**Ev atı**, **əhli at** (lat. *Equus ferus caballus*) — təkdırnaqlılar dəstəsinin atlar fəsiləsinin atlar cinsinin vəhşi at növündən heyvan. 
Bədən quruluşu Eşşək və Çöl eşşəyinə çox yaxındır.

Ümumi məlumat
-------------

İngiltərə nin Exeter Universiteti nin arxeoloqları Qazaxıstanın şimalında dünyanın ən qədim at ferması sayıla bilən qəsəbə aşkar ediblər.

Qədim Botay mədəniyyəti ilə əlaqələndirilən həmin qəsəbədə at sümükləri və madyan südü izləri daşıyan qab-qacaq tapılıb ki, bu da alimləri belə düşünməyə vadar edir ki, insanlar atı indiyədək hesab olunandan daha qədim dövrlərdə əhliləşdirməyə başlayıb.

Belə ki, alimlərə görə, Qazaxıstanda tunc dövründən də qabaq - bizim eradan 3500 il əvvəl insanlar at sürüblərmiş.

Müqayisə üçün qeyd edək ki, Avropada atın 1500 il bundan əvvəl əhliləşdirilməyə başlanıb. Atlar bəşəriyyət tarixində nəqliyyat vasitəsi kimi, kənd təsərrüfatında, eləcə də müharibələr zamanı mühüm rol oynayıb.

Arxeoloqlar atların əhilləşdirilməsi prosesinin qədim Orta Asiyadan başlandığını çoxdan güman edirdilər, lakin indiyə qədər onların buna dair kifayət qədər dəlilləri yox idi.

At nəqliyyat vasitəsi kimi
--------------------------

Min illiklər boyu öz dövrunun ən surətli və ən rahat minik nəqliyyatı vasitəsi at olmuşdur. Bəzi tədqiqatçılar atdan nəqliyyatda istifadə edilməsini e.ə. IV minilliyin axırlarına, yuk və qoşqu heyvanı kimi istifadə olunmasını isə e.ə. III minilliyin sonu - II minilliyin əvvəllərinə aid edirlər.

Atın əhilləşdirildiyi ən qədim bölgələrdən biri də Cənubi Qafqaz olmuşdur. Azərbaycanda atdan minik vasitəsi kimi istifadə edilməsini e.ə.II, xususilə I minilliyə aid edilən arxeoloji qazıntılar: at sumukləri, qoşqu ləvazimatları və at bəzkləri də təsdiq edir. Eramızın ilk əsrlərində Azərbaycanda atı, əsaəsən minik vasitəsi kimi saxladıqlarından, məhz bu vaxtdan atcılıq daha guclu inkişafa başlamışdır.

İlk sinifli cəmiyyət yarandıqdan sonar atdan hərbi məqsədlər ucun istifadə olunmuşdur. Aşşur və Urartu mixi yazılarında bu haqda məlumatlara rast gəlinir.

İnkişaf etmiş orta əsrlərdən başlayaraq kənd təsərrufatı, sənətkarlıq və ticarətin inkişafı Azərbaycanda minik və yuk nəqliyyatına ehtiyacı daha da artırmışdı. Rusiya, İran, Hindistan, Türkiyə, İtaliya və başqa olkələrə neft, duz, ipək ixracı genişlənmişdi.

Ən vacib karvan yolları Azərbaycandan kecdiyinə gorə buraya coxlu tacirlər gəlirdilər. XVII əsrdə Azərbaycanda olan ingilis taciri Antoni Cenkinson qeyd edirdi ki, təkcə osmanlılar hər dəfə buradan 400-500 at yuku ipək aparırdılar. Holland dənizcisi Yan Streys yazırdı ki, Dərbəndlə Şamaxı arasında hərəkət edən karvanın tərkibində 1800 at, xeyli dəvə, ulaq və başqa yuk heyvanları var idi.

X IX-XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda atdan istifadə edilməsi daha da mutəşşəkil olmuşdur. Bu dovrdə Azərbaycanda Qarabağ atı, Qazax atı, Şirvan atı və Quba Yorğası məşhur idi.

48 sinonim adı var

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Mənbə
-----

1. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2010-04-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-03-06.
2. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2010-12-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-02-21.

Xarici keçidlər
---------------

Həmçinin bax
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Heyvanlar** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. Etdiyiniz redaktələri mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.* |

| ⛭Əhliləşdirilmiş heyvanlar |
| --- |
| Ev heyvanları | 
Akvarium balıqları •
Sarıbülbül •
Cırtdan adadovşanı •
Pişik •
Əhliləşdirilmiş siçovul •
Hind donuzu •
Tutuquşular •
Köpək •
Dağsiçanları
 |
| Sərgi | 
Göyərçin •
Fısıldayan qu quşu •
Tovuz quşu
 |
| Məməlilər | 
Alpaqa •
Camış •
Dəvə •
Keçi •
İnək •
Evdovşanı •
Lama •
At •
At qatırı •
Qatır •
Qoyun •
Maral •
Ulaq •
Donuz •
Fil •
Yak
 |
| Quşlar | 
Qaz •
Hinduşka •
Toyuq •
Müşk ördəyi •
Bildirçin •
Dəvəquşu •
Ördək •
Qırqovul •
Firəngtoyuğu
 |
| Həşəratlar | 
Koşenil yastıcası •
Arı •
İpəkqurdu •
Çin palıd tovuzquşugözü •
 |

| ⛭Nəqliyyat vasitələri |
| --- |
| Quru nəqliyyatı | At  • Ulaq  • Qatır  • Öküz  • Dəvə  • Araba  • Fayton  • Avtomobil  • Şərəban  • Qazalaq  • Prilotkav Dilican  • Kareta  • Kəcavə |  |
| Su nəqliyyatı | Sal  • Bərə  • Qayıq  • Kələk  • Kolaz  • Pələ  • Şxun  • Barja  • Sandal  • Kirjim  • Gəmi |
| Hava nəqliyyatı | Təyyarə  • Helikopter  • Hava şarı |
| Dəmir yolu nəqliyyatı | Konka  • Tramvay  • Qatar  • Lokomotiv |
| Sadə yük nəqliyyatları | Əl sürütməsi  • Sürütmə  • Torba  • Şələ  • Bağlama  • Xurcun  • Heybə  • Səbət  • Xərək |

|  |  |
| --- | --- |
| Taksoneyniləşdirmələri | 
* Wikidata: Q726
* Wikispecies: Equus caballus
* TSA: 6615

 |