
| 1988 | Jan-Pyer Kurkol |
| 1989 — 27 oktyabr 2005 | Jan-Mari Leblan |
| 27 oktyabr 2005 — indiyə qədər | Kristian Pryudomm |

Xarici keçidlər
---------------


|  |  |
| --- | --- |
| Vikianbarın loqosu | Vikianbarda ***Tur de Frans*** ilə əlaqəli mediafayllar var. |

* Tour de France'ın rəsmi saytı

Həmiçin baxın
-------------

* Velosiped
* Velosiped idmanı
**Banya-Luka** (*serb.* Међународни аеродром Бања Лука, bosn. Međunarodni aerodrom Banja Luka) — Bosniya və Herseqovina ərazisində yerləşən beynəlxalq hava limanı. Hava limanı bəzən **Maxovlyani Aeroportu** adlanır. Bu cür adlanma onun yaxınlığında yerləşən kəndin adı ilə əlaqədardır. Hava limanı Bnya-Luka dəmir yol stansiyasından 18 km şimal-şərqdə yerləşir. Banya-Luka Bosniya və Herseqovinanın ikinci böyük şəhəridir. Üstəlik Serb Respublikasının paytaxtıdır.

Tarixi
------

Banya-Luka Beynəlxalq hava limanının inşasına 1976-cı ildə başlanmışdır. O dövr üçün hava limanı yerli əhəmiyyətli bir aeroport olaraq inşa edilmişdir. Bu zaman limanı yerli uçuşları qəbul edirdi. Yuqoslaviyanın digər hava limanlarından bura uçuşlar təşkil edilirdi. 

Deyton anlaşması ilə Banya-Luka faktiki olaraq Serb Respublikasının paytaxtına çevrilmişdir. Bundan sonra Banya-Luka hava limanı böyük əhəmiyyət və yeni vəzifə daşımasına səbəb olmuşdur. Banya-Luka Beynəlxalq Aeroportu mülki reyslərin qəbulu üçün 18 noyabr 1997-ci ildə açılmışdır.

1999 - 2003-cü illər ərzində Air Srpska şirkətinin əsas hava limanı olmuşdur. Bununla yanaşı Serb Respublikasının xarici ölkələrlə əsas əlaqə vasitəsinə çevrilmişdir. Bu şirkət dövlətin təşkilatlığı ilə təşkil edilmişdir. 2003-cü ildə Air Srpska öz fəaliyyətini dayandırmışdır. Bundan Sky Srpska şirkəti təşkil edilmişdir. Bu şirkətin əsas bazası Banya-Luka Beynəlxalq Aeroportu idi.

Hava limanın modernləşdirilməsinə 2002 və 2003-ci illərdə başlanılmışdır. Bu addımın əsas səbəbi 2003-cü ildə roma papası II İohan Pavelin Banya-Lukaya gəlməsi idi. 

Banya-Luka Beynəlxalq Hava limanını «Aerodromi Republike Srpske» şirkəti idarə edir.

Avia əlaqə
----------

Müxtəlif vaxtlarda hava limanından Afina (Yunanıstan), Belqrad (Serbiya), Frankfurt (Almaniya), Zalsburq (Avstriya), Tivat (Monteneqro) və Vyana (Avstriya) istiqamətli uçuşlar gerçəkləşdirilmişdir. 
Adria Airways şirkəti bir başa Banya-Lukaya uçuş təşkil edən ikinci ölkədir. 2010-cu ilin iyulundan Lyubliyanadan Banya-Lukaya həftədə dörd reys təşkil edilir. 

2007-ci ilin noyabrından 2009-cu ilin dekabrına qədər serb aviaşirkəti olan Jat Airways Belqraddan Banya-Lukaya uçuşlar təşkil edilirdi.

Aviaşirkətlər və hədəflər
-------------------------

### Mütəmadi reylslər

* Adria Airways - Lyublyana
* B&H Airlines - Surix, Sarayevo, Tivat

Statistika
----------

Sərnişin dövrüyyəsi

| **İl/ay** | Yanvar | Fevral | Mart | Aprel | May | İyun | İyul | Avqust | Sentyabr | Oktyabr | Noyabr | Dekabr | İl nəticəsi |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
| 2011 | 560 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | **560** |
| 2010 | - | - | - | - | - | - | - | - | 497 | 432 | 602 | - | **4.798** |
|

Mənbə
-----

* Banja Luka International Airport — Official Website

İstinadlar
----------

1. ↑  "EAD Basic". 2019-05-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-06.
2. ↑  "Статистика по аэропортам Боснии и Герцеговины: Баня-Лука". 2010-12-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-12-16.
**Bayramkoxa qalası** - Göyçay dərəsindən qərbdə, Kələş düzündən cənubda, Kilsədağ məbədi yaxınlığında olan bu abidə ərazisində olduğu kəndin adı ilə Bayramkoxa qalası adlanır.

Abidənin yerləşdiyi ərazi həm də, *Təpələr*, yaxud da *Yeddi təpə* adı ilə məlumdur. 1972-ci ildə Firidun Qədirov tərəfindən orada ilkin arxeoloji tədqiqat işləri aparılmışdır. Məhz həmin qazıntılar nəticəsində müəyyənləşdirilmişdir ki, oradakı təpələr əslində, qalanın ayrı-ayrı bürclərinin qalıqlarıdır. 45x42x 10 sm ölçülü çiy kərpiclə hörülmüş qala bürclərinin qalıqlarının hündürlüyü 5–6 m, diametri isə 15 m-dir. Hər tərəfdə 3 bürc olmaqla, cəmi 8 bürcü var.

Qala quruluş etibarı ilə kvadrat formasındadır. Onun tərəflərinin uzunluğu 90 m, ümumi uzunluğu isə 360 m-dir. Bürclər arası hissədə qala divarları daha çox dağıldığından, onların yeri alçaq köbərə bənzəyir. Qaladan təqribən 100 m şərqdə daha iki təpə mövcuddur. Onlardan 20–25 m cənub tərəfdə isə 40 m uzunluğu olan daha bir köbər yeri var. Yerüstü əlamətlərinə görə, onlar da yuxarıda təsviri verilən tikinti qalıqlarına bənzəyir və çox güman ki, bütövlükdə Bayramkoxa qala kompleksinə aiddir.

Abidədə aparılmış arxeoloji tədqiqatlar zamanı orada, üst qatda təqribən 40 sm qalınlığında lal təbəqə qeydə alınmışdır. Bu, qalanın uzun müddət istifadəsiz qalması nəticəsində əmələ gəlib. Lal təbəqə götürüldükdən sonra orada qalınlığı 40 sm olan mədəni təbəqə olduğu aşkar edilmişdir. Qazıntı zamanı oradan divar və bürc qalıqlarından savayı, ocaq yeri, dəmirdən ox ucu, gil muncuq və şirsiz keramika nümunələri tapılmışdır. Keramika məmulatı içərisində dulus dəzgahında istehsal edilən nümunələr qeydə alınmamışdır.

Firidun Qədirov Bayramkoxa qalasından tapılmış keramika məmulatını iki qrupa bölüb: «Birinci qrupa dərin cam, dolça kimi enliağızlı və bunlara nisbətən, ağızları azacıq daralmış qablar daxildir. Bunların əksəriyyəti narın gildən kiçikhəcmli hazırlanmış və bişirildikdən sonra sarımtıl-qırmızı rəng almışdır. Bu qrupdan olan qabların bəzilərinin üstündə yumru və qulaqcıq formasında çıxıntıları və qazıma xətlərdən ibarət bəzəyi vardır». Narın gildən hazırlanan, səthi cilalanan incə və nazik divarlı qablar isə ikinci qrupa daxil edilib. F.V.Qədirov
birinci qrupa daxil etdiyi nümunələri III-IV əsrlərə, ikinci qrupa daxil etdiyi nümunələri isə V-VII əsrlərə aid edib. Bununla da o, Bayramkoxa qalasının III-VII əsrlərə aid müdafiə tikintisi olduğunu ehtimal edib.

Tərkibində saman qatışığı olan irihəcmli çiy kərpiclərdən istifadə etməklə müdafiə istehkamları tikilməsi Sasani dövrü arxitekturası üçün xarakterik olub. Fikrimizcə, Bayramkoxa qalası təqribən IV əsrin ortalarında kiçik feodal qəsri kimi tikilib. Lakin, Mehranilərin nüfuzu artdığı və onların şəxsi mülklərinin qonşu ərazilər, o cümlədən Qəbələ mahalı əraziləri hesabına qərbə doğru daha da genişləndiyi dövrdə, o öz əvvəlki funksiyasını itirməklə istifadəsiz qalıb. Abidədə mədəni təbəqənin solğunluğu və nisbətən qalın olmaması da çox güman ki, elə bu amillə bağlı olub.
Kalandr prosesi
Kalndrlarda diyircəklərin yerləşməsi
**Kalandr** süni materialların qızdırılmış halda ən azı iki val arasından keçirməklə nazik təbəqələrin hazırlanması üçün tətbiq olunan yayma maşınıdır. Yayılan materialın hazırlanması və qızıdırılması kənarda, başqa qurğuda yerinə yetirilir. Material vallar arasında emal olunduqdan sonra o, xüsusi qurğunun köməyi ilə tutulur və burada soyuma, bərkimə, yığma və ya kiçik hissələrə doğrama əməliyyatı icra olunur.
Bir-birinə qarşı fırlanan, 2÷5 sayda və kiçik araboşluqlara malik vallarla təchiz olunmuş kalandrlar daha geniş yayılmışdır. 
Xüsusi maşınlarda bir və iki əlavə valldan istifadə olunur. Standart kalandrlar F və L quruluşuna malikdirlər. Valların diametri 400÷850 mm, eni isə 1200÷3000 mm arasında yerləşir. Vallar dayaq formalı gövdədə bərkidilirlər. Vallardakı temperatur onun daxilindən keçən maye ilə tənzimlənir.
Kalandr valları metaldan hazırlanaraq işçi səthləri pardaqlanır. Kauçuk qarışıqlarının hazırlanmasında və plastifikləşdirilməsində də kalandrların istifadəsinə rast gəlinir. Bu halda kalandr iki, böyük qarşı-qarşıya müxtəlif sürətlərlə fırlanan vallardan ibarət olur. Vallar arası məsafə pilləsiz tənzimlənə bilir. Vallar arasına verilən material yüksək təzyiq və kəsmə qüvvələrinin təsirindən plastifikləşir, qarışdırılır və uzadılır.

Mənbə
-----

* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
**Modinos Kiprə qarşı** — *(16 EHRR 485 (25 mart 1993))* Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının 8-ci maddəsi ilə əlaqədar Avropa İnsan Haqları Məhkəməsi tərəfindən qəbul edilmiş qərar.

Faktlar
-------

İş 1987-ci ildə, *Apeleftherotiko Kinima Omofilofilon Kiprou (AKOK)* və ya "Kipr Gey Azadlıq Hərəkatı"nın əsasını qoymuş gey hüquqlarının müdafiəçisi Aleksandros Modinos tərəfindən qaldırılmışdır. Eyni zamanda öz həmcinsi ilə cinsi əlaqəyə daxil olan iddiaçı bəzi homoseksual hərəkətlərə görə cinayət məsuliyyətini nəzərdə tutan Kipr Cinayət Məcəlləsinin 171-ci maddəsinin qüvvədə olması səbəbi ilə böyük gərginlik, narahatlıq və təqib qorxusu ilə yaşadığını bildirmişdir.

Qərar
-----

Məhkəmə 8 səs lehinə, 1 səs əleyhinə olmaqla belə qərara gəlmişdir ki, qadağanın mövcudluğu ərizəçinin şəxsi həyatına birbaşa və davamlı olaraq təsir etmiş, nəticə etibarilə ərizəçinin şəxsi həyatına hörmət hüququna müdaxilə olunmuşdur. Beləliklə, bu işdə 8-ci maddənin pozuntusu baş verib; ərizəçinin çəkdiyi məhkəmə xərcləri ona qaytarılmalı, eləcə də Strasburqda işin dinlənilməsi ilə bağlı çəkdiyi xərclər ona tam məbləğdə ödənilməlidir.

Əhəmiyyəti
----------

Məhkəmə bu qərarı ilə təsdiq edir ki, homoseksual münasibətlər 8-ci maddə çərçivəsində müdafiə olunur. Bu münasibətləri qadağan edən qanun ərizəçiyə tətbiq olunmasa da, qadağanın açıq-aşkar dəstəklənməsi və təqib olunma riski (dövlət ittihamı və ya xüsusi ittiham əsasında) və digər zərərverici hüquqi hərəkətlər ərizəçinin şəxsi həyatının toxunulmazlığı hüququnun pozulduğunu hesab etmək üçün kifayətdir.

Ziddiyyətli məqamlar
--------------------

Məhkəmə belə bir məsələ barəsində öz fikrini ifadə etmədi ki, ərizəçi yəqin ki, öz hərəkatının baxışlarını təbliğ etməkdə heç nə ilə məhdudlaşdırılmayan azadlığa malikdir; baxmayaraq ki, bu hal xüsusi rəyini bildirmiş hakim Pikisdə ərizəçinin həqiqətən şəxsi həyatına mümkün müdaxilə ilə bağlı qorxu hissi keçirdiyinə qarşı şübhə doğurdu, lakin bunu hər hansı qərəzlilik riskinin olmadığını təsdiq edən sübut hesab etmək çətin ki mümkün olsun.

Ədəbiyyat
---------

* Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi: Konvensiyanın 8 və 14-cü maddələri üzrə məhkəmə təcrübəsi. Bakı, Qanun nəşriyyatı, 2005-ci il, 456 səh.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Avropa İnsan Haqları Məhkəməsi.* "Modinos v. Cyprus" (ingilis). cmiskp.echr.coe.int. 1993-04-22. 2011-05-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-21.
**İmanov Elçin Bəhrəm oğlu** (11 yanvar 1971, Tiləkənd, Yardımlı rayonu) — azərbaycanlı aktyor, rejissor.

Həyatı
------

Elçin İmanov 1971-ci il yanvar ayının 11-də Yardımlı rayonunun Tilə kəndində anadan olub. 1978-ci ildə Yardımlı rayonunun Tilə kənd ibtidai məktəbinin birinci sinfinə qəbul olunub. 1988-ci ildə Masallı rayonunun C.Cabbarlı adına Ərkivan kənd orta məktəbini bitirib və həmin ildə M.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutuna daxil olub. İnstitutda oxuyarkən 1990-cı ildə S.Vurğun adına Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrında işə başlayıb. 1993-cü ildə institutu bitirib və həmin ildən teatrda baş səhnə maşinisti kimi fəaliyyətini davam etdirib. Bundan başqa teatrda həm də aktyor kimi fəaliyyət göstərir. 

1996-cı ildən Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında artist vokalist kimi çalışır. Həmçinin İctimai televiziyada rejissor kimi bir neçə verlişin müəllifi olub. 2005-ci ildə "Tənbəlin toyu" filmi ilə özünü rejissor kimi də sınayıb. Bununla yanaşı şoumenlik və aparıcılıq da edir. 

Hazırda teatr və televiziya işi ilə yanaşı Bakı Dövlət Sirkində aparıcı kimi fəaliyyət göstərir.

Ailəlidir. Bir övladı var.

Tamaşalar
---------

1. Hərənin öz ulduzu — Əlibala
2. Lənkəran xanın vəziri — Hacı Salah
3. Məşədi İbad — qorodovoy və Qoçu Əsgər
4. Diqqət, şəhərdə manyak var — rejissor
5. Qısqanc ürəklər — Telman
6. Maritsa — Penijek
7. Burla Xatun — I kafir
8. Mənim sevimli dəlim — poçta gələn adamlardan biri
9. Əlin cibində olsun — xəfiyyə
10. Mənim ərim dəlidir — xidmətçi
11. Poçtda xəyal — poçt işçisi
12. Şeyx Sənan — kor ərəblə gəzən
13. Dəli dünya — içki düşkünü

Filmoqrafiya
------------

1. Nəfsin bəlası — Nicat
2. Tənbəlin toyu — gəlinin atası
3. Şaxta Baba əməliyyatı — polis rəisi
4. Bizim Bayram — sahə müvəkkili
5. Köhnə məhəllədə yeni il — arxitektor
6. Həyat varsa (Kəlmeyi şəhadət) — Arif
7. Həyat varsa (Qonşu haqqı) — Qalib

Teleseriallar
-------------

1. Pərvanələrin rəqsi (serial, 2012) — Əhməd həkim
2. Həkimlər — Sabir həkim
3. Məhkumlar — Kamil
4. Köpək bürcü — türmə rəisi
5. Toy gecəsi (serial, 2013)

İstinadlar
----------
Vikipediyada bu soyadlı müxtəlif adamlar haqqında məqalələr var, bax: Ağayev.

**Ağarəfi Hilal oğlu Ağayev** (1911, Maştağa, Bakı qəzası – 1978) — kimya elmləri doktoru, professor.

Həyatı
------

Ağarəfi Ağayev 1911-ci ildə Bakı şəhərinin Maştağa qəsəbəsində bəy ailəsində anadan olmuşdur. 1927-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin təbiət fakültəsinə daxil olmuş, 1931-ci ildə həmin fakültəni bitirmişdir. 1934-cü ilə qədər orta məktəb direktoru işləmişdir. 1934-cü ildə Gertsen adına Leninqrad Pedaqoji İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuş, 1938-ci ildə namizədlik, 1970-ci ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1938-ci ildən onun sonrakı fəaliyyəti Bakı Dövlət Universiteti ilə bağlı olmuşdur.

O, 1970-ci ilə qədər BDU-nun Qeyri-üzvi kimya kafedrasının dosenti, 1952–1957-ci illərdə həmin kafedranın müdiri vəzifələrində çalışmışdır. 1947–1949-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda, 1954–1956-cı illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunda da dərs demişdir. 1972-ci ildə "qeyri-üzvi kimya" ixtisası üzrə professor adını almışdır. 1971–1978-ci illərdə BDU-nun Kimya-texnologiya kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

Na, K, Mg-un halogenid, sulfat duzlarının məhlullarının tarazlıq sistemlərinin fiziki-kimyəvi xassələrinin öyrənilməsi sahəsində çox əhəmiyyətli elmi-tədqiqat işləri aparmışdır. Bu sahədə onun 100-dən çox elmi məqaləsi dərc edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Bakı Dövlət Universitetinin professorları. — Bakı, 2014
Hindistanın inzibati-ərazi bölgüsü.
Hindistan Konstitusiyasına əsasən inzibati cəhətdən Hindistan Respublikası 29 ştat və 7 ittifaq bölgəsindən ibarətdir. İttifaq bölgələri bunlardır: Andaman və Nikobar adaları, Çandiqarx, Dadra və Naqar Haveli, Daman və Diu, Dehli, Lakşadvip, Pondiçeri.

Ştatların təsnifatlaşdırılması
------------------------------

Hindistаn ştаtlаrı А, B, C kimi üç böyük qrupdа təsnifаtlаndırılmışdır.

A tipli ştatlar (Assam, Qərbi Benqal, Bihar, Bombey, Madhya Pradeş, Madras, Orissa, Pəncab və Uttar-Pradeş) öz seçkili parlamentləri və müstəqil formalaşmış idarəetmə orqanları fəaliyyət göstərir.

B tipli ştatları (Haydarabad, Sauraştra, Maysur, Travankar-Koçin, Madhya-Bharat, Vindhya-Pradeş, Patiali və Şərqi Pəncab ittifaq ştatları, eləcə də Racəstan) nominal monarx sayılan racapramukhamilər idarə edir.

C tipli ştatları (Dehli, Kuth, Himaçal-Pradeş, Bilaspur, Kurq, Bhopal, Manipur, Acmer və Tripura) idarə etmək üçün mərkəzi hökumət tərəfindən komissarlar təyin olunur. Cammu və Kəşmir isə xüsusi ərazilər elan olunmuşdur.

Ştatların səlahiyyətləri
------------------------

Müasir dövrdə Hindistanda 29 ştat və 7 ərazi (6 ittifaq ərazisi, 1 paytaxt dairəsi) mövcuddur. Hər bir ştat dairələrə ayrılır. Bu ölkədə 642 inzibati dairə vardır. Hər bir ştatın özünün qanunverici və icraedici orqanı vardır. Ştatın qubernatorunu prezident təyin edir. Qubernator ştatın hökumətini formalaşdırır, baş naziri yerli seçkilərdə qalib gəlmiş partiya üzvündən təyin edir. Ştatlarda bir və ikipalatalı parlament vardır. Ştatın aşağı palatası "vidhan sabha" adlandırılır, qanunvericiliyə uyğun olaraq aşağı palatada 60- 500 üzvü olur. 

Parlament 5 ildən bir seçilir. Parlamentin yuxarı palatası "vidhan parişad" adlandırılır, deputatlar 6 il müddətinə seçilir, hər 2 ildən bir yuxarı palatanın müəyyən hissəsi yenidən seçilir. Ştat parlamentləri Hindistan İttifaq parlamentinin səlahiyyətinə daxil olan xarici siyasət, müdafiə, vətəndaşlıq məsələlərindən başqa, bütün məsələlərlə bağlı müzakirələr apara, qanun qəbul edə bilər. İttifaq ərazilərini və milli paytaxt dairəsini Hindistan hökumətini təmsil edən komissarlar idarə edirlər. İttifaq ərazilərində federal qanunlar qüvvədədir.

Dünyada ən sıx məskunlaşmış 10 administrativ vahiddən 5-i Hindistan ştatlarıdır. Uttar Pradeş 180 milyon əhali ilə dünyada birinci yerdə, Maharaştra ikinci, Bihar altıncı, Qərbi Benqal səkkizinci, Andhra-Pradeş onuncu yerdə durur. Bəzi ştatlar məsələn, Racəstan ştatı ərazisinə görə Avropanın iri ölkələrindən olan Polşadan böyükdür. Ölkə üzrə əhalinin orta sıxlığı bir kv.km-ə 368,07 nəfərdir.

Xarici keçid
------------

* Article on sub-national governance in India
* Interactive Map of India Arxivləşdirilib 2006-02-08 at the Wayback Machine

İslahatlar
----------

1. ↑  "В Индии появился новый штат, ставший по счету 29-м". 2014-06-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-30.
2. ↑  "ru\_india: Этносы Индии — интересная статья". 2014-01-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-30.
**Hindukuş dağları** (puşt. هندوکش, urdu ہندوکش - fars mənbələrində Hindistan dağları olaraq keçərlidir. Orta Asiyada yerləşən dağ sistemi. Bəzən «hindliləri öldürən» adlandırırlar. Ərazisinin böyük hissəsi Əfqanıstan və Pakistan ərazisində yerləşir. Hindukuş dağları əsasən qayalı dağlardır. Onlar vulkan məşhəlli deyildir. Onların yaranmasına səbəb Hindistan tavasının Mərkəzi asiyaya təzyiqi sayəsində meydana gəlmişdir. Geoloji baxımdan dağlar cavandır və hələdə qalxmaqda davam edir. Qərbdən şərqə Hindukuş dağları 1200 km, şimaldan cənuba isə 240 km məsafədə uzanır. Hindukuş dağları ərazisinin böyük qismi Əfqanıstan ərazisində yerləşir. Şərq hissəsi daha hündür olub uzu şiş piklərlə örtülüdür. Bu hissə Pakistan ərazisində yerləşir. Hindukuş dağları şimal-şərqdən Amudərya çayı, və Pənc ilə əhatələnir. Buradan Pamir başlalır. Hindukuşun şərq sərhədini Çitral çayı təşkil edir. Hindukuşun daxilində bir necə silsilə vardır. Onlardan Baba silsiləsi. Paqman silsiləsi və Hindukuşun özü. Orrfoqrafik baxımından onlar Hindukuşu Qərbi, Şərqi və Mərkəzi Hindukuşa bölürlər. Bu silsilələrin sərhəddi isə Vaxş və Kokça çaylarıdır. Qərbi Hindukuş elədə hündür deyildir. Burada hündürlük 3500-4000 metr arasında dəyişir. Mərkəzi Hindukuş Kabuldan şərq və şimal-şərqdə yerləşir. Onun hündürlüyü isə 6059 metrə çatır. Onun cənubunda yerləşən Hindurac qarışıq bir dağ vilayəti olan Nuristanı əmələ gətirir. Qərbi Hindukuşun şərq hissəsində hündürlük 6000 metri keçir. Burada buzlaqlar geniş sahəni əhatə edir. Şərq hissəsində yüksək dağ səhraları yerləşir. Bu baxımdan Şərqi Pamiri xatırladır. Şərqi Hindukuşun şərq hissəsində hündürlük 4000 metr hündürlüyə malikdir. Ən aşağıda yerləşən Baroqil aşırımıdır (3777 m). Şərqi Hindukuşda qar xətti 5 000 metrdən başlayır.

Dağlıq Bədəxşan, Pənc çayından şimalda Hindukuş sanki bir hündür çoxqatlı divar rolunu oynayır. Hindukuş çay istiqamətindən demək olar ki, keçilməzdır. Burada hündürlük birdən-birə 5000 metrə qədər qalxır.

Hindukuşun Əfqanıstan hissəsində yerləşən ərazisi 4000 - 5000 metr hündürlüyə malikdir və bura çılpaq dağlardan ibarətdir. Hindukuşun ən dündür hissəsi Əfqanıstan və Pakistan arasında yerləşir. Bu ərazini hətta Himalay dağları ilə müqayisə edilir. Burada dağ buzlağının uzunluğu 20 kilometrə çatır. Hazırda Hindukuşun cənub-şərq hissəsi Taliblərin əsas məskənləri rolunu oynayır. Onlar burada cəmləşmişdir. Onlar buradan Əfqanıstan və NATO qüvvələrinə hücumlar təşkil edirlər.

Hal-hazırda belə Hindukuşun yüksək dağlıq rayonlarında az saylı xalqlar yaşayır. Onlar asilimiyasiya olunmaqdan və ya məhv edilməkdən çəkilərək özlərini qorumaq məqsədi ilə bu addımı atırlar. Burada Nuristanlılar, Dardlar və Pamir xalqları yaşayır. Çirtal çayı vadisində dard dili yayılmışdır. Onlar indidə islamdan öncəki politizm inancına aiddirlər.

Hindukuşun zirvələri
--------------------

Hindukuşun ən hündür zirvələri 7000 metri keçir. Bunlara misal kimi Tiriçmir (7699 m), Noşak (7492 m), İstor-o-Nal (7403 m), I Saraqrar (7338 m)

İstinadlar
----------

1. ↑  "Peakbagger.com". 2017-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-11-21.
2. ↑  Вавилов Н. И. Пять континентов. — М.: Мысль, 1987 — С.38
**Oktay Xəlil oğlu Seyidov**, **Oqtay Xalloğlu** (1959, Aslanbəyli, Qazax rayonu – 26 mart 2003) — Azərbaycan Respublikasının Gəncə şəhərinin və Goranboy, Tovuz, Culfa, Babək, Göygöl, Daşkəsən rayonlarının keçmiş Hərbi komissarı, Polkovnik-leytenant, Şair. Azərbaycanda ən gənc hərbi komissar olmuşdur.

Həyatı
------

Oqtay Seyidov 1959-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Qazax rayonunun Aslanbəyli Kəndində anadan olmuşdur. 1976-cı ildə Aslanbəyli kənd tam orta məktəbini bitirmişdir. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasına daxil olur. Universiteti bitirdikdən sonra hərbçi kimi fəaliyyətə başladı. 1982-ci ildən keçmiş SSRİ silahlı qüvvələrində hərbi xidmətə başlamışdır. Ailə qurduqdan sonra Gəncə şəhərində yaşamışdır. 26 mart 2003-cü il tarixdə Daşkəsən Rayon Rərbi Komissarı polkovnik-leytenant Oktay Seyidov xidməti vəzifəsini yerinə yetirərkən yol qəzasında vəfat etmişdir.

Ailəsi
------

1 qardaşı və 2 bacısı var. Atasının adı Xəlil olduğundan "Oqtay Xalloğlu" deyirlər. 1 oğlu və 1 qızı var.

Fəaliyyəti
----------

Polkovnik-leytenant Oktay Seyidov hərbi komissar kimi daim öz xidməti vəzifəsinə vicdanla yanaşmış, vəzifəsinin peşəsinin məsuliyyətini dərk etmişdir. Bir hərbçi kimi ilk əvvəl fəaliyyət göstərdiyi culfa, babək, rayon hərbi komissarı vəzifələrində daha da püxtələşmişdir. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin formalaşdığı və eyni zamanda Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyü uğrunda aparılan hərbi əməliyyatlar zamanı Gəncə, Goranboy, Tovuz rayon hərbi komissarı kimi məsul vəzifələrdə çalışmışdır. Ermənilər Goranboya qəflətən hücum edəndə, Oktay Seyidov hərbi komissarlığın işçiləri ilə bərabər, özü irəlidə hücuma keçib, düşməni pərən-pərən saldı və ayağından yaralandı. Sonralar Göygöl və Daşkəsən rayonlarında hərbi komissar işləmişdir.

Oqtay Seyidovun şairlik istedadı vardı və gözəl saz çala bilirdi. Bir çox şerlər yazmışdır. Məşhur "Layla de layla" sözünün və şerinin müəllifidir.

Mənbə
-----

* Fikrət Seyidov. Aslanbəylidən başlanan xatirələr. Bakı: 2000, 350 səh.
* Bakı.OKA.Ofset 2004, 95 səh. Oktayı Dübeyti.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Məhərrəm Qasımlı, Mahmud Allahmanlı.* "Aşıq şeirinin poetik biçimləri və çeşidləri" (az.). Elm və təhsil. 2018. 2021-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-04-13.
**Sarı şibyəyeyən** (*lat.* Eilema lutarella) — buğumayaqlılar tipinin pulcuqqanadlılar dəstəsinin ayıcalar fəsiləsinə aid olan nadir növ.

Xarici quruluşu
---------------

Kəpənəyi kiçikdir. Qanadları açılmış halda 9-11 mm-dir. Qanadların ümumi rəngi çirklənmiş sarı rəngdədir. Arxa qanadları tünd boz rəngdədir və əvvəlki növdən bununla fərqlənir. Başı və qarıncığın uc hissəsi sarı, bədəni isə tünd rəngdədir.

Tırtılın qara rəngli başı qısa tüklərlə örtülüdür. Bədəni qonur rəngdədir. Beli üzərindən qara rəngdə, yanlarda isə tünd qonur xətlər vardır. Pupu tünd qonur olub, boz baramada yerləşir.

Yayılması
---------

Azərbaycanda bu növə düzənlik və dağətəyi meşələrdə təsadüf edilir. Gürcüstanın dəniz səthindən 1900-2000 m hündürlükdə olan dağ meşələrində yayılmışdır. İldə iki nəsil verir, birinci nəslin tırtıllarına aprel-may aylarında, ikinci nəslin tırtıllarına isə sentyabr-oktyabr aylarında rast gəlinir. Tırtıl mərhələsində qışlayır.

Ədəbiyyat
---------

* S.Ə.Hacıyeva. Azərbaycanın ayıca (Lepidoptera, Arctiidae) kəpənəkləri (dissertasiya). Bakı: 2005.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q971283
* Wikispecies: Manulea lutarella
* BioLib: 54821
* BOLD: 183491
* EUNIS: 309265
* Fauna Europaea: 446925
* Fauna Europaea (new): 0ef93a3b-f8df-4b19-b618-9e3424f03e10
* GBIF: 5117049
* iNaturalist: 470720
* IRMNG: 10318962
* LepIndex: 37542
* LoB: 6140

 |
**L'Aube Nouvelle** (*azərb.* Yeni günün sübhü‎) — Benin dövlət himni.

Fransız dilində himnin sözləri
------------------------------

Jadis à son appel, nos aïeux sans faiblesse  

Ont su avec courage, ardeur, pleins d'allégresse  

Livrer au prix du sang des combats éclatants.  

Accourez vous aussi, bâtisseurs du présent,  

Plus forts dans l'unité, chaqu'jour à la tâche,  

Pour la postérité, construisez sans relâche.  

*Xor:*
Enfants du Bénin, debout !
La liberté d'un cri sonore
Chante aux premiers feux de l'aurore;
Enfants du Bénin, debout !
Quand partout souffle un vent de colère et de haine.  

Béninois, sois fier, et d'une âme sereine,  

Confiant dans l'avenir, regarde ton drapeau !  

Dans le vert tu liras l'espor du renouveau,  

De tes aïeux le rouge évoque le courage;  

Des plus riches trésors le jaune est le présage.  

*Xor*
Tes monts ensoleillés, tes palmiers, ta verdure,  

Cher Bénin, partout font ta vive parure.  

Ton sol offre à chacun la richesse des fruits.  

Bénin, désormais que tes fils tous unis  

D'un fraternel élan partagent l'espérance  

De te voir à jamais heureux dans l'abondance.  

*Xor*

Xarici kçidlər
--------------

* Himnin sözləri, musiqisi və informasiyası

| ⛭Afrika dövlət himnləri |
| --- |
| Dövlət himnləri | Əlcəzair • Anqola • Benin • Botsvana • Burkina-Faso • Burundi • Kamerun • Kabo-Verde • MAR • Çad • Komor adaları •  Konqo Demokratik Respublikası • Konqo Respublikası • Kot-d’Ivuar • Cibuti • Misir • Ekvatorial Qvineya • Eritreya • Efiopiya • Qabon • Qambiya • Qana • Qvineya-Bisau • Keniya • Lesoto • Liberiya • Liviya • Madaqaskar • Malavi • Mali • Mavritaniya • Mavriki • Mərakeş • Mozambik • Namibiya • Niger • Nigeriya • Reyunyon • Ruanda • San-Tome və Prinsipi • Seneqal • Seyşel adaları • Syerra-Leone • Somali • Somalilend • Müqəddəs Yelena adası • CAR • Cənubi Sudan • Sudan • Svazilend • Tanzaniya • Toqo • Tunis • Uqanda • Zambiya • Zimbabve |
**Oktyabrsk rayonu xalq tarix-diyarşunaslıq muzeyi** — Rostov vilayətinin Oktyabrsk rayonunda yerləşən diyarşunaslıq muzeyi

Muzeyin adresi: 346480, Rostov vilayəti, Oktyabrsk r, Kamenolomni q, Şosseynı x, ev 10-v

Tarixi və təsviri
-----------------

9 may 1967-ci ildə Kommunist Partiyası icrayə kimitəsinin və Rostov vilayəti Oktyabr rayonu rayspolkomunun səyi ilə Kamenolomni qəsəbəsində, hərbi şöhrət muzeyi təsis edilmişdir. Muzey dəmiryolçuların Mədəniyyət evində yerləşən otaqların birində yerləşirdi. Bu dövrdə muzeyə əsasən pionerlər təşlif buyururdu. İlk əvvəllər muzeyin direktoru Q. N. Suvorov olmuşdur. Suvorov muzeyə 10 il müddətində (1967-ci ildən 1977-ci ilə qədər) rəhbərlik etmişdir. O, muzeyə çoxlu sayda eksponatların daxil olmasında böyük paya sahibdir.

Sonradan qəsəbədə muzey üçün bina edilmişdir. 1978-ci ildə Q. N. Suvorovun ölümündən bina nəzarətsiz qalır. Bununla da muzey nəzarətsiz qalır. Eksponatların və sənədlərin bir qismi itirilir.

1987-ci ildə muzey yenidən fəaliyyətini bərpa edir. Onun direktoru Prisuxin Timofey Petroviç təyin edilir. Muzeyin bərpasında ona keçmiş hərbi polkovnik İ. N. Kasyanov köməklik edir. 1987-ci ilin mayında muzeyin eksponat sayı iki dəfə artmışdır. 1996-cı ildə muzey üçün yeni bina ayrılmışdır.

Hazırda muzey iki zala sığışdırılmışdır. Hərbi və əmək zalları. Burada 860 eksponat saxlanılır.

Muzeyə toplanan kolleksiyalar:

* «Məktub mənbələri» Böyük Vətən müharibəsində 1941-1945 Oktyabr rayonu ilə əlaqəli cəbhə məktubları və materialları.
* «Fotoqrafiya» müharibəyə qədərki və sovet hakimiyyəti dönəmində çəkilmiş fotoqalereyalar.
* «Numizmatika» kolleksiyası orden və medallar, Böyük Vətən müharibəsi və digər dövrlərə aid metal eksponatlar.
* «Tarixi eksponadlar» burada əsasən Don kazaklarına aid eksponatlar saxlanılır.
* «Silahlar» Böyük Vətən müharibəsi dönəminə aid olan və Oktyabrsk rayonu ərazisində aşkarlanmış silah-sursatlar.
* «Təsvirlər» müxtəlif rəssamların əsərləri sərginəlir.

1992-ci ildı Rusiya Federasiyası Mədəniyyət Nazirliyinin göstərişi ilə muzey "Xalq muzeyi" statusu alır. Bundan sonra "Oktyabrsk rayonu xalq tarix-diyarşunaslıq muzeyi" adlandırılır.

Muzeyin öz vəssaiti ilə axtarış və gənclərin hərbi-vətənpərvərlik mövzusundə tədbirlər keçirilir.

Mənbə
-----

* Народный историко-краеведческий музей Октябрьского (сельского) района
* Музей
* Народный историко-краеведческий музей Октябрьского (сельского) района
**Birəbittənlər** (*lat.* Troglodytidae) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin sərçəkimilər dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

Yayılması
---------

Gödək quyruğu olan kiçik, hərəkətli meşə həşəratyeyən quşlarıdır. Əksər növlərin rəngi qəhvəyi-şabalıdıdır. Su sərçələrinə yaxındırlar. Amerika mənşəli fəsiləyə daxil olan 63 növ başlıca olaraq Yeni dünyada yaşayır. Yalnız 3 cins köhnə dünyada təmsil olunmuşdur. Qafqazda yeganə növünə – adi birəbittənə (*lat.* Troglodytes troglodytes) rast gəlinir. Arealı Şimali Amerikanın mülayim qurşağını, Avropanı, Palearktikanın cənub və şərq sərhədlərini əhatə edir. 40 dan artıq yarımnövü vardır. Azərbaycanda yaşayan Qafqaz yarımnövü hirkan birəbitdəni (*lat.* Troglodytes troglodytes hyrcanus), eləcə də Şimali İranda yayılmışdır. Azərbaycanda yaşayan ən kiçik quşlardan biridir. Oturaq quşdur. Dərələr və çaylar boyunca sıx kolluqlarda, meşələrdə və bağlarda, hasarların kənarında yaşayır. Fon meşə növlərindən bir olub düzənlik meşələrində qeydə alınmış oxuyan quşların 10%-ni, dağlarda isə 15%-ni təşkil edir.

Görünüşü
--------

Qəhvəyi çilli rəngi, gödək dik quyruğu vardır. Çox hərəkətli və möhkəm bədənlidir. Uçuş zamanı iri böcəyi xatırladır. Erkəklərin bədəninin uzunluğu 100-115, dişilərindəki 96-112 mm; qanadların uzunluğu uyğun olaraq 45-50 və 44-48, quyruğunun uzunluğu 30-37 mm, kütləsi 7.5-11.5,q-dır. Rəngində cinsi dimorfizm ifadə olunmamışdır.

Çoxalması
---------

Çoxalmaya apreldə başlayır. Erkək sahə seçir və orada yosundan, otdan və yarpaqlardan eyni vaxtda bir neçə yuva qurur. Yuva yerdən 2–3 m hündürlükdə, qapalı, kürəşəkillidir. Bir qoyumda 3-9 ağ xırda qırmızı çilli yumurta olur. Dişi 14–16 gün kürt yatır. Həşəratlar yuvanı 15-17 gündən sonra tərk edirlər. İyun-iyulda yaşlılar ikinci qoyuma hazırlaşırlar. Bir erkəyin 2 dişisi ola bilər.

Qidalanması
-----------

Xırda həşəratlar və hörümçəklərlə qidalanırlar. Zərərli həşəratları yeməklə fayda verir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1998.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q208304
* Wikispecies: Troglodytidae
* BOLD: 1174
* EoL: 1602
* EPPO: 1TROGF
* Fauna Europaea: 10860
* Fauna Europaea (new): 32253996-e822-4ec6-a8bc-4a53080b98ba
* Fossilworks: 290117
* GBIF: 9355
* iNaturalist: 15964
* IRMNG: 104629
* ITIS: 178539
* NBN: NBNSYS0000161204
* Plazi: 880F1003-A270-FF99-FF23-3A1EFB0CFECD
* WoRMS: 225866

 |
Bannockburn müharibəsi (şot: Blàr Allt a' Bhonnaich) — 23–24 iyun 1314-cü ildə şotlandlarla ingilislər arasında baş vermiş müharibədir.

Robert Bruce başçılıq etdiyi Şotlandiya qüvvələri 1304-cü ildən ingilis hakimiyyəti altında olan Stirlinq qəsrini 1314-cü ildə mühasirəyə aldılar. İngiltərə kralı II Eduard bu vəziyyətə qarşı yaxşı silahlanmış ordu hazırladıqdan sonra şimala doğru hərəkət etməyə başlayır.

Bruce qoşunlarını Stirlinqin yaxınlığındakı Bennekbornda bir təpədə yerləşdirdi. O, sol qanadını sıx meşəyə, sağ qanadını isə çayın döngəsinə uzadır. Bu qanadların hamısı 2000 futluq bir cəbhə meydana gətirmişdir. İngilislər belə vəziyyətdə nəinki təpəyə qalxmalı, həm də bataqlığı keçməli idilər.

İngilislər Robert Brusa döyüşdən əvvəl bir cəngavərlə duel təklif etdilər. İngilislər Şotlandiya ordusunu ruhdan salmaq üçün bu yola əl atmışdılar. O, razılaşdı, çünki padşah imtina etsə idi, əsgərləri qarşısında rüsvay olacaqdı. Qarşısındakı cəngavər fiziki və silah baxımından ondan kifayət qədər üstün idi. İngilis cəngavərinin əlində nizə, kralın əlində isə orta ölçülü döyüş baltası var idi. Nəhayət, iki döyüşçü atlarını çapmağa başladılar. Cəngavərin hücumunu sürətlə dəf edən padşah var gücü ilə baltasını cəngavərin başına vurdu və cəngavər öldü. Bu, şotlandlar üçün böyük mənəvi stimul olsa da, ingilislər üçün bunun əksi baş verdi.

İngilislər hücum əmrini verdilər və Şotlandiya oxları ingilis nizəçilərinin üzərinə yağanda ağır zirehli cəngavərlər atlarından yerə atıldılar və bu zaman da bataqlığa batmağa başladılar. İngilislər həm bataqlıqla mübarizə aparır, həm də düşmən oxlarından özlərini mühafizə etməyə çalışırdılar. Bundan sonra ingilislər tədricən geri çəkilməyə başladılar. İngiltərə kralı baş verənləri görəndə təlaşa düşdü və əsgərləri ilə birlikdə qaçmağa başladı.

Şotlandlar müharibədən sonra müstəqilliklərini elan etsələr də, ingilislər bunu qəbul etmədilər.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük rus · Britannica (onlayn) |
| Normativ yoxlama | LCCN: sh85011680 |
**Elektron iqtisadiyyat** – verilənlərin telekommunikasiya şəbəkələri vasitəsilə əmtəə istehsalının bütün həlqələrini, maddi və qeyri-maddi
sərvətlərin bölgüsü, irəlilədilməsi və reallaşdırılmasını əhatə edən iqtisadi münasibətlərin məcmusunu özündə əks etdirir.

Elektron iqtisadiyyatının əsasını informasiya texnologiyaları – sistemotexnikanın, informasiya nəzriyyəsinin, kibernetikanın, riyaziyyatın, habelə hüququn və iqtisadiyyatın tədqiqat obyekti təşkil edir. 

Elektron iqtisadiyyatın formalarından biri kimi – ilk elektron kommersiya sistemləri ötən əsrin 70-ci illərində meydana gəldi və biletlərin bronlanması üçün nəqliyyat şirkətlərində, həmçinin reyslərin hazırlanması zamanı müxtəlif xidmətlər arasında informasiya mübadiləsi üçün tətbiq edilməyə başladı. E-biznesin ilk formalarının əsas çatışmazlığı ümumi əlyetərliliyin olmaması idi. İnternetin meydana gəlməsi e-biznesin yeni formalarının yaranmasına səbəb oldu.

Elektron iqtisadiyyatın inkişafının nəticəsi olaraq İnternet iqtisadiyyat formalaşmışdır.

Mənbə
-----

* TAKING LEADERSHIP IN A DIGITAL ECONOMY Arxivləşdirilib 2016-03-03 at the Wayback Machine
**Azərbaycanlı tələbələr ittifaqı** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin Qərbi Avropa ölkələrinə ali təhsil almaq üçün göndərdiyi tələbələrin Almaniyada yaratdığı könüllü ictimai təşkilat.

Yaranması və Fəaliyyəti
-----------------------

Almaniyada qeydiyyatdan keçmişdi. İttifaqın, üzərində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin əsas rəmzlərindən olan səkkizguşəli ulduzun ətrafında Azərbaycan və alman dillərində *"Azərbaycan tələbələri komitəsi. Berlin"* sözləri yazılmış möhürü var idi. İttifaqın bütün işlərini xaricdə ali təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin ümumi yığıncağında seçilmiş idarə heyəti həyata keçirirdi. İttifaqın cari işlərinə idarə heyəti tərəfindən seçilən sədr rəhbərlik edirdi. İttifaq adından Azərbaycan Hökumətinə və digər təşkilatlara göndərilən rəsmi sənədləri idarə heyətinin sədri və katibi imzalayırdı. 

1923-cü ildə ittifaqın tərtib etdiyi siyahıda xaricdəki azərbaycanlı tələbələrdən 54 nəfərinin Almaniyada, 13 nəfərinin Fransada, 3 nəfərinin İstanbulda və 1 nəfərinin İtaliyada təhsil aldığı bildirilirdi. Bu siyahıda onların ixtisasları və təhsil aldıqları ali məktəblərin adları, habelə təhsillərini başa çatdırmalarına nə qədər vaxt qaldığı da göstərilirdi.

Həmçinin bax
------------

* Cümhuriyyət tələbələri
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I cild, Bakı, "Lider Nəşriyyat", 2004, s. 208
Nonea lutea (Desr.) D. C.

Hündürlüyü 20-30 sm, gövdəsi əsasından budaqlanmış olan birillik ot bitkisidir. Qısa yumşaq, sadə və vəzili yapışqanlı və cod tüklə örtülmüşdür.

Yarpaq
------

Kökətrafı yarpaqları uzunsovneştərvari, küt, tədricən saplağa daralandır, aşağı gövdə yarpaqları qaidə hissəsinə doğru daralan, qalanları oturaqdır, xətvari-neştərşəkilli, sivri, tamkənarlı və yaxud seyrək dişlidir.

Çiçək
-----

Çiçək salxımları tək-tək və ya bir neçə ədəd olmaqla gövdə və budaqların ucunda yerləşmişlər, barverən budaqlar uzanmışdır, çiçəkləri birtərəfli yerləşmişdir. Tac limon sarısı rəngdədir, demək olar ki, borucuğa bənzərdir, diametri 5 mm-dən çox olmayan kiçik qınlıdır.

Meyvə
-----

Fındıqcalar 5–6 mm uzunluqdadır, düz, seyrək uzununa damarlıdır, qəhvəyi rəngli, kütdür, qaidə hissəsində hamar halqalıdır.

Çiçəkləməsi
-----------

Aprel-May

Meyvə verməsi
-------------

May-İyun

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Demək olar ki, Azərbaycanın bütün rayonlarında. Ovalıqdan orta dağ qurşağına qədər.

Yaşayış mühiti
--------------

Meşə talalarında, kolluqlarda, əkinlərdə alaq kimi, tarla və bostanlarda, yol boyunca, suvarma kanalları boyunca, boş yerlərdə rast gəlinir.

İstinadlar
----------

1. ↑  Australian Plant Name Index (ing.).
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Eldar Şükürov.İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı,Bakı 2016

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Nonea lutea* | 
* Wikidata: Q17416857
* Wikispecies: Nonea lutea
* APNI: 94943
* BioLib: 40683
* EoL: 581958
* EPPO: NONLU
* EUNIS: 161898
* GBIF: 2926042
* GRIN: 25374
* iNaturalist: 165728
* IPNI: 119385-1
* IRMNG: 10205165
* ISC: 115803
* ITIS: 31960
* NBN: NBNSYS0000034013
* NCBI: 256492
* PFI: 4313
* Plant List: kew-2380021
* PLANTS: NOLU
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:119385-1
* Tropicos: 4001019
* VicFlora: 69312537-1939-4c18-8eaf-b294d2edbd42
* WFO: wfo-0000379757

 |
| *Lycopsis lutea* | 
* Wikidata: Q50845200
* APNI: 207285
* GBIF: 5660310
* GRIN: 22975
* IPNI: 118369-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:118369-1
* Tropicos: 100476347
* WFO: wfo-0000358418

 |
**Qafqaz canavargiləsi** (*lat.* Daphne caucasica)

Təbii yayılması
---------------

Qafqazda yayılmışdir, Qərbi Asiyada bitir.

Botaniki təsviri
----------------

Hündürlüyü 1,2 m olan yarpaqlı koldur. Yarpaqları növbəli, sadə, kiçik, oval, uzunluğu təxminən 2,5-4,5 sm, eni 8-12 mm, tutqun-lansetvari, açıq yaşıl və ya mavi-yaşıldır. Kiçik, ağ çiçəkləri 4-20 ədəd topalarda yerləşir, ətirlidir, meyvələri sarı və ya qonurdur. Budaqların uclarında yazın axırlarında 4-dən 20-dək kiçik, ağ, dörd ləçəkli çiçəkləri olur. Çiçəkləməsi yay ərzində əsasən maydan iyunadək, az dərəcədə iyundan sonra soyuqlar düşənədək davam edir. Ağ çiçəkləri şirin, ancaq ətirlidir. Meyvələri ətli, qırmızı və ya qaradır.

Ekologiyası
-----------

Orta miqdarda günəşli yerdə, turşulu, neytral, yaxşı drenajlı, qələvili olmayan gillicəli torpaqlarda yaxşı bitir. İsti yayı olan regionlarda bu kol beş-on ildən artıq yaşaya bilmir. torpaqlarda bitir. Əkindən sonra kökün zədələnməsi və budanma bitkilərin məhv olmasına səbəb ola bilər.

Azərbaycanda yayılması
----------------------

Böyük və Kiçik Qafqazda təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi
----------

Zəhərli bitkidir, çiçəkləmə və meyvəvermə dövründə dekorativ görünüşə malikdir. Tək və qrup əkinlərində istifadəsi məqsədyönlüdür.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorasi" V cild, Baki, "Elm", 2019, 370 səh.

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q1474243
* Wikispecies: Daphne caucasica
* EoL: 5468229
* EPPO: DAPCA
* GBIF: 7311411
* GRIN: 13257
* iNaturalist: 558705
* IPNI: 831184-1
* Plant List: kew-2756896
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:831184-1
* Tropicos: 32000476
* WFO: wfo-0000637528

 |