**Boynuyaralı Mehmed Paşa** (v. 1665, Əyyubsultan) — IV Mehmed dövründə 4 ay 19 gün Osmanlı İmperiyasının sədrəzəmi olmuş dövlət adamıdır.

Həyatı
------

Samsunda dünyaya gəlmişdir. Doğum tarixi dəqiq olmasa da 1576 olaraq göstərilir. Həyatının ilk illəri haqqında məlumat yoxdur. Gənc yaşda vəzir Xəlil Paşanın xidmətinə girdi və onun kəndxudası olaraq çalışdı. IV Muradın İrəvan və Bağdad səfərlərinə qatıldı. Bu səfərlərdən birində zəhərli oxla yaralandı və bu səbəblə tarixi mənbələrdə *Boynuəyuri* vəya *Boynuyaralı* olaraq qeyd olunur.

Xəlil Paşanın vəfatından sonra padşahın müsahibi Silahdar Mustafa Paşanın kəndxudası oldu. Ardından sırayla Kastamonu sancaqbəyi, Hələb, Dəməşq və 1648-ci ildə Anadolu bəylərbəyi təyin olundu. Bu vəzifədə ikən İbşir Mustafa Paşa, Abxaz Həsən ağa və Topal Mehmed Paşanın üsyanlarını yatırdı. Bu əsnada bəzi hadisələrə adı qarışdı ancaq Körpülü Mehmed Paşanın məsləhəti ilə validə Turhan Sultana məktublar yazaraq bağışlanmasını istədi. 1650-ci ildə paytaxta çağırılaraq qübbə vəzirliyinə gətirildi. Ertəsi il Kanija qalasının müdafiəsi ilə vəzifələndirildi. Ardından ikinci dəfə Dəməşq bəylərbəyi təyin olundu. Bu əsnada yaşı 80-ə yaxın idi. 1656-cı ildə şeyxülislam Xocazadə Məsud Əfəndinin tövsiyəsilə sədarətə gətirildi. Bu tarixdə venesiyalılar Çanaqqala boğazını tutmuş, Bozcaada, Limni və Səmadirək adalarını işğal etmişdi. Mehmed Paşanın ilk işi bəzi dövlət vəzifələrini ən yaxın adamlarını gətirmək oldu. Ancaq onun sədarətə gətirilməsində önəmli rol oynayan şeyxülislama üz çevirdi. Çanaqqala boğazının işğal altında olması İstanbulda əşya və qida məhsullarının bahalaşmasına səbəb olmuşdu.

Əhali arasında Mehmed Paşanın rüşvətxor və zalım olduğu haqda şayələr gəzməyə başladı. Şeyxülislam Xocazadə Məsud Əfəndi isə validə sultana gedərək sədrəzəmi şikayət edirdi. Ancaq bu əsnada IV Mehmedə qarşı hazırlanan saray çevrilişinə şeyxülislamın da adı qarışdı və Bursaya sürgün edilərək burada edam edildi. Beləliklə, Mehmed Paşa ən böyük düşmənini aradan qaldırmış oldu.

Nəhayət 14 sentyabr 1656 tarixində davam edən Osmanlı-Venesiya müharibəsindəki acizliyi səbəbilə sədarətdən alındı və yerinə Körpülü Mehmed Paşa gətirildi. Bir müddət Yeddiqüllə zindanlarında həbs olunan Mehmed Paşa ardından Təkirdağa sürgün edildi. Lakin çox keçmədən bağışlandı və paytaxta qayıtmasına icazə verildi. Ömrünün son 10 ilini Əyyubsultan səmtindəki köşkündə yaşayan Mehmed Paşa 1666-cı ilin yanvarında burada vəfat etdi.

Mənbə
-----

* Vecîhî Hüseyin, Târih, TSMK, Emanet Hazinesi, nr. 1425, vr. 52b, 54ª;
* Naîmâ, Târih, IV, 459–460;
* Silâhdar, Târih, I, 410–411;
* Hadîkatü’l-vüzerâ, s. 103–104;
* Ayvansarâyî, Hadîkatü’l-cevâmi‘, I, 150;
* a.mlf. Vefeyât-ı Selâtîn, s. 19;
* Sicill-i Osmânî, IV, 175–176;
* Danişmend, Kronoloji, III, 421–422;
* Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, III/1, s. 294–302;
* Canan Doruk, Boynuyaralı Mehmed Paşa (lisans tezi, 1968), İÜ Ed. Fak. Tarih Seminer Kitaplığı, nr. 1645

| ⛭IV Mehmed |
| --- |
| Ailəsi | Turhan Xədicə Sultan  • Əmətullah Rabiyə Gülnuş Sultan  • Siyavuş Sultan  • II Mustafa  • Şahzadə Səlim  • III Əhməd  • Xədicə Sultan  • Safiyə Sultan  • Ümmü-Gülsüm Sultan  • Fatma Sultan  |  |
| Sədrəzəmlər | Sofu Mehmed Paşa  • Qara Div Murad Paşa  • Mələk Əhməd paşa  • Siyavuş Paşa  • Gürcü Mehmed Paşa  • Tarhuncu Sarı Əhməd Paşa  • Bığlı Qoca Dərviş Mehmed Paşa  • İbşir Mustafa Paşa  • Erməni Süleyman Paşa  • Dəli Hüseyn Paşa  • Zurnazən Mustafa Paşa  • Boynuyaralı Mehmed Paşa  • Körpülü Mehmed Paşa  • Körpülü Fazil Əhməd Paşa  • Mərzifonlu Qara Mustafa Paşa  • Bayburtlu Qara İbrahim Paşa  • Sarı Süleyman Paşa  |
| Kaptan-ı dəryalar | Voynuq Əhməd Paşa  • Bığlı Mustafa Paşa  • Heydərzadə Mehmed Paşa  • Hüsambəyzadə Əli Paşa  • Bığlı Dərviş Paşa  • Çavuşzadə Mehmed Paşa  • Qara Murad Paşa  • Dəllaq Mustafa Paşa  • Zurnazən Mustafa Paşa  • Mustafa Paşa  • Halıcı Mustafa Paşa  • Topal Kənan Paşa  • Seydi Əhməd Paşa  • Topal Mehmed Paşa  • Dəli Hüseyn Paşa  • Biko Əli Paşa  • Əbdülqədir Paşa  • Mərzifonlu Mustafa Paşa  • Kaplan Mustafa Paşa  • Əli Paşa  • Seydizadə Mehmed Paşa  • Qara İbrahim Paşa  • Sipahi Mustafa Paşa  • Yozğadlı Mustafa Paşa  • Müsahib Mustafa Paşa  • Misirli İbrahim Paşa |
| Şeyxülislamlar | Əbdürrəhim Əfəndi  ·  Bahai Mehmed Əfəndi  ·  Qaraçələbizadə Əbdüləziz Əfəndi  ·  Əbu Səid Mehmed Əfəndi  ·  Hüsamzadə Əbdürrəhman Əfəndi  ·  Məmikzadə Mustafa Əfəndi  ·  Xocazadə Məsud Əfəndi  ·  Hənəfi Mehmed Əfəndi  ·  Balizadə Mustafa Əfəndi  ·  Bolevi Mustafa Əfəndi  ·  Əsir Mehmed Əfəndi  ·  Sunizadə Seyid Mehmed Əmin Əfəndi  ·  Minkarizadə Yəhya Əfəndi  ·  Çatalcalı Əli Əfəndi  ·  Ankaralı Mehmed Əmin Əfəndi  ·  Dabbaqzadə Mehmed Əfəndi  |