recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Düzbucaqlının uzunluğunun hündürlüyünə nisbəti
A ədədinin B ədədinə bölünməsindən alınan qismətə A ədədinin B ədədinə nisbəti deyilir. Yəni, nisbət, B ədədinin A ədədinin daxilində neçə dəfə yerləşdiyini əks elətdirir(A:B).

Məsələn, əgər bir səbətdə 8 ədəd naringi, digər səbətdə 6 ədəd limon varsa, onda, naringilərin sayının limonların sayına nisbətini 8:6 ( 4:3 nisbətinə ekvivalentdir) şəklində göstərəcəyik.

Bu nümunədə həmçinin, limonların sayının naringilərin sayına nisbətini 6:8 ( və ya 3:4) şəklində, naringilərin sayının bütün meyvələrin sayına nisbətini isə 8:14 (və ya 4:7) şəklində yazmaq olar.

Nisbəti təşkil edən ədədlər istənilən oxşar kəmiyyətlər ola bilər, məsələn , obyektlərin nisbəti, insanların nisbəti, düzbucaqlının eni ilə uzunluğunun nisbəti və s.

A ədədinin B ədədinə nisbətini kəsr kimi {\displaystyle {A \over B}} şəklində yazmaq olar. Bu kəsri istər adi, istərsə də onluq kəsr şəklində göstərmək mümkündür.

İki nisbətin bərabərliyinə Tənasüb deyilir. A ədədinin B ədədinə nisbəti (A:B) , C ədədinin D ədədinə nisbətinə (C:D) bərabərdirsə, bu tənasübü aşağıdakı kimi quracağıq:

A:B=C:D

A,B,C və D bu tənasübün hədləri adlanır. A və D tənasübün kənar hədləri, B və C isə orta hədləri adlanır.

Tənasübün kənar hədlərinin hasili,orta hədlərinin hasilinə bərabərdir: A·D=B·C

Nisbətlər adətən 3 və daha artıq hədlərlə ifadə olunur. Məsələn, düzbucaqlı paralelipipedin eni 6 sm, uzunlugu 9 sm, hündürlüyü 12 sm olarsa, onun ölçüləri nisbətini 6:9:12 kimi yazmaq lazımdır. Bu nisbəti sadələşdirsək, 2:3:4 cavabı alınar.

### Tənasüb və faiz nisbəti

Əgər nisbəti təşkil edən hədlərin hər birini eyni bir ədədə vursaq , alınan cavab dəyişməyəcək. Məsələn, 4:2 nisbətinin hər 2 həddini 3-ə vursaq, 12:6 nisbətini alarıq. Göründüyü kimi cavab dəyişmədi. Həmçinin, nisbətin hədlərini eyni bir ədədə böldükdə də, alınan cavab dəyişmir. Məsələn, 4:2 nisbətinin hər iki həddini 2-yə bölsək, 2:1 nisbətini alarıq.

Tutaqki 5 hissə A, 9 hissə B, 4 hissə C və 2 hissə D ərzaqları qarışdırılıb. Onda, bu ərzaqların nisbətini 5:9:4:2 kimi yazacağıq.

Göründüyü kimi ümumilikdə 5+9+4+2=20 hissə qarışıq var. A ərzağı bu qarışığın 5/20 hissəsini, B ərzağı 9/20 hissəsini, C ərzağı 4/20 hissəsini, D ərzağı isə 2/20 hissəsini təşkil edir. Əgər biz verilən ərzağın miqdarını ümumi ərzaqların miqdarına bölüb, 100%-ə vursaq, verilən ərzağın miqdarının, ümumi ərzaqların miqdarına olan faiz nisbətini taparıq. Deməli, A ərzağı verilən ümumi ərzaqların 25%-ni, B ərzağı 45%-ni, C ərzağı 20%-ni, D ərzağı isə 10%-ni təşkil edir (25:45:20:10).

Başqa bir nüməyə baxaq. Tutaq ki səbətdə cəmi 3 alma və 2 armud var. Onda səbətdəki meyvələrin {\displaystyle {3 \over 5}} hissəsini və ya 60%-ni almalar, {\displaystyle {2 \over 5}} hissəsini və ya 40%-ni isə armudlar təşkil edəcək.

Əgər nisbət 2 kəmiyyətdən ibarətdirsə, onda bu nisbəti kəsr şəklində göstərmək olar. Məsələn, tutaqki, köhnə bir televizor 4:3 nisbətində aspekt ölçüyə malikdirsə, bu o deməkdir ki , bu televizorun uzunluğunun hündürlüyünə nisbəti 4/3 şəklindədir. Modern geniş ekranlı televizorlar isə 16:9 aspekt ölçüsünə malikdirlər.Tənasüb haqqında əlavə məlumat 6 cı sinif riyaziyyat kitabında yer alır.
**Manavqat** — Türkiyənin Antalya ilində şəlalə. Manavqat şəlaləsi Manavqat çayı üzərində, Side şəhəri yaxınlığında, Manavqat şəhərinin 3 km-də yerləşir. Hündürlüyü 4 metr, eni isə 40 metrdir. Çayın bol sulu dövründə şəlalə bəzən su altında qalır. Şəlalədən 12 km şimalda Oymapınar su anbarı yerləşir. Çay öz başlanğıcını Antaliyadan 76 km şərqdən, Tavr dağlarından götürür.

Ümumi məlumat
-------------

Şəlalə bölgənin görməli yerlərindən biri hesab olunur. Şəlalə öz adını Manavqat çayından götürmüş. Keçən əsrin 80-cı illərdən ziyarətə açıq elan olunmuş. Manavqat sözü «Manauva» sözündən meydana gəlmiş və mənası "ilahənin məbədi" deməkdir. Məhs yerli tayfalar çayı belə adlandırıb. Hündürlüyünə görə ölkənin digər şəlalələrində geridə qalsada 40 metrlik enə malik olması və bol sulu olmasına görə Türkiyədə çox məşhurdur. Manavqat şəlaləsi ölkənin 1968-1983-cü illərdə işlənilən 5 lirənin arxa üzündə əks olunub. Suyun temperaturu yay aylarında belə 12 dərəcədən yuxarıya qalxmır. O üzdən ətrafda dayanan zaman çox xoş sərinlik hiss olunur.

Şəlalədə diqqət çəkən məqamlardan biri də suyun rəngidir. Günəş şüalarının təsiri ilə şəlalənin rəngi bəzən yaşıl, bəzən isə firuzəyi, yaşıl-göy çalarda olur.

Şəlalə yaxınlığında çoxlu kafe və restoranlar fəaliyyət göstərir. Turistlər restoranda yerləşən xüsusi yerlərdə oturaraq şəlaləni asanlıqla seyr edə bilirlər. Restoranlarda müxtəlif balıq yeməkləri, eləcə də ənənəvi türk yaşıl çayı hazırlanır. Forel balığından hazırlanmış yeməklər daha məşhurdur. Ailəvi istirahət üçün ərazidə xüsusi yerlər mövcuddur. Şəlalə ətrafında meşə zolağı və çay bağları var. Kiçik mağazalarda müxtəlif suvenirlər satılır. 2010-cu ildə şəlaləni 1 milyon turist ziyarət etmiş. Əraziyə giriş pulludur. 2013-cü ildə şəlaləyə bir nəfərlik girişin qiyməti 3,5 lirə idi.

Nəqliyyat
---------

Manavqat şəhərindən üzərində "Şelale" yazılan xüsusi avtobuslar fəaliyyət göstərir. Avtobuslar hər 15-20 dəqiqədən hərəkət edir. Avtobusdan başqa taksi ilə və ya piyada şimala doğru hərəkət etməklə şəlaləyə çatmaq olar. Manavqat çayı ilə qayıqla şəlaləyə səfərlər təşkil olunur. Şəlaləni yay aylarında ziyarət etmək daha məqsədə uyğundur. Yaz aylarında Manavqat çayının suyu çox olduğundan şəlalə demək olar ki, görsənmir. Şəlalənin dəqiq kordinatları belədir:  **36°48′48.22″ şm. e. 31°27′16.08″ ş. u.**

Şəkillər
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 5 lirə üzərində şəlalənin rəsmi (1968—1983) 5 lirə üzərində şəlalənin rəsmi (1968—1983)

İstinadlar
----------

1. ↑  "AmerasianWorld.com's Manavgat, Turkey". Kevin Miller, Jr. 2012-07-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
2. ↑  Central Bank of the Republic of Turkey Arxivləşdirilib 2009-06-15 at the Wayback Machine. Banknote Museum: 6. Emission Group — Five Turkish Lira — I. Series Arxivləşdirilib 2009-04-18 at the Wayback Machine & II. Series Arxivləşdirilib 2009-02-04 at the Wayback Machine. — Retrieved on 20 April 2009.
3. 1 2  "ВОДОПАД МАНАВГАТ. Турция, Сиде". 2021-05-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-18.
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2022-01-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-18.
5. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2012-11-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-18.
Philips Magnavox VCR modeli
**Videomaqnitofon** — televiziya siqnallarını maqnit lentinə qeyd edib, onları səsləndirmək üçün cihaz.

Tarixi
------

Yuxarıdakı yükləmə kaset mexanizmləri (bu VHS modelindəki kimi) erkən yerli VCR-lərdə yayılmışdır.
14 aprel 1956-cı ildə Ampex şirkətinin mühəndisləri Çarlz Ginsberq (Charles Ginsburg), Çarlz Andersen (Charles Andersen) və Rey Dolbi (Ray Dolby) dünyada ilk videomaqnitofonu nümayiş etdirmişlər. Videomaqnitofonun ixtirası televiziyanın inkişafında böyük rol oynamışdır. Belə ki, əvvəllər yayım yalnız birbaşa həyata keçirilirdisə, sonradan verilişi lentə yazmaq mümkün olmuşdur.

Ampex 1956-cı ildə Ampex VRX-1000 ilə Quadruplex videokape peşəkar yayım standart formatını təqdim etdi. Bu (5,1 sm) geniş lentdən istifadə edən dünyanın ilk kommersiya uğurlu videokamerasiyasına çevrildi. Ampex VRX-1000-in yüksək qiyməti 50 min ABŞ dolları ilə yalnız televiziya şəbəkələri və ən böyük fərdi stansiyalar tərəfindən təmin edilə bilərdi.

1959-cu ildə Toshiba, bu ilki ilk kommersiya səthi tarama video kasetini buraxan, helikal tarama kimi tanınan yeni bir metod təqdim etdi. Əvvəlcə reel-to-reel videotape qeydlərində (VTR) tətbiq olundu və daha sonra kaset bantları ilə istifadə edildi.

1963-cü ildə Philips iş və daxili istifadəçiləri hədəf alan EL3400 1 "spiral yazıcılarını təqdim etdi və Sony, biznes, tibbi, hava yolu və təhsil məqsədləri üçün nəzərdə tutulan ilk VR-100"

İstinadlar
----------

Ədəbiyyat
---------

* Əliquliyev R.M. Salmanova P.M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Lüğətlər və ensiklopediyalar | Böyük norveç · Böyük rus · Britannica (onlayn) · Treccani |
| Normativ yoxlama | BNF: 11932394z · LCCN: sh92003033 · Microsoft: 65492689 · NDL: 00560658 · NKC: ph127094 |
**Adil Abdulla Əl-Fəlah** — Küveyt dövlətinin Vəqflər və İslam İşləri nazirinin müavini (1992-ci ildən); Asiya Müsəlmanları Komitəsinin sədri

Həyatı
------

1953-cü ildə Küveyt dövlətində anadan olmuşdur.

Təhsili
-------

1997-ci ildə Küveyt Universitetinin Ədəbiyyat fakültəsini Psixologiya və Sosiologiya ixtisası üzrə bitirmiş və Lisans dərəcəsi almışdır. 1982-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanı Krallığındakı İmam Məhəmməd bin Səud adına İslam Universitetinin magistraturasını İslam informasiyası Televiziya ixtisası üzrə bitirmişdir.

Küveyt dövlətində müxtəlif hökumət vəzifələrində, ictimai təşkilatlarda və tədris müəssisələrində, habelə dini qurumlarda çalışmışdır.

1992-ci ildən Küveyt dövlətinin Vəqflər və İslam İşləri nazirinin müavinidir.

Elmi fəaliyyəti
---------------

İslam informasiya vasitələri sahəsində çoxsaylı elmi əsər və məqalələrin müəllifidir.

### Kitabları

* Heydər Əliyev və milli-mənəvi dəyərlər. Bakı, "Qismət", 2007, 108 səh. (şəkilli)

Ailəsi
------

Evlidir, on uşağı var.

Mükafatları
-----------

* 24.04.2010 — "Dostluq" ordeni (Azərbaycan) Azərbaycan "Dostluq" ordeni.

İstinadlar
----------

1. ↑  Adil Abdulla Əl-Fəlah. Heydər Əliyev və milli-mənəvi dəyərlər Arxivləşdirilib 2022-03-08 at the Wayback Machine. Bakı, "Qismət", 2007, 108 səh. (şəkilli) (az.)
2. ↑  *"Adil Abdulla Əl-Fəlahin "Dostluq" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında"* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 aprel 2010-cu il tarixli, 871 nömrəli **Sərəncamı**. **e-qanun.az** [*ölü keçid*] (az.)
**Vurğun Əliş oğlu Əyyub** (25 oktyabr 1957, Aşağı Quşçu, Tovuz rayonu – 24 sentyabr 2019, Bakı) — filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, Müsavat başqanının I müavini, Tələbə Qəbulu üzrə Dövlət Komissiyasının rəhbəri (1992–1993), Xəzər Universiteti Dillər və ədəbiyyatlar kafedrasının müdiri(2009–2010; 2012–2019), Azərbaycan Demokratiya və Rifah hərəkatının I müavini (2015–2019).

Həyatı
------

Vurğun Əliş oğlu Əyyub 1957-ci ildə Tovuz rayonunun Aşağı Quşçu kəndində dünyaya gəlib.

1973-cü ildə keçmiş Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun Filologiya fakültəsinə daxil olub.

1977–1984-cü illərdə Sabirabad və Tovuz rayonlarında, 1985–1993-cü illərdə N.Tusi adına Azərbaycan Pedaqoji Universitetdə müəllim işləyib. 1988-ci ildən filologiya üzrə fəlsəfə doktorudur. Bir kitabın, 150-dən çox elmi, siyasi-publisistik məqalələrin müəllifidir.

1986-cı ildə Azərbaycanda yaradılmış ilk qeyri-hökumət təşkilatı — "Çənlibel" elmi-ədəbi birliyinin yaradıcılarından biri və sədri, Azərbaycan milli-azadlıq hərəkatının təşkilatçılarından, AXC-nin təşəbbüskarlarından və AXC Məclisinin və İdarə Heyətinin üzvü olub.

1992–1993-cü illərdə Tələbə Qəbulu üzrə Dövlət Komissiyasına (TQDK) rəhbərlik edib.

15 noyabr 1992-ci ildə test üsulu ilə rüşvətsiz tələbə qəbulunun keçirilməsini təmin edib.

1992-ci ildən Müsavat Partiyası Bərpa Mərkəzinin üzvü, 1997-ci ildən partiyanın baş katibi olub. 2001-ci ilin may ayında keçirilən 6-cı qurultayında partiyanın nizamnaməsindəki dəyişikliyə uyğun olaraq katiblik müavinliklə əvəz olunub və Müsavat başqanının 1-ci müavini təyin edilib.

2000-ci il parlament seçkilərində Vurğun Əyyub Müsavat Partiyasının proporsional seçki üzrə vahid namizədlər siyahısında partiya daxili keçirilmiş praymerizə əsasən 3-cü sırada olmuşdur. Müsavat Partiyası proporsional seçkilər üzrə 140 546 səs (ümumi səslərin 4.85%-i) toplamış, lakin 6%-lik seçki həddini keçə bilmədiyi üçün mandat qazana bilməmişdir. Beləliklə, Vurğun Əyyub deputat seçilə bilməmişdir.

2007-ci ilin martında fəaliyyətə başlamış "Paralel" Gündəlik Elektron Qəzetinin redaksiya heyətinin üzvü olub.

Uzun sürən xəstəlikdən sonra 24 sentyabr 2019-cu ildə vəfat edib.

İstinadlar
----------

1. ↑  "K. S. İmanovun Azərbaycan Respublikasının Tələbə Qəbulu üzrə Dövlət Komissiyasının sədri təyin edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI". 2019-12-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-31.
2. ↑  "V. Ə. Əyyubovun Azərbaycan Respublikasının Tələbə Qəbulu üzrə Dövlət Komissiyasının sədri vəzifəsindən azad edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI". 2023-04-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-31.
3. ↑  "2000-ci ilin və bu günün Müsavat Partiyası - deputatlığa namizədləri müqayisə etsək... (FOTOLAR)". musavat.com. İstifadə tarixi: 2024-01-08.
4. ↑  "2000-ci il parlament seçkilərinin nəticəsi". 2011-07-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-30.
5. ↑  "2000-2001-ci illər parlament seçkiləri haqqında yekun hesabat" (PDF). 2021-08-01 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2022-05-30.
6. ↑  "Vurğun Əyyub vəfat edib". 2020-08-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-09-24.
Madlen Lui (1871-1956) - fransız tarixçisi.

Haqqında
--------

Madlen Lui 1871-ci ildə anadan olmuş, Paris və Roma universitetlərində oxumuş, I Dünya müharibəsində iştirak etmişdir. 1924-1928-ci illərdə Fransa parlamentinin üzvü olmuşdur. XVIII əsr Fransa burjua inqilabı üzrə XX əsrin ən tanınmış mütəxəssislərindən biri hesab olunur. 1917-ci ildən Fransa akademiyasının üzvü seçilmişdir.

Madlen Luinin ən monumental tədqiqatı 16 cilddən ibarət "Konsulluq və imperiya tarixi" əsəridir. Tarixçinin fikrincə, XVIII əsr Fransa Burjua inqilabı ilk mərhələsində əsl azadlıq və demokratiya ideyalarını həyata keçirib bütün fransız xalqının arzularını ifadə etmişdir. Lakin inqilabın sonrakı hadisələri Fransa tarixinin ən qara səhifələridir. Robespyer, Demulen, Marat kimi bir dəstə şöhrətpərəst və avantürist hakimiyyət hərisləri qara kütləni öz arxasınca çəkib qanlı terror və qəddarlıq əməlləri törətdilər. Nəticədə, inqilab ilk mərhələsində əldə etdiyi bütün nailiyyətlərini itirdi. Yakobinlər azadlıq və bərabərlik şüarlarını zorla həyata keçirmək naminə hər cür azadlığı boğub ədalət hisslərinin kökünü kəsdilər. Nəticədə fransız xalqı haqlı olaraq onlardan üz çevirdi.

Madlen yazır ki, inqilabın ideallarını əslində I Napoleon həyata keçirdi. O, nəinki azadlıq və demokratiya ideallarını bərpa etdi, həm də Fransaya əzəmət gətirdi.

I Napoleonu inqilabi ruhun təmsilçisi hesab edən tarixçi Fransa imperatorunun parlaq boyalarla təsvir edir. Madlen Fransa oxucularının ən sevimli tarixçilərindən biridir. 

Madlen Lui 1956-cı ildə vəfat etmişdir.

Əsərləri
--------

* "İnqilab tarixi" (1914),
* "Danton" (1914),
* "Fransız direktoriatı" (1922),
* "Fransa imperiyası" (1926),
* "Fransız xalqı və inqilab" (1928),
* "Fuşe\* (1955).
* Konsulluq və imperiya tarixi (1937-1956)

Mənbə
-----

Əlisa Nicat. Dünya tarixçiləri. Bakı,1998.
**Adela Norieqa** (ispanca. Adela Amalia Noriega Méndez, 24 oktyabr 1969 Mexiko) — meksikalı aktrisa

Həyatı
------

Adela Norieqa 1969 -cu ildə Meksikanın paytaxtı Mexiko şəhərində anadan olub. Bütün dünyaya "Quadalupe" , "Şirin çağırış" teleserialları ilə məşhurlaşdı. Hər iki serialda da Baş rolları məşhur aktyor Eduardo Yanezlə paylaşan Adela Eduardo ilə sonradan sevgi münasibətləri yaşamışdı. Daha sonra Adela "Mariya Bonita ", Əsl məhəbbət "kimi serialları ilə tamaşaçıların qəlbini fəth etmişdi .

Azərbaycan tamaşaçılarına "Quadalupe" serialı ilə tanınmışdı. 

Adela Norieqanın bir bacısı və bir kiçik qardaşı var. Mexiko şəhərində yaşayır .

Filmografíya
------------

Fuego en la sangre (2008) … Sofía Elizondo Acevedo  

La esposa virgen (2005) … Virginia Alfaro  

Amor real (2003) … Matilde Peñalver y Beristáin de Fuentes Guerra  

El manantial (2001/2002) … Alfonsina Valdés Rivero  

El privilegio de amar (1998/1999) … Cristina Miranda  

María Isabel (1997) … María Isabel Sánchez  

María Bonita (1995) … María Reynoso/"María Bonita"  

Guadalupe (1993/1994) … Guadalupe Zambrano Santos  

Dulce desafío (1988/1989) … Lucero Sandoval  

Quinceañera (1987/1988) … Maricruz Fernández Sarcoser  

Yesenia (1987) … Yesenia  

Juana Iris (1985) … Romina  

Principessa (1984) … Alina  

¡¡Cachún cachún ra ra!! (1984-1987) … Adela

İstinadlar
----------
**Azərbaycan Xəzinə Palatası** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin maliyyə sisteminə daxil olan mühüm dövlət qurumu. Cümhuriyyət Hökumətinin 1918-ci il il 21 oktyabr tarixli qərarı ilə Bakı Xəzinə Palatası Azərbaycan Xəzinə Palatasına çevrilərək, onun fəaliyyət dairəsi həmin il oktyabrın 11-də ləğv edilmiş, Gəncə Xəzinə Palatası da daxil olmaqla bütün Cümhuriyyət ərazisinə şamil edilmişdi.

Azərbaycan Xəzinə Palatasının fəaliyyəti dövründə dövlət vergilərini toplamaq üçün Bakı şəhəri və Balaxanı, Sabunçu polismeysterliyi nəzdində vergi pristavları vəzifələri yaradılmışdı. Xəzinə vergiləri üzrə hərraca çıxarılan daşınar və daşınmaz əmlakın siyahıya alınması və satışı qaydaları Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin 1919 il sentyabrın 27-də qəbul etdiyi qanunla tənzimlənirdi. Bu qanunla quberniyalarda daşınar və daşınmaz əmlakın hərracda satılması vəzifələri Azərbaycan Xəzinə Palatasına həvalə olunurdu. Şəhərlərdə və qəzalarda isə dəyəri 25 min manatdan çox olmayan daşınar və daşınmaz əmlakın hərracda satılması vəzifəsi polis idarələrinin hərrac müfəttişlərinə, əmlakın siyahıya alınması və satışının təşkili isə vergi polisinə həvalə olunurdu. 

Bunun nəticəsində ölkədə xəzinə vergilərinin yığılması işi canlanmış və dövlətin maliyyə ehtiyatları artmağa başlamışdı.

Mənbə
-----

* Aзepбaйджанская Демократическая Pecnублика (1918-1920). Законодательные акты (сборник документов), Б. 1998;


|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Azərbaycan ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |


| ⛭Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti |
| --- |
| Münaqişələr | Mart soyqırımı  • Quba soyqırımı  • Azərbaycan və Gürcüstan arasındakı ərazi iddiaları  • Kürdəmir döyüşləri  • Göyçay döyüşü \* Salyan döyüşü  • Ağsu döyüşü  • Bakı döyüşü |  |
| Hərbi | Milli Ordu  • Hərbi Məktəb  • Birinci Piyada Diviziyası  • General-kvartirmeyster İdarəsi  • Gəncə Hərbi Məktəbi  • Əksinqilabla Mübarizə Təşkilatı  • Əlahiddə Azərbaycan Korpusu |
| İdarəetmə | Azərbaycanın İstiqlal Bəyannaməsi  • Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurası  • Parlament (üzvlər)  • Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Nazirlər Şurası  • Azərbaycan Nümayəndə Heyəti  • Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin xarici siyasəti |
| Ərazilər | Araz Türk Cümhuriyyəti  • Muğan Müvəqqəti Hərbi Diktaturası  • Muğan Sovet Respublikası |
| Digər | Dövlət rəmzləri  • Cümhuriyyət tələbələri  • Əhali  • Qafqaz İslam Ordusu  • Qafqaz İslam Ordusu Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti mətbuatında  • Qaçqınlar məsələsi |
Xronologiya
-----------

* 1992: Alfa Romeo 155-in istehsalın başlaması
* 1994: 155 Q4, turbo dizel mühərrikləri ilə əvəz edilmişdir
* 1995: uzun və təkərli arxa bir

modifikasiyanın görünüşü (yalnız 2.0
litr mühərriki ilə)

* 1996: "genişləndirilmiş" versiyada 1.8

litr mühərriki var

* 1997: istehsalın dayandırılması

Satışlar
--------

Müxtəlif bazarlarda Alfa Romeo 155-in satış statistikası.| Bazar | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Almaniya |  | 1.831 | 3.186 |  |  |  |  |
| Fransa | 1,860 | 4,766 | 5,907 | 3,916 |  |  |  |
| Hollandiya | 1,263 | 1.942 | 2.738 | 2.021 | 1.453 | 951 | 0 |
|

155 TI.Z и GTAZ
---------------

Zagato 155-in iki xüsusi versiyasını buraxdı. 1993-cü ildə 155 TI.Z və 1995-ci ildə - 155 GTAZ təqdim edildi. Hər iki model də daha güclü xarici görünüş və ənənəvi modellərlə müqayisədə daha güclü bir mühərrik aldı. 130 kVt olan Twin Spark mühərriki və GTAZ Q4-in
turboşarjlı iki litr mühərriki olan 215 at gücünə malik idi. Hər iki versiya məhdud bir seriya ilə
buraxıldı və bu modellərin əksəriyyəti
Yaponiyaya göndərildi.

Avtoidman
---------

Alfa Romeo 155 2.0 TS
Alfa Romeo 155 GTA
155, GTA və V6 TI üçün Supertourism versiyası üçün DTM üçün homologated istifadə edərək, çox uğurlu bir turing yarış maşını idi. 1992-1994 illəri arasında 155' İtalyan Supertourism Çempionatı, sürücüsü Nicola Larini ilə Almaniya DTM Çempionatı, Adrian Campos ilə İspan Touring Avtomobil Çempionatı (STCC) və pilot Gabriela Tarquini ilə İngilis Avtomobil Çempionatını qazandı. 1993-cü ildə, Alfa 155-də olan Larini, Ford Mondeo-yı qaçan Paul Radisicin FİA-nın himayəsi altında Dünya Touring Car Tournament (WTCC) üzrə vitse-çempion oldu. 156 Avropanın Touring Car Championship (ETCC) yarışını bir neçə dəfə qazanaraq 155-in qələbələr yolunu davam etdirdi.

### 155 V6 TI

Alfa Romeo 155 V6 TI DTM
Alfa Romeo 155 V6 TI - Alfa Corsenin 1993 DTM yarış seriyadan istifadə etdiyi bir yarış avtomobili. Alman yarış qrupu Schübel Engineering 1993-cü ildə bu maşınlardan üçünü istifadə etmişdir. 155 Jägermeister sponsorluq etiketləri ilə əhatə olunmuşdu.

1995-ci ilin mövsümündə komandanın yeni sponsoru - Martini Racing oldu. Və 1996-cı ilin
mövsümündə, Alfa Corse komandasının pilotlarından Christian Danner TV Spielfilmdən sponsorluq etiketləri ilə səyahət etdi. 1996
mövsümü Alfa Romeo üçün son idi.

1996 versiyası 2,5 litr idi. 90V6 mühərrik, diqqətlə PRV motoruna əsaslanır. Mühərrik 490 at gücünə malikdir. (360 kVt) 11,900 rpm-də və 300 km / saat (190 mph) yüksək sürətlə inkişaf etmişdir. Modelin çəkisi yalnız 1,060 kq idi.

Alfa 156 V6 TI, 38 qalibiyyət (3 çempionata uyğun gəlməyən) daxildir. Yeddi fərqli atıcı: 17 (+1) Nikola Larini, 13 (+1) Alessandro Nannini, 2 Stefano Modena, 2 (+1) Kristian Danner, 2 Mixael Bartels, 1 Kris Nissen və 1 Qabriyele Tarqkvini .

Mənbə
-----

1. 
2. Arxivləşdirilib 2012-03-05 at the Wayback Machine
3. 
4. 
5. 
6. Arxivləşdirilib 2020-08-09 at the Wayback Machine
7. Arxivləşdirilib 2007-07-13 at the Wayback Machine
8. 
9. 
10. 
11. Arxivləşdirilib 2011-06-03 at the Wayback Machine


Vikianbarda Alfa Romeo 155 ilə əlaqəli mediafayllar var.
Siyasi coğrafiyanın banisi: Friedrich Ratzel
**Siyasi coğrafiya**, coğrafi amillərin siyasi orqanların və təşkilatların qəbul etdiyi qərarlara təsirini, siyasi qərarların həyata keçirilməsinin coğrafi mühitə və nəticədə yaranan coğrafi hadisələrə təsirini araşdıran insan coğrafiyasının alt fənnidir. Siyasi coğrafiya, coğrafiyanın əsas iş prinsiplərinə (bölgü, əlaqə və səbəb-nəticə) görə dövlətlə yer arasındakı münasibətləri araşdırır. Alman alimi Fridrix Ratsel (1844–1904) "Siyasi coğrafiya" kitabı ilə siyasi coğrafiyanın banisi hesab olunur, o, bu kitabında insanın dünyaya yayılmasının təbii şəraitdən qaynaqlandığını iddia edir.

Bir ölkədə, bütün dünyada və ya dünyanın bir hissəsində, təbii, bəşəri və iqtisadi hadisələrin paylanması, bunlar arasındakı əlaqələr ilə səbəblər və nəticələri araşdıraraq, dövlət işlərində töhfələr verir. Qütb bölgələrinin və ekvatorial Afrikada dövlət quruluşlarının zəifliyi və orta genişliklərdə güclü və köklü dövlətlərin qurulması coğrafiyanın siyasətə təsirinin nümunələridir.

Geosiyasət və geostrategiya, siyasi coğrafiyada tərif və maraq baxımından oxşar olan, lakin sinonim olmayan iki anlayışdır. Geostrategiya, məlumat baxımından siyasi və hərbi planlaşdırmanı dəstəkləyən, əlaqələndirən və ya təsir edən coğrafi amillər tərəfindən idarə olunan bir növ xarici siyasət növü olan geosiyasətin alt şöbəsidir. Geosiyasət siyasi coğrafiyadan qaynaqlanan bir elm sahəsidir. Bu elm, siyasi coğrafiyanın dövlətlərə verdiyi üstünlük və çatışmazlıqları araşdırır.
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Qapı (dəqiqləşdirmə).

**Qapı** — Macarıstanın ingilis dilində olan dram filmidir. Film 34-cü Moskva Beynəlxalq Film Festivalında yarışma proqramında yer almaq üçün seçildi. 2012-ci ilin noyabrında Los-Anceles Macar Film Festivalında Maykl Kurtiz Tamaşaçı Mükafatını qazandı.

Məzmun
------

Filmin baş rollarında bütün xarizmasıyla Helen Mirren ve "Başqalarının Həyatı" filmində rol almış Martina Gedek var. Roman yazarı olmaq istəyən Maqda, günlük işlərində yardım etməsi üçün yaşlı xadimə Emerenci razı salar. Xidmətləri qüsursuz olsa da, Emerenc tərs və qatıdır. Keçmişi məchuldur; qəsəbədə haqqında şübhə və dediqodular dolaşmaqdadır. Zamanla bütün qəribəliklərinə baxmayaraq Emerenc ilə Maqda arasında qəribə olduğu qədər də sağlam bir bağ qurulacakdır.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2  .
3. ↑  filmportal.de. 2005.
4. ↑  "Qapı filmi". 2021-04-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-23.
***Abbas Səhhət*** qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Şahəddin Elxan Mayıloğlu tərəfindən 2007-ci ildə çəkilmişdir. Film Azərbaycantelefilmdə istehsal edilmişdir. Film şair, dramaturq, tərcüməçi, Azərbaycan ədəbiyyatında romantizm cərəyanının nümayəndəsi olan Abbas Səhhətin ədəbi yaradıcılığından, müəllimlik və tərcüməçilik fəaliyyətindən bəhs edir.

Məzmun
------

Film şair, dramaturq, tərcüməçi, Azərbaycan ədəbiyyatında romantizm cərəyanının nümayəndəsi olan Abbas Səhhətin ədəbi yaradıcılığından, müəllimlik və tərcüməçilik fəaliyyətindən bəhs edir. Filmdə şairin Azərbaycanda maarifçiliyin, milli ədəbiyyatın, tərcümə sənətinin inkişafındakı xidmətlərindən söz açılır, həyatı ilə bağlı məqamlar açıqlanır.

Filmin üzərində işləyənlər
--------------------------

Ssenari müəllifi: Sadıq Elcanlı  

Rejissor: Şahəddin Elxan Mayıloğlu  

Operator: Mahir Cahangirov

İstinadlar
----------

1. 1 2  "ABBAS SƏHHƏT HAQQINDA FİLM ÇƏKİLİR". azertag.az. AZƏRTAC. 18.05.2007. 2020-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 fevral 2016.

Həmçinin bax
------------

Azərbaycan filmlərinin siyahısı  

2007-ci ilin Azərbaycan filmləri  

2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
**Siracəddin Osman Muxtari** (1074 -1119) — Qəznəvi saray şairi.

Həyatı
------

Siracəddin Osman Muxtari Qəznəvi farsdilli ədəbiyyatda özünün 8 min beytlik divanı və "Şəhriyarnamə" poeması ilə məş-hurdur. Şairin bu poeması vaxtilə Firdövsinin yazdığı "Şahnamə" epopeyasının davamıdır. Poemada Rüstəmin nəticəsi Bərzunun oğlu Şəhriyarın qəhrəmanlığından bəhs olunur. Mifik qəhrəman olan Şəh-riyarın bütün şücaəti Hindistanda olur. Firdovsidə bəhs edilən İran-Turan artıq bu poemada yoxdur. Poemada Qəznəvilərin siyasəti ön plana çəkilmişdir. Burada müsəlman və qeyri-müsəlman olan hind tayfaları arasındakı mübarizədən bəhs olunur. Poema Sultan Məsuda III ithaf olunur. Muxtari onun üzərində üç il işləmişdir. Təəssüflər ol-sun ki, həmin poema tam şəkildə zəmanəmizə gəlib çatmamışdır, yalnız bəzi epizodlar bizə məlumdur. Muxtari həm Qəznəvilərin, həm də Səlcuqların sarayında şairlik etmişdir.

Səlcuqların hakimiyyətinin genişləndirilməsi ilə, Qəznəvilərin ərazisi son dərəcə azaldı. Artıq onlar əvvəlki kimi Yaxın Şərqin və Orta Asiyanın geniş ərazisində deyil, indiki Əfqanıstan, Pakistan və Hindistan ərazilərində olan məhdud cöğrafi ərazidə səlcuqların hima-yəsi ilə hökmranlıq edirdilər. Bununla belə, onların ədəbiyyata olan maraqları azalmamışdır.

Ədəbiyyat
---------

* Muhtârî, Dîvân-ı Ĥakîm Muħtârî-yi Ġaznevî (nşr. Rükneddin Hümâyun Ferruh), Tehran, 1336 hş. s. 190-191, 500-501, ayrıca bk. tür.yer.;
* Yenə onun. Şehriyârnâme (nşr. Gulâm Hüseyin Begdilî), Tehran, 1358 hş. s. 1-16;
* Devletşah, Teźkire, s. 76;
* Emîn-i Ahmed-i Râzî, Heft İķlîm (nşr. Cevâd Fâzıl), [baskı yeri ve tarihi yok], I, 324-331;
* Lütfəli bəy Azər, Âteşkede-i Âźər, Tehran, 1337 hş. s. 118-121;
* Rzaqulu xan Hidayət, Mecmau’l-fuśaĥâ, Tehran, 1295, I, 598-607;
* Rieu, Catalogue of the Persian Manuscripts, II, 542-543;
* Storey, Persian Literature, V/2, s. 428-435;
* Rızâzâde-i Şafak, Târîħ-i Edebiyyât-ı Îrân, Tehran, 1324 hş. s. 255-256;
* Tebrîzî, Reyĥânetü’l-edeb, V, 261; Safâ, Edebiyyât, II, 501-508;
* Yenə onun. Ĥamâse-serâyî der Îrân, Tehran, 1363 hş. s. 311-315;
* Celâleddin Hümâî, Muħtârînâme: Muķaddime-i Dîvân-ı Oŝmân Muħtârî, Tehran, 1361 hş.;
* J. T. P. de Bruijn, Of Piety and Poetry: The Interaction of Religion and Literatur in the Life and Works of Hakim Sanai of Ghazne, Leiden 1983, bk. Fihrist;
* Qulamhüseyn Beqdeli, "Şehriyârnâme-i Muħtârî-yi Ġaznevî", Âyende, VI/1-2, Tehran, 1359 hş. s. 77-86;
* Julie S. Meisami, "Muқћtārī", EI² (İng.), VII, 535-536.

İstinadlar
----------
Məzmun
------

Film ərazisi indiki Ermənistanı, Türkiyənin İğdır vilayətini və Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur və Sədərək rayonlarını əhatə edən, Türkmənçay müqaviləsi nəticəsində Rusiya imperiyasına birləşdirilən İrəvan xanlığından bəhs edir.

Əsası XVIII əsrin ortalarında Mir Mehdi xan tərəfindən qoyulan xanlığın mərkəzi İrəvan şəhəri olub. Mənbələrə görə İrəvan şəhərinin əsasını səfəvi sərkərdəsi Rəvanqulu xan qoymuşdur. Filmdə həmçinin xanlığın yadelli düşmənlərə qarşı apardığı mübarizədən, azərbaycanlıların inşa etdikləri tarixi abidələrin sonradan burada məskunlaşan ermənilər tərəfindən məhv edilməsindən söhbət açılır.

Film haqqında
-------------

Filmdə Foto-Kino Sənədləri Arxivinin və Teatr Tarixi Muzeyinin materiallarından, "Vətəndaşların Sosial Rifahı Naminə" Qeyri Hökumət Təşkilatının təşkil etdiyi "Qədim İrəvan xanlığının tarixi abidələri və mədəni irsi" sərgisinin materiallarından istifadə olunmuşdur.

Filmdə "İrəvanda xal qalmadı" mahnısı səslənir.

Filmin heyəti
-------------

### Film üzərində işləyənlər

**Filmin baş məsləhətçisi:** Hidayət Orucov
**Müəllif:** Füzuli Sabiroğlu
**Operatorlar:** Sərvər Rəşidoğlu, Taleh Mahmudov, Rövşən Quliyev, Fuad Nəzərov, Azad İbrahimov
**Montaj:** Azər Süleymanov
**Rejissor assistenti:** Rüstəm Məlikov
**Mətni oxuyan:** Məmməd Səfa (Məmmədsəfa Qasımov kimi)
**Səs rejissoru:** Mixail Pototski
**Koordinator:** Anar Şuşalı
**Baş redaktor:** Akif Arifoğlu
**Şəxsi arxiv materiallarından istifadə edilən şəxslər:** İsrafil Məmmədov, Nazim Mustafa, Zərbəli Qurbanov, Cəmşid Xəlilov, Əli Vəkil, Vidadi Əliyev
**Kitablarından istifadə edilən müəlliflər:** Əsgər Zeynalov ("İrəvan ziyalıları"), Əziz Ələkbərli ("Qərbi Azərbaycan abidələri"),

Xarici keçidlər
---------------

* Filmi izlə (1-ci film)
* Filmi izlə (2-ci film)
**Picea orientalis** (*lat.* Picea orientalis) — bitkilər aləminin çılpaqtoxumlular şöbəsinin i̇ynəyarpaqlılar sinfinin i̇ynəyarpaqlılar dəstəsinin şamkimilər fəsiləsinin küknar cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası
-------------------------

Şərq küknarı Tyan-Şan dağ silsiləsində dərələr boyunca rütubətli şimal yamaclarda bitir. Hündürlüyü 60 m-ə, dimateri 2 m-ə çatan nəhəng ağacdır. Piramidalvarı və ya konusvarı çətrə malikdir. İynəyarpaqları tünd-yaşıl və parlaq olur. Qozaları sentyabrda yetişir. Şərq küknarı tipik dəniz sahili iqliminə həssas, torpağın və havanın rütubətliyinə tələbkar bitkidir. Bununla belə dağlıq şəraitdə, sərt yamaclarda, qayalıqlarda dəniz səviyyəsindən 1000-1200 m, bəzən 2000-3000 m yüksəklikdə bitir və yaxşı inkişaf edir. Şərq küknarı gillicəli torpaqları xoşlayır, lakin əhəngli torpaqlarda, qayalıqlardakı qeyri-münbit və kasıb torpaqlarda da inkişaf edə bilər. Kök sistemi torpağın səthinə yaxın formalaşır və adi küknara nisbətən küləyə qarşı davamlıdır. Küknar növləri arasında şərq küknarı daha uzunömürlüdür və 600 ilədək yaşayır. Şərq küknarının arealı Qərbi Qafqazın dağlıq hissəsi hesab olunur. Şərq küknarının kürəşəkilli formaları vardır. Avropanın bir çox şəhərlərində yaşıllaşdırmada istifadə olunur. Ensiz çətiri, göyümtül-yaşıl iynəyarpaqları çox dekorativ olduğundan bəzək bağçılığında istifadə edilir. Bu küknar növünün oduncağından sənayenin müxtəlif sahələrində, inşaat işlərində və s. geniş istifadə olunur. Azərbaycanda Abşeronda, Gədəbəydə, Zaqatalada, Balakəndə, Qubada, Qusarda yaşıllıqlarda təsadüf edilir.

Sinonimləri
-----------

### Homotipik sinonimləri

* *Abies orientalis* (L.) Poir.
* *Pinus orientalis* L.

### Heterotipik sinonimləri

* *Abies wittmanniana* Voss
* *Picea orientalis f. atrovirens* Schelle
* *Picea orientalis var. aurea* Ed.Otto
* *Picea orientalis f. aurea* (Otto) Beissn.
* *Picea orientalis f. aureospicata* Beissn.
* *Picea orientalis f. nana* (Carrière) Rehder
* *Picea orientalis var. nana* Carrière
* *Picea orientalis f. nutans* Schelle
* *Picea withmanniana* Carrière
* *Picea wittmanniana* Fisch. ex Gordon

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

| Taksoneyniləşdirmələri |
| --- |
| *Picea orientalis* | 
* Wikidata: Q1145286
* Wikispecies: Picea orientalis
* BioLib: 2383
* EoL: 1033619
* EPPO: PIEOR
* EUNIS: 150688
* GBIF: 5284794
* GRIN: 28319
* iNaturalist: 135802
* IPNI: 60440465-2
* IUCN: 42332
* NBN: NBNSYS0000042149
* NCBI: 224734
* NZOR: abe3a8f4-7679-4285-acd2-2ade975270a7
* PFI: 8580
* PPE: picea-orientalis
* Plant List: kew-2871605
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:60440465-2
* Tropicos: 50231619
* WCSP: 385958
* WFO: wfo-0000736005

 |
| *Pinus orientalis* | 
* Wikidata: Q17358834
* GBIF: 5284795
* GRIN: 28515
* IPNI: 263175-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:263175-1
* Tropicos: 50231620

 |
**Çəltik** (*lat.* Oryza sativa) — bitkilər aləminin qırtıcçiçəklilər dəstəsinin qırtıckimilər fəsiləsinin düyü cinsinə aid bitki növü.

Çəltik qabığı çıxarılmamış düyüdür. Çəltik əhəmiyyətli dənli taxıl bitkisi olmaqla ərzaq, yem və texniki məqsədlər üçün becərilir. Çəltikdən sənayedə, maldarlıqda və mətbəxdə geniş istifadə olunur.

Çəltik Yer kürəsində əkin sahəsinə görə bütün bitkilər arasında ikinci yeri tutur və yer kürəsi əhalisinin beşdə ikisini qidalandırır.

Azərbaycanda çəltik əkinçiliyinə görə üç zonaya bölünür.

* Lənkəran-Masallı zonası,
* Şəki-Zaqatala zonası,
* Quba-Xaçmaz zonası.

Çəltiyin hər hektardan orta hesabla məhsuldarlığı 35–40 sentner, aqrotexniki xidmətin yüksək aparıldığı sahələrdə 50–60 sentner və daha artıq olur.

Çəltik iki yarımnövə bölünür. Birinci yarımnövdə dən uzunluğu ilə, ikinci yarımnövdə isə qısa yumruluğu ilə fərqlənir. Respublikamızda çəltiyin "Ağ-qılçıq", "Sarı-qılçıq", "Uzros", "Ağ-ənbərbü", "Sədri", "Krosnodar" kimi növləri rayonlaşdırılıb. Şəki-Zaqatala zonası üçün "Ağ-qılçıq", "Sarı-qılçıq", "Uzros" növləri daha məhsuldardır və iqlim şəraitinə uyğundur.

Çəltik istilik sevən bitkidir. Çəltiyin tam cücərmədən kollanmasının axırına qədər olan dövr 30–32 günə başa çatır. Kollanmanın sonundan çiçəklənmənin axırınadək 22–25 gün çəkir. Səpinin qurtarması ilə məhsulun yetişməsi 115–135 gündə başa çatır. Çəltik iki üsulla — toxum səpilməsi və şitillə əkilir. Relyefi düz olan, sututar ləkləri iri olan sahələrdə toxumsəpən texnikalar ilə səpinin keçirilməsi daha məqsədəuyğundur. Şəki-Zaqatala zonası üçün əl ilə səpin aparılması təcrübədə özünü doğruldub. Bu qaydada aparılan səpində toxumlar torpaqda qida sahəsinə bərabər paylanır və toxum itkisinə yol verilmir, qənaət olunur. Səpin zamanı toxumlar 1,5–2 santimetr dərinliyinə basdırılmalıdır. Çəltiyin şitil üsul ilə yetişdirilməsi əsasən Lənkəran zonasında tətbiq edilir. Çəltik şitili xüsusi şitilliklərdə (tumçarlarda) yetişdirilir.

İstinadlar
----------

1. ↑  *Linnaeus C.* Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 1. S. 333.

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q161426
* Wikispecies: Oryza sativa
* APDB: 52132
* APNI: 57458
* BioLib: 42781
* BOLD: 434251
* Calflora: 5998
* Ecocrop: 1574
* EoL: 1115098
* EPPO: ORYSA
* EUNIS: 192867
* FloraBase: 499
* FoAO2: Oryza sativa
* FoC: 200025789
* GBIF: 2703459
* GrassBase: imp06801
* GRIN: 26077
* iNaturalist: 61381
* IPNI: 316812-2
* IRMNG: 10706953
* ITIS: 41976
* NAS: 1123
* NCBI: 4530
* NTFlora: 4653
* NZOR: 2dd51451-1dea-4b9e-b6e9-ce0ed6ebe63f
* PalDat: Oryza\_sativa
* Plant List: kew-426698
* PLANTS: ORSA
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:316812-2
* Tropicos: 25509797
* uBio: 5402889
* WCSP: 426698
* WFO: wfo-0000882438

 |
Vətəni Şimali Amerikanın qayalı dağlarıdır. Hündürlüyü 40–45 m, gövdəsinin diametric 1,2 m olan ağacdır. Çətiri konusvarı, bozumtul olub, aşağı tərəfdən torpaq səthinə kimi əyilir. Gövdəsinin qabığı nazik, çat-çatdır və pulcuqlarla ayrılır, bozumtul rənglidir. İynəyarapqları sərt tikanlı, kobuddur, uzunluğu 2-3 sm-dir, gümüşü-ağ və ya mavi-yaşıl rənglidir, budaqlara xüsusi yarpaq yastıcıqları vasitəsilə birləşir, budaq üzərində 6-9 ilə kimi qalır. Tumurcuqları şiş olur və xaricdən qatranla örtülmür. Qozaları silindrvarı olub, yaşımtıl-sarı, uzunluğu 10 sm-ə, diametric isə 3 sm-ə çatır, qozaları sentyabrda yetişir. Qanadları toxumu tam əhatə edir, lakin onunla birlikdə inkişaf etmədiyindən toxumdan asanlıqla ayrılır. Tikanlı küknar torpağa az tələbkardır, şaxtaya, rütubətə davamlıdır, uzunömürlüdür, 400-600 ilə kimi yaşayır. Sənaye şəhərlərində çirkli havaya dözümlülüyü tikanlı küknardan şəhərlərin yaşılaşdırılmasında geniş istifadə etməyə imkan verir. Tikanlı küknar Azərbaycan da Bakı, Gəncə, Quba, Zaqatala, Xankəndi və Lənkəran ın küçə və parklarında əkilib becərilir. Tikanlı küknar, əsasən toxumla çoxalır. Lakin onu qələmlə də çoxaltmaq mümkündür. Tikanlı küknardan yaşıllıqlarda tək-tək, qrup halında və xiyabanların yaradılmasında istifadə olunması məqsədəuyğundur.

Məlumat mənbələri:
------------------

Деревья и кустарники СССР. т.3.1954; Флора Азербайджана. т.5. 1954; Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970; Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.

İstinadlar
----------

1. "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.

İstinadlar
----------

* Tofiq Məmmədov, Elşad Qurbanov, Tariyel Talıbov.


|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q146025
* Wikispecies: Picea pungens
* APNI: 170120
* BioLib: 2378
* Calflora: 9379
* EoL: 1033621
* EPPO: PIEPU
* EUNIS: 150689
* FEIS: picpun
* FNA: 233500912
* FoAO2: Picea pungens
* GBIF: 5284871
* GRIN: 28323
* iNaturalist: 119092
* IPNI: 262713-1
* IRMNG: 10197202
* ITIS: 183307
* IUCN: 42333
* MichiganFlora: 2902
* MoBotPF: 284991
* NBN: NBNSYS0000042151
* NCBI: 3331
* NZOR: dc01540c-57ce-413b-a677-7f4af37d36a3
* PalDat: Picea\_pungens
* PPE: picea-pungens
* Plant List: kew-2563553
* PLANTS: PIPU
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:30095300-2
* Tropicos: 24900170
* VASCAN: 7176
* VicFlora: ebbbe48c-990a-482c-b940-be7ad512810f
* WFO: wfo-0000482615

 |
**Dünya nizamı** — Henri Kissincer tərəfindən yazılmış kitab.

Haqqında
--------

1973-cü il Nobel Sülh Mükafatı laureatı, ABŞ-də Milli Təhlükəsizlik müşaviri və Dövlət Departamenti və bir çox prezidentlərin xarici siyasət məsələləri üzrə müşaviri vəzifələrində çalışmış Henri Kissincer həm təcrübələrini, həm də dünyadakı keçmiş və gələcəyə dair təhlillərini çatdırır.

Kissincerə görə, Dünya israrla nizam-intizam axtarsa da, demək olar ki, dörd əsr əvvəl Almaniyanın Vestfaliya bölgəsində keçirilən sülh konfransında bir çox digər sivilizasiyaların iştirak etmədən və hətta bilmədən düşünülmüş əsərdən bəri əsl dünya nizamı heç vaxt mövcud olmayıb. Tarixin çox hissəsi boyu sivilizasiyalar öz nizam anlayışlarını müəyyən etmişlər. Hamısı özlərini dünyanın mərkəzi hesab edirdilər və öz prinsiplərinə universal etibarlılıq aid edirdilər. Bu gün beynəlxalq problemlər qlobal miqyasda yaşanır və ölkələr demək olar ki, dünyanın müxtəlif yerlərində baş verən siyasi hadisələrə dərhal cəlb olunurlar. Buna baxmayaraq, bir çox məsələlərdə əsas oyunçular arasında konsensus yoxdur. Və nəticədə gərginlik artır.

Kissincerin dərin tarixi araşdırmalarına və şəxsi təcrübələrinə əsaslanan *Dünya Nizamı* oxucuları dünya tarixindəki əsas hadisələrə səyahətə çıxarır. Soyuq müharibənin sonunda Reyqannın Sovet prezidenti Qorbaçovla keçirdiyi gərgin danışıqların təfərrüatlarından tutmuş ABŞ-Çin münasibətlərinin gələcəyinə qədər. O, İraq və Əfqanıstandakı münaqişələrdən əldə edilmiş dərslərdən tutmuş İranla nüvə danışıqlarının təhlilinə, Qərbin Ərəb Baharına reaksiyasından tutmuş, Ukrayna ilə bağlı Rusiya ilə gərginliyə qədər geniş spektrli hadisələrə unikal perspektiv təklif edir.

İstinadlar
----------

* "Qanun nəşriyyatı".
* "Bakı Kitab Mərkəzi".

Xarici keçidlər
---------------

* Dünya düzeni
Bu küknar Tyan-Şan dağlarında yayılmışdır. Rusiyada bütün Tyan-Şan dağlarında və Cunqar Alatausunda, Çinin rayonlarında yayılmış bitkidir. Şrenk küknarı dağ meşələri əmələ gətirir, onların aşağı sərhədi Orta Asiyanın isti yarımsəhraları və ya səhralarına qədər, yuxarı sərhədi isə 3200 m hündürlükdən keçərək buzlaqlara qədər çatır. Şrenk küknarı çox vaxt təmiz meşələr əmələ gətirir, bəzən Sibir ağ şamı ilə qarışır. Onun ensiz, sərvşəkilli çətiri xüsusilə özünəməxsusdur və küknarların digər növlərindən kəskin fərqlənir. Təbii bitmə yerlərində bu küknar gözəl landşaftlar yaradır. Torpağın tərkibinə həssas deyil. Bu növ müxtəlif tropaqlarda, qayaların çatlarında, bataqlıq yerlərdə bitir, ancaq quraqlığa və istiyə çox davamsızdır. İri ağacların hündürlüyü 40 m, gövdəsinin diametri 1 m-dir. Təbii şəraitdə Şrenk küknarı təmiz və qarışıq meşələr əmələ gətirir. Cavan yaşda Şrenk küknarı yavaş böyüyür. Tumurcuqları mayın birinci ongünlüyündə açılır. Qışadavamlıdır. Azacıq əyri, bir silindrəbənzər formalı, parlaq qonur qabıqlarla örtülü qozalarının uzunluğu 12 sm-dir. Azərbaycanda Bakının, Gəncənin, Lənkəranın küçə və parklarında təsadüf edilir.

Məlumat mənbələri
-----------------

Деревья и кустарники СССР. т.3.1954; Флора Азербайджана. т.5. 1954; Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970; Azərbaycanın "Qırmızı" və "Yaşıl Kitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I–III cildlər. 2005; 2006; 2008.

İstinadlar
----------

1. "Azərbaycan dendraflorasi" I cild, Baki, "Elm", 2011, 312 səh.

Mənbə
-----

* Tofiq Məmmədov, Elşad Qurbanov, Tariyel Talıbov.
Skatlar - *Batomorpha* dəstəüstü. Skatların çoxu dib həyatı keçirir. Bununla əlaqədar olaraq bədənləri bel qarın istiqamətində yastılaşıb. 5 cüt olan qəlsəmə yarıqları qarın tərəfdə yerləşir. Bu balıqlarda spirakulum dəliyi yaxşı inkişaf edib, o nasos vəzifəsini yerinə yetirərkən suyu qəklsəmələrə ötürür. Skatların dişləri yastı və kütdür, bədəni çılpaq və ya üzəri sərt törəmələrlə örtülüdür. Yaxşı inkişaf etmiş döş üzgəcləri başı da əhatə edir. Bir çox növlərin bel və quyruq üzgəcləri çox kiçilib, anal üzgəci tamamilə yoxdur. Əsas hərəkət orqanı döş üzgəcləridir: bu üzgəclərin dalğavari hərəkəti balığın hərəkətini təmin edir. Dib heyvanları olduqları üçün bədənləri bel-qarın istiqamətində yastılaşmışdır. Qəlsəmə yarıqları, ağız və burun dəlikləri başın alt tərəfində yerləşir. Skatların tikanquyruq skat, elektrikli skat və mişarburun skat kimi mühüm növləri vardır.Ətraflarında 60-230 Vt-luq elektrik sahəsi yarada bilirlər.

Skatların bədəninin eninə ölçüsü çoxdəyişkəndir: elektrik skatının belə ölçüsü 13,5 sm, mantanınkı isə 6,6 m-dir.
Skaktlar Dünya okeanının tropik, mötədil və soyuq sularında yayılıblar. Bunların 300-ə yaxın növü məlumdur. Qara dənizdə dəniz tülküsünə; Barens dənizində, Ağ dənizdə, Baltik dənizinin qərb hissəsində ulduzlu skata; Qara və Azov dənizlərində bizquyruq skata təsadüf edilir. Şimal və Uzaq şərq dənizlərində digər skat növlərinə rast gəlinir.

Əsasən dəniz balıqları olan skatların bəziləri şirin sularda da yaşayır. Skatlar dib balıqları olsalar da mantapeligial həyat keçirir. Bu balıqlarda mayalanma daxilidir. Ona görə mayalanmış yumurta qoymaqla çoxalırlar, bəziləri isə bala doğur. Ən çox bentosla qidalanır. Skatların bəzilərində müdafiə orqanı var: bizquyruqn skatın quyruğunda olan və başqa canlıya batdıqda zəhərlənmə törədən tikan-təhər çıxıntı, elektrikli skatın toxunma zamanı elektrik əmələ gəlməsi müdafiə xarakteri daşıyır. Skatların vətəgə əhəmiyyətli çox deyil, onlar nevod, tor və qarmaqla ovlanır. Skatlar dəstəüstünün 16 fəsiləsini əhatə edən 5 dəstəsi 300-340-a yaxın növü vardır.

Ədəbiyyat
---------

1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s.125.
2. Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 224 s.178.
3. Abbasov H.S ,Hacıyev R.V.İxtiologiya. Bakı,2007,səh 326.

Həmçinin bax
------------

Onurğalılar

Qığırdaqlı balıqlar

Köpəkbalığı
**Məhsulun rəqabət qabiliyyəti** — məhsulun xüsusiyyətlərinin verilmiş bazarın tələblərinə və istehlakçı reytinqlərinə daha yaxşı uyğunluğu səbəbindən oxşar növ və təyinatlı digər məhsullarla müqayisədə cəlbedici olmaq qabiliyyəti.

Məhsulun xüsusiyyətləri onun istehlak xüsusiyyətlərini müəyyən edir ki, bu da öz növbəsində bu məhsulun keyfiyyətinin bir sıra göstəricilərini ehtiva edir. Məhsulun rəqabət qabiliyyəti həm fərdi göstəricidən, həm də onların birləşməsindən (sinergiyadan) asılıdır.

Məhsulun rəqabət qabiliyyəti məhsulu istehsal edən və paylayan firmaların tutduğu rəqabət mövqeləri ilə təmin edilir.

Bir məhsulun rəqabət qabiliyyətini xarakterizə edən göstəricilər çox vaxt iki qrupa bölünür:

* Məhsulun istehlak xüsusiyyətlərini (keyfiyyətini) xarakterizə edən, onun faydalı təsirini təşkil edən göstəricilər. Onlar "sərt" və "yumşaq" göstəricilər toplusunu təmsil edir;
* Məhsulun iqtisadi xassələrini xarakterizə edən iqtisadi göstəricilər.

İstinadlar
----------

1. ↑  Теоретичні аспекти управління конкурентоспроможністю підприємства. Сопільник Л. І. Колодійчук А. В. Науковий вісник НЛТУ України. 2009. вип.19.8
**Elli Miçiyeva** (d. 6 iyun 1987, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycanlı müğənni. 5 yaşından Almaniyada yaşayır. Müxtəlif müsabiqələrə qatılıb, Almaniyanın Popstar TV Şou-da final mərhələsinə çıxıb. 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Azərbaycan təmsilçisinin seçilməsi üçün yarımfinalda iştirak edib.

Karyerası
---------

Elvira Qriqori Mişeova 1987-ci il iyunun 6-da Bakıda anadan olub. Sovet hakimiyyəti vaxtlarında ailəsi ilə birgə Almaniyaya köçüb və bu günə qədər də orada yaşayır. Beş yaşından Almaniyada yaşayan Elli müxtəlif beynəlxalq müsabiqələrdə iştirak edib. O, həmçinin Almaniyada yaradıcılıq fəaliyyəti dövründə rok, pop və başqa mahnı janrları ilə məşğul olub. Ellinin, Azərbaycanda yaradıcılıq fəaliyyətinə 2009-cu ildən başlayıb. Yalnız rəsmi olaraq 2009-cu ilin payızında Bakıya gəlib və bəstəkar İsa Məlikov ilə müqavilə imzalayıb. Onun bu yaxınlarda Almaniyada yeni musiqi albomu işıq üzü görəcək.

Eurovision
----------

Elli 2010-cu ildə Azərbaycanı 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmək üçün milli seçimlərə qoşulub. Yarımfinala çıxan Elli 2 fevralda keçiriləcək yarımfinal mərhələsində "Up up" mahnısı ilə yarışıb amma finala çıxa bilməyib. Lakin finala çıxa bilməyib.

Hazırkı işi
-----------

2011-ci ildə Ellinin azərbaycanlı reper Elşad Xose ilə dueti oldu. Çıx get mahnısına Bakıda HD formatlı klip çəkildi.

İstinadlar
----------

1. ↑  ""Eurovision 2010"-a namizədlərimiz". 2016-03-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-01-07.
2. ↑  Elli: ""Eurovision"da ilk beşliyə düşmək və Ermənistanı qabaqlamaq əsas məqsədlərdir" Arxivləşdirilib 2010-02-09 at the Wayback Machine *Milli.az* Yoxlanılıb:27 Yanvar 2010
3. ↑  "Eurovision-2010"\_musabiqesindeki\_temsilchisi\_\_173684.html Azərbaycanın "Eurovision-2010" müsabiqəsindəki təmsilçisi altı nəfərin arasından seçiləcək[*ölü keçid*]
4. ↑  *Vüqarlı, Vüqar.* "Around 20 artists have expressed their desire to represent Azerbaijan in Eurovision-2010" (Rusca). Day.az. 2009-07-08. 2009-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 Yanvar 2010.  (#apostrophe\_markup)
5. ↑  ""Eurovision-2010"-da Azərbaycanı təmsil etmək üçün yarışacaq 3 namizəd seçildi". 2010-02-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-03-17.