recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Logotyp Serb Respublikasının radio və televiziyası (SRRT)
**Serb Respublikasının radio və televiziyası** (*serb.* Радио-телевизија Републике Српске) və ya **SRRT** — Serb Respublikasının xəbər agentliyi.

TV kanalları və radio stansiyaları
----------------------------------

SRRT çərçivəsində aşağdakılar fəaliyyət göstəririlər:

* Serb Respublikası televiziyası (*Televizija Republike Srpske*, *Телевизија Републике Српске*)
* Serb Respublikası radiosu (*Radio Republike Srpske*, *Радио Републике Српске*)

SRRT-nın siqnalı bütün Bosniya və Herseqovina və qonşu ölkələr Serbiya, Monteneqro və Xorvatiyanı əhatə edir.

Tarixi
------

SRRT 19 aprel 1992-ci ildə Bosniya və Herseqovinada müharibə zamanı, Kanal C adlı Banyaluk xəbər studiyasında xəbər buraxılışı yayımlanmağa başladığı zaman fəaliyyətə başladı. Yarandığı ilk illərindən 1999-cu ilə qədər agentlik "Serb radio və televiziyası"(*serb.* Српска радио-телевизија) adı altında fəaliyyət göstərirdi. Sonradan müasir adını aldı.

Xarici keçidlər
---------------

* Rəsmi saytı
**Final Fight** (*yap.* ファイナルファイト, *azərb*. Final döyüşü‎) - Capcom oyun şirkəti tərəfindən 1989-cu ildə yaradılan, döyüş oyunudur. Oyun "Beat 'em up" (*ing.* Hamıdan döy) janrındadır. İlk dəfə "Final Fight" oyunu "Street Fighter" oyununun davamı kimi buraxılacaq və adı "Street Fighter '89" olmalı idi. Lakin oyunun janrı və mövzusu fərqli olduğundan, oyuna "Final Fight" adı verildi.

Hekayə
------

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlıq:** ***Yazının davamı əsərin məzmunu haqqında məlumat ehtiva edir.***

Baş qəhrəman Haqqar "Metro Citi"nin bələdiyyə başçısı olan köhnə bir güləşçidir. Haqqarı öz mənfəətləri istiqamətində istifadə etmək istəyən qanqster Belqer və adamları, qızı Cessikanı qaçırırlar. Haqqar qanqsterlərin istəklərini qəbul etmir və Cessikanın dostu Kodi və Cessikanın qardaşı Geyin köməyiylə qurtarma əməliyyatına girişirlər. Hər raund bitdikdən sonra yeni personajlar meydana çıxır: Damnd, Sodom, Edi.E, Rolento, Ebigeyl, Belqer. Belqer sonuncu raunddakı yeni personajdır. Sonuncu raundda Belqer təkərli kürsüdə əyləşmişdir. Oyunçu onu döydükcə, yerə düşməyə başlayır. Lakin bu zaman əlindəki Arbalet ilə ox atmağa başlayır. Sonda Belqer özünü pəncərədən yerə atır və ölür. Cessika Kodini çağırır. Kodi Cessikaya gözəl sözlər söylədikdən sonra Cessika onu öpür.

Xəbərdarlıq **Xəbərdarlığın sonu.**

Raundlar
--------

| Raund | Ad | Boss | Qeydlər |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Slums | Damnd |  |
| 2 | Subway | Sodom | bu raunddan sonra "Break Car" adlı bonus raundu |
| 3 | West Side | Edi. E |  |
| 4 | Industrial Area | Rolento | bu raunddan sonra "Break Glass" adlı bonus raundu |
| 5 | Bay Area | Abigail |  |
| 6 | Up Town | Belger |  |

Xarici keçidlər
---------------

* Final Fight Online Arxivləşdirilib 2011-07-11 at the Wayback Machine
* Final Fight atari oyunu Arxivləşdirilib 2012-05-10 at the Wayback Machine
**Səma mannası** — dini əfsanəyə görə səhrada dolaşan israillilər üçün göydən tökülən azuqə

(Yunan: μάννα;Ərəbcə: اَلْمَنُ;bəzən mana, kişi və ya manna kimi də istifadə olunur); Xristanların Müqəddəs Kitabı İncilə görə, bu, İsrail övladlarının Misirdən çıxdıqdan sonra və Kənanı fəth etməzdən əvvəl səhra səfərləri zamanı Allahın onlara göndərdiyi yeməkdir. Bu yemək Quranda üç dəfə qeyd edilmişdir.

Manna Müqəddəs Kitabın "Çıxış" kitabının 16-cı fəslində, "Saylar"ın 11-ci fəslində və Quranın 2-ci fəslində rast gəlinir. Çıxış kitabının 16-cı fəslindəki qeydlərə görə, israillilər Misiri tərk etdikdən sonra ikinci ayın 15-də manna peyda oldu. O zaman Musa israilliləri Elimlə Sinay arasındakı Sin səhrasına apardı. Yeməyə heç nə yox idi. İsrail xalqı Musaya şikayət etdi ki, aclıqdan öləcəklər. Sonra Rəbb Musaya İsrail övladlarına yemək verəcəyini vəd etdi. Həmin gecə Yehova onlara yemək üçün manna göndərməyə başladı və o gündən israillilər 40 il fasiləsiz manna yedilər. Manna gecə vaxtı şehlə birlikdə düşərgəyə düşdü və bu, don kimi bir az yuvarlaq bir şey idi. Forması keşniş toxumuna bənzəyir, mirvariyə bənzəyir, ağ rəngdədir. İsraillilər mannanı yığıb dəyirmanda əzdilər və ya məhlulda döydülər, qazanda qaynadıb tortlar düzəldiblər, təzə yağ kimi dad verirdilər. Adətən altı gün ard-arda yağış yağır, lakin şənbə günü bir gün dayanır ki, insanlar şənbə günü keçirsinlər. Ona görə də altıncı gün yağan yağışın miqdarı ikiqat olacaq. İlk beş gündə düşənlər eyni gündə yeyilməlidir, əks halda səhərə qoyulsa, qurd böyüyəcək və iylənəcək;Yalnız Yeşua xalqı İordan çayının o tayından Kənan torpağına apardıqdan və onlar Kənan torpağının məhsullarını yedikdən sonra yağış dayandı .

Forması:

Keşniç toxumuna bənzəyir, həm də mirvariyəbənzəyir. Rəngi ağ rəngdədir.


|  |  |
| --- | --- |
| Din | *Din ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Savu adası** (ind. Pulau Sawu, həmçinin *Sabu, Sawoe, Havu, Hawu, Hawoe*) — İndoneziyaya məxsus olan ada. Timor adasından qərbdə, Sumba adası ilə Timor adasının arasınmda yerləşir. Ada Şərqi Nusa Tenqara vilayəti ərazisinə daxildir. 2008-ci ilə olan məlumata görə adad 62000 əhali yaşayır.

Coğrafiya
---------

Eyni adlı arxipelaqın ən iri adasıdır. Onun sahəsi 420 km² təşkil edir. Arxipelaqın sahəsinə görə ikinci ən böyük adası Raycuadır. Onun sahəsi 36 km², əhalisi isə 6000 nəfərdir. Yaxınlığında Timor, Sumba, Flores və Solor adaları yerləşir. Bu adalar birlikdə Kiçik Zond adaları qrupuna daxildir. Adanın şimal sahilləri Savu dənizi, cənub sahillərini isə Hind okeanı yuyur.

### Geoloji aktivlik

Ada geoloji baxımından aktiv bir zonada yerləşir. Burada Hind-Avstraliya və avrasiya tavaları toqquşur. Ərazisdə tez-tez zəlzələlər müşahidə edilir. Sonuncu güclü zəlzələ 1977-ci ildə müşahidə edilmişdir. Zəlzələnin gücü rixter şkalası ilə 7,9 bal olmuşdur.

İqlimi
------

İlin böyük qismi adada quru iqlim hakim olur. Bunun səbəbi isə Avstraliya qitəsindən gələr isti vəı qurui havadırref name="photos">"Sawu Island" (ingilis). Indonesianphoto. Images of Indonesia. 2012-08-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-07-14.</ref>. Bununla belə burada il ərzində 1019 mm yağıntı düşür. Bu yağılntının 82 % — 94 % arası yağışlar mövsümündə müşahidə edilir (noyabrdan-marta qədər).

Tarixi
------

Koloniyalaşmaya qədər adada altı siyasi dövlət mövcud olmuşdur: Terivu, Liae, Dimu, Menia, Seba və Mesaya. Bu kiçik dövlətlər bir-birinə üstün gələrək ərazilərini mənimsəyirdilər. Belə ki, artıq XX əsrin əvvəllərində cəmi dörd belə qurum qalmışdır: Liae, Dimu, Seba və Mesara. XX ərin əvvəllərindən 1949-cu ilə qədər ada Niderland Ost-Hindinin ərazisi olmuşdur. 1942–1945-ci illər ərzində isə yaponların işğalı altında idi. 1949-cu ildə müstəqil İndoneziya Respublikasının tərkib hissəsinə çevrilmişdir.

İqtisadiyyat
------------

Ada iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir. Yerli əhali taxıl, düyü əkib-becərməklə məşqul olur. Üstəlik ətlik-südlük istiqamətli maldarlıq, donuzçuluq, quşçuluq inkişaf etmiş və keçi saxlanılır. Dənizdən yosunlar toplanılır. Onların əsas alıcıları yaponlardır. Qonşu Raycuma adasında pambıq əkilir. Əkinlər noyabrdan marta qəədər davam edir.

Xalq arasında palma içkisi də məşhurdur.

Mənbə
-----

* "Savu Islands" (ingilis). 2012-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-02-05.

İstinadlar
----------

1. ↑  "Savu Islands" (ingilis). Lavalon. NTT Tourist Information Center. 2012-07-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-01-28.
2. ↑  "Savu Island" (ingilis). Republik Indonesia. 2011-10-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-01-28.
**Buxara döyüşü** — Göytürk-Sasani ittifaqı ilə Ağ Hun imperiyası arasında baş vermis döyüşdür. Döyüş sonunda Ağ Hun imperiyası dağıdılmış və torpaqları Ceyhun çayı sərhəd olmaqla göytürklər ilə sasanilər arasında paylaşılmışdır.

Arxa plan
---------

Göytürklərin Çindən Aralıq dənizinə uzanan İpək yoluna hakim olmağa başlamasıyla birlikdə qərbdə Ağ Hun imperiyası ilə qonşu halına gəldilər. Ağ Hun imperiyası 350-ci ildən bəri Şimali Əfqanıstan və Məvaraünnəhr bölgələrində mövcudiyyətini davam etdirməkdə və İpək yolu ticarətini əlində tutmaqda idi. Bu bögələri əlində tutmaq üçün də Sasani imperiyası ilə davamlı toqquşma içərisində idilər. Bu dövrdə böyük güc olaraq ortaya çıxan gpytürklər də bu böldələri ələ keçirmək və İpək yolu ticarətini nəzarət altına almaq istəyirdilər.

Döyüş
-----

Bunun üçün İstəmi Yabqu komandanlığındakı Göytürk ordusu 556-cı ildə Ağ Hun imperiyasına qarşı hücuma keçdi. Şərqdə Göytürk, qərbdə də Sasani hücumları qarşısında çətin vəziyyətdə qalan Ağ Hun imperiyası 555 və 558-ci illərdə Çindəki Qərbi Vey dövlətinə elçi göndərərək ittifaq təklif etdi. İstəmi Yabqu isə buna cavab olaraq Sasani imperiyası ilə ittifaq qurmaq fikrinə düşdü. Bunun üçün də qızını Sasani imperatoru I Xosrov ilə evləndirdi. Bu qızın adı islami qaynaqlarda Tabəri, Məsudi, Fakim kimi formalarda keçməkdədir. Bu qız daha sonra Sasani imperatriçası oldu. Qurulan Göytürk-Sasani ittifaqı əsasında 557-ci ildə Sasani ordusu qərbdən, Muğan xaqanın komandanlıq etdiyi və böyük ehtimalla İstəmi Yabqunun da olduğu Göytürk ordusu şərqdən hücum etdi və Ağ Hun imperiyası tez zamanda süqut etdi.

Nəticə
------

Yıxılan Ağ Hun imperiyasının torpaqları Ceyhun çayı sərhəd olmaqla göytürklər ilə sasnailər arasında bölündü. Məvaraünnəhr, Fərqanənin bir hissəsi, Qaşqar, Xotan və Qərbi Türkistanın mühüm şəhərləri Göytürk xaqanlığına verildi. Dolayı yolla, İpək yolu ilə, bu yolda ticarət edən soqdlular göytürklərin hakimiyyəti altına girdi.

Ağ Hun imperiyasının süqut etməsi ilə, Göytürk xaqanlığı qərbdə tam mənası ilə Sasanilər İmperiyası ilə qonşu olarkən, eyni zamanda siyasi olaraq dövrünün iki böyük dövləti olan Sasani imperiyası və Bizans imperiyası ilə müxtəlif siyasi və iqtisadi əlaqələr qurdu və onlarla bir səviyyəyə yüksəldi.

İstinadlar
----------

1. ↑  B. Ögel, "İlk Töles Boyları", Belleten 48, s. 826-829; W. Samolin, "Hsiung-nu, Hun, Turk", CAJ, III, 2, 1956, s. 48 vd.
2. ↑  Chou Shu (Chou Hanedanı Kitabı) 50 Ye-ta böl. s. 918.
3. ↑  R. Şeşen, "Eski Araplara Göre Türkler", Türkiyat Mecmuası, XV, 1968, s. 909.
4. ↑  Chou Shu (Chou Hanedanı Kitabı) 50 Ye-ta böl. aynı yer; Gök. böl. s. 909.
5. ↑  Chavannes, s. 242-266; El-Mesudî Muruc'uz-Zeheb, Kahire, 1948, I, s. 265-270'ten naklen Kafesoğlu, s. 94; P. Aalto "İranian Contacts of the Turks in Pre-İslamic Times", Studia Turcica, Budapest, 1971, s. 33.
6. ↑  K. Czegledy, Nomad Nepek Vandorlasa Napklettöl Napnyugatig, Budapest, Kafesoğlu, s. 94; L. Rasony, Tarihte Türklük, Ankara, 1988, s. 96; Grousset, s. 94-95.

Həmçinin bax
------------

* Muğan xaqan
* Ağ Hun imperiyası
* Birinci Göytürk xaqanlığı
* İkinci Göytürk xaqanlığı
Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Vaqif.

**Vaqif** — Səməd Vurğunun Molla Pənah Vaqifə həsr edərək 1937-ci ildə yazdığı mənzum dramıdır. Bu əsər Səməd Vurğunun yaradıcılığının zirvəsidir. Dram heca vəznində yazılmışdır və tarixi mövzusundadır. Vaqif ədəbiyyatımızda əsası ilk dəfə Cəfər Cabbarlı tərəfindən qoyulmuş tarixi qəhrəmanlıq dramıdır. Vaqif 1937-ci ildə yazılıb və 1938-ci ilin 5 oktyabrında tamaşaya qoyulub. Vaqif dramını 3-4 həftə ərzində, heyrətləndirici bir sürətlə tamamlayan Səməd Vurğun əsərdə Molla Pənah Vaqifin faciəli həyatını, şair böyüklüyünü, insanlıq kamilliyini ustalıqla, məhəbbətlə əks etdirmişdir. Pyes Səməd Vurğunun yazdığı ilk səhnə əsəridir. "Vaqif" dramına görə Səməd Vurğun 1941-ci ildə "Stalin mükafatı"na layiq görülmüşdür.

İştirak edənlər
---------------

* Vaqif - XVIII əsrin dahi Azərbaycan şairi.
* Ağa Məhəmməd şah Qacar - İran hökmdarı.
* Vidadi - Vaqifin yaxın şair dostu.
* İbrahim xan - Qarabağ xanı.
* Eldar - xanlıq zülmü və Qacar basqını əleyhinə üsyan qaldırmış kəndlilərin başçısı.
* Kürd Musa və Arşak - Eldarın dəstəsindən.
* Xuraman - Vaqifin həyat yoldaşı.
* Əli bəy - Vaqifin oğlu.
* Gülnar - Əli bəyin sevgilisi.
* Əminə - Gülnarın anası.
* Tükəzban - Vidadinin həyat yoldaşı.
* Vəzir - Qacarın vəziri.
* Təlxək - İbrahim xanın təlxəyi.
* Şaliko və Tamara - Qacar tərəfindən əsir alınmış gürcülər.
* Şeyx Alı - Qarabağ şeyxi.
* İlyas - Eldarın dəstəsinə soxulmuş casus.
* Sərkərdə - Qacar qoşunlarının sərkərdəsi.
* Zülfüqar və Teymur - Qacarın əleyhdarları.
* Əhməd kişi və Qurban kişi - kəndlilər.
* Qasım və Murad - çobanlar.

Mövzu
-----

Əsərin əsas mövzusu görkəmli Azərbaycan şairi Molla Pənah Vaqifin həyatı və Azərbaycan xalqının XVIII əsrin sonlarında xarici hücumlara qarşı mübarizəsidir. Əsərin əsas konfiliktini Ağa Məhəmməd Şah Qacarla ona qarşı duran Azərbaycan qüvvələrinin müstəqillik uğrundakı mübarizəsi təşkil edir.Süjetin mərkəzində qüvvətli şəxsiyyətin durmasına baxmayaraq, hadisələr miqyaslı xalq dramı və sosial dram məcrasında cərəyan edir. Pyes boyu sanki güclü yeraltı təkanın uğultusu kəsilmir, uzun-uzun illər feodal hakimlərin zülm etdiyi məzlum təbəqələrin səbir kasasının daşacağı anı tamaşaçı intizarla gözləyir. Lakin Vaqif həm də şair və onun taleyi barədə dramdır. Pyesdə şairin taleyi elin taleyinə qaynayıb qarışır. Vurğun Vaqifi xalqa, elə arxalanır, onun qəhrəman, zəhmətkeş və sənətkar oğullarına qarşı təşkil edilən və planlı şəkildə idarə olunan hakim zorakılıqla barışmır, təkcə öz mövcudluğu ilə hər cür fiziki və mənəvi müstəbidliyə müqavimət göstərir. Müstəbid və ziyalı problemi həm İbrahim xan, həm də Ağa Məhəmməd şah Qacar xətlərində qoşa davam etdirilir.

Həmçinin Bax
------------

* Səməd Vurğun
* Molla Pənah Vaqif
* Vaqif (opera)

Mənbə
-----

Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri:I cild

| ⛭Səməd Vurğun |
| --- |
| Şeirləri | Azərbaycan (1933-1935) • Leyla (1935) • Şair, nə tez qocaldın sən? (1956) |  |
| Poemaları | Aslan qayası (1939) • Muğan (1948) • Aygün (1951) • Komsomol poeması (1958) |
| Dramları | Vaqif  (1937) • Fərhad və Şirin (1941) • İnsan (1945) |
| Xatirəsi | Ev muzeyi • Bakıdakı heykəli • Haqqında çəkilən filmlər |
**İrakli Kobaxidze** (*gürc.* ირაკლი კობახიძე; 25 sentyabr 1978, Tbilisi, Gürcüstan SSR, SSRİ) — 2016-2019-cu illər arasında Gürcüstan Parlamentinin sədri olan gürcü siyasətçi. 2019-cu ildəki Gürcüstan etirazlarının ilk günündə istefa verdi.

Kobaxidze 2000-ci ildə Tbilisi Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir. 2002-ci ildə Gürcüstan Elmlər Akademiyasının Dövlət və Hüquq İnstitutunda doktorluq dərəcəsi almışdır. 2005 və 2006-cı illərdə Düsseldorf Universitetində LLM və fəlsəfə doktoru dərəcələrinə layiq görüldükdən sonra Kobaxidze müxtəlif Gürcüstan universitetlərində dərs demişdir. Eyni anda BMTİP-in layihə meneceri olaraqda çalışırdı. O, həmçinin Avropa Şurasının Gürcüstandakı Ofisində strateji planlaşdırma məsələləri üzrə ekspert kimi fəaliyyət göstərmişdir və Açıq Cəmiyyət - Gürcüstan Fondunda insan hüquqları və qanunun aliliyi üzrə ekspertlər komitəsinin üzvü olmuşdur. Kobaxidze, 2015-ci ilin yanvar ayında hakim Gürcü arzusu partiyasına qatılaraq icra katibi oldu. 2016-cı il parlament seçkilərində Gürcü arzusu partiyasının qələbəsindən sonra Kobaxidze 2016-cı il noyabrın 18-də 3 səsverməyə 118 səslə Parlamentin sədri seçildi. Onun seçimi müxalifətdəki "Birləşmiş Millətin Hərəkatı" partiyasının üzvləri tərəfindən tənqid edilib.

Natalya Motsonelidze ilə evlidir və iki oğlu var.

İstinadlar
----------

1. ↑  "ირაკლი კობახიძე გადადგა" (gürcü). 2022-05-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 iyun 2019.
2. 1 2 3  "New Parliament Speaker Elected". Civil Georgia. 18 November 2016. 19 November 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 November 2016.
3. ↑  "Who is the man in line to become Georgia's next Parliament Speaker?". Agenda.ge. 7 November 2016. 19 November 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 November 2016.
4. ↑  "Irakli Kobakhidze was a mouthpiece of public split in the pre-election period — Nika Melia". InterPressNews. 18 November 2016. 20 September 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 November 2016.

|  |  |
| --- | --- |
|  Bu şablona bax   Normativ yoxlama | GND: 133817954 · ISNI: 0000000019630900 · LCCN: n2012073421 · VIAF: 60281172 · WorldCat VIAF: 60281172 |
Vikipediyada bu ad-soyadlı digər şəxslər haqqında da məqalələr var; bax: Əvəz Məmmədov.

**Əvəz Məmmədov** (dekabr 1927, Araz Yağlıvənd, Qaryagin qəzası – 29 oktyabr 2006, Araz Yağlıvənd, Füzuli rayonu) — Lenin ordenli zəhmət adamı, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı.

Həyatı
------

Əvəz Musa oğlu Məmmədov dekabr 1927-ci ildə Qaryagin rayonunun Aşağı Yağləvənd kəndində dünyaya göz açmışdı. Böyük Bəhmənli kənd orta məktəbini bitirmişdi. Hərbi xidmətdə olmuş, hərbi xidmətdən sonra Araz Yağləvənd kəndində pambıqçılıq briqadiri işləmişdi. Yağləvənddə sədr müavini işləyə-işləyə Gəncə Kənd Təsərrüfatı institutunu qiyabi yolla aqronomluq fakültəsini bitirmişdi. Bundan sonra Kərimbəyli-Yağləvənd birləşmiş kolxozunda kolxoz sədri vəzifəsində işləmişdi.

Yaxşı işinə görə rayon təşkilatı tərəfindən təşəkkürlər almışdır. Dəfələrlə kənd və rayon deputatı seçilmişdir. Sonralar 8-ci çağırış Azərbaycan Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. Daha sonra 6 kəndin birləşdiyi Kənd sovetinin sədri olmuşdur. Qazandığı nailiyyətlərə görə görə Lenin ordeni və medallarla təltif olunmuşdur. 

Əvəz Məmmədov 29 oktyabr 2006-cı ildə vəfat edib.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Alısəfərli tayfası, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2011, №4, səh.20-22;
* Ənvər Çingizoğlu, Cavanşir eli: Yağləvəndlilər, Bakı: Mütərcim, 2016.
**Tamuris Əliyeva** (tam adı: **Tamuris Nağı qızı Əliyeva**; 1928-2008, Bakı, Azərbaycan SSR) — pedaqoq-alim, pedaqoji elmlər doktoru, professor.

Həyatı
------

Tamuris Əliyeva 1928-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Tamuris Əliyeva məşhur Bakı milyonçusu, xeyriyyəçi İsabəy Hacınskinin nəvəsidir. Eyni vaxta həm Bakı Dövlət Universitetində, həm də Azərbaycan Dillər Universitetində ali təhsil alıb. Fars dilini, rus dilini, Avropa dillərini yaxşı bilib. 1956 -cı ildə aspiranturaya qəbul olunub. 1961-cı ildə «*Azərbaycan məktəblərinin ibtidai siniflərində rus tələffüzünün düzgün təkmillişdirilməsinin metodikası*» mövzusunda namizədlik dissertasiyasını uğurla müdafıə edib.

Fəaliyyəti
----------

Fayl:1973-cu il 6 iyun İbtidai məktəb fakültəsində (axşam şöbəsi) dövlət imtahanı. Soldan sağa - Oruc Dərgahov, Fikrət Əbdürrəhimov, Ağadadaş Babayev, Kazım Əsgərov, Təhmurəs Əliyeva.jpg1973-cu il 6 iyun İbtidai məktəb fakültəsində (axşam şöbəsi) dövlət imtahanı. Soldan sağa - Oruc Dərgahov, Fikrət Əbdürrəhimov, Ağadadaş Babayev, Kazım Əsgərov, Təhmurəs Əliyeva
1966-cı ildən Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutu-nda (indiki ADPU) fəaliyyət göstərib. Professor Tamuris Əliyeva 1966-2007-ci illərdə ADPU-nun Rus dili kafedrasının müdiri işləyib. ADPU-da rus dilinin tədrisi sahəsində səmərəli fəaliyyət göstərib. Onun rəhbərlik etdiyi kafedra aparıcı kafedra olduğu üçün burada 30-dan çox namizədlik dissertasiyası müdafıə olunub. Tamuris Əliyeva 100-dən artıq məqalənin müəllifidir. O, respublika, zona, ittifaq və beynəlxalq səviyyəli konfranslarda dəfələrlə məruzələrlə çıxış edib. Tamuris Əliyevanın tədqiqatlarının əsas mövzusu orta və ali məktəblərin Azərbaycan bölmələrində rus dilinin tədrisinin təkmilləşdirilməsinin metodikası idi.

1985-ci ildə Moskvada "*Azərbaycan məktəbində rus tələffuzünün sistemli şəkildə linqvodidaktik əsaslarının qurulması*" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib. 1986-cı ildə Tamuris Əliyevaya professor elmi adı verilib. Onun elmi rəhbərliyi ilə respublikamızın orta və ali məktəb müəllimləri 20-dən çox namizədlik dissertasiyası müdafiə ediblər. Tamuris Əliyeva namizədlik və doktorluq dissertasiyalarının müdafiəsi zamanı opponent olaraq çıxış edib. Tbilisidə, Moskvada müdafiə olunan namizədlik və doktorluq dissertasiyalarına rəy verib. Həyat yoldaşı Cəfər İsmayılzadə neft-qaz sənayesi sahəsində çalışıb. Tamuris Əliyeva 2008-ci il fevralın 4-də vəfat edib.

Həmçinin bax
------------

* Bakı Dövlət Universiteti
* Azərbaycan Dillər Universiteti

İstinadlar
----------

1. ↑  ADPU-da professor Tamuris Əliyevanın 90 illik yubileyinə həsr edilmiş xatirə gecəsi keçirilib[*ölü keçid*]
**Yüz İllik Kosmos Uçuşu layihəsi** (*ing.* 100 Year Starship və ya qısaca *ing.* 100YSS) — NASA və Pentaqonun DARPA adlı qurumunun insanları Yer kürəsindən kənardakı planetlərə yerləşdirmək strategiyasının həyata keçirilməsi layihəsi

Layihənin əsasında insanları yad planetlərə aparıb, orada buraxmaq durur. Yəni insanların geri qaytarılması mümkün olmayacaq. İnsan yerləşdirilməsi nəzərdə tutulan ilk planet Marsdır.

2010-cu ildə bu layihə ictimaiyyətə təqdim olunan zaman NASA İdarə Heyətinin üzvü Simon Vorden deyib ki, layihə qarşıdakı 20 ildə həyata keçiriləcək: *"2030-cu ildə Marsda olacağımızı düşünürəm"*.

2010-cu ilin oktyabr ayına qədər qədər NASA bu layihəyə 100 min dollar, Pentaqon 1 milyon dollar ayırıb. Layihə haqqında detallı məlumat verilmir.

Mənbə
-----

* Yad planetlərə insan aparılacaq Arxivləşdirilib 2010-10-29 at the Wayback Machine. lent.az  (az.)

 *Mars planeti ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.*
**Sincan Qəbələ ekogeokimyəvi landşaf rayonu**-Rayonu digər ekogeokimyəvi landşaft rayonlarından fərqləndirən ən mühüm cəhət burada ekoloji gərginliyi yaradan amillər içərisində antropogen amilin üstün olmasıdır.

Ekoloji şərait
--------------

Kimyəvi və spektral analizlərin nəticələrinə görə rayonun şərqində və cənubunda kiçik lokal ərazilərdə sulfatlı-natriumlu-kalsiumlu, qalan yerlərdə isə sulfatlı-natriumlu birləşmələr yayılmışdır. Bəzi yerlərdə mərgümüş,vanadium,mis,bor və s.mikroelementlərin konsentrasiyası klarka nisbətən azacıq yüksək olsa da ərazidə stronsiumdan başqa bütün elementlərin miqdarı fon səviyyəsindən aşağıdır.
Qəbələdə ekoloji şəraitin pisləşməsi ətraf mühitin kimyəvi elementlərlə çirkləndirilməsindən deyil, təbii mühitə texnogen təsirlərdəndir. Söhbət burada bir vaxtlar müdafiə məqsədilə qurulan Radiolokasiya qurğusundan gedir.
Tədqiq etdiyimiz ərazinin geokimyəvi şərait ilə yanaşı həm də burada yaranmış ekoloji vəziyyəti öyrənməyə cəhd etdiyimizdən bu qurğunun ətraf mühitə zərərli təsir haqqında danışmağı lazım bilirik.

Ekoloji şəraitin insanlara təsiri
---------------------------------

Qəbələ rayonunun Soltan-Nuxa,Əmirli, Aydın-Qışlaq kəndlərində maqnit şüalanması intensivliyi yol verilən normadan 7–9 dəfə çox olmuşdur.
Maqnit şüalanması intensivliyinin yüksək olması isə ətraf ərazilərin fauna və florasının öldürücü təsir göstərir. Çöl tədqiqatları zamanı ərazidə müşahidə etdiyimiz qarağacların kütləvi quruması, yerli əhalinin dediklərinə görə, arı ailələrinin beçə verməməsi, kütləvi surətdə xəstəliyə tutulub qırılması və s.bu kimi hallar göstərilən texniki qurğunun fəaliyyəti ilə əlaqədardır.
Ən dəhşətlisi isə odur ki, bu Radiolokasiya qurğusunun fəaliyyət göstərdiyi illərdə Qəbələ rayonunda əhalinin ölüm faizi xeyli yüksəlmiş, doğum isə 70% azalmışdır. Maqnit şüalanmasının zərərli təsiri nəticəsində,rayon ərazisində uşaq ölümü xeyli çoxalmış, əhalinin sağlamlığı ciddi təhlükə qarşısında qalmışdır.
Rayonun səhiyyə təşkilatlarının və Respublika Səhiyyə Nazirliyinin məlumatlarına görə Qəbələ əhalisinin 66%-i 12 müxtəlif xəstəliklə xəstələnib sağlamlıqlarını itirmişlər. Bunların arasında xərçəng,ürək-damar və qadın xəstəlikləri daha çoxdur.
Burada ekoloji təhlükə törədən geokimyəvi şərait yox,maqnit şüalanması intensivliyinin yüksək olması idi ki, bu da təkcə Qəbələnin və onun ətraf kəndlərinin deyil, bütövlükdə Sincan-Qəbələ ekogeokimyəvi landşaft rayonunun müasir ekoloji şəraitinə çox pis təsir göstərir və ərazidə məskunlaşmış canlıların sağlamlığını ciddi təhlükəyə məruz qoyurdu.

Həmçinin bax
------------

* İsmayıllı Lahıc ekogeokimyəvi landşaft rayonu
* Qəbələ rayonu

Xarici keçidlər
---------------

* Rayon haqqında

İstinadlar
----------

1. ↑   Q. İ. Rüstəmov, A. M. Rüstəmova. Böyük Qafqazın cənub yamacı landşaftlarının ekogeokimyəvi xüsusiyyətləri. Bakı.2016.189 səh.
**II Əli Ləşkəri** (v. 1049) — VI Şəddadi əmiridir. 1033/1034-cü ildə atası Əbülfəth Musanı öldürərək hakimiyyətə gəlmişdir.

Hakimiyyəti
-----------

Onun 15 illik hakimiyyəti səlcuqlara, oğuzlara, ermənilərə, gürcülərə qarşı döyüşlərdə 
keçmişdi. II Ləşkərinin hərbi-siyasi fəaliyyəti yalnız tarixi mənbələrdə deyil, onun 
saray şairi Qətran Təbrizinin qəsidələrində də öz əksini tapmışdır.

1040-cı ildə Gəncədə olmuş Rəvvadi hökmdarı Vəhsudanla və Tiflis ənıiri Əbülfəzl Cəfər ibn Əli ilə dostluq etmişdi. Tiflis əmiri öldükdən bir qədər sonra II Ləşkəri onun qızı ilə evlənmişdi.
Qətran Təbrizinin qəsidələrində II Ləşkərinin gürcülərə və ermənilərə qarşı erməni və gürcü mənbələrində öz əksini tapmayan döyüĢləri haqqında məlumatlar vardır. Qətran Təbrizi öz qəsidələrində onu "Arranşah" adlandırırdı. 1046/1047-ci ildə Azərbaycanın və Ermənistanın bir çox ərazilərini ələ keçirmiş səlcuq əmiri Qutulmuş Şəddadilərin paytaxtı Gəncəni il yarım mühasirədə saxlasa da, II Ləşkəri şəhəri bu hücumdan dəf etməyi bacarır və daha sonra Gəncədəki müdafiə istehkamlarının möhkəmləmdirilməsi barədə sərəncam verir.

II Ləşkərinin 4 oğlu olsa da, onlardan yalnız azyaşlı Ənuşirəvan atasının ölümündən sonra cəmi iki ay hakimiyyətdə oldu.

İstinadlar
----------

1. ↑  Azərbycan tarixi 2-ci cild, səh:286-287

Mənbələr
--------

* *Minorsky, Vladimir.* Studies in Caucasian History. Cambridge: Cambridge University Press. 1977 [1953]. ISBN 0-521-05735-3.
* *Peacock, Andrew.* SHADDADIDS // Encyclopædia Iranica, Online Edition. 2011.  (#accessdate\_missing\_url)

| ⛭Şəddadilər |
| --- |
| 
* Məhəmməd
* Əli Ləşkəri
* Mərziban
* Fəzl
* Əbülfəth Musa
* II Əli
* Ənuşirvan
* Əbüləsvar
* II Fəzl
* Aşot
* III Fəzl

 |
**Nerpiçi adası** — Minin şxeri arxipelaqına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyası, Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir. Bütün adalar qrupu ilə birlikdə 1993-cü ildə yaradılmış Böyük Arktik qoruğunun bir hissəsidir.

Yerləşməsi
----------

Arxipelaqın cənub-şərq hissəsində, materik Rusiyadan iki kilometr məsafədə, Minin yarımadası (Leninqrad boğazından qərbdə və cənubda) və Xariton Laptev sahillərində (cənub-şərqdə və şərqdə) yerləşir. Nerpiçinin şimal-qərbində və şimalında Minin skerrisinin digər adaları — Emelyanov adası (1,5 kilometr qərbə), Vxodnıe adaları (3,3 kilometr qərbə), Priqlubnı adası (3,5 km şimal-şərqdə) və şimaldan bir km-dən az məsafədə arxipelaqın ən böyük adası Kolosovıx adası yerləşir.

Təsvir
------

Nerpiçi qeyri-bərabər L formasına malikdir, körfəzlər və burunlarla girintilidir, cənub-şərq hissəsində isə pazşəkilli buxtaya malikdir. Ən böyük zirvəsi şimal-qərbəyerləşir. Stvornoy şimal-qərb burnundan cənub-şərq ucuna qədər uzunluğu 11 kilometr, ən şimaldan ən cənub nöqtəsinə qədər məsafə isə 10 kilometrdir. Eni mərkəzi hissədə 5 kilometrə qədərdir.

Adanın çox hissəsini dörd alçaq, zərif təpələr tutur. Cənub hissəsində Nerpiçya dağı (43 metr) və 47, 41 və 32 metrlik adsız yüksəkliklər yerıəşir. Nerpiçi şərq hissəsində laqun mənşəli iki kiçik acı-duzlu göl vardır.

Nadir tundra bitki örtüyü ilə təmsil olunur. Nerpiçya dağında 47 metr yüksəklikdə geodeziya məntəqəsi quraşdırılıb.

İstinadlar
----------

1. ↑  "S-45,46". 8 noyabr 2017. 2023-10-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 fev 2024.
Xalqın mənəvi aləmi onun yaradıcılıq dühasında, bədii zövq və qabiliyyətində, qiymətli sözündə, gülüşündə, zərbməsəllərində, əfsanə və nağıllarında özünü göstərir. Xaqlın söz xəzinəsi, folkloru həmişə yazılı ədəbiyyata qida verən mənbədir və bu mənbə əsasında qüdrətli milli ədəbiyyatlar yüksəlmiş, inkişaf etmişdir. Şərqdə də belə olmuşdur, Qərbdə də belədir; dünyanın bütün xalqlarının ədəbiyyatlarında söz sənətinin başlanğıcı folklordan gəlir.

Dünya ədəbiyyatının ən maraqlı və ölməz qəhrəmanlarını da xalq zehniyyəti yaratmışdır; müxtəlif bədii əsərlərdə müxtəlif obrazların və qəhrəmanların səciyyəsində verilmiş ən maraqlı keyfiyyətlərin, cizgilərin, ehtirasların ilk boyaları folklordan alınmışdır; böyük ədib Maksim Qorkinin dediyi kimi, qısqanc Otello, iradəsiz Hamlet, əyyaş Don-Xuan kimi tipləri Şekspir və Bayrondan hələ çox əvvəl xalq yaratmışdır. Faust kimi məşhur qəhrəman yazılı ədəbiyyata folklordan gəlmişdir, Prometeyin ilk surəti xalqın yaratddığı mifologiya və folklordadır. Leyli, Məcnun, Fərhad, Fitnə, Koroğlu, Nəbi, Həcər, Molla Nəsrəddin, Bəhlul Danəndə, Əsli, Kərəm, Qərib kimi qəhrəmanların ilk bədii surətləri xalq tərəfindən ədəbiyyatda yaradılmışdır; dünya ədəbiyyatının ən böyük dastanlarının — "İliada" və "Odisseya"nı, "Kalevala"nı, "Ulenşpigel"i, "Roland haqqında nəğmələr"i, "Sid"i, "Nibelunqlar"ı, "Beovulf"u, böyük və kiçik "Edda"ları xalq yaradıcılığından və folklor qaynaqlarından ayrı təsəvvür etmək olmaz.

Çox maraqlıdır ki, dünya ədəbiyyatında epik janrla birlikdə, ədəbiyyatın digər janr və formaları, o cümlədən satirik janrlar da həmişə folklordan qidalanmış, xalqın gülüşü və ya nifrəti, xalqın kəskin tənqidi və kinayəsi bədii əsərlərdə satiraya, yumora geniş imkanlar açmış, gülməli və məzəli hadisələr, hərəkətlər, gülməli tiplər, məzəli və müdrik misallar, tapmacalar, sual və cavablar, atalar sözləri və sairə xalqın şən qəhqəhəsinin ifadəsinə çevrilmiş, xalqın həyat hadisələrinə münasibətinin güzgüsü olmuşdur. Molla Nəsrəddinin məşhur lətifələri belə yaranmışdır; Mollanın adına istinadən verilən lətifələrin əksəriyyətinin yaradıcısı xalqdır, onları işləyən, cilalayan, variantlara salan xalqdır, zəmanəyə və dövrə görə lətifələrin bu və ya digər cəhətini kəskinləşdirən, qabarıq ifadə edən və yaşadan da xalqdır.

Ədəbiyyat
---------

* *Yusifli-İshaqlı A.* **XVII əsr Qərbi Avropa ədəbiyyatı** (ali məktəblər üçün dərslik). Bakı, 2012.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ədəbiyyat** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Mirzə Əsədulla xan Mirzə Ələsgər oğlu Nizaməddövlə** (1840-1901) — İranın ictimai-siyasi xadimi.

Həyatı
------

Təbrizli Mirzə Əsədulla xan Nasirəddin şah Qacar hakimiyyəti dövrünun ictimai xadimləri icərisində oz bacarığı və nüfuzu ilə seçilən səxsiyyət olmuşdur.

Əsədullla xan Azərbaycanın tanınmıs sülalələrindən olub, Xarici İşlər nazirliyinin əməkdaşı idi və İranı bir sıra xarici dövlətlərdə diplomat kimi təmsil etmişdir.

Mirzə Əsədulla xan Azərbaycan alimi Mirzə Məhəmmədrəfi Nizamulüləmanın qardaşı, Mirzə Ələsgər Mustofi Təbrizinin oğludur. (70, s. 206). O, 1884-1887-ci illərdə İranın Peterburqda səlahiyyətli nümayəndəsi olmuş və Vəkilulmulk ləqəbini almışdır.
1887-ci ildə Peterburqdan geri çağırılaraq, vəfat etmiş Mustafa xanın yerinə Ərdəbil və Xoy hakimi təyin olunmuşdur. O, hələ Peterburqdan əvvəl, yəni 1877-ci ildə Tiflisdə Baş konsul kimi çalışmısdır.

Mirzə Əsədulla xan 1890-1892-ci illərdə İranın İstanbulda səfiri olmus və Nizamuddovlə ləqəbini almışdır. O, sonralar da muhum dövlət vəzifələrində çalışmışdır. 1895-ci ildə Fars vilayətinin general-qubernatoru olmus, bu vəzifədə 1895-ci ilədək, yəni ədliyyə naziri vəzifəsinə təyin edilənədək calısmısdır.
Həmin il Tehranın hakimi vəzifəsi də ona tapsırılmısdı.

Mirzə Əsədulla xan 1899-cu ildə Böyuk Dövlət Şurasına başçı təyin olunmus, omrunun sonunadək burada calısmısdır. O, 1901-ci ildə vəfat etmisdir. Oğlu Mirzə Yəhya xan sonralar onun vaxtilə dasıdığı Nizamuddovlə ləqəbinə layiq gorulmusdur.

Gorkəmli Azərbaycan alimi Mirzə Əbdürrəhim Talıbov Təbrizi ondan bəhs etmis, onu fazil bir səxsiyyət kimi yuksək qiymətləndirmisdir.

Mənbə
-----

* Ənvər Çingizoğlu, Diba ailəsi, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2011, №10, səh.52-64.
* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar dövrünün diplomatları, Bakı, "Mütərcim", 2012. 334 səh.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Mahmud xan Əlaülmülk
* Fəzlulla xan Dəbirəssəltənə
* İclaülmülk
Morze əlifbası
Radist Morze əlifbasının köməyi ilə siqnal ötürür
**Morze kodu** — telekommunikasiyada mətn simvollarını nöqtə və tire adlanan iki fərqli siqnal müddətinin standartlaşdırılmış ardıcıllığı kimi kodlaşdırmaq üçün istifadə olunan üsul. Morze əlifbası elektrik teleqrafı üçün qəbul edilmiş sistemin ilk tərtibatçılarından biri olan Samuel Morzenin adını daşıyır.

Beynəlxalq Morze kodu **a**-dan **z**-yə kimi 26 əsas Latın hərfini, bir vurğulu Latın hərfini (**é**), ərəb rəqəmlərini və durğu işarələri və prosedur siqnallarının kiçik dəstini kodlaşdıra bilir. Böyük və kiçik hərflər arasında heç bir fərq yoxdur. Hər bir Morze kodu simvolu nöqtə və tire ardıcıllığı ilə formalaşır. Siqnalın aydınlığı və operatorun bacarığına görə müddət dəyişə bilər, lakin hər hansı bir mesaj üçün müəyyən edildikdən sonra bu Morze əlifbasında əsas vaxt ölçü vahididir.

Tarixi
------

6 yanvar 1836-cı ildə amerikalı ixtiraçı və rəssam Samuel Morze (Samuel Morse) Nyu-Cersi ştatının Morristaun şəhərində teleqraf aparatını nümayiş etdirmiş və bu aparat vasitəsilə özünün yaratdığı kodla ilk teleqramı göndərmişdir. Teleqramın ötürmə məsafəsi 3 km-ə yaxın, mətni isə bir neçə sözdən ibarət idi: "A patient waiter is no loser" ("Səbr edən heç vaxt uduzmur").

Bu tarixdən etibarən bütün dünyada məlumatın teleqraf vasitəsilə ötürülməsində standart kimi Morze əlifbasından istifadə edilməyə başlanmışdır. Əlifbanın hər bir hərfi nöqtə və tirelərdən ibarət idi. Bu işa-rələrin müxtəlif say və ardıcıllığı müəyyən hərf bildirirdi. Morzenin quraşdırdığı 60 kilometrlik teleqram xətti ilk dəfə prezident seçkilərinə dair məlumatların verilməsində istifadə olunmuşdur.

İstinadlar
----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Əliquliyev R. M. Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Morze əlifbası:**  | Hərflər:  | A ·  B ·  C ·  D ·  E ·  F ·  G ·  H ·  I ·  J ·  K ·  L ·  M ·  N ·  O ·  P ·  Q ·  R ·  S ·  T ·  U ·  V ·  W ·  X ·  Y ·  Z |
| Ədədlər:  | 0 ·  1 ·  2 ·  3 ·  4 ·  5 ·  6 ·  7 ·  8 ·  9 |
| Digər:  | SOS ·  Wikipedia ·  Morse code ·  I love you ·  Volim te ·  SAQ ·  CQD |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***rabitə** ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.* |
**Tamilla Maqsudova** — kimya elmləri doktoru.

Həyatı
------

Tamilla Maqsudova 25 noyabr 1956-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur.

Elmi fəaliyyəti
---------------

Elmi istiqaməti
---------------

Elmi əsərləri
-------------

Kitablar
--------

Elmi məqaləri
-------------

Tamilla Maqsudovanın məqalələrinin bir qismi aşağıdakılardır:

•Mаксудова Т.Ф. Аждарова Д.С. Алиев О.М. Выращивание монокристаллов соединения YbSbS3 // Материалы VI Междунар. Конф. Кристаллофизика и деформационное поведение перспектив-ных материалов. Москва. 2015. С.202. •O.M.Aliev, D.S Ajdarova, T.F.Maksudova, V.M.Ragimova. "Phase equilibria in systems Cu2S- PbCuBiS3 and CuSbS2-Pb5Sb4S11". The reports of National Academy of Sciences of Azerbaijan. 2016, vol.LXXII, №1, p. 49 

•O.M.Aliev, D.S.Ajdarova, T.F.Maksudova, V.M.Ragimova. Phase-formation in quasiternary system Cu2S-PbS-Sb2S3. International Journal Applied and Fundamental Research (Scientific Journal). 2016, №12, p. 1482

•D.S.Ajdarova, T.F.Maksudova, I.I.Aliyev, V.M.Ragimova. "Phase equilibria in systems MnSe-Bi, MnBi2Se4-Se". The reports of National Academy of Sciences of Azerbaijan. 2017, №1, p. 18

* Алиев О.М. Аждарова Д.С.Рагимова В.М. Максудова Т.Ф.  Синтез и физико-хими­ческие свойства лантансодержащего минерала бертьерита. // Журн. неорган. химии. 2018, Т.63. № 3, c.1-4.
* Аждарова Д.С. Максудова Т.Ф. Алиев И.И. Алиев В.М. Рагимова В.М.  Phase tguilibrium in sistems  Mse – Bi, MnBi2Se4-Se. NASA Repots. 2019. № 1.
* Аждарова Д.С. Максудова Т.Ф. Мамедов Ш.Г. Рагимова В.М. Гусейнова Э.С. Гамидова Ш.А. Фазовые равновесия в системе Mn-Bi2Se3. // Chemical Problems, 2020. №1. с.113-117.11.
* Алиев О.М. Максудова Т.Ф. Аждарова Д.С. Мамедов Ш.Г. Гамидова Ш.А. Система Bi2S3-YbS. Химические Проблемы. 2021. № 3. c.168-172

Beynəlxalq konfranslarda iştirakı
---------------------------------

O, Rusiyada (1972-2016), Ukraynada (1983, 2011), Qazaxıstanda (1990), Özbəkstanda (1991), Türkiyədə (2004), Sloveniyada (2006), Çexiyada (2006), Almaniyada (2008) keçirilən beynəlxalq konfrans və simpoziumlarda elmi məruzəçi kimi iştirak etmişdir.

Elmi-təşkilati fəaliyyəti
-------------------------

Elmi redaktə işləri, rəyçi və məsləhətçi olduğu əsərlər
-------------------------------------------------------

Dissertantlara elmi rəhbərlik və opponent
-----------------------------------------

İstinadlar
----------
**Yaşar Xəlilov** (11 aprel 1934, Bakı – iyun 2018) — Azərbaycan fotojurnalisti.

Həyatı
------

11 aprel 1934-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. "Azərbaycan Gəncləri" qəzetinin idman şöbəsində iş fəaliyyətinə başlayıb. Əsgərliyə gedib döndükdən sonra redaksiyaya qayıdır. Müsabiqə yolu ilə "Bakı" qəzetinə dəvət alır. 1959-cu ildə dövlət AzTaq informasiya agentliyinə dəvət olunur. Xəlilov SSRİ-də tanınıb və yüksək qiymətləndirilib. Respublikada yeganə fotojurnalistdir ki, 5 Olimpiadada işləmiş – Münxendə, Monrealda, Moskvada, Los-Anjelesdə və Seulda. Olimpiya çəkilişləri üzrə Yaponiyada b Photo 6 və Gran-pri mükafatlarına layiq görülüb. Xəlilov "Qızıl qələm" mükafatının laureatı, respublikanın əməkdar jurnalisti və əməkdar incəsənət xadimidir. Yaşar Xəlilov "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir.

İstinadlar
----------

1. ↑  .
2. 1 2  "AFB: Yaşar Xəlilov". photographer.az. photographer.az. 2019-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 iyun 2018.
3. ↑
4. ↑  "Arxivlənmiş surət". 2018-07-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-02-10.

Xarici keçidlər
---------------

* Prezidentləri çəkən adam
**System V**-UNIX sisteminin AT&T və başqa şirkətlər tərəfindən təqdim olunan versiyası. Bir tərəfdən, System V, əsasən AT&T tərəfindən nəzarət olunan standartdır, başqa tərəfdən, bir çox şirkətlərin təklif etdiyi kommersiya məhsuludur. Ayrı-ayrı versiyalar nömrələnir, məsələn, System V.4 onu bildirir ki, o, 4 versiyasıdır.
Sistem V-nin dörd əsas versiyası 1, 2, 3 və 4 saylı nömrələrə buraxılmışdır. System V Release 4 və ya SVR4 kommersiya cəhətdən ən uğurlu versiya idi və "Unix Sistem Birləşməsi" Əsas Unix təchizatçılarının əməkdaşlığını istədi. Bir neçə ümumi kommersiya Unix xüsusiyyətinin mənbəyi idi. Sistem V bəzən SysV-ə qısaldılır.2012-ci ildən etibarən Unix bazarı dörd V Variantları arasında bölünür: IBM AIX, Hewlett-Packard HP-UX, Oracle Solaris. [1] Açıq mənbə OpenSolaris davamı olan illumos paylamaları. Sistem V, 1982-ci ildə UNIX Sistemi III-nin varisidir. AT & T, Sistem V-ni işləyən öz donanımlarını satarkən, əksər müştərilər AT & T-nin tətbiqinə əsaslanan bir dilerdən bir versiyasını yerinə yetirdilər. System V Interface Definition adlı standartlar sənədi tətbiqlərin standart funksiyaları və davranışlarını təsvir etmişdir.
AT & T, Unix Support Group (USG), Unix Sistem İnkişafı Laboratoriyası (USDL), ardından AT & T İnformasiya Sistemləri (ATTIS), sonra isə Unix Sistem laboratoriyaları (USL).

Unix System V
Unix
12/5000 Tarix ağacı

Ədəbiyyat
---------

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 832s.

Xarici keçidlər
---------------

* PC-clone UNIX Software Buyer's Guide by Eric S. Raymond (posted to USENET in 1994)
* Unix FAQ — history
* A Unix History Diagram — The original and continuously updated version of the Unix history, as published by O'Reilly
**AzNews TV (AN.T)** — Mərkəzi qərargahı Stokholmda yerləşən əsasən Azərbaycan dilində fəaliyyət göstərən televiziya kanalı. Kanal 2019-ci ilin iyun ayının 1-dən beş dildə fəaliyyətə başlayıb.

Haqqında
--------

AzNews TV (AN.T) 2019-cu ilin iyunun 1-dən fəaliyyət göstərməyə başlayıb. Kanalın təsisçisi və direktoru insan haqları fəalı, hüquqşünas Saleh Kamranidir. Televiziyanın internet saytı Azərbaycan türkcəsi ilə yanaşı ərəbcə, rusca, ingiliscə və farsca xəbər və material yayımlayır. Verilişləri Stokholmdan yayımlansa da, kanalın proqramlarını dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan müxbir və jurnalistlər hazırlayır. AN.Tnin televiziya proqramları Yahsat peykindən 11900 üfüqlükdə və rəsmi saytında yayımlanır. Saytda istifadəçilərə siyasi, incəsənət, tarix, elm və texnologiya, idman, iqtisadiyyat, hüquq və ətraf mühit daxil olmaqla, ayrı-ayrı bölmələrdə ən son xəbərlər, hesabatlar və təhlillər təqdim edilir. Kanalın hədəfi bütün Azərbaycanın siyasi, sosial və mədəni sahələrində baş verən yenilikləri proqramlarda əks etdirməkdir. AN.T heç bir siyasi, sosial, mədəni, iqtisadi və dini təşkilatın maraqlarını müdafiə etmir və İranın daxili yaxud xaricində heç bir qrupa bağlı deyil.

Həmçinin bax
------------

* GünAz TV
* Türkel TV
* Marneuli TV

İstinadlar
----------

1. 1 2  "Haqqımızda". aznews.tv. 2019-07-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 oktyabr 2019.
2. 1 2  *Hamid Məlikoğlu.* "İran Azərbaycanı üçün yeni telekanal təsis edilib". amerikaninsesi.org. 30 avqust 2019. 7 oktyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 oktyabr 2019.

Xarici keçidlər
---------------

|  |  |
| --- | --- |
| Sosial şəbəkələrdə |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
**Nərgiz Eldar qızı Bağırzadə** (17 dekabr 1979, Bakı, Azərbaycan SSR) — azərbaycanlı ssenarist.

Həyatı
------

Nərgiz Bağırzadə 17 dekabr 1979-cu ildə Bakıda anadan olub. Qərb Universitetində (1996-2000) təhsil alıb. 2004-cü ildə ÜDKİ-in ssenari fakültəsinə daxil olub (Rüstəm İbrahimbəyovun emalatxanası). 2007-ci ildən Rüstəm İbrahimbəyovun Kino Məktəbinin kinorejissorluq fakültəsinin tələbəsidir. 2004-cü ildən Azərbaycan Beynəlxalq Bankında çalışıb. 2004-cü ildən yazıları "Литературный Азербайджан" jurnalında dərc olunmağa başlanıb. 2006-cı ildə "Bazar ertəsi artıq külək əsməyəcək" (А в понедельник ветра уже не будет) tammetrajlı film ssenarisi VGİK-in festivalında iştirak edib. 2007-ci ildə "Lotereya bileti" (Лотерейный билет) hekayəsi "Мир литературы" jurnalında dərc olunub. "Buludlarda" (В облаках, 2007) qısametrajlı bədii filmin ssenari müəllifi, "Həmişəki kimi" (Как всегда, 2008) qısametrajlı bədii filmin rejissoru və ssenari müəllifidir.

2024-cü ildə ssenari müəllifi olduğu "Qızcığaz" filminin Rusiyada premyerası keçirilmişdir.

Filmoqrafiya
------------

1. Qocalar (film, 2008)
2. Bir addım (film, 2009)
3. Qağayı (2012)
4. Qorxma, mən səninləyəm! 1919 (film, 2013)
5. Görüş (film, 2015)
6. Lotereya bileti (film, 2015) (qısametrajlı bədii film)
7. Sevgi haqqında (film, 2015) (qısametrajlı bədii film)
8. Təsadüf (film, 2015) (qısametrajlı bədii film)

İstinadlar
----------

1. ↑  *İctimai TV.* "Azərbaycanlı ssenaristin filmi Rusiya kinoteatrlarında nümayiş olunur" (az.). Youtube.com. 06.02.2024. İstifadə tarixi: 2024-02-06.
Karvendil massivi, Avstriya

Meşənin aşağı sərhəddi
----------------------

Meşənin aşağı sərhəddi- boreal iqlim şəraitində dağ meşələri aşağı sərhədində meşə-çöl vasitəsilə meşəsiz çöllərlə əvəz olunur. Meşənin meşə-çöl və çöllə (bozqırla) əvəz olunmasına səbəb yağıntının az və havanın nisbi rütubətliyinin aşağı olmasıdır. Belə qanunauyğunluq respublikamızın dağ sistemləri şəraitinə uyğun gəlmir. Belə ki, Böyük Qafqazın cənub yamacında dağın Qanıx-Həftaran vadisinə keçid hissədə rütubətli düzən meşəsi ilə əvəz olunur. Böyük Qafqazın şimal-şərq yamacında meşənin aşağı sərhədi yoxdur. Burada dağlıq ərazi 600 m hündürlükdə Samur-Dəvəçi düzənliyinə keçir. Düzənliyin ərazisində bəzi yerlərdə dənizə qədər meşələrin yayılması müşahidə olunur. Lənkəran regionu ərazisində də meşənin aşağı sərhədi, yəni meşənin çölə, yaxud arid tipli seyrəkliyə keçidi müşahidə edilmir. Burada Lənkəran ovalığında Hirkan tipli məşəliklərin qalıqlarına təsadüf edilir. Respublikanın dağ yamaclarnda meşənin aşağı sərhədinin və antropogen landşaftların mövcudluğu yalnız insan fəaliyyəti ilə bağlıdır.

Meşənin yuxarı sərhəddi
-----------------------

Meşənin yuxarı sərhəddi- dağlıq şəraitində meşə örtüyü müəyyən yüksəkliyə qədər yayılır. Həmin hündürlükdən yuxarıda ağac bitkisinin inkişafı üçün şərait pisləşir və meşənin yerini subalp (alp) bitkiliyi tutur. Meşənin iqlim və ya təbii yuxarı sərhədinin vəziyyəti ərazinin iqlimi ilə sıx əlaqədardır. Belə ki, okean (dəniz) iqlimi meşənin yuxarı sərhəddinin aşağıdan, kontinental iqlim isə əksinə, yuxarıdan keçməsinə şərait yaradır. Alimlər (Keppen, Brokman – Yeroş, Qulisaşvili) 100 iyul izotermini ağac bitkisinin inkişafı üçün son hədd hesab edir. Bu qanunauyğunluğu respublikamız üçün qəbul etsək, Böyük Qafqaz və Kiçik Qafqazın şimal-şərq yamacında meşənin yuxarı sərhəddi 2600 m-dən, Kəlbəcər və Laçın rayonlarında 2800 m-dən, kontinental iqlimi olan Naxçıvan zonasında isə 3000 m-dən keçməlidir. Lakin hazırda meşənin təbii sərhədi hər yerdə antropogen amillərin təsiri nəticəsində pozulmuş, aşağı salınmışdır. Meşənin müasir yuxarı sərhədi respublikamızın dağlarında orta hesabla 1600–2000 m hündürlükdən keçir. Bu hündürlük isə iyul ayının orta temperaturu 14–170 olan yüksəkliyə uyğun gəlir.

Xarici keçidlər
---------------

* BUZLAQ EPOXALARI (ƏSRLƏRİ)
* BÖYÜK QAFQAZIN CƏNUB YAMACLARININ MEŞƏ ÖRTÜYÜNÜN AŞAĞI VƏ YUXARI SƏRHƏDLƏRİNDƏ ANTROPOGEN DƏYİŞİKLİKLƏRİN PEYK MƏLUMATLARI ƏSASINDA ARAŞDIRILMASI.

Həmçinin bax
------------

* Meşələrin ekocoğrafi problemləri

İstinadlar
----------

1. ↑  Məmmədov Q. Ş. Xəlilov M. Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm" nəşriyyatı. Bakı: 2003
**Qazan xan** — Kitabi-Dədə Qorqud dastanında personaj.Oğuz elinin Salur boyundan olduğu bilinir.

Oğuz igidlərinin başında bəylərbəyi Qazan xan dayanır. Bayandur xandan sonra oğuz bəyləri Qazan xanı özlərinə başçı, hökmdar, həm də arxa, pənah sayırlar. Qazan xanın mərdliyi, qəhrəmanlığı, dövlət başçısı, sərkərdə olaraq tədbirliliyi Oğuz elinə əmin-amanlıq, səadət gətirir. Qazan xan anasına böyük ehtiramla yanaşan bir oğul, xanımını ürəkdən sevən ər, oğlunun bir igid olaraq yetişməsinə çalışan, onun qəhrəmanlığı ilə fəxr edən atadır. Düşmənə əyilməyən, ən çətin anlarda belə özünü, xalqını, dinini sındırmayan Qazan xan Oğuz igidlərinin ən müsbət xüsusiyyətlərinin daşıyıcısı kimi tərənnüm olunur.

Bayandur xanın qızı, Salur Qazanın xanımı "boyu uzun Burla xatun" eposun ən mükəmməl qadın surətlərindəndir. Burla xatun etibarlı, namuslu həyat yoldaşıdır. "Salur Qazanın evinin yağmalandığı boy"da Burla xatun yeganə oğlunun öldürülməsinə razı olur, ta ki Qazan xanın, Oğuz elinin namusu tapdalanmasın. Bununla belə, o anadır. Eposda Burla xatunun oğlu Uruza qarşı səmimi analıq hissləri, həyəcanları, sarsıntıları ifadə olunur. Burla xatunun timsalında eposda bir sıra igid, qəhrəman, zəngin mənəviyyatlı qadın obrazları yaradılmışdır. Qadınlar ictimai həyatda kişilər kimi fəaldırlar. Oğuz qızları öz gələcək həyat yoldaşları ilə at çapır, ox atır,sınaqdan çıxardıqdan sonra ailə qurmağa razılıq verirlər. Oğuz qadınları mərd və sədaqətlidirlər.

İstinadlar
----------

Həmçinin bax
------------

* Kitabi-Dədə Qorqud

| ⛭Kitabi-Dədə Qorqud |
| --- |
| Boylar | Dirsə xan oğlu Buğacın boyu • Salur Qazanın evinin yağmalandığı boy • Bayburanın oğlu Bamsı Beyrək boyu • Qazan bəyin oğlu Uruz bəyin dustaq olduğu boy • Duxa Qoca oğlu Dəli Domrulun boyu • Qanlı Qoca oğlu Qanturalı boyu • Qazılıq Qoca oğlu Yeynəyin boyu • Basat Təpəgözü öldürdüyü boy • Bəkil oğlu Əmranın boyu • Uşun Qoca oğlu Səgrəyin boyu • Salur Qazan dustaq olub oğlu Uruz çıxardığı boy • İç Oğuza Dış Oğuz asi olub Beyrək öldüyü boy |  |
| Personajlar | Dədə Qorqud • Alp Ərən • Bamsı Beyrək • Banu Çiçək • Basat • Bayandur xan • Baybican bəg • Burla xatun • Dəli Domrul • Qaraca çoban • Qazan xan • Selcan xatun • Uruz bəy • Təpəgöz • Əzrayıl |
| Yerlər | Ərzurum • Diyarbakır • Trabzon • Bayburt • Gürcüstan • Ala dağ • Kazılık dağı • Karaçuk • Aygır gölü • Dəmir Qapı • Bərdə • Amıt suyu • Şökli • Aglagan gölü • Cızıklar gölü • Göyçə gölü • Düzmürd • Şüregün • Dere-şam • Meçaver çayı • Ak Hisar • Ak Saz • Axaltsixe |